Przez nos do mózgu. Nawyk dłubania w nosie może być przyczyną choroby Alzheimera
Czy mała, niewinna ranka powstała w wyniku dłubania w nosie może prowadzić do rozwoju choroby Alzheimera? Tak twierdzą naukowcy z Uniwersytetu Griffith w Australii, którzy odkryli, że to otwarta brama dla groźnych gatunków bakterii prowadząca do wprost do naszego mózgu. Chociaż brzmi to jak scenariusz medycznego thrillera, to badacze zaczynają dostrzegać tu realną, chociaż wciąż niepewną zależność.
Naukowcy podejrzewają, że istnieje niepewny, ale wiarygodny związek hipotetyczny między dłubaniem w nosie a zwiększonym ryzykiem rozwoju demencji. W sytuacjach, gdy czynność ta powoduje uszkodzenie tkanek wewnętrznych, groźne gatunki bakterii zyskują prostszą drogę do mózgu. Ten z kolei reaguje na ich obecność w sposób, który do złudzenia przypomina objawy choroby Alzheimera. Najważniejszym zastrzeżeniem jest jednak fakt, że badania wspierające tę tezę przeprowadzono na myszach, a nie na ludziach. Dzięki pracy naukowców jesteśmy jednak coraz bliżej medycznej tajemnicy. Bakteria, która wybiera drogę na skróty Zespołu naukowców z Uniwersytetu Griffitha w Australii opublikował wyniki testów przeprowadzonych nad groźną baterią Chlamydia pneumoniae. Patogen ten może infekować ludzi i wywoływać zapalenie płuc. Co istotne, C. pneumoniae odkryto również w mózgach większości osób dotkniętych demencją o późnym początku, czyli najczęściej spotykanym otępieniu (w którym objawy pojawiają się po 65. r.ż.). Doświadczenia wykazały, że u myszy bakteria potrafi wędrować w górę nerwu węchowego, który łączy jamę nosową bezpośrednio z mózgiem. Co więcej, gdy dochodziło do uszkodzenia nabłonka nosa (cienkiej tkanki wzdłuż sklepienia jamy nosowej), infekcje nerwów stawały się znacznie poważniejsze. To z kolei prowadziło do tego, że mózgi gryzoni odkładały więcej białka beta-amyloidowego – substancji uwalnianej w odpowiedzi na infekcje. Skupiska (blaszki) tego białka występują w znacznych stężeniach u osób cierpiących na chorobę Alzheimera. Błyskawiczna infekcja: od 24 do 72 godzin – Jesteśmy pierwszymi, którzy pokazali, że Chlamydia pneumoniae może udać się bezpośrednio przez nos do mózgu, gdzie wywołuje patologie przypominające chorobę Alzheimera – wyjaśnił neurobiolog prof. James St John. – Widzieliśmy to w modelu mysim, a dowody są potencjalnie przerażające także dla ludzi. Naukowcy byli zaskoczeni tempem, w jakim patogen opanował centralny układ nerwowy myszy – do infekcji dochodziło w ciągu zaledwie 24 do 72 godzin. Wygląda na to, że bakterie i wirusy traktują nos jako błyskawiczną trasę do mózgu. Chociaż nie ma pewności, czy efekty będą identyczne u ludzi, lub czy same blaszki amyloidu są bezpośrednią przyczyną Alzheimera, trop ten jest niezwykle istotny w walce z tą chorobą. Zagrożenie ukryte w codziennych nawykach Powiedzmy sobie szczerze – dłubanie w nosie nie jest rzadkością: szacuje się, że może robić to nawet 9 na 10 osób (a ta jedna pewnie się nie przyznaje). Choć korzyści z tego nawyku nie są jasne, wyniki badań powinny skłonić nas do refleksji. Prof. James St John i jego koledzy sugerują, że dłubanie w nosie oraz wyrywanie włosów z nosa to zły pomysł ze względu na potencjalne uszkodzenia ochronnej tkanki. – Gdy uszkodzisz wyściółkę nosa, możesz zwiększyć liczbę bakterii, które przedostaną się do twojego mózgu – ostrzega St John. Jednym z pytań, na które zespół wciąż szuka odpowiedzi, jest to, czy zwiększone złogi białka beta-amyloidowego są naturalną, zdrową reakcją odpornościową, którą można odwrócić po zwalczeniu infekcji. Lekcja z pandemii. Higiena rąk to podstawa Przegląd badań prowadzony przez naukowców z Western Sydney University, dodatkowo wzmocnił hipotezę o roli układu węchowego jako prawdopodobnej drogi wejścia patogenów do mózgu. Zdaniem badaczy zrozumienie tego procesu otwiera nowe ścieżki zapobiegania chorobie. – Poprawa higieny rąk może być prostym krokiem zapobiegawczym. Nauczyliśmy się tego podczas pandemii COVID-19 – wyjaśnili naukowcy. Sugerują oni, by częste mycie rąk i używanie środków do dezynfekcji stało się obowiązkową rutyną osób, które potrafią oprzeć się nawykowi dłubania w nosie. Alzheimer to więcej niż tylko wiek Choroba Alzheimera jest niezwykle skomplikowana, a nauka bada ją pod wieloma różnymi kątami. Każde nowe odkrycie przybliża nas jednak do znalezienia sposobu na jej powstrzymanie. – Powyżej 65. roku życia czynnik ryzyka gwałtownie rośnie, ale badamy również inne przyczyny, ponieważ to nie tylko wiek: to także ekspozycja środowiskowa – podsumowuje St John. Źródło: Scientific Reports, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Autostrada” do głowy. Bakterie jelitowe mogą być częstymi gośćmi w… mózgu
Badania na myszach dowodzą, że bakterie mogą podróżować z jelit wprost do mózgu przez nerw błędny. To odkrycie może zmienić sposób, w jaki leczymy choroby neurodegeneracyjne i dbamy o dietę.
Nauka od dawna bada fascynującą zależność między układem pokarmowym a ośrodkowym układem nerwowym, znaną jako oś jelitowo-mózgowa. Do tej pory większość naukowców skupiała się na „wędrówkach” hormonów, cząsteczek zapalnych czy produktów bakteryjnej przemiany materii. Jednak najnowsze badania przeprowadzone na Uniwersytecie Emory w USA dostarczają zdumiewających dowodów na to, że relacja ta może być znacznie bardziej dosłowna. Zaobserwowano, że w określonych warunkach żywe bakterie jelitowe mogą przedostać się bezpośrednio do mózgu. Choć badanie przeprowadzono na myszach, analogiczny mechanizm z dużym prawdopodobieństwem zostanie potwierdzony także u ludzi. Nerw błędny jako autostrada do mózgu Do tej pory sądzono, że jeśli mikroogranizmy opuszczają jelita, dzieje się to głównie poprzez krew, jak np. w przypadku zagrażającej życiu sepsy (posocznicy). Jednak zespół naukowców z Emory zauważył, że bakterie obecne w mózgach myszy nie były wykrywalne w ich krwi. Jak zatem dostały się do mózgu? Doprowadziło to badaczy do postawienia hipotezy, że bakterie jelitowe „podróżują” przez nerw błędny, który jest najdłuższym i najważniejszym połączeniem nerwowym między jamą brzuszną a mózgiem. Aby ją potwierdzić, przeprowadzili testy z blokadą tego nerwu. Wyniki były jednoznaczne: u myszy z przerwaniem ciągłości nerwu błędnego obecność bakterii w mózgu znacząco się zmniejszyła. Najwyraźniej mikroorganizmy wykorzystują włókna nerwowe jako fizyczny pomost i przemieszczają się po nich. To odkrycie tyleż niespodziewane, co zdumiewające. Co wpływa na „nieszczelność” jelit? Przenikanie bakterii do układu nerwowego nie jest zjawiskiem powszechnym u zdrowych osobników. Wymaga specyficznych okoliczności, które osłabiają barierę jelitową. W eksperymencie brały udział myszy na diecie wysokotłuszczowej (sprzyjającej miażdżycy) oraz osobniki genetycznie zmodyfikowane w celu symulacji chorób Alzheimera i Parkinsona. W obu przypadkach doszło do powstania tzw. „nieszczelnego jelita”. Uszkodzenie naturalnej zapory sprawiło, że bakterie, które zazwyczaj wspomagają trawienie, zaczęły „przeciekać” do innych części ciała. Obecność śladów bakterii w mózgach osób zmarłych na Alzheimera sugerowano już wcześniej, jednak badanie na Emory jako jedno z pierwszych pokazało ten proces „na żywo” u zwierząt. Choć liczba wykrytych mikrobów była niewielka, naukowcy ostrzegają, że nawet śladowa ich ilość może wystarczyć do wywołania przewlekłego stanu zapalnego. Ten jest z kolei „paliwem” dla chorób mózgu. Nowa era terapii: leczenie mózgu przez jelita? Jednym z najciekawszych wniosków z tego badania jest możliwość odwrócenia szkodliwych zmian w mózgu. Gdy myszy wracały do zbilansowanej, zdrowej diety, poziom bakterii w ich mózgach spadał do niemal niewykrywalnego poziomu. Zatem poprawa stanu jelit może bezpośrednio chronić ośrodkowy układ nerwowy przed bakteryjną inwazją. Innymi słowy: zdrowie mózgu zaczyna się w brzuchu. Jeśli badania na ludziach potwierdzą te mechanizmy, lekarze zyskają zupełnie nowe narzędzia do walki z zaburzeniami nastroju i demencją. Być może już całkiem niedługo na choroby neurologiczne będą przepisywać nie tylko probiotyki – ale i określoną dietę. Źródło: PLOS Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ani krzyżówki, ani sudoku. Wiemy, jaki trening mózgu realnie zmniejsza ryzyko choroby Alzheimera
Przydatność treningu mózgu w profilaktyce choroby Alzheimera, to temat który naukowcy analizowali przez ponad 20 lat. W badaniu z udziałem ponad 2 tysięcy osób po 65. roku życia tylko jeden typ ćwiczeń poznawczych realnie zmniejszył ryzyko demencji – i to aż o 25 procent.
Medycyna wciąż poszukuje skutecznych metod walki z chorobą Alzheimera i innymi formami otępienia związanymi z wiekiem. Choć leki mogą spowalniać pogarszanie się funkcji poznawczych na wczesnych etapach choroby, nie są rozwiązaniem idealnym. Nauka bada też inne, niefarmakologiczne metody. Wyniki przełomowego, trwającego aż 20 lat badania klinicznego sugerują, że kluczem do ochrony mózgu jest specyficzny rodzaj ćwiczeń oparty na szybkości przetwarzania informacji. Badanie wykazało, że zaledwie kilka tygodni intensywnego treningu może przynieść korzyści utrzymujące się wiele lat. Wyniki badania właśnie ogłoszono w artykule naukowym w czasopiśmie „Alzheimer’s Association”. Jak badano skuteczność łamigłówek w walce z Alzheimerem? W eksperymencie, rozpoczętym pod koniec lat 90. XX wieku, wzięło udział 2021 uczestników w wieku co najmniej 65 lat. Uczestników losowo podzielono na cztery grupy: pierwsza trenowała szybkość przetwarzania informacji przez zadania wymagające podzielności uwagi; druga ćwiczyła pamięć, wykorzystując techniki mnemotechniczne; trzecia skupiała się na rozumowaniu, wykrywaniu wzorców i rozwiązywaniu problemów; czwarta była grupą kontrolną. Program składał się z 10 sesji trwających od 60 do 75 minut, przez pięciu lub sześć tygodni. Wybrani uczestnicy przeszli też dodatkowe sesje przypominające, 1–3 lata później. Najlepsza metoda: adaptacyjny trening szybkościowy: Analiza wykazała, że jedynie trening szybkościowy był powiązany ze zmniejszonym ryzykiem wystąpienia choroby Alzheimera i demencji. Efekt był najbardziej spektakularny u osób, które uczestniczyły w sesjach przypominających – u nich ryzyko zachorowania było aż o 25% niższe niż w pozostałych grupach. Ćwiczenia oparte na treningu pamięci i rozumowania nie wykazały żadnych właściwości ochronnych, a wyniki tych grup były porównywalne z grupą kontrolną. Marilyn Albert, neurobiolożka z Johns Hopkins University (USA) i współautorka badania, wskazuje że sukces treningu szybkościowego wynikał z jego adaptacyjnego charakteru – czyli ze wzrostu poziomu trudności. Zadania polegały na identyfikacji obiektów w centrum i na brzegach ekranu komputera. W miarę jak uczestnik radził sobie coraz lepiej, system wyświetlał nowe elementy szybciej i w większej liczbie. Takiej dynamiki brakowało w innych ćwiczeniach. Czy przyszłością profilaktyki Alzheimera są gry komputerowe? Te wyniki skłaniają do prób wykorzystania komercyjnych gier wideo i aplikacji do poprawy zdrowia mózgu. Eksperci, m.in. psycholog Art Kramer zauważają, że choć rynek obfituje w tego typu produkty, ich skuteczność nie jest poparta danymi. Jednak teoretycznie możliwe jest zaprojektowanie gier opartych na „szybkościowym treningu” mózgu. Kolejnym krokiem naukowców będą badania fizycznych zmian w mózgu za pomocą rezonansu magnetycznego (MRI) oraz badania na modelach zwierzęcych, aby zrozumieć genetyczne i anatomiczne mechanizmy opóźniania neurodegeneracji. Przy okazji badacze przypominają, że oprócz treningu mózgu kluczowe w profilaktyce są też regularna aktywność fizyczna i utrzymywanie ciśnienia tętniczego w normie. Wiemy na pewno, że są to sprawdzone metody obniżania ryzyka demencji. Źródło: Alzheimer’s Association Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czy wyleczymy Alzheimera marihuaną? Naukowcy wreszcie udowodnili, że jej mikrodawki są bardzo skuteczne
Szybkie starzenie się społeczeństwa powoduje, że dramatycznie poszukujemy nowych metod leczenia choroby Alzheimera. Kolejne sposoby nie działają, a neurodegeneracyjne schorzenie dotyka coraz większej części populacji. Naukowcy kierują swój wzrok w stronę mikrodawkowania marihuany, które ma poprawiać zdolności pacjentów i nie wywoływać „haju”. Wiarygodne źródła pokazują, że to… działa.
Koniec ze spekulacjami i wyciąganymi przedwcześnie wnioskami: pierwsze na świecie badanie kliniczne udowodniło, że mikrodozowanie ekstraktu z konopi może powstrzymać pogarszanie się funkcji poznawczych u osób z łagodną postacią Alzheimera. Efekty były zauważalne po 24 tygodniach. Brazylijskie badanie nad konopiami W Brazylii przeprowadzono pierwsze randomizowane, kontrolowane i podwójne zaślepione – czyli takie, w którym ani lekarz, ani pacjent nie wiedzą, kto otrzymuje prawdziwy lek, a kto placebo – badanie kliniczne, które miało sprawdzić wpływ mikrodawkowania konopi na pacjentów z łagodną postacią choroby Alzheimera. Kierowała nim prof. Francisey Nascimento z Federal University for Latin American Integration. W badaniu wzięło udział 24 starszych pacjentów w wieku od 60 do 80 lat, którzy codziennie otrzymywali olej z ekstraktu konopi zawierający bardzo niskie stężenie kannabinoidów – dokładnie 0,3 mg THC i 0,3 mg CBD. Dla porównania, w 1 g palonej marihuany znajduje się nawet 200 mg THC. Po 24 tygodniach stosowania grupa otrzymująca mikrodozowanie wykazała stabilizację funkcji poznawczych, ocenianych według skali MMSE (Mini-Mental State Examination). Grupa placebo doświadczyła pogorszenia objawów choroby. Czemu mikrodozowanie konopi działa? Bardzo niskie dawki THC wciąż mają potencjał do stymulowania układu endokannabinoidowego, który odpowiada m.in. za regulację pamięci, reakcje zapalne i neuroplastyczność. Udowodniono, że z wiekiem aktywność tego układu spada, co może sprzyjać rozwojowi zaburzeń poznawczych. Zastosowanie bardzo niskich dawek THC i CBD może kompensować te niedobory i wspierać regenerację funkcji mózgu. Czy mikrodawkowanie marihuany jest bezpieczne? Wspomniane badania potwierdzają, że mikrodawki marihuany są dobrze tolerowane przez organizm i nie wywołują klasycznych efektów psychoaktywnych (tj. uczucia „haju”), które są typowe dla rekreacyjnego stosowania konopi. Wynika to z zastosowania dawek subpsychoaktywnych, czyli poniżej progu wywołującego zmiany świadomości. W badaniach klinicznych nie odnotowano zwiększonej liczby działań niepożądanych w stosunku do placebo. Nie wykazano również pogorszenia nastroju czy jakości życia pacjentów. Czy wyleczymy Alzheimera marihuaną? Mikrodawkowanie marihuany wydaje się jedną z najbardziej innowacyjnych metod wspierających leczenie choroby Alzheimera. Jest też bardzo obiecujące. Słowem kluczem jest jednak „wspieranie” leczenia – marihuana nie pozwala pozbyć się choroby na dobre, a jedynie łagodzi jej skutki, jeśli przebieg już jest łagodny. Obecnie mikrodawkowanie marihuany powinno być rozważane jedynie w ramach eksperymentalnych terapii lub programów medycznych prowadzonych pod ścisłą kontrolą lekarza, w zgodzie z aktualnymi wytycznymi medycznymi i prawnymi. Kluczowe znaczenie będzie miało przeprowadzenie dużych, długoterminowych badań klinicznych oraz dalsze pogłębianie wiedzy na temat mechanizmów neuroprotekcyjnych kannabinoidów. Źródła: Journal of Alzheimer's Disease, The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten jeden codzienny nawyk może chronić przed demencją – naukowcy są zgodni
Ten jeden codzienny nawyk – używanie więcej niż jednego języka – może realnie chronić mózg przed starzeniem. Nowe badanie wskazuje, że wielojęzyczność działa jak tarcza dla pamięci, uwagi i elastyczności poznawczej.
Spis treści: Nowy sposób na zachowanie sprawności? Dlaczego wielojęzyczność aktywizuje mózg? Kto może skorzystać z efektów wielojęzyczności? Nauka języka jako inwestycja w dobre samopoczucie Nowe badanie sugeruje, że codzienne, wielojęzyczne nawyki – od krótkich rozmów z sąsiadami po wracanie do języka z dzieciństwa – mogą pomagać w zachowaniu pamięci, uwagi i elastyczności mózgu wraz z wiekiem. Starzenie rzadko „przełącza” mózg z dnia na dzień. Pojawia się stopniowo – w wolniejszym przypominaniu sobie informacji, rozproszonej uwadze i drobnych potknięciach poznawczych. Dla wielu dorosłych prawdziwe pytanie brzmi nie „czy to nastąpi”, ale „czy da się ten proces spowolnić”. Nowy sposób na zachowanie sprawności? Większość popularnych strategii poprawy krótkotrwałej pamięci i funkcjonowania poznawczego opiera się na rozwiązywaniu dziwnych łamigłówek czy zawiłych krzyżówek. Nowe badania podpowiadają jednak, że jednym z najlepszych sposobów na zahamowanie spadku funkcji poznawczych może być poszerzenie swoich umiejętności językowych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Nature Aging” pokazuje, że posługiwanie się kilkoma językami może spowalniać starzenie się mózgu. Ten proces wiąże się z stopniowym spadkiem szybkości przetwarzania informacji, uwagi i innych funkcji poznawczych. Analizując dane ankietowe ponad 86 000 zdrowych osób w wieku od 51 do 91 lat z 27 krajów europejskich, naukowcy odkryli, że ludzie, którzy regularnie używają więcej niż jednego języka są dwukrotnie rzadziej narażeni na oznaki biologicznego starzenia niż osoby mówiące tylko jednym językiem. Dlaczego wielojęzyczność aktywizuje mózg? – Odkryliśmy, że życie w wielojęzycznych społeczeństwach rzeczywiście opóźnia spadek funkcji poznawczych i sprawności, który zwykle towarzyszy starzeniu się – mówi Lucía Amoruso, psycholożka z Basque Center on Cognition, Brain and Language i jedna z autorek badania. – Wszyscy się starzejemy, a wraz z wiekiem zaczynamy tracić funkcje poznawcze i samodzielność. Naukowcy twierdzą, że wielojęzyczność może wzmacniać sieci połączeń w mózgu, ponieważ nieustannie „trenuje” je do pracy. Ten efekt wydaje się jeszcze silniejszy, gdy osoby dodatkowo wzmacniają te „mięśnie”, zanurzając się w różnych środowiskach i kulturach. – Chodzi o realne używanie języka w codziennym życiu – podkreśla Amoruso. – Efekty, które obserwujemy, są związane z prawdziwym użyciem języków w prawdziwych sytuacjach. Kto może skorzystać z efektów wielojęzyczności? Na poziomie całych populacji mówienie w innym języku może tak bardzo spowolnić spadek funkcji poznawczych, że pomaga opóźnić początek chorób neurodegeneracyjnych, takich jak Alzheimer czy demencja. Na poziomie pojedynczej osoby oznacza to coś prostszego: nauka, używanie i aktywne wykorzystywanie różnych języków może być jednym z najbardziej dostępnych narzędzi wspierających dobre starzenie się. Oczywiście związany z wiekiem spadek funkcji poznawczych zależy od wielu czynników: stylu życia, zdrowia fizycznego i środowiska. Nawet po uwzględnieniu takich zmiennych, jak zamożność czy poziom wykształcenia ochronny wpływ wielojęzyczności nadal pozostawał wyraźny. – Im dłużej masz doświadczenie w posługiwaniu się dwoma lub więcej językami, tym lepiej – wyjaśnia Viorica Marian, autorka książki „The Power of Language”. Nauka języka jako inwestycja w dobre samopoczucie Jednak codzienne zalety posługiwania się więcej niż jednym językiem wykraczają daleko poza samo starzenie się. Od lepszej komunikacji i większej kreatywności, po lepszą koncentrację i skupienie – eksperci zwracają uwagę, że osoby dwujęzyczne są zwykle bardziej elastyczne w zadaniach wymagających tzw. funkcji wykonawczych, takich jak multitasking czy podejmowanie decyzji. Szlifowanie umiejętności komunikacyjnych nie zrobi z ciebie poligloty z dnia na dzień. Może jednak wzmocnić coś równie ważnego: więzi społeczne. Wraz z wiekiem kręgi towarzyskie często się kurczą. Zwiększa to ryzyko izolacji i samotności, które są silnie powiązane ze spadkiem dobrostanu emocjonalnego i funkcji poznawczych. Język jest jednym z najważniejszych narzędzi budowania wspólnoty. Łatwiej nawiązać więź, gdy możesz porozmawiać z kimś bezpośrednio. Zanurzenie się w innej społeczności lub kulturze poprzez szlifowanie nowej umiejętności jest świetnym sposobem na wzmacnianie takich relacji. Źródło: National Geographic
Ta choroba pozornie nie ma związku z demencją. A jednak szczepionka na nią może zmniejszyć ryzyko o jedną trzecią
Tania i popularna szczepionka na półpasiec może zmniejszyć ryzyko demencji – wynika z badań przeprowadzonych w Walii. To odkrycie potwierdza związek wirusów układu nerwowego ze zmianami degeneracyjnymi w mózgu. I daje nadzieję na nowe terapie.
Program szczepień przeciw półpaścowi wprowadzony w Walii w 2013 roku, doprowadził do przełomowych obserwacji dających nową nadzieję na opanowanie demencji. Okazało się, że szczepionka nie tylko zmniejsza ryzyko zaburzeń poznawczych – spowalnia też postęp u osób już zdiagnozowanych. Demencja a wirusy: coraz więcej dowodów na związek Wcześniejsze badania, opublikowane w „Nature” w kwietniu 2025, sugerowały że szczepienie może ograniczać ryzyko samego zachorowania. Nowe, oparte na tych samych danych, pokazują dodatkowo, że u osób już chorujących szczepionka wyraźnie obniża ryzyko zgonu. Zespół naukowców podkreśla, że odkrycie potwierdza rosnący zbiór dowodów na to, że zwalczanie wirusów atakujących układ nerwowy (a do takich należy półpasiec), może odegrać ważną rolę w walce z demencją. Epidemiolog Haroon Ahmed z Cardiff University zwraca uwagę, że szczepionka jest bezpieczna, tania i szeroko dostępna. Może w przyszłości stanie się jednym ze sposobów zapobiegania demencji, a nawet jej leczenia. Szczepienia jak poligon doświadczalny Program szczepień na półpasiec w Walii okazał się doskonałym poligonem doświadczalnym. Z powodu ograniczeń w ilości dawek szczepionki, osoby w wieku 79 lat ją otrzymywały, a te w wieku 80 lat – już nie. Dzięki tej różnicy możliwe było porównanie dwóch niemal identycznych grup. Wśród 14 350 osób z diagnozą demencji, mniej więcej połowa zmarła z jej powodu w ciągu dziewięciu lat. Dane pokazały, że szczepionka na półpasiec zmniejszała to ryzyko o niemal 30 procent. Poza tym osoby zaszczepione rzadziej rozwijały łagodne zaburzenia poznawcze lub postęp choroby był u nich wolniejszy. Inne wcześniejsze badania wykazały, że szczepionka na półpasiec może także chronić serce. Szczepionka zapobiega i leczy. Co dalej? Zdaniem Pascala Geldsetzera ze Uniwersytetu Stanforda, najistotniejsze jest to, że widać nie tylko działanie profilaktyczne, ale także terapeutyczne. Naukowcy podkreślają jednak, że nie można jeszcze mówić o jednoznacznej przyczynowości – dane pokazują jedynie silną korelację, którą warto dalej badać by ją potwierdzić. Kolejnym krokiem będzie ustalenie mechanizmu wpływu szczepionki na przebieg demencji. Podejrzewa się procesy związane z układem odpornościowym lub nerwowym. Wirusy atakujące neurony, w modelach zwierzęcych dają się powiązać z odkładaniem toksycznych białek w mózgu, charakterystycznych dla choroby Alzheimera. Kolejne badania powinny objąć większą populację oraz sprawdzić nowszą generację szczepionki, która zastąpiła tę stosowaną w 2013 roku. Według Geldsetzera takie badania mogą potencjalnie doprowadzić do przełomu w leczeniu i zapobieganiu demencji. Źródło: Cell Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jak mózg decyduje o tym, co pamiętać? Naukowcy dowiedli, że możemy przestać zapominać
Dlaczego niektóre rzeczy zapominamy od razu, a niektóre nie chcą wyjść nam z pamięci? Odpowiedzialny jest za to nasz mózg, który wykorzystuje złożone mechanizmy obejmujące emocje, powiązania neuronalne i powtarzalność doświadczeń. Czy wiedza o tym pozwoli „naprawić” ludzką pamięć?
Proces zapamiętywania nie jest przypadkowy ani jednolity – naukowcy od lat badają to, dlaczego pewne wydarzenia zostają w pamięci na lata, a inne szybko ulatują. Najnowsze badania pozwalają coraz dokładniej wskazać, jakie mechanizmy sterują selekcją wspomnień i jak można je świadomie wspierać. Jak mózg wybiera, które wspomnienia zachować? Mechanizmy wyboru tych wspomnień, które pozostaną z nami na dłużej, opierają się na kilku fundamentach. Naukowcy wskazują, ze proces selekcji odbywa się na wielu poziomach – od pierwotnych reakcji emocjonalnych, przez tworzenie powiązań z innymi wspomnieniami, aż po oceny ich „ważności” dokonywane przez zaawansowane struktury mózgowe: korę przedczołową czy hipokamp. To one decydują, czy informacja zostanie utrwalona na długie lata. Emocje są kluczem do trwałej pamięci W procesie zapamiętania kluczowe okazały się emocje. Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Bostońskim wykazały, że nawet pozornie nieistotne wspomnienia mogą trwale zapisać się w pamięci, jeśli zostaną powiązane z ważnym wydarzeniem emocjonalnym. W sytuacjach silnie emocjonujących aktywowane są struktury takie jak ciało migdałowate, które działają jak wewnętrzny alarm. Aktywacja tej części mózgu zwiększa szansę na utrwalenie danego wspomnienia. To tłumaczy, dlaczego niektórzy z nas tak łatwo mogą sobie przypomnieć, gdzie byliśmy i co robiliśmy gdy Wojciech Szczęsny obronił karnego Messiego na Mundialu w 2022 roku. Wspomnienia powiązane z intensywnymi uczuciami są bardziej odporne na upływ czasu. Powiązania z innymi wspomnieniami, czyli grosz do grosza Drugim istotnym mechanizmem jest powiązanie nowych informacji z już istniejącymi wspomnieniami. Im więcej połączeń ze wcześniejszą wiedzą, tym większa szansa, że informacja zostanie utrwalona. Mózg działa tutaj jak sieć neuronów, w której każdy nowy ślad pamięciowy ulega wzmocnieniu, gdy jest skojarzony z innymi. Szczególnie dobrze obrazuje to nauka języków. Jeśli każde poznane słowo łączymy z obrazem, dźwiękiem czy z emocją, zwiększamy prawdopodobieństwo, że zostanie ono zapamiętane na długo. Co się dzieje w mózgu podczas zapamiętywania? Podczas zapamiętywania ma miejsce tzw. „konsolidacja pamięci” – polega ona na przejściu informacji z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej. To szereg złożonych etapów, w których różne struktury mózgu współpracują, aby wybrać i utrwalić najważniejsze wspomnienia. Kiedyś uważaliśmy, że głównym odpowiedzialnym jest hipokamp, jednak najnowsze badania wskazują, że w konsolidacji uczestniczy również wzgórze mózgu, które pełni funkcję selekcyjną. To właśnie wzgórze działa jak filtr, który oddziela wspomnienia jego zdaniem „mniej ważne” od tych „bardziej ważnych”. Czego nowego dowiedzieliśmy się o mózgu i czy możemy kontrolować pamięć? Najnowsze badania naukowców z Rockefeller Univeristy potwierdziły, że selekcja wspomnień nie odbywa się jednak na zasadzie prostego mechanizmu. W swoich eksperymentach naukowcy użyli nowoczesnych metod genetycznych, takich jak technologia CRISPR. Dzięki niej można precyzyjnie „włączać” i „wyłączać” konkretne geny – czyli fragmenty DNA, które sterują pracą naszego organizmu. W tym przypadku skupiono się na genach odpowiedzialnych za zapamiętywanie. Okazało się, że niektóre z nich działają bardzo szybko i sprawiają, że łatwo zapominamy nowe informacje. Inne z kolei działają wolniej, ale pomagają utrwalić wspomnienia na wiele lat. Do takich ważnych genów należą m.in. Camta1 i Tcf4, które są aktywne we wzgórzu, oraz Ash1l, który działa w przedniej korze mózgowej – to obszar odpowiedzialny m.in. za planowanie i podejmowanie decyzji. Badacze odkryli, że jeśli te geny nie funkcjonują prawidłowo, możemy mieć trudności z długotrwałym zapamiętywaniem. Czy możemy przestać zapominać? Zapominanie bywa często postrzegane jako wada, jednak jest niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania pamięci. Badania Uniwersytetu Stanforda pokazały, że mózg musi „czyścić” mniej istotne wspomnienia, aby zrobić miejsce na nowe. Dzięki nowym odkryciom rozumiemy, że trwałość pamięci zależy od kaskady procesów molekularnych, które można porównać do stopniowego wzmacniania połączeń między neuronami w ściśle określonych rejonach mózgu. To nowe podejście może mieć w przyszłości zastosowanie w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych (takich jak np. Alzheimer) poprzez wspieranie alternatywnych ścieżek konsolidacji wspomnień. Jak nie drzwiami, to oknem. Źródło: Nature, The Rockefeller University, Uniwersytet Mikołaja Kopernika Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten jeden nawyk może spowolnić Alzheimera nawet o 7 lat. Liczy się każdy krok – dosłownie
Nowe badania odkrywają związek między aktywnością fizyczną a rozwojem choroby Alzheimera. Wieści są optymistyczne: aby wyraźnie spowolnić postęp choroby wystarczy niewielka zmiana trybu życia, dostępna dla większości osób.
Badanie opublikowane 3 listopada 2025 r. w prestiżowym czasopiśmie „Nature Medicine” pokazuje, że nawet niewielka aktywność fizyczna może znacząco spowolnić postęp choroby Alzheimera. U osób starszych, u których w mózgu widać już pierwsze oznaki choroby, ale które nie wykazują jeszcze objawów poznawczych, nawet niedługi, regularny spacer może opóźnić rozwój choroby o kilka lat. Nowe badanie: spacer jako recepta Badanie dowodzi, że spacery liczące zaledwie 3–5 tys. kroków dziennie mogą opóźnić pogorszenie funkcji umysłowych średnio o 3 lata. Ci, którzy chodzą więcej (5–7,5 tys. kroków dziennie), mogą liczyć na opóźnienie nawet o 7 lat. Jak podkreśla współautorka badania, lekarka i naukowczyni z Harvard Medical School, Wai-Ying Wendy Yau, najważniejszym wnioskiem jest to, że „nawet niewielka ilość ruchu przynosi realne korzyści”. Nie trzeba więc dążyć do popularnego celu 10 tys. kroków dziennie, który bywa trudny do osiągnięcia dla starszych osób. 14 lat badań i 2 białka w mózgu Badanie objęło 296 uczestników w wieku od 50 do 90 lat, biorących udział w Harvard Aging Brain Study, czyli projekcie analizującym wczesne etapy choroby Alzheimera. Na początku nikt z uczestników nie miał objawów otępienia. Przez okres do 14 lat każdy z nich regularnie przechodził testy poznawcze oraz badania obrazowe mózgu. Seniorzy nosili też krokomierze monitorujące codzienną aktywność. U osób z chorobą Alzheimera w mózgu zwykle gromadzą się dwa białka: amyloid-β i tau. Pierwsze z nich odkłada się wcześniej, drugie później, a pogorszenie zdolności poznawczych jest silniej powiązane z poziomem białka tau. Wyniki pokazały, że korzyści z chodzenia (3–7,5 tys. kroków dziennie) dotyczyły jedynie uczestników z wysokim początkowym poziomem amyloidu-β. W tej grupie aktywność fizyczna spowalniała spadek funkcji poznawczych od 3 do 7 lat w porównaniu z osobami prowadzącymi siedzący tryb życia. Co ciekawe, przekroczenie poziomu 7,5 tys. kroków dziennie nie dawało już dodatkowych efektów ochronnych. Kto może skorzystać najbardziej? Badania obrazowe mózgu wykazały, że ruch spowalniał przede wszystkim nagromadzanie białka tau, podczas gdy tempo gromadzenia amyloidu-β pozostawało niezmienione. Wygląda więc na to, że właśnie spowolnienie akumulacji tau może być mechanizmem ochronnym wynikającym z aktywności. Jak zauważa Kristine Yaffe, neurobiolożka z University of California w San Francisco, badacze „w przekonujący sposób pokazali, że związek między aktywnością a mniejszym ryzykiem Alzheimera może wynikać z wpływu na białko tau”. U uczestników z niskim poziomem amyloidu-β (i małym ryzykiem choroby) aktywność fizyczna nie miała istotnego wpływu na funkcje poznawcze. Oznacza to, że korzyści z ruchu są największe u osób, które już znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka. Współautor badania, Jasmeer Chhatwal z Harvard Medical School, podkreśla, że właśnie osoby mało aktywne i z wysokim poziomem amyloidu-β, są najbardziej narażone na pogorszenie funkcji poznawczych. Więc to one powinny zacząć spacerować – bo mogą z tego odnieść największe korzyści. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jakie są przyczyny choroby Alzheimera? Naukowcy mają przełom
Alzheimer to choroba, która dotyka coraz większą część populacji. Stopniowo niszczy komórki mózgowe, przez co prowadzi do utraty pamięci i innych funkcji poznawczych, a ostatecznie do otępienia. Powoduje cierpienie nie tylko osoby chorującej, ale także jej bliskich – nic dziwnego, że naukowcy wciąż starają się znaleźć dokładne przyczyny choroby. Być może właśnie wydarzył się przełom.
Szacuje się, że na chorobę Alzheimera choruje 3% osób w wieku 65 lat i 40% osób po 85. roku życia. Dotyka ona coraz większej części populacji, a jej przyczyna wciąż pozostaje tajemnicą. Naukowcy wpadli jednak na nowy trop: odkryli fragmenty mózgu, które mogą być odpowiedzialne za transport substancji powodujących chorobę. Co powoduje Alzheimera? Za przyczynę choroby Alzheimera naukowcy już jakiś czas temu wskazali akumulację białek (szczególnie peptydu beta-amyloidu), które prowadzą do śmierci neuronów i zaburzenia funkcji mózgu. Nieznana była jednak bezpośrednia przyczyna ich wytworzenia. Badacze postanowili znaleźć drogę, dzięki której białka przemieszczają się do poszczególnych struktur. Wiedzieli o istnieniu tzw. nanorurek tunelujących (TNT), za pomocą których następowała wymiana materiałowa w niektórych typach komórek, ale ich obecność i funkcja w dojrzałych neuronach mózgowych nie była jasna. Według naukowców nanorurki były obiecującym tropem i mogłyby działać jako rodzaj „mostu”, który transportuje materiały między dendrytami – wypustkami neuronów. Ich przeczucie okazało się słuszne: zidentyfikowali nowy rodzaj nanorurek (DNT), które mogą być odpowiedzialne za transport peptydu beta-amyloidu, a przez to także za chorobę Alzheimera. Swoje badania opublikowali w prestiżowym czasopiśmie „Science”. Mosty niszczące mózg Odróżnienie nanorurek DNT od innych, podobnych struktur mózgowych umożliwiło specjalistyczne obrazowanie i analiza oparta na uczeniu maszynowym. – W hodowanych neuronach zaobserwowaliśmy dynamiczne formowanie się tych nanorurek i potwierdziliśmy, że posiadają one odrębną strukturę wewnętrzną, odróżniającą je od innych wypustek neuronalnych – czytamy w badaniu. Po odkryciu naukowcy chcieli sprawdzić, czy nowe „mosty” mogą transportować niszczące mózg białko. Okazało się, że tak. Rozprzestrzeniały peptydy do otaczających neuronów, a gdy badacze zahamowali ich formowanie, beta-amyloid również zniknął. Stwierdzono, że gęstość DNT wzrasta przed utworzeniem blaszek amyloidowych (patologicznych złóż białka) u myszy z chorobą Alzheimera, co sugeruje rolę nanorurek we wczesnym stadium choroby. Przełom w rozwiązaniu zagadki Alzheimera Samo działanie nowo odkrytych struktur wciąż pozostaje tajemnicą, jednak przyszłe badania mogą pomóc ostatecznie odsłonić karty choroby Alzheimera. Dokładne zbadanie ich roli w funkcjonowaniu mózgu dostrzeże cennych spostrzeżeń na temat tego, jak choroba ta może rozprzestrzeniać się na poziomie komórkowym, a to pierwszy krok do opracowania lekarstwa czy umożliwienia wczesnej interwencji. Pozostaje trzymać kciuki za ważną pracę naukowców. Źródła: Science, ezdrowie.gov.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zaskakujące odkrycie: czy twój mózg zdradza oznaki Alzheimera już po 20. roku życia?
Wczesne objawy Alzheimera mogą być widoczne już u osób po 20. roku życia. Nowe badanie wskazuje, że odpowiednio wczesna diagnostyka może znacząco opóźnić rozwój choroby i dać szansę na skuteczną prewencję.
Spis treści: Co badanie mówi o wczesnym początku choroby? Ograniczenia badania – co warto wiedzieć? Co dalej z badaniami nad wczesną diagnozą? Dlaczego Alzheimer jest trudny do wykrycia u młodych osób? Coraz więcej badań potwierdza, że mózg człowieka działa inaczej niż dotąd sądziliśmy. Choć choroba Alzheimera kojarzy się głównie z osobami starszymi, najnowsze wyniki badań pokazują, że ryzyko tej choroby można zauważyć już dekady wcześniej. Dzięki analizie markerów zapalnych i testom poznawczym naukowcy zidentyfikowali potencjalne czynniki ryzyka już u osób w wieku 20–30 lat. Co badanie mówi o wczesnym początku choroby? Już ponad sto lat temu niemiecki neuropatolog Alois Alzheimer zauważył nietypowe objawy dezorientacji u swojej pacjentki. Po śmierci kobiety lekarz odkrył w mózgu zmarłej złogi amyloidu beta oraz tzw. splątki neurofibrylarne – dziś uznawane za dwa główne wyznaczniki choroby Alzheimera. W najnowszych badaniach zauważono pierwsze oznaki pogorszenia funkcji poznawczych znacznie wcześniej, bo już u osób w wieku 24 lat. W grupie 30-latków wykryto także biologiczne wskaźniki ryzyka neurodegeneracji. Naukowcy analizowali poziomy interleukiny 6 i 8 – markerów stanu zapalnego – we krwi badanych. W grupie osób w wieku 34–44 lata, podwyższony poziom tych biomarkerów wiązał się z gorszymi wynikami testów poznawczych. Co więcej, wyższy wynik skali CAIDE – narzędzia oceniającego ryzyko demencji – już u osób w wieku około 25 lat korelował ze słabszymi zdolnościami poznawczymi. To znacznie wcześniej niż okres średniego wieku, w którym zwykle ocenia się ryzyko Alzheimera. – To duży sukces badawczy – ocenia prof. Tatjana Rundek, dyrektorka Instytutu Mózgu im. Evelyn F. McKnight na Uniwersytecie w Miami. Zdaniem naukowczyni, choć powiązania są subtelne, to badanie dostarcza „przekonujących dowodów molekularnych na wczesny stan zapalny i procesy neurodegeneracyjne”. Ograniczenia badania – co warto wiedzieć? Nie wszyscy eksperci są jednak tak entuzjastyczni. Prof. Rundek podkreśla, że skala CAIDE nie jest jednoznacznym wyznacznikiem Alzheimera, zwłaszcza w przypadku różnorodnych populacji. Z kolei prof. Sharon Sha z Uniwersytetu Stanforda zwraca uwagę, że biomarkery analizowane w badaniu nie są wyjątkowe dla tej tylko choroby. Tu znaczenie ma poziom białek tau, które naturalnie występują w komórkach nerwowych i odgrywają ważną rolę w stabilizowaniu struktur niezbędnych do transportu wewnątrzkomórkowego. Badacze oceniali poziom tzw. total tau zamiast bardziej specyficznego fosforylowanego tau. Choć wysoki total tau może świadczyć o neurodegeneracji, to według nowszych badań, fosforylowane tau jest bardziej charakterystyczne dla Alzheimera. – Wyniki mogą wskazywać na potencjalne czynniki ryzyka przyszłego pogorszenia funkcji poznawczych lub zaburzeń naczyniowych – mówi prof. Sha. Ekspertka doceniła też skalę i jakość zebranych danych. Uzyskanie potwierdzających informacji w tak długiej perspektywie czasowej jest kosztowne i trudne. Obserwowanie jednej osoby od wieku 20 lat do późnej starości, by sprawdzić, czy rozwinie się choroba, to ogromne wyzwanie badawcze. Co dalej z badaniami nad wczesną diagnozą? Zespół badaczy nadal będzie śledzić losy uczestników badania. Kolejna tura testów obejmuje osoby w wieku 39–49 lat i ma sprawdzać nie tylko funkcje poznawcze, ale też fizyczne i sensoryczne, jak siła chwytu czy słuch. Analiza wyników zaplanowana jest na 2026 rok. Wczesne wykrycie ryzyka choroby Alzheimera może mieć ogromne znaczenie. Osoby obciążone genetycznie mogą wprowadzić zdrowe zmiany w stylu życia, które – według szacunków – mogą zapobiec lub opóźnić nawet 40% przypadków demencji. Obecnie dostępne leki, takie jak lecanemab (w kwietniu 2025 roku zarejestrowany na rynku europejskim), także mogą spowolnić rozwój choroby, ale tylko na jej wczesnym etapie. – Im wcześniej, tym lepiej – zaznacza prof. Allison Aiello, główna autorka badania i epidemiolożka na Uniwersytecie Columbia. W 2023 roku inne badanie sugerowało, że oczy mogą być „oknem” do wczesnej diagnozy Alzheimera. Z kolei w 2024 roku w „Nature Aging” opublikowano wyniki badań z wykorzystaniem sztucznej inteligencji – algorytm był w stanie przewidzieć rozwój choroby nawet 7 lat przed pojawieniem się objawów. Zaskakującym wnioskiem z tego modelu było powiązanie osteoporozy z ryzykiem Alzheimera u kobiet. Choć nie oznacza to, że każda kobieta z osteoporozą zachoruje, to według badaczy relacja między tymi schorzeniami wymaga dalszych analiz. Dlaczego Alzheimer jest trudny do wykrycia u młodych osób? Współcześnie diagnoza opiera się na wykryciu takich biomarkerów, jak złogi amyloidu beta i splątki tau. Same ich występowanie nie oznacza jednak, że u danej osoby rozwinie się choroba – potrzebne są również objawy poznawcze. Dodatkowo na rozwój demencji wpływają różne czynniki, które mogą się znacznie różnić między osobami. W ocenie ryzyka wykorzystuje się narzędzia takie jak skala CAIDE, która uwzględnia m.in. wskaźnik masy ciała, wiek i poziom wykształcenia. – W przeszłości panował sceptycyzm wobec badania funkcji poznawczych u młodych dorosłych – mówi prof. Aiello. Zdaniem badaczki to błąd, który ograniczał naszą wiedzę o rozwoju choroby. Szansę na zmianę tego podejścia przyniosło badanie Add Health – jedno z największych badań kohortowych w USA, rozpoczęte w latach 90. W jego ramach obserwowano rozwój 20 tys. uczniów od szkoły średniej po dorosłość. W 2008 roku, gdy uczestnicy mieli od 24 do 34 lat, zespół prof. Aiello przeprowadził testy poznawcze i pobrał tysiące próbek krwi. Dziesięć lat później badanie zostało powtórzone. – Zaskoczyło mnie, że już na tak wczesnym etapie widzimy pewne zależności między wynikami a stylem życia – przyznaje prof. Aiello. Źródło: National Geographic
Lekarze nie bez powodu odradzają czerwone mięso. W dużych ilościach szkodzi mózgowi
Czerwone mięso często gości na naszych talerzach, ale warto zastanowić się nad jego ograniczeniem. Od lat lekarze i dietetycy zachęcają do takiego podejścia, a najnowsze badania naukowe przynoszą kolejne powody, by wprowadzić tę zmianę w codziennej diecie.
Spis treści: Związek między czerwonym mięsem a zdrowiem mózgu Przetworzone vs. nieprzetworzone czerwone mięso Co nauka mówi o starzeniu się mózgu? Czerwone mięso, czyli jakie? Czerwone mięso, szczególnie w formie przetworzonej, może zwiększać ryzyko spadku funkcji poznawczych i rozwoju demencji. Do takich wniosków doszli naukowcy z Brigham and Women’s Hospital w Bostonie. Wyniki ich badań zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Neurology”. Związek między czerwonym mięsem a zdrowiem mózgu Badanie objęło 133 771 osób w średnim wieku 49 lat, które przez maksymalnie 43 lata były monitorowane pod kątem diety i zdrowia mózgu. Na początku żaden z uczestników nie cierpiał na demencję, ale w trakcie badania 11 173 osoby zapadły na tę chorobę. Według autorów badania, przetworzone czerwone mięso – takie jak bekon, kiełbasa, parówki czy salami – było związane z wyższym ryzykiem demencji. Uczestnicy, którzy spożywali co najmniej 0,25 porcji przetworzonego mięsa dziennie, mieli o 13% wyższe prawdopodobieństwo rozwoju zmian otępiennych w porównaniu do osób, które spożywały mniej niż 0,10 porcji dziennie. Za porcję przyjęto 85 g mięsa. Przetworzone vs. nieprzetworzone czerwone mięso Nieprzetworzone czerwone mięso – wołowina, wieprzowina czy jagnięcina – nie wykazało tak silnego związku z demencją. Jednak osoby, które spożywały jedną lub więcej porcji dziennie, odnotowały o 16% wyższe ryzyko subiektywnego spadku funkcji poznawczych w porównaniu do tych, które jadły mniej niż pół porcji dziennie. Przetworzone czerwone mięso zawiera dużo tłuszczów nasyconych, które negatywnie wpływają na zdrowie serca i mózgu. Dieta bogata w takie produkty zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2 oraz chorób układu krążenia, co może przyczyniać się do osłabienia funkcji poznawczych. Jest i dobra wiadomość. Naukowcy odkryli, że zastąpienie jednej porcji przetworzonego czerwonego mięsa dziennie zdrowszymi alternatywami przynosi wymierne korzyści. Jak to wyglądało w przypadku konkretnych produktów? Orzechy i rośliny strączkowe: o 19% niższe ryzyko demencji i starzenie się mózgu spowolnione o 1,37 roku. Ryby: o 28% niższe ryzyko demencji. Drób: o 16% niższe ryzyko demencji. Co nauka mówi o starzeniu się mózgu? W grupie starszych uczestników badania przetworzone czerwone mięso było związane z przyspieszonym starzeniem się mózgu. Każda dodatkowa porcja dziennie przyspieszała starzenie poznawcze o 1,61 roku oraz starzenie w zakresie pamięci werbalnej o 1,69 roku. Badanie miało jednak swoje ograniczenia. Przeprowadzono je głównie wśród białych pracowników służby zdrowia, co oznacza, że wyniki mogą nie być reprezentatywne dla innych grup etnicznych i płci. Mimo to zmniejszenie spożycia czerwonego mięsa, zwłaszcza przetworzonego, i wprowadzenie do diety zdrowszych alternatyw, takich jak ryby, orzechy czy drób, może być skutecznym sposobem na ochronę mózgu. Jak podkreśla dr Dong Wang, autor badania: „Zmiana nawyków żywieniowych powinna stać się częścią wytycznych dietetycznych wspierających zdrowie poznawcze”. Dodaje równie, że w zrozumieniu mechanizmów prowadzących do demencji kluczowe są długoterminowe analizy. Czerwone mięso, czyli jakie? Czerwone mięso to mięso ssaków, które ma czerwony kolor przed obróbką termiczną, głównie dzięki wysokiej zawartości hemoglobiny w tkance mięśniowej. Jest to więc m.in. wołowina, wieprzowina, jagnięcina, cielęcina czy baranina. Spożywanie czerwonego mięsa może niekorzystnie wpływać na nasze zdrowie i samopoczucie. Poza opisanym ryzykiem rozwoju demencji, nadmierna konsumpcja przetworzonych produktów mięsnych, takich jak kiełbasy czy bekon, wiąże się z większym ryzykiem chorób serca i nowotworów. Warto jednak podkreślić, że czerwone mięso jest też bogatym źródłem białka, żelaza hemowego, cynku, witamin z grupy B (szczególnie B12) i innych składników odżywczych. Jednak jego wpływ na zdrowie zależy od częstotliwości spożywania i sposobu przygotowania. Najgorsze są produkty wysokoprzetworzone, takie jak wędliny, parówki, pasztety czy gotowe dania mięsne (np. kotlety mielone). Źródło: Neurology
Straszliwa cena ewolucji. Za większy i sprawniejszy mózg płacimy podatnością na choroby
Człowiek ma lepsze zdolności poznawcze w porównaniu z innymi ssakami naczelnymi. Płaci za to większą podatnością na choroby neurodegeneracyjne mózgu w podeszłym wieku.
Spis treści: Ewolucja mózgu człowieka Ewolucyjny kompromis Choroby neurodegeneracyjne Jak wykonano badania? Cena rozwoju Ewolucja to inaczej zmiany w przyrodzie zachodzące na przestrzeni lat i dotykające kolejnych pokoleń roślin czy zwierząt. Linia człowiekowatych oddzieliła się od małp człekokształtnych około 6–8 milionów lat temu. To niosło za sobą konsekwencje w postaci zmian zarówno w postawie ciała, jak i w budowie i organizacji mózgu u nowych gatunków. Ewolucja mózgu człowieka Mózg człowieka współczesnego jest o około dwie trzecie większy niż mózg szympansa, najbliższego kuzyna człowieka spośród naczelnych. Dotyczy to podobieństw w składzie DNA, jak i „upakowania” określonych struktur mózgu. Kora mózgowa, czyli przednia część mózgu, u człowieka rozwinęła się najbardziej. Jej liczne bruzdy i pofałdowania sprawiają, że cały mózg mieści się w niewielkiej – w stosunku do reszty ciała człowieka dorosłego – puszce mózgowej. Z kolei rozmiar głowy u rodzącego się dziecka jest największym wyzwaniem podczas porodu naturalnego. To w korze mózgowej „zapisane” są nasze umiejętności m.in. logicznego myślenia, postrzegania, część pamięci, zdolności rozumienia i generowania mowy. Bez tych zdolności nie byłoby tak wielkiego postępu dokonanego przez człowieka współczesnego. Ale w ewolucji wszystko ma swoją cenę. Ewolucyjny kompromis Ceną za tzw. wyjątkowość człowieka jest większa wrażliwość na zmiany w organizmie związane ze starzeniem się. Człowiek, jak wynika z nowego badania naukowców z Uniwersytetu w Dusseldorfie opublikowanego na łamach „Science Advances”, traci wskutek zachodzących zmian neurodegeneracyjnych więcej istoty szarej mózgu niż przykładowo szympansy. Istota szara to inaczej masa komórek nerwowych budujących m.in. korę mózgową. Okres przekwitania u obu gatunków następuje w podobnym wieku i ma podobne podłoże fizjologiczne. Jednak ludzkie życie może trwać dłużej. I choć zmiany degeneracyjne są naturalną konsekwencją starzenia się organizmu, to jednak większa objętość kory mózgowej u człowieka powoduje, że ceną za dłuższe życie są choroby mózgu. Choroby neurodegeneracyjne Współcześnie najbardziej dotkliwymi chorobami neurodegeneracyjnymi są zwłaszcza alzheimer i parkinson. U podłoża choroby Alzheimera leżą specyficzne dla człowieka białka tau i beta-amyloidu, których nagromadzenie niszczy neurony. Tym samym choroba doprowadza do upośledzenia funkcji poznawczych, co nierzadko skutkuje zupełną utratą pamięci oraz zmianami w zachowaniu. Przyczyna choroby Parkinsona pozostaje na razie nieznana. W ostatnim czasie coraz więcej mówi się o podłożu genetycznym, a konkretnie o zaburzeniach na linii mitochondria-lizosomy. Mitochondria to swoiste elektrownie w komórkach. Produkują energię, której neurony potrzebują niezwykle dużo do prawidłowego funkcjonowania. Jak wykonano badania? Badacze z Dusseldorfu w Niemczech w badaniu strukturalnym rezonansem magnetycznym porównali skany tkanki mózgowia niemal 190 szympansów w wieku od 9 do 50 lat oraz 500 osób w wieku od 20 do 74 lat. Okazało się, że u człowieka i szympansa wiele struktur mózgowia pokrywa się. Zazwyczaj są to struktury bardziej pierwotne, takie jak na przykład hipokamp, który reguluje m.in. emocje. To jednak u ludzi nastąpiło większe zróżnicowanie niektórych części mózgowia. Co więcej, poszczególne części mózgu u ludzi w różnym tempie tracą swoją masę komórkową. Cena rozwoju Największe spustoszenie proces starzenia się sieje w obszarach, w których zlokalizowane są tzw. funkcje wyższego rzędu: pamięć robocza oraz język. U szympansów starzenie zazwyczaj dotyka umiejętności motorycznych. Natomiast u człowieka dochodzi do ubytków rozbudowanej kory przedczołowej. W przypadku szympansów takiego związku nie wykazano. Co więcej, to właśnie w tym obszarze mózgu wcześniejsze badania wychwyciły pogorszenie metabolizmu glukozy, kluczowej przy wytwarzaniu energii dla komórki, oraz nadmierną akumulację beta-amyloidu. Dlatego badacze są zdania, że dojrzewająca najpóźniej i jednocześnie najmłodsza warstwa mózgu, jaką jest kora przedczołowa stanowi część najbardziej podatną na uszkodzenia neurodegeneracyjne związane z wiekiem. Źródła: Science Advances, Nature, Uniwersytet Northwestern.
Kot i pies są najlepszymi przyjaciółmi dla... naszego mózgu. Twierdzi neurochirurg
Wszyscy zdajemy sobie sprawę z tego, jak istotna jest dbałość o zdrowie – nie tylko ciała, ale też umysłu. Neurochirurg dr Sanjay Gupta twierdzi, że w utrzymaniu dobrej kondycji umysłowej pomocne jest posiadanie zwierząt, które są „katalizatorem interakcji społecznych”.
– Niemal każdy rozumie, jak ważne jest zdrowie mózgu, ale niewiele osób ma pojęcie, jak uczynić mózg zdrowszym, lub że osiągnięcie takiego celu jest w ogóle możliwe. Większość ludzi wydaje się wierzyć, że ten tajemniczy organ zamknięty w twardej czaszce jest swego rodzaju czarną skrzynką, nietykalną i niemożliwą do ulepszenia. To nieprawda – mówi dr Sanjay Gupta na łamach Daily Mail. Neurochirurg podkreśla, że ludzki mózg może – a właściwie powinien – być stale i konsekwentnie wzbogacany. Bez względu na nasz wiek i dostęp do zasobów powinniśmy dbać o jego kondycję. Wśród zasad zapewniających wysoką jakość naszych funkcji poznawczych na długie lata są oczywiście zdrowa dieta, codzienny ruch i właściwa dawka snu. Ale nasz mózg potrzebuje też odpowiedniego umysłowego treningu. Uczenie się nowych rzeczy czy rozwiązywanie zagadek logicznych lub krzyżówek pomaga zachowywać koncentrację, umiejętność skupienia uwagi i poprawia samopoczucie. – Niektóre z najbardziej wpływowych i modyfikowalnych czynników związanych z osłabieniem funkcji poznawczych są związane ze stylem życia: brak aktywności fizycznej, niezdrowa dieta, palenie, izolacja społeczna, zły sen, brak czynności stymulujących umysł i nadużywanie alkoholu – wymienia dr Gupta. Jak wskazuje lekarz, innym kluczowym czynnikiem dla zachowania zdolności poznawczych są interakcje społeczne. – Ludzie, którzy są bardziej związani z rodziną, przyjaciółmi i społecznością, są szczęśliwsi i zdrowsi fizycznie oraz żyją dłużej. Istnieje wiele badań potwierdzających fakt, że potrzebujemy więzi społecznych, aby się rozwijać, zwłaszcza jeśli chodzi o zdrowie mózgu. Cieszenie się bliskimi więziami z przyjaciółmi i rodziną, a także uczestniczenie w znaczących zajęciach towarzyskich pomaga zachować ostry umysł i silne wspomnienia – podkreśla Gaupa. Przyjaźń nie do przecenienia I tu właśnie z pomocą przychodzą nam nasi czworonożni – choć nie tylko – przyjaciele. Osoby pozbawione bliskich kontaktów z rodziną lub mające problemy z nawiązywaniem nowych relacji społecznych, dzięki opiece nad zwierzętami zyskują możliwość „otwarcia się” na nowe znajomości. – Opieka nad kotem, psem lub ptakiem może być katalizatorem interakcji społecznych. Psy są szczególnie dobrymi „lodołamaczami” społecznymi, ponieważ służą jako wyzwalacz rozmowy między nieznajomymi – wyjaśnia lekarz. Ponadto dbanie o zwierzęta daje poczucie celu i wspólnotowości, które również korzystnie wpływają na zdrowie mózgu. Badania pokazują, że kontakt ze zwierzęciem może zmniejszyć depresję, lęk i izolację społeczną, obniżyć ciśnienie krwi, zmniejszyć ryzyko zawału serca i zwiększyć aktywność fizyczną. – Trudno powiedzieć, dlaczego utrzymywanie kontaktów społecznych odgrywa tak ważną rolę w utrzymaniu młodego mózgu. Jednym z powodów może być to, że zapewnia bufor przed szkodliwymi fizycznymi skutkami stresu – dodaje neurochirurg i zaznacza, że osoby z mniejszą liczbą połączeń społecznych częściej zgłaszają problemy, takie jak zaburzenia snu, osłabienie układu odpornościowego i wyższy poziom hormonów stresu. Badania przeprowadzone przez Rush University Memory and Aging Project wykazały, że osoby z większymi sieciami społecznościowymi są lepiej chronione przed spadkami funkcji poznawczych związanych z chorobą Alzheimera, niż osoby z mniejszą grupą przyjaciół. Ryzyko demencji wzrasta gwałtownie po 65. roku życia, a wśród osób po 85. roku życia choruje już jedna trzecia. Wcześniejsze badania pokazują, że zmiany decydujące o ryzyku rozwoju demencji w starszym wieku pojawiają się o wiele wcześniej, nawet w wieku 30 lat. Dlatego tak ważne jest, aby zadbać o zdrowie umysłu już w młodym wieku.
Smog uszkadza mózg jak choroba Alzheimera. Potwierdzają naukowcy z Meksyku
Badania z Meksyku pokazują negatywny wpływ smogu na mózg dzieci i młodych dorosłych. Uszkodzenia przypominają te wywołane chorobą neuronu ruchowego (ALS/NMD), Alzheimera albo Parkinsona.
Naukowcy, w tym z brytyjskiego Lancaster University, skupili się na zdrowiu osób przebywających większą część życia w środowisku z wysokim stężeniem zanieczyszczeń powietrza. Za cel wzięli 186 młodych mieszkańców miasta Meksyk w wieku od 11 miesięcy do 27 lat. Związki pyłów zawieszonych w powietrzu z objawami Alzheimera nie są czymś nowym. Już cztery lata temu badacze z uczelni w Lancaster wykazali obecność pochodzących ze smogu nanocząsteczek w korze przedczołowej mózgu. View oEmbed on the source website - Nowe badania pnia mózgu mieszkańców stolicy Meksyku wykazały nie tylko toksyczne molekuły ze skażonego powietrza o składzie przypominającym wyziewy z aut spalinowych, wspomniane już markery Alzheimera, ale także te pozostawiane przez chorobę Parkinsona oraz ALS – czytamy w informacji prasowej uczelni Lancaster University. Pień mózgu reguluje centralny układ nerwowy, kontroluje serce i częstotliwość, z jaką oddychamy. Także postrzeganie naszego ciała i jego poruszanie się w przestrzeni (np. zmysł równowagi). - U przebadanych dzieci i młodych dorosłych dostrzegliśmy nie tylko neuropatologiczne znamiona Alzheimera, Parkinsona i ALS, ale też dużą koncentrację nanocząsteczek bogatych w żelazo, aluminium i tytan. Szczególnie widoczne były one w istocie czarnej śródmózgowia (substantia nigra) oraz w móżdżku (cerebellum) – tłumaczy prof. Barbara Maher z brytyjskiej uczelni. Ekspertka zauważyła, że cząsteczki zawierające aluminium i żelazo wyglądem przypominają te powstające w procesach spalania i tarcia, odpowiednio w silnikach oraz układach hamulcowych samochodów. Mogą one powodować stany zapalne i nadprodukcję reaktywnych form tlenu, a to z kolei do tzw. stresu oksydacyjnego i śmierci neuronów. Molekuły tytanu miały bardzo charakterystyczny kształt igieł. Podobne odnajdywano też w nerwach otaczających przewód pokarmowy. Może to sugerować, tłumaczy prof. Maher, że po połknięciu owe nanocząsteczki przedostają się z układu pokarmowego do komórek nerwowych łączących go z pniem mózgu. Analizując wyniki badań neurologicznych naukowcy doszli do wniosku, że skażenie powietrza tego typu wystawia ludzi na ryzyko potencjalnego uszkodzenia mózgu. Znamiona wspomnianych chorób w postaci uszkodzeń komórkowych odnaleziono nawet u najmłodszego, 11-miesięcznego uczestnika badania. Wśród zauważalnych problemów naukowcy wymieniają związane z ALS nieprawidłowe fałdowanie się białek (ang. protein misfolding) czy uszkodzenia istoty czarnej śródmózgowia, łączonego bezpośrednio z rozwojem choroby Parkinsona w późniejszym okresie życia. Jedyne co mieli ze sobą uczestnicy badania to stałe przebywanie w silnie zanieczyszczonym powietrzu. View oEmbed on the source website Porównanie wyników testów neurologicznych mieszkańców tonącego w smogu miasta Meksyk z wynikami badań mózgów młodych Meksykanów żyjących innych regionach z czystszym powietrzem w przypadku tych drugich nie wykazało neurodegeneracyjnych zmian. - Wykryty związek między pomiędzy uszkodzeniami komórek oraz ich organelli, jak mitochondria, a tymi metalicznymi nanocząsteczkami są jak dymiący pistolet zostawiony na miejscu zbrodni – stwierdziła prof. Maher.
Pierwszy lek na Alzheimera od 17 lat. Wodorosty pomogą zatrzymać wspomnienia
Na leku na Alzheimera zjadły zęby i miliardy dolarów Pfeizer, Johnson & Johnson, Merck i Eli Lilly. Testy kliniczne kolejnych środków mających spowalniać postęp choroby nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Teraz, niemal dwie dekady od wprowadzenia na rynek ostatniego stosowanego dziś medykamentu nadeszły z Chin obiecujące informacje.
Tak, oligomannate jest jeszcze w fazie testów. Tak, chwilowo dostępny będzie tylko na rynku chińskim. Niemniej, badacze z szanghajskiego instytutu Materia Medica chcą w przyszłym roku wypuścić go w Europie i Ameryce Północnej. Pracując pod auspicjami Chińskiej Akademii Nauk dostrzegli potencjał leczniczy w glonach brązowych, brunatnicach. Uznali, że skoro ludzie jedzący je regularnie długo cieszą się dobrą pamięcią (mniejszy odsetek zapada na Alzheimera), mogą one mieć element lecznicy czy nawet osłonowy. Zespół pod kierunkiem dr Geng Meiyu opublikował wyniki swoich odkryć w czasopiśmie ”Cell Research”. Opisany tam został mechanizm polegający na zbawiennym wpływie cukrów zawartych w glonach na bakterie naszego brzucha i jelit. W największym skrócie – składniki z glonów powstrzymują bakterie żyjące w układzie pokarmowym przed wywoływaniem stanów zapalnych mózgu i degeneracją neuronów. A to szybka droga do wywołania Alzheimera. Testy potwierdzające skuteczność oligomannate przeprowadzono w ośrodku firmy Green Valley na 818 pacjentach. Statystycznie istotną poprawę pracy mózgu dostrzeżono u pacjentów już po 4 tygodniach. Koncern farmaceutyczny z Szanghaju dostał od tamtejszego regulatora rynku medycznego warunkową zgodę na wprowadzenie środka do obrotu na chińskim rynku. Z zastrzeżeniem jednak, że sprzedaż może odbywać się jedynie równolegle z toczącymi się dodatkowymi testami klinicznymi. Jeżeli wykażą coś niepokojącego, lek zniknie z aptek. - Rezultaty badań rozszerzają naszą wiedzę o mechanizmach stojących za Alzheimerem i sugerują, że mikrobiom układu pokarmowego jest dobrym celem dla leków stosowanych w terapii – CNN cytuje Philipa Scheltensa, neurobiologa doradzającemu koncernowi Gren Valley i szefa Centrum Alzheimera w Amsterdamie. Twórcy oligomannate przekonują, że ich środek jest równie skuteczny (jeżeli nie bardziej) od leków aktualnie podawanych chorym (należącym do grupy inhibitorów acetylocholinoesterazy, AChEI), a nie ma on tak wielu skutków ubocznych. W październiku tego roku o swoich sukcesach w walce z wyniszczającą mózg chorobą doniósł też amerykański koncern Biogen. Siedem miesięcy po wstrzymaniu testów klinicznych leku który miał, ale nie spowolnił postępów Azlheimera, powtórzona analiza wykazała, że jest jednak całkiem skuteczny. Teraz producent środka, firma Biogen, ogłosiła plan wystąpienia o zgodę na wprowadzenie go do sprzedaży w USA, potem także w Europie. Lek ten atakuje źródło problemów, czyli osadzające się w mózgu toksyczne białka przez które ów mózg zaczyna obumierać. Aducanumab to typ przeciwciała monoklonalnego, które przyczepia się do tych białek i wyłącza je. Pacjentom podczas testów klinicznych podawany był w formie dożylnej raz w miesiącu.
Może spowolnić rozwój Alzheimera. 10 udowodnionych naukowo zalet marihuany
Lekarze i badacze na całym świecie zwracają uwagę, że trzeba ją lepiej badać, a nie ograniczać.
Naukowcy narzekają na ograniczenia dotyczące badań nad kanabidiolem (CBD) oraz tetrakanabinolem (THC). Prawodawcy najczęściej tłumaczą to polityką antynarkotykową. Tymczasem badacze przekonują, że zawarte w konopiach indyjskich substancje mogą być wielce przydatne w tworzeniu leków przeciwbólowych. Spośród około 400 związków chemicznych w niej zawartych ponad 60 do kanabinoidy, nad którymi można by pracować. Nie znaczy to, że marihuana jest idealna. Więcej badań może przełożyć się także na szybsze określenie potencjalnych zagrożeń związanych z jej używaniem. Badania już pokazały, że nadmierne często używający jej ludzie miewają problemy z pamięcią, uczeniem się oraz przetwarzaniem informacji, szczególnie jeśli zaczną regularnie jej używać przed 16 rokiem życia. 1. Leczenie bólu Najczęściej wymienianym zastosowaniem kanabinoli jest leczenie silnego i nawracającego bólu. Niedawny raport National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine potwierdza, że dysponujemy twardymi dowodami na przeciwbólowe działanie zawartych w konopiach substancji. Walka z bólem to jeden z najczęstszych powodów dla których pacjenci sięgają po medyczną marihuanę. 2. Ulga przy skurczach mięśni Ten sam raport wskazuje na potwierdzone pozytywne skutki używania marihuany przy leczeniu skurczy mięśniowych, a nawet stwardnienia rozsianego. W przypadku chronicznych skurczy przepony inne leki okazały się jak dotąd nieskuteczne. 3. Nie wpływa negatywnie na płuca, wręcz przeciwnie Nauka zebrała już dowody na to, że palenie marihuany nie uszkadza płuc, chyba, ze jest mieszana z tytoniem w skrętach. Co więcej, branżowe Journal of the American Medical Association donosiło swego czasu, że palenie trawki może nawet poprawić wydolność tego organu. Przebadano 5115 osób w ciągu 20 lat. Palacze tytoniu mieli wyraźnie osłabione płuca, podczas gdy miłośnicy marihuany nie pogorszyli sobie ich stanu. Poprawa wydolności płuc, którą u nich zarejestrowano, może wynikać z czynności zaciągania się i trenowania oddechu. Raport sygnowany logiem The National Academies przekonuje natomiast, że miłośnicy jointów nie są także bardziej narażeni na nowotwory związane z paleniem niż ci niepalący zupełnie. 4. Może być użyteczna w leczeniu jaskry To jeden z najczęstszych argumentów za legalizacją medycznej marihuany. Jej użycie pomaga zwalczyć chorobę zwiększającą ciśnienie w gałce ocznej i uszkadzającą nerw wzrokowy. Jaskra prowadzi bezpośrednio do utraty wzroku. Co mają do tego konopie? Zawarte w nich substancje obniżają ciśnienie w oku (piszę o tym National Eye Institute). Badania na temat przeprowadzono już w latach 70tych ubiegłego wieku. Obecnie naukowy konsensus jest taki, że kanabinoidy na krótko redukują ciśnienie. Nie ma jednak dowodów na ich długoterminowe działanie. 5. Pomaga osobom chorym na epilepsję Według kilku badań CBD ma dobry wpływ podczas leczenia opornej na inne formy terapii epilepsji. Niestety jak do tej pory brakuje decydujących badań w formie podwójnie ślepej próby. 6. Redukuje symptomy zespołu Dravet Zespół objawia się napadami drgawek, zaburzeniami równowagi, problemami z poruszaniem się oraz częstymi infekcjami. Rejestrowano przypadki udanego przeciwdziałania atakom za pomocą medycznej marihuany z małą zawartością THC. U leczonej w ten sposób dziewczynki ich liczba z 300 tygodniowo spadła do jednego. Lekarze zalecający terapię argumentowali decyzję tym, że kanabinole wyciszają nadmierną aktywność neuronów i tym samym uspokajają cały układ nerwowy. 7. Jeden ze związków obecnych w marihuanie hamuje rozprzestrzenianie się nowotworów w komórkach W 2007 roku opublikowano raport California Pacific Medical Center w San Francisco, który wskazywał, że CBD oraz THC hamowało, a wręcz zmniejszało guzy rakowe w mysich mózgach. W 2014 roku natomiast inne badanie wykazało, że marihuana znacznie hamuje wzrost guzów wiązanych z 80% nowotworów mózgu ludzi. Jednak i tutaj potrzebne są kolejne badania do potwierdzenia wyników. 8. W małych dawkach pomaga zmniejszyć stany lękowe Nauka od dawna ma wiele dowodów na uspokajające działanie konopii. Przeprowadzono także badanie w poszukiwaniu idealnej dawki, która pomagałaby na stany nerwowe. Emma Childs z Uniwersytetu Illinois w Chicago, która uczestniczyła w takich badaniach, przekonuje, że niskie dawki THC redukują stres, podczas gdy wysokie mają odwrotny skutek. 9. Marihuana może spowolnić rozwój choroby Alzheimera THC, według badań opublikowanych w 2006 roku w Molecular Pharmaceutics, doprowadza do spowolnienia procesu formowania się płytek amyloidowych blokując enzym je tworzący w mózgu. 10. Wycisza drgawki powodowane chorobą Parkinsona Izraelskie badania przyniosły ciekawy wynik: zawarte w konopiach substancje pomogły pacjentom chorym na to schorzenie odzyskać częściową sprawność motoryczną i poprawić jakość snu. W Izraelu medyczna marihuana jest legalna (choć pod wieloma warunkami), prowadzone jest tam sporo badań dotyczących jej zastosowania w leczeniu. Błażej Grygiel Źródło: IFLS
Dlaczego pogarsza się wzrok? Wyjaśniamy mechanizm starzenia się
Wraz z wiekiem zmieniają się możliwości naszych ciał. Czas nie oszczędza także naszego mózgu. Wyjaśniamy co się z nim dzieje.
Poza sytuacjami takimi jak udar starzejący się mózg traci możliwości odbierania wrażeń, uczenia się, przetwarzania informacji, tworzenia i przechowywania wspomnień stopniowo. Niektóre neurony giną „ze starości”, wskutek choroby albo urazu. Mimo to, pomijając spadek szybkości przetwarzania informacji, zdrowy dojrzały mózg działa równie sprawnie jak młody, jeśli chodzi o planowanie, analizowanie i organizowanie informacji. W niektórych dziedzinach aktywności umysłowej możliwości z wiekiem nawet rosną. I tak starszy mózg ma bogatsze słownictwo i lepsze zdolności językowe. W miarę starzenia się mózg może zaatakować wiele chorób, od utraty słuchu po otępienie. Jednak utrzymanie go w zdrowiu dzięki ćwiczeniom fizycznym i gimnastyce umysłu oraz właściwym lekom może uprzyjemnić późne lata życia. Wykształcenie, dawanie swoim zmysłom coraz to nowych wyzwań, łamigłówki i ćwiczenia fizyczne poprawiające krążenie krwi i równowagę oraz utrzymujące masę mięśniową – to wszystko wspiera nasz najważniejszy narząd. Zmiany zmyslow W miarę jak się starzejemy, nasze zmysły stają się mniej wyostrzone, zarówno na skutek zmian w samych narządach zmysłów, jak i w mózgu. Minimalne natężenie bodźca niezbędne do wywołania w mózgu określonego wrażenia nazywamy natężeniem progowym. Z wiekiem próg się podnosi, co oznacza, że aby mózg zarejestrował bodziec, potrzebne jest jego większe natężenie. Dodatkowo w starzejącym się mózgu maleje ilość pamięci operacyjnej, co sprawia, że jest on bardziej podatny na rozproszenie. Wzrok i słuch Niemal każdy po 55. roku życia potrzebuje okularów. Z niektórych badań wynika, że w starszym wieku pogorszenie wzroku łączy się ze spadkiem wydolności umysłowej. Dlaczego? – Nie wiadomo, ale tak na logikę utrata zdolności ostrego widzenia niezbędnej przy czytaniu i w koordynacji ręka-oko nie pozwala na odpowiednią „gimnastykę” umysłu. Także uszy z wiekiem tracą „ostrość słyszenia”, najpierw najwyższych częstotliwości. Ponieważ świat staje się coraz bardziej hałaśliwy, uznawana kiedyś za przypadłość podeszłego wieku niezdolność słyszenia wysokich dźwięków dotyka dziś coraz młodszych ludzi. Pamięć i uczenie się Przez wieki wiedziano, że ludzie starzejąc się, coraz wolniej przetwarzają informacje, ale w zamian o wiele uważniej rozpatrują problemy i często oferują dobrze przemyślane odpowiedzi. Jednym z obszarów, który z wiekiem coraz bardziej szwankuje, jest pamięć. Przypominanie sobie faktów i danych z własnej przeszłości może być utrudnione przez niepokój, depresję i inne negatywne stany umysłu, a te są częstsze u osób starszych niż u młodych. Jednak nawet po uwzględnieniu tych zmiennych widać, że wiek osłabia pamięć, wpływając na wspomnienia niedawne, a także na te z dalekiej przeszłości. Co więcej, osoby starsze tracą część pamięci operacyjnej umożliwiającej krótkotrwałe przechowywanie i obróbkę informacji. Obrazowanie starzejącego się mózgu Tomografia pozytronowa (PET) starych mózgów ujawnia, czym różnią się od młodych przy wykonywaniu zadań pamięciowych. Tak w jednych, jak i w drugich podczas kodowania informacji aktywuje się hipokamp, jednakże u osób starszych w teście rozpoznawania 32 twarzy poziom aktywacji hipokampa był niższy niż u młodych. Starszy mózg może próbować przywołać wspomnienia, aktywując dodatkowo płaty czołowe, ale badanie obrazowe PET wskazuje, że z wiekiem to też jest utrudnione, szczególnie w lewej półkuli. Mimo wszystko niewielkie kłopoty z pamięcią nie muszą być powodem do niepokoju, o ile nie staną się na tyle poważne, by utrudniać codzienne funkcjonowanie. Życie z trudnościami Ddemencja, termin oznaczający po łacinie „rozdział od umysłu”, opisuje objawy będące efektem ok. 50 różnych schorzeń mózgu. We wszystkich mamy do czynienia ze śmiercią neuronów. Lekarze diagnozują otępienie, jeśli dochodzi do znacznego upośledzenia co najmniej dwóch funkcji mózgu obejmujących pamięć i zdolności językowe. Jakby piorun w mózg strzelił W przeciwieństwie do demencji udar jest zdarzeniem nagłym. Starożytny lekarz Hipokrates opisywał go słowem plesso, co oznacza „rażenie piorunem.” Do udaru dochodzi, gdy zakrzep krwi albo zatkanie tętnicy odcina dopływ krwi do jakiejś części mózgu. Bez dostaw bogatej w tlen krwi neurony obumierają, a wraz z nimi giną funkcje poznawcze czy ruchowe, za które te komórki odpowiadały. Rodzaje udaru Udar niedokrwienny ma miejsce, gdy w wyniku odkładania się złogów tłuszczowych w ścianach tętnicy zaopatrującej mózg w krew dochodzi do jej zamknięcia. Jego odmianą jest udar zatorowy, który następuje, gdy tłuszczowy lub złożony z krwinek „korek” powstaje gdzieś w ciele, a potem płynie z krwią, aż zaklinuje się w tętnicy mózgowej, blokując przepływ. Te dwa typy są odpowiedzialne za 80 proc. wszystkich udarów. Pozostałe to udary krwotoczne powstające na skutek pęknięcia naczynia w mózgu, zwykle pod wpływem zbyt wysokiego ciśnienia. U osób starszych udar to jedna z głównych przyczyn śmierci i niepełnosprawności. Mózg jednak potrafi się podnieść nawet po udarze. Przy właściwym leczeniu pacjenci odzyskują część, a czasem i całość utraconych zdolności. Choroba Alzheimera Jest to najczęstsza postać otępienia. Atakuje obszary mózgu kluczowe dla pamięci, myślenia i rozumowania. We wnętrzu neuronów tworzą się gęste sieci włókien złożonych z cząsteczek białka zwanego tau. Zmieniają one prawidłowe połączenia między komórkami nerwowymi w plątaninę węzłów. Na zewnątrz zaatakowanych neuronów gromadzą się tłuszczowe blaszki. Nagromadzenie jednych i drugich sprawia, że komórki nerwowe kurczą się i giną. Dostępne na rynku preparaty pozwalają co najwyżej złagodzić objawy, a nie odwrócić postęp demencji. Tekst pochodzi z wydania specjalnego National Geographic "Twój mózg. Instrukcja obsługi. 100 faktów, które trzeba znać".
W ciągu zaledwie dwóch miesięcy odwrócono rok demencji. „Wróciłem”
Badanie przeprowadzono na ósemce pacjentów, a jego wyniki opublikował Journal of Alzheimer's Disease. Odwrócenie efektu utraty pamięci udało się dzięki falom elektromagnetycznym. Choć to badanie ma bardzo małą skalę, to daje bardzo optymistyczne wiadomości.
Spośród ósemki pacjentów u siedmiorga uzyskano taki efekt. Wszyscy ochotnicy by stać się częścią badania musieli cierpieć na lekkie lub średnie symptomy choroby Alzheimera. Wypróbowano na nich urządzenie o nazwie MemorEM. Wygląda identycznie jak czepek elektrodowy do badania aktywności mózgu, zatem nic przerażającego. Jego działanie jest jednak inne. Jest on emiterem fal elektromagnetycznych, które przechodzą przez czaszkę i oddziałują na mózg. Pacjenci byli poddawani działaniu urządzenia dwa razy dziennie po godzinie, zabiegi odbywały się w ich domach. Za projekt urządzenia odpowiadają naukowcy, którzy już założyli firmę NeuroEM Therapeutics, która ma promować i wprowadzić do go sprzedaży. Pierwsze rezultaty są obiecujące, więc na brak zainteresowania raczej nie będą narzekać. „Wróciłem” - miał powiedzieć jeden z pacjentów po terapii, jak przekonuje Gary Arendash, biolog i współtwórca NeuroEM Therapeutics. Metoda jest kolejny krokiem po tym jak ten sam zespół za pomocą technologii przezczaszkowej terapii elektromagnetycznej (TEMT) był w stanie zatrzymać utratę pamięci u starszych gryzoni, a nawet odwrócić efekt jej utraty. Urządzenie MemoryEM. Fot. - Journal of Alzheimer's Disease, vol. 71, no. 1, pp. 57-82, 2019 Biorąc pod uwagę obecne informacje wygląda na to, że metoda TEMT jest w stanie rozbijać toksyczne beta-amyloidy, które są powiązane z chorobą Alzheimera. Wygląda na to, że fale są w stanie destabilizować ich wiązania wodorowe, które nadają im strukturę. Kryjące się pod dwuczłonową nazwą białka dosłownie zatykają nasz mózg i doprowadzają do ograniczenia przepustowości połączeń neuronowych i ich zanikania. To natomiast przekłada się na utratę wspomnień, wyrażania myśli w mowie, czy orientacje przestrzenną. Rozkład emiterów - Fot. Journal of Alzheimer's Disease, vol. 71, no. 1, pp. 57-82, 2019 Do zbadania efektów eksperymentu użyto powszechnie uznanych testów. Skala ADAS-Cog została wprowadzona w 1984 roku i używa się jej do dziś do oceny stanu mózgu pacjenta i jego zdolności kognitywnych. Przeciętny wynik zdrowej osoby to 5 punktów, chorzy dochodzą średnio do 31 punktów. Tymczasem u siedmiu z ośmiu osób biorących udział w badaniu udało się zmniejszyć wynik o ponad cztery punkty. Można to porównać do odzyskania tego, co choroba zabrała przez cały rok. U żadnej z badanych osób nie zaobserwowano efektów ubocznych lub uszkodzeń mózgu związanych z użyciem metody TEMT. Wizualizacja jak rozkłada się promieniowanie - Fot. Journal of Alzheimer's Disease, vol. 71, no. 1, pp. 57-82, 2019 Nad podobnymi technologiami pracują inne firmy i zespoły naukowców. Jedną z nich jest Neuronix, który także testuje wykorzystanie czepka emitującego fale elektromagnetyczne. Następnym krokiem w badaniach jest przeprowadzenie ich na znacznie większej próbie. Przedstawiciele NeuroEM Therapeutics zapowiadają sprawdzenie swojego wynalazku na stu pięćdziesięciu osobach. Jeśli to przyniesie dobry wynik metoda może zostać dostrzeżona i uznana przez prawodawców, a to otworzy jej drogę do powszechnego dostępu.
Już wiemy do kiedy mózg tworzy nowe komórki. Mamy dobre wiadomości!
Nasze centrum nerwowe jest zaprojektowane na długo - wg nowego badania.
Główne konkluzje badania są dwie: pierwsza to właśnie ogromna żywotność naszych mózgów, druga to fakt, że u osób cierpiących na chorobę Alzheimera proces ten zostaje wstrzymany. To ważna informacja, która w przyszłości może stać się kluczowa w procesie leczenia. Skoro proces się zatrzymuje, a zaprojektowany jest na okres nierzadko przekraczający żywotność człowieka (przecież 90 lat wciąż nie jest przywilejem każdego) to może jest szansa na ponowne jego uruchomienie albo stymulację. Większość procesów tworzenia się neuronów w ludzkim organizmie ma miejsce w fazie embrionalnej. Gdy się rodzimy większość naszej nerwowej architektury jest już gotowa. To jednak nie jest wcale koniec. Już w latach 60-tych ubiegłego wieku odkryto procesu neurogenezy u ssaków w okresie dorosłości. Znacznie trudniej było jednak prześledzić te procesy u ludzi ze względu na wiele ograniczeń związanych z badaniami na ludzkich mózgach. Zatem jak udało się te bariery przełamać biologom z hiszpańskiego Universidad Autónoma de Madrid? - Skupiamy się na określeniu terapeutycznych możliwości wzmocnienia neurogenezy w hipokampie (AHN) u osób dorosłych – mówi Maria Llorens-Martin, główna autorka badań. Żeby to zrobić zbadano mózgi pobrane od 13 zmarłych osób w wieku 43-87 lat, które zapisały swoje ciała nauce. Przyczyny ich zgonu były zróżnicowane: od nowotworów przez zawały po sepsę i inne przyczyny. Wszystkie mózgi jednak były zdrowe z neurologicznego punktu widzenia. U najstarszej osoby zaobserwowano sprawny proces tworzenia się neuronów, który pokazuje, że dziewiąta dekada życia nie musi oznaczać dla mózgu stagnacji. Konkretnie chodzi o komórki DCX+, których liczba spada w przypadku wystąpienia choroby Alzheimera. U ludzi neurologicznie zdrowych proces neurogenezy hamuje znacznie wolniej. Niezależnie od wieku, zdrowsi mieli znacznie więcej komórek DCX+ niż cierpiący neurologicznie. - Te dane są argumentem za tezą, że choroba Alzheimera różni się od procesów starzenia się – piszą naukowcy w podsumowaniu badania – Pomimo fizjologicznego zmniejszania się liczby komórek DCX+ wraz z wiekiem, zupełnie niezależne neuropatologiczne mechanizmy przyczyniają się do ich niszczenia podczas choroby. Co ciekawe, zaburzenie liczny tych komórek u pacjentów z demencją pojawiało się wcześniej niż występowanie niebezpiecznych płytek amyloidowych czy zwłóknienia. To daje nadzieję na znacznie szybszą diagnostykę i przeciwdziałanie skutkom choroby. To jednak proces, do którego wdrożenia potrzeba jeszcze wielu badań. Źródło: ScienceAlert
Infekcja dziąseł powiązana z chorobą Alzheimera. Antybiotyk na demencję?
Dobrze znana naukowcom bakteria wywołuje przewlekłe zapalenie stany zapalne oraz jest związana z miażdżycą. To ważne odkrycie, bo daje informacje jakie są możliwe formy obrony przed chorobą.
Chodzi o bakterię Porphyromonas gingivalis, nazywaną w skrócie Pg. Jest ona dobrze znana między innymi stomatologom, bo powoduje silne dolegliwości dziąseł, które nierzadko kończą się utratą zębów. Grupa badaczy pod kierownictwem Stephena Dominy'ego oraz Casey Lynch przeanalizowała dokładnie budowę i zawartość mózgów 53 zmarłych osób, które cierpiały na chorobę Alzheimera. W aż 51, czyli w 96% przypadków, naukowcy trafili na ślad bakterii Pg. Co więcej, testy na myszach potwierdziły jej związek z pojawianiem się amyloidu beta w mózgu. To charakterystyczne białko jest wiązane z uszkodzeniami tego organu zachodzącymi podczas choroby Alzheimera. Według badań amyloid beta może się pojawiać właśnie jako efekt infekcji, mechanizm obronny organizmu w walce z Pg. Bakterię tego samego rodzaju znaleziono także w mózgach badanych zmarłych osób, które cierpiały na choroby dziąseł, jednak nie miały (jeszcze) problemów z pamięcią. Już wcześniej spekulowano na temat związku Pg z chorobą. Odkrycie pozwala naukowcom sądzić, że to bakteria powoduje chorobę, a nie odwrotnie: Alzheimer osłabia organizm ułatwiając wystąpienie zapalenia dziąseł. Prawdopodobnie gdyby pacjenci z Pg pożyli dłużej, pojawiłyby się u nich odpowiednie objawy. Nie wszyscy jednak zgadzają się z taką konkluzją. James Pickett z brytyjskiego Stowarzyszenia Alzheimera przekonuje, że wśród wielu potencjalnych przyczyn pojawiania się choroby Alzheimera infekcja dziąseł nie była nigdy wymieniana. Owszem, zgadza się, że infekcja może przyczynić się do uszkodzeń w obrębie mózgu, jednak nie jest to jeszcze ta choroba. Jednak autorzy badania opisanego w Science Advances nie mają wątpliwości, z czym mieli do czynienia, bo oprócz amyloidów beta w badanych mózgach wykryto obecność innych jasnych oznak choroby - białka tau oraz ubikwityny. Mówiąc w bardzo dużym uproszczeniu: choroba jest wynikiem gromadzenia się w mózgu właśnie takich białek – nieprawidłowych z punkty widzenia pracy naszego organizmu. Do tej pory nie powstał żaden skuteczny lek na to schorzenie, tylko w Wielkiej Brytanii choroba dotyka już 850 tysięcy osób., a w 2014 wyliczono, że zmaga się z nią 5 milionów Amerykanów. Co ciekawe, obecność Pg w organizmie nie oznacza natychmiastowego wyroku. Bakterię notuje się u mniej więcej 25% pacjentów, a jednak u tej części pacjentów nie wystapiło ani zakażenie dziąseł, ani choroba Alzheimera. Podczas eksperymentu na myszach lekarze chcieli sprawdzić czy i jak można zapobiec namnażaniu się bakterii Pg. Dlatego po wstrzyknięciu ich laboratoryjnemu zwierzęciu podano mu także specjalne cząsteczki COR388, które miały zahamować rozwój bakterii i odkładanie się szkodliwych białek. Eksperyment się udał i zanotowano redukcję ilości bakterii u myszy. Do opracowania skutecznego leku, który pozwoli zahamować postępującą chorobę jeszcze daleko. - Badania wykrywające mikroby stojące za chorą zą niezwykle przydatne – mówi profesor Tiag Oueiro z uniwersytetu w Chicago – mogą nas prowadzić do opracowywanie strategii walki, nam choćby antybiotyków. W najbliższych czasie mają rozpocząć się próby z COR388 na 500 ludziach z chorobą Alzheimera w stopniu niskim i średnim. Kto wie, może w niedalekiej przyszłości przyjdzie nam chronić się przed nią... antybiotykami. Źródło: CNN
Opryszczka wyzwala Chorobę Alzheimera? Nowe badanie
Lekarze wciąż nie mają odpowiedzi na to skąd dokładnie bierze się ta choroba, ani jak ją leczyć. Jednak właśnie poznano dowody na to, że istotną w niej rolę może odgrywać często występujący wirus.
W opublikowanym niedawno przez Neuron badaniu znalazły się silne dowody na to, że dwa szczepy wirusa opryszczki mogą mieć wpływ na występowanie choroby odzierającej ludzi z pamięci i sprawności umysłowej. Chodzi o szczepy HHV-6A, HHV-6B oraz HHV-7. Zespół naukowców przyjrzał się wynikom skanowania 622 mózgów osób które miały oznaki choroby oraz 322 ludzi zdrowych. Mózgi chorych na alzheimera miały w sobie dwukrotnie wyższe poziomy wirusa opryszczki od tych, których choroba nie dotknęła. Wciąż nie mamy jednoznacznej odpowiedzi na pytanie: co jest źródłem choroby Alzheimera? Jedna z teorii mówi o zestawie różnych szkodliwych procesów w mózgu, inna o uszkodzeniu spowodowanym działalnością wirusa. - Nie wydaje mi się, żebyśmy mogli odpowiedzieć czy opryszczka jest przyczyną tej choroby. To, co jednak jest pewne, to fakt, że wpływają i bierze udział w procesach prowadzących mózg do objawów tożsamych z chorobą Alzheimera – mówi genetyk Joel Dudley, jeden z autorów badań i członek ASU-Banner Neurodegenerative Disease Research Center. Wyniki badań okazały się niespodzianką dla naukowców, dają jednak także nadzieję na przyszłość. Odkrycie tej zależności może poprawić diagnostykę choroby lub ocenę ryzyka jej wystąpienia. Autorzy badania dodają, by nie martwić się specjalnie wynikiem (w końcu opryszczka nie jest specjalnie rzadką przypadłością). Do 50 roku życia około 90% dorosłych osób ma styczność z wirusem, nie wszyscy jednak wedle badań są zagrożeni demencją. Błażej Grygiel
Jak rozpoznać chorobę Alzheimera? 10 alarmujących symptomów
Tylko w Stanach Zjednoczonych żyje około 5 milionów ludzi zmagających się z chorobą Alzheimera. Do 2050 roku ta liczba ma się potroić. W Polsce tymczasem najnowszy raport NIK krytykuje brak pomysłu na kompleksową walkę z chorobą, której efekty możemy łagodzić, jeśli rozpoznamy wcześniej objawy.
Jak dotąd nauka nie opracowała leku na tę chorobę. Cierpiącym pomaga się poprzez farmakologiczne wspieranie układu neurologicznego, terapie zajęciowe, fizjoterapię, a w bardziej rozwiniętym stadium – opiekę nad chorym. Niestety, jak podaje Najwyższa Izba Kontroli w opublikowanym w maju 2017 roku raporcie, w Polsce nie istnieje skuteczny zestaw narzędzi do opieki i pomocy ludziom cierpiącym na tę chorobę: “Brak jest w szczególności powszechnych badań przesiewowych wyłaniających osoby podatne na zachorowanie, mechanizmów dających możliwość postawienia szybkiej diagnozy umożliwiającej precyzyjne określenie z jakim rodzajem otępienia mamy do czynienia i wdrożenia adekwatnego wielospecjalistycznego leczenia i rehabilitacji” - czytamy w raporcie. Wcześnie wykryta choroba ułatwia leczenie Kluczowe dla leczenia tej choroby jest jej odpowiednio wczesne wykrycie. Wraz z powszechnym dostępem do internetu coraz większą popularnością cieszy się samodiagnozowanie. Lepiej wyłącznie na nim nie polegać, a nawet podchodzić z dystansem. - Szczerze mówiąc, to co znaleźliśmy w sieci jest niebezpieczne i krzywdzące – powiedziała Julie Robillard, która podczas konferencji 2013 Alzheimer's Association International Conference przedstawiała dane o analizie internetowych quizów i testów na objawy choroby Alzheimera. Jeśli podejrzewasz, że ktoś z Twoich bliskich cierpi na to schorzenie, skontaktuj się koniecznie z lekarzami lub organizacjami pozarządowymi pomagającymi cierpiącym na tę chorobę. Oto objawy, których nie można lekceważyć 1. Kłopoty z pamięcią, które utrudniają codzienne funkcjonowaniem 2. Rozwiązywanie problemów oraz planowanie staje się wyzwaniem 3. Trudności przy wykonywaniu prostych czynności w domu, pracy, podczas wypoczynku. 4. Zaburzone poczucie czasu i przestrzeni. 5. Kłopoty w rozumieniu obrazów oraz relacji w przestrzeni 6. Pojawiające się nowe trudności językowe w mowie i piśmie 7. Gubienie przedmiotów oraz rosnące trudności w ich odnajdywaniu. 8. Kłopoty z osądem. 9. Wycofanie z życia rodzinnego, zawodowego i towarzyskiego. 10. Zmiany nastroju oraz osobowości. Błażej Grygiel
Szybkie tycie i chudnięcie zwiększa ryzyko demencji. Badacze ostrzegają
Ryzyko dotyczy osób starszych. Wyniki koreańskich badań to ważny sygnał dla wszystkich, którzy z jednej strony myślą o odpuszczeniu sobie dbania o siebie na starość, jak i tych, którzy zbyt surowo się traktują.
W ciągu ostatnich czterech dekad globalnie problem otyłości wzrósł o 100%. Konsekwencjami tego między innymi jest zwiększenie częstotliwości występowania chorób kardiometabolicznych. Nauka dysponuje już danymi wskazującymi na związek takich schorzeń (wysoki cholesterol, nadciśnienie, wysoki poziom cukru we krwi) z występowaniem demencji. Nie dysponujemy jednak danymi o bezpośrednim przełożeniu BMI na jej pojawianie się. Grupa koreańskich naukowców przeprowadziła w tej sprawie dwuletnie badanie monitorując lokalną populację osób starszych. Łącznie przeanalizowano zdrowie 67 219 osób w wieku 60-79 lat. U wszystkich z nich mierzono BMI w okresach 2002-3 oraz 2004-5 w ramach narodowego programu opieki zdrowotnej. Oprócz tych danych badacze sprawdzili także jak wyglądała historia zdrowia tych osób w czasie 2008-13, średnio 5,3 lat. W tym czasie demencję stwierdzono u 4 887 mężczyzn i 6 685 kobiet. Wyniki wskazały na znaczący związek zachorowań ze zmianami BMI, u obojga płci. Radykalna zmiana wagi, czyli o 10% BMI w górę lub w dół przez dwa lata, wiązała się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia demencji w porównaniu do osoby o stabilnym BMI. Zmianom towarzyszyły takie czynniki ryzyka jak wzmożone ciśnienie, cukrzyca czy problemy z pracą serca. Na przykład pacjenci z wysokim cukrem we krwi mieli ponad półtora raza wyższy współczynnik zagrożenia demencją. - Zarówno utrata jak i wzrost wagi może być znaczącym czynnikiem ryzyka związanym z demencją – piszą autorzy badań – Nasze badania wskazują na to, że ciągła kontrola wagi, chorób oraz utrzymanie zdrowego stylu życia są bardzo pomocne w zapobieganiu występowania demencji w późniejszym życiu. Wśród dodatkowych czynników wzmagających ryzyko zespół z Korei wymienia palenie, częste picie alkoholu, małą aktywność fizyczną. Demencja to jeden z priorytetów zdrowotnych według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Z jej danych wynika, że na całym świecie może cierpieć na nią nawet do 50 milionów ludzi, a każdego roku przybywa 10 milionów nowych przypadków. Najczęstszą jej formą jest choroba Alzheimera, to około 60-70% przypadków. WHO przewiduje, że do 2030 roku liczba cierpiących na demencją osiągnie 82 miliony, a w 2050 dotrze do pułapu 152 milionów.
O nich nie można zapomnieć - a w Polsce się zapomina. Dziś Światowy Dzień Choroby Alzheimera
W Polsce nadal brakuje systemu opieki nad osobami żyjącymi z chorobą Alzheimera lub innym rodzajem otępienia – alarmuje Polskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera. Światowy Dzień Choroby Alzheimera obchodzony jest dziś już po raz 22.
Hasłem tegorocznego Światowego Miesiąca Choroby Alzheimera, podobnie jak w 2015 r., jest „Pamiętaj o mnie”. Według Polskiego Stowarzyszenia Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera, w Polsce z otępieniem żyje ponad 500 tys. osób, w tym ponad 300 tys. cierpi na chorobę Alzheimera. U wielu z nich choroba nie została jeszcze rozpoznana, dlatego nie korzystają oni z pomocy medycznej. Nie ma leku, który pomógłby wyleczyć chorobę, ale dostępne są różne formy wsparcia dla chorych i ich opiekunów. Choroba ta może się rozwijać bez widocznych objawów, może minąć nawet 10 lat, zanim pojawią się symptomy pozwalające na postawienie diagnozy. Ubytek komórek nerwowych może wtedy sięgać nawet kilkudziesięciu procent. Alzheimer ma trzy fazy. Pierwsze stadium trwa od dwóch do pięciu lat. Osoba chora ma przede wszystkim kłopoty z pamięcią, orientacją w nowych miejscach, a także nauką czegoś nowego. Na tym etapie najbliższym jeszcze stosunkowo łatwo opiekować się chorym. Drugie stadium trwa od 2 do 12 lat. Pamięć jest bardziej zaburzona, chory zapomina imion dzieci, nie ufa bliskim, unika ludzi i błądzi nawet w znanym otoczeniu. Trzecie stadium trwa od roku do trzech lat. Ta faza jest dla rodziny najtrudniejsza. Kontakt z chorą osobą jest drastycznie ograniczony do jedynie pojedynczych słów, nasilają się trudności w kontrolowaniu czynności fizjologicznych. Taka osoba najczęściej wymaga nieustannej opieki. Osoby cierpiące na chorobę Alzheimera umierają średnio po 10-11 latach od postawienia diagnozy, najczęściej z powodu powikłań, takich jak zapalenie płuc. Zwykle dochodzi do niego u osób unieruchomionych w łóżku z powodu zniedołężnienia lub wypadku. Profesor Michael Davidson, współzałożyciel tworzonego we Wrocławiu centrum opieki dla seniorów Angel Care, przyznaje, że instytucjonalne formy opieki nad chorymi na alzheimera są w Polsce niewystarczające – brakuje domów dziennego pobytu, specjalistyczne domy opieki można policzyć na palcach jednej ręki, a w państwowych domach opieki społecznej chorzy nie mogą liczyć na odpowiednią pomoc. „Wyspecjalizowana opieka jest kluczowa w przypadku pacjentów z demencją. Każdy z nich ma nieco inne potrzeby, poza tym tego rodzaju opieka łączy różne dziedziny medycyny" – podkreśla prof. Michael Davidson. Źródło: PAP Jak ogląda góry niewidomy alpinista? Jurek Płonka przemierza najwyższe pasma Europy i zdobywa kolejne szczyty. Posłuchaj jego opowieści! View oEmbed on the source website
Niech starsi grają! Muzyka pomaga zwalczyć demencję
​Zajęcia muzyczne poprawiają pamięć, funkcje wykonawcze, orientację i nastrój u pacjentów z łagodną i umiarkowaną demencją – wynika z badania opublikowanego w „Journal of Alzheimers Disease”.
Jak twierdzą naukowcy z Uniwersytetu Helsińskiego (Finlandia), osoby znajdujące się we wczesnym i średnio zaawansowanym stadium otępienia starczego, które wiąże się ze znacznym obniżeniem sprawności umysłowej, lepiej funkcjonują, jeśli mają regularny kontakt z muzyką. Badacze podzielili 89 pacjentów z łagodną i umiarkowaną demencją na trzy grupy. Jedna z nich przez 10 tygodni uczestniczyła w zajęciach śpiewu, druga brała udział w audycjach muzycznych, trzecia podlegała standardowej opiece. Po kilku miesiącach okazało się, że u osób, które uczestniczyły w zajęciach muzycznych (śpiewały lub słuchały muzyki) poprawiła się pamięć, orientacja przestrzenna, a także zdolności związane z koncentracją, planowaniem i rozwiązywaniem problemów (tzw. funkcje wykonawcze). Zmniejszyły się również objawy depresji. Śpiewanie najbardziej pomagało pacjentom, którzy nie ukończyli jeszcze 80 roku życia i znajdowali się w początkowej fazie demencji. Badani z umiarkowaną demencją więcej korzystali na słuchaniu audycji muzycznych. Pozytywny wpływ muzyki na funkcjonowanie pacjentów z demencją był niezależny od ich wcześniejszego doświadczenia i zainteresowań. „Wyniki naszego badania sugerują, że zajęcia muzyczne mogą mieć szerokie zastosowanie w opiece nad pacjentami z demencją i ich rehabilitacji” – podsumowuje koordynator badania dr Teppo Särkämö. Źródło: PAP