Powstaje kontrowersyjne lotnisko w Świętej Dolinie. Miało ułatwić podróże, wywołało protesty
Dotarcie do Machu Picchu nigdy nie było łatwe – i właśnie o to chodziło. Inkowie celowo umieścili swoją kamienną cytadelę wysoko w górach, na styku Andów i amazońskiego lasu mgielnego, by pozostała ukryta i odizolowana od świata. Ten naturalny filtr przez stulecia chronił miejsce przed nadmierną ingerencją człowieka. Teraz jednak planowana inwestycja infrastrukturalna może diametralnie zmienić sposób, w jaki podróżni docierają do świętej doliny – i wywołuje to gorącą debatę.
Podróż do Machu Picchu od zawsze była częścią doświadczenia. Tysiące osób każdego dnia dociera do Świętej Doliny Inków, aby zobaczyć jedno z najbardziej rozpoznawalnych stanowisk archeologicznych Ameryki Południowej. Jedni wybierają kilkudniowy trekking przez Andy, inni łączą przejazd samochodem z podróżą pociągiem i krótkim transferem autobusem serpentynami górskimi. Ten wieloetapowy dojazd dotąd ograniczał skalę ruchu turystycznego. Plan budowy nowego lotniska w regionie ma jednak skrócić drogę do zabytku i – według prognoz – zwiększyć liczbę odwiedzających nawet o 200%, co budzi sprzeciw części mieszkańców i ekspertów zajmujących się ochroną dziedzictwa kulturowego. Port lotniczy Chinchero – skrócenie drogi do Machu Picchu czy początek sporów? Wyprawa do najsłynniejszego, starożytnego cudu Ameryki Południowej wymaga czasu, dobrej kondycji i sprawnej logistyki, dlatego dla wielu podróżnych pozostaje trudna do zrealizowania. W odpowiedzi na te ograniczenia peruwiański rząd rozwija projekt międzynarodowego lotniska w Chinchero – andyjskiej miejscowości położonej na obrzeżach Świętej Doliny, znanej z silnie zakorzenionej społeczności tkackiej i ciągłości tradycji rzemieślniczych. Plan zakłada, że nowy port lotniczy pozwoli turystom ominąć Limę, a często również Cuzco, skracając drogę do rejonu inkaskiej cytadeli o wiele godzin, a w niektórych przypadkach nawet o kilka dni. Ta inwestycja od dziewięciu lat funkcjonuje jako rozległy plac budowy – pierwotne terminy były już kilkakrotnie przesuwane, a obecnie zakończenie prac prognozowane jest na koniec 2027 roku. Władze przedstawiają projekt jako narzędzie rozwoju dla rozległego, słabiej uprzemysłowionego regionu. Według Ministerstwa Transportu i Komunikacji koszt inwestycji szacowany jest na około 2,3 mld soli peruwiańskich (około 2,4 mld zł), a sama budowa wygenerowała ponad 5000 miejsc pracy. Docelowo korzyści ma odczuć blisko milion osób związanych bezpośrednio lub pośrednio z turystyką. Port zaprojektowano tak, by obsługiwał do ośmiu milionów pasażerów rocznie, co w ocenie rządu może zwiększyć napływ odwiedzających nawet o 200%. Ta skala wzrostu, choć atrakcyjna dla hoteli i operatorów wycieczek, budzi jednak poważne obawy. Święta Dolina, wyrzeźbiona przez rzekę Urubambę i otoczona stromymi szczytami Andów, była duchowym i administracyjnym centrum imperium Inków. Do dziś funkcjonują tu dawne drogi, systemy irygacyjne, tarasy uprawne i stanowiska wydobycia soli, używane nieprzerwanie od stuleci. Przeciwnicy inwestycji (w tym społeczności rdzenne, archeolodzy i obrońcy przyrody) wskazują, że rozbudowa infrastruktury lotniczej może zaburzyć zasoby wodne, naruszyć siedliska dzikiej przyrody i osłabić integralność krajobrazu kulturowego, w którym dziedzictwo przedinkaskie i inkaskie pozostaje częścią codziennego życia mieszkańców, a nie wyłącznie atrakcją turystyczną. Głosy sprzeciwu wobec lotniska w Peru Wraz z postępem inwestycji coraz wyraźniej słychać głosy mieszkańców i przewodników, którzy obserwują zmiany zachodzące w peruwiańskiej dolinie na długo przed lądowaniem pierwszego samolotu. Luis Flores, związany z regionem od dzieciństwa przewodnik, podkreśla, że zagrożone jest przede wszystkim rolnicze dziedzictwo okolic Chinchero, czyli miejscowości Urquillos, nazywanej lokalnie „światową stolicą kukurydzy”. Uprawiana tu od stuleci kukurydza, występująca w dziesiątkach odmian i kolorów, rośnie na tarasach wzmacnianych oryginalnymi inkaskimi murami, które nie tylko kształtują krajobraz, lecz także chronią żyzną glebę przed erozją i utratą wilgoci. Od momentu ogłoszenia budowy portu lotniczego wiele rodzin zaczęło jednak sprzedawać ziemię, widząc w tym szybszy zysk niż w wielopokoleniowej pracy na roli. W efekcie dawne pola ziemniaków, fasoli czy komosy coraz częściej ustępują miejsca zabudowie mieszkaniowej i inwestycjom komercyjnym, co zapowiada trwałe przekształcenie charakteru doliny. Zmiana nie dotyczy wyłącznie widoku: oznacza też osłabienie lokalnej samowystarczalności żywnościowej i zerwanie ciągłości tradycji rolniczych sięgających czasów prekolumbijskich. Podobne obawy w rozmowie z BBC wyraża Lizbeth Lopez Becerra, przewodniczka z Cusco, która dostrzega potencjalne korzyści ekonomiczne, lecz zaznacza, że rozwój nie powinien wyprzedzać rzetelnej analizy skutków. Region już teraz zmaga się z przeciążeniem infrastruktury: jedyna główna droga bywa zakorkowana, część społeczności doświadcza niedoborów wody, a system gospodarowania odpadami działa na granicy wydolności. Wraz z napływem kolejnych inwestorów hotelowych presja na zasoby naturalne będzie rosnąć, co może pogłębić problemy sanitarne i środowiskowe. Co więcej, wieloletni mieszkańcy doliny zwracają uwagę na postępującą, chaotyczną urbanizację – szybkie wznoszenie hoteli i budynków usługowych odbywa się często bez spójnej wizji przestrzennej, przez co krajobraz kulturowy zaczyna tracić swoją historyczną czytelność. Dodatkową warstwę niepokoju stanowi status Machu Picchu jako obiektu światowego dziedzictwa. UNESCO od lat monitoruje sposób zarządzania ruchem turystycznym w regionie, a obowiązujące limity wejść mają chronić delikatne struktury stanowiska. Przewodnik Efrain Valles Morales podkreśla jednak, że kluczowy problem nie sprowadza się wyłącznie do liczby odwiedzających, lecz do sposobu organizacji turystyki w całej dolinie. Wskazuje na potrzebę rozproszenia ruchu na mniej znane, lecz wartościowe miejsca – takie jak kanion Chonta, stanowisko astronomiczne Killa Rumiyoq czy tarasy w Surite – oraz inwestowania w szkolenia dla lokalnych przewodników. Tylko wtedy dochody z podróży będą mogły realnie wspierać społeczności, a presja na najbardziej wrażliwe obszary nie przekroczy granic, po których zmiany staną się nieodwracalne. Źródła: BBC, El Pais Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Amazonka skrywa więcej niż myślisz. Ta rzeka wciąż zaskakuje naukowców
Amazonka to jedna z najbardziej fascynujących rzek świata, znana nie tylko ze swojej ogromnej długości, ale również z bogactwa przyrody, która ją otacza. Jej wody i otaczające ją lasy deszczowe kryją tysiące gatunków roślin i zwierząt, z których wiele nie występuje nigdzie indziej na Ziemi. Rzeka ta od wieków fascynuje podróżników i badaczy i jest bezsprzecznym symbolem dzikiej przyrody Ameryki Południowej.
Spis treści: Amazonka – położenie geograficzne i krajobrazy Amazonka – rzeka w liczbach Dopływy Amazonki Roślinność Amazonki Tysiące gatunków zwierząt, każdy warty uwagi Więcej niż tylko rzeka Określenie dokładnego źródła Amazonki od dziesięcioleci budzi dyskusje. Najczęściej przyjmuje się, że rzeka rozpoczyna się w peruwiańskich Andach, jednak wskazanie jednego „najbardziej właściwego” potoku nie jest proste. Za potencjalne źródła uznawane są przede wszystkim Apacheta i Carhuasanta, dwa wysokogórskie strumienie. Amazonka – położenie geograficzne i krajobrazy W latach 90. XX wieku polski podróżnik Jacek Pałkiewicz wskazał potok Apacheta jako początek Amazonki. Z kolei badania hydrometryczne czeskich naukowców pokazały, że Carhuasanta może mieć większe znaczenie hydrologiczne. Spór nie został ostatecznie rozstrzygnięty, co wynika z naturalnych zmian przepływu wody i trudności w prowadzeniu długoletnich pomiarów w tak niedostępnym terenie. Przebieg rzeki od Andów po Atlantyk Od źródeł położonych na wysokości około 5170 m n.p.m. Amazonka kieruje się na wschód, przecinając trzy kraje: Peru, Kolumbię i Brazylię. W górnym biegu dominuje gwałtowny nurt i wąskie wąwozy charakterystyczne dla rzek wysokogórskich. Dopiero po wejściu w rozległą Nizinę Amazonki rzeka zwalnia, zaczyna intensywnie meandrować i tworzyć system rozlewisk o skali niespotykanej nigdzie indziej na świecie. Warto również wspomnieć, że rzeka Amazonka pełni kluczową rolę w lokalnym klimacie. Jej masy wodne oraz lasy deszczowe wpływają na opady i temperaturę w całym regionie, a także pomagają w regulacji globalnego obiegu wody. Amazonka – rzeka w liczbach Amazonka to rekordowa rzeka pod względem przepływu wody, ale również jedna z najdłuższych na świecie. W zależności od przyjętego źródła, długość Amazonki wynosi od około 6400 km do ponad 7000 km. Na uwagę zasługuje również jej szerokość. Rzeka jest najbardziej rozległa w dolnym biegu rzeki. W tych rejonach szerokość Amazonki sięga nawet do 100 km. Amazonka jest niezwykle potężna pod względem objętości wody. Średni przepływ wynosi około 209 tys. m³/s, co stanowi około 20% całkowitego dopływu wód słodkich do oceanów na całym świecie. Na mapie kontynentu Amazonka tworzy rozległy, jasny „korytarz” wodny. Jej system dopływów jest tak rozbudowany, że obejmuje niemal całą północną część kontynentu, co sprawia, że dorzecze Amazonki ma około 7 mln km² i jest największe na świecie. Dopływy Amazonki Amazonka nie byłaby tym, czym jest, bez swoich licznych dopływów. System rzeczny obejmuje setki mniejszych i większych rzek, które wpływają do głównego nurtu Amazonki, dostarczając jej wodę z ogromnych obszarów dorzecza. Wśród najważniejszych dopływów można wymienić takie rzeki jak Madeira, Rio Negro, Tapajós czy Xingu. Każdy z tych dopływów wnosi swoje unikatowe właściwości – od wody mętnej, pełnej osadów po wody ciemne, niemal czarne, bogate w humus. Dzięki temu Amazonka tworzy niezwykle złożony ekosystem wodny. Jej dopływy są nie tylko drogami transportowymi dla lokalnych społeczności, ale także miejscem życia niezliczonych gatunków ryb, gadów i ptaków. Roślinność Amazonki Rzeka Amazonka płynie przez jedno z najbogatszych florystycznie miejsc na Ziemi. Lasy deszczowe, które ją otaczają, są domem dla dziesiątek tysięcy gatunków roślin – od ogromnych drzew kapokowych, po drobne epifity i rośliny wodne. W wielu miejscach woda rzeki wlewa się w rozległe rozlewiska i bagna, tworząc idealne środowisko dla roślinności przybrzeżnej. Na brzegach Amazonki rosną m.in. palmy, liany, paprocie i bambusy, które tworzą nieprzeniknioną zieloną ścianę. Niektóre gatunki mają znaczenie gospodarcze i kulturowe dla mieszkańców regionu – od roślin jadalnych, po surowce wykorzystywane w medycynie naturalnej. Fascynująca jest także roślinność wodna, w tym znane wodne lilie, których liście potrafią osiągać średnicę nawet dwóch metrów. Dzięki tak bogatej roślinności Amazonka i jej okolice pełnią rolę naturalnego filtra i magazynu dwutlenku węgla, mają więc niebagatelne znaczenie dla klimatu globalnego. Warto przy tym pamiętać, że zmiany w środowisku rzeki, w tym wylesianie, mają bezpośredni wpływ na zdrowie całego ekosystemu. Tysiące gatunków zwierząt, każdy warty uwagi Amazonka to prawdziwe zoo na otwartej wodzie i lądzie. Jej rozlewiska i lasy są siedliskiem dla niezliczonych gatunków ryb, ptaków, ssaków, gadów i płazów. W wodach Amazonki żyją m.in. piranie, słynne delfiny rzeczne czy gigantyczne sumy, które potrafią osiągać kilka metrów długości. Na brzegach rzeki i w lasach spotkamy kapibary, jaguary, leniwce, małpy i niezliczone gatunki ptaków amazońskich, w tym tukany i papugi. Unikatowy świat zwierząt jest tu niezwykle wrażliwy – zmiany klimatu i działalność człowieka mogą prowadzić do utraty siedlisk i gatunków. Niektóre miejsca rzeki pozostają niemal nietknięte przez człowieka, przypominając dziką Amazonkę sprzed wieków. Zdarza się też, że rzeka odsłania niezwykłe tajemnice – jak w przypadku odsłonięcia ponad 100 skalnych rzeźb, będących dowodem na długą i fascynującą historię regionu. Więcej niż tylko rzeka Nie sposób mówić o Amazonce, nie wspominając o całym regionie Amazonii. To miejsce, gdzie życie toczy się w rytmie rzeki, a ekosystemy są ze sobą nierozerwalnie powiązane. Amazonka, jej dopływy, lasy i fauna tworzą złożoną sieć życia, którą naukowcy wciąż poznają. Ochrona tego regionu jest dziś priorytetem dla ekologów i władz państw regionu, a każde działanie człowieka może mieć dalekosiężne konsekwencje – nie tylko lokalnie, ale i globalnie. W ostatnich latach coraz więcej państw wprowadza programy ograniczające wylesianie oraz kontrolujące działalność wydobywczą, która często narusza naturalne korytarze wodne. Jednocześnie rośnie liczba projektów wspierających lokalne społeczności, bo to właśnie one najskuteczniej strzegą tych terenów przed degradacją. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Rekordowe temperatury wód Amazonii. Badania pokazują dramatyczne skutki suszy
Jeziora w środkowej Amazonii coraz częściej osiągają temperatury, które czynią je skrajnie nieprzyjaznym środowiskiem – nie tylko dla ryb i innych organizmów wodnych, lecz nawet dla człowieka, który po zanurzeniu odczuwa dyskomfort. Postępujące nagrzewanie się wód sygnalizuje nadchodzącą katastrofę ekologiczną. Jak zmieniające się warunki wpłyną na lokalne ekosystemy i życie społeczności zależnych od jezior?
Amazońska susza w 2023 roku przyniosła kolosalne skutki. Wiele tysięcy hektarów lasów tropikalnych zostało zniszczonych przez szalejące pożary, przez co śmierć poniosły setki zwierząt. Jeziora znajdujące się w okolicy Amazonki również doznały poważnych szkód – co opisuje badanie przeprowadzone przez obszerny zespół naukowców. Autorzy alarmują, że tak gwałtowne zmiany mogą być oznaką nadchodzącej katastrofy klimatycznej, która znacząco wpłynie na tamtejsze społeczności. Jeziora za gorące, by się kąpać – jak zmieniła się woda w zbiornikach? Naukowcy w trakcie swoich prac przebadali 10 jezior znajdujących się w regionie środkowej Amazonii. Aż połowa z nich osiągnęła w trakcie ekstremalnej fali upałów temperatury powyżej 37°C. Jezioro Tefé, będące zarówno miejscem hodowli wielu ryb, jak również popularnym ośrodkiem turystycznym, osiągnęło rekord na poziomie 41°C. Zarejestrowana temperatura budzi wrażenie tym bardziej, gdy spojrzymy na fakt, iż została odczytana na dwumetrowej głębokości zbiornika. „Nie można nawet włożyć palca do wody… Jest tak gorąca, że naturalnym odruchem jest natychmiastowe wyciągnięcie ręki” – mówi jeden z autorów badania, hydrolog Ayan Santos Fleischmann, w rozmowie z magazynem „Mongabay”. Tragiczny los zwierząt z Amazonii Człowiek jest organizmem najrzadziej korzystającym ze zbiornika. Los zwierząt, których egzystencja zależy od warunków panujących w jeziorze, okazał się dramatyczny. Około 15% populacji delfinów szarych i inii amazońskich żyjących w Tefé zginęło w wyniku drastycznego wzrostu temperatur. Śmierć poniosło również 3 000 ryb, wśród których znajdowały się m.in. piraniowate paku czarnopłetwe oraz pirapitinga. Naukowcy wykonali również pomiary w Kanale Aramanaí w stanie Pará. Szacunki przeprowadzone na drodze wodnej połączonej z rzeką Amazonką pozwoliły zidentyfikować od 20 do 30 ton martwych ryb, kajmanów, żółwi i płaszczek. Wszystkie te zwierzęta zostały uśmiercone w wyniku drastycznego podwyższenia temperatury. Drastyczne ocieplenie amazońskich jezior – konsekwencje dla społeczności lokalnych Badania prowadzone w środkowej Amazonii pozwoliły wskazać główne czynniki odpowiedzialne za wzrost temperatur wód: intensywne promieniowanie słoneczne, zmniejszoną głębokość jezior, słabszy wiatr oraz większą mętność wody. W wyniku tych zjawisk woda znacząco się ociepliła, co wpisuje się w trend stopniowego zwiększania temperatury w amazońskich jeziorach. Naukowcy rejestrują, że co dekadę wartość ciepła wody wzrasta o 0,6°C. Autorzy badania alarmują: wzrost temperatury wód jest szkodliwy nie tylko dla zwierząt. Śmierć dużej liczby ryb może znacząco wpłynąć choćby na dietę mieszkańców Amazonii. Zdecydowana większość tych zwierząt spożywanych w regionie żyje w jeziorach takich jak Tefé. Fleischmann tłumaczy, że wraz ze spadkiem populacji ryb źródło dochodu może stracić wielu lokalnych rybaków, co znacząco odbije się na tamtejszym rynku pracy. Wysychające jeziora to również czynnik wpływający na transport na wodach śródlądowych. Ten sposób poruszania się jest niezwykle popularny na podmokłych terenach Amazonii, dlatego uniemożliwienie tej formy transportu znacząco wpłynęłoby na mobilność mieszkańców. Wysychająca oraz ekstremalnie ciepła woda wpływa na jakość życia tamtejszych społeczności, których rytm funkcjonowania jest często uzależniony od stanu tej najdłuższej rzeki na świecie. Źródła: Mongabay, Science Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Szwedzka miłość do kawy niszczy środowisko bardziej niż wołowina. Co się dzieje w Skandynawii?
Szwedzi przoduja w konsumpcji kawy na świecie. Średnio każdy z nich zużywa nawet 9 kg ziaren rocznie, co daje 3 kawy dziennie… to ponad trzykrotność tego, co pije przeciętny Polak. Wynika to ze skandynawskiej kultury fika, czyli rytualnej przerwy na kawę i przekąskę. Jednak raport WWF donosi, że ma ona większy wpływ na środowisko niż jedzenie wołowiny.
Kawa w Szwecji leje się litrami. W Sztokholmie na każdym kroku znajdziemy przytulną knajpkę zapraszającą ciepłym światłem, z której unosi się charakterystyczny zapach cynamonu i palonych ziaren. Okazuje się, że miłość Skandynawów do kawy wywiera ogromny, negatywny wpływ na lasy Amazonii, który do tej pory był pomijany. Szwedzi piją ogromne ilości kawy Mieszkańcy Sztokholmu słyną ze swojej kultury fika – przerw na kawę z ciastkiem, która jest ważnym elementem codziennego życia. Za tą sympatyczną tradycją kryje się jednak wyzwanie środowiskowe, bo większość kawy pochodzi z plantacji w Ameryce Południowej, gdzie ekspansja upraw stanowi jedno z największych zagrożeń dla ekosystemów leśnych. A Szwedzi wypijają dużo kawy. Tradycja ich przerwy kawowej wywodzi się ze szwedzkiej kultury pracy rolniczej – tamtejsi rolnicy mieli wyznaczone godziny, w których mogli odpoczywać od obowiązków, a wspólne celebrowanie tych przerw doprowadziło fikę do jej dzisiejszej formy. W spożyciu kawy Szwedów wyprzedzają jednak… inne skandynawskie nacje, np. Finlandia, gdzie spożycie wynosi 12 kg na osobę (przypomnijmy, że w Szwecji jest to około 8–9 kg). To jednak dane ze Szwecji pozwalają nam poznać dokładny wpływ spożycia kawy na środowisko. To także bardziej ludny kraj, więc ich sumaryczny wpływ jest większy. Kawa największym zagrożeniem dla Amazonii według raportu WWF Nowy raport WWF opracowany we współpracy z Chalmers University of Technology oraz Stockholm Environment Insitute ujawnił niepokojące dane: szwedzka konsupcja kawy wyprzedziła import wołowiny jako główny czynnik wpływający na wylesianie Amazonii. Dokument „Amazon Footprint Report 2025” został opublikowany w związku ze szczytem klimatycznym COP30 i prezentuje najdokładniejszą do tej pory analizę przyczyń niszczenia lasów tropikalnych. W raporcie podkreślono, że chociaż głównym czynnikiem wylesiania w regionie Amazonii jest lokalna hodowla bydła i uprawa soi, w przypadku Szwecji prym wiedzie importowana kawa. Jej konsumpcja przyczynia się do wycinki nawet 331 hektarów lasów deszczowych rocznie, podczas gdy wołowiny – 236 hektarów. Kawa każdego roku usuwa lasy o powierzchni 463 boisk piłkarskich. Według prof, Martina Perssona, jednego z autorów raportu, do tej pory większość uwagi skupiała się na produkcji soi i mięsa na wylesianie, a kawa stała się ukrytym czynnikiem zniszczeń i umknęła uwadze badaczy. W latach 2018–2022 Amazonia straciła łącznie 8,6 mln hektarów lasów deszczowych – obszar większy niż terytorium Austrii. Chociaż globalnie największym czynnikiem wylesiania nadal pozostaje ekspansja pastwisk pod hodowlę bydła, to w krajach rozwiniętych (a takim jest przecież Szwecja) spożycie kawy jest głównym czynnikiem wpływającym na niszczenie „Zielonych Płuc Ziemi”. Czy należy zrezygnować z picia kawy? Z raportu wynikałoby, że osoby, którym zależy na losie planety, powinny zrezygnować z picia kawy – tak jak wiele z nich rezygnuje z jedzenia wołowiny. Sytuacja może być jednak nieco prostsza i nie wymusza odmawiania sobie czegokolwiek. Przełomową zmianą w ochronie lasów deszczowych ma być unijne rozporządzenie EUDR, które wejdzie w życie 30 grudnia 2025. Nowe prawo wprowadza obowiązek dla producentów i importerów, by dowieść, że sprowadzane do Unii Europejskiej produkty nie przyczyniły się do wylesiania ani degradacji lasów. Co istotne, rozporządzenie obejmuje nie tylko kawę i wołowinę, ale także soję, kakao, olej palmowy, drewno oraz kauczuk. Każdy podmiot w łańcuchu dostaw będzie musiał udokumentować pochodzenie surowców i zapewnić, że są one „deforestation-free”. Dla konsumentów oznacza to, że już niebawem zakupy w UE staną się bardziej przejrzyste i bezpieczne dla środowiska. Jaką kawę wybrać? To kolejny certyfikat, który pomoże wybierać taką kawę, którą będzie można cieszyć się bez wyrzutów sumienia. Na razie konsumenci mogą postawić na produkty oznaczone „Rainforest Alliance”, czyli certyfikatem przyznawanym plantacjom spełniającym rygorystyczne normy ochrony środowiska oraz społecznej odpowiedzialności. Warto szukać go na opakowaniach kawy i upewnić się, na jakich ziarnach pracuje nasza ulubiona kawiarnia. Źródło: WWF, The Guardian Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Rozmowy, protesty i konflikt o Amazonię. Jak przebiega największa klimatyczna konferencja na świecie?
Tegoroczna lokalizacja konferencji COP (ang. Conference of the Parties) ma dodatkowe znaczenie. Pierwszy raz globalne dyskusje na temat klimatu mają miejsce w regionie Amazonii, a dokładniej w mieście Belém. Obradom, w których uczestniczy ok. 50 000 osób z 191 krajów, towarzyszą kontrowersje, obecne od samego początku konferencji.
Spis treści: Ubiegłoroczne kontrowersje w Baku Wątpliwości związane z „Bramą do Amazonii” Brazylijska hipokryzja Protesty w Belém Co dalej z Belém? COP30 to trzydziesty szczyt klimatyczny Organizacji Narodów Zjednoczonych. Doroczne spotkanie stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), podczas którego przedstawiciele blisko 200 państw, organizacji międzynarodowych, naukowcy i aktywiści debatują nad globalnymi działaniami na rzecz ograniczenia skutków zmian klimatu. Tegoroczna edycja odbywa się w brazylijskim mieście Belém, nazywanym często „bramą do Amazonii”. Mimo że wybór lokalizacji budzi wiele kontrowersji, nie jest to pierwszy raz, gdy organizatorzy szczytu klimatycznego muszą mierzyć się z międzynarodową krytyką. Ubiegłoroczne kontrowersje w Baku Zeszłoroczny szczyt klimatyczny odbywał się w Baku, stolicy Azerbejdżanu. Również ta lokalizacja obrad wzbudziła liczne głosy niezadowolenia. Krytycy zarzucali organizatorom popieranie kraju, który nie przestrzega praw człowieka oraz prowadzi brutalną walkę o tereny Górskiego Karabachu. Protesty wobec wyboru tamtejszego umiejscowienia popierała nawet popularna młoda aktywista Greta Thunberg, która wraz z mieszkańcami Tbilisi wyszła na ulice demonstrować swój sprzeciw. Ostatecznie COP29 w Baku się odbyło, lecz nie obeszło się bez kontrowersji. Organizatorom zarzucano ukrywanie tematu eksploatacji paliw kopalnych, która jest ważnym sektorem azerskiej gospopdarki. Tym samym kontrowersyjny szczyt z ubiegłego roku przygotował grunt pod tegoroczny, równie kontrowersyjny COP30. Wątpliwości związane z „Bramą do Amazonii” Na pierwszy rzut oka założenie, którym mogli kierować się organizatorzy COP przy wyborze lokalizacji, wydaje się słuszne. Celem takiej decyzji było zwrócenie uwagi na koszty klimatyczne, jakie muszą ponosić lasy deszczowe Południowej Ameryki. Krytycy szybko jednak dostrzegli, że Belém nie jest gotowe na przyjazd dziesiątek tysięcy uczestników konferencji. W mieście brakowało chociażby miejsc noclegowych. Niektóre hotele – jak np. tzw. love motels – musiały całkowicie przeobrazić swoje wnętrza, by pasowały do konferencyjnych standardów. Mała liczba pokoi sprawiła dodatkowo, że właściciele istniejącej infrastruktury noclegowej drastycznie podwyższyli swoje ceny, uniemożliwiając mniej zamożnym przyjezdnym udział w COP30. Brazylijska hipokryzja Chaos logistyczny sprawił, że od samego początku konferencja owiana była złą sławą. Oliwy do ognia dolał prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva, który w swoich wystąpieniach wyraźnie akcentował walkę z wylesianiem Amazonii. Nie byłoby w tym nic kontrowersyjnego, gdyby nie wcześniejsze decyzje polityka, który popiera wydobycie ropy naftowej na terenach bardzo wrażliwego amazońskiego ekosystemu. Sygnalizowana polityka klimatyczna państwa gospodarza kłóci się więc z realnymi działaniami jego rządu. Intensywna eksploatacja złóż Amazonii czy wycinanie lasów pod budowę dróg stoją w sprzeczności z przesłaniem konferencji. Nic więc dziwnego, że organizatorzy kolejny raz zostali skrytykowani – tym bardziej, że problem ochrony lasów tropikalnych zajmuje wysokie miejsce na liście spraw dyskutowanych podczas COP30. Takie zachowania sprawiły, że konflikt przybierał na sile, czekając na eksplozję. Protesty w Belém Do prawdziwej eskalacji konfliktu pomiędzy organizatorami a krytykami konferencji doszło wieczorem 11 listopada. Tego dnia do budynku, w którym odbywa się COP30, wtargnęło kilkudziesięciu aktywistów. Grupa wyłamała drzwi oraz obeszła bramki bezpieczeństwa, dzięki czemu znalazła się w „niebieskiej strefie” – głównej sali całego szczytu. Według doniesień obserwatorów demonstranci mieli ze sobą transparenty nawołujące do ochrony lasów Amazonii. Wyrażali też frustrację związaną ze zbyt małym udziałem ludności rdzennej w konferencji. Aktywista Agustin Ocaña z Global Youth Coalition w rozmowie z „Associated Press” zaznaczył, że zdenerwowanie wiąże się z budżetowymi decyzjami, jakie są realizowane w tej części Brazylii. Jego zdaniem rząd niesłusznie finansuje rozbudowę miasta Belém, nie biorąc pod uwagę potrzeb edukacyjnych czy zdrowotnych dotyczących rdzennej ludności Amazonii. Warto jednak zaznaczyć, że w porównaniu z poprzednimi edycjami ta brazylijska wyjątkowo aktywnie angażuje społeczeństwo obywatelskie i ruchy uliczne. Mieszkańcy i organizacje pozarządowe są w tym roku zdecydowanie bardziej liczne, niż miało to miejsce chociażby w Baku. Co dalej z Belém? Aktywiści nie zapowiadają końca protestów. Już teraz w Belém mają miejsce demonstracje organizowane przez kolektywy feministyczne czy społeczności propalestyńskie. Konferencja stała się idealną scenerią dla takich działań, zwracając oczy całego globu na problemy współczesnego świata. Do Brazylii płynie również flotylla ok. 100 jednostek, na czele której stoją czołowi aktywiści walczący o losy południowoamerykańskich lasów tropikalnych: Raoni Metuktire i Davi Kopenawa Yanomami. Należy więc obserwować to, co dzieję się w „bramie do Amazonii” – zarówno na salach konferencyjnych jak i poza nimi. Koniec COP30 zaplanowany jest na 21 listopada. Źródła: The Guardian, CNN Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Amazonia – największy las deszczowy świata i jego tajemnice
Amazonia to więcej niż tylko bujna dżungla. To system naczyń połączonych, od którego zależy los globalnego klimatu, lokalnych społeczności i tysięcy gatunków, które nie występują nigdzie indziej na świecie. Przez wieki pozostawała niemal nietknięta, ale dziś staje się areną dramatycznych zmian – zarówno naturalnych, jak i wywołanych działalnością człowieka. Jakie tajemnice wciąż skrywa i dlaczego przyszłość Amazonii to sprawa, która dotyczy nas wszystkich?
Spis treści: Gdzie leży Amazonia? Klimat Amazonii Ekosystem Amazonii – piętrowa dżungla Zwierzęta niezwykłego świata Rośliny Amazonii Amazonia – ciekawostki, które zadziwiają Zagrożenia dla Amazonii i jej przyszłość Amazonia to jedno z najbardziej fascynujących i jednocześnie najbardziej zagrożonych miejsc na Ziemi. W tym zielonym sercu naszej planety wciąż odkrywa się nieznane gatunki roślin i zwierząt, ale działalność człowieka sprawia, że ten unikalny ekosystem coraz szybciej znika. Dowiedz się, dlaczego Amazonia ma znaczenie nie tylko dla lokalnych społeczności, lecz także dla całego świata. id="1"Gdzie leży Amazonia? Amazonia to rozległy region geograficzny położony w dorzeczu Amazonki. Jest ulokowana na terenie dziewięciu krajów Ameryki Południowej: Brazylii, Peru, Kolumbii, Wenezueli, Ekwadoru, Boliwii, Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej. To obszar o ogromnym znaczeniu dla klimatu, bioróżnorodności i cywilizacji całego świata. Obejmuje aż 7 milionów km², z czego około 5,5 miliona km² porasta las deszczowy – tzw. selwa. Większość amazońskiego lasu deszczowego leży na terytorium Brazylii (około 60% tej zielonej krainy). Amazonia nie bez powodu bywa nazywana zielonymi płucami Ziemi. To właśnie ten region odpowiada za produkcję znaczącej części tlenu oraz pochłanianie ogromnych ilości dwutlenku węgla, co czyni go kluczowym regulatorem globalnego klimatu. Klimat Amazonii Amazonia znajduje się w strefie klimatu równikowego wilgotnego, charakteryzującego się wysoką temperaturą przez cały rok i obfitymi opadami deszczu. Średnie roczne temperatury wahają się między 24 a 27°C. Nie występują tu klasyczne pory roku – zamiast tego klimat kształtują naprzemiennie suchsze i bardziej wilgotne miesiące, zależne od lokalizacji w obrębie dorzecza Amazonki. Największe nasilenie opadów przypada zazwyczaj na miesiące od grudnia do maja. Stała wilgotność powietrza i wysoka temperatura tworzą idealne warunki dla bujnej roślinności i ogromnej różnorodności biologicznej. Klimat Amazonii ma też znaczenie globalne – wpływa na obieg wody i temperaturę w skali całej planety. Zakłócenia w jego funkcjonowaniu, np. przez wylesianie lub zmiany klimatu, mogą mieć skutki odczuwalne także poza Ameryką Południową – m.in. w postaci susz, powodzi czy zmian w cyrkulacji atmosferycznej. Ekosystem Amazonii – piętrowa dżungla Lasy Amazonii tworzą wyjątkowy, piętrowy ekosystem. Najwyższe partie zajmują korony drzew sięgających nawet 60 metrów. W ich obrębie żyją duże ptaki (takie jak harpia wielka) i owady zdolne do życia na znacznych wysokościach. Niżej rozciąga się warstwa średnich drzew, gdzie dominują liany, epifity (np. orchidee i bromelie) oraz setki gatunków ptaków i ssaków. Najniższe piętro – poszycie – to królestwo owadów, grzybów i detrytusów. Dociera tu mniej niż 1% światła słonecznego, dlatego roślinność jest skąpa, a życie opiera się głównie na rozkładzie materii organicznej. Całość stanowi jeden z najbardziej złożonych i stabilnych systemów ekologicznych na świecie. Zwierzęta niezwykłego świata Amazonia to prawdziwy raj dla miłośników przyrody. Występuje tu ponad 400 gatunków ssaków, około 1300 gatunków ptaków, blisko 400 gatunków gadów oraz tysiące bezkręgowców. Zwierzęta, które zamieszkują Amazonię to bardzo szeroki temat, ale warto wspomnieć kilka jej najbardziej znanych przedstawicieli: jaguara, kapibarę, małpy (w tym charakterystyczną tamarynę cesarską), leniwce, barwne amazońskie ptaki (w tym tukany i papugi). Oprócz tego Amazonia jest domem dla niezliczonych gatunków owadów, w tym motyli, termitów i mrówek, których kolonie liczą nawet milion osobników. Niedawno w Amazonii odkryto przepiękną żabę w niebieskie paski. id="3"Rośliny Amazonii Roślinność Amazonii zachwyca różnorodnością. Lasy te są domem dla dziesiątek tysięcy gatunków roślin naczyniowych, z których wiele występuje tylko w tym regionie. W zależności od piętra lasu rośliny przybierają różne formy – od potężnych drzew górujących nad sklepieniem po epifity zwisające z gałęzi i drobne paprocie pokrywające ściółkę. Najsłynniejsze rośliny Amazonii to drzewo kapokowe, liczne gatunki palm, wiktoria amazońska czy kauczukowiec brazylijski. Rośliny Amazonii wykorzystywane są w tradycyjnej medycynie i stanowią źródło badań nad lekami. Szacuje się, że mniej niż 10% z nich zostało dokładnie przebadanych pod kątem właściwości farmakologicznych. Amazonia – ciekawostki, które zadziwiają Amazonia kryje w sobie wiele tajemnic. Oto kilka fascynujących faktów: Niektóre rdzenne plemiona Amazonii nie miały dotąd kontaktu z cywilizacją. Żyją według dawnych zasad, korzystając z darów lasu i kierując się rytmem natury. Amazonka ma ponad 1100 dopływów. Las produkuje własne deszcze – dzięki transpiracji roślin i parowaniu wody powstaje unikalny mikroklimat. Gleba Amazonii jest uboga w składniki odżywcze – roślinność utrzymuje się dzięki zamkniętemu obiegowi materii organicznej. Liczba pożarów w Amazonii w 2019 roku wzrosła aż o 84% w porównaniu z rokiem poprzednim. To skutek wypalania lasów pod pastwiska i uprawy. Zagrożenia dla Amazonii i jej przyszłość Choć Amazonia wydaje się wieczna i niezniszczalna, jest dziś jednym z najbardziej zagrożonych ekosystemów świata. Wycinka drzew, wypalanie lasów, wydobywanie surowców i zmiany klimatyczne prowadzą do degradacji tego unikalnego środowiska. Susze, jak ta z 2005 roku, pokazują, że las nie jest odporny na ekstremalne zmiany pogodowe – według naukowców, może zapaść się ekologicznie, prowadząc do nieodwracalnej przemiany Amazonii w sawannę. WWF ostrzega, że punkt krytyczny może zostać osiągnięty już w najbliższych dekadach, jeśli tempo deforestacji nie zostanie zahamowane. Amazonia to jedno z najważniejszych miejsc na Ziemi – zarówno pod względem przyrodniczym, jak i klimatycznym. Jej ogrom, różnorodność biologiczna oraz znaczenie dla planety są trudne do przecenienia. To kluczowy regulator klimatu całej planety. Nieoceniony dostawca tlenu, który dodatkowo pochłania olbrzymie ilości CO₂. Zniszczenie Amazonii miałoby dramatyczne skutki globalne: zmniejszenie bioróżnorodności, wzrost temperatur, załamanie się ekosystemów i niedobory wody. Dlatego obrona Amazonii to obowiązek nie tylko Brazylii czy krajów regionu, ale całej społeczności międzynarodowej. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Drzewo przewróciło się w Amazonii – i odsłoniło tajemnicze urny z dawnymi ludzkimi szczątkami
Urny pogrzebowe Amazonia – niezwykłe odkrycie lokalnych rybaków może zmienić naszą wiedzę o historii rdzennych społeczności. Gdy na terenach zalewowych w brazylijskiej Amazonii przewróciło się potężne drzewo, jego korzenie odsłoniły tajemnicze ceramiczne urny. To, co początkowo wydawało się przypadkowym znaleziskiem, okazało się być bezcennym śladem po dawnych rytuałach pogrzebowych i złożonych praktykach kulturowych ludów sprzed wieków.
Spis treści: Wydobycie urn z amazońskiej ziemi odsłania więcej pytań niż odpowiedzi Ceramika Amazonii: nowe urny nie pasują do żadnej tradycji Rytuał śmierci w Amazonii: kiedy zmarły wraca do ziemi przez urnę Lokalna społeczność jako siła napędowa archeologii Kiedy ogromne drzewo przewróciło się na terenach zalewowych Fonte Boa, w brazylijskiej Amazonii, miejscowi rybacy zauważyli coś dziwnego: korzenie drzewa, jak wiele innych roślin Amazonii, wyniosły na powierzchnię dwie ogromne ceramiczne urny. Nikt nie wiedział, czym one są ani kto je tam zakopał. W czerwcu rząd Brazylii ogłosił, że archeolodzy zidentyfikowali naczynia jako urny pogrzebowe – być może mające tysiące lat – należące do rdzennych grup, które zamieszkiwały ten region przed przybyciem Portugalczyków do Brazylii, około 500 lat temu. Wydobycie urn z amazońskiej ziemi odsłania więcej pytań niż odpowiedzi Podczas wykopalisk odkryto siedem urn, z czego niektóre były rozbite. Urny były splątane z korzeniami drzewa i zawierały ludzkie kości. Największa z nich miała niemal metr średnicy i ważyła około 350 kg – mówi Márcio Amaral, archeolog z Instytutu Mamirauá w Tefé, który współprowadził wykopaliska. – Potrzebowaliśmy całego dnia, żeby wydobyć tę największą urnę z korzeni, i sześciu mężczyzn, aby ją przenieść – opowiada nam archeolog. Usunięcie urn z ziemi i przetransportowanie ich do laboratorium badawczego Mamirauá w Tefé było skomplikowanym procesem. Walfredo Cerqueira, lider społeczności, który zmobilizował innych rybaków do pomocy w wykopaliskach, wspomina to jako niezwykłe doświadczenie. – Myśleliśmy, że przyjdziemy z motykami i łatwo wszystko wykopiemy, ale z tego co widziałem w telewizji o pracy archeologów, wiedziałem, że to będzie powolna robota. Drzewo przewróciło się na obszarze znanym jako Jezioro Cochila – stanowisku archeologicznym w regionie Środkowego Solimões. To jedno z ponad 70 sztucznych wyżyn w tym rejonie, zbudowanych około 2000 lat temu przez rdzenną ludność, by uniknąć powodzi w porze wysokiego stanu wód. – Biorąc pod uwagę, jak niewiele wiemy o przeszłości tego regionu i jak trudno się tam dostać, to naprawdę bezprecedensowe odkrycie – mówi Karen Marinho, archeolożka z Federalnego Uniwersytetu Zachodniego Pará (UFOPA), która nie brała udziału w wykopaliskach. Urny nie pasują do artefaktów znalezionych wcześniej w okolicy – i na razie stawiają więcej pytań niż dają odpowiedzi. Ceramika Amazonii: nowe urny nie pasują do żadnej znanej tradycji Ceramika ma długą historię w Amazonii i jest jednym z nielicznych typów artefaktów, które przetrwały w wilgotnym, gorącym środowisku, nieprzyjaznym dla archeologii. Najstarsze znane osady ludzkie w Amazonii tworzyły ceramikę w tradycji Pocó-Açutuba, datowanej między 1500 r. p.n.e. a 200 r. n.e. Naczynia tej tradycji są bogato zdobione różnorodnymi rytymi wzorami. Następnie pojawiła się tradycja Borda Incisa, charakteryzująca się nacięciami wzdłuż krawędzi naczyń. Wreszcie, od V do XVI wieku, tradycja ceramiki polichromowanej obejmowała barwienie w różnych kolorach – szczególnie brązowym, czerwonym, czarnym i pomarańczowym – na tle białym lub szarym. Urny nie wydają się należeć do żadnej z tych znanych tradycji ceramicznych ze Środkowego Solimões ani z szeroko rozumianej brazylijskiej Amazonii. – To typ, którego jeszcze nie mamy udokumentowanego – mówi Amaral. Brak ceramicznych pokryw wyróżnia nowe odkrycia pod względem artystycznym. Te urny pogrzebowe są też bardziej zaokrąglone niż znane style – zauważa prof. Anne Rapp Py-Daniel, archeolożka z UFOPA, która nie brała udziału w badaniach. Rytuały śmierci w Amazonii: kiedy zmarły wraca do ziemi przez urnę Bogactwo rzemiosła, które przemienia urny w dzieła sztuki, wiele mówi o tym, jak dawne społeczności tubylcze odnosiły się do śmierci w Amazonii. Dla tych grup – śmierć to proces, a nie moment – zauważa prof. Py-Daniel. To kolejny rytuał przejścia, który wymaga zaangażowania i oddania całej wspólnoty – zwłaszcza jeśli zmarły odgrywał w niej ważną rolę. Umieszczenie kości w naczyniu ceramicznym, jak wyjaśnia prof. Py-Daniel, było częścią drugiego etapu rytuału pogrzebowego. Najpierw zmarły musiał przejść rytuał oczyszczenia z mięsa – przez pochówek, kremację lub zanurzenie w rzece, gdzie ciało owijano w plecioną sieć, pozwalając rybom je zjeść. Następnie kości były starannie zbierane i układane, by podczas kolejnego rytuału umieścić je w urnie. – Społeczności rdzennych ludów, których tradycje nie zostały zatarte przez misjonarzy, nadal (w całości lub częściowo) stosują ten rytuał – mówi prof. Py-Daniel. W całej Amazonii wiele grup grzebało niegdyś takie urny wraz ze zmarłymi pod swoimi domami (a niektóre nadal to robią) – mówi archeolożka Geórgea Holanda, która prowadziła wykopaliska wraz z Amaralem. – W mediach społecznościowych wiele osób pyta, jak to możliwe, że drzewo wyrosło na urnach– mówi. „Drzewo najprawdopodobniej wyrosło po tym, jak ludzie, którzy zamieszkiwali ten teren, odeszli”. W miarę jak drzewo rosło, jego korzenie mogły wnikać do wnętrza naczyń, być może przyciągane składnikami odżywczymi z kości – dodaje Holanda. Choć wiek drzewa nie jest znany, jego rozmiar sugeruje, że może mieć kilka stuleci, a badacze podejrzewają, że same urny są jeszcze starsze. Lokalna społeczność jako siła napędowa archeologii Na razie dokładny wiek i pochodzenie urn pozostają tajemnicą. Obecność rybich i żółwich kości wokół niektórych fragmentów ceramiki również budzi pytania. – Wciąż musimy… ustalić, czym są te resztki – czy były częścią jakiegoś rytuału – mówi Amaral. Naukowcy z Mamirauá obecnie czyszczą i wydobywają osady z wnętrza urn, szukając jednocześnie finansowania, by dokładniej przebadać materiał. Ostatecznie mają nadzieję przeprowadzić datowanie węglowe fragmentów kości i węgla drzewnego, by uzyskać bardziej precyzyjne oszacowanie wieku. – Wszystko będzie zależało od finansowania i partnerstw, które uda nam się nawiązać – podkreśla Holanda. Nawet pomimo tych niewiadomych, zarówno Amaral, jak i Holanda, uważają, że najważniejszym aspektem odkrycia było głębokie zaangażowanie lokalnych mieszkańców wiosek Arumandubinha i Arará, którzy pomagali archeologom planować każdy krok działań. – To od nich wyszła inicjatywa – chcieli wiedzieć, czym są te artefakty – w przeciwnym razie nigdy byśmy się o nich nie dowiedzieli – mówi Amaral. Członkowie społeczności pomogli zbudować specjalne rusztowanie do wydobycia urn bez dalszych uszkodzeń i doradzili badaczom, kiedy najlepiej rozpocząć wykopaliska. – Bez nich to wszystko byłoby niemożliwe – mówi Holanda. Źródło: National Geographic Polska
Przepiękna trująca żaba w niebieskie paski odkryta w głębi puszczy amazońskiej
W głębi brazylijskiej Amazonii po raz pierwszy od dekady odkryto nowy gatunek żaby. Należy do rodziny drzewołazowatych i wytwarza sile toksyny. Trucizn z tych żab używają rdzenni mieszkańcy do wyrobu zatrutych strzał. Nowa żabka jest wyjątkowo kolorowa: jej ciało pokrywają niebiesko-brązowe pasy, a brzuch ma w kropki.
Spis treści Nowa trująca piękność z Amazonii Kolorowe żaby i zatrute strzały Naukowcy z Instituto Nacional de Pesquisas da Amazônia we współpracy z Narodowym Muzeum Republiki Czeskiej odkryli nowy gatunek żaby w brazylijskiej Amazonii. Nowa żabka, nazwana Ranitomeya aetherea, wyróżnia się pięknymi, niebieskimi liniami biegnącymi wzdłuż ciała oraz miedzianymi nogami z brązowymi plamkami. To pierwsze od dekady odkrycie nowego gatunku w rodzaju Ranitomeya. Nowa trująca piękność z Amazonii Odkrycia dokonano w wyjątkowo trudno dostępnym rejonie lasów Amazonii: dorzeczu rzeki Juruá. Zespół badawczy dotarł tam samolotem, następnie odbył 10-godzinną podróż łodzią, a na końcu pieszą wędrówkę przez dżunglę z pomocą lokalnych przewodników. W rejonie porośniętym palmami zaobserwowano nieznany wcześniej gatunek żaby. Zebrano kilka okazów, w tym kijanki, które przewieziono do laboratorium. Dorzecze rzeki Juruá w Brazylii to trudny do badania region o ogromnej, lecz słabo poznanej bioróżnorodności. Analiza DNA potwierdziła, że jest to nowy gatunek z rodzaju Ranitomeya. Nowa żaba jest maleńka: osiąga długość około 15 mm, wydaje też unikatowe dla swojego gatunku odgłosy. Pierwsze obserwacje wskazują, że wykazuje aktywność głównie wczesnym rankiem i późnym popołudniem, choć podczas opadów deszczu zmienia swoje zwyczaje. Często ukrywa się pod opadłymi liśćmi palmowymi. Dotychczas zaobserwowano ją tylko na jednym, niewielkim obszarze dżungli. Nowy gatunek został opisany na podstawie danych morfologicznych, morfometrycznych, nagrań głosów godowych, cech kijanek oraz analizy genetycznej. Wszystkie zastosowane metody potwierdziły, że jest to nowy gatunek. Kolorowe żaby i zatrute strzały Drzewołazowate, do których należy mała piękność, to fascynująca rodzina płazów bezogoniastych. Są jednymi z najbardziej kolorowych zwierząt lądowych. Większość z nich nie przekracza półtora centymetra długości, a jednak są zwierzątkami bardzo niebezpiecznymi. Intensywne odcienie żółci, czerwieni, błękitu i zieleni to barwy ostrzegawcze: skóra drzewołazowatych wydziela silne toksyny. Niektóre gatunki są tak trujące, że rdzenni mieszkańcy Amazonii wykorzystywali ich toksyny do zatruwania strzał. Rodzina składa się z około 200 gatunków, podzielonych na kilka rodzajów, m.in. Dendrobates, Ranitomeya, Phyllobates i Oophaga. Większość z nich prowadzi dzienny tryb życia i wykazuje dużą aktywność. Mimo niewielkich rozmiarów te kolorowe żabki wykazują złożone zachowania społeczne i rozrodcze. Opiekują się jajami i kijankami, przenosząc je często do niewielkich zbiorników wodnych, takich jak kałuże w liściach bromelii. Źródło: PLoS ONE Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Drzewa wytropią nielegalną działalność? Niezwykła metoda szpiegowania
Dzięki badaniu zawartości rtęci w drzewach, możliwe jest wskazanie miejsc, w których prowadzone jest nielegalne wydobycie złota w Amazonii. Tym samym dzika przyroda może „szpiegować” górników.
Spis treści: Po co używa się rtęci do wydobycia złota? Jak wytropić nielegalną działalność górniczą? Lasy południowoamerykańskiej Amazonii były przez dekady miejscem wydobycia złota. Teraz robi się to na mniejszą skalę i często w sposób nielegalny. Co gorsza, w tym celu wykorzystuje się rtęć, której emisje są szkodliwe dla zdrowia. Po co używa się rtęci do wydobycia złota? Rtęć jest używana w procesie rzemieślniczego i małoskalowego wydobycia złota. Górnicy dodają rtęć do wydobytej gleby i osadów zawierających złoto, co prowadzi do formowania się amalgamatu. Amalgamat to stop rtęci z innymi metalami, w tym przypadku ze złotem. Ten amalgamat można następnie łatwo oddzielić od reszty materiału. Po odzyskaniu amalgamatu rtęć jest wypalana, co pozwala na odzyskanie złota. Ale jednocześnie uwalnia rtęć w postaci gazu do atmosfery. Niestety, rtęć jest szkodliwym pierwiastkiem. Może powodować upośledzenie neurologiczne, sercowo-naczyniowe i behawioralne u ludzi. Jak wytropić nielegalną działalność górniczą? Międzynarodowy zespół naukowców zbadał słoje drzew gatunków rodzimych dla peruwiańskiej Amazonii. Chciał ustalić, czy drzewa mogłyby posłużyć do pokazania w przybliżeniu, gdzie i kiedy uwolniono rtęć do atmosfery. Swoje wnioski opublikowali na łamach „Frontiers in Environmental Science”. Okazało się, że słoje powszechnie występujących dzikich figowców (Ficus insipida) mogą być używane jako biomonitory do wykrywania rtęci pochodzącej z rzemieślniczego wydobycia złota. Próbki rdzeni drzew pobrano w dwóch miejscach oddalonych od miejsc prowadzonej działalności górniczej i trzech miejscach w promieniu pięciu kilometrów od miast górniczych, w których często spala się amalgamaty. Stężenia rtęci w słojach drzew były najwyższe w dwóch miejscach poboru próbek zlokalizowanych w pobliżu działalności górniczej. Oznacza to – zdaniem badaczy – że drzewa można wykorzystywać jako tanie i skuteczne narzędzie do badania emisji rtęci do atmosfery w strefie neotropikalnej, czyli w Ameryce Południowej i obrzeżach Ameryki Środkowej. Źródło: Frontiers in Environmental Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. Naukowcy poznali ich sekret
Południowoamerykański lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie. Badania pokazują, że w równie dobrej kondycji są mózgi tych ludzi. Z czego to wynika?
W tym artykule: Lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie Mózgi członków amazońskiego plemienia starzeją się znacznie wolniej niż nasze Kluczem do zdrowia serca i mózgu jest dieta plemienia Tsimane Dieta sirtuinowa może sprzyjać długowieczności i zdrowiu Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii przebadali stan zdrowia rdzennych mieszkańców Amazonii – ludu Tsimane. To plemię, które zamieszkuje tereny Boliwii. Jego członkowie żyją spokojnie, bez większego stresu, w izolacji od współczesnego świata. Uprawiają rolę metodami tradycyjnymi, zajmują się zbieractwem i rybołówstwem. Lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie Niewykluczone, że to właśnie dieta i styl życia związane są bezpośrednio z ich wyjątkowo dobrym stanem zdrowia. Już w 2017 r. na łamach renomowanego czasopisma naukowego „The Lancet” opublikowano badania, z których wynika, że Tsimane praktycznie nie zapadają na schorzenia układu krążenia. Ich serca są jednymi z najzdrowszych na świecie. Jak to możliwe skoro mieszkańcy Amazonii praktycznie nie mają żadnego dostępu do współczesnej opieki medycznej? Wszystko wskazuje na to, że kluczową rolę odgrywa tu styl życia. Kluczowa jest zwłaszcza dieta Tsimane. Mózgi członków amazońskiego plemienia starzeją się znacznie wolniej niż nasze Jakiś czas temu badacze z Kalifornii postanowili sprawdzić, w jakim stanie są mózgi członków plemienia Tsimane. Za pomocą tomografii komputerowej przebadali ponad 700 osób w grupie wiekowej 40–95 lat. Następnie porównali ich skany mózgu z tymi od osób, które żyją w krajach wysoko uprzemysłowionych. Mimo trudności logistycznych związanych z wykonaniem tomografii u mieszkańców Amazonii badanie udało się przeprowadzić. Okazało się, że u ludu Tsimane mózg starzeje się o 70 procent wolniej niż u ludzi, którzy żyją w krajach zachodnich. Co ciekawe, dzieje się tak mimo wysokiego poziomu tzw. markerów stanu zapalnego u Tsimane. W populacji zachodniej wskaźnik ten jest powiązany z przewlekłymi stanami zapalnymi, a także z ubytkami tkanek mózgu i demencją. Jednak u Tsimane stan zapalny wiąże się przede wszystkim ze zwalczaniem infekcji i pasożytów. Kluczem do zdrowia serca i mózgu jest dieta plemienia Tsimane Autor badania, profesor ekonomii i antropolog Hillard Kaplan twierdzi, że w naszym przypadku stan zapalny jest chroniczny. Jego główne źródła to siedzący tryb życia oraz dieta bogata w węglowodany i tłuszcze. Zwiększa to ryzyko utraty tkanki mózgowej, a więc i chorób neurodegeneracyjnych takich jak Alzheimer. W przypadku plemienia Tsimane wygląda to zupełnie inaczej. Kluczowe czynniki to duża aktywność fizyczna i zdrowa dieta. Tsimane większość pożywienia zdobywają sami. Zaledwie 8% tego, co jedzą pochodzi z zewnętrznych źródeł. Tsimane jedzą sporo ryb, które są źródłem kwasów omega 3 i pełnowartościowego białka. W ich diecie nie brakuje też warzyw i owoców, które zawierają duże ilości błonnika i polifenoli. Węglowodany przetworzone, które w naszej diecie przeważają, są przez Tsimane znacznie rzadziej spożywane. Dieta sirtuinowa może sprzyjać długowieczności i zdrowiu Nie jest to pierwsze badanie, które potwierdza, że dieta roślinna z dodatkiem dobrej jakości białka z ryb czy chudego mięsa jest bardzo zdrowa. Dlatego też dieta śródziemnomorska lub nordycka uznawana jest za najzdrowszą dla Europejczyków. Ostatnio też coraz częściej mówi się o diecie sirtuinowej. Kluczowe jest w niej nie tylko ograniczenie kalorii, ale także produkty, które spożywamy. Mają one aktywować tzw. sirtuiny. To białka, które spowalniają procesy starzenia się. Do produktów w diecie sirtuinowej należą: jarmuż, truskawki, cebula, pietruszka, kasza gryczana, kurkuma, orzechy włoskie, rukola, chili, kapary, lubczyk, daktyle, cykoria, owoce jagodowe – głównie borówki. Zaleca się też picie matchy i kawy. Nie ma na razie jednoznacznych badań na temat skuteczności diety sirtuinowej. Z pewnością jednak warto włączyć do diety te produkty i zwrócić większą uwagę na kaloryczność potraw. Większość z nas spożywa co dzień więcej kalorii niż potrzebuje. Może to prowadzić do nadwagi i otyłości. Rośnie też wówczas ryzyko chorób cywilizacyjnych, takich jak cukrzyca czy choroba wieńcowa. Źródła: The Lancet, The Journal of Gerontology, Series A: Biological Sciences and Medical Sciences.
Dorosłe samce amazońskich delfinów oddają mocz w powietrzu. Czy to tylko popisy?
Oddawanie moczu przez delfiny amazońskie jest bardziej powszechne, niż do tej pory sądzono. W nowym badaniu obserwowano te zwierzęta przez ponad 200 godzin. Zaobserwowano, że samce sikały w powietrzu 36 razy. Jaka jest przyczyna takich popisów?
Spis treści: Zabawy delfinów z moczem Funkcje moczu w królestwie zwierząt Komunikacja chemiczna poprzez mocz u amazońskich delfinów Na ratunek inii amazońskiej Delfin leniwie przewraca się na plecy, wystawia penisa z wody i wystrzeliwuje w powietrze entuzjastyczny strumień moczu. Strumień rozchodzi się po niebie niczym żółta tęcza. Zabawy delfinów z moczem To dziwaczne zachowanie – nazywane przez ekspertów „oddawaniem moczu z powietrza” – zaobserwowano u delfinów amazońskich (Inia geoffrensis), znanych również jako inie amazońskie. Jest to praktyka, która zarówno szokuje, jak i dezorientuje naukowców. Claryana Araújo-Wang, badaczka z Botos do Cerrado Research Project w Brazylii i CetAsia Research Group w Kanadzie i jej koledzy opublikowali niedawno badanie na temat tego osobliwego zjawiska. Obserwowali delfiny przez 218,9 godziny i zaobserwowali, jak samce 36 razy tryskały moczem w powietrze. – Osobnik zaczyna powoli odwracać się brzuchem do góry, odsłaniać penisa i oddawać mocz. Kiedy inny samiec jest obecny, czasami goni strumień moczu swoim pyskiem – wyjaśnia Claryana Araújo-Wang. Jason Bruck, profesor nadzwyczajny na Stephen F. Austin State University, który nie był zaangażowany w badanie, zna to zjawisko. Bruck, ekspert w dziedzinie delfinów, od lat prowadzi wykłady, które zawierają slajd z obrazem delfina rzecznego uczestniczącego w tej praktyce. Zdaniem Brucka istnieją solidne fundamenty do badania tego typu zjawiska, bo nie są to pojedyncze wybryki tych zwierząt. Funkcje moczu w królestwie zwierząt Wiele zwierząt nie tylko pozbywa się moczu ze swojego organizmu. Lwy, tygrysy i niedźwiedzie, a także wilki, kojoty i myszy używają moczu do oznaczania swojego terytorium. Samice raków, homarów i jeżozwierzy dają samcom znać, że są gotowe do zabawy poprzez sikanie, a samce tilapii używają go, aby udowodnić swoją sprawność seksualną. Małpy nawet kąpią się w moczu w nadziei, że jego zapach przyciągnie partnera. Podczas gdy większość zwierząt jest w stanie wykryć zapach moczu, ewolucja sprawiła, że delfiny straciły zmysł węchu, więc polegają na smaku. – Wiele sygnałów u ssaków jest kodowanych chemicznie. To my, ludzie, jesteśmy słabi w używaniu komunikacji chemicznej. Nasz zmysł węchu jest dość kiepski – mówi Bruck. Komunikacja chemiczna poprzez mocz u amazońskich delfinów Naukowcy nie są do końca pewni, co wyprawiają delfiny amazońskie, ale spekulują, że ta zaskakująca praktyka może mieć cel społeczny. Inie zwykle używają sygnałów akustycznych do ogólnej komunikacji, ale zachowania godowe obejmują przejawy agresji między samcami, a nawet przenoszenie przedmiotów przedmiotów dryfujących w wodzie. – Możliwe, że oddawanie moczu z powietrza jest kolejnym zachowaniem z repertuaru społeczno-seksualnego samców – mówi Araújo-Wang. Przypuszcza, że oddawanie moczu z powietrza pomaga w zaprezentowaniu męskości. Jak dotąd zaobserwowano, że tylko samce sikają na siebie nawzajem, a 67% tych zdarzeń miało miejsce, gdy w pobliżu znajdował się samiec „odbiorca”. Bruck, który w 2022 roku opublikował dwa badania pokazujące, że delfiny butlonose (łac. Tursiops truncatus) mogą identyfikować przyjaciół na podstawie smaku ich moczu, zastanawia się, czy może to wskazywać na chemiczny system komunikacji. – Być może widzimy, jak delfiny rzeczne mogą robić coś, co obserwowaliśmy u delfinów butlonosych – mówi. Na tym etapie nie można mieć pewności. Delfiny mogą wykorzystywać sygnały chemiczne do wskazywania tożsamości, statusu społecznego i zdrowia fizycznego lub może to być „po prostu zabawna rzecz, którą robią” – mówi Bruck. Aby to potwierdzić, naukowcy musieliby wyizolować różne zmienne w kontrolowanych eksperymentach. A to bardzo trudna rzecz do zrobienia w przypadku tego gatunku. Na ratunek inii amazońskiej Autorzy badania uważają, że odkrycia te mogą być ważne dla wysiłków na rzecz ochrony zagrożonych delfinów amazońskich, a Bruck się z tym zgadza. – Nadszedł czas, aby zacząć uznawać, że istnieją mocne dowody [na] komunikację chemiczną u waleni. Mogą mieć na to wpływ rzeczy, które umieszczamy w wodzie – mówi Bruck. Jeśli delfiny używają sygnałów chemicznych do komunikowania się ze sobą, zanieczyszczenie środowiska przez ludzi może blokować lub maskować te sygnały i wpływać na przyszłość gatunku. Dlatego zdaniem badacza przedmioty wyrzucane przez ludzi do wody mogą wpływają na populacje delfinów i ich rozmnażanie. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Ślady po zaawansowanym rolnictwie w Amazonii. Archeolodzy zaskoczeni
Bardzo wydajny system pól, na których uprawiano na masową skalę kukurydzę, odkryli archeolodzy w Amazonii w Ameryce Południowej. Setki lat temu tworzyły go liczne kanały, groble i stawy. Naukowcy się tego nie spodziewali.
Spis treści: Zaawansowany system uprawy kukurydzy Nie tylko melioracja. System na każdą porę Zagadkowa społeczność Casarebe Bez kukurydzy nie byłoby wielkich cywilizacji Ameryki Środkowej i Południowej. To zboże odegrało kluczową rolę w ich rozwoju. Trwają jednak dyskusje na temat tego, kiedy tę roślinę zaczęto uprawiać na masową skalę. Zaawansowany system uprawy kukurydzy Swoje trzy grosze w kwestii upraw kukurydzy w Ameryce Południowej przed przybyciem Europejczyków dorzucił międzynarodowy zespół naukowców m.in. z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie i Uniwersytetów w Exeter, Nottingham, Oksfordzie, Reading i Southampton (Wielka Brytania). Wnioski opublikowali na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”. Badacze przyjrzeli się temu, w jaki sposób zdobywali pożywienie przedstawiciele społeczności Casarabe z równin Llanos de Moxos w dzisiejszej Boliwii. Wnioski wyciągnięte na podstawie szerokie zakrojonych badań są dla badaczy dość zaskakujące: ta prekolumbijska społeczność Amazonii opracowała wyrafinowany system inżynierii rolniczej. Odkrycie to zaprzecza wcześniejszym teoriom, które odrzucały możliwość intensywnego rolnictwa monokulturowego w regionie. Nie tylko melioracja. System na każdą porę Region zamieszkany przez lud Casarabe między 500 a 1400 r. n.e. był tropikalną, równinną sawanną. To obszar ok. 4500 km kw., czyli miej więcej tyle, ile mają polskie Kujawy. Równina Llanos de Moxos charakteryzowała się intensywnymi porami deszczowymi i powodziami, a także bardzo suchymi okresami. Uprawa roli nie była tam łatwa. Dlatego niezbędne było stworzenie odpowiednich warunków pod wysianie kukurydzy. Zespół naukowców pod kierunkiem archeologa środowiskowego dr. Umberto Lombardo z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie zlokalizował w terenie unikatową infrastrukturę rolniczą. Taki typ nie był znany do tej pory z żadnej innego miejsca na świecie. System ten umożliwiał odprowadzanie nadmiaru wody z zalanych pól w porze deszczowej oraz doprowadzenie wody – w porze suchej. Ludność Casarabe stworzyła też zespół stawów, które służyły do hodowli ryb, ale przede wszystkim były to zbiorniki retencyjne. System ten działał nadzwyczaj sprawnie i pozwalał na uprawę monokulturową na dużą skalę. Umożliwiał co najmniej dwa zbiory kukurydzy rocznie, co zapewniało stabilny dostęp do żywności przez cały rok. A to było niezbędne do utrzymania stosunkowo dużej populacji. W ten sposób przekształcono pokryte wodą tropikalne sawanny w wysoce produktywne pola. Tym samym doszło do „rewolucji neolitycznej” w Amazonii, czyli takiego momentu w dziejach, w którym ludzie postawili na udomowione zboża jako główny element ich diety. W porównaniu do Starego Świata stało się jednak zdecydowanie później – bo po kilku tysiącach lat. Zagadkowa społeczność Casarebe Aż do połowy XX wieku panował pogląd, że w tej części Amazonii ludzie byli do przybycia Europejczyków łowcami i zbieraczami. Kolejne ekspedycje badawcze zadały kłam temu poglądowi. Okazało się, że w okresie prekolumbijskim na nizinach Llanos de Moxos rozkwitała jakaś cywilizacja. Zachowały się po niej ruiny na wielkich wzgórzach i towarzyszące im instalacje. Jednak dopiero w ostatnich latach, również na potrzeby najnowszego artykułu w „Nature”, dokładnie się przyjrzano tym reliktom. Naukowcy zastosowali szerokie spektrum badań: teledetekcyjne, terenowe, mikrobotaniczne i archeologię środowiskową. Przeanalizowano osady pobrane z dawnych stawów, gdzie zachowały się kopalne pyłki. Były to tylko pyłki kukurydzy, co jednoznacznie pokazuje, że pola były porośnięte wyłącznietym zbożem. – Ta intensywna strategia rolnicza wskazuje, że kukurydza była nie tylko uprawiana, ale prawdopodobnie była podstawową uprawą kultury Casarabe – mówi główny autor badania, dr Umberto Lombardo. Co prawda zboże uprawiano w Amazonii już blisko 7 tys. lat temu, ale skala była stosunkowo niewielka. Społeczność Casarebe zajmowała się nią po raz pierwszy w tym rejonie z tak dużą intensywnością. Do tej pory sądzono, że Casarebe preferowali agroleśnictwo – poletka różnych zbóż miały się znajdować wśród dzikich krzewów i drzew. Co ciekawe, w obliczu zmian klimatycznych spowodowanych przez człowieka naukowcy wskazują na agroleśnictwo jako bardziej zrównoważone od wielkich monokulturowych upraw. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Znaleziono czaszkę gigantycznego prehistorycznego delfina. Został nazwany na cześć mitycznego ludu
W dorzeczu Amazonki odkryto skamieniałość należącą do nieznanego gatunku prehistorycznego delfina. Jego nazwa upamiętnia legendy o wodnych ludziach Yacuruna.
W tym artykule: Gdzie żył prehistoryczny delfin? Słabowidzący drapieżnik Wodni ludzie Amazonii Legendy o ludzie Yacuruna W 2018 r. Aldo Benites-Palomino – odkrywca gigantycznego prehistorycznego delfina – był jeszcze studentem. Brał udział w wyprawie naukowej, podczas której grupa badaczy wędrowała wzdłuż rzeki Napo. W czasie ekspedycji pokonano 300 km i znaleziono kilka wartościowych skamieniałości. Jednak prawdziwy skarb został znaleziony dopiero po trzech tygodniach, na samym końcu wyprawy. Benites-Palomino wędrował wraz z kolegą brzegiem rzeki. Nagle zauważył coś nietypowego. Była to wystająca z rzecznego brzegu ogromna czaszka. – Gdy tylko ją dostrzegłem, zobaczyłem zębodoły – opowiada „Guardianowi” paleontolog. – Krzyknąłem: To jest delfin! Gdzie żył prehistoryczny delfin? Szybko okazało się, że znalezisko nie ma nic wspólnego ze współczesnymi delfinami rzecznymi występującymi w dorzeczu Amazonki. – Odkryliśmy, że najbliżsi współcześni krewni tego zwierzęcia żyją w Azji południowo-wschodniej – mówi Aldo Benites-Palomino. Dzisiaj naukowiec jest doktorantem Uniwersytetu Zuryskiego i głównym autorem pracy o wymarłym delfinie opublikowanej w czasopiśmie „Scientific Advances”. Odkryta przez niego skamieniałość ma aż 16 mln lat. Dorzecze Amazonki wyglądało wówczas zupełnie inaczej niż obecnie. Równiny pokrywał ogromny system jezior i bagien nazywany Pebas. Obejmował dzisiejsze Peru, Kolumbię, Ekwador, Boliwię, Peru i Brazylię. Niektóre z tamtych akwenów były przeogromne. Czaszka wymarłego delfina została znaleziona na terenie dawnego jeziora. – Było ono szaleńczo wielkie – opowiada Benites-Palomino. – Prawie jak mały ocean w samym środku dżungli. Słabowidzący drapieżnik Na podstawie wielkości czaszki paleontolodzy ustalili, że delfin miał ponad 3 metry długości. Jego oczodoły były nieduże, zwierzę miało za to potężne zęby. Można z tego wnioskować, że delfin był słabowidzącym drapieżnikiem. W jaki sposób polował na swoje ofiary, ryby? Zgrubienia na czaszce wskazują, że używał do tego zmysłu echolokacji. Naukowcy przypuszczają, że żył w mulistych wodach. Dlatego wzrok przestał być dla niego kluczowym zmysłem, a jego oczy zostały zredukowane. Powstało niesamowite zdjęcie – delfiny z anakondą w pyskach. O co chodzi? Naukowcy sfotografowali słodkowodne delfiny w bardzo dziwnej sytuacji. Otóż zwierzęta trzymały w pyskach dwumetrową anakondę. Dlaczego to robiły? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/powstalo-niesamowite-zdjecie-delfiny-z-anakonda-w-pyskach-o-co-chodzi-fot-entiauspe-neto-et-al-ecology-2022-cb02f16.jpeg" width="938" height="380" alt="Powstało niesamowite zdjęcie – delfiny z anakondą w pyskach. O co chodzi? (Fot. Entiauspe-Neto et al., Ecology, 2022)" title="Powstało niesamowite zdjęcie – delfiny z anakondą w pyskach. O co chodzi? (Fot. Entiauspe-Neto et al., Ecology, 2022)" /> Wodni ludzie Amazonii W dzisiejszej Amazonii żyją słodkowodne delfiny. To ilnie amazońskie (Inia geoffrensis), ponaddwumetrowe ssaki o jasnoszaro-różowym ubarwieniu. Po znalezieniu czaszki naukowcy podejrzewali, że natrafili na szczątki ich wymarłego krewniaka. Jednak okazało się, że prehistoryczny delfin był bliżej spokrewniony z gatunkami żyjącymi dzisiaj w wodach Gangesu i Indusu. Wymarły delfin został ochrzczony Pebanista yacuruna. Drugi człon nazwy ma uczcić mityczny amazoński wodny lud nazywany Yacuruna. Słowo pochodzi z języka keczua i jest zbitką dwóch wyrazów – yaku: woda i runa: człowiek. Legendy o ludzie Yacuruna Zgodnie z wierzeniami rdzennej ludności Amazonii Yacuruna zamieszkiwali podwodne miasta, najczęściej zlokalizowane w ujściach amazońskich rzek. Przedstawiano ich w towarzystwie węży dosiadających czarnych krokodyli. W dzień Yacuruna spali na dnie z jednym otwartym okiem. W nocy pływali po rzekach Amazonki. Wierzono, że potrafili komunikować się ze zwierzętami rzecznymi, a także zmieniać postać. Yacuruna mógł zamienić się w delfina: ilnię amazońską. Jako delfin przemierzał Amazonkę, szukając kąpiących się kobiet. Gdy wyczuwał krew menstruującej kobiety, przybierał postać młodego przystojnego mężczyzny. Odurzał wybrankę afrodyzjakami, po czym porywał ją do swojego podwodnego domu. Źródła: Scientific Advances, Guardian, New Scientist, Phys.org, Wikipedia Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Gigant z plejstocenu. Znaleziono skamieniałość słodkowodnego żółwia, który miał prawie 2 metry długości
Naukowcy odkryli nowy gatunek potężnego żółwia sprzed kilkunastu tysięcy lat. Został nazwany po jednym z bohaterów prozy Stephena Kinga.
W tym artykule: Kiedy żył gigant z plejstocenu Największe wymarłe żółwie Skąd się wzięła nazwa wymarłego żółwia Świat plejstocenu był całkowicie różny od dzisiejszego. Ziemię zamieszkiwały wówczas zwierzęta ogromnych rozmiarów. Najbardziej znane z tych olbrzymów to mamuty, nosorożce włochate, lwy workowate czy tygrysy szablozębne. Dzisiaj możemy oglądać je tylko w muzeach historii naturalnej. To pozwala uzmysłowić sobie, z jak niezwykłymi stworzeniami dzielili Ziemię nasi przodkowie. Te potężne zwierzęta zaczęły wymierać w późnym plejstocenie, czyli kilkanaście tysięcy lat temu. Ludzie rozprzestrzenili się już wówczas po kuli ziemskiej. Zasiedlili też Amazonię. Ci, którzy mieszkali w wilgotnych lasach dzisiejszej Brazylii, mogli natykać się na jeszcze jedno gigantyczne stworzenie. Był to słodkowodny żółw, którego skorupa miała prawie dwa metry długości. Szczątki nieznanego dotąd giganta opisali naukowcy z Uniwersytetu w Tybindze w czasopiśmie "Biology Letters". Nowy gatunek gada został nazwany Peltocephalus maturin. Kiedy żył gigant z plejstocenu Jak ustalili badacze, żółw żył w dzisiejszej Amazonii między 40 tys. a 9 tys. lat temu. Do naszych czasów przetrwała część jego dolnej szczęki. Znaleźli ją poszukiwacze złota pracujący w kamieniołomie Taquaras w brazylijskim Porto Velho. Analiza szczątków pozwoliła określić, kiedy żył gigant, a także jakie miał rozmiary. Jedno i drugie okazało się niespodzianką. Peltocephalus maturin dorastał do ok. 180 cm. Dzisiejsze żółwie słodkowodne są od niego znacznie mniejsze. Żyjący w południowowschodniej Azji żółw Chitra chitra ma karapaks – czyli wypukłą część skorupy – długości półtora metra. Nieco mniejszy od niego jest arrau (Podocnemis expansa). Ten rzeczny żółw, zamieszkujący Orinoko, Amazonkę i ich rozlewiska, może mieć około metra długości. Największe wymarłe żółwie Dwumetrowy żółw, który żył stosunkowo niedawno, to dla naukowców zagadka. Żółwie mogą być potężne, jednak dotyczy to głównie gatunków morskich. Dwa lata temu odkryto szczątki żółwia morskiego z dzisiejszej Hiszpanii, który miał 4 metry długości. Chodził po Ziemi w czasach dinozaurów. Największy żyjący żółw to zaś żółw skórzasty, dochodzący do dwóch metrów. Do życia upodobał sobie wody oceanów. – W przeszłości znaliśmy tylko kilka żółwi żyjących w wodach słodkich, których skorupa miał ponad 150 centymetrów – wyjaśnia dr Gabriel S. Ferreira, współautor odkrycia. – Tak duże zwierzęta są znane głównie z miocenu – dodaje. Czyli sprzed około 23–5 milionów lat temu. W szwajcarskim zoo urodził się niezwykle rzadki żółw albinos. Co to za gatunek? Żółw urodził się w ogrodzie zoologicznym w szwajcarskiej gminie Servion. Pochodzi z wysp Galapagos. Skąd się wzięła nazwa wymarłego żółwia Czego jeszcze dowiedzieliśmy się o potężnym żółwiu? Jest spokrewniony z zamieszkującym dzisiaj Amazonię żółwiem Peltocephalus dumerilianus. Współczesny krewniak jest 3-4 razy mniejszy od swojego wymarłego przodka. Naukowcy przypuszczają również, że gigant z plejstocenu był wszystkożerny. Nazwa gatunkowa nowo odkrytego żółwia – przypomnijmy: Peltocephalus maturin – może brzmieć znajomo dla miłośników prozy Stephena Kinga. Naukowców zainspirował Maturin. To wymyślony przez Kinga żółw, który jest starszy od wszechświata. I który odpowiada za jego powstanie. Maturin Kinga był mądrą, życzliwą, łagodną istotą, która rzadko wychylała się ze swojej skorupy. Raz jednak przedwieczny żółw zatruł się i musiał wysunąć łeb na zewnątrz. Gdy to zrobił, zwymiotował wszechświat, po czym wrócił do skorupy. Maturin pojawia się m.in. w powieści „To”. Źródła: Phys.org, Biology Letters, Fandom Stephena Kinga. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wysychająca Amazonka odsłoniła ponad 100 skalnych rzeźb. Mają nawet 2000 lat
Tak dotkliwej suszy w Amazonii nie było od 120 lat. Jeden z dopływów Amazonki wysechł tak bardzo, że odsłonił ryty skalne sprzed 2000 lat. Rzeźby przedstawiają ludzkie twarze, zwierzęta i geometryczne figury.
W tym artykule: Susza odsłoniła wyjątkowe ryty skalne Ryty mogą mieć nawet 2000 lat Artystyczne zdolności dawnych kultur Brazylijska Amazonia zmaga się z największą od lat suszą. W niektórych regionach woda na rzece osiągnęła poziom poniżej 14 metrów. Tak źle nie było od 1902 roku. Amazonka i jej dopływy wysychają, temperatura wody jest niezwykle wysoka. Eksperci ostrzegają – to zagrożenie życia setek tysięcy ludzi oraz wielkie niebezpieczeństwo dla ekosystemu lasów deszczowych. Susza odsłoniła wyjątkowe ryty skalne Problemy Amazonii dodatkowo pogłębiają brak deszczu, który jest konsekwencją zjawiska pogodowego El Niño oraz ocieplenie na północnym Atlantyku w związku z kryzysem klimatycznym. Susza w Brazylii okazała się jednak pomocna w badaniach archeologicznych. Po ekstremalnym wysychaniu Rio Negro, największego lewego odpływu Amazonki, badacze zauważyli wyjątkowe rzeźby skalne. Tak zwane petroglify zostały wyrzeźbione przez ludzi nawet 2000 lat temu. Ryty znajdowały się nieopodal miasta Manaus, największego miasta Amazonii w Regionie Północnym. Petroglify badał archeolog Carlos Augusto da Silva z Federalnego Uniwersytetu Amazonas. Potwierdził, że wyrzeźbione w skałach ryty przedstawiają ludzi, zwierzęta i kształty geometryczne, m.in. kwadraty i koła. – Archeolodzy dostrzegli ślady tych tajemniczych rzeźb już 18 lat temu – powiedział badacz. Gdy w 2005 roku susza nawiedziła brazylijską Amazonię, naukowcy zauważyli, że pod wodą znajdują się niezidentyfikowane obiekty. Ryty mogą mieć nawet 2000 lat Dopiero susza z 2010 roku sprawiła, że badacze mogli lepiej przyjrzeć się rytom. Petroglify zostały wówczas oficjalnie zarejestrowane przez brazylijski National Historical and Artistic Heritage Institute (IPHAN). Jednak tegoroczna susza jest znacznie poważniejsza i odsłoniła rzeźby, których nigdy wcześniej nie widziano. Rośliny Amazonii – odkryj co stanowi florę dżungli amazońskiej Amazonia – zielone płuca Ziemi – to najbardziej zróżnicowany gatunkowo biom na naszej planecie. W granicach jej obszaru mieści się więcej niż połowa wszystkich lasów deszczowych, a opr... Uczeni odkryli 25 nowych rytów. Cytowani przez Reuters archeolodzy podkreślają, że większa różnorodność rzeźb może pomóc badaczom dowiedzieć się więcej o ich pochodzeniu. Wszystko wskazuje na to, że będą mieli na to dużo czasu. Eksperci przewidują, że tak niski poziom rzeki utrzyma się jeszcze przez wiele tygodni. Ryty skalne znajdują się dokładnie na wyschniętych brzegach rzeki w Ponto das Lajes. To stanowisko archeologiczne w pobliżu miejsca, w którym spotykają się Rio Negro i Solimões. – Rzeźby pochodzą z czasów prehistorycznych lub przedkolonialnych – mówi Jaime de Santana Oliveira, archeolog z IPHAN. – Nie możemy ich dokładnie datować. Jednak na podstawie dowodów na obecność człowieka na tym obszarze uważamy, że mają od 1000 do 2000 lat – dodaje. Artystyczne zdolności dawnych kultur – Przychodzimy tu i patrzymy na te rzeźby skalne. Są przepiękne. Ale ich widok jest również niepokojący. Sprawia, że myślę o tym, czy ta rzeka będzie istnieć za 50 lub 100 lat – mówi w rozmowie z AFT Livia Ribeiro, mieszkanka Manaus. Według agencji obrony cywilnej w stanie Amazonas, susza jest problemem dla nawet 480 tysięcy mieszkańców regionu. Reuters zwrócił uwagę na to, że w niektórych wioskach transport rzeczny jest kluczowy. Większość mieszkańców żyje nad brzegami rzek, strumieni i jezior. Niski poziom rzeki to utrudnienia w dostawach żywności, wody pitnej oraz leków. – Chociaż ryty skalne są niezwykle cennym zabytkiem archeologicznym, naszym priorytetem jest przywrócenie normalnego poziomu wody. To niezbędne dla żyjących tu społeczności – mówi Beatriz Carneiro, historyk i ekspert z IPHAN. – Ryciny te pokazują zdolności artystyczne dawnych mieszkańców tego obszaru. Są swego rodzaju odrodzeniem historii Amazonii, która dawnej była brutalnie wypierana przez zachodnie społeczeństwo. Kolonizatorzy w przeszłości uważali ludy, które jako pierwsze żyły na tym obszarze za niewystarczająco inteligentne, żeby tworzyć taką sztukę – powiedział Silva. Naukowiec przyznaje, że rzeźby skalne zostały wykonane niezwykle wyrafinowaną techniką, która pozwoliła im przetrwać tysiące lat. Prawdopodobnie była to wiedza przekazywana z pokolenia na pokolenie. – Na razie nie mamy jednak wystarczających dowodów, aby jednoznacznie stwierdzić, czy wszystkie rzeźby wykonała ta sama kultura – dodał badacz. Źródło: IPHAN. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Nawet ponad 10 tys. nieznanych stanowisk archeologicznych czeka na odkrycie w Amazonii
Geoglify, czyli olbrzymie znaki widoczne tylko z lotu ptaka, świątynie, stawy i inne wodne instalacje. Z najnowszych badań naukowców wynika, że ponad 10 tys. stanowisk archeologicznych czeka na swoich odkrywców w Amazonii w Ameryce Południowej.
W tym artykule: LiDAR, czyli laserem w poszukiwaniu zabytków Laser wykrył nieznane stanowiska archeologiczne Sztuczna inteligencja i modelowanie na pomoc archeologii Amazonia jest regionem o powierzchni ponad 6 mln km2 w północnej części Ameryki Południowej, między Andami a Oceanem Atlantyckim. Słynie z olbrzymich obszarów lasów równikowych i mieszanych. Amazonia zajmuje część Brazylii, Boliwii, Peru, Ekwadoru, Kolumbii i Wenezueli. Z uwagi na to, że Amazonia porośnięta jest gęstą roślinnością, obszar ten jest słabo rozpoznany przez archeologów. W ostatnich latach pomocna jest zaawansowana technologia. LiDAR, czyli laserem w poszukiwaniu zabytków Międzynarodowy zespół naukowców postanowił odpowiedzieć na pytanie, ile jeszcze można spodziewać się nieodkrytych stanowisk archeologicznych na terenie Amazonii. Ludzie mieszkają w Ameryce Południowej od 12 tys. lat, dlatego z pewnością pozostawili po sobie ślady po swojej działalności. Swoje wnioski badacze opublikowali w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science”. W tym celu wykorzystali metodę teledetekcyjną. Było nią lotnicze skanowanie laserowe (ALS). Technika ta umożliwia precyzyjne poznanie ukształtowanie terenu dzięki urządzeniu LiDAR podczepionemu do samolotu. Co ważne w przypadku Amazonii, która jest gęsto porośnięta drzewami, system ten umożliwia odfiltrowanie pokrywy roślinnej. W ten sposób archeolodzy uzyskują dostęp do planu ukształtowania terenu skrytego pod spodem. Dodatkowo ALS jest w stanie wychwycić nawet niewielkie różnice w wysokości i w ten sposób pomóc w zlokalizowaniu nawet bardzo zniszczonych struktur wykonanych ręką człowieka. W tym starożytnych domostw, grobowców lub większych struktur – na przykład pozostałości po stawach. Metodę tę z powodzeniem stosowano już w Ameryce Południowej i w innych częściach świata, również w Polsce. Laser wykrył nieznane stanowiska archeologiczne Naukowcy zeskanowali laserowo z lotu ptaka tylko niewielki skrawek Amazonii – nieco ponad 5 tys. km2. Dane z badania LiDAR-em objęły jedynie 0,08% całkowitej powierzchni Amazonii. Tylko na tym obszarze wykryto ponad 20 nieznanych stanowisk archeologicznych. Wśród nich były ufortyfikowane osady, konstrukcje obronne i świątynie ceremonialne oraz geoglify. Na skanowanie większej powierzchni nie mogli sobie pozwolić, bo wymagałoby to wielu tygodni lotów samolotem. Na jakiej podstawie więc uznali, że na odkrycie czeka nas nawet ponad 10 tys. stanowisk archeologicznych? Nowe badania wykazały, że znaczna część Amazonii już nigdy się nie zregeneruje. Co czeka „płuca Ziemi”? Naukowcy odkryli, że zniszczenia dużej części obszarów Amazonii, które są spowodowane wylesianiem i wypalaniem, osiągnęły punkt krytyczny. Oznacza to, że te lasy mogą się już nigdy ni... Sztuczna inteligencja i modelowanie na pomoc archeologii Naukowcy zastosowali statystyki przestrzenne do modelowania predykcyjnego. Oznacza to, że komputer oszacował na podstawie dostępnych danych, ile nieznanych stanowisk archeologicznych może nadal znajdować się na obszarze Amazonii. Wyniki modelowania robią wrażenie. Zdaniem naukowców, do odkrycia pozostaje od 10 272 do 23 648 dużych prekolumbijskich struktur, szczególnie w południowo-zachodniej Amazonii. Mowa zatem tylko o miejscach, które pochodzą z czasów przed przybyciem do Nowego Świata Europejczyków w XVI wieku. Badacze przyjrzeli się też związkowi przekształcenia terenu przez ludzi z udomowionymi gatunkami drzew. Odkryli istotny związek między nimi. Oznacza to, że aktywne praktyki gospodarki leśnej rdzennych prekolumbijskich mieszkańców Ameryki Południowej od dawna kształtują środowisko i wpłynęły na współczesne lasy Amazonii. „Lasy Amazonii wyraźnie zasługują na ochronę nie tylko ze względu na ich wartość ekologiczną i środowiskową, ale także ze względu na ich wysoką wartość archeologiczną, społeczną i biokulturową, która może nauczyć współczesne społeczeństwo, jak w sposób zrównoważony zarządzać swoimi zasobami naturalnymi” – piszą autorzy artykułu naukowego. Źródło: Science. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nie tylko Amazonia ginie. Tracimy coraz więcej lasów na całym świecie, także przez górnictwo
Nowe badania wykazały, że górnictwo ma bardzo duży wpływ na wycinkę lasów. Naukowcy ostrzegają, że ta dziedzina przemysłu w pośredni sposób zagraża bioróżnorodności i ekosystemom w niektórych regionach świata.
W tym artykule: W ciągu ostatnich lat wydobycie surowców przyczyniło się do znacznej wycinki lasów Dlaczego wydobycie ma negatywny wpływ na ekosystemy? Potrzebna jest zmiana kursu polityki przemysłowej Ostatnie badania w większości skupiały się na problemie Amazonii. I słusznie, ponieważ od lat trwa tam największa w historii wycinka drzew. Zaledwie kilka dni temu naukowcy informowali o tym, że „płuca Ziemi” znalazły się w punkcie krytycznym, a znaczna ich część już nigdy się nie zregeneruje. Eksperci jasno podkreślają: „na wielu obszarach lasy amazońskie zamieniają się w sawannę”. Okazuje się jednak, że problem wylesiania jest znacznie szerszy i dotyczy lasów również w innych częściach świata. W ciągu ostatnich lat wydobycie surowców przyczyniło się do znacznej wycinki lasów Zespół naukowców z Austrii, Australii i Wielkiej Brytanii przeprowadził ostatnio badania, które miały na celu zbadanie stanu lasów tropikalnych. Badacze zwrócili szczególną uwagę na obszary, na których odbywa się wydobycie surowców, m.in. węgla. Uczeni odkryli, że w latach 2000–2019 ok. 3262 km2 lasów tropikalnych zniknęło z powierzchni Ziemi. To obszar ponad dwa razy większy niż Puszcza Białowieska. Naukowcy w swojej pracy skupili się na 26 krajach. Na podstawie analizy zdjęć satelitarnych stwierdzili, że aż ok. 80% wycinki miało miejsce tylko w czterech państwach: Indonezji, Brazylii, Ghanie, Surinamie. Najgorsza sytuacja jest jednak w Indonezji. Kraj ten odpowiada za 58,2% wycinki drzew spowodowanej działalnością wydobywczą, a w szczególności górnictwem. Autorzy badania zwracają uwagę, że w ciągu ostatnich 20 lat globalna działalność wydobywcza rozwijała się w zatrważającym tempie. Obecnie kopalnie na całym świecie wydobywają dwa razy więcej surowców niż w roku 2000. Dlaczego wydobycie ma negatywny wpływ na ekosystemy? Ekspansja przemysłowa, popyt na surowce i bijące rekordy wydobycie ma bardzo duży wpływ na środowisko. Naukowcy podkreślają, że w regionach wydobywczych dochodzi do degradacji gruntów, powstawania ogromnych zwałowisk odpadów oraz zanieczyszczenia wód. To zaś negatywnie wpływa na bioróżnorodność oraz wyjątkowe ekosystemy. Nowe badania wykazały, że znaczna część Amazonii już nigdy się nie zregeneruje. Co czeka „płuca Ziemi”? Naukowcy odkryli, że zniszczenia dużej części obszarów Amazonii, które są spowodowane wylesianiem i wypalaniem, osiągnęły punkt krytyczny. Oznacza to, że te lasy mogą się już nigdy ni... W badaniach można dostrzec również pewne pozytywne tendencje. W ostatnich latach wycinka drzew w niektórych krajach spowodowana górnictwem spadła. W samej Indonezji odnotowano mniejszym poziom wylesiania, chociaż wydobycie węgla z roku na rok wzrasta. Potrzebna jest zmiana kursu polityki przemysłowej – Od 2015 roku w Indonezji widzimy delikatny spadek poziomu deforestacji. To dobry znak, ale również należy podkreślić, że wciąż mamy wiele do zrobienia w zakresie planowania wykorzystywania gruntów. Wydobycie surowców nie powinno iść w parze z niszczeniem lasów ani naruszaniem przestrzeni zamieszkanych przez społeczności rdzennych mieszkańców – piszą naukowcy w swojej pracy, która ukazała się na łamach czasopisma naukowego „PNAS”. W krajach takich, jak Indonezja lub Brazylia, w których od lat nieustannie trwa wycinka lasów, zmiana jest bardzo trudna, ale nie niemożliwa. Niestety, dużą rolę w ekologii i dbaniu o przyrodę odgrywa polityka. W celu zabezpieczenia regionów leśnych potrzebna jest radykalne odwrócenie kierunków ekonomicznych wewnątrz danego państwa oraz redefinicja tego, co politycy czasem nazywają „umacnianiem gospodarki”. Niestety, często dzieje się to kosztem dobra wspólnego ludzkości, którym są lasy. – W obliczu rosnącego zapotrzebowania na minerały, które wykorzystywane są w szeroko rozumianej technologii, polityka światowych rządów powinna uwzględniać zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie skutki wydobycia – podsumowuje Anthony Bebbington, profesor geografii na Clark University i jeden z autorów badania. To bardzo ważne, jeśli chcemy ochronić lasy tropikalne. Źródło: PNAS
Badania wykazały, że znaczna część Amazonii już nigdy się nie zregeneruje. Co czeka „płuca Ziemi”?
Naukowcy odkryli, że zniszczenia dużej części obszarów Amazonii, które są spowodowane wylesianiem i wypalaniem, osiągnęły punkt krytyczny. Oznacza to, że te lasy mogą się już nigdy nie odbudować. Co teraz?
W tym artykule: 74% pierwotnych lasów Amazonii przetrwało wylesianie Bardzo zła sytuacja jest w większości krajów, gdzie rosną amazońskie lasy Największym zagrożeniem dla Amazonii jest rolnictwo i... populizm W 2021 roku na łamach National Geographic pisaliśmy o rekordowym poziomie wycinki lasów Amazonii w Brazylii, który od sierpnia 2020 do lipca 2021 osiągnął 22%. Oznacza to, że wycięto ok. 13 235 km2 lasów. Był to najwyższy współczynnik wylesiania od 2006 roku. Pierwsza połowa 2022 roku nie przyniosła żadnej poprawy. Co więcej – 6 miesięcy pokazało, że harwestery i piły nie zwalniały tempa. Od stycznia do czerwca wycięto kolejne 3988 km2 amazońskich lasów. Eksperci zgodnie wskazują winowajcę za te zbrodnie przeciwko przyrodzie. To Jair Bolsonaro, były wojskowy, prawicowy polityk i poprzedni prezydent Brazylii. 74% pierwotnych lasów Amazonii przetrwało wylesianie Międzynarodowy zespół naukowców we współpracy z koordynatorem rdzennych organizacji Amazonii (COICA, ang. Coordinator of Indigenous Organizations of the Amazon River Basin) przeprowadzili obszerne badania na temat skali zniszczeń lasów amazońskich w całym regionie. Wnioski badaczy są porażające. Puszcza znalazła się w punkcie krytycznym, a na wielu obszarach Amazonia zamienia się w sawannę. Amazonia ginie. Wylesianie postępuje najszybciej od 12 lat Utrata amazońskich lasów deszczowych w Brazylii osiągnęła najwyższy poziom od 2008 roku – informuje tamtejsza krajowa agencja kosmiczna INPE. W ciągu roku wycięto i wypalono powierzchnię... – Brazylia i Boliwia odpowiadają za 90% wylesiania i niszczenia Amazonii. W tych dwóch krajach już widać, że lasy zamieniają się w sawannę. Niestety, to już nie jest tylko czarny scenariusz na przyszłość. To rzeczywistość, która jest widoczna w wielu miejscach Ameryki Południowej – informują naukowcy. Bardzo zła sytuacja jest w większości krajów, gdzie rosną amazońskie lasy Uczeni dokładnie przeanalizowali sytuację dziewięciu państw, na obszarze których znajduje się Amazonia. Okazuje się, że tylko na obszarze dwóch krajów sytuacja jest względnie dobra. Chodzi o Surinam i Gujanę Francuską. Co najmniej 50% powierzchni lasów na ich terytorium pozostaje w stanie nienaruszonym. Dlatego organizacje, które reprezentują rdzennych mieszkańców regionu, wzywają światowych przywódców do ochrony Amazonii. Autorzy wskazują, że to duże wyzwanie, ponieważ tylko 74% pierwotnych lasów przetrwało. Eksperci przypominają, że na dużym obszarze, na którym żyje rdzenna ludność, również dochodzi do bezprawnego wylesiania. Życie mieszkańców Amazonii jest regularnie zakłócane, a często dochodzi również do walki o życie i o przetrwanie. Bardzo dobrze pokazywał to ostatni dokument „Terytorium” w reżyserii Alexa Pritza. Największym zagrożeniem dla Amazonii jest rolnictwo i... populizm Autorzy badań wskazują, że przyczyn wylesiania jest kilka. To między innymi górnictwo i wydobycie ropy. Złoża znajdują się na relatywnie dużym obszarze Amazonii. Jednak największym problemem jest rolnictwo. Odpowiada ono za 84% całkowitego wylesiania. Bardzo często dochodzi do konfliktów pomiędzy farmerami a ludnością rdzenną. Rolnicy bardzo nierzadko doprowadzają do niekontrolowanych podpaleń, aby zdobyć grunt (często nielegalnie) pod swoje uprawy. Problem Amazonii to problem strukturalny i wielowarstwowy. Dlatego, aby go rozwiązać, potrzebna jest współpraca na bardzo szeroką skalę. Przypomnijmy, że kiedy Jair Bolsonaro objął urząd prezydenta Brazylii w 2019 roku, jako prawicowy polityk zapowiadał sukces w walce z wycinką drzew. Podawał liczby, dane i daty. Fakty natomiast są takie, że od początku jego kadencji wycinka Amazonii zaczęła nabierać szybkiego i rekordowego tempa. Prezydent Brazylii przy każdej możliwej okazji przypominał, jak ważne jest wzmocnienie krajowej gospodarki, ale ten wzrost był kosztem eksploatacji lasów deszczowych. Populizm polityczny i utrzymanie przy władzy zdawały się ważniejsze od ekologii, „zielonych płuc Ziemi” i przyszłości naszej planety. Niestety, taka postawa widoczna jest dziś w wielu krajach na świecie. Źródło: RAISG Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zmarł najsamotniejszy człowiek świata. Ostatni członek odizolowanego plemienia nie miał z nikim kontaktu od 26 lat
Mężczyzna zwany „Człowiekiem z dziury” zmarł w Brazylii. Był jedynym mieszkańcem Rdzennego Terytorium Tanaru w stanie Rondonia. A także ostatnim członkiem plemienia, które zostało wymordowane, zanim ktokolwiek zdołał się czegokolwiek o nim dowiedzieć.
W tym artykule: Nieznane plemię Amazonii Najsamotniejszy człowiek przez 26 lat nie miał z nikim kontaktu Pomnik ludobójstwa Ciało zostało znalezione przed chatą z trzciny. Leżało w hamaku, przykryte piórami papug ara. Wokół nie było śladów przemocy. Mężczyzna znany jako „Człowiek z dziury” (ang. Man of the Hole) zmarł najprawdopodobniej z przyczyn naturalnych. Najwyraźniej spodziewał się, że umrze. Dlatego właśnie udekorował się kolorowymi piórami. Tak twierdzi Marcelo dos Santos, specjalista od rdzennych społeczności, cytowany przez BBC. – Czekał na śmierć – powiedział dos Santos. O tym, że „Człowiek z dziury” nie żyje, poinformował pracownik Funai. To brazylijska agencja rządowa, której zadaniem jest ochroną praw rdzennych mieszkańców Brazylii. Ciało zostało znalezione 23 sierpnia, około 40–50 dni po tym, jak umarł. I 26 lat po tym, jak miał ostatni kontakt z innym żywym człowiekiem. Dlatego uznaje się, że był to najsamotniejszy człowiek na świecie. Nieznane plemię Amazonii Mężczyzna był jedynym żyjącym członkiem nieznanej rdzennej społeczności Amazonii. Jego plemię zamieszkiwało teren w brazylijskim stanie Rondonia, graniczącym z Boliwią. Ziemie, które zajmowało, były bardzo żyzne. Stanowiły więc łakomy kąsek dla farmerów, posiadaczy rancz czy górników. Plemiona izolowane a wycinka Amazonii. Rdzennym ludom grozi śmierć Plemiona izolowane nie mogą czuć się bezpiecznie we własnym domu – dziewiczych lasach. W latach 70. poprzedniego wieku większość krajan „Człowieka z dziury” została brutalnie wymordowana. Na początku lat 90. żyło już tylko siedmiu przedstawicieli tego tajemniczego plemienia. W 1995 r. sześciu z nich zostało zabitych przez nielegalnych górników. Nikt nie poniósł za to nigdy żadnej kary. „Człowiek z dziury” pozostał sam. – Symbolizował zarówno straszliwą przemoc i okrucieństwo, jakiego doświadczyli rdzenni mieszkańcy całego świata w imię kolonizacji i zysku, jak również ich opór – mówi Fiona Watson z Survival International, międzynarodowej organizacji zajmującej się ochroną praw pierwotnych kultur. – Możemy sobie tylko wyobrazić horrory, jakich był w życiu świadkiem. I samotność, jakiej doświadczył, gdy reszta jego ludu została wymordowana – dodaje. Najsamotniejszy człowiek przez 26 lat nie miał z nikim kontaktu Pracownicy Funai w 1996 r. dowiedzieli się, że mężczyzna jako jedyny ze swojego plemienia przeżył. W 1998 r. teren, który zamieszkiwał – 8 tys. hektarów lasu – został objęty ochroną jako Rdzenne Terytorium Tanaru. „Człowiek z dziur” nie chciał mieć nic wspólnego z przedstawicielami naszej cywilizacji. Agenci Funai kilkakrotnie się do niego zbliżali. Jednak mężczyzna nigdy nie zasygnalizował, że potrzebuje pomocy albo pragnie kontaktu. 26 lat życia spędził więc w samotności. Od czasu do czasu pracownicy Funai sprawdzali tylko, jak mu się wiedzie. W 2011 r. został sfilmowany w czasie przypadkowego spotkania w dżungli. Widać na nim, jak rąbie drzewo z pomocą narzędzia przypominającego siekierę. Nie wiadomo, jakim językiem posługiwał się mężczyzna ani do jakiej etnicznej grupy należał. Jednak przez lata udało się poznać niektóre jego zwyczaje. Budował chaty z trzciny i kopał głębokie, trzymetrowe doły. W niektórych umieszczał zaostrzone gałęzie, co wskazywało, że służyły do polowania. Mogły jednak również mieć znaczenie religijne albo służyć za kryjówki. To im właśnie zawdzięczał swój przydomek. W ciągu ponad ćwierćwiecza udało się ustalić, że mężczyzna hodował kukurydzę i maniok. Zbierał także miód i owoce, takie jak papaje i banany. Pomnik ludobójstwa Zgodnie z prawem brazylijskim, by dane terytorium podlegało ochronie jako miejsce zamieszkiwane przez rdzenne społeczności, co kilka lat trzeba dokumentować obecność jego przedstawicieli na danym terenie. Po śmierci „Człowieka z dziury” organizacje zajmujące się prawami pierwszych mieszkańców zaapelowały, aby terytorium Tanaru objęto trwałą ochroną – raz na zawsze. Mogłoby w ten sposób stać się pomnikiem upamiętniającym ludobójstwo dokonywane na rdzennej ludności Amazonii. Do 2064 amazońskie lasy wyschną i staną się jałowe? Czarne prognozy naukowców Amerykański ekspert ostrzega, że do 2064 roku lasy deszczowe Amazonii w Ameryce Południowej zostaną zniszczone na skutek intensywnego wylesiania i długotrwałych susz spowodowanych zmianami kl... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/przedluzajace-sie-i-czestsze-susze-sprawia-ze-las-nie-bedzie-mial-mozliwosci-regeneracji-fot-getty-images-163c749.jpeg" width="938" height="528" alt="Przedlużające się i częstsze susze sprawią, że las nie będzie miał możliwości regeneracji (fot. Getty Images)" title="Przedlużające się i częstsze susze sprawią, że las nie będzie miał możliwości regeneracji (fot. Getty Images)" /> W Brazylii nadal istnieje 240 rdzennych plemion. Ich członkowie ciągle padają ofiarą morderstw popełnianych przez ludzi, którzy chcą zawłaszczyć ich ziemie. Tylko w 2020 r. z tego powodu w Brazylii zginęło 182 osób wywodzących się z pierwotnych społeczności. Źródła: ScienceAlert, BBC. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Rośliny Amazonii – odkryj co stanowi florę dżungli amazońskiej
Amazonia – zielone płuca Ziemi – to najbardziej zróżnicowany gatunkowo biom na naszej planecie. W granicach jej obszaru mieści się więcej niż połowa wszystkich lasów deszczowych, a oprócz tego występują tam także tropikalne łąki, siedliska wydmowe, bagna i lasy palmowe. To wszystko sprawia, że na obszarze Puszczy Amazońskiej trudno jest znaleźć obok siebie dwóch przedstawicieli flory, reprezentujących ten sam gatunek. Jakie drzewa rosną w Amazonii? Poniżej wymieniamy i opisujemy najciekawsze gatunki.
W tym artykule: Klimat w Amazonii Rośliny Amazonii – Bertholletia excelsa Victoria amazonica Rośliny Amazonii – Ceiba pentandra Rośliny Amazonii – Dinizia excelsa Rośliny Amazonii – Heliconia episcopalis Rośliny Amazonii – Orchis Hevea brasiliensis Chelyocarpus ulei Ananas comosus Czy wiesz, że obszar Amazonii jest ponad 20-krotnie większy niż terytorium Polski? Ten niezwykły biom, położony w dorzeczu najdłuższej rzeki świata, rozciąga się w granicach 9 państw: Brazylii, Ekwadoru, Boliwii, Peru, Gujany, Gujany Francuskiej, Surinamu, Kolumbii, Wenezueli. Amazonia zajmuje powierzchnię przekraczającą 7 mln. km2. Aż 5,5 mln. km2. Puszczy Amazońskiej pokrywa las deszczowy. Nie należy zatem dziwić się, że mówimy tu o najbardziej zróżnicowanym biologicznie obszarze na Ziemi. Na kilometr kwadratowy amazońskiego lasu przypada ok. 90 tys. ton żywej biomasy, na którą składają się tysiące gatunków roślin. Do tej pory naukowcy opisali ponad 400 tys. występujących tam gatunków, a nie ulega wątpliwości, że wiele wciąż jeszcze czeka na odkrycie. Klimat w Amazonii Tak duża różnorodność gatunkowa jest zasługą tamtejszego klimatu. W Puszczy Amazońskiej właściwie nie występują pory roku. Panuje tam wilgotny klimat równikowy, dla którego charakterystyczna jest wysoka suma opadów i taka sama średnia wartość rocznych temperatur. Opady atmosferyczne w Amazonii rozkładają się dość równomiernie w ciągu roku, a ich suma zamyka się w przedziale od 2000 do 4000 mm. Częstym zjawiskiem są deszcze zenitalne, czyli powstające w następstwie odparowania wody i skroplenia pary wodnej. Także temperatura, osiągająca średnią wartość 25-28 stopni Celsjusza, jest wyrównana w ujęciu rocznym. Lasy deszczowe Amazonii dzielą się na piętra. Najwyższe tworzą korony wysokich drzew, przerastające o ok. 10 m sklepienie lasu. Panuje tam dość specyficzny klimat (suchy i wietrzny), który jest determinowany przez silne nasłonecznienie. Niższe piętro tworzą zwarte korony niższych drzew, osiągających wysokość do 45 m. Najniższe piętro, czyli podszycie, jest wyjątkowo skąpe pod względem występującej tam flory. Nic dziwnego, bo zwarta struktura wyższych pięter przepuszcza do podszycia zaledwie 1 proc. światła słonecznego. Nieco odmienne warunki panują w obszarach górskich. Jest tam nieco niższa temperatura, a wiatr jest silniejszy. To sprawia, że występujące tam drzewa są niższe, a podszycie – wyraźnie gęstsze. Puszcza Białowieska. Skarb polskiej natury Pobudza wyobraźnię turystów z Europy Zachodniej. Tam pierwotne lasy zostały setki lat temu wycięte i zmienione w pola uprawne. Puszcza Białowieska to dom dla dziesiątek tysięcy gatunków ro... Co rośnie w Amazonii? Przyjrzyjmy się z bliska kilku interesującym gatunkom. Rośliny Amazonii – Bertholletia excelsa Flora Amazonii najbardziej kojarzy się z wielkimi drzewami. Jednym z nich jest Bertholletia excelsa, czyli orzesznica wyniosła. Ten gatunek z rodziny czaszniowatych występuje niemal na całym obszarze Puszczy Amazońskiej, ale najliczniej w Boliwii, Peru i północnych oraz zachodnich stanach Brazylii. Potężne, wiecznie zielone drzewo osiąga do 50 m wysokości. Jego naprzeciwległe liście mają 60 cm długości i 15 cm szerokości. W ujęciu ekonomicznym i społecznym, najcenniejsze są jego owoce. Torebki o kształcie wydłużonym lub kulistym osiągają masę do 2 kg, a w ich zdrewniałej owocni mieści się do 24 nasion, których kształt przypomina segmenty cytrusów. Nasiona, o których mowa, są znane na całym świecie jako orzechy brazylijskie. Pozyskuje się je z dziko rosnących drzew, co jest dla nich największym zagrożeniem, tuż obok degradacji środowiska naturalnego. Intensywna eksploatacja sprawia, że proces naturalnej regeneracji dzikich okazów jest znacząco utrudniony. Victoria amazonica Kolejna niezwykła roślina na naszej liście to Victoria amazonica, czyli wiktoria amazońska (nazywana także wiktorią królewską). Ta bylina z rodziny grzebieniowatych jest jedną z najbardziej charakterystycznych roślin wodnych. Rdzenni mieszkańcy tamtejszych terenów nazywają ją „talerzami wodnymi”. Trzeba przyznać, że to określenie niezwykle trafnie opisuje jej wygląd. Jej pływające liście osiągają średnicę dochodzącą do 400 cm i charakteryzują się ogromną wypornością. Z zewnątrz mają intensywnie zielony kolor, z kolei część spodnia jest czerwona i pokryta kolcami. Ich brzegi są wywinięte. Ten mechanizm chroni je przed zalewaniem i w konsekwencji – przed zaburzeniem wymiany gazowej. Spodnia część każdego liścia jest zaopatrzona w listewki (składające się z napowietrzonej tkanki) układające się w charakterystyczne użebrowanie. Ten element służy wzmocnieniu blaszki liściowej i chroni ją przed uszkodzeniem. Przyglądając się wiktorii amazońskiej, można odnieść wrażenie, że jej liście unoszą się nie na wodzie, a nad wodą. Wynika to z faktu, że pod każdym z nich zbierają się gazy wydzielane przez roślinę, które rzeczywiście unoszą je nieznacznie nad lustrem. Rośliny Amazonii – Ceiba pentandra Następny interesujący gatunek jest przedstawicielem rodziny ślazowatych. Ceiba pentandra, czyli drzewo kapokowe (określane także jako puchowiec pięciopręcikowy) osiąga do 70 m wysokości, a średnica jego pnia to 3 m. Skąd wzięła się ta osobliwa nazwa? Ceiba pentandra rodzi dorodne owoce o kształcie przypominającym stożkową torebkę, które są wypełnione nasionami otoczonymi puchem. Składa się on z celulozy i ligniny. Jest lekki, sprężysty i może długo unosić się na wodzie. Ta właściwość sprawiła, że już w XIX wieku był on wykorzystywany do produkcji kamizelek ratunkowych. Ogromne wrażenie robią nie tylko niezwykłe owoce puchowca pięciopręcikowego, ale także jego pokrój. Potężne drzewo ma rozłożystą koronę, a jego pień, pokryty kolcami, jest zaopatrzony w masywne korzenie podporowe. Już na pierwszy rzut oka nasuwa skojarzenia z drzewami domami przedstawionymi w filmie „Avatar”. Warto jednak podkreślić, że kulturowe znaczenie „kapokowca” nie ogranicza się do czasów współczesnych. Dla Majów było to święte drzewo, a potwierdza to motyw kolców utrwalany na wielu przedmiotach rytualnych i codziennego użytku. Rośliny Amazonii – Dinizia excelsa Roślinność w Amazonii zaskakuje swoją potęgą i monumentalnością. W tym temacie, absolutnym rekordzistą jest Dinizia excelsa – przedstawiciel rodziny bobowatych. Jeszcze nie tak dawno temu sądzono, że ten gatunek może osiągać do 60 metrów wysokości i średnicę pnia wynoszącą 3 metry. W 2019 roku okazało się, że wcześniej odkrytym okazom sporo brakowało do największych. Ekspedycja, której przewodzili Diego Armando da Silva i Eric Goirgens, wyruszyła do północno-wschodniej Amazonii, by przekonać się, czy zdjęcia, które kilka lat wcześniej wykonano techniką lotniczego skanowania laserowego, rzeczywiście przedstawiają faktyczny obraz obszaru w pobliżu rzeki Jari. W rezultacie udało się odszukać 15 ogromnych drzew z gatunku Dinizia excelsa, których wysokość przekraczała 70 m. Rekordowy okaz mierzył 88,5 m, a zmierzony obwód jego pnia wyniósł 5,5 m. Rośliny Amazonii – Heliconia episcopalis Jedną z piękniejszych roślin w Amazonii jest Heliconia episcopalis – przedstawiciel rodziny helikoniowatych. Roślina osiąga do 2 m wysokości, a tym, co wyróżnia ją najbardziej, jest okazały kwiatostan. Składa się z płaskich, wzniesionych kwiatów o pięknej żółto-czerwonej barwie. Heliconia episcopalis jest tak atrakcyjna, że w krajach, w których panuje gorący i wilgotny klimat, hoduje się ją jako roślinę ozdobną. Rośliny Amazonii – Orchis Tę roślinę zna niemal każdy, ale nie wszyscy wiedzą, że ten piękny kwiat występuje w Amazonii. Orchis, czyli storczyk, w amazońskich lasach jest klasyfikowany jako epifit, czyli roślina rosnąca na gałęziach lub pniach drzew, która jednocześnie nie jest pasożytem. Dla niewielkich storczyków, to po prostu kwestia przetrwania – rośliny wspinają się po pniach, by dotrzeć do światła słonecznego, które niemal nie dochodzi do niższych partii lasu. Hevea brasiliensis W kontekście ekonomicznym, jedną z najważniejszych roślin Amazonii jest Hevea brasiliensis, czyli kauczukowiec brazylijski. Z kory 30-metrowego drzewa pozyskiwany jest sok mleczny, który zawiera do 40 proc. naturalnego kauczuku. Rdzenni mieszkańcy lasów deszczowych korzystali z właściwości tej substancji już w dawnych czasach, używając jej do uszczelniania łodzi i naczyń. Wykorzystanie kauczukowca na skalę przemysłową nastąpiło dopiero w XIX wieku. Chelyocarpus ulei Rośliny Amazonii to także palmy. Jednym z gatunków występujących w tamtejszych lasach (głównie w zachodniej części Amazonii) jest Chelyocarpus ulei. Osiąga wysokość do 8 metrów, jednak wypada podkreślić, że wiele okazów nie przekracza jednego metra. Charakteryzuje się rozłożystymi liśćmi w kształcie wachlarza. Ananas comosus Naszą listę zamyka roślina obradzająca w egzotyczne owoce, które są znane i lubiane na całym świecie. Ananas comosus, czyli ananas jadalny, w stanie dzikim rośnie w Brazylii. Osiąga do 150 cm wysokości. Ma długie, sztywne liście z ostrymi zakończeniami i fioletowo-czerwony kwiatostan. Jego owocem jest najczęściej beznasienna jagoda, zrośnięta z mięsistą osią kwiatostanu i przykwiatowymi liśćmi. Warto wiedzieć, że ananas jadalny jest także rośliną leczniczą. Z jej owocostanu łodygi pozyskiwana jest bromelina – mieszanina 5 enzymów proteolitycznych o działaniu przeciwobrzękowym, przeciwzapalnym i antyagregacyjnym. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czyja jest Amazonia? Recenzja filmu „Terytorium” w reż. Alexa Pritza
Dokumentalny thriller pokazuje losy plemienia Uru-eu-wau-wau, które każdego dnia musi walczyć o swoje życie i swoją ziemię. Film będzie można obejrzeć podczas tegorocznego festiwalu Millenium Docs Against Gravity, który rozpocznie się 13 maja.
W tym artykule: Dewastacja Amazonii to również zagrożenie dla rdzennych mieszkańców Czyje są amazońskie lasy? Wycinka w Amazonii jest największa od 2006 roku Film można obejrzeć podczas tegorocznego festiwalu Millenium Docs Against Gravity Ilekroć docierały do mnie niepokojące informacje na temat tego, co dzieje się w Amazonii, czułem, że moim dziennikarskim obowiązkiem jest poruszyć ten temat i nie pozostawać obojętnym. Rzecz dzieje się tam bezprecedensowa. W Brazylii trwa bowiem największa od 2006 roku wycinka drzew lasów amazońskich. To katastrofa dla naszej planety i ekosystemów. Często jednak zapomina się o tym, że jest to również dramat ludności rdzennej, która zamieszkuje to terytorium. Dewastacja Amazonii to również zagrożenie dla rdzennych mieszkańców Alex Pritz przez trzy lata z kamerą towarzyszył plemieniu Uru-eu-wau-wau. Uważnie obserwował ich życie, które jest nieustanną walką o przetrwanie. To walka z lokalnymi farmerami, którzy bezprawnie eksploatują rezerwat, w którym żyją, jak również z rządem Jaira Bolsonaro. Prezydent Brazylii, który wygrał wybory w 2018 roku, swoją postawą i poglądami niejako legitymizuje i wspiera nielegalną wycinkę drzew w brazylijskiej Amazonii. Amazonia jest w stanie krytycznym. Naukowcy alarmują, że grozi nam katastrofa Według najnowszych badań lasy deszczowe Amazonii są w coraz gorszym stanie i gwałtownie tracą zdolność do regeneracji. To wszystko przez zmiany klimatu i postępującą wycinkę drzew. Już pierwsze sekundy filmu nie pozostawiają złudzeń. To obraz dewastacji przyrody i katastrofy humanitarnej. Widzimy ciężkie maszyny, które jeżdżą po lesie oraz ludzi, którzy przygotowują piły mechaniczne, niczym broń, która za moment posłuży w walce z naturą. Po chwili czytamy, że „w latach 80. po raz pierwszy doszło do kontaktu brazylijskiego rządu z ludem Uru-eu-wau-wau. Od tamtego czasu ich populacja z tysięcy zmniejszyła się do mniej niż dwustu”. Czyje są amazońskie lasy? Pritz stawia w swoim filmie elementarne pytanie. Czyja jest Amazonia oraz czym jest owo terytorium? Czy fakt, że las znajduje się w granicach danego kraju, upoważnia jego mieszkańców do bezrefleksyjnego karczowania i palenia wszelkiej roślinności? Reżyser podąża za ludem Uru-eu-wau-wau i przedstawia jego rzeczywistość. To ludzie, którzy według brazylijskiego prawa żyją w granicach swojego terytorium, traktując je jak dom. Egzystują w nim w pełnej symbiozie z szacunkiem dla flory i fauny. Z drugiej strony widzimy farmerów i osadników, którzy nie zgadzają się na „przywłaszczenie” przez Indian lasu. Tłumaczą, że chodzi im tylko o ziemię, którą będą mogli uprawiać. Dzieje się to, niestety, za wszelką cenę, którą ostatecznie będziemy musieli zapłacić wszyscy. Cenę, którą zapłacą również ludzie z plemienia Uru-eu-wau-wau, o czym przekonamy się wkrótce. Według raportu IPCC mamy tylko 3 lata, by ograniczyć emisje gazów cieplarnianych o połowę. „Teraz albo nigdy” Mamy zaledwie 3 lata, aby rozpocząć działania, które zatrzymają wzrost emisji gazów cieplarnianych. Autorzy najnowszego raportu twierdzą, że w przeciwnym razie ograniczenie globalnego wzros... Wycinka w Amazonii jest największa od 2006 roku Wydarzenia z filmu zbiegają się z objęciem prezydentury przez Jaira Bolsonaro. To były wojskowy, którego międzynarodowe media przedstawiają jako skrajnie prawicowego nacjonalistę. Bo z jednej strony zapowiada, że nie zamierza ingerować w życie rdzennych mieszkańców, którzy zamieszkują Amazonię, a z drugiej obiecuje, że chce zalegalizować wydobywanie surowców na terenie całej Brazylii. Również tam, gdzie mieszkają plemiona tubylcze. Rozpoczyna się walka o terytorium i walka o Amazonię. Farmerzy tworzą stowarzyszenie, które walczy o ich prawa do puszczy, a Uru-eu-wau-wau organizują się w jednostkę, która tropi intruzów, nazywanych również najeźdźcami. Wydarzenia zbiegają się również z pandemią koronawirusa, która w Brazylii zbierała śmiertelne żniwo. W 2020 roku ten kraj był bowiem na drugim miejscu, jeśli chodzi o liczbę zachorowań i zgonów. Wirus stanowi śmiertelne niebezpieczeństwo dla ludności rdzennej. Każdy kontakt z COVID-19 to ryzyko zmniejszenia skromnej populacji plemienia Uru-eu-wau-wau. Walka z farmerami i wirusem to miecz obosieczny, który wkrótce uderzy. Ceną są pieniądze, które okazują się ważniejsze niż ludzkie życie. Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia Południowoamerykański lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie. Badania pokazują, że w równie dobrej kondycji są mózgi członków tego plemienia. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mozgi-rdzennych-mieszkancow-amazonii-starzeja-sie-wolniej-to-zasluga-diety-i-stylu-zycia-fot-courtesy-of-the-tsimane-health-and-life-history-project-team-be480f7.jpeg" width="938" height="625" alt="Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia (fot. Courtesy of the Tsimane Health and Life History Project Team)" title="Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. To zasługa diety i stylu życia (fot. Courtesy of the Tsimane Health and Life History Project Team)" /> Film można obejrzeć podczas tegorocznego festiwalu Millenium Docs Against Gravity Film „Terytorium” Alexa Pritza to niezwykle poruszający dokument o tym, o czym media często milczą. To historia zwykłych ludzi, którzy, tak samo jak wszyscy, chcą prowadzić zwykłe życie. Pritz pokazuje, jak wciąż silne i żywe jest neokolonialne podejście zarówno do planety, jak i innych kultur i cywilizacji. To również trafna diagnoza populistycznej polityki, która kieruje się zasadą „business as usual”. Jednym z producentów filmu jest Darren Aronofsky, reżyser m.in. „Requiem dla snu”, „Pi” oraz „Czarnego Łabędzia”. Dokument Alexa Pritza otrzymał Nagrodę Specjalną Jury oraz Nagrodę Publiczności w Światowym Konkursie Filmów Dokumentalnych w Sundance 2022. Do kin w Polsce trafi w ramach 19. edycji festiwalu Millenium Docs Against Gravity, który odbędzie się w dniach 13-22 maja.
Amazonia jest w stanie krytycznym. Naukowcy alarmują, że grozi nam katastrofa
Według najnowszych badań lasy deszczowe Amazonii są w coraz gorszym stanie i gwałtownie tracą zdolność do regeneracji. To wszystko przez zmiany klimatu i postępującą wycinkę drzew.
W tym artykule: Już ponad trzy czwarte lasów zaczęło tracić swoje zdolności regeneracji Najgorzej z lasami deszczowymi jest tam, gdzie jest człowiek Działania na rzecz ratowania lasów deszczowych potrzebne są tu i teraz W ostatnich latach wycinka w Amazonii nabrała historycznie niepokojącego tempa Najnowsze badania zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym "Nature Climate Change". Naukowcy ostrzegają, że wycinka, która trwa w Amazonii od lat, jak również zmiany klimatu i globalne ocieplenie doprowadziły lasy deszczowe do punktu krytycznego. Już ponad trzy czwarte lasów zaczęło tracić swoje zdolności regeneracji Badacze doszli do zatrważających wniosków. Od początku XXI wieku ponad 75% lasów deszczowych zaczęło tracić swoją odporność i zdolność do regeneracji. Naukowcy zaobserwowali, że najgorzej jest w regionach, w których częstotliwość opadów deszczu jest mniejsza oraz w częściach, w których działalność człowieka jest bardziej odczuwalna. Uczeni alarmują, że wkrótce Amazonia może zamienić się w sawannę. Trwa największa wycinka drzew w brazylijskiej Amazonii W ciągu ostatnich dwunastu miesięcy poziom wycinki Amazonii w Brazylii osiągnął 22 procent. Tak źle nie było od 2006 roku. Autorzy przyznają, że wyniki ich badań są niezwykle niepokojące. Okazuje się, że katastrofa Amazonii, o której ekolodzy informują już od lat, może nastąpić dużo szybciej niż do tej pory sądzono. Naukowcy przeanalizowali dane satelitarne z ostatnich 25 lat. Po raz pierwszy w historii dokładnie zbadali współczynnik odporności lasów deszczowych na niebezpieczne zjawiska pogodowe, takie jak gwałtowne pożary i długotrwałe susze. Najgorzej z lasami deszczowymi jest tam, gdzie jest człowiek Tim Lenton, współautor badania z Uniwersytetu w Exeter napisał, że obszary, które zostały najbardziej dotknięte wycinką lub żywiołami utraciły swoją odporność aż o ok. 50%. – Najgorzej jest tam, gdzie widoczna jest działalność człowieka oraz w miejscach bardziej suchych – stwierdza Lenton. Amazońskie ptaki są coraz mniejsze. To skutek zmian klimatycznych Zmiany klimatyczne postępują, a ludzie coraz bardziej przyczyniają się do globalnego ocieplenia. Są jednak na Ziemi stworzenia, które nie czekają aż człowiek przestanie niszczyć planetę ... Osoby odpowiedzialne za najnowszy raport alarmują, że stan krytyczny Amazonii, z którego nie będzie już odwrotu, może nastąpić już w połowie tego stulecia. To dlatego, że globalne ocieplenie jest coraz bardziej odczuwalne dla ekosystemów. Działania na rzecz ratowania lasów deszczowych potrzebne są tu i teraz Niektórzy światowi przywódcy podejmują decyzje, które mają doprowadzić do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych. Jednak najnowszy raport IPCC pokazuje, że to nie wystarcza. Nie tylko nie jesteśmy bliżej celu, jakim jest powrót do poziomu dwutlenku węgla w atmosferze sprzed epoki przemysłowej. Niestety, wszystko wskazuje na to, że emisja CO2 w ciągu następnej dekady wzrośnie o 14%. Autorzy zaznaczają, że wyniszczanie Amazonii to suma kilku czynników. Oprócz zmian klimatu i globalnego ocieplenia, to również wycinanie drzew w Puszczy Amazońskiej. Odkąd Jair Bolsonaro objął urząd prezydenta Brazylii w 2019 roku, wycinka lasów deszczowych nabrała historycznie szybkiego tempa. W ostatnich latach wycinka w Amazonii nabrała historycznie niepokojącego tempa Według National Institute for Space Research (INPE) od sierpnia 2020 do lipca 2021 r. wycięto aż 13 235 km2 lasów. To obszar mniej więcej 17 razy większy niż Nowy Jork. Dane zostały wyliczone na podstawie programu satelitarnego PRODES, który służy do monitorowania Amazonii. Plemiona izolowane a wycinka Amazonii. Rdzennym ludom grozi śmierć Plemiona izolowane nie mogą czuć się bezpiecznie we własnym domu – dziewiczych lasach. Bolsonaro w swojej kampanii wyborczej obiecywał, że jednym z jego celów będzie wzmocnienie brazylijskiej gospodarki. Niestety jednym z czynników, które miały ją napędzać miała być eksploatacja Amazonii. Chociaż prezydent Brazylii obiecywał, że do 2030 roku uda mu się zapobiec między innymi nielegalnej wycince drzew, to fakty pokazują coś zupełnie innego. Polityk sam zachęca do wylesiania. Nie bez powodu Amazonia nazywana jest “zielonymi płucami Ziemi”. Jej lasy generują ok. 20% tlenu w ziemskiej atmosferze oraz pochłaniają olbrzymie ilości dwutlenku węgla. Niestety, ostatnie badania pokazują, że 60% dorzecza Amazonii zaczęło już uwalniać o 20% więcej gazów cieplarnianych, niż są zdolne pochłaniać. To oznacza, że w przypadku “śmierci” tych lasów, globalne ocieplenie będzie postępować w tempie, którego jeszcze nigdy było. Źródło: Nature Climate Change
Podróż na koniec własnych ramion. Wędrujący szlakiem Amazonki Pete Casey jest już w Andach
Jego dom jest tam, gdzie położy swój plecak. Bo w tym plecaku mieści się całe jego obecne życie. Właśnie minęło 6 lat, odkąd Pete Casey rozpoczął niezwykłą podróż, której celem jest trawers Ameryki Południowej, trasą wyznaczoną przez bieg Amazonki - od jej ujścia w Atlantyku w Brazylii do źródeł pod Nevado Mismi w Peru, a potem jeszcze wędrówka do wybrzeża Pacyfiku.
W tym artykule: Pete Casey i jego wymarzone Andy W Parku Jurajskim Kolejny lockdown Kamienie i charytatywny podarunek Podróż niezwykła, bo Brytyjczyk założył sobie, że każdy jej kilometr pokona wyłącznie własnymi siłami. Przeszedł już amazońską dżunglę, a też niejednokrotnie przepłynął Amazonkę wpław, gdy trzeba było dostać się na drugi brzeg. Napotkał niezliczone przeszkody, które spowodowały, że zaplanowana na dwa lata wyprawa trwa już trzy razy dłużej i jeszcze trochę potrwa. Ale wreszcie dotarł do górskiego etapu podróży, niezwykle trudnego i wymagającego. Od realizacji celu wyprawy dzieli go jeszcze 2 tysiące kilometrów, czyli prawie jedna czwarta całego dystansu. Pete Casey i jego wymarzone Andy Na swoim blogu Pete wspomina: Jako dziecko wypytywałem swojego tatę „Gdzie są Andy?” Mój ojciec, rodowity Cockney, lubił bawić się słowami, a jego ulubioną odpowiedzią było: „na końcu twoich ramion, synu”. To dość irytujące wyjaśnienie skłoniło mnie w końcu do udania się do lokalnej biblioteki, aby sprawdzić, gdzie te Andy są. I tam odkryłem…świat. Godzinami siedziałem nad Atlasem Świata, podekscytowany studiując magiczne strony, koncentrując się zwłaszcza na pięknych mapach topograficznych pasma Andów i dorzecza Amazonki. Przez lata wielokrotnie wracałem do tej książki. Wtedy jednak myśl o podróży w Andy nawet nie przyszła mi do głowy. Dla dziecka wychowującego się na osiedlu komunalnym na przedmieściach Londynu, Ameryka Południowa była równie odległa jak Mars. Słowa takie jak przygoda, eksploracja, wyprawa nie pojawiały się w naszych rozmowach. A jednak… Jednak jestem w Andach! To wspomnienie to taka trochę kwintesencja dotychczasowej podróży Pete’a. Przez 6 lat podróży przez Amazonię, Andy, w kierunku których zmierzał, wydawały się niemal tak samo niedostępne, jak w jego dziecięcych marzeniach. Wyprawa czasem przypomina rozwleczony serial telewizyjny – bohater pokonuje przeszkodę, rusza w drogę, by natychmiast trafić na inną przeszkodę, za którą mnożą się kolejne i kolejne. A wśród nich problemy pogodowe, powodzie, kwestie polityczne, kłopoty z przewodnikami, przeszkody formalne obejmujące zakazy wstępu dla cudzoziemców na niektóre terytoria, aresztowania, kradzieże. Aż wreszcie świat opanowała pandemia COVID-19, która zatrzymała podróżnika w małej peruwiańskiej wiosce. Choć mogłem wychodzić na zewnątrz, czułem się uwięziony, nie wiedząc, kiedy lockdown zostanie zniesiony – opowiada Pete o swoim pobycie w Rio Tapiche. – Oczywiście doświadczenie życia i pracy na małej farmie, czasami razem z rdzenną ludnością Kapanawa, będzie czymś, co zawsze będę pamiętać. Większość czasu spędzałem jednak sam, bez telefonu, internetu, telewizora czy radia. Myślę sobie, że i tak miałem szczęście, że znalazłem się w tym miejscu, gdy świat został zamknięty. W przeciwieństwie do ludzi w wielu innych miejscach, mogłem swobodnie wyjść z domu, iść do lasu, pracować w polu. Czas spędzony na łonie natury dał mi przestrzeń do myślenia. W gościnnej osadzie Kapanawa Pete spędził siedem miesięcy. Plemiona izolowane a wycinka Amazonii. Rdzennym ludom grozi śmierć Plemiona izolowane nie mogą czuć się bezpiecznie we własnym domu – dziewiczych lasach. W Parku Jurajskim Ogromnym wsparciem w realizacji podróży do kolejnego punktu na mapie amazońskiej wyprawy, do Pucallpy okazał się lokalny przewodnik Pizarro. To miała być trudna i wymagająca wędrówka górską trasą Cordillera Azul, którą Pete wybrał, by z uwagi na zagrożenie COVID-19 uniknąć przechodzenia przez pueblos leżących na brzegach Ukajali. Ostrzegano go, że teren jest nie do przejścia, że na pewno zginą, że nikt dotąd nie przekroczył tych gór, że żyją tam wielkie czarne jaguary czekające tylko na tak osobliwe pożywienie. I faktycznie była to bardzo ciężka podróż. Bardzo strome podejścia i zejścia, których przemierzenie okazało się uciążliwe przede wszystkim z uwagi na wyjątkowo ciężkie plecaki. Pojawił się problem ze znalezieniem wody. W nocy do obozowisk blisko podchodziły dzikie zwierzęta, a w tym jaguary. Na szczęście o ich obecności świadczyły tylko odgłosy, jakie dochodziły do namiotu. Bezpośredni kontakt mieli tylko z mrówkami, które tnąc liście pocięły też moskitierę. Połączenie starannego, strategicznego planowania trasy z ogromną wiedzą, siłą fizyczną i determinacją Pizarro opłaciło się – podkreśla Pete. – Trudno przekazać, jak niesamowita była ta podróż. Szliśmy obok wysokich skalnych ścian, przez gęsto zalesione góry, przez wodospady i kaniony, niektóre z nich być może niewidoczne i nietknięte przez dziesiątki, może tysiące lat. Czułem się, jakbyśmy cofnęli się w czasie do świata jurajskiego, prawie spodziewałem się zobaczyć pterodaktyle pikujące z nieba. Pierwsza część trawersu okazała się tak ciężka, że po dotarciu do miejscowości Contamana, podróżnicy nie ruszyli się z niej przez cztery dni, próbując zregenerować siły, a przede wszystkim pozbyć się bólu kolan i stóp. Aby być uczciwym wobec tych, którzy przepowiadali naszą zagładę, bez wątpienia teren ten był jednym z najtrudniejszych, jakie musiałem pokonać – przyznaje Pete. Kolejny lockdown Po przepłynięciu na drugą stronę Ukajali (dopływ tworzący Amazonkę), krętymi ścieżkami, podziwiając ogromną plantację palmową podróżnicy dotarli do Pucallpy, gdzie z powodu pandemii oraz braku gotówki Pete utknął na kolejne dwa miesiące. Właścicielka hotelu w Pucallpie była bardzo miła. Wiedziała, że ​​mam problemy finansowe, więc zaoferowała mi specjalny tani pokój w części dla personelu. Pokój na górze, z pięknymi widokami za jedyne 10 Soli (ok. 10 zł) za noc. Ponadto dawała mi darmową poranną kawę i czasami darmowe śniadanie. Strasznie mi było przykro, gdy dowiedziałem się, że jakiś czas temu zmarła w szpitalu z powodu COVID-19 – mówi Casey. Kamienie i charytatywny podarunek Charakterystycznym znakiem zmian geologicznych terenu, w których wkraczał, a tym samym faktu, że Andy są coraz bliżej, były…kamyczki i kamienie, które Pete dostrzegł w rzekach, rzeczkach i na ich brzegach, po wyjściu z Pucallpy. To pierwsze kamienie, jakie zobaczył po przejściu około pięciu tysięcy kilometrów! Dżungla amazońska jest przecież krainą bez skał. Ostatnie kobiety z tatuażami. Poruszające zdjęcia starożytnego plemienia Atayal Przez ostatnie 400 lat Tajwan był rozrywany pomiędzy kolonizatorów holenderskich, najeźdźców chińskich i japońskich. Najbardziej ucierpiała na tym rdzenna ludność, dziesiątkowana przez ... Radość Pete’a z widoku tych wymarzonych od dzieciństwa gór oraz dwóch szybujących jakby na powitanie podróżnika kondorów, zakłóciła wiadomość, która przyszła z Limy. Specjalistyczny, drogi sprzęt do górskiej wędrówki, który zdeponował w stolicy został przekazany …. na cele charytatywne przez osobę, której powierzył swój skarb. Czyż nie nasuwa się myśl, że nic w tej podróży nie może iść gładko i bez komplikacji…? W kilka tygodni udało mi się skompletować niezbędny ekwipunek. Nad Apurimac (dopływ źródłowy Amazonki) dostarczył go prosto do rąk Pete’a, Dawid Andres – ten, który kilka lat temu wraz z bratem przemierzał Amazonkę na rowerze. Podróżnicy wreszcie mieli okazję się spotkać, na co czekali ponad 5 lat. Pete, wyposażony w nowy sprzęt jest w drodze w kierunku Nevado Mismi. Przed nim trudny etap ze względu na wysokości, jakie będzie musiał pokonać oraz niebezpieczeństwa ze strony bandytów grasujących na drogach. O ile nic się nie wydarzy, kolejny przystanek to będzie Cuzco.
Zwierzęta lasów równikowych - które gatunki można tam spotkać?
Zwierzęta lasów równikowych przedstawiają największe zróżnicowanie gatunkowe na naszej planecie. W tym niezwykle złożonym ekosystemie żyją przedstawiciele właściwie każdego rzędu, z których niemal każdy jest reprezentowany przez większą ilość gatunków niż w innych miejscach. Mało tego, naukowcy wciąż odkrywają nowe, nieznane dotąd zwierzęta. Z czego wynika tak duże zróżnicowanie gatunkowe na tych terenach? Jakie zwierzęta żyją w wilgotnych lasach równikowych? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę po „zielonych płucach Ziemi".
W tym artykule: Zwierzęta lasów równikowych – Pawica atlas Szympans karłowaty (bonobo) Goryl nizinny Niedźwiedź malajski Jaguar Anakonda zielona Na świecie istnieją miejsca, gdzie ekstremalne warunki nie stwarzają dogodnego środowiska bytowego dla zwierząt. Ze względu na skrajne wahania temperatur, deficyt wody i naturalnych schronień, zwierzęta pustynne nie są zbyt licznie reprezentowane, podobnie zresztą jak zwierzęta Grenlandii, gdzie pokrywa lodowa stanowi nieodłączny element krajobrazu. Przeciwieństwem tych ekosystemów są wilgotne lasy równikowe, nazywane też lasami deszczowymi. W strefie równikowej nie występują pory roku, co oznacza, że przez cały czas panują tam zbliżone (niezwykle korzystne) warunki. Przyczyniło się to do rozwoju bujnej roślinności. Naukowcy są zdania, że w lasach deszczowych występuje 2/3 wszystkich gatunków roślin. Wszystko to tworzy idealne środowisko bytowe dla niezliczonych gatunków zwierząt, od bezkręgowców, przez ssaki i ptaki, po płazy i gady. Najciekawsze z nich opisujemy poniżej. Zwierzęta lasów równikowych – Pawica atlas Motyle zachwycają swoim pięknem, ale widok osobnika, którego rozpiętość skrzydeł sięga niemal 30 cm, może przestraszyć każdego, kto nie przywykł do widoku tak wielkich okazów. W wilgotnych lasach równikowych nie brakuje tak dużych osobników. Jednym z nich jest pawica atlas. To w zasadzie nocny motyl, czyli ćma. Występuje w tropikalnych i subtropikalnych lasach Azji. Charakteryzuje się pomarańczowo-brązowym ubarwieniem z bladożółtymi elementami. Ten kolor jest najbardziej wyeksponowany na zakończeniach przednich skrzydeł. W ich centralnej części można zauważyć szare plamy z ciemną obwódką (o kształcie trójkąta). U dorosłych osobników dochodzi do uwstecznienia narządów gębowych, w związku z czym nie mogą pobierać pokarmu. W czasie swojego krótkiego życia, odżywiają się zapasami, które zdołały zgromadzić jeszcze w stadium larwalnym. Szympans karłowaty (bonobo) Ten gatunek człekokształtnych jest najbliższy człowiekowi. Do niedawna sądzono, że DNA szympansa jest zbieżne z ludzkim kodem genetycznym w 96 procentach. Niewykluczone jednak, że różnica jest jeszcze mniejsza, bo najnowsze badania wskazują na zbieżność na poziomie 98,8 procent! Szympansy karłowate żyją w południowym dorzeczu rzeki Kongo, w lasach Demokratycznej Republiki Konga. Charakteryzują się długimi kończynami górnymi, wyraźnie dłuższymi od kończyn dolnych. Sylwetka tej małpy jest bardziej wyprostowana niż postura szympansa zwyczajnego (który żyje w zachodniej i centralnej części Afryki). Wszystkie szympansy charakteryzują się czarną sierścią, przy czym należy zaznaczyć, że twarze tych zwierząt pozostają nieowłosione, podobnie jak dłonie i stopy po wewnętrznej stronie. Gatunek bonobo odżywia się przede wszystkim owocami. Żyją w stadach mieszanych, określanych mianem społeczności. W takich gromadach występuje ścisła hierarchia. Na czele stoi samiec alfa, jednak warto wiedzieć, że nie zawsze jest to najsilniejszy i największy osobnik. Goryl nizinny Największa ze wszystkich małp człekokształtnych to kolejny bliski krewniak człowieka. Dowiedziono, że kod genetyczny goryli jest zbieżny z ludzkim w 98,3 proc. Są niezwykle inteligentne, co najlepiej potwierdza fakt, że potrafią tworzyć proste narzędzia. Okazują radość i smutek, potrafią nawet porozumiewać się za pomocą mimiki. Które zwierzęta są stałocieplne? Sprawdź, na czym polega ta cecha Zwierzęta stałocieplne wykształciły w toku ewolucji mechanizmy, które zapewniają im niebywałe zdolności adaptacyjne. W ich przypadku, temperatura ciała nie jest zależna od temperatury oto... Goryle nizinne żyją w wilgotnych lasach Kongo, Gabonu i Kamerunu. Charakteryzują się masywną, silną budową i długimi ramionami. Ich wygląd sugeruje, że lepiej nie wchodzić im w drogę, jednak goryle są łagodnymi roślinożercami. Odżywiają się przede wszystkim młodymi pędami, liśćmi i owocami. Niedźwiedź malajski Niedźwiedzie to przede wszystkim zwierzęta górskie i leśne, ale nieliczne gatunki występują także w lasach równikowych. Jednym z nich jest niedźwiedź malajski. To jeden z najmniejszych przedstawicieli swojej rodziny. Dorosły samiec osiąga do 150 cm długości. Jego waga zamyka się w przedziale od 27 do 65 kg. Obecnie, przedstawiciele tego rzadkiego gatunku występują w wilgotnych lasach Tajlandii, Laosu, Kambodży, Wietnamu i Półwyspu Malajskiego. Niewielkie populacje są spotykane także na Sumatrze i Borneo. Niedźwiedzie malajskie są wszystkożerne. Podstawą ich jadłospisu są larwy chrząszczy, mrówki, termity, nie gardzi też owocami, a zwłaszcza figami. Zdarza się, że polują na małe gady, gryzonie i ptaki. Oprócz tego, przepadają za miodem. Jako że żyją w klimacie tropikalnym, niedźwiedzie malajskie nie zapadają w sen zimowy. Jaguar Jaguar jest jednym z największych kotów. Pod względem wielkości, ustępuje tylko lwom i tygrysom. Mimo mniejszych rozmiarów, przedstawiciel rodziny panthera wyraźnie góruje nad nimi siłą szczęk - to właśnie jaguar dzierży tytuł kota o najmocniejszym nacisku kłów. Występuje w Ameryce Południowej i Środkowej. Jego terytorium to przede wszystkim lasy tropikalne, ale niektóre osobniki zapuszczają się też na tereny trawiaste. Jaguara można też spotkać na terenach pustynnych Ameryki Północnej. Jaguar świetnie pływa i potrafi wspinać się na drzewa, ale poluje przede wszystkim na ziemi, głównie w nocy. Potrafi szybko biegać, ale tylko na krótkich odcinkach - ze względu na masywną budowę, dość szybko się męczy, więc pogoń za ofiarą nie jest jego żywiołem. Anakonda zielona Naszą listę zamyka jeden z największych węży świata. Anakonda zielona, zwana też olbrzymią, osiąga długość do 9 m, przy czym należy zaznaczyć, że większość osobników nie przekracza 5-6 m. Potężny dusiciel występuje w dorzeczach Amazonki, Orinoko. Są świetnymi pływakami (potrafią płynąć z prędkością do 20 km/h, a w zanurzeniu mogą wytrzymać nawet 20 minut) i to właśnie w wodzie spędzają większość czasu. Ze względu na znaczną masę, raczej nie wspinają się na drzewa. Łupem tego wielkiego dusiciela padają ptaki, ssaki, ryby i inne gady. Gdy anakonda dopada ofiarę, oplata ją swoim ciałem i w ten sposób - pozbawia tchu. Swoją zdobycz połyka w całości.
Trwa największa wycinka drzew w brazylijskiej Amazonii
W ciągu ostatnich dwunastu miesięcy poziom wycinki Amazonii w Brazylii osiągnął 22 procent. Tak źle nie było od 2006 roku.
W tym artykule: Puste obietnice Walka z wiatrakami Według National Institute for Space Research (INPE) od sierpnia 2020 do lipca 2021 r. wycięto 13 235 km2 lasów. Dla zobrazowania skali wycinki - to obszar 17 razy większy niż Nowy Jork. Dane zostały wyliczone na podstawie programu satelitarnego PRODES, który służy do monitorowania Amazonii. Eksperci ostrzegają - to olbrzymie i postępujące zagrożenie dla naszej planety. Puste obietnice Od momentu objęcia urzędu prezydenta Brazylii przez Jaira Bolsonaro w 2019 roku, wycinka lasów deszczowych Amazonii nabrała zatrważającego tempa. Skrajnie prawicowy polityk, były wojskowy, w swojej kampanii wyborczej obiecywał, że jednym z jego celów będzie wzmocnienie brazylijskiej gospodarki. Niestety jednym z czynników, które miały ją napędzać miała być postępująca eksploatacja Amazonii. Światowi przywódcy przy każdej możliwej okazji upominają prezydenta i domagają się od niego jasnych deklaracji. Bolsonaro obiecywał, że do 2030 roku odniesie sukces w walce z nielegalna wycinką drzew. Podczas ostatniego Cop26 liderzy zobowiązali się, aby w następnej dekadzie powstrzymać wylesiania na skale globalną. Eksperci przyznają jednak, że są to tylko puste obietnice. Brazylia musiałaby przeznaczyć miliardy na ochronę środowiska i nie wiadomo na razie skąd weźmie na to pieniądze. Symboliczna była również nieobecność Jaira Bolsonaro na tegorocznym COP26. Paulino de Carvalho Neto, brazylijski dyplomata ds klimatu, powiedział w rozmowie ze Sky News, że prezydent „ma inne rzeczy na głowie”. Z kolei administracja prezydenta zapewniała, że skróci czas na powstrzymanie destrukcji Amazonii o 2 lata, czyli do 2028 roku… Walka z wiatrakami Politycy rządu Bolsonaro zapewniają, że najnowsze dane o wycinaniu Amazonii nie odzwierciedlają starań na rzecz zaprzestania nielegalnej wycinki. Przyznają jednak, że rząd powinien być jeszcze bardziej zdeterminowany w swoich działaniach. Trudno jednak brać te słowa na poważnie. Brazylisjka grupa The Climate Observatory zwróciła uwagę na to, że przedstawiciele rządu Brazylii polecieli na szczyt ONZ znając najnowsze dane INPE, ale ukryli je przed opinią publiczną. Brazylia była postrzegana jako kluczowa w podpisywanej deklaracji o ograniczeniu globalnego wycinania lasów. To dlatego, że Amazonia jest niesamowicie kluczowa dla środiwska. Las nazywany „zielonymi płucami Ziemi” generuje ok. 20% tlenu w ziemskiej atmosferze i pochłania ogromne ilości dwutlenku węgla. Eksperci alarmują, że im powierzchnia Amazonii będzie mniejsza, tym nasz klimat będzie się ocieplał. Niedawno pisaliśmy o tym jak globalne ocieplenie wpływa na ptaki żyjące w lasach deszczowych. Zmiany klimatyczne dotykają i będą dotykać wszystkich mieszkańców Ziemi. Aktywiści otwarcie mówią, że to co robi Jair Bolsonaro to działalność przestępcza i powinien za swoje działania zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Niektórzy naukowcy ostrzegają, że jeśli obecna tendencja się utrzyma, możemy przekroczyć punkt krytyczny, a Amazonia zamieni się w sawannę. Śledztwo agencji informacyjnej Reutera wykazało, że od 2019 roku Bolsonaro regularnie wysyła wojsko do amazońskich lasów, aby nadzorowały wycinkę. Nie przyczyniło się to jednak w żadnych stopniu, aby powstrzymać narastające szkody. Mauricio Voivodic, szef ds. Środowiskowych WWF w Brazyli mówi - w rzeczywistości widzimy, że rząd Bolsonaro przyspieszył tylko skalę zniszczeń w puszczy amazońskiej. To jest właśnie dzisiejsza Brazylia, którą prezydent, próbuje ukryć za pomocą greenwashingu i pięknych, ale kłamliwych frazesów - Źródło: Reuters