„Biologiczna kapsuła czasu”. W ludzkich odchodach sprzed 1000 lat wykryto patogeny
Czy można cofnąć się w czasie i „zajrzeć” do wnętrza ludzkiego organizmu sprzed tysiąca lat? Okazuje się, że tak. Pierwotniaki, wiele szczepów bakterii E. coli i owsiki wykryli eksperci w próbkach ludzkich odchodów z Jaskini Umarłych Dzieci w Meksyku.
Co można odkryć w czasie wykopalisk? Z reguły są to fragmenty naczyń ceramicznych, narzędzi kamiennych czy fundamenty dawnych budowli. Wszelkie wytwory organiczne wykonane z drewna czy plecionki zachowują się rzadko, bo ulegają rozkładowi. Podobnie jest z ekofaktami, czyli pozostałościami organicznymi i nieorganicznymi pochodzenia naturalnego. Do nich należą specyficzna grupa znalezisk w postaci… odchodów. Kupy w Jaskini Umarłych Dzieci W 1957 i 1960 roku archeolodzy prowadzili wykopalisk w Jaskini Umarłych Dzieci (La Cueva de Los Muertos Chiquitos) w Dolinie Rio Zape w Meksyku. W tylnej części pieczary znajdowało się śmietnisko. A w takich miejscach można znaleźć dużo ciekawych przedmiotów. Tym razem badaczy czekało zaskoczenie. Nie były to tylko odpadki po ucztach czy rozbite naczynia, ale też masa ludzkich odchodów. Po dokonaniu odkrycia skupiono się na analizie diety. Ustalono, że ludzie ci jedli głównie agawę, ale też owoce miechunki; spożywali też kukurydzę i komosę. Najnowsze badanie wykonane przez badaczy z Indiana University w USA skupiło się na wyszukiwani patogenów z pomocą analiz genetycznych patogenów. Wykonano też analizy radiowęglowe. Odchody wydalono między 725 a 920 r. n.e. Ból brzucha na okrągło W czasie badania zidentyfikowano sygnatury genetyczne różnorodnych pasożytów jelitowych. Wiele z nich, w tym pierwotniak Blastocystis i wiele szczepów bakterii E. coli, nigdy wcześniej nie zostało wykrytych w kopalnych odchodach, czyli takich wydobytych w czasie wykopalisk i pochodzących sprzed setek czy tysięcy lat. Naukowcy stwierdzili też obecność owsików w większości próbek – w sumie przeanalizowano 10 odchodów. Oznacza to, że infekcje jelitowe były u tej dawnej społeczności powszechne. Wiele wykrytych patogenów jest znanych z wywoływania objawów żołądkowo-jelitowych, które mogły prowadzić do takich dolegliwości, jak ból brzucha. Wysoka częstość występowania pasożytów jelitowych w tej próbie może wskazywać, że infekcje jelitowe i złe warunki sanitarne były powszechne wśród mieszkańców Loma San Gabriel, którzy żyli w tym regionie ponad 1000 lat temu. Należy jednak zachować ostrożność z wyciąganiem szerszych wniosków – w końcu przebadano tylko 10 kup. Badanie odchodów – duży potencjał – Praca z tymi kopalnymi próbkami była jak otwarcie biologicznej kapsuły czasu, z której każda odsłania wgląd w ludzkie zdrowie i codzienne życie sprzed ponad tysiąca lat – komentuje współautor badania, dr Drew Capone. Z kolei w ocenie innego badacza zaangażowanego w projekt, dr. Joe Browna z University of North Carolina, istnieje duży potencjał w zastosowaniu nowoczesnych metod molekularnych do badań nad przeszłością, a wysoce czułe i specyficzne testy celowane mogą uzupełniać metody sekwencjonowania. Dlatego dr Brown optymistyczne spogląda w przyszłość. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Symbole w Teotihuacán to nie ozdoby, ale system pisma. Czy to przełom w badaniach metropolii?
Znaki odkrywane na płaskorzeźbach starożytnej metropolii Teotihuacán nie pełnią tylko funkcji ozdobnej, ale są tak naprawdę pismem. Jest to „przodek” języka nahuatl, którym posługiwali się Aztekowie tysiąc lat później – to nowe ustalenie ukazuje Teotihuacán w zupełnie nowym świetle.
Teotihuacán, położone w pobliżu dzisiejszego Meksyku, było największym miastem obu Ameryk przed przybyciem Europejczyków. Szczyt osiągnęło około 500 roku n.e. Zamieszkiwało je 120–150 tys. osób na obszarze około 20 km kwadratowych. Pochodzenie i język mieszkańców są nieznane. Byli oni głównie rolnikami, rzemieślnikami oraz kupcami prowadzącymi dalekosiężny handel. Miasto rządzone było przez kapłanów-władców. Oprócz kilku tysięcy niskich budynków znajdowały się tam rozległe place, spore świątynie i pałace oraz wielkie piramidy. Teraz dwoje naukowców Uniwersytetu Kopenhaskiego, profesorowie Magnus Pharao Hansen i Christophe Helmke, dokonało przełomowego odkrycia, związanego z używanym w Teotihuacán językiem. Swoje wnioski opublikowali na łamach czasopisma „Current Anthropology”. Dekoracje czy pismo? Naukowcy od lat spierają się, czy symbole, które widoczne są na płaskorzeźbach i artefaktach w Teotihuacán to tylko dekoracje, czy też może forma języka. Analiza badaczy z Kopenhagi wykazała, że faktycznie jest to system pisma. W ich ocenie jest to wczesna forma języka uto-azteckiego. Oznacza to, że jest to lingwistyczny „przodek” języka nahuatl, którym posługiwali się Aztekowie tysiąc lat później. Pismo należało odczytywać czasem na zasadzie rebusu (zagadki słownej). Łączono dźwięki przedstawionych obrazów (logogramów), aby stworzyć słowa o bardziej abstrakcyjnym znaczeniu. Co łączy Azteków z Teotihuacán? Dotychczas uważano, że Aztekowie migrowali do środkowego Meksyku dopiero po upadku Teotihuacán (ok. 600 r. n.e.). Powiązanie to może sugerować, że populacje posługujące się językiem nahuatl przybyły na ten obszar znacznie wcześniej i mogą być bezpośrednimi potomkami mieszkańców Teotihuacan. – Jeśli mamy rację, to nie tylko niezwykłe jest to, że rozszyfrowaliśmy system pisma. Może to mieć wpływ na całe nasze rozumienie kultur Mezoameryki i, oczywiście, wskazać rozwiązanie tajemnicy otaczającej mieszkańców Teotihuacán – mówi prof. Christophe Helmke. Znaczenie Teotihuacán Teotihuacán założone około 100 r. p.n.e. i było ważnym ośrodkiem kulturalnym w środkowym Meksyku aż do upadku około 600 r. n.e. Profesorowie Magnus Pharao Hansen i Christophe Helmke porównują to miasto do Rzymu, który był centrum Cesarstwa Rzymskiego. Podobnie Teotihuacan miało duże znaczenie kulturowe w starożytnej Mezoameryce. Ale, w przeciwieństwie do Rzymu, mało wiemy o tym, kim byli mieszkańcy tej amerykańskiej metropolii. Stąd rozszyfrowanie domniemanego pisma znajdowanego w tym miejscu może mieć kluczowe znaczenie. Źródło: Current Anthropology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tajemnicze świątynie Majów. Skrywają więcej niż Chichén Itzá
Mniej znane cuda archeologiczne Meksyku kuszą podróżników autentyczną atmosferą i spokojem, jakiego nie znajdziesz w tłumnym Chichén Itzá. Poznaj trzy niezwykłe miejsca, które wciąż skrywają wiele tajemnic.
Spis treści: Palenque – dżungla, hieroglify i krypta Pakala Calakmul – miasto piramid i dżungli pełnej jaguarów Uxmal – biała architektura i legenda o karle Położone z dala od turystycznych szlaków, stanowiska takie jak Palenque, Calakmul i Uxmal oferują fascynujące spojrzenie na cywilizację Majów – bez tłumów, kolejek i wygórowanych cen. Dla wielu to nie tylko alternatywa, ale prawdziwa podróż do przeszłości, w samym sercu dżungli Jukatanu. Dla tych, którzy szukają spokojniejszej i bardziej przystępnej cenowo alternatywy dla Chichén Itzá, te świątynie na Półwyspie Jukatan oferują wgląd w bogatą historię Majów. Położone w dżungli Jukatanu, około 45 minut od Valladolid, znajduje się jedno z najczęściej odwiedzanych stanowisk archeologicznych Meksyku — Chichén Itzá. Dawniej tętniące życiem miasto Majów z szacunkową liczbą 35 000 mieszkańców, dziś przyciąga tłumy turystów z całego świata, którzy podziwiają jego wspaniałe świątynie i odkrywają bogatą historię regionu. Wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1988 roku, a później nazwane jednym z Nowych Siedmiu Cudów Świata, Chichén Itzá nadal bije rekordy frekwencji. Chociaż jego znaczenie i piękno są niezaprzeczalne, jego odwiedzenie jest kosztowne i wiąże się z tłumami. Dla tych, którzy szukają spokojniejszej i tańszej alternatywy, te trzy ukryte świątynie oferują możliwość poznania mniej znanych stanowisk archeologicznych Półwyspu Jukatan. Palenque – dżungla, hieroglify i krypta Pakala Cywilizacja Majów obejmowała niegdyś współczesne południowo-wschodnie Meksyk, Gwatemalę, Belize, Honduras i Salwador. W szczytowym momencie liczyła ponad 2 miliony ludzi rozproszonych po całym imperium, z najpotężniejszymi miastami w dzisiejszym Jukatanie i północnej Gwatemali. Położone w gęstym lesie deszczowym Lacandón w stanie Chiapas, Palenque jest jednym z najbardziej imponujących stanowisk Majów, znanym z wielopoziomowych piramid, hieroglificznych inskrypcji i ukrytych krypt z dziesiątkami archeologicznych skarbów. Najbardziej znana struktura, Świątynia Inskrypcji, dostarczyła archeologom nieocenionych informacji o cywilizacji Majów. Częściowo dzięki dobrze zachowanym hieroglifom, ale również z powodu krypty poniżej. Władca z VII wieku, K’inich Janaab’ Pakal, został pochowany w tej krypcie z piękną jadeitową maską. Maska ta jest uważana za jedno z największych odkryć archeologicznych cywilizacji Majów i można ją zobaczyć w Narodowym Muzeum Antropologicznym w Meksyku. Wykopaliska w Palenque rozpoczęto w latach 40. XX wieku i trwają do dziś. Pomimo dekad pracy, zbadano mniej niż 10% z 1780-hektarowego miasta — Palenque nadal skrywa niezliczone tajemnice pod dżunglą. Na czas wizyty można zatrzymać się w mieście Palenque lub w jednym z bardziej odosobnionych eko-hoteli i ośrodków w dżungli. Hotel Maya Bell znajduje się tuż przy wejściu do stanowiska i oferuje urocze chaty z dachami z liści palmowych, klimatyzacją, restauracją i basenem. Calakmul – miasto piramid i dżungli pełnej jaguarów Ukryte głęboko w Rezerwacie Biosfery Calakmul, to starożytne miasto jest jednym z najmniej odwiedzanych stanowisk Majów. Przez wieki pochłonięte przez gęstą dżunglę, zostało ponownie odkryte w 1931 roku przez biologa Cyrusa Longwortha Lundella. Calakmul, co oznacza „miasto przyległych piramid”, jest jednym z największych miast Majów, z tysiącami struktur rozmieszczonych na obszarze 331 397 hektarów. Historycy uważają, że było to polityczne centrum dynastii Kaanul (dynastii Węża), jednej z najpotężniejszych dynastii Majów w okresie późnoklasycznym (600–900 n.e.). Białe drogi wapienne, zwane sacbé, łączyły Calakmul z pobliskimi miastami, tworząc starożytny system komunikacyjny służący celom wojskowym, dyplomatycznym i handlowym. Wizyta w Calakmul przypomina sceny z filmu o Indianie Jonesie — istnieje duże prawdopodobieństwo spotkania małp, indyków, tukanów, a nawet jaguarów. Dotarcie tam wymaga trzech osobnych biletów wstępu i 90-minutowej jazdy od najbliższej stacji kolejowej. Zaleca się korzystanie z przewodników, ponieważ wycieczki trwają zazwyczaj od pięciu do siedmiu godzin. Warto zaplanować nocleg w pobliskiej wiosce Conhuas lub La Selva, Campeche. Należy pamiętać, że bilety, restauracje i przewodnicy przyjmują tylko gotówkę — warto mieć przy sobie meksykańskie peso. Uxmal – biała architektura i legenda o karle Około czterech godzin drogi od Cancún, na trasie do Méridy, Uxmal było ważnym miastem w okresie późnoklasycznym i częścią Ligi Majapán. Jest jednym z najlepszych miejsc do podziwiania architektury stylu Puuc, podobnej do tej z Chichén Itzá. Choć dziś wapienne piramidy stoją nagie, niegdyś były pokryte gładkim białym stiukiem, uzyskiwanym przez spalanie drewna. Budynki w Uxmal nie są rozmieszczone w tradycyjnym układzie dziedzińcowym, lecz zostały ustawione zgodnie z ruchem Wenus na niebie. Sprawia to, że Uxmal jest szczególnym miejscem do odwiedzenia w różnych porach roku, choć nie tak znanym jak Chichén Itzá w czasie równonocy wiosennej. Piramida Czarownika, najwyższa świątynia w Uxmal, góruje nad dawną dzielnicą mieszkalną miasta. Zwiedzanie z przewodnikiem daje wgląd w kulturę Majów, w tym rytuały ofiarne, grę w piłkę mezoamerykańską oraz legendy, takie jak La Casa del Enano – Dom Karła, czyli piramida, którą według legendy miał zbudować w jedną noc magiczny karzeł, który później rządził Uxmalem. Jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów w Uxmal jest Dom Gołębi — 73-metrowa budowla z rzędem struktur przypominających grzędę dla gołębi. Uxmal znajduje się około godziny drogi od Méridy i jest doskonałą propozycją na jednodniową wycieczkę oraz świetną alternatywą dla bardziej zatłoczonego i droższego Chichén Itzá. Mérida to także fantastyczne miejsce na pobyt z pyszną kuchnią jukatańską i tętniącymi życiem ulicami. Źródło: National Geographic
W stolicy Azteków odkryto „smocze szkło”. Zdradza arkana polityki imperium
Obsydian, czyli wulkaniczne „smocze szkło”, trafiał do stolicy Azteków z co najmniej ośmiu miejsc. Najnowsze badania pokazują, jak rozległe były sieci handlowe i jak surowiec ten był wykorzystywany w różnych okresach imperium.
Spis treści: Aztecka świątynia pełna obsydianu Kręte ścieżki obsydianu Nie tylko pełna dominacja. Handel też w cenie Kilkaset przedmiotów wykonanych z obsydianu, określanego czasem jako „smocze szkło”, odkryli archeolodzy w świątyni w stolicy Azteków. Uwagę zwraca niezwykły kolor tego surowca. Obsydian to niezwykły materiał. Jest to szkliwo wulkaniczne, powstałe miliony lat temu w efekcie nagłego zastygnięcia magmy. Odłupanie takiej „skały” skutkuje uzyskaniem narzędzia o bardzo ostrych krawędziach. Na obsydian zwrócili uwagę też pisarze i filmowcy. W powieści „Gra o tron” obsydian miał cudowne właściwości i określono go mianem smoczego szkła. Ale też przedstawiciele starożytnych cywilizacji uważali ten surowiec za niezwykły. Aztecka świątynia pełna obsydianu Naukowcy z Uniwersytetu Tulane i Proyecto Templo Mayor w Meksyk przebadali blisko 800 obsydianowych artefaktów wydobytych z Templo Mayor w Tenochtitlan. Była to najważniejsza świątynia w stolicy Azteków na terenie dzisiejszego Meksyku. Aztekowie używali „smoczego szkła” do produkcji narzędzi i przedmiotów ceremonialnych, ale też przedmiotów używanych na co dzień. Kręte ścieżki obsydianu Badacze chcieli się dowiedzieć, skąd pochodził obsydian złożony w świątyni. Wyniki analiz opublikowali w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Pochodzenie surowca można było ustalić dzięki zastosowaniu fluorescencji rentgenowskiej (pXRF) – nieniszczącej metody, która identyfikuje geochemiczny „odcisk palca” każdego artefaktu. Co udało się ustalić? Duża część obsydianu pochodziła z wychodni z niezbyt odległego masywu Sierra de Pachuca. Z tego obsydianu o zielonej barwie wykonano m.in. miniaturową broń czy biżuterię. Ale pozyskiwano go też z co najmniej siedmiu innych miejsc, w tym z regionów poza ich granicami politycznymi państwa azteckego, takich jak Otumba, Tulancingo, Ucareo i El Paraíso na terytorium Purépecha w zachodnim Meksyku. Nie tylko pełna dominacja. Handel też w cenie Dlatego naukowcy sądzą, że ich badania rzucają nowe światło na sieci gospodarcze, rytuały i wpływy polityczne imperium Azteków. Wygląda na to, że Aztekowie musieli handlować z ościennymi ludami w celu pozyskania cennego surowca. W badaniu prześledzono również, jak wykorzystanie obsydianu zmieniało się w czasie – od najwcześniejszych faz istnienia miasta około 1375 r. n.e., do jego upadku w 1520 r. n.e.. Podczas wczesnych faz imperium, większa różnorodność źródeł obsydianu pojawiła się zarówno w przedmiotach rytualnych, jak i codziennych. – Narzędzia obsydianowe docierały do stolicy imperium z wielu źródeł za pośrednictwem [wolnego – przyp. red.] rynku, a nie bezpośrednio pozyskane z wychodni – mówi główny autor artykuł Diego Matadamas-Gomora, doktorant na Wydziale Antropologii Tulane. Po skonsolidowaniu władzy około 1430 roku n.e., obsydian do celów rytualnych zaczął być pozyskiwany niemal wyłącznie z nieodległego masywu Sierra de Pachuca. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Mucha śrubowa może żyć w organizmie człowieka. Gdzie można ją spotkać?
Nie tylko komary, ale i muchy bywają niebezpieczne dla zwierząt oraz ludzi i są potencjalnymi nosicielami różnych chorób. Jednym z takich gatunków jest mucha śrubowa, która występuje przede wszystkim w Ameryce Łacińskiej.
W tym artykule: Gdzie występują Cochliomyia hominivorax? Które państwa walczą z muchą śrubową? Czy muchy śrubowe są groźne dla człowieka? Muchy w Polsce – czy należy się ich obawiać? Krwiopijnych owadów i tych pasożytujących na człowieku jest bardzo dużo. Do tego szerokiego grona zaliczyć można muchę śrubową, która czyni wiele szkód w hodowli zwierząt, takich jak bydło czy świnia domowa. Cochliomyia hominivorax faktycznie może przerażać, bo larwy tego owada mogą żyć w organizmie człowieka. To z kolei może wywoływać odruch odrazy. Gdzie występują Cochliomyia hominivorax? Gatunek ten pierwotnie występował na obszarze całej Ameryki. Należy do muchówek z rodziny Calliphoridae. – Tak jak i pokrewny gatunek Cochliomyia macellaria, mucha śrubowa występuje w obszarach tropikalnych, ciepłych i wilgotnych. Poza Ameryką mucha ta pojawiła się w Afryce Północnej w latach 1989–1991. Pasożytowała na owcach w okolicy Trypolisu w Libii. Ostatecznie cały zainfekowany region rozciągał się od wybrzeża Morza Śródziemnego po Saharę, zagrażając zamieszkującym ten obszar ponad 2,7 milionom zwierząt podatnych na pasożytowanie przez Cochliomyia hominivorax – tłumaczy prof. Stanisław Czachorowski, biolog z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Ze względu na spustoszenie, jakie owad wywoływał wśród zwierząt hodowlanych, podjęto próby jego eliminacji. – Naukowcy wykorzystali fakt, że samica kopuluje tylko raz i to z jednym samcem. Wypuszczono do środowiska duże liczby sterylnych (niepłodnych) samców, które kopulując z samicami nie przyczyniły się do wydania potomstwa – dodaje naukowiec Które państwa walczą z muchą śrubową? Dzięki sterylnym samcom udało się wytępić ten gatunek w Stanach Zjednoczonych w 1982 roku. Również w ten sposób pozbyto się w 1994 roku much śrubowych z Gwatemali i Belize, a nieco później z Salwadoru i Hondurasu. Obecnie podejmowane są próby eliminacji Cochliomyia hominivorax z obszaru Meksyku, Nikaragui, Panamy, Jamajki oraz Kostaryki. Jak podają zagraniczne media, inwazję tych much przeżywa szczególnie ostatni z wymienionych krajów. Grzyb zombie skłania zdrowe samce much do kopulowania z zainfekowanymi zwłokami samic. Tak zapewnia sobie przetrwanie Samce muchy muszą liczyć się z tym, że ich kolejny stosunek może być ostatnim. Jeśli partnerka nie żyje, bo zainfekował ją grzyb zombie, jest to w zasadzie pewne. Tak wygląda toksyczna .. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/grzyb-zombie-wabi-zdrowe-samce-much-do-kopulowania-z-zakazonymi-zwlokami-samic-tak-zapewnia-sobie-przetrwanie1-5466314.jpeg" width="568" height="375" alt="Grzyb zombie wabi zdrowe samce much do kopulowania z zakażonymi zwłokami samic. Tak zapewnia sobie przetrwanie" title="Grzyb zombie wabi zdrowe samce much do kopulowania z zakażonymi zwłokami samic. Tak zapewnia sobie przetrwanie" /> – Tradycyjne metody weterynaryjne okazały się nieskuteczne. Dlatego tam również skorzystano z metody wypuszczania do środowiska ponad 1,26 miliarda sterylnych samców. Całe przedsięwzięcie kosztowało około 100 mln dolarów i zakończyło się sukcesem – opowiada prof. Czachorowski. Czy muchy śrubowe są groźne dla człowieka? Cochliomyia hominivorax są czynnikiem chorobotwórczym. Wywołują muszycę – chorobę, którą leczy się chirurgicznie albo farmakologicznie. Nie wygląda to estetycznie, ponieważ larwy dosłownie pasożytują w organizmie chorego. – Takie zabiegi jak znakowanie, kastracja, usuwanie rogów oraz ogonowanie powodują rany u zwierząt hodowlanych, co ułatwia wnikanie larw pod skórę. U człowieka muszyca może wystąpić przez zjedzenie pokarmu z jajami owadów. Wtedy larwy mogą osiedlać się w jamie ustnej. Zagrożone są także osoby unieruchomione, z trudno gojącymi się ranami, czasem u dzieci – wyjaśnia prof. Czachorowski. Muchy w Polsce – czy należy się ich obawiać? Także w naszym kraju należy uważać na muchy, choć czasami bywają one pożyteczne. Podobnie jak mucha śrubowa zachowują się niektóre gatunki z rodzaju Calliphora i Lucilia. – Ten drugi rodzaj wykorzystuje się w medycynie. Larwy owadów zjadają jednak tylko martwe tkanki. Korzysta się z nich w ramach specyficznej mikrochirurgii w przewlekłych i trudno gojących się ranach. Inne gatunki zjadają także zdrowe tkanki i nie nadają się do takich zabiegów – wyjaśnia ekspert.
Ciekawostki o Panamie. 30 faktów na temat kraju nad dwoma oceanami
Ciekawostki o Panamie – symbolicznym łączniku pomiędzy Ameryką Północną a Południową. Wąski przesmyk, kojarzący się głównie z Kanałem Panamskim, który na początku XX wieku zrewolucjonizował transport morski pomiędzy oceanami: Atlantykiem i Pacyfikiem.
W tym artykule: Historia Panamy Kanał Panamski Ludność Panamy Kuchnia Panamy Ciekawostki o Panamie O tym, jak zaplanować wyjazd o Panamy, przeczytasz w naszym serwisie. Panama to prawdziwa mekka wielbicieli sportów wodnych. Warunki do uprawiania żeglarstwa, nurkowania czy surfingu są tu wymarzone. Wspaniała pogoda niemal przez cały rok, piękne piaszczyste plaże, palmy, czysta błękitna woda. Warto odwiedzić m.in. składający się z dziesięciu wysp archipelag wysp Bocas del Toro czy wyspę Santa Clara. Surferzy i nurkowie upodobali sobie z kolei plażę Catalina. Koniecznie trzeba odwiedzić też archipelag San Blas, a także parki narodowe: Coiba, La Amistad, Soberania, Chagres czy położony na granicy z Kolumbią – Darien. Wszystkie zasługują na miano tropikalnych rajów. Oto największe ciekawostki o Panamie. Historia Panamy Jako niepodległy kraj Panama istnieje od 1903 roku. Wcześniej była ona częścią Kolumbii, a od XVI do początku XIX wieku – kolonią hiszpańską. W czasach prekolumbijskich na tych terenach mieszkali głównie Czibczowie. Niepodległość Panamczycy zawdzięczają w dużej mierze Amerykanom, którzy na przełomie XIX i XX wieku mocno wspierali ruch separatystyczny. Rzecz jasna nie robili tego z pobudek idealistycznych. Z dużo mniejszą od Kolumbii Panamą łatwiej było negocjować. Już po wyzwoleniu na mocy traktatu Hay–Bunau-Varilla z 1903 roku Stanom Zjednoczonym przyznano wieczystą dzierżawę Strefy Kanału Panamskiego i prawo stacjonowania na terenie Panamy wojsk amerykańskich. Amerykanie wielokrotnie w historii wpływali na sprawy wewnętrzne Panamy. Ich interwencje nasiliły nastroje antyamerykańskie, które przybrały na sile w latach 70. XX wieku, w czasie rządów generała Omara Torrijosa. W 1979 roku (na podstawie układu z 1977 roku) Strefa Kanału Panamskiego została znacjonalizowana, a Amerykanie musieli się z niej wycofać. Przez kolejne 20 lat oba kraje wspólnie sprawowały kontrolę nad Strefą. Obecnie zarządza nią jedynie Panama. W 1983 roku dyktatorskie rządy w kraju objął generał Manuel Noriega, który wcześniej opłacany był przez amerykańską Centralną Agencję Wywiadowczą (CIA). To Amerykanie wynieśli go do władzy i to ich interesy początkowo reprezentował. Z czasem jednak Noriega zmienił front, co sprowadziło na kraj kolejną interwencję USA w 1989. Generała aresztowano i zastąpiono prezydentem Guillermo Endarą. Współczesna Panama to jeden z najszybciej rozwijających się krajów obu Ameryk. Stolica, Panama City, to efektowne, nowoczesne i coraz bogatsze miasto. Jednocześnie w kraju wciąż utrzymują ogromne nierówności społeczne. Kanał Panamski To jedna z najważniejszych dróg morskich świata. Jego długość to 81,6 km. Powstawał w latach 1904–1914, a oficjalnie otwarty został w 1920 roku. Budowa kanału znacznie skróciła czas żeglugi między wschodnim wybrzeżem Ameryki i Europą, a zachodnim wybrzeżem Ameryki i Azją Wschodnią. Wcześniej żeglarze musieli opływać Amerykę Południową wokół Przylądka Horn. Pierwsze prace nad przekopem prowadzili w latach 80. XIX wieku Francuzi. Na początku XX wieku dokończyli je Amerykanie, którzy też przejęli nad inwestycją pełną kontrolę. W kolejnych latach Kanał zapewnił im gigantyczne zyski. Dzięki tej inwestycji droga morska z Nowego Jorku do San Francisco skróciła się aż o 14,5 tys. km. Podczas budowy Kanału Panamskiego zmarło 25 tysięcy robotników. Przez ponad sto lat funkcjonowania Kanał był kilkakrotnie poszerzany, pogłębiany i rozbudowywany. Dzięki temu dziś przepływać mogą przez niego jednostki o szerokości 49 m, długości całkowitej 366 m i zanurzeniu 15 m. Przepustowość szlaku to obecnie 14 tys. statków rocznie. W 2025 roku ma ona wzrosnąć dwukrotnie. Najwęższa część Kanału to tzw. wykop Culebra, szeroki na 91,4 m. Co ciekawe, pomysł na przekopanie Przesmyku Panamskiego wcale nie narodził się w XX wieku. Jako pierwszy chciał tego dokonać hiszpański konkwistador Alvaro de Saavedra – już w roku 1529. „Polska Wenecja” podbija serca zagranicznych turystów. Ogromny wzrost zainteresowania W 2020 roku walczyła o tytuł najlepszej europejskiej destynacji, dziś „Polska Wenecja” stała się nowym ulubionym kierunkiem brytyjskich turystów. Dane mówią same za siebie. Ludność Panamy 2/3 mieszkańców Panamy stanowią Metysi, czyli ludność mieszana – potomkowie rdzennych narodów oraz białych (głównie Hiszpanów). 12% stanowią rdzenni mieszkańcy, głównie lud Kuna, ale też potomkowie m.in. Czibczów i Arawaków, zlokalizowani na Wybrzeżu Karaibskim. 9% to potomkowie niewolników z Afryki, po ok. 7%: mulaci oraz biali. 60% mieszkańców to katolicy, 23% – protestanci, głównie zielonoświątkowcy. Prawie 1/5 (ponad 700 tys.) mieszkańców 4-milionowej Panamy mieszka w stołecznym Panama City Urzędowym językiem Panamy jest język hiszpański, ale dość dobrze znany – co nie jest w tym regionie normą – jest też angielski. Kuchnia Panamy Podstawą jadłospisu Panamczyków są dania z mięsem (głównie kurczakiem) i ryżem. Często jada się też owoce morza i ryby. Najpopularniejsze z nich to pargo rojo i corvina. Uwielbianą przez Panamczyków przekąską jest tamal – gotowane na parze danie, na które składają się liście kukurydzy nadziewane mięsno-mącznym farszem. Poza tym wszędzie znajdziemy empanady – twarde pierożki, zwykle z nadzieniem mięsnym, patacones (smażone „frytki” z bananów) czy ceviche (danie z surowej ryby i m.in. soku z limonki). Najpopularniejszy panamski alkohol to Seco Herrerano. To trzykrotnie destylowany rum z trzciny cukrowej o mocy – przeważnie – 35 proc. Ze słodkich przekąsek jada się hojaldras, czyli bułeczki posypane cukrem i cynamonem. Ciekawostki o Panamie Panama nie posiada własnej waluty; w użyciu jest dolar amerykański. Liczący sobie 3474 m n.p.m. Volcan de Chiriqui to najwyższy szczyt w Panamie. Jak sama nazwa wskazuje, to wygasły wulkan. Flaga Panamy ma bogatą symbolikę. Kolor biały oznacza pokój. Prostokąty czerwony i niebieski symbolizują partie konserwatywną oraz liberalną. Niebieska gwiazda to czystość, a czerwona – prawo. Miasto Panama założył w 1519 roku hiszpański konkwistador Pedro Arias de Avila. U wybrzeży Panamy nietrudno spotkać rekina. Dlatego też wszelkie ostrzeżenia o ich pojawieniu się w lokalnych wodach należy traktować z pełną powagą. Diablo Rojo – tak nazywane są słynne lokalne autobusy. Kupione wiele lat temu od Amerykanów i mocno zdezelowane, dziś są wręcz jednym z symboli kraju. Panama to jedyny kraj na świecie, w którym wschód słońca można oglądać od strony Pacyfiku, zaś zachód – od Atlantyku. I to z jednego miejsca. Nasz ekspert Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Kuba – ciekawostki o największej wyspie na Karaibach. Słynie z gościnności i kapryśnej pogody
Karaibskie krajobrazy mieszające się z miejscami naznaczonymi trudną i burzliwą historią. Zwyczaje całkowicie odmienne od europejskich i gościnność, jakiej nie doświadczy się w większości turystycznych destynacji. Wspaniała, a jednocześnie kapryśna pogoda. Nie ulega wątpliwości, że kraj rozciągający się na największej ze wszystkich karaibskich wysp to miejsce niezwykłe pod wieloma względami. Co do zaoferowania ma Kuba? Ciekawostki na jej temat wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Pory roku na Kubie Waluta na Kubie Miejsca na Kubie będące na liście UNESCO Noworoczne rytuały na Kubie Jaka jest przestępczość na Kubie? Wielu osobom Kuba kojarzy się wyłącznie z cygarami, Fidelem Castro i rewolucją. Warto jednak poznać nieco bliżej ten niezwykły kraj, całkowicie odmienny od europejskich destynacji turystycznych, w których cieniu wciąż jeszcze pozostaje. Mimo że tamtejsza sytuacja gospodarcza, która bezpośrednio przekłada się na warunki życia Kubańczyków nie przedstawia się kolorowo, to nie sposób nie zauważyć, że z twarzy mieszkańców niemal nigdy nie schodzi uśmiech. To dobitnie świadczy o tym, jak niezwykłym miejscem jest Kuba. Pory roku na Kubie Kuba leży w strefie klimatu tropikalnego. Występują tam tylko dwie pory roku – deszczowa i sucha. Dla nas, mieszkańców strefy umiarkowanej, Karaiby jawią się jako pogodowy raj. Faktem jest, że na Kubie jest ciepło przez cały rok. Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń, kiedy słupek rtęci w ciągu dnia wskazuje średnio 25, a w nocy 19 stopni Celsjusza. Należy jednak wiedzieć, że w trakcie pory deszczowej, która trwa tam od maja/czerwca do listopada, pogoda bywa kapryśna. Średnia temperatura powietrza wynosi wówczas 32 stopnie Celsjusza, a ze względu na wysoką wilgotność, upał jest trudny do zniesienia. Warto także pamiętać, że wrzesień i październik to okres podwyższonego ryzyka wystąpienia huraganów. Waluta na Kubie Trudno wskazać drugi kraj z tak zawiłą polityką monetarną. Przez pewien czas na wyspie obowiązywał dualny system monetarny. Funkcjonowały dwie waluty: CUP, czyli peso kubańskie (peso cubano) i CUC, czyli peso wymienialne (peso convertible). Pierwsza funkcjonowała (i do dziś funkcjonuje) w obiegu wewnętrznym – Kubańczycy otrzymują wypłatę w CUP i płacą tą walutą. Drugą posługiwali się turyści i niektórzy uprzywilejowani mieszkańcy mieszkańcy, przede wszystkim pracujący w sektorze usług turystycznych. Od 1 stycznia 2021 roku na Kubie obowiązuje tylko jedna waluta – CUP. Kuba: wyspa jak wulkan gorąca Ta popularna piosenka oddaje klimat niezwykłej wyspy położonej na Morzu Karaibskim. W wielu miejscach można realizować płatności w euro, a mile widziane są też dolary kanadyjskie, funty szterlingi, franki szwajcarskie, peso meksykańskie i jeny japońskie. Nie warto jednak zabierać ze sobą dolarów amerykańskich. Ze względu na napiętą sytuację między Kubą a USA, możliwość wymiany tej waluty zmienia się jak obraz w kalejdoskopie. Co prawda w lipcu 2020 roku kubański rząd zrezygnował z 10-procentowego podatku pobieranego przy płatności w USD i wymianie na walutę lokalną, ale już w czerwcu 2021 roku obrót gotówką w dolarach został zawieszony. Czy na Kubie można zapłacić kartą? Do niedawna płatności elektroniczne realizowały tylko nieliczne punkty, głównie hotele i sklepy dla turystów. Sytuacja zaczęła się zmieniać dopiero po pandemii, gdy taka forma transakcji została uznana za bezpieczniejszą. Obecnie coraz więcej punktów handlowych i lokali usługowych akceptuje karty, ale wciąż jeszcze nie jest to powszechna metoda płatności. Miejsca na Kubie będące na liście UNESCO Kuba słynie z malowniczych plaż, oryginalnej architektury i zabytkowej motoryzacji. Historyczne, kulturowe i przyrodnicze dziedzictwo tego kraju docenili nie tylko turyści z całego świata, ale także komisarze UNESCO. Wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa doczekało się dziewięć miejsc na Kubie: zespół zabytkowy w Hawanie i jego system fortyfikacji, Trynidad i dolina Los Ingenios, zamek San Pedro de la Roca w Santiago de Cuba, Park Narodowy Desembarca del Granma, Valle de Viñales, krajobraz archeologiczny pierwszych plantacji kawy na południowym wschodzie Kuby, Park Narodowy Alejandro de Humboldt, zabytkowe centrum Cienfuegos, historyczne centrum Camagüey. Noworoczne rytuały na Kubie Tak jak w niemal każdym kraju świata, na Kubie Nowy Rok wita się zabawą do białego rana, tym bardziej że na 1 stycznia przypada także rocznica rewolucji kubańskiej. Tradycyjnie Kubańczycy rozpoczynają sylwestrową noc od uroczystej kolacji w gronie rodziny, przyjaciół i sąsiadów. Później wychodzą na ulicę, gdzie przy gorących rytmach tańczą i bawią się. Zabawa w klubach i barach jest zarezerwowana dla turystów, Kubańczycy wolą świętować w domach i na ulicach. Warto jednak wspomnieć, że jako gościnny naród, z otwartymi ramionami witają każdego, kto chce przyłączyć się do fiesty. Kultura ludowa wciąż jest mocno zakorzeniona na Kubie. Do dziś kultywowane są tam noworoczne zwyczaje przodków. O ile o północy na całym świecie odpalane są sztuczne ognie, to Kubańczycy wylewają wówczas wodę na ulicę. Ta tradycja ma na celu wygnanie z domu złego ducha starego roku. W tamtejszej tradycji, woda jest symbolem negatywnej energii. Gdy zostaje wylana z okna lub balkonu i uderza o ziemię, odbija dobrą energię nowego roku, a ta przedostaje się do domostwa. W mniejszym miastach i na wsiach praktykowany jest jeszcze jeden zwyczaj – palenie kukły. Przebrane za najróżniejsze postaci (w tej kwestii Kubańczycy wykazują sporą fantazję), symbolizują mijający rok. Podpalając je, Kubańczycy symbolicznie zapraszają nowy. Co warte podkreślenia, w obrzędach uczestniczą wszyscy, bez względu na wykształcenie i wiarę. Nie ma znaczenia, czy ktoś ma tytuł naukowy czy nie potrafi czytać. Nie jest ważne, czy ktoś wyznaje katolicyzm czy inną religię. Tradycja wzbija się ponad różnice. Jaka jest przestępczość na Kubie? Ameryka Łacińska nie cieszy się reputacją najbezpieczniejszego regionu na świecie. W niektórych krajach tego regionu, napady na turystów nie są niczym niezwykłym, a gdzieniegdzie na porządku dziennym są też porwania dla okupu. Przyglądając się corocznemu raportowi Global Peace Index można dojść do wniosku, że Kuba należy do dość niebezpiecznych miejsc. W zestawieniu na rok 2022 największa wyspa na Karaibach uplasowała się na 98. miejscu (ze wskaźnikiem 2,08 na 5,0) spośród 163 krajów, które zostały w nim ujęte. 13 zdjęć z Kuby. Bez upiększania "Jak się masz Kubo?" tymi słowami przywitał się amerykański prezydent Barack Obama w 2016 roku z mieszkańcami kraju, którego nie odwiedził przedstawiciel USA przez ostatnie 88 lat - choć s... Warto jednak zaznaczyć, że kiepska pozycja w indeksie w żaden sposób nie wskazuje na to, że mieszkańcy Kuby i turyści odwiedzający ten kraj powinni czuć się szczególnie zagrożeni. Autorzy zestawienia uwzględniają wiele czynników społecznych i politycznych, które wpływają na ocenę, a które nie odnoszą się bezpośrednio do przestępczości. Jak pod tym względem wypada Kuba? W kontekście liczby zabójstw, to drugi najbezpieczniejszy kraj Ameryki Łacińskiej. Kuba otrzymała wskaźnik 2,749, a lepiej pod tym względem wypadło tylko Chile. W zakresie subiektywnego poczucia bezpieczeństwa (wskaźnik obrazuje, jak bardzo mieszkańcy boją się o zdrowie i życie i jak postrzegają poziom przestępczości), przyznano notę 2,08, najlepszą w całej Ameryce Łacińskiej. Z kolei wskaźnik przestępstw z użyciem przemocy wyniósł 2,0. Tak samo oceniono wskaźnik dostępności broni. W praktyce oznacza to, że Kuba jest jednym z najbezpieczniejszych krajów karaibskich i w całej Ameryce Łacińskiej. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Co jedli dawni mieszkańcy Karaibów? Zmumifikowane odchody zdradzają smakowitą dietę
Orzeszki ziemne, kukurydza, słodkie ziemniaki, pomidory – to tylko wybrane składniki bogatej diety mieszkańców Karaibów sprzed 1500 lat. Zmumifikowane odchody poddano badaniom genetycznym, które ujawniły starożytne menu.
W tym artykule: Odchody z Karaibów Dieta. Zasuszone ekskrementy zdradzają menu Bawełna w kupie Koprolit to tylko „migawka” Dla badaczy przeszłości prawdziwą skarbnicą wiedzy bywają odchody zwierząt lub ludzi. Dzięki badaniom koprolitów, czyli skamieniałych odchodów dinozaurów, paleontolodzy na przykład wiedzą, czym żywiły się te olbrzymie gady. Na zasuszone odchody napotykają też badacze jaskiń, w których przed dziesiątkami tysięcy lat przebywały hieny lub niedźwiedzie. W koprolitach znajdowano pyłki roślinne. W ten sposób możliwe było rekonstruowanie ówczesnego środowiska naturalnego. Odchody z Karaibów Grupa badaczy przyjrzała się zasuszonym odchodom ludzkim sprzed 1500 lat, które pozostawili ludzie na niewielkiej wyspie Vieques na wschód od Portoryko. Wyniki badań opublikowali w periodyku naukowym „Plos One” eksperci amerykańscy i portorykańscy. – Naszym celem było zrekonstruowanie diety i otaczającej flory prekolumbijskich kultur Huecoid i Saladoid, analizując DNA roślin (zachowanych w koprolitach – przyp. red.) – wyjaśnili badacze. Analizy były jednak szersze, bo naukowcy przyjrzeli się też odchodom z innych epok. W ten sposób chcieli rzucić światło na nawyki żywieniowe starożytnych kultur prekolumbijskich w Portoryko. Prekolumbijskie kultury istniały do przybycia Europejczyków do Nowego Świata pod koniec XV wieku. Potem zostały podbite, zdominowane i zniszczone przez najeźdźców. Dieta. Zasuszone ekskrementy zdradzają menu Autorzy wyodrębnili i przeanalizowali roślinne DNA z dziesięciu próbek koprolitów ze stanowiska archeologicznego La Hueca. Porównali wyekstrahowane roślinne DNA z bazą danych różnorodnych próbek koprolitów i współczesnymi sekwencjami roślinnego DNA. Z badań wynika, że społeczności kultur Huecoid i Saladoid spożywały różnorodne rośliny, w tym orzeszki ziemne, papryczki chili, papaję, kukurydzę, słodkie ziemniaki. Oznacza to – zdaniem badaczy – że dieta była urozmaicona i bogata. Wykryto też śladowe ilości tytoniu. Różne społeczności do naszych czasów żują tytoń lub wdychają go w formie sproszkowanej. Tytoń bywa też dodatkiem do żywności. Stosowano go również do celów leczniczych lub halucynogennych. Bawełna w kupie Zaskoczeniem dla naukowców było odkrycie w odchodach śladów po bawełnie, która nie jest jadalna. Jaka była tego przyczyna? Być może nasiona bawełny trafiły do żołądka wraz z olejem bawełnianym. Inna opcja jest taka, że w czasie tkania kobiety zwilżały śliną pasma bawełny. Co ciekawe, autorzy nie znaleźli dowodów na spożycie manioku (Manihot esculenta), chociaż roślina ta była często opisywana przez kronikarzy jako podstawowy pokarm na obszarze prekolumbijskich Karaibów. Nie oznacza to jednak, że wcale nie spożywano manioku. Prawdopodobnie w odchodach nie zachował się jego DNA ze względu na złożoną technikę jego obróbki, w tym intensywne suszenie. Poza tym maniok mógł być spożywany sezonowo i akurat nie zachować się w przypadku niewielkiej liczby przebadanych odchodów. Twoja kupa żyje. Co w niej mieszka? Jeżeli wydawało się wam, że w waszej kupie są tylko martwe komórki to jesteście w błędzie. „To żyje!” - krzyknął szalony Frankenstein, gdy ożyło jego monstrum. Można to samo powi... Koprolit to tylko „migawka” Naukowcy zwracają uwagę na to, że każda próbka koprolitu jest tylko „migawką” tego, co ostatnio jadła jedna konkretna osoba. Analizy te nie dają zatem kompleksowego wglądu w dietę całych społeczności, tylko konkretnych jednostek. – Kto by pomyślał, że coś, na co nawet nie chcemy patrzeć, może zawierać tak wiele informacji? Szczególnie niewiarygodne jest to, że dzieje się tak nawet po tysiącach lat – podsumował prof. Gary A. Toranzos z Uniwersytetu w Portoryko, jeden z autorów publikacji. Źródło: Plos One Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zaskakujące znalezisko w krypcie Majów. Archeolodzy odkryli, że z ludzkich prochów tworzono piłki do gry
Archeolodzy odkryli, że w krypcie Majów nie tylko kremowano ludzi. W miejscu tym rdzenni mieszkańcy mieli wytwarzać gumowe piłki, które wykorzystywane były do tajemniczej rytualnej gry.
W tym artykule: Archeolodzy prowadzili wykopaliska w krypcie odkrytej 2 lata temu W odnalezionych naczyniach znajdowała się masa, w skład której wchodziły ludzkie prochy Czym było Ullamaliztli, majańska gra rytualna? Kim byli Majowie? W ostatnich miesiącach archeolodzy dokonali kilku niezwykłych odkryć, które miały związek z cywilizacją Majów. W maju badacze ustalili, dlaczego rdzenni mieszkańcy Meksyku wwiercali w zęby drogocenne klejnoty. Okazuje się, że nie tylko dla wyglądu, ale również dlatego, że była to forma profilaktyki i leczenia uzębienia. Archeolodzy prowadzili wykopaliska w krypcie odkrytej 2 lata temu Za najnowsze odkrycie odpowiada zespół badaczy z meksykańskiego Narodowego Instytutu Antropologii i Historii, które ma siedzibę w stolicy Meksyku. Naukowcy prowadzili badania na terenie stanowiska archeologicznego Toniná, które było niegdyś jedną z majańskich osad. Nazwa w języku tseltal oznacza „dom z kamienia”, co odnosi się do licznych kamiennych rzeźb i budowli, które znajdują się w tym miejscu. Co spowodowało upadek cywilizacji Majów? Tę przyczynę znamy dziś aż za dobrze… Naukowcy dokonali skrupulatnej analizy 800 lat istnienia cywilizacji Majów. Okazało się, że początek końca nastąpił wraz z olbrzymią suszą, która ogarnęła ich ziemie. Archeolodzy postanowili raz jeszcze przyjrzeć się krypcie, którą po raz pierwszy odkryto w 2020 roku. Była częścią jednej z największych piramid dawnego majańskiego miasta, która została wybudowana ok. VII–VIII wieku n.e. Do pomieszczenia, które znajdowało się ok. 8 metrów pod ziemią prowadził skomplikowany labirynt. W odnalezionych naczyniach znajdowała się masa, w skład której wchodziły ludzkie prochy Podczas najnowszych wykopalisk naukowcom udało się znaleźć ponad 400 naczyń. W środku znajdowała się masa, która wytworzona była z węgla drzewnego, gumy, korzeni lokalnych drzew oraz ludzkich prochów. Analiza wykazała, że ludzkie prochy były wykorzystywane do utwardzania nietypowego materiału. Historycy twierdzą, że z tejże masy wytwarzano rytualne piłki, które były elementem gry ullamaliztli, którą Majowie rozgrywali na boisku w Toninie. Czym było Ullamaliztli, majańska gra rytualna? Ullamaliztli była to gra plemion prekolumbijskiej Mezoameryki i Ameryki Południowej. Pierwsze boiska do tych rytualnych rozgrywek zbudowali Olmekowie nawet 4 tysiące lat temu. Eksperci twierdzą, że podobne obiekty znajdowały się w każdym mieście prekolumbijskiej Mezoameryki, ale nie wszystkie zachowały się do tej pory. W poszukiwaniu dawnych cywilizacji. W tych miejscach odkryjesz duchy przeszłości Po starożytnych cywilizacjach została już tylko historia. Jednak dzięki kolejnym odkryciom archeologicznym i naukowcom, ta jest wciąż żywa. Na świecie wciąż są miejsca, które pamiętaj.. Boisko było prostokątne a po bokach znajdowały się pionowe mury mury. Po środku muru z jednej i z drugiej strony umieszczone były pierścienie, które prawdopodobnie służyły do zdobywania punktów poprzez rzut piłką. Najczęściej w rozgrywce brało udział czterech graczy, po dwóch w drużynie. W majańskiej symbolice boisko miało oznaczać wszechświat, a piłki słońce lub księżyc. Sama gra była równoznaczna z niepewnością losu lub przypadku, który decyduje o życiu i śmierci. Każdą rozgrywkę obserwowali jedynie ludowi kapłani. Kim byli Majowie? Majowie byli twórcami niezwykle rozwiniętej cywilizacji w okresie prekolumbijskim. Zamieszkiwali tereny dzisiejszego Meksyku, Gwatemali, Belize, Salwadoru i Hondurasu. Ich początki sięgają nawet 2000 r. p.n.e., które określa się mianem okresu preklasycznego. W tym czasie powstawały pierwsze osady, m.in. Cuello, które leży dziś w północnym Belize, oraz starożytne ołtarze i ośrodki kultury. Natomiast pierwsze bezpośrednie wzmianki o słynnym kalendarzu Majów pojawiają się na inskrypcjach dopiero z II-III w n.e., czyli z tak zwanego okresu klasycznego. Archeolodzy odnaleźli odciętą głowę bardzo ważnego boga Majów. Pochodzi sprzed 1300 lat Kamienna głowa została odnaleziona pośród ruin w starożytnym mieście Palenque w Meksyku. Należała do majańskiego boga kukurydzy. Majowie budowali niezwykłe konstrukcje architektoniczne, przepiękne miasta i zjawiskowe piramidy schodkowe oraz świątynie. Zajmowali się również sztuką, którą konsekwentnie rozwijali. Majowie rozwinęli między innymi pismo herogliczine i dwudziestkowym system liczbowy. Interesowało ich niebo, dlatego prowadzili skrupulatne obserwacje astronomiczne oraz posługiwali się precyzyjnymi systemami rachuby czasu. Źródło: INAH Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Tony Halik – reporter, który idzie wszędzie tam, gdzie dzieje się coś burzliwego [SYLWETKA]
Od śmierci Tony’ego Halika, podróżnika, pisarza, dziennikarza, korespondenta stacji NBC, operatora filmowego, fotografa, autora programów podróżniczych minęło 21 lat. Ryszard Kapuściński uważał, że Halika odznaczają go wszystkie cechy rasowego reportera: życzliwość, ciekawość świata i dziennikarska pracowitość. Dlaczego nadal jest wzorem dla dziennikarzy i podróżników?
Podróżnikiem trzeba się urodzić. Urodzony w Toruniu 24 stycznia 1921 r. Tony Halik, a właściwie Mieczysław Sędzimir Antoni Halik już w wieku 14 lat udowodnił, że ciekawość świata i chęć przeżycia przygody jest silniejsza niż strach. Wbrew zakazom ojca popłynął na tratwie jako flisak z Płocka do Wolnego Miasta Gdańska. Nie udało mu się dotrzeć do celu, bo zatrzymali go funkcjonariusze straży granicznej. Z kamerą po raz pierwszy spotkał się podczas wojny, kiedy filmował samoloty. W tym samym czasie, podczas rekonwalescencji pisał listy do przyjaciela w Londynie, które później publikowano w jednym z angielskich pism. Wtedy zaczęła się jego przygoda z dziennikarstwem. Zaraz po wojnie poślubił Pierrette Andree Courtin i przeprowadził się z nią do Szkocji, gdzie służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Z Wielkiej Brytanii wysłano go do Afryki, gdzie budował mosty i lotniska pomocnicze. Tam po raz pierwszy spotkał się z kulturami spoza kręgu europejskiego. W 1948 przeprowadził się z żoną do Argentyny. Został tam pilotem samolotu pasażerskiego kursującego na trasie Buenos Aires – Mendoza, o czym wspominał w programie Pieprz i wanilia: - Tu się spać chce, więc jak to zrobić? Więc ja sobie taką firaneczkę zrobiłem, zasłaniałem się tą firaneczką od reszty, wyciągałem to na siedem tysięcy, usypiałem moich pasażerów, bo tlenu nie było, przecież myśmy latali bez tlenu, wszyscy sobie drzemali, ja też sobie drzemałem i jak samolot w dół, to ja go troszeczkę podciągałem, taki automatyczny pilot spania. Pracował jako fotograf Juana Perona. Fascynował się Indianami i z żoną często wyjeżdżał do dżungli amazońskiej. Kupił żaglówkę i popłynął rzeką Parana w poszukiwaniu indiańskich plemion. W 1955 r. na 6 miesięcy przeprowadził się z żoną do Mato Grosso, gdzie Indianie przyjęli go do swojego szczepu. Tam pisał reportaże publikowane w argentyńskim czasopiśmie Diana. Podróże po dżungli opisał w dwóch książkach: 200 dni w Mato Grosso i Z kamerą i strzelbą przez Mato Grosso. W międzyczasie pisał do magazynu Life. Na pytanie kolegi z redakcji gdzie jedzie, odpowiedział: - Na Alaskę, zaczerpnąć świeżego powietrza. To była podróż jego życia. W kierunku Alaski wraz z Pierrette wyruszył z Ziemi Ognistej. Trwała ponad 4 lata. W tym czasie przemierzyli 182 624 km i wydali ponad 80 tyś dol. Zwiedzili 21 krajów. W tym czasie zbudował 14 mostów. Przy jednym z nich postawił tabliczkę informacyjną z napisem Puente Halik [hiszp. most Halika]. Okoliczni mieszkańcy zaczęli z niego korzystać, rozbudowywać, a w końcu powstała tam osada o tej właśnie nazwie. Podczas wyprawy urodził się mu syn imieniem Ozana – na cześć Indianina, który uratował Tony’emu życie. W latach '60 pracował jako korespondent NBC na Amerykę Łacińską. Wtedy po raz pierwszy znano go za dziennikarskiego herosa. Poznał tam Ryszarda Kapuścińskiego, który uznał go za wzór reportera, który nie boi się ryzyka i pojawia się w miejscach, gdzie dzieje się coś burzliwego. Carlos Ferreyra Carrasco, korespondent wojenny i szef kilku prestiżowych redakcji w Meksyku wspominał ich: - Dwóch wielkich reporterów, którzy w Meksyku zdobyli wielkie poważanie. W 1974 poznał Elżbietę Dzikowską, która przeprowadzała z nim wywiad dla Kontynentów. Przeprowadził się z nią do Polski i zamieszkali w Warszawie. Nadal podróżował po świecie i filmował dla NBC. Dla TVP realizował m. in. programy Tam, gdzie pieprz rośnie, Tam, gdzie rośnie wanilia i Pieprz i wanilia. Dla wielu Polaków jego programy były jedynym oknem na kolorowy i egzotyczny świat. Tony Halik zmarł 28 maja 1988 r. po długiej chorobie. Został pochowany na Cmentarzu Bródnowskim. W Toruniu w 2003 r. powstało Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika. Opracował Paweł Sadowski W drugiej połowie 2019 roku do kin trafi film „Tony Halik. Urodzony dla przygody”, który będzie kolejnym dowodem na to, że dla Halika nie było rzeczy niemożliwych. Produkcja zostanie zmontowana z materiałów archiwalnych. „Dzięki naszym staraniom rozpoczęła się dygitalizacja prywatnych archiwów Elżbiety Dzikowskiej. Taśmy i kasety przeleżały na półkach ponad 20 lat. Są na nich niezwykłe rzeczy” mówi Marcin Borchardt, reżyser i scenarzysta. „Cieszymy się, że Elżbieta zaufała nam i dała nam dostęp do dokumentów i informacji dotąd nie publikowanych” – dodaje. Warto zaznaczyć, że film nie powstałby bez wsparcia ekspertów – wspomnianej już Elżbiety Dzikowskiej, partnerki Halika, Mirosława Wlekłego, biografa Halika, oraz Romana Warszewskiego, biografa Elżbiety Dzikowskiej. Filmowcy będą korzystać z archiwów Telewizji Polskiej, Filmoteki Narodowej, a także telewizji argentyńskiej i NBC, której Tony Halik był wieloletnim współpracownikiem. „Chcemy zrobić film dokumentalny, który będzie szaloną przygodą, na który będzie się szło do kina dla rozrywki – jak na dobrą fabułę” mówią zgodnie twórcy filmu. „Tony Halik. Urodzony dla przygody” to film o podróżniczej pasji i pogoni za marzeniami, ale i o kosztach, jakie trzeba zapłacić, aby mogły się ziścić. Opowieść o płynnej granicy między prawdą a fałszem, wpisanej w niezwykłe losy człowieka, który na tej granicy uczynił swoje miejsce na ziemi” – opowiada Borchardt. Do tego niezwykłego świata każdy z nas będzie mógł trafić już w 2019 roku, kiedy to film pojawi się na ekranach kin w całej Polsce.
Niebieskie agawy, wykorzystywane jako baza do tequili, najlepiej rosną na wulkanicznych glebach stanu Jalisco w Meksyku. Jak i gdzie powstaje ten trunek?
Niewiele alkoholi może poszczycić się tak bogatym rodowodem i kulturą jak tequila, dlatego podczas wizyty w Meksyku nie wypada nie poznać jego rodowodu. Zaczynamy się interesować Tequilę importuje się do 70 krajów, w tym do Polski. Jak wynika z raportu „Rynek napojów alkoholowych w Polsce w 2014” przygotowanym przez KPMG, w 2013 roku Polacy kupili 150 tys. litrów tequili. Według analiz stopniowo rośnie chęć poznawania źródeł i procesów wytwarzania spożywanych napojów alkoholowych. Polski konsument chce być świadomy historii, sposobów konsumpcji czy pochodzenia trunków, zwłaszcza jeśli dodatkowo odwiedził lub zamierza odwiedzić dany kraj. Gdzie bije serce meksykańskiej tequili? Szlak Tequili w Jalisco Królestwem tequili jest Jalisco w Meksyku. Wulkaniczne gleby obejmujące większość stanu, jak żadne inne nadają się do uprawy niebieskiej agawy, która wykorzystywana jest jako baza do tequili. Na słynnym Szlaku Tequili działa obecnie ponad 146 tradycyjnych destylarni, które produkują nawet 50 milionów litrów tego trunku w ciągu roku. Na uwagę zasługuje fakt, że tylko kilka miejsc na świecie, w tym właśnie miasto Tequila, posiada licencję do wyrobu tego alkoholu. Oryginalny meksykański drink, którym wznoszone są toasty na całym świecie, to w przeważającej części zasługa tutejszych rzemieślników. Tylko w tym miejscu można prześledzić całą drogę jego wytwarzania – poczynając od zbiorów agawy, poprzez proces fermentacji, destylacji, a kończąc na najważniejszej części – degustacji prawdziwej tequili. Kwintesencja kultury Meksyku Region Jalisco warto też odwiedzić nie tylko ze względu na tequilę. Pola, prekolumbijskie ruiny i kolonialne hacjendy zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, a Aztekowie uważali je za święte. Stan słynie także z pięknego pasma plaż i zatok wzdłuż Oceanu Spokojnego nazywanego Costalegre tj. Wybrzeżem Szczęścia. Będąc w Jalisco nie sposób pominąć zabytkowego Guadalajara (stolicy stanu), największego jeziora w Meksyku Chapala oraz Puerto Vallarta – artystycznego uzdrowiska znanego z urokliwych widoków, klimatycznego pchlego targu i ciepłych wód zatoki Banderas. Miasto zyskało także sławę dzięki hollywoodzkiemu filmowi "Noc Iguany". Zachwycony pięknem Puerto Vallarta, aktor Richard Burton, zamieszkał tu nawet ze swoją żoną Elizabeth Taylor. Viva la Mexico! Podróż do Jalisco to najlepszy sposób na zgłębienie tajników prawdziwej tequili i poznanie niezwykłej kultury, technik, miejsc i ludzi, którzy wkładają całe serce w przygotowanie wyjątkowego trunku. Według danych wyszukiwarki wyjazdów turystycznych Travelplanet.pl, zainteresowanie wycieczkami do Meksyku rośnie z roku na rok, mimo że jest to koszt zaczynający się od 5320 zł od osoby. Wycieczka obejmująca natomiast słynną Trasę Tequili, to koszt od 8650 zł za osobę. Podczas takiego wyjazdu można zwiedzić historyczną część Meksyku, ,,miasteczko” Matki Bożej w Guadalupe, liczne muzea gromadzące skarby sztuki prehiszpańskiej i ikony meksykańskiego malarstwa oraz piękne plaże. Dzięki kulturowej różnorodności, wyjątkowemu krajobrazowi i bogatej historii, rejon ten jest jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc w Ameryce Łacińskiej. A wszystko to w towarzystwie nieodłącznej tequili.
Kolorowy jak sombrero Meksyk to najchętniej odwiedzane miejsce w Ameryce Łacińskiej.
Po pierwsze: lenistwo na plażach Meksykańskie plaże zasługują na szczególną uwagę – są piaszczyste, zadbane i bardzo czyste. Do tego wszystkiego dochodzi krystaliczna i przyjemnie ciepła woda. Warunki sprzyjają również uprawianiu sportów wodnych np. windsurfingu, kitesurfingu, pływaniu skuterem wodnym czy nurkowaniu. Miłośnicy plażowania z pewnością docenią plażę Chacahua, którą z jednej strony otacza porośnięta kaktusami pustynia, a z drugiej rozciągają się błękitne wody Pacyfiku. Szeroka plaża, z czystym, drobnym, białym piaskiem, przyciąga wielu turystów. Najprzyjemniej pływa się w lagunie, bo fale są znacznie mniejsze, a pływy nie tak silne jak na otwartym oceanie. Można tez podejrzeć okolicznych mieszkańców, łowiących kraby i langusty. Inne wspaniałe plaże to Cancun, co w języku Majów oznacza „misę pełną złota”, Acapulco czy Playa de Carmen, skupione wokół najsłynniejszych kurortów turystycznych. W luksusowych ośrodkach, w wysokiej klasy hotelach, miłośnicy beztroskiego leniuchowania poczują się jak w raju. Nie bez powodu więc na plażach Meksyku odpoczywają największe gwiazdy show biznesu, m.in. Jennifer Aniston, Geogre Clooney i jego żona Amal. Aby nie przedobrzyć ze słońcem, warto zaopatrzyć się w kapelusz, najlepiej w lokalnym stylu. Sombrero (od hiszpańskiego sombra czyli cień) stanowi narodowe nakrycie głowy Meksykanów, a na jego cześć nazwano nawet jedną z kosmicznych galaktyk. Po drugie: odkrywanie kultury Majów Dla ciekawych świata Meksyk odsłania swoje historyczne oblicze. Główną atrakcją jest zwiedzanie miejsc związanych z pozostałościami cywilizacji prekolumbijskich, z których najsłynniejszą jest cywilizacja Majów. Swego czasu, miłośnicy teorii spiskowych głosili przekonanie, że koniec kalendarza Majów przypadający na 21 grudnia 2012 roku, miał być datą końca świata. Majowie pozostawili po sobie wspaniałą spuściznę m.in. pozostałości po mieście Chichén Itzá ze słynną świątynią Kukulkana, nazywaną Zamkiem. Świątynia została wzniesiona na piramidzie schodkowej złożonej z dziewięciu tarasów, na którą prowadzą schody z czterech stron świata, po 91 stopni na każdej, co łącznie daje 364 stopni. Ostatni 365 stopień stanowi wejście do świątyni. Liczba 365 stopni nie jest przypadkowa – oznacza liczbę dni roku słonecznego. Oprócz zabytków prekolumbijskich cywilizacji warto odwiedzić stolicę kraju – Meksyk. Piękne, nastrojowe, choć czasem przytłaczające miasto charakteryzuje się takimi miejscami jak Plaza de la Consitucion, jednym z największych placów na świecie, największą w Ameryce Łacińskiej katedrą, kompleksem Palacio Nacional położonym w miejscu pałacu Montezumy, na ruinach pałacu królewskiego Azteków, który stanowił rezydencję Hermana Cortesa po podboju Meksyku. Interesującym miejscem jest „miasteczko” Matki Bożej w Guadalupe, które obecnie znajduje się w granicach miasta Meksyk, do którego „ciągną” rzesze pielgrzymów z całego kraju. Przed odlotem do Polski, warto choć raz obejrzeć zawody rodeo. Rodeo to wydarzenie, które gromadzi tysiące widzów. W języku hiszpańskim rodeo oznacza łapankę i wywodzi się od słowa rodear czyli obracać się. Jak twierdzą antropolodzy, zawody rodeo mają na celu ,,ożywienie ducha Dzikiego Zachodu”. Po trzecie: muzyka Meksyk to także kraj przepełniony muzyką, którą usłyszeć można na każdym kroku w wykonaniu muzyków mariachi. Te popularne w Meksyku orkiestry grają tradycyjną, radosną muzykę. Mariachi byli początkowo kojarzeni z uroczystościami weselnymi (stąd ich nazwa, fr. mariage – ślub). Dawniej muzycy mariachi wywodzili się z klasy robotniczej pracującej na hacjendach i to właśnie po niej odziedziczyli charakterystyczny strój. W stolicy stanu Jalisco co roku odbywa się wielki festiwal mariachi, podczas którego muzycy kultywują narodową tradycję Meksyku. Co, gdzie, za ile? W marcu jak w garncu... więc może by tak pospacerować po fascynujących prekolumbijskich ścieżkach albo poleniuchować w meksykańskim słońcu? W wyszukiwarce Travelplanet.pl koszty pobytu na słonecznych plażach w Cancun zaczynają się od 5569 zł za osobę, wycieczki objazdowe od 5399 zł za osobę, a wycieczka obejmująca słynną Trasę Tequili od 8650 zł za osobę. Aktualna pogoda w Meksyku optymalna, około 20 stopni. Chętni?
Warszawa bez Fikcji - ciąg dalszy na sobotę
Międzynarodowy Festiwal Reportażu "Warszawa bez Fikcji" zbliża się wielkimi krokami. Jeszcze chwila, jeszcze moment i przy ul. Kredytowej 1 w Warszawie zagoszczą klimaty z całego świata. Dziś prezentujemy w skrócie sobotni blok tematyczny poświęcony Ameryce Łacińskiej.
Sobota, 27 listopada, godz. 16:40 Nieśmiertelni – potomkowie Inków, Majów, Azteków: Krystian Bielatowicz Podczas spotkania autor zaprezentuje zdjęcia z Peru, Meksyku i Kuby, gdzie powstają długoterminowe projekty o prekolumbijskich kulturach. Opowie także o przygotowaniach i realizacji takich projektów oraz o kulisach pierwszej trzymiesięcznej podróży do Peru i Boliwii. Będzie można usłyszeć o nowym cyklu portretów Majów i Azteków oraz obejrzeć fotokast "Nieśmiertelni". Będzie też okazja do dyskusji o nowej formie prezentacji zdjęć - videokastach. Krystian podzieli się informacjami, jak stawiać pierwsze kroki w fotoreportażu i fotografii podróżniczej. W dobie fotografii cyfrowej i internetu życie fotografa definitywnie się zmieniło. Oto pytanie: jak poradzić sobie teraz? Krystian Bielatowicz - fotograf, archeolog, podróżnik, montażysta. Rocznik 1978. Urodzony w Czechach. Wychował się na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Z wykształcenia archeolog, studia ukończył na Uniwersytecie Warszawskim, fascynują go dzieje imperium Inków. Członek Kolektywu Fotografów Visavis.pl. Współpracuje z nowojorską organizacją Vision Project. Od 2008 roku prowadzi szkolenia produktowe dla Nikon Polska oraz realizuje multimedialne wywiady z fotografami i poradniki video do edukacyjnego portalu Szeroki Kadr. Należy do grona Nikon Fotografii. Publikował m.in. w „National Geographic Polska”, „Newsweek Polska”, „Dużym Formacie”, „Polityce”, „Przekroju”, "The Virginia Quarterly Review” (USA), „Private Magazine” (Włochy), „El Comercio”, „Cosas” i „Caretas” (Peru). Swoje prace prezentował na wystawach m.in. w Nowym Jorku, Limie, Cuzco, Warszawie, Łodzi, Krakowie, Toruniu, Lublinie, Rzeszowie i Zakopanem. Nagrody: Newsreportaż, BZWBK Press Foto, Grand Press Photo, Wielki Konkurs Fotograficzny National Geographic Polska, Międzynarodowy Konkurs Fotografii Górskiej 'Przestrzeń Życia'. Strona fotografa: www.bielatowicz.com. Sobota, 27 listopada, godz. 17:40 Patagonia - droga przez Południe: Gosia Preuss-Złomska Przez olbrzymie, niezamieszkałe obszary, wśród hulającego niemiłosiernie wiatru, wiedzie zakurzona i pełna kolein Ruta 40. Podczas pokazu autorka zmierzy się ze słynną drogą dalekiego Południa. Towarzyszyć jej będą uchwycone podczas podróży obrazy – bezkresna przestrzeń, wypalony słońcem step, majaczące gdzieś w oddali ośnieżone szczyty Andów: potężny Fitz Roy i monumentalne wieże Paine. Dalej na Południu jest już tylko osnuta legendami Ziemia Ognista. Aby do niej dotrzeć przeprawi się przez zdradliwe wody Cieśniny Magellana. Dzikie góry, lwy morskie i kormorany zamieszkujące bezludne wysepki kanału Beagle świadczą o tym, że dotarła na prawdziwy Koniec Świata. Patagonia to kraina bogata w połyskujące słońcem turkusowe jeziora, gęste lasy, rwące rzeki i rozległe lodowce. Jako pierwsi dotarli tu imigranci z Europy i na przekór żywiołom zakładali estancje (olbrzymie majątki ziemskie). Do dzisiaj hodują wielkie stada bydła, urządzają tradycyjne rodea i kultywują pamięć o pierwszych osadnikach. Przemierzając wspólnie setki kilometrów patagońskich bezdroży nie raz przebiegnie przez drogę guanako lub przepędzane przez gauchos stado owiec. Gosia Preuss-Złomska: doktor socjologii, ale także podróżniczka, fotograf, przewodnik wypraw. Pierwsze kroki w wędrówce ku nieznanym lądom stawiała w Studenckim Klubie Górskim, wspinając się w górach Azji, przemierzając Jedwabny Szlak i bezkresny mongolski step. Podróżowanie stało się jej pasją, sposobem na życie, a może "nieuleczalną chorobą”. Razem z mężem Marcinem odbyła dziesięciomiesięczną podróż poślubną dookoła świata, podczas której wędrowała przez patagońskie bezdroża, docierając do Ziemi Ognistej i do Ushuaia – miasta na Końcu Świata. Ostatnia jej podróż to samochodowa przeprawa przez ostępy Afryki Zachodniej. Swoimi wrażeniami dzieli się podczas pokazów slajdów podróżniczych, wypraw dokoła świata, a także na www.5stronaswiata.pl. Sobota, 27 listopada, godz. 18:30 Ameryka Łacińska w sieci - prezentacja travelblogów: Marta Podleśna-Nowak O Ameryce Łacińskiej – najpiękniejszym i najbardziej różnorodnym kontynencie - niewiele się w Polsce pisze. Nieliczne książki i wartościowe travelblogi są jak wyspy nadziei pływające pośród morza nijakiej i podobnej do siebie treści. Te bogate i ciekawe wyspy i pisane często poetyckim językiem, wyłowi dla Państwa Marta Podleśna-Nowak. Zaprezentuje blogi podróżnicze - zapis podróży przez kraje latynoamerykańskie, a wśród nich blogi ekspatriackie, pisane ręką Polaków mieszkających na stałe za granicą. Te ostatnie zasługują na szczególną uwagę ze względu na wiarygodne i wnikliwe przedstawienie realiów życia codziennego Wenezueli, Kolumbii czy Meksyku. Wspomni również o ostatnich latynoamerykańskich publikacjach, a na koniec poprowadzi dyskusję z pozostałymi prelegentami. Marta Podleśna-Nowak – geograf, absolwentka Instytutu Krajów Rozwijających się Uniwersytetu Warszawskiego (Zakład Ameryki Łacińskiej), stypendystka Universidad de Castilla la Mancha w Hiszpanii. W ciągu 10 lat poznała większość krajów Ameryki Środkowej i Południowej. Powraca do nich wielokrotnie jako pilot wycieczek oraz podczas prywatnych wypraw z plecakiem. W 2005 roku spełniła marzenie o samotnej podróży przez kontynent; przemierzyła go drogą lądową przez Kolumbię i kraje andyjskie do Argentyny. Relacje można było śledzić na blogu Latinamerica. Autorka publikacji naukowych o programie ekoturystycznym Mundo Maya, a także internetowych przewodników po Wenezueli, Ekwadorze i Peru dla serwisu Koniec Świata. Prowadzi wyjazdy, współpracuje z touroperatorami, opracowując nowe programy. www.latinotour.pl Odpowiedzialna za autorską koncepcję i organizację części podróżniczej pod nazwą Labirynt Świata w ramach Międzynarodowego Festiwalu Reportażu - Warszawa bez Fikcji.