Czarownice na nartach i legenda sprzed wieków. Tak wygląda najdziwniejszy wyścig w Alpach
Choć przebieranie się za czarownice najczęściej kojarzy się z Halloween, w Szwajcarii ten motyw ma zupełnie inne znaczenie. Od ponad czterech dekad w jednej z alpejskich wiosek odbywają się nietypowe zawody narciarskie, podczas których wszyscy uczestnicy zakładają stroje czarownic i pędzą w dół stoku. To lokalna tradycja, która z roku na rok przyciąga coraz więcej widzów.
W alpejskiej miejscowości Belalp co roku rozgrywa się wydarzenie, które jest nie tylko sportową rywalizacją, ale także hołdem dla miejscowej legendy. Wyścigi narciarskie poświęcone są postaci czarownicy i dramatycznej historii jej męża, a ich uczestnicy – przebrani w charakterystyczne, czarne stroje – przyjeżdżają tu z różnych stron świata. Na czym polega ta niezwykła tradycja i dlaczego od 43 lat nie traci na popularności? Legenda czarownicy z Valais, która dała początek niezwykłej tradycji U podstaw jednego z najbardziej osobliwych wydarzeń sportowych w Alpach leży mroczna legenda sięgająca XV wieku, głęboko zakorzeniona w ludowej wyobraźni regionu Valais. Według przekazów w jednej z górskich osad żyła kobieta, którą mieszkańcy szybko obdarzyli mianem czarownicy. Była postacią budzącą niepokój – nieprzystępną i obdarzoną przenikliwym, głośnym śmiechem, który miał rozlegać się po okolicznych zboczach. Jej mężem był miejscowy rolnik, Sepp vom Hegdorn – człowiek spokojny, pracowity i lubiany, zajmujący się hodowlą owiec i kóz, a wolne chwile spędzający przy kieliszku wiśniówki. W przeciwieństwie do sąsiadów nie wierzył w plotki o rzekomych nadprzyrodzonych zdolnościach swojej żony i konsekwentnie stawał w jej obronie. Z czasem jednak podejrzenia narastały. Według legendy kobieta miała nocami przybierać postać kruka i potajemnie opuszczać dom, by odwiedzać ukochanego w pobliskim miasteczku. Gdy Sepp vom Hegdorn zginął w tajemniczych okolicznościach (spadając z drzewa wiśniowego) lokalna społeczność szybko znalazła winnego. Rozeszła się pogłoska, że jego żona, przemieniona w ptaka, zaatakowała rolnika, oślepiając i doprowadzając do śmiertelnego upadku. Kobietę oskarżono nie tylko o morderstwo, ale także o „lot kruka”, symboliczny dowód czarów. Wyrok był bezwzględny: spalono ją na stosie. Choć od tamtych wydarzeń minęły stulecia, historia bezimiennej czarownicy przetrwała w lokalnych podaniach i opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. W 1983 roku legenda ta zyskała zupełnie nowy wymiar, gdy Klub Narciarski z Belalp postanowił nadać jej współczesną formę. Organizując zawody zjazdowe ku pamięci Seppa vom Hegdorna i tragicznej historii jego żony, odwołano się do ludowego pseudonimu czarownicy – Belalp Hexe. Tak narodził się „Zjazd Czarownicy”, który do dziś łączy sport, folklor i mroczne dziedzictwo alpejskich wierzeń. Tydzień czarownic w Alpach. Kulminacją jest widowiskowy zjazd Belalp Hexe Styczniowe obchody w regionie Blatten-Belalp nie ograniczają się jednak do jednego dnia rywalizacji. Przez niemal cały tydzień ośrodek narciarski żyje tematem czarownic, a Belalp Hexe przybiera formę rozbudowanego festiwalu, w którym sport splata się z folklorem i lokalną tradycją. Program obejmuje mniejsze zawody, wydarzenia dla rodzin oraz Noce Czarownic, podczas których wioski w dolinie wypełniają się muzyką, pochodniami i kostiumami inspirowanymi legendą. Zwieńczeniem tygodnia jest sobotni zjazd Belalp Witches' Downhill – najbardziej rozpoznawalny punkt całych obchodów, przyciągający zawodników i widzów z całej Szwajcarii oraz z zagranicy. Trasa należy do najbardziej spektakularnych w Alpach. Zawodnicy startują z Hohstocku na wysokości ponad 3100 m n.p.m., by pokonać około 12 kilometrów i dotrzeć do Blatten położonego na wysokości ok. 1320 m n.p.m. Najszybsi kończą zjazd w nieco ponad dwie minuty, jednak równie ważny jak czas jest tu charakter wydarzenia. Obok sportowców rywalizujących na poważnie, na trasie pojawiają się grupy amatorów przebranych za czarownice – z zielonymi twarzami, spiczastymi kapeluszami i miotłami. Jadą własnym tempem, zatrzymują się po drodze, by częstować widzów przekąskami lub symbolicznie wznieść toast wiśniowym sznapsem, ulubionym trunkiem legendarnego vom Hegdorna. Część ekip nie dociera do mety w komplecie, gubiąc się na rozległych, ośnieżonych stokach Belalp lub ulegając pokusie dłuższego postoju w punktach widokowych. Zjazd rozgrywa się w scenerii alpejskiego krajobrazu obszaru Jungfrau-Aletsch, co tylko wzmacnia jego widowiskowy charakter. Jury ocenia nie tylko wyniki sportowe, lecz także kreatywność strojów i spójność grup, przyznając nagrody za najlepsze przebrania. W ostatnich edycjach w wydarzeniu uczestniczyło ponad tysiąc osób, a organizatorzy podkreślają, że to właśnie połączenie rywalizacji, humoru i wspólnego świętowania decyduje o wyjątkowości Belalp Hexe. Jak zauważa Lara Andereggen, szefowa działu marketingu w Belalp, pierwotnie zjazd miał ożywić spokojny styczniowy okres poza sezonem, dziś natomiast stał się jedną z najbardziej charakterystycznych zimowych tradycji regionu. Kolejna, 45. edycja zaplanowana jest w terminie od 9 do 16 stycznia 2027 roku i – jak zapowiadają organizatorzy – ponownie zamieni Belalp w krainę czarownic. Źródła: Blatten-Belalp, National Geographic Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jedna chwila na stoku i możesz zapłacić setki euro. W Alpach zaostrzono przepisy
Zimowe urlopy w Alpach kojarzą się z prędkością, adrenaliną i beztroską zabawą na śniegu. Tymczasem nawet drobne zachowania, które wielu narciarzy uznaje za zupełnie normalne, mogą zakończyć się nie tylko upomnieniem, lecz także dotkliwym mandatem. Na europejskich stokach obowiązują bowiem przepisy, o których turyści często dowiadują się dopiero wtedy, gdy jest już za późno.
Sezon narciarski w pełni, a alpejskie kurorty przeżywają oblężenie. Wraz ze wzrostem liczby turystów rośnie jednak również liczba interwencji służb porządkowych na stokach. Lokalne władze coraz częściej egzekwują przepisy dotyczące bezpieczeństwa i zachowania na trasach zjazdowych, a ich naruszenie może skutkować wysokimi karami finansowymi. Co istotne, część regulacji różni się w zależności od kraju. Datego to, co w jednym ośrodku uchodzi płazem, w innym może kosztować setki euro. Zakaz zatrzymywania się na stoku. Za postój grożą mandaty Wielu urlopowiczom stok narciarski przypomina otwartą przestrzeń rekreacyjną, w której można w dowolnym momencie przystanąć, zrobić zdjęcie, poprawić sprzęt czy poczekać na wolniejszych uczestników grupy. Tymczasem, zgodnie z międzynarodowymi zasadami bezpieczeństwa narciarskiego, takie zachowanie w określonych miejscach jest uznawane za poważne zagrożenie. Kodeks Postępowania FIS jasno wskazuje, że narciarz nie powinien zatrzymywać się w przewężeniach tras, pod stromymi załamaniami terenu, za zakrętami ani w punktach o ograniczonej widoczności. Osoba stojąca tuż za garbem stoku lub na wąskim odcinku może zostać dostrzeżona przez nadjeżdżających dopiero w ostatniej chwili, co przy dużej prędkości często uniemożliwia bezpieczne ominięcie przeszkody. W szczycie sezonu, gdy na trasach panuje duży ruch, problem staje się szczególnie widoczny. Rodziny i grupy zatrzymują się, by zebrać wszystkich uczestników zjazdu, zrobić zdjęcia czy porozmawiać, nie zdając sobie sprawy, że tworzą realne ryzyko kolizji. W wielu krajach alpejskich przepisy te mają nie tylko charakter zaleceń, lecz także podstawę prawną. We Włoszech za postój w niebezpiecznym miejscu grozi mandat wynoszący co najmniej około 100 euro, a w innych państwach kary mogą sięgać nawet 500 euro. Podobne zasady obowiązują także we Francji, Austrii i Szwajcarii, gdzie patrole narciarskie regularnie kontrolują zachowanie na trasach i mogą nakładać kary finansowe lub odbierać karnety osobom stwarzającym zagrożenie. W sytuacjach, gdy dochodzi do wypadku, interweniuje policja, a konsekwencje mogą być znacznie poważniejsze. Nie bez znaczenia są też kwestie finansowe. W razie poważnej kolizji narciarz, który zatrzymał się w niedozwolonym miejscu, może zostać obciążony kosztami akcji ratunkowej, obejmującej transport śmigłowcem i działania wyspecjalizowanych służb – to wydatki liczone w tysiącach euro. Co więcej, część polis turystycznych wyłącza odpowiedzialność w sytuacjach, gdy złamano lokalne przepisy bezpieczeństwa. Dlatego ośrodki narciarskie i szkoły jazdy zalecają, by przerwy robić wyłącznie na skraju trasy, w miejscach dobrze widocznych i oddalonych od stromych oraz wąskich fragmentów stoku. W przeciwnym razie zwykłe zatrzymanie się może zakończyć się nie tylko mandatem, lecz także poważnymi konsekwencjami prawnymi i finansowymi. Obowiązkowe kaski i zasady bezpieczeństwa na stokach Warto też pamiętać, że od 1 listopada 2025 roku Włochy wprowadziły jedne z najbardziej kompleksowych przepisów bezpieczeństwa narciarskiego w Europie. Po raz pierwszy obowiązek noszenia kasku objął wszystkich użytkowników stoków – bez względu na wiek, poziom zaawansowania czy kraj pochodzenia. Dotyczy to narciarzy, snowboardzistów, osób jeżdżących na sankach, a nawet turystów korzystających z tras okazjonalnie. Wymagany jest kask z oznaczeniem CE (Conformité Européenne), które potwierdza zgodność ze standardami unijnymi w zakresie zdrowia, bezpieczeństwa i ochrony użytkownika. Włoskie władze podkreślają, że celem zmian jest ograniczenie liczby urazów głowy, które należą do najpoważniejszych konsekwencji wypadków na stoku. Regulacje wprowadzano stopniowo – najpierw obejmowały dzieci do 14. roku życia, później młodzież do 18 lat, a obecnie rozszerzono je na wszystkich. Za złamanie przepisów grozi mandat do 200 euro, a dodatkowo służby mogą zawiesić karnet nawet na trzy dni. To jednak część szerszego pakietu zasad. We Włoszech obowiązuje także wymóg posiadania ubezpieczenia OC dla narciarzy. Jazda bez polisy może zakończyć się natychmiastową grzywną oraz cofnięciem skipassu. Wprowadzono również limit alkoholu we krwi na poziomie 0,5 promila oraz zasadę zerowej tolerancji wobec narkotyków. Regulacje obejmują nawet zachowania pozornie błahe – jak spożywanie posiłków w strefach wejściowych wyciągów czy na samych wyciągach. Na tle Europy włoskie prawo jest wyjątkowo rygorystyczne. W wielu krajach obowiązek jazdy w kasku dotyczy wyłącznie najmłodszych. W Chorwacji i Słowenii kaski muszą nosić dzieci do 14. roku życia. W Polsce obowiązek obejmuje osoby poniżej 16 lat. W Austrii przepisy różnią się regionalnie, ale w większości alpejskich landów, m.in. w Salzburgu i Styrii, kask jest wymagany do ukończenia 15 lat. We wszystkich tych państwach za brak kasku grożą mandaty, jednak dorośli narciarze formalnie nie podlegają takim restrykcjom jak we Włoszech. Równolegle inne ośrodki w Europie wprowadzają własne, często zaskakujące regulacje. Francuski kurort Les Gets zakazał palenia na całym swoim terenie, a podobne przepisy rozważane są w kolejnych regionach. Z kolei w austriackim Ischgl od 2016 roku obowiązuje zakaz chodzenia po miejscowości w butach narciarskich między godz. 20 a 6 rano – naruszenie tego przepisu może kosztować nawet 2000 euro. Na tym tle włoskie stoki jawią się dziś jako jedne z najbardziej konsekwentnie regulowanych pod względem bezpieczeństwa w całych Alpach. Źródła: Daily Mail, Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Mnisi wybrali to miejsce ze względu na odosobnienie. Współcześni narciarze odkryli je na nowo
Trasa Walenpfad prowadzi przez malownicze Alpy. Nie brak tu punktów widokowych i ułatwiających życie kolejek. A przyroda naprawdę jest doskonała!
Spis treści: Wioska musi mieć lokalną piekarnię i palarnię kawy Walenpfad – górska trasa, która zaczyna się leniwie, a kończy z przytupem Walegg – miejsce, gdzie alpejska sielanka zmienia się w dzikie piękno Szlak Brunni – botaniczna uczta z widokiem na Bannalpsee Jak zaplanować podróż do Engelbergu „Nie piłam lepszego americano” – telefon wibruje powiadomieniem. Co za frazes, wzdycham w duchu, ale czytam dalej: „Zakochałam się w grafikach, które zdobią tu opakowania kawy. Chyba kupię wszystkie… Siedzę w cudownej księgarnio­kawiarni. Przychodź natychmiast”. Kwadrans później przy Dorfstrasse 9 przekraczam próg Roastery Engelberg i mimo sceptycyzmu z miejsca daję się oczarować historii, którą dzieli się ze mną przyjaciółka. Atmosfera tego miejsca jest nie do podrobienia. Wioska musi mieć lokalną piekarnię i palarnię kawy Zaczęło się od sklepu papierniczego i księgarni. Zostały założone przez Roberta Hessa w 1888 r.! Poza artykułami piśmienniczymi i książkami sprzedawano tu również zdjęcia sportowe i drobne pamiątki. Biznes się przyjął, nie załamały go dwie kolejne wojny światowe, a w 2019 r. powiększył o palarnię kawy – i tak narodziło się Roastery Engelberg. Zamawiam americano z aeropressu z lodem. Dostaję mocną, czarną mrożoną kawę i zaproszenie na koncert, bo Gustaw, tutejszy barista, brodacz z lokami sięgającymi ramion, jest również znanym w Engelbergu muzykiem. Od niego właśnie obie dowiadujemy się, że Roastery to projekt, który powstał dzięki rodzeństwu Sophii i Oscarowi. Uważali, że każda wioska powinna mieć lokalną piekarnię, rzeźnika, sklep z serami i oczywiście lokalną palarnię kawy. Przed nimi w Engelbergu nie było nikogo innego, kto tym właśnie by się zajmował, a oni (dzieląc pasję ojca) robią to doskonale. Pociągam ostatni łyk, kawa jest idealna, ale ciągnie mnie w góry. W planach mam trasę Walenpfad: z Engelberg Ristis do Kreuzhütte. Walenpfad – górska trasa, która zaczyna się leniwie, a kończy z przytupem Rześkie powietrze kręci w nosie, lustruję panoramę okolicy od szczytu Hahnen, który mam po lewej stronie, aż do Graustock po prawej. Dzień wcześniej lało, ale nie narzekam, miałam czas przygotować się na dzisiejszy trekking. O Walenpfad mówią, że to najpiękniejszy szlak w okolicy, jeśli nie w całym kantonie Obwalden. Dzisiejsza trasa mierzy niecałe 12 km. Szacuję, że pokonam ją w jakieś 4 godz. Zaczyna się tuż przy stacji górskiej Engelberg-Ristis na wysokości 1600 m n.p.m. i wiedzie do schroniska Kreuzhütte na 1718 m n.p.m. w regionie Bannalp. Na Ristis z Engelbergu docieram kolejką gondolową, a potem zastanawiam się tylko chwilę i wskakuję na krzesełko wyciągu kursującego z Ristis do Brunnihütte. Decyzja o podwózce była spontaniczna – część poranka spędziłam, leniwie pijąc kawę i słuchając lokalnych opowieści, przyda się trochę podgonić. Pierwsze 250 m wysokości zdobywam zatem, machając radośnie nogami w powietrzu, a Walenpfad rozpoczynam dopiero w Brunnihütte. Ścieżka prowadzi brzegiem niewielkiego jeziora Härzli. Mijam grupki osób brodzących w wodzie, przyglądam się im z rosnącym zaciekawieniem. Okazuje się, że przy Härzlisee wytyczona została ścieżka sensoryczna Kneippa. Sebastian Kneipp był niemieckim duchownym, który opracował system terapii wykorzystujący naturalne środowisko do poprawy zdrowia. Mówi się o nim, że był pierwszym propagatorem odnowy biologicznej w XIX-wiecznej Europie. Wierzył w hydroterapię. W 1886 r. opublikował książkę „Moje leczenie wodą”. Nie trudno mi uwierzyć, że spacerując z nogami zanurzonymi w chłodnej toni wysokogórskiego jeziorka, stąpając na przemian po drewnianych deskach, kamieniach czy żwirze, można błyskawicznie poprawić krążenie, a stymulowanie receptorów znajdujących się na stopach wpłynie pozytywnie na całe ciało. Oddalam się od uzdrawiającej wody, docieram za to do punktu widokowego Rosenbold. Dostrzegam stąd charakterystyczne lodowce okalające Titlis – wizytówkę Engelbergu, szczyt mierzący 3238 m n.p.m. Patrząc na zachód, rozpoznaję smukłą sylwetkę Hahnen (2606 m n.p.m.). Dalej szpiczasty wierzchołek Gross Spannort (3198 m n.p.m.). Nad krajobrazem dominuje jednak majestatyczny Brunnistock wznoszący się na wysokość 2952 m n.p.m. Wyższe partie góry, pokryte wiecznym lodem, skrzą się teraz w słońcu. U podnóża rozciągają się soczyście zielone doliny i lasy, które wznoszą się ku skalistym zboczom. Przyroda naprawdę jest doskonała! Walegg – miejsce, gdzie alpejska sielanka zmienia się w dzikie piękno Wspinaczka na Brunnistock to wyzwanie chętnie podejmowane przez alpinistów. Może kiedyś… Tymczasem opuszczam Rosenbold, ścieżka zakręca i prowadzi mnie teraz wzdłuż skalistych zboczy Walenstock w dół, do doliny Walenalp. Zanurzam się w las, chowając przed słońcem. Łapię oddech, bo po wyjściu z cienia zaczyna się podejście na Walegg – na 1952 m n.p.m. Przecinam alpejskie pastwiska, dźwięki krowich dzwonków towarzyszą mi teraz w trasie, nie zbliżam się zbytnio do pasących się zwierząt, nie potrzebuję kłopotów. Łapię czas, po 40 minutach jestem na szczycie. Zatrzymuję się, by nasycić oczy pięknem panoramy rozciągającej się od Nidwaldnertal do Mittelland. Rozpoznaję charakterystyczny szczyt Säntis z anteną telekomunikacyjną na wierzchołku. Znany z tego, że co roku w dniu obchodów powstania Konfederacji Szwajcarskiej, czyli 1 sierpnia, na jednej z jego stromych ścian rozwieszana jest ogromna flaga. W tym roku się spóźniłam, ale obiecałam sobie, że kiedyś to widowisko zobaczę. Kierując wzrok ku Bannalp, mam przed oczami skalne ściany z piargami. Bardziej tu dziko niż na sielskim pierwszym odcinku Walenpfad. Szlak Brunni – botaniczna uczta z widokiem na Bannalpsee Wędruję wąską, stromą ścieżką w kierunku Alphütte Oberfeld. Warto tam zajrzeć do stojącego w pobliżu malutkiego rustykalnego sklepiku rolniczego Hoflädeli i zaopatrzyć się w rarytas produkowany w Alpach – kozi ser. Mijam schronisko i w końcu łapię pierwszy błysk słońca na zielonkawej toni jeziora Bannalpsee. Przyznaję, że ten punkt widokowy wart jest całego trudu mojej wędrówki i nic to, że jezioro jest sztuczne – powstało po wybudowaniu w latach 1935–1937 zapory i elektrowni w Oberrickenbach – bo mój zachwyt jak najbardziej prawdziwy. Patrzę na zegarek, wysłużony suunto pokazuje, że pokonałam 456 w górę i 740 w dół. Ten krótki, a przy tym zjawiskowy trekking zajął mi łącznie trochę ponad 3 godz. Dzień się jeszcze nie skończył, a ja już wiem, jak chcę zacząć kolejny. W górach, ale żeby był idealny, muszę jeszcze skoczyć do Roastery Engelberg po torebkę Early Bird, jasno palonej kawy ze słodką nutą suszonych owoców. Myślę, że będzie perfekcyjnie smakować pita z mojego górskiego termosu w połączeniu z mieszanką orzechów, którą zawsze zabieram ze sobą na szlak. Zdecydowałam, że jutro wrócę nad Härzlisee. Kiedy dziś tamtędy przechodziłam, zainteresowały mnie tablice z opisami okolicznej przyrody. Sprawdziłam, że należą do szlaku Brunni, który kończy się właśnie przy jeziorze. Na trasie oznaczono i opisano ponad sto gatunków roślin. To raj dla zainteresowanych botaniką, a ja niedawno wróciłam z warsztatów z profesorem Łukaszem Łuczajem, znanym botanikiem i popularyzatorem wiedzy o roślinach jadalnych. Z profesorem sprawdzałam, co można zjeść na mazurskiej łące. Najwyższy czas odkryć, jak wypadnie jej porównanie z alpejską. Który dziki stół okaże się bogatszy? Jak zaplanować podróż do Engelbergu Trasa Engelberg Ristis – Brunnihütte – jezioro Härzli – punkt widokowy Rosenbold – jezioro Bannalp – Kreuzhütte 11,2 km, 4 godz. Dojazd Samolotem z Warszawy do Zurychu. Bezpośrednie loty oferują LOT i Swiss. Pociągiem z Zurychu do Lucerny. Podróż trwa ok. 45 min. W Lucernie przesiądź się na pociąg regionalny do Engelbergu. Podróż trwa ok. 1 godz. Składy kursują regularnie, zazwyczaj co godzinę. Więcej na swisrails.com. W Zurychu warto zrobić przystanek z wielu powodów. Jednym z nich jest pójście na obiad do Hiltl, pierwszej na świecie restauracji wegetariańskiej, otwartej w 1898 r. Nocleg Bänklialp Hotel, Bänklialpweg 25. Piękny hol, skromne pokoje z widocznymi śladami upływającego czasu. Ski Lodge Engelberg, Erlenweg 36. Jedzenie Włoska restauracja Al Monastero, Dorfstrasse 2. Najlepsza pizza w mieście. Najlepiej zamówcie al monastero z krewetkami i wędzonym łososiem. Ski Lodge Engelberg, Brasserie Konrad, Erlenweg 36. Tu każdy chce się pokazać. Dość drogo, ale warto wpaść nawet tylko na ich ziemniaki purée z ziołami i cebulą. Niebo! Roastery Engelberg, Dorfstrasse 9. Kawiarnia, księgarnia i sklep papierniczy. Miejsce z historią, energią i duszą. Wybitna palona na miejscu kawa. Warto wiedzieć Chcesz oszczędzić w Engelbergu? Korzystaj z bezpłatnych autobusów. Kursują one do wszystkich dolnych stacji kolejek górskich i do stacji kolejowej. Od niedawna w centrum Engelbergu działa bezpłatny i bezprzewodowy internet. Źródło: National Geographic Traveler
Oszałamiająca wioska, do której nie prowadzi żadna droga. To jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Alpach
Górskie miejscowości od lat przyciągają tych, którzy szukają ciszy, spektakularnych widoków i poczucia oderwania od codzienności. Nie każda jednak pozwala przeżyć to doświadczenie w pełnym wymiarze. W sercu szwajcarskich Alp znajduje się wioska, do której nie prowadzi żadna droga samochodowa – można dotrzeć tam wyłącznie pieszo lub kolejką linową. To właśnie ta niedostępność czyni ją jedną z najbardziej wyjątkowych w Europie.
Przez stulecia ta średniowieczna osada pozostawała na uboczu wielkich szlaków komunikacyjnych, niemal zawieszona między niebem a doliną. Dziś podróżnych dowozi do niej jedna z najbardziej stromych kolejek linowych świata, prowadząca do wioski liczącej zaledwie około 430 mieszkańców. Mürren, położona na tarasie skalnym nad doliną Lauterbrunnen, bywa nazywana najpiękniejszą szwajcarską wioską – i nie bez powodu. Brak samochodów, surowy alpejski krajobraz i widok na legendarne czterotysięczniki sprawia, że miejsce to wciąż zachowuje charakter, który w Alpach jest coraz rzadziej spotykany. Alpejska wioska daleko od drogi Przez większą część swojej historii Mürren funkcjonowała niemal w całkowitym odosobnieniu. Położona na skalnym tarasie wysoko nad doliną Lauterbrunnen, była miejscem, do którego nie prowadziły żadne drogi, a codzienne życie wymagało fizycznej wytrzymałości i dobrej organizacji. Mieszkańcy przez stulecia schodzili pieszo wiele godzin w dół do doliny, by uzupełnić zapasy, załatwić sprawy urzędowe czy skorzystać z usług niedostępnych na miejscu, po czym wracali stromymi ścieżkami do wioski. Przełom nastąpił dopiero pod koniec XIX wieku. W 1891 roku uruchomiono kolej wąskotorową łączącą Mürren z górską stacją Grütschalp, skąd dalej prowadziła kolej linowo-terenowa do Lauterbrunnen. Był to moment, który symbolicznie otworzył wioskę na świat, choć nie zakłócił jej spokojnego. Kolejne dekady przyniosły dalsze rozwiązania komunikacyjne, w tym kolejkę linową do sąsiedniego Gimmelwald, również wolnego od ruchu kołowego. Prawdziwą inżynieryjną rewolucją stała się jednak nowoczesna Schilthornbahn, uznawana za najbardziej stromą kolejkę linową świata, która pokonuje niemal pionową ścianę Mürrenfluh i łączy wioskę z doliną w spektakularny sposób. Obecnie, mimo technologicznego postępu, Mürren zachowała swoją XIII-wieczną strukturę, tradycyjną zabudowę z kamienia i drewna oraz silnie zintegrowaną społeczność. Jak podkreślają mieszkańcy, życie bez samochodów, z codziennymi dojazdami kolejką do szkoły czy lekarza, stało się tu normą i elementem lokalnej tożsamości, a wielu turystów wraca do wioski regularnie, z czasem stając się niemal częścią tej niewielkiej, alpejskiej wspólnoty. Atrakcje Mürren, czyli alpejska kuchnia, sport i górska tradycja Choć Mürren ma zaledwie kilkuset mieszkańców, jej codzienny rytm i oferta potrafią zaskoczyć różnorodnością. Wąskie uliczki wioski wypełniają kameralne zajazdy oraz rustykalne restauracje, w których królują alpejskie sery, suszone kiełbaski i klasyczne dania kuchni górskiej. Są też niewielkie bary, gdzie wieczorami życie towarzyskie koncentruje się wokół kieliszka wina lub aperitifu. Obok nich funkcjonują sklepiki z pamiątkami – od ręcznie wykonanych krowich dzwonków i zegarów z kukułką po tradycyjne szwajcarskie czekolady oraz pożółkłe pocztówki, przywołujące czasy pierwszych turystów docierających w te strony. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miejscowości pozostaje Mürren Palace, otwarty w 1874 roku i często określany mianem „pierwszego pałacu Szwajcarii”. Ten historyczny hotel gościł niegdyś arystokrację, pionierów narciarstwa oraz gwiazdy kina (w tym Ritę Hayworth), a jego elegancka sala balowa do dziś przywołuje atmosferę belle époque i początków alpejskiej turystyki. Warto bowiem dodać, że Mürren odegrało również istotną rolę w historii sportów zimowych. Na początku XX wieku brytyjscy alpiniści i narciarze dostrzegli potencjał tutejszych stoków, a w 1922 roku Arnold Lunn zorganizował tu pierwsze zawody slalomowe, uznawane za fundament nowoczesnego narciarstwa alpejskiego. Wkrótce potem powstał Klub Narciarski Kandahar, a w 1931 roku miejscowość była gospodarzem pierwszych mistrzostw świata w narciarstwie alpejskim. Dziś region oferuje ponad 50 kilometrów tras zjazdowych, a przy sprzyjających warunkach możliwy jest imponujący, kilkunastokilometrowy zjazd ze szczytu Schilthorn aż do dna doliny Lauterbrunnen. Poza sezonem zimowym Mürren zmienia swoje oblicze. Latem przyciąga paralotniarzy, piechurów i miłośników przyrody, oferując spektakularne widoki na pionowe urwiska, kaskadowe wodospady i kwieciste alpejskie łąki. Dodatkowym elementem globalnej rozpoznawalności stał się film „W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości” z 1969 roku, którego kluczowe sceny kręcono na Schilthornie. Sukces produkcji do dziś przyciąga fanów kina i wzmacnia legendę tej niewielkiej, lecz wyjątkowo bogatej kulturowo wioski. Źródła: BBC, Mürren Schilthorn Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tu nie zapłacisz za karnet narciarski. Francuski ośrodek w Alpach podjął bezprecedensową decyzję
Sezon narciarski trwa w najlepsze, a alpejskie stoki ponownie zapełniły się miłośnikami zimowego szaleństwa. Dla wielu z nich największą barierą nie są jednak warunki pogodowe, lecz ceny – karnety narciarskie w Europie potrafią dziś kosztować fortunę. Tym większe zaskoczenie budzi decyzja jednego z francuskich ośrodków w Alpach, który... całkowicie zrezygnował z opłat za korzystanie z wyciągów.
Trwa najbardziej intensywny okres dla europejskich kurortów narciarskich. Alpejskie ośrodki otwierają kolejne trasy, a narciarze i snowboardziści planują wyjazdy, coraz częściej kalkulując nie tylko długość stoków, lecz także koszty. Rosnące ceny karnetów sprawiły, że według wielu narciarstwo stało się luksusem dostępnym tylko dla wybranych. Na tym tle decyzja jednego z francuskich kurortów, by udostępnić stoki bezpłatnie, wywołała spore poruszenie i otworzyła dyskusję o przyszłości zimowej turystyki w Alpach. Darmowe narciarstwo w Alpach? To możliwe Saint-Colomban-des-Villards to niewielka alpejska miejscowość w Sabaudii, położona na wysokości około 1100 metrów n.p.m., która tej zimy znalazła się w centrum międzynarodowej uwagi. Nie dlatego, że otwarto tu nowe trasy czy luksusowe hotele, lecz z powodu bezprecedensowej decyzji, czyli całkowitej rezygnacji ze sprzedaży karnetów narciarskich. Jak podkreślają lokalne władze, nie jest to gest marketingowy ani próba przyciągnięcia turystów za wszelką cenę, lecz efekt narastającego kryzysu finansowego, z którym ośrodek zmaga się od lat. Według burmistrza Pierre’a-Yves’a Bonnivarda deficyt utrzymywał się niemal nieprzerwanie od ćwierćwiecza, a w ostatnich sezonach gwałtownie się pogłębił. Główną przyczyną są coraz bardziej nieprzewidywalne warunki śniegowe, które skracają sezon i zwiększają koszty utrzymania wyciągów. W 2025 roku strata operacyjna sięgnęła już miliona euro – kwoty niemożliwej do udźwignięcia dla gminy dysponującej rocznym budżetem na poziomie 2,7 mln euro. Jak przyznaje burmistrz, niemal 40% środków miejskich było przeznaczanych na łatanie strat, co wzbudziło sprzeciw administracji państwowej i doprowadziło do interwencji prefektury. Sytuację dodatkowo pogorszyło zerwanie połączenia z rozległym kompleksem Les Sybelles, którego Saint-Colomban-des-Villards było częścią przez ponad dwie dekady. Eksperyment zamiast zamknięcia stoków. Gmina liczy koszty Wobec braku realnych alternatyw finansowych władze Saint-Colomban-des-Villards zdecydowały się na rozwiązanie pośrednie. Zamiast całkowitego zamknięcia infrastruktury narciarskiej ograniczono jej skalę do minimum i udostępniono ją bezpłatnie. Kluczowe okazały się proste wyliczenia: uruchomienie kas, systemu biletowego i obsługi sprzedaży generowałoby koszty sięgające nawet 40 tys. euro na sezon, podczas gdy prognozowane wpływy z karnetów dla początkujących nie przekroczyłyby 18 tys. euro. Jak przyznaje burmistrz, w tym przypadku brak opłat oznacza realne oszczędności. Szacowany koszt funkcjonowania darmowej strefy (obejmującej dwa wyciągi orczykowe i pas dla dzieci) wyniesie od 150 do 200 tys. euro, czyli kilkukrotnie mniej niż w poprzednim sezonie. Choć deficyt nie znika całkowicie, staje się możliwy do kontrolowania. Jednocześnie lokalne władze otwarcie przyznają, że jest to rozwiązanie tymczasowe. Na wysokości 1100 metrów narciarstwo alpejskie traci rację bytu szybciej, niż jeszcze niedawno zakładano, a zmiany klimatyczne szczególnie dotkliwie uderzają w ośrodki położone na średnich wysokościach. Z tego względu gmina postanowiła równolegle rozwijać alternatywne formy turystyki, jak m.in. trasy wędrówek na rakietach śnieżnych, czy piesze szlaki, skupiając się na kontakcie z naturą. Władze planują szczegółową ocenę eksperymentu po zakończeniu sezonu, a decyzje dotyczące przyszłości zapadną wiosną. Tegoroczna zima ma więc dla Saint-Colomban-des-Villards charakter etapu przejściowego. Jej wyniki pokażą, czy bezpłatne narciarstwo może funkcjonować jako uzupełnienie szerszej oferty, a nie jej fundament, i czy obrany kierunek pozwoli gminie stopniowo uniezależnić się od kosztownej infrastruktury narciarskiej. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Alpy mogą stracić niemal wszystkie lodowce do końca stulecia. Naukowcy biją na alarm
Nowe badanie ETH Zurich ujawnia niepokojące prognozy: przy ociepleniu o 4°C w Alpach może pozostać jedynie 20 lodowców do końca wieku. Apogeum rocznej utraty może nastąpić już w latach 2033–2041.
Międzynarodowy zespół naukowców, kierowany przez badaczy z ETH Zurich, opublikował 15 grudnia 2025 roku w czasopiśmie „Nature Climate Change” przełomowe badanie dotyczące przyszłości lodowców na świecie. Główny autor, Lander Van Tricht z ETH Zurich, wraz z zespołem obliczył, ile lodowców może przetrwać do końca XXI wieku w zależności od scenariuszy ocieplenia klimatu. Wyniki są alarmujące. Przy globalnym wzroście temperatury o 4°C do 2100 roku, na całym świecie przetrwa jedynie około 18 tys. lodowców. Dla porównania, scenariusz ograniczający ocieplenie do 1,5°C przewiduje pozostanie około 100 tys.lodowców. Szczególnie niepokojące są dane dla Alp, gdzie liczba lodowców może zmniejszyć się drastycznie już w ciągu nadchodzących dwóch dekad. Ile lodowców przetrwa w Alpach do 2100 roku? Badacze wykorzystali trzy globalne modele lodowcowe oraz kilka scenariuszy klimatycznych, aby prognozować przyszłość lodowców w Alpach. W 2025 roku w tych górach znajduje się około 3 tys. lodowców. W zależności od scenariusza ocieplenia: przy +1,5°C do 2100 roku przetrwa około 430 lodowców (12%), przy +2,0°C – około 270 lodowców (8%), przy +2,7°C – około 110 lodowców (3%), przy +4,0°C – zaledwie około 20 lodowców (1%). Tak dramatyczna redukcja liczby lodowców oznacza niemal całkowity zanik tych formacji w Alpach. Znane lodowce, takie jak Rhône czy Aletsch, mogą zredukować się do niewielkich fragmentów lub zniknąć całkowicie. Kiedy tempo zaniku lodowców osiągnie apogeum? Naukowcy z ETH Zurich wprowadzili nowy termin – „Peak Glacier Extinction” – oznaczający moment, w którym w ciągu jednego roku zniknie największa liczba lodowców. Zgodnie z badaniem: przy ociepleniu o +1,5°C, apogeum nastąpi około 2041 roku – zniknie wtedy około 2 tys. lodowców; w scenariuszu +4,0°C, szczyt nastąpi około 2055 roku – zniknie aż 4 tys. lodowców. W przypadku Alp szczyt rocznej utraty lodowców może wystąpić jeszcze wcześniej – między 2033 a 2041 rokiem. Tempo zaniku jest tak intensywne, że większość małych lodowców może zniknąć w ciągu najbliższych 10–20 lat. Co oznacza zanik lodowców dla Europy Środkowej, turystyki i gospodarki? Zanik lodowców to nie tylko problem środowiskowy, ale również kulturowy i ekonomiczny. Lodowce są kluczowe dla turystyki w regionach alpejskich, a ich zniknięcie wpłynie bezpośrednio na dochody z tego sektora. Mniejsze lodowce, choć nie wpływają znacząco na poziom mórz, pełnią ważną rolę w lokalnym zaopatrzeniu w wodę oraz przyciągają turystów. W Europie Środkowej, gdzie obecnie znajduje się około 3 tys. lodowców, ich liczba może spaść do zaledwie 110 w scenariuszu +2,7°C – co stanowi jedynie 3% obecnej liczby. Taki ubytek może prowadzić do znaczących zmian w gospodarce regionu i sposobie życia lokalnych społeczności. Jak globalne ocieplenie wpłynie na lodowce na całym świecie? Badanie objęło nie tylko Alpy, ale również inne regiony świata, w tym Kaukaz, Góry Skaliste, Andy, Azję Centralną oraz góry Afryki. Wyniki pokazują, że: w Górach Skalistych: przy +1,5°C przetrwa około 4 400 lodowców (25%), przy +4,0°C – tylko 101; w Andach: przy +1,5°C przetrwa 43% lodowców, przy +4,0°C – tylko 950; w Azji Centralnej: przy +1,5°C przetrwa 43%, przy +4,0°C – około 2 500 lodowców (spadek o 96%). Każdy dodatkowy stopień ocieplenia przyczynia się do utraty tysięcy lodowców. Co więcej, nawet regiony wcześniej uznawane za względnie stabilne – jak Karakorum – są obecnie zagrożone zanikiem lodowców. Badanie zostało przeprowadzone przez naukowców z ETH Zurich, Swiss Federal Institute for Forest, Snow and Landscape Research (WSL) oraz Vrije Universiteit Brussel. Współautorem jest profesor Daniel Farinotti z ETH Zurich. Badanie powstało dzięki modelowaniu komputerowemu i wsparciu m.in. Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych oraz NASA. Źródło: ETH Zurich
Les Menuires, Méribel, Saint-Martin-de-Belleville – francuski raj dla narciarzy. Każdy znajdzie tu coś dla siebie
Gdy zaczynasz tu szusować, możesz to robić w zasadzie bez końca. Ośrodek narciarski Les Menuires leży w sercu doliny Belleville, jednej z tzw. Trzech Dolin (Les Trois Vallées).
Spis treści: Po mistrzowskich trasach Méribel Saint-Martin-de-Belleville Chalet du Sunny Zakładamy narty pod hotelem i w zasadzie już jesteśmy na stoku. Nie musimy nigdzie jechać busem, autem czy bryczką. Moglibyśmy nawet założyć narty już w pokoju i wyskoczyć przez okno na zaśnieżoną pochyłą polanę. Potem pod wiaduktem do wyciągu i dalej fruuu... w wysokie Alpy. Jesteśmy w Les Menuires, w sercu doliny Belleville, jednej z tzw. Trzech Dolin (Les Trois Vallées), które uważane są za największy teren stricte narciarski na świecie. Znajduje się tu w sumie 335 tras o łącznej długości ponad 600 km! Sama stacja narciarska Les Menuires powstała w 1964 r. i chwali się 89 trasami i 31 wyciągami. Do tego dochodzi kilkadziesiąt restauracji i równie wiele hoteli. Centrum ośrodka jest La Croisette, czyli „patelnia”, na której kończy się większość zjazdów. I przy której można coś zjeść, wypożyczyć sprzęt czy po prostu odpocząć. To stąd wieczorem ruszamy przez góry na skuterach śnieżnych. Wiatr urywa głowę, śnieg rozbryzguje się wysoko na boki. Jest mroźno, ale rozgrzewa nas adrenalina. Po mistrzowskich trasach Méribel Następnego dnia udajemy się do niedalekiego Méribel. – Samochodem jechalibyśmy tam godzinę. Na nartach co najmniej dwa razy szybciej. Mimo że przez wysokie góry – mówi nasz przewodnik Tomek Winiarski. W Les Menuires spędza każdą zimę od 1987 r. Pracuje tu jako instruktor, a o okolicy wie wszystko. Dzięki temu po drodze mamy też szybką i darmową lekcję historii sportu. Tomek wspomina, jak pracował podczas zimowych igrzysk olimpijskich Albertville w 1992 r., które odbywały się m.in. na stokach, na których teraz szusujemy, a więc Les Menuires i Méribel. Ale też obiektach w Courchevel, La Plagne, Tignes, Val d’Isere, Les Arcs i wielu innych. Igrzyska i mistrzostwa – Trudno sobie wyobrazić, jak wyglądają trasy dla najlepszych. W 1992 r. miałem przyjemność pracować nad przygotowaniem slalomu w Les Menuires w ramach igrzysk. Wydawało nam się, że wszystko jest świetnie, ale przyjechał delegat FIS i kazał całą nawierzchnię zeskrobać, a potem zalać wodą i zamrozić. Oni naprawdę jeżdżą po lodzie! Dzięki temu trasa zjazdowa tak szybko się nie niszczy i jest sprawiedliwiej. W Les Menuires podczas olimpiady rozegrano prestiżowy slalom męski, a w Méribel, do którego właśnie dojeżdżamy, slalomy kobiece i zawody hokejowe. W osadzie Méribel-Mottaret, gdzie znajduje się stadion narciarski ze sporymi trybunami i stromym stokiem, odbywają się też męskie konkurencje mistrzostw świata w narciarstwie alpejskim: slalom gigant i slalom specjalny. – A tam, wyżej, odbywa się bieg zjazdowy – pokazuje Winiarski. Konkurencje kobiece z kolei są w niedalekim Courchevel. Szusujemy dalej. Po kolejnych kilkunastu minutach przejeżdżamy obok miejsca, w którym w grudniu 2013 r. doszło do głośnego wypadku z udziałem legendy Formuły 1 Michaela Schumachera. Sportowiec wyjechał poza trasę, nie zauważając schowanych pod śniegiem skał. Wywrócił się i uderzył głową w kamień. Nie pomógł kask, a zaszkodziła prawdopodobnie zamontowana na nim kamerka go pro. Niemiec zapadł w długą śpiączkę, do dziś nie odzyskał sprawności. Saint-Martin-de-Belleville Wieczorem zjeżdżamy niżej, do urokliwego Saint-Martin-de-Belleville. To również stacja narciarska, ale już całkiem inna niż Les Menuires. O ile tę drugą stworzono w XX w. od zera na terenach dawnej kopalni węgla, o tyle Saint-Martin to tradycyjna wieś, w której podziwiamy i piękny barokowy kościół, i mnóstwo starych budynków z różnych epok. Przede wszystkim jednak zwiedzamy malutkie, ale szalenie ciekawe lokalne muzeum. Mamy tu więc typową chatę pasterską, w której mieszkańcy żyli razem ze swoim bydłem. Przyglądamy się domowym sprzętom i ściennym malowidłom, które obrazują życie alpejskich wieśniaków w kolejnych miesiącach roku. Oglądamy też krótkie, ale pouczające filmy o pracy rolników, dawnych metodach wytwarzania masła czy cepowaniu i mieleniu ziaren na mąkę. Chalet du Sunny Ostatniego dnia szusujemy od wczesnego rana do późna, jedynie z krótką przerwą na lunch. Przed powrotem chcemy się nasycić górskimi krajobrazami, śniegiem, alpejskim powietrzem. Słońce niestety wychodzi zza chmur rzadko, ale i tak mamy z jazdy sporo frajdy. Trudno w to uwierzyć, ale gdyby w tym samym czasie w Trzech Dolinach działały wszystkie wyciągi, w ciągu godziny byłyby w stanie przetransportować na stoki aż 260 tys. ludzi! Na szczęście ogrom terenu sprawia, że tłumów wokół nie widać. Każdy jest w stanie znaleźć tu swoją niszę i naprawdę dużo przestrzeni. To niewątpliwie jest wielki atut miejsca. Na ostatnią kolację, do Chalet du Sunny na wysokości 2500 m n.p.m., jedziemy... ratrakiem. Wiatr dmie, śnieg oblepia szyby tak, że nic wokół nie widać. Maszyna warczy i podskakuje na wertepach. Wrażenie jest takie jak podczas jazdy czołgiem. W ciągu dnia można by tam pewnie dotrzeć na nartach, ale teraz, po zmroku, inaczej się nie da. Cóż, zwłaszcza po takiej wycieczce fondue w górskiej chacie na tej wysokości smakuje wybornie. Źródło: archiwum NG
Świąteczny hit rozsławił to miejsce. Od 40 lat wracają tu fani „Last Christmas”
Czterdzieści lat po premierze jednego z najbardziej rozpoznawalnych świątecznych hitów w historii, malownicza alpejska wioska, w której powstał teledysk do „Last Christmas”, wciąż przeżywa oblężenie fanów Wham!. To właśnie tu – w miejscu, gdzie George Michael i Andrew Ridgeley nakręcili zimową historię miłosną – co roku powracają miłośnicy kultowego klipu. Gdzie znajduje się ta słynna lokalizacja?
Gdy 3 grudnia 1984 roku ukazało się „Last Christmas”, mało kto przypuszczał, że piosenka Wham! stanie się jednym z najbardziej trwałych symboli świątecznego popkulturowego krajobrazu. Utwór, który opowiada o rozczarowaniu, tęsknocie i nadziei, połączony został z teledyskiem pełnym zimowych obrazów – śmiechu na śniegu, wspólnego ubierania choinki i przytulnej atmosfery górskiej chaty. Choć przez lata hit ten plasował się głównie na drugim miejscu brytyjskich list przebojów, w końcu zdobył upragniony szczyt zestawienia w Nowy Rok 2021, a później (po 39 latach od premiery) również w Boże Narodzenie 2023. W międzyczasie zimowa sceneria klipu stała się tak samo kultowa jak sama melodia. Nic więc dziwnego, że co roku w grudniu miłośnicy zespołu powracają do miejsca, w którym nakręcono ikonę świątecznej popkultury. Alpejska wioska, którą „Last Christmas” zmieniło w świąteczną ikonę Saas-Fee, położone wysoko w Alpach Pennińskich w kantonie Valais, od czterech dekad przeżywa w grudniu wyjątkowy napływ turystów. Ta spokojna, niemal wolna od samochodów wioska, otoczona szczytami przekraczającymi 4 tys. m.n.p.m., stała się nie tylko popularnym ośrodkiem sportów zimowych, lecz także miejscem pielgrzymek fanów zespołu Wham!. To właśnie tutaj powstała znaczna część teledysku do „Last Christmas”, który na zawsze zmienił wizerunek Saas-Fee, nadając mu status jednego z najbardziej rozpoznawalnych zimowych plenerów w historii popkultury. Szwajcarski ośrodek oferuje ponad 100 km tras narciarskich i snowboardowych, nowoczesne wyciągi, a także malownicze trasy saneczkowe – w tym słynny, ponad 5-kilometrowy zjazd prowadzący z Felskinn do samej wioski. Latem region przyciąga miłośników trekkingu i wspinaczki lodowcowej, ale to grudzień pozostaje miesiącem szczególnym: właśnie wtedy setki fanów przybywają tu, by szukać miejsc znanych z teledysku. Najważniejszym punktem na ich mapie jest drewniany domek znajdujący się na zboczu nad wioską, przy jednej z leśnych ścieżek. To on został wykorzystany w produkcji jako górska chata, do której bohaterowie przyjeżdżają na Święta. Ujęcia z wnętrz nagrywano wprawdzie w zupełnie innym miejscu, jednak widok na oryginalny budynek wciąż budzi ogromne emocje. Chata znajduje się na prywatnym terenie i można podziwiać ją tylko z zewnątrz i przy zachowaniu ciszy i szacunku dla właścicieli. Droga do niej jest dość stroma, lecz czego się nie robi, by na chwilę przenieść się do świata „Last Christmas”. Hotel, który stał się mekką fanów Wham! W samym sercu Saas-Fee znajduje się Walliserhof Grand Hotel & Spa (jeden z najbardziej prestiżowych obiektów w całym regionie) oraz sąsiedni Hotel Walliserhof, w którym ekipa Wham! mieszkała podczas kręcenia teledysku. To właśnie w ich kameralnych wnętrzach z widokiem na alpejskie szczyty, George Michael i Andrew Ridgeley spędzali zimowe dni 1984 roku. Dziś hotel świadomie pielęgnuje to dziedzictwo, oferując fanom wyjątkową możliwość zarezerwowania George Michael Suite. W apartamencie zgromadzono pamiątki związane z nagraniami, fotografie, archiwalne kadry oraz stylizowane elementy wystroju, dzięki czemu goście mogą zanurzyć się w nostalgii lat 80. Obiekt przygotował również specjalny pakiet Last Christmas Experience, który szybko stał się jedną z najbardziej pożądanych atrakcji sezonu. Obejmuje trzydaniową kolację inspirowaną zimową kuchnią regionu, zabieg spa nawiązujący do stylu Wham! oraz ulubiony koktajl George’a Michaela (wariację na bazie wódki z nutą arbuzowego spritzu). Dla najbardziej zaangażowanych fanów stworzono także interaktywną grę terenową dostępną w aplikacji hotelowej – goście przemierzają wioskę, próbując odnaleźć symboliczną broszkę zgubioną w śniegu, co stanowi nawiązanie do jednej z najbardziej charakterystycznych scen teledysku. W okresie świąteczno-noworocznym Saas-Fee oferuje jeszcze więcej atrakcji tematycznych. Organizowane są piesze wycieczki szlakiem Wham!, podczas których przewodnicy pokazują wszystkie plenerowe lokalizacje z klipu – od urokliwej chatki na zboczu po kolejkę linową Allalin i punkt widokowy z panoramą lodowców. Lokalna społeczność pielęgnuje także pamięć o zespole poprzez niewielką wystawę w Muzeum Saas, prezentującą kulisy powstawania teledysku. Jednak największym magnesem pozostaje WHAM! Karaoke Box, czyli świąteczna scena, na której odwiedzający mogą zaśpiewać „Last Christmas” i inne hity duetu, a nagrania udostępnić od razu w mediach społecznościowych. To właśnie tu, w rozświetlonym zimowym miasteczku, corocznie odradza się atmosfera kultowego hitu. Źródło: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tu zima spotyka się ze słońcem. Oto europejskie stoki z rekordową liczbą pogodnych dni
Sezon narciarski nabiera tempa, a europejskie kurorty wypełniają się miłośnikami zimowych sportów. Nie wszędzie jednak pogoda sprzyja w równym stopniu – w wielu regionach chmury i mgła potrafią skutecznie odebrać radość z jazdy. Dlatego coraz więcej osób wybiera ośrodki, które słyną z długich godzin nasłonecznienia i niemal codziennego błękitu nieba. Które europejskie stoki gwarantują zatem najwięcej słońca w sezonie?
Wraz z początkiem zimy narciarze i snowboardziści intensywnie planują swoje wyjazdy, szukając miejsc, gdzie warunki będą możliwie jak najlepsze. W ostatnich tygodniach analizowaliśmy już regiony oferujące najlepszy śnieg oraz te, które wyróżniają się najbardziej korzystnym stosunkiem jakości do ceny. Tym razem przyglądamy się zupełnie innemu kryterium – liczbie słonecznych godzin na stokach. Najnowszy ranking pokazuje, które europejskie ośrodki mogą pochwalić się wyjątkowo stabilną pogodą, dzięki czemu jazda staje się tam nie tylko sportem, lecz także czystą przyjemnością korzystania z zimowego światła. Perła Dolomitów z rekordową liczbą słonecznych godzin Madonna di Campiglio, położona w sercu włoskich Dolomitów, zajęła pierwsze miejsce w rankingu najbardziej słonecznych ośrodków narciarskich w Europie w 2026 roku. Eksperci platformy Hoppa przeanalizowali szczegółowe dane klimatyczne i wykazali, że kurort może pochwalić się blisko 2800 godzinami słońca rocznie – więcej niż jakikolwiek inny ośrodek narciarski na kontynencie. To wyjątkowe nasłonecznienie sprawia, że zimowe dni w Madonna di Campiglio często upływają pod błękitnym niebem, co w połączeniu z pewnymi warunkami śniegowymi (średnia wysokość opadów to 324 cm) tworzy jedną z najbardziej komfortowych scenerii do jazdy. „Perła Dolomitów”, jak nazywany jest ośrodek, od ponad wieku przyciąga zarówno stałych bywalców, jak i tych, którzy dopiero odkrywają włoskie Alpy. Już w XIX wieku odwiedzali go cesarz Franciszek Józef i cesarzowa Elżbieta, a dziś na jego stokach można spotkać takie osoby, jak m.in. Naomi Campbell, Chiara Ferragni czy Valentino Rossi. Popularność Madonna di Campiglio nie wynika jednak wyłącznie z prestiżu. Ośrodek oferuje długie, panoramiczne trasy, tereny przyjazne rodzinom, elegancką infrastrukturę après-ski oraz łatwy dostęp do jednych z najpiękniejszych szlaków w całych Dolomitach. Wystarczy kilkadziesiąt minut marszu, by dotrzeć do wodospadów Cascate di Vallesinella lub malowniczych jezior Nambino i Ritorto, czyli miejsc, które o każdej porze roku potwierdzają unikatowy charakter tego regionu. Dolomity pozostają zresztą jednym z najpopularniejszych obszarów wypoczynkowych w Europie: każdego roku odwiedza je około 34 milionów osób. W tym krajobrazie Madonna di Campiglio wyróżnia się nie tylko liczbą słonecznych dni, lecz także atmosferą miejsca, które od dziesięcioleci przyciąga miłośników zimy w jej najpiękniejszej odsłonie. Nie tylko Alpy. Oto słoneczne kurorty Europy Drugie miejsce w zestawieniu najbardziej słonecznych ośrodków narciarskich zajęło bułgarskie Bansko, które w ostatnich latach stało się jednym z najszybciej rozwijających się kurortów zimowych w Europie. Zanotowane 2744 godziny słońca rocznie plasują je tuż za włoską Madonną di Campiglio, potwierdzając, że również poza Alpami można znaleźć ośrodki oferujące wyjątkowo sprzyjające warunki pogodowe. Popularność Banska rośnie z roku na rok, a decydują o tym nie tylko dobre warunki narciarskie, lecz także przystępne ceny, nowoczesna infrastruktura oraz intensywne życie nocne, które wyróżnia region na tle znacznie droższych alpejskich miejscowości. Położenie u stóp masywu Pirin sprawia, że słońce długo utrzymuje się nad stokami, a mikroklimat sprzyja stabilnemu sezonowi zimowemu. Na trzecim miejscu znalazła się Grandvalira w Andorze – największy ośrodek narciarski w Pirenejach, oferujący ponad 200 kilometrów tras i aż 2704 godziny słońca rocznie. To jeden z najbardziej wszechstronnych kurortów w Europie: początkujący mogą tu liczyć na szerokie, łagodne zjazdy, a doświadczeni narciarze znajdą wymagające odcinki oraz zaawansowane snowparki. Wysokie położenie i słoneczny klimat sprawiają, że Grandvalira wyróżnia się wyjątkową stabilnością śniegową. Pierwszą dziesiątkę uzupełniły m.in. Val Gardena wchodząca w skład Dolomiti Superski, francuskie Alpe d’Huez, Les Arcs, Méribel i Chamonix, a także austriacki Kitzbühel oraz hiszpańska Baqueira-Beret. Wszystkie te ośrodki łączy wysoki poziom nasłonecznienia, który w sezonie zimowym ma ogromny wpływ na komfort jazdy, widoczność i atmosferę w kurortach, czyniąc je jednymi z najbardziej pożądanych miejsc na mapie europejskich sportów zimowych. Źródła: Hoppa, Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gdzie narciarze znajdą idealny śnieg? Opublikowano ranking najlepszych ośrodków
Rozpoczyna się sezon narciarski, a miłośnicy sportów zimowych coraz intensywniej szukają kierunków, które zagwarantują najlepsze warunki do szusowania. Wśród kluczowych kryteriów niezmiennie króluje jakość śniegu – szczególnie tego, który uchodzi za ideał. Gdzie na świecie można znaleźć najbardziej pożądany, lekki i puszysty puch?
W wielu regionach Europy tegoroczne opady śniegu okazały się na tyle obfite, że część ośrodków narciarskich zdecydowała się otworzyć trasy szybciej, niż pierwotnie planowano. Entuzjaści zimowych wyjazdów już teraz mówią o wyjątkowo udanym sezonie, a zainteresowanie grudniowo-styczniowymi wyjazdami rośnie w szybkim tempie. To doskonały moment, by zaplanować narciarską wyprawę – najlepiej tam, gdzie warunki uchodzą za absolutnie idealne. W związku z tym firma Inghams Ski, specjalizująca się w organizacji wyjazdów zimowych, opublikowała ranking najlepszych miejsc z tzw. puchem śnieżnym, czyli lekkim, świeżo spadłym śniegiem, który daje narciarzom wrażenie sprężystości i „unoszenia się” podczas jazdy. Dla wielu to synonim wymarzonego dnia na stoku i wyznacznik kierunków, które warto odwiedzić tej zimy. Tu znajdziesz najlepszy puch w Europie Aby wskazać miejsce oferujące idealny puch śnieżny, firma Inghams Ski przeprowadziła szeroko zakrojone badanie we współpracy z Jimem N.R. Dale’em, starszym meteorologiem British Weather Services. Ekspert pomógł opracować zestaw kryteriów obejmujących ponad 120 ośrodków narciarskich w 13 krajach. Analizie poddano czynniki, które w największym stopniu wpływają na jakość śniegu: grubość świeżego opadu, temperatura powietrza i powierzchni stoku, wilgotność, prędkość wiatru oraz wysokość nad poziomem morza. Jak wyjaśnił Dale, aby uzyskać perfekcyjny puch opad powinien mieć 5–10 centymetrów, temperatura powietrza mieścić się w przedziale od -3 do -10°C, a powierzchnia stoku utrzymywać stabilny mróz na poziomie -2 do -6°C. Dodał, że równie ważna jest niska wilgotność względna oraz łagodny wiatr, który nie zlepia płatków ani nie zwiewa śniegu ze zboczy. Najlepsze warunki panują natomiast na wysokościach powyżej 2500 metrów. Po przeanalizowaniu wszystkich tych parametrów najwyższy wynik w rankingu (i tytuł najlepszej destynacji dla miłośników puchu) zdobył austriacki Westendorf. „To jeden z najpopularniejszych kameralnych ośrodków narciarskich w Austrii, a według naszych badań właśnie tu narciarze znajdą najlepszy puch śnieżny” – podsumowała firma Inghams Ski. Ośrodek położony jest na słonecznym płaskowyżu, z wygodnym dostępem do regionów Kitzbühel i SkiWelt. Tamtejsze stoki uchodzą za wyjątkowo wszechstronne: oferują łagodne trasy idealne dla początkujących i rodzin, jak również wymagające czarne zjazdy oraz tereny freestyle’owe cenione przez bardziej doświadczonych narciarzy. Dzięki sprzyjającym warunkom mikroklimatycznym puch utrzymuje tu swoją lekkość i wyjątkową strukturę, co czyni Westendorf jednym z najbardziej pożądanych kierunków zimowych na świecie. Top miejsca dla narciarzy spragnionych idealnych warunków Na drugim miejscu znalazło się Ortisei we włoskich Dolomitach, czyli jeden z najbardziej charakterystycznych ośrodków regionu. Dzięki bezpośredniemu dostępowi do słynnej pętli narciarskiej Sellaronda, miejscowość oferuje warunki uznawane za jedne z najlepszych w Europie. Jak podkreślili eksperci z Inghams Ski, Ortisei wyróżnia się „tętniącą życiem atmosferą, wyjątkowym charakterem i oczywiście doskonałym puchem śnieżnym, który przyciąga narciarzy z całego świata”. To świetny kierunek zarówno dla miłośników dynamicznej jazdy, jak i osób szukających równowagi między czasem na stoku a wypoczynkiem, dzięki połączeniu klimatycznych kawiarni, sklepów, pastelowych kamienic i pracowni tradycyjnego rzemiosła. Pierwszą trójkę zamknął kolejny włoski ośrodek – Gressoney, ceniony za trasy prowadzące na wysokość nawet 3550 m n.p.m.. Tak położone tereny sprawiają, że w szczycie sezonu szanse na idealny, lekki puch są tu wyjątkowo wysokie. Region bywa określany „jednym z najlepiej strzeżonych sekretów Europy”, gdyż jest kameralny, dziewiczy i idealny dla tych, którzy szukają jazdy w bardziej naturalnych warunkach. Co więcej, z Gressoney można wjechać kolejką Punta Indren na specjalnie wyznaczony teren do jazdy poza trasami – choć władze ośrodka przypominają, że w takim terenie zaleca się korzystanie z usług doświadczonego przewodnika. W dalszej części zestawienia znalazły się m.in. Lech w Austrii, Soldeu w Andorze, Andermatt w Szwajcarii, włoskie Champoluc, Madonna di Campiglio i Sestriere, a także francuskie ośrodki Alpe d’Huez, Les Gets, Morzine czy Avoriaz. Ranking pokazał, że najlepszy puch śnieżny czeka przede wszystkim w Alpach – od Austrii i Włoch po Francję i Szwajcarię. Źródła: Inghams Ski, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jedno jezioro łączy trzy europejskie kraje. Niemcy nazywają je „swoim morzem”
Jezioro Bodeńskie to malowniczy akwen położony na styku Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Łączy w sobie imponującą głębokość, rozległą powierzchnię i unikatowy system wodny, będący źródłem wody pitnej dla milionów mieszkańców. Jednak jego prawdziwy urok kryje się w różnorodności atrakcji: od wysp z zabytkowymi klasztorami i ogrodami kwiatowymi, przez urokliwe nadbrzeżne miasteczka, po setki kilometrów tras rowerowych i możliwości uprawiania sportów wodnych. Dzięki temu każdy, kto tu przybywa, może poczuć jednocześnie bliskość natury, smak lokalnej historii i przyjemność aktywnego wypoczynku.
Spis treści: Gdzie leży Jezioro Bodeńskie? Powierzchnia i głębokość Jeziora Bodeńskiego Turystyka nad Jeziorem Bodeńskim Jezioro Bodeńskie, znane także jako Jezioro Konstanckie, to jedno z najważniejszych i najbardziej malowniczych jezior Europy Środkowej. Położone jest u podnóża Alp, na pograniczu trzech krajów – Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Większość jego linii brzegowej znajduje się po stronie niemieckiej, głównie w dawnym kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, choć popularny odcinek z miasteczkiem Lindau należy do Bawarii. Fragment jeziora leży również po stronie austriackiej, w rejonie południowo-wschodniego krańca, natomiast reszta przynależy do Szwajcarii. Gdzie leży Jezioro Bodeńskie? Jezioro Bodeńskie stanowi nie tylko naturalną granicę między państwami, ale również istotny rezerwuar wody pitnej – dostarcza jej dla około 4,5 mln mieszkańców regionu. Rzeka Ren przepływa przez jezioro, łącząc jego różne części i nadając mu unikatowy charakter hydrologiczny. Jezioro dzieli się na trzy główne części: Obersee, czyli Górne Jezioro – największą część wschodnią; Untersee, czyli Dolne Jezioro – część zachodnią; Seerhein – czterokilometrowy odcinek będący częścią rzeki Ren, łączący Dolne Jezioro z resztą systemu. Nazwa „Bodeńskie” wywodzi się od wsi Bodman, jednej z najstarszych miejscowości położonej na zachodnim krańcu jeziora. W różnych językach europejskich funkcjonuje też określenie Jezioro Konstanckie (od miasta Konstancja, niem. Konstanz) – w ten sposób określają je m.in. Francuzi i Włosi. W materiałach niemieckich czasem można spotkać przydomek „szwabskie morze” (Schwäbisches Meer), wynikający z błędnej interpretacji starożytnych zapisów rzymskich, które odnosiły się do Bałtyku. Najważniejsze miasta nad Jeziorem Bodeńskim Brzegi Jeziora Bodeńskiego obfitują w malownicze miasta i miasteczka, które przyciągają turystów nie tylko urokliwym położeniem, ale też bogatą historią i architekturą. Po stronie niemieckiej największe znaczenie mają: Konstancja (Konstanz) – największe miasto nad jeziorem, słynące z zabytkowego starego miasta i katedry, Friedrichshafen – znane z muzeum Zeppelina i nadbrzeżnych atrakcji turystycznych, Lindau (Bodensee) – położone na wyspie miasto z charakterystyczną latarnią morską i malowniczym portem, Überlingen i Meersburg – mniejsze, ale bardzo urokliwe miasta z historycznymi zamkami i promenadami nad jeziorem. Po stronie szwajcarskiej warte odwiedzenia są: Kreuzlingen – sąsiad Konstancji, z pięknym dostępem do jeziora, Rorschach i Romanshorn – mniejsze miejscowości z nadbrzeżnymi promenadami i marinami. Natomiast po stronie austriackiej najważniejsza jest Bregencja (Bregenz), słynąca z Festiwalu Bregenz i imponującej sceny operowej nad wodą. Te miasta tworzą sieć atrakcji kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych, które sprawiają, że Jezioro Bodeńskie jest popularnym kierunkiem turystycznym. Powierzchnia i głębokość Jeziora Bodeńskiego Jezioro Bodeńskie zachwyca swoimi rozmiarami i zróżnicowaną morfologią. Jego powierzchnia wynosi około 538,5 km², co czyni je trzecim pod względem wielkości jeziorem Europy Środkowej, po Balatonie na Węgrzech i Jeziorze Genewskim na granicy szwajcarsko-francuskiej. Długość linii brzegowej to aż 273 km, co daje wiele możliwości spacerów, wycieczek rowerowych i obserwacji przyrody. Głębokość jeziora osiąga maksymalnie 254 m, co klasyfikuje je jako głęboki akwen. Wysokość tafli wody wynosi 395,23 m n.p.m., a całkowite zasoby wodne oszacowano na 48 km³. Te parametry czynią z Jeziora Bodeńskiego nie tylko atrakcję krajobrazową, ale też istotny element systemu wodnego regionu, zarówno pod kątem ekologicznym, jak i gospodarczym. Na jeziorze znajduje się kilka wysp: Mainau, słynąca z ogrodów kwiatowych, Reichenau, z klasztorem wpisanym na listę UNESCO, Lindau, na której położone jest miasto o tej samej nazwie. Każda z wysp oferuje wyjątkowe atrakcje turystyczne, od spacerów po ogrodach po zwiedzanie zabytków i podziwianie panoramy Alp. Turystyka nad Jeziorem Bodeńskim Jezioro Bodeńskie jest popularnym miejscem wypoczynku i rekreacji wśród turystów z Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Atrakcje turystyczne obejmują zarówno zwiedzanie miast i wysp, jak i aktywności na świeżym powietrzu. Wokół jeziora prowadzi długa, licząca około 260 km trasa rowerowa, w większości utwardzona i oddzielona od ruchu samochodowego. Trasa jest przeważnie płaska, co czyni ją odpowiednią dla rodzin i początkujących rowerzystów. Po drodze można zatrzymać się w urokliwych miasteczkach, skorzystać z lokalnych restauracji i kawiarni oraz podziwiać panoramę Alp Szwajcarskich, które w pogodny dzień tworzą niezwykłe tło krajobrazowe. Miłośnicy sportów wodnych znajdą tu szeroki wybór atrakcji – od żeglarstwa, przez kajakarstwo, po windsurfing i rejsy statkami pasażerskimi. Popularne są również spacery nad brzegiem, wędrówki po nadbrzeżnych promenadach oraz zwiedzanie licznych zabytków i muzeów. Jezioro Bodeńskie pełni także funkcję edukacyjną i ekologiczną. Rezerwuar wody pitnej dla milionów mieszkańców wymaga zachowania wysokiego standardu ochrony środowiska, co czyni region wzorem zrównoważonej turystyki. W praktyce oznacza to ograniczenia w niektórych strefach, ochronę przyrody przez organizacje pozarządowe (np. EuroNatur) i prowadzenie działań edukacyjnych dla odwiedzających. Dzięki zróżnicowanej ofercie, zarówno pod względem aktywności, jak i krajobrazów, Jezioro Bodeńskie pozostaje jednym z najchętniej odwiedzanych akwenów w Europie Środkowej. Turystów przyciąga tu połączenie natury, historii i kultury oraz komfortowa infrastruktura sprzyjająca aktywnemu wypoczynkowi. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„Trudno uwierzyć, że to nie Włochy” – dotarłem do jednego z najpiękniejszych miast Europy
Stolica Styrii przyciąga nie tylko architekturą, ale też atmosferą, której trudno szukać gdzie indziej w Austrii. Tylko tu śródziemnomorski luz tak doskonale przeplata się z habsburską elegancją.
Spis treści: Targ pełen smaków i aromatów Styrii Spacer po Grazu: gdzie włoski klimat spotyka austriacką elegancję Franciszkanie, rzeźnicy i włoski renesans w samym sercu Grazu Zamek Cesarski i schody, które nigdy się nie spotykają Szynka spod wulkanu i sekretne smaki cesarskiego Grazu Alternatywny Graz: sztuka uliczna i biały słoń w kościele Jabłkowe skarby Styrii i złoto austriackiej Toskanii Jak zaplanować podróż do Grazu? Graz to jedno z tych miejsc, gdzie włoski temperament spotyka austriacką precyzję. Położone po południowej stronie Alp, kusi nie tylko śródziemnomorską atmosferą i kawą podawaną w stylu rzymskim, ale też intensywnymi smakami Styrii: od zielonego oleju z pestek dyni, po jabłkowe wino. To idealny kierunek na weekendowy city break z nutą kulinarnego szaleństwa. Targ pełen smaków i aromatów Styrii Na targu na Kaiser-Josef-Platz panuje gwar, który miesza się z zapachem świeżych ziół, dojrzewających serów i owoców prosto z sadu. Stragany uginają się od złocistych jabłek, słodko pachnących malin i czereśni, a obok nich pysznią się stosy pomidorów, papryki i główki kapusty, jeszcze wilgotne od porannej rosy. Sprzedawcy nawołują klientów z charakterystyczną, śpiewną intonacją, a ich głosy stapiają się z szelestem papierowych toreb i stukotem noży krojących chrupiący chleb. W powietrzu unosi się też wyrazisty aromat styryjskiego oleju z pestek dyni – ciemnozielonego płynu o orzechowym posmaku, który można tu kupić niemal na każdym rogu. Niektórzy sprzedawcy pozwalają spróbować kilku kropel na kromce białego pieczywa: smak jest intensywny i głęboki. To właśnie ten świeży olej, nazywany często „zielonym złotem Styrii”, sprawia, że w południowej Austrii warzywa czy sałatki zamieniają się w coś absolutnie wyjątkowego, a Kaiser-Josef-Platz to najlepsze miejsce, aby rozpocząć zwiedzanie Grazu. Spacer po Grazu: gdzie włoski klimat spotyka austriacką elegancję Na spacer po centrum miasta udaję się wczesnym popołudniem, kiedy słońce zawisa nad czerwonymi dachami Grazu. W powietrzu unosi się lekko słodkawy zapach, kojarzący się z rozgrzanym kamieniem i świeżym pieczywem z małych piekarni, które kryją się w bocznych ulicach. Kamienice mają fasady w kolorach wyblakłej ochry i piasku, a ich okna zdobią ciężkie, zielone okiennice. Graz to podobno najbardziej włoskie z austriackich miast. Położony po tej cieplejszej, południowej stronie Alp, ma w sobie wiele ze śródziemnomorskiego klimatu Italii. Nawet kawa jest tu częściej podawana na sposób rzymski niż wiedeński. Wchodzę w Herrengasse, główną arterię Starego Miasta. Wytyczona w XV wieku aleja wraz z sąsiednimi uliczkami jest przeznaczona wyłącznie dla ruchu pieszego, rowerowego oraz tramwajowego, tworząc jednocześnie handlowe centrum miasta. To tu od ponad stu lat stoi dom towarowy K&O — najstarszy w Austrii. Z zewnątrz to elegancka kamienica, ale najcenniejsze kryje się na dachu: taras, z którego miasto wygląda jak malowane akwarelą. Szukacie dobrego miejsca w Grazu na selfie z czerwonymi dachami miasta w tle? Lepszego nie znajdziecie. Z tarasu doskonale widać wąskie uliczki, ogromny Park Miejski i wieżę zegarową na Schlossbergu – jeden z symboli miasta. Franciszkanie, rzeźnicy i włoski renesans w samym sercu Grazu Schodzę w stronę Klasztoru Franciszkanów. Wewnętrzny krużganek pachnie chłodnym kamieniem i starym drewnem. Panuje tu absolutna cisza. Aż trudno uwierzyć, że znajduję się w ścisłym centrum drugiego największego miasta w Austrii. Zakątek Franciszkański – tuż obok klasztoru – jest wciąż znany jako Kwartał Rzeźników. Swoją nazwę zawdzięcza wielowiekowej tradycji — to właśnie w tym miejscu handlarze mięsem sprzedawali dawniej swoje wyroby. Obecnie to popularny punkt spotkań mieszkańców, gdzie można poczuć południowy klimat — widoczny zarówno w otoczeniu, jak i w ofercie kulinarnej z włoskimi i styryjskimi specjałami. Po obiedzie warto zajrzeć do Eckhards Confiserie, by skosztować lokalnych słodkości z olejem z pestek dyni. Zakręcam w stronę dziedzińca budynku Parlamentu. Landhaus, a szczególnie jego wewnętrzny dziedziniec z arkadami, uchodzi za perłę włoskiego renesansu. W sali obrad, ukrytej za charakterystycznymi okrągłymi oknami, zbiera się parlament Styrii. W okresie adwentu architektura obiektu stanowi wyjątkowe tło dla słynnej szopki lodowej, a sam dziedziniec staje się miejscem koncertów i spektakli teatralnych. Zamek Cesarski i schody, które nigdy się nie spotykają Tuż za rogiem wznosi się Zamek Cesarski. Nie chodzi bynajmniej o kolejną letnią rezydencję imperatorów Austrii. W latach 1379–1619 Graz był siedzibą dworu cesarzy Ferdynanda II i Ferdynanda III, zanim przenieśli się do Wiednia, stanowiąc przez ten czas de facto stolicę państwa południowych Habsburgów. Po tym okresie pozostało jedno z najbardziej tajemniczych rozwiązań architektonicznych późnego gotyku – podwójne spiralne schody – dwa biegi mocno zakręconych schodów, które mijają się w drodze do wnętrza Zamku, jednak nigdy się nie łączą. Szynka spod wulkanu i sekretne smaki cesarskiego Grazu Spacer po mieście pełnym knajpianych ogródków pobudził mój apetyt. Wchodzę do restauracji Die Herzl (Prokopigasse 12). Drewniane belki stropu pachną żywicą, a w powietrzu unosi się aromat pieczonego mięsa i ziół. Zamawiam deskę wędlin, w tym styryjską szynkę dojrzewającą Volcano. Jest cienko pokrojona, o lekko różowym środku i delikatnym tłuszczu, który topi się na języku. Intrygujący smak — zioła, lekka słodycz, subtelny aromat drewna bukowego. Kelnerka mówi, że dojrzewa co najmniej sześć miesięcy w Vulkanland, regionie wulkanicznych wzgórz i winnic. Na deser wybieram Piekarnię Dworską Edegger-Tax (Hofgasse 6) z 1561 roku. Nazwa brzmi dostojnie i nie ma w tym przypadku. To tu regularnie bywała cesarzowa Elżbieta, zwana Sisi. Mnie zachwyca efektowny, drewniany portal sklepu, zwieńczony złoconym wizerunkiem dwugłowego orła. Wewnątrz czeka już na mnie Joshua Monis, popularny twórca internetowy z Grazu, którego zamierzam spytać o jego ulubione miejsce w mieście. „Nie zdziwisz się, jeśli wymienię Wzgórze Schlossberg, które widać z każdego zakątka Grazu” – opowiada Joshua – „Z dawnej fortecy pozostała już co prawda tylko wieża zegarowa. Resztę rozebrano na rozkaz Napoleona Bonaparte. Można tam wjechać kolejką linowo-szynową lub wejść po schodach. Na górze warto napić się piwa w jednym z ogródków lub po prostu odpocząć. Wiosną i latem na Schlossbergu bywa naprawdę wiele ludzi”. Alternatywny Graz: sztuka uliczna i biały słoń w kościele Do niedawna lewobrzeżny Graz uchodził za mniej pocztówkową część miasta. Oświetlona późno popołudniowym słońcem okolica przybiera ciepły pomarańczowy odcień, gdy przechodzę przez most na rzece Mur i kieruję się w stronę Placu Lend. Na wystawach designerskich butików wiszą torby z recyklingu, w witrynach stoją ceramiczne kubki w kształcie jabłek, a w środku pachnie kawą z małych palarni. Z każdej strony patrzą na mnie gigantyczne murale, zdobiące fasady starych budynków. Tom Lohner, lokalny artysta i autor jednego z murali, opowiada mi, że Lend to miejsce tętniące życiem o każdej porze. To tu spotykają się lokalni mieszkańcy, a w okolicy są najlepsze bary i kawiarnie w mieście. Młodzi siedzą na ławkach, piją piwo prosto z butelek (picie alkoholu na ulicach jest w Austrii dozwolone), a powietrze pachnie meksykańskim jedzeniem z knajpy La Meskla (Lendplatz Marktstand 40). Tuż obok znajduje się Tag Werk — eksperymentalny sklep, w którym każdy produkt przygotowują ludzie poniżej 25. roku życia. Na półkach: lniane torby, kolorowe czapki i biżuteria z recyklingu. Plac Lend to dopiero początek alternatywnego Grazu. Idąc dalej, trafiam na ulicę, którą nieformalnie nazywa się Kurt Cobain Strasse. Kawałek dalej znajduje się jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w mieście – kościół St Andrä, jedyna znana mi świątynia katolicka urządzona w stylu pop-art. Wnętrze jest jak kontrapunkt do tradycyjnej katedry — białe ściany przecięte kolorowymi instalacjami, a na nich neonowi święci jak z puszek zupy Campbell. Na środku stoi ogromna rzeźba białego słonia – jasne nawiązanie do powiedzenia o białym słoniu w pokoju, czyli o temacie, o którym wszyscy wiedzą, ale nikt nie mówi. Jabłkowe skarby Styrii i złoto austriackiej Toskanii „Świeże, soczyste, styryjskie” – to nie tylko slogan, ale i fakt: aż 80% jabłek uprawianych w Austrii pochodzi ze Styrii. Styryjskie jabłko to prawdziwa bomba witaminowa – smaczne, niskokaloryczne, a przy tym pełne wartości odżywczych. Z jabłek wytwarza się tu nie tylko soki i nektary, ale i cydry, likiery, dżemy czy destylaty. W regionie działa nawet specjalny szlak turystyczny – Steirische Apfelstraße, który prowadzi przez sady, winiarnie i gospodarstwa oferujące lokalne specjały. Przy szklance jabłkowego wina spotykam się z Konradem Cygalem, polskim śpiewakiem operowym, który od lat mieszka w Grazu i doskonale zna tutejsze tradycje. „Nasze najlepsze szczepy to Sauvignon blanc i Gelber Muskateller – to drugie wino jest uznawane za złoto austriackiej Toskanii” – mówi artysta i dodaje: „Wystarczy łyk Muskatellera albo łyżeczka jabłkowego dżemu, by zrozumieć, że Styria smakuje słońcem”. Jak zaplanować podróż do Grazu? Graz to idealny kierunek na city break – łączy śródziemnomorski klimat, zabytki wpisane na listę UNESCO i autentyczną, lokalną kuchnię. Jeśli planujesz krótki wyjazd do drugiego największego miasta Austrii, poniżej znajdziesz najważniejsze informacje praktyczne: od dojazdu i noclegu, po miejsca, gdzie dobrze zjesz i co warto zobaczyć. Jak dojechać do Grazu? Najwygodniejszym sposobem dotarcia do Grazu z Polski jest lot do Wiednia, dostępny m.in. z Warszawy, Gdańska i Krakowa. Z wiedeńskiego lotniska można bezpośrednio dojechać pociągiem do Grazu – podróż zajmuje około 2,5 godziny. Ceny biletów zaczynają się już od 10 euro. Gdzie się zatrzymać? W Grazu znajdziesz dużą bazę noclegową w różnych przedziałach cenowych. Dla osób szukających komfortu w rozsądnej cenie sprawdzi się Motel One – ceny za noc zaczynają się tam od około 120 euro. Jeśli wolisz coś bardziej kameralnego, rodzinny Hotel Gollner, położony tuż obok Josefplatz, oferuje wygodne pokoje już od 150 euro za noc. W cenie znajduje się także styryjskie śniadanie, które pozwoli dobrze rozpocząć dzień. Gdzie dobrze zjeść w Grazu? Kuchnia Styrii to coś, czego warto spróbować podczas wizyty w Grazu – od oleju z pestek dyni po wykwintne lokalne wina. Poniżej lista rekomendowanych miejsc: Restaurant Der Steirer (Hotel Weitzer, Belgiergasse 1) – kultowa kuchnia styryjska w nowoczesnym wydaniu. s’Fachs (Neutorgasse 13) – sklep i bistro z lokalnymi produktami prosto od producentów. Na miejscu można spróbować m.in. pesto z pestek dyni czy win w ramach kulinarnego "castingu". Landhaus Keller (Schmiedgasse 9) – klasyczna austriacka kuchnia z takimi daniami jak tafesspitz czy Graser Kraupthauptel. Die Geniesserei am Markt (Kaiser-Josef-Platz 6) – restauracja przy samym targu, z daniami ze świeżych produktów dostępnych tego samego dnia. Kawiarnia König (Kaiser-Josef-Platz 1) – historyczna kawiarnia, popularna wśród lokalnych literatów. Café Promenade (Erzherzog-Johann-Allee 1) – elegancka kawiarnia w parku miejskim, idealna na kawę i ciasto w zielonej scenerii. Gatto im Museum (Joanneumsviertel, Raubergasse 10) – klimatyczny bar ogrodowy w muzeum etnograficznym. Co warto wiedzieć przed wyjazdem? Planując zwiedzanie Grazu, warto rozważyć zakup karty turystycznej Graz Card. Karta umożliwia: darmowy transport publiczny w strefie 101 (w tym kolejkę i windę na Schlossberg), bezpłatny wstęp do wielu muzeów i atrakcji. Dostępne są trzy warianty: 24 h – 23–30 euro, 48 h – 29–39 euro, 72 h – 34–44 euro. Dla osób, które posiadają już bilet na komunikację miejską, przygotowano wersję Graz Card Light – obejmuje te same zniżki i wejścia, ale bez transportu. Wypad za miasto? Muzeum Schwarzeneggera i jezioro Thalersee Jeśli masz trochę więcej czasu, zaplanuj krótki wypad do miejscowości Thal, oddalonej o zaledwie 4 km od Grazu. Znajduje się tam Muzeum Arnolda Schwarzeneggera, urządzone w jego rodzinnym domu. Tuż obok leży malownicze jezioro Thalersee, idealne na spacer i chwilę odpoczynku. Źródła: National Geographic Traveler, Austria.info Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Jedno z najpiękniejszych jezior w Europie. Spotykają się tu trzy kraje
Jezioro Bodeńskie, położone na styku Niemiec, Austrii i Szwajcarii, skrywa niejedną niespodziankę. Od legendarnych sterowców Zeppelina, przez rejsy z widokiem na Alpy, aż po „Bawarską Riwierę” i tajemnice średniowiecznych miast – ta okolica zachwyca historią, przyrodą i nieoczywistymi atrakcjami. Jeśli szukasz pomysłu na wyjazd pełen kontrastów, Jezioro Bodeńskie ma wszystko, czego potrzeba.
Spis treści: Granice, których nie ma – spór o podział Jeziora Bodeńskiego Sterowce nad Jeziorem Bodeńskim – historia i powrót legendy Zeppelina Rejs po Jeziorze Bodeńskim Lindau i Bawarska Riwiera – elegancja, wille i letni luz nad jeziorem Jezioro Bodeńskie – informacje praktyczne Po drabiniastym metalowym trapie wchodzę na pokład największego sterowca w historii, długiego na 245 m LZ 129 Hindenburga. To bliźniak sterowca LZ 130 Graf Zeppelin nazwanego tak na cześć ich wynalazcy, hrabiego (czyli grafa) Ferdinanda von Zeppelina, który konstruował je w Friedrichs­hafen nad Jeziorem Bodeńskim. Te dwa sterowce to największe statki powietrzne, jakie kiedykolwiek zbudował człowiek. Zaglądam do pasażerskich kabin ze składanymi łóżkami i do salonu z krzesłami o giętych metalowych stelażach, w których rozsiadało się eleganckie towarzystwo popijające szampanem serwowane na porcelanowych talerzach posiłki. Granice, których nie ma – spór o podział Jeziora Bodeńskiego Jezioro Bodeńskie nie ma ono jednoznacznie ustalonej granicy państwowej na wodzie. Akwen leży na styku Niemiec, Szwajcarii i Austrii, ale te trzy państwa nigdy formalnie nie określiły przebiegu granic w jego akwenie. W praktyce każdy interpretuje to trochę inaczej: Szwajcaria uważa, że granica biegnie środkiem jeziora, Austria twierdzi, że jezioro jest wspólne (condominium), Niemcy zazwyczaj nie zajmują stanowiska. W efekcie na mapach granice na jeziorze często po prostu… nie są rysowane. Sterowce nad Jeziorem Bodeńskim – historia i powrót legendy Zeppelina Te gigantyczne sterowce jako pierwsze oferowały komercyjne loty przez ocean (w latach 1928–1937), zabierając bogatych pasażerów w luksusową podróż z Europy do USA i Brazylii. Zeppeliny, dzięki czterem potężnym silnikom Maybacha, rozpędzały się do 135 km/godz., pokonując Atlantyk w jak na tamte czasy rekordowe 5 dni, 19 godz. i 51 min. I tak aż do ostatniej podróży, kiedy to podczas lądowania w USA, 6 maja 1937 r., sterowiec LZ 129 Hindenburg stanął w płomieniach. Katastrofę na żywo oglądał oczekujący na jego przybycie tłum. 13 pasażerów i 22 członków załogi zginęło w płomieniach lub ratując się przed nimi skokiem na ziemię. 62 osoby, w tym kapitan, przeżyło. To był koniec ery potężnych sterowców. W Muzeum Zeppelinów, mieszczącym się w białym budynku dawnego dworca w stylu Bauhaus, z widokiem na Jezioro Bodeńskie, wszystko odtworzono dokładnie tak, jak było… zanim się spaliło. Cóż to były za giganty! Jumbo jet czy budynek muzeum wyglądają przy nich jak mikrusy! Zaglądam do wnętrza unoszącego sterowiec balonu w kształcie cygara. Konstrukcję podtrzymywał aluminiowy szkielet obity materiałem, a wypełniał… wodór. Ten łatwopalny gaz najpierw zapewnił sterowcom sukces, a potem skutecznie je uziemił. Co ciekawe, wedle pierwotnych projektów gazem unoszącym je w powietrze miał być szlachetny i niepalny hel. Zastąpiono go wodorem z powodu embargo narzuconego po I wojnie światowej na Niemcy przez USA, w tamtych czasach jedynego na świecie producenta helu. W tym miejscu warto dodać, że zeppeliny to nie tylko romantyczne podróże przez Atlantyk. Były też na usługach nazistowskiej propagandy, a z ich mniejszych wersji przeprowadzano bombardowania miast. Tego też dowiem się w muzeum w Friedrichshafen. Dziś nad Jeziorem Bodeńskim wciąż można zobaczyć sterowce. Dużo mniejsze, bo mające zaledwie 75 m długości, wypełnione niepalnym helem. Wskrzeszono je całkiem niedawno, bo pierwszy lot nowoczesny zeppelin odbył w 1997 r. Można się nim wybrać na rejs widokowy dookoła Jeziora Bodeńskiego. Trwa on 120 min i niestety kosztuje fortunę… bo aż 1120 euro! Jak widać, sterowce, jak były, tak i są luksusowym środkiem transportu. Rejs po Jeziorze Bodeńskim Zamiast zeppelinem ruszam więc w rejs promem po spokojnej tafli Jeziora Bodeńskiego, trzeciego największego w Europie (po Balatonie i Jeziorze Genewskim). Jego głębokość sięga 254 m, a długość linii brzegowej to aż 273 km – nic dziwnego, że miejscowi nazywają je morzem. I jak na morze przystało, łączy ono aż trzy kraje: Niemcy, Austrię i Szwajcarię. Z górnego otwartego pokładu promu rozpościerają się piękne widoki na poszarpane szczyty Alp na odległym szwajcarskim brzegu. Na tym bliższym, niemieckim, do jeziora spływają równe rzędy sadów i winnic, bo rośliny uwielbiają tutejszy mikroklimat, dzięki któremu pas wokół brzegu nazywany jest owocowym ogrodem. Konstancja Płynę do leżącej na przeciwnym brzegu Konstancji, największego miasta nad Jeziorem Bodeńskim, które po angielsku, francusku czy włosku nazywa się Jeziorem Konstancji właśnie. Jej portu strzeże, prężąc jędrne piersi, obrotowa rzeźba przedstawiająca najsłynniejszą rzymską kurtyzanę, Imperię, trzymającą w dłoniach posążki dwóch nagich mężczyzn. Jeden z nich to cesarz Zygmunt Luksemburski, drugi to papież Marcin V. Jego wybór na konklawe – w 1417 r. właśnie w Konstancji – zakończyło rozłam w kościele i czasy, gdy próbowało nim rządzić nawet trzech papieży jednocześnie. Figurę tę, inspirowaną satyrą Balzaka na moralność i korupcję władzy, stworzył pochodzący znad Jeziora Bodeńskiego rzeźbiarz Peter Lenk, wywołując przy okazji inauguracji w 1993 r. wielki skandal. 32 lata później Imperia jest ulubionym przez mieszkańców symbolem miasta. „Zacytowany” przez artystę sobór odbył się w latach 1414–1418 w budynku znajdującym się tuż za plecami posągu. Jego biało-czarna zwalista bryła przykryta jest potężną czapą spadzistego dachu ozdobionego maleńkimi okienkami i wieżyczkami na rogach. To liczący sobie 600 lat największy budynek dawnej Konstancji. Dziś w sali, w której kardynałowie debatowali nad wyborem papieża, mieści się restauracja Konzil specjalizująca się w daniach z jeziornych ryb. Budowla przetrwała, podobnie jak i najstarsza część miasta, dzięki fortelowi mieszkańców, którzy sprytnie wykorzystali bliskość granicy ze Szwajcarią. Konstancja uniknęła amerykańskiego bombardowania podczas II wojny światowej, zostawiając włączone światła po godzinie policyjnej, podobnie jak jej szwajcarski – a zatem neutralny – sąsiad Kreuzlingen (dziś oba te miasta zlały się w jedną aglomerację). Rybacy A wracając do ryb. 10 lat temu na Jeziorze Bodeńskim łowiło je 100 rybaków. Dziś, choć ryb nie brakuje, zostało ich ok. 40. Z jednym z nich, Paulem Katterloherem, spotykam się na kilka chwil przed świtem. Płyniemy sprawdzić sieci niewielką zieloną łódką z białą nadbudówką po spokojnej, niezmąconej ani jedną falą tafli jeziora. – Wiatr jak z zegarkiem w ręku nadejdzie około ósmej, znad ośnieżonych nawet latem szczytów Alp na szwajcarskim brzegu – tłumaczy Paul. – Niekiedy potrafi wzburzyć całkiem spore fale, zimą nawet do 2 m! To jeden z powodów, dla których Paul jest na jeziorze tak wcześnie. Drugi to ciemność. – Rybacy ją lubią, podobnie jak kryminaliści. Dzięki niej ryby nie są w stanie dostrzec sieci, więc łatwiej je przechytrzyć – śmieje się. Z tego samego powodu, jak tłumaczy, najlepszy połów zdarza się, gdy woda jest „zachmurzona”, czyli po deszczu i w bezksiężycowe noce. Wtedy Paul potrafi wyciągnąć z sieci nawet i 80 kg okoni, karpi, linów, płoci czy węgorzy. Zdarzają się też szczupaki. Oraz niespodzianki. Największy sum, jakiego złowił, ważył 72 kilo! Jednak najbardziej lubi łowić karpie, bo są tłuste i idealne do wędzenia, oraz wyjątkowo smaczne leszcze. Choć z tymi ostatnimi jest masa roboty, bo przed zjedzeniem z każdego trzeba wyciągnąć dokładnie 128 ości. Przy łódce rybackiej Paula kursujące po Jeziorze Bodeńskim promy wydają się wielkie niczym zeppeliny. Ruszają spod muzeum sterowców w Friedrichshafen. W drodze ku Konstancji zawijają jeszcze do niedalekiego Meersburga, gdzie pasażerowie schodzą po trapie pod łososiową barokową fasadą „nowego zamku”, dawnej siedziby biskupów Konstancji. Z kolei stary VII-wieczny zamek, uchodzący za najstarszy w Niemczech, malowniczo wieńczy górujące nad miejscowością wzgórze. U jego stóp wiją się urokliwe uliczki otoczone domami o geometrycznych, szachulcowych fasadach. Lindau i Bawarska Riwiera – elegancja, wille i letni luz nad jeziorem Czas wybrać się na południowo-wschodni kraniec jeziora, ku Bregencji położonej na niewielkim austriackim kawałeczku jego wybrzeża. Chwilę wcześniej, tuż przed granicą, kryje się Lindau, którego najstarsza, niezwykle urokliwa część leży na wyspie połączonej z lądem cienką groblą. Po fasadach budynków od razu widać, że mieszkańcy byli osobami raczej zamożnymi. Lindau rozkwitło dzięki doskonałej pozycji na transalpejskim szlaku kupieckim: wymieniano tu sprowadzane z Włoch cytrusy, przyprawy i tekstylia na sól, zboże czy ryby, a historię tego handlu opowiada kolorowy fresk na fasadzie XV-wiecznego ratusza. Wieńczy ją metalowe drzewo – zapewne lipa, gdyż to ona kryje się pod nazwą miasta. Po pożarze z końca XVIII w., który strawił część (na szczęście nie całość) średniowiecznej starówki, odbudowano ją w pysznym barokowym stylu. Z kolei wiek później na wybrzeżu wokół miasta zaczęły wyrastać reprezentacyjne wille otoczone wspaniałymi ogrodami. Modę na „Bawarską Riwierę” zapoczątkował w 1848 r. książę Luitpold, wznosząc tu letnią rezydencję. Miejscowa klasa średnia i bogate rody szlacheckie szybko poszły w jego ślady. Do dziś zachowało się ok. 30 domostw. Chociażby Villa Leuchtenberg, która jako pierwsza nie tylko w regionie, ale i w całych południowych Niemczech miała elektryczność, czy Villa Toscana wzniesiona przez Wielkiego Księcia Toskanii Ferdynanda IV. Otaczający ją schodzący do jeziora park można zwiedzać, a sama willa jest najbardziej pożądanym miejscem na śluby w okolicy. Z kolei Villę Wacker można podziwiać tylko od strony wody. Poznamy ją po zamkowej, ozdobionej wieżą bryle z norymberskiego czerwonego piaskowca. Do jej wnętrz w stylu secesyjnym mają wstęp tylko szczęśliwcy zaprzyjaźnieni z właścicielami, rodziną Boss. Za to wszyscy mogą pospacerować po należących teraz do miasta wspaniałych ogrodach otaczających willę Lindenhof wzniesioną przez kupca z Lindau. Dziś to jeden z pyszniejszych parków nad Jeziorem Bodeńskim. Poza samą willą czy fikuśnym domkiem szwajcarskim znajdziemy tu całkiem już współczesny, latem tętniący życiem klub plażowy Lindi. Można tu wypożyczyć supa czy kajak albo po prostu rozłożyć się na leżaku i zagapić na Bregencję na austriackim brzegu i zachwycające ośnieżone góry po szwajcarskiej stronie jeziora. Jezioro Bodeńskie – informacje praktyczne Dojazd Do Friedrichshafen dostaniemy się samochodem z Warszawy w 12 godz. albo pociągiem w 4 godz. – z lotniska w Monachium. Tam dolecimy z Warszawy LOT-em za mniej więcej 1 tys. zł. Do Konstancji z kolei najłatwiej dolecieć przez Zurych. Potem już tylko 1,5 godz. pociągiem z lotniska. Nocleg Graf Zeppelin, wygodny hotel w Konstancji schowany za bogato zdobioną freskami fasadą. Pokój 2-os. ze śniadaniem: od 550 zł. Obsthof Steffelin. Gartenweg 1, Markdorf, nocleg na farmie wśród sadów ciągnących się szpalerami koło Ittendorf i z widokiem na Jezioro Bodeńskie to pomysł na ucieczkę od zgiełku. Pokój: od 65 euro. Kemping: od 20 euro. Jedzenie Konzil – w liczącym 600 lat największym budynku dawnej Konstancji odbył się w latach 1414–1418 sobór Kościoła katolickiego. W sali, gdzie debatowano nad wyborem papieża, można dziś zjeść obiad z widokiem na port i posąg Imperii. Dania – głównie z ryb oraz sezonowe, np. z kurkami w roli głównej. Senft to rodzinna destylarnia tuż nad brzegiem jeziora. Można tu obejrzeć błyszczące miedziane alembiki i spróbować destylowanych w nich sznapsów z jabłek, gruszek czy moreli. Warto też spróbować autorskiego dżinu smakującego mieszanką 21 ziół. Atrakcje Od połowy sierpnia do końca października otwiera swoje podwoje Ogród Dalii w Lindau, w którym rośnie 7 tys. tych roślin w aż 800 odmianach. Od słynnej australijskiej emory paul w głębokim odcieniu różu, do czerwonej sombrero z żółciutkimi brzegami. Kwiaty dalii w zależności od pory dnia i światła zmieniają nieco kolory. Ich fani będą tu zachwyceni. Wstęp: 8 euro. Źródło: archiwum NG
Czarodziejskie góry Szwajcarii z okien pociągu. Oto, czym zachwycają kantony Berno i Lucerna
Podróż pociągami i kolejkami po Szwajcarii to jedno z najprzyjemniejszych przeżyć, jakiego doznacie. Krajobrazy za oknem oszałamiają.
Spis treści: Muzeum Einsteina Berno Szwajcarskie pociągi Mürren Schilthorn Lucerna Szwajcaria – informacje praktyczne Lekko drżą mi nogi. Jestem tak oszołomiona, że trudno mi wyrównać oddech. Stoję na szklanej platformie widokowej Thrill Walk zawieszonej na wysokości 2677 m n.p.m. tuż pod szczytem Schilthorn. Moja wyobraźnia szaleje. Mam pod stopami wielometrową przepaść, niemal na wyciągniecie ręki są ściany surowych alpejskich grani, gdzieś w oddali zapewne jest Mont Blanc, nie mam pewności, czy go widzę, na pewno jednak dostrzegam połyskujące turkusowe oczko niewielkiego jeziora. Silny wiatr wygładza mi zmarszczki, a słońce lekko muska włosy. Zamykam oczy. Przypomina mi się „Czarodziejska góra”, w której Tomasz Mann napisał, że Szwajcaria jest jak sen, z którego jego bohater nie chce się wybudzić. A otaczające go góry jakby chcą uchronić go przed światem, który go niepokoi. Tu wszystko nabiera innego wymiaru. Muzeum Einsteina – W broszurce możesz poczytać o naszym fizyku. W tym pudełku jest zestaw łamigłówek dla najmłodszych, a tu magnes z jego podobizną – ekspedientka Marie jest bardzo przejęta, starannie wyjmując pamiątki, które mogłabym kupić po wizycie w Domu Einsteina w Bernie. Muzeum znajduje się w miejscu dawnej rezydencji fizyka oraz jego żony Milevy Marić przy Kramgasse 49. Małżeństwo mieszkało tutaj wraz z synem przez dwa lata od 1903 r. Na drugim piętrze można zajrzeć do salonu z oryginalnymi meblami, stołem, kredensem czy sofą oraz zdjęciami rodziny, na trzecim piętrze urządzono zaś wystawę biograficzną, która przybliża życie i dokonania Alberta Einsteina. Berno Berno jest moim pierwszym przystankiem w tej podróży, a Kramgasse, gdzie mieszczą się rzeczone muzeum oraz sklep z pamiątkami po genialnym naukowcu, to główny deptak tego kameralnego i uroczego miasteczka, który nie ma nic wspólnego z gwarną i tętniącą życiem metropolią. Zaś górująca nad promenadą 54-metrowa Zytglogge, czyli Wieża Zegarowa z XIII w., dodaje mu tylko dostojeństwa. Początkowo pełniła funkcję bramy w zachodniej części dawnych fortyfikacji miasta. Wiek później została zaadaptowana na więzienie dla kobiet skazanych za stosunki seksualne z duchownymi. Po pożarze, jaki nawiedził Berno w 1405 r., Zytglogge starannie odbudowano, a na jej szczycie zainstalowano zegar astronomiczny z mechanizmem grającym, którego właśnie słucham, bo wybiło południe. By schować się przed agresywnym dziś słońcem, idę wprost pod zabytkowe arkady, w których zapraszają luksusowe butki i sklepy z pamiątkami. Ciągną się na długości 6 km. Mieszkańcy tłumaczą, że to najdłuższa zadaszona handlowa promenada Europy. Po drodze mijam XVI-wieczne fontanny (w sumie jest ich 11) i robię zdjęcie – podobnie jak inni turyści – tej najbardziej znanej, która przedstawia olbrzyma pożerającego… małe dzieci. Nawet nie próbuję dociec, co to ma znaczyć. Dochodzę do mostu Nydeggbrücke na rzece Aare, w której zakolu leży Berno. Stąd jak na dłoni widać miasto, którego historia sięga końca XII w., kiedy książę Bertold V (1160–1218) założył tu osadę. Legenda głosi, że nazwa wywodzi się od słowa Bär, które po niemiecku znaczy „niedźwiedź” – książę miał go tu upolować. Zresztą niedźwiedź urósł do rangi najważniejszego symbolu Berna, jego wizerunek umieszczono nawet w herbie miasta. Dlatego nie jest dla mnie niespodzianką, że te olbrzymie brunatne stworzenia wciąż tu żyją, w specjalnym rezerwacie, do którego docieram. W fosie, pod drzewem wyleguje się jeden, a właściwie jedna z nich, jak głosi tabliczka nosi imię Björk. Ciekawe, czy umie śpiewać, na pewno ma w głębokim poważaniu ciekawskie spojrzenia gapiów, w najlepsze drapiąc się za uchem tylną łapą. Rozglądam się dookoła, w tle Alpy, wstęga lśniącej w słońcu rzeki, domostwa z dachówkami w kolorze ochry. Nic dziwnego, że miasto zainspirowało Einsteina do pracy nad teorią względności. Szwajcarskie pociągi O szwajcarskich pociągach krążą legendy – szybkie, niezawodne, punktualne, komfortowe, można nimi zjeździć cały kraj i to na jednym bilecie Swiss Travel Pass. Mają panoramiczne okna, z których rozciągają się idealne krajobrazy, jakby wygenerowała je sztuczna inteligencja. Cóż, nie ma w tym przesady. Mój pociąg do Interlaken ma odjechać z peronu ósmego o 9.04. Rozsiadłam się więc wygodnie na swoim miejscu, na stoliku przyszykowałam książkę, dwa magazyny z zaznaczonymi artykułami do przejrzenia i komputer, gdybym akurat miała kaprys coś napisać. Niemiecki, francuski, hiszpański – kakofonia języków, które słyszę nad głową, jest imponująca. Oto w jednym wagonie spotkał się cały świat. Ruszamy. Ledwo zostawiamy czarujące Berno za sobą i jakby za sprawą przycisku „play” zaczyna się kolejny bajkowy film – pędzimy szybko, przecinając alpejskie krajobrazy usiane zielonymi łąkami, drewnianymi domkami, mijamy jezioro Thunersee, po którym suną białe jak śnieg żaglówki i kolorowe kajaki. Nad akwenem, wzdłuż torów, pędzi grupa rowerzystów, mężczyzna w podeszłym wieku biegnie na przystań, na tarasie restauracji, obok której przejeżdżamy, roześmiani, wyluzowani Szwajcarzy jedzą rodzinny obiad. Nie sposób wyłączyć ciekawości, bo doprawdy z każdym kilometrem jest piękniej. Nawet nie wiem, kiedy słyszę w głośniku „Następna stacja: Interlaken”. Nerwowo zgarniam więc lektury i laptop do plecaka, śmiejąc się do siebie – poczytam i popiszę jednak później. Mürren Na tym samym bilecie przesiadam się do kolejnego pociągu, potem do autobusu, a następnie z doliny Lauterbrunnen kolejka linowa zawozi mnie do alpejskiej wioski Mürren. I to dopiero jest wow, myślę, wychodząc z wagonika. Witają mnie nie tylko alpejskie szczyty, ale też tradycyjne drewniane domostwa z balkonami, które wyglądają jak małe kwietne ogrody obsadzone kolorowymi pelargoniami. Jestem na wysokości 1638 m n.p.m. – Mürren to najwyżej położona wioska w kantonie Berno. Przy głównej uliczce sporo sklepików i knajpek, w każdej mnóstwo piechurów – najpewniej właśnie zeszli ze szlaków. Ich energia jakby unosi się w powietrzu. Słyszę od uprzejmej pani w Hotelu Alpina, która wręcza mi klucz do pokoju, że do Mürren prowadzi trasa trekkingowa z Schilthorn. Ma 6,7 km, które warto pokonać, bo jest zaliczana do najpiękniejszych w Alpach Berneńskich. Kiedy krętymi schodami docieram do pokoju, odsłaniam ciężkie zasłony, otwieram drzwi balkonowe, wychodzę na taras i oto przed oczami ukazuje mi się niemal pionowa górska ściana, obok której właśnie zasuwa paralotniarz, właściwie nie wiem, co powiedzieć. Czy wyciągnąć aparat czy stać tak i gapić się na to widowisko? Czy może krzyczeć z zachwytu? Gdyby nie zaplanowana wycieczka do Birg, tkwiłabym tak do wieczora, nie mówiąc ani słowa. Schilthorn Lekko odurzona alpejskimi cudami docieram kolejką do Birg, czyli stacji przesiadkowej w drodze do kompleksu widokowego na szczycie Schilthorn (2970 m n.p.m.). Składają się na niego platforma Thrill Walk, restauracja Piz Gloria oraz interaktywne muzeum poświęcone agentowi 007 – tu w okolicach realizowano zimowe ekstremalne sceny do filmu „W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości” z 1969 r. Bonda zagrał wówczas George Lazenby. Ponieważ to nie jest mój ulubiony odcinek serii, przechodzę szybko przez kolejne sale, w których wystawiono m.in. sprzęty, z jakich podczas zdjęć korzystał agent. W specjalnej sali można nawet obejrzeć fragmenty filmu, także ten ze słynnej Piz Glorii, w której czeka na mnie stolik. Nie zamawiam wprawdzie – tak jak czarujący James – vesper Martini, tylko kawę oraz rösti, czyli szwajcarską potrawkę z grubo startych ziemniaków smażonych na maśle, serwowanych z serem i jajkiem sadzonym. Aha, musicie wiedzieć, że Piz Gloria to nie jest po prostu restauracja. To obrotowy lokal na szczycie Schilthorn, co oznacza, że jedząc moje rösti, kręcę się jakby w szklanej kuli, podziwiając blisko 200 okolicznych szczytów z Eigerem, Mönchem, Jungfrau oraz Mont Blanc na czele. Zbudowano ją w latach 60. XX w. i od razu okrzyknięto cudem inżynierii. Była bowiem pierwszą tego typu restauracją na świecie. Ma 18 m średnicy i wykonuje pełny obrót w ciągu 45 minut, co pozwala gościom, oczywiście bez opuszczania stolików, podziwiać 360-stopniową panoramę Alp. Na deser zjeżdżam na pośrednią stację Birg, gdzie mieści się platforma Thrill Walk, i znów wstrzymuję oddech – Mann miał rację, góry w Szwajcarii są jak ucieczka od rzeczywistości. Lucerna Ostatni poranek spędzam w Lucernie, włócząc się między zadbanymi XVII- i XVIII-wiecznymi kamieniczkami. Przystaję pod nowoczesną szklano-betonową bryłą Centrum Kultury zaprojektowaną przez francuskiego architekta Jeana Nouvela, robię kilka pocztówkowych zdjęć drewnianemu mostowi Kapellbrücke (pierwotnie z XIV w.) oraz przylegającej do niego kamiennej Wieży Wodnej, która niegdyś była więzieniem, skarbcem, a nawet izbą tortur, i stanowiła część dawnego systemu obronnego. Lucerna jest jak Szwajcaria w pigułce – urocza, wygodna do życia, kompaktowa, dobrze zaprojektowana, położona nad turkusowym Jeziorem Czterech Kantonów, u stóp masywów Pilatus i Rigi. Nie mam niestety czasu, by odwiedzić Muzeum Wagnera, bo za chwilę odpływa mój statek, a właściwie zabytkowy parowiec, który ma mnie podrzucić na zębatą kolejkę sunącą na Rigi Kulm (1797 m n.p.m.). Zębatka jest zabytkowa, kursuje od 1871 r. i zabiera pasażerów z Vitznau na szczyt okrzyknięty Królową Gór. Na miejscu znów nowy wymiar – bezkresne łąki z pasącymi się beztrosko krowami, które dzięki dzwoneczkom słychać z daleka nawet w gęstej mgle, jaka przed momentem otuliła okolicę. Znacznie tu chłodniej niż na dole, więc nakładam bluzę i w asyście jałówek docieram do chaty Alp Chäserenholz, gdzie częstują mnie wyrabianymi na miejscu serami. Gospodarz na rozgrzewkę proponuje herbatkę z werbeny. Tłumaczy, że ten ziołowy napar przy okazji bardzo mnie uspokoi, a widzi, że jestem dość oszołomiona. – To wpływ naszych czarodziejskich gór, które potrafią odurzyć swoim majestatem – śmieje się. I ma rację. Szwajcaria – informacje praktyczne Dojazd Do Zurychu z Warszawy można dolecieć bezpośrednio liniami lotniczymi SWISS. Ceny biletów zaczynają się od 1 tys. zł w dwie strony. Transport Z Zurychu do Berna, potem do kolejnych miejscowości, podróżowałam pociągami, autobusami, statkami i kolejkami linowymi z kartą Swiss Travel Pass. Ceny: w drugiej klasie bilet 3-dniowy kosztuje 244 franki, w pierwszej klasie – 389. Karta umożliwia też bezpłatny wstęp do 500 muzeów. Dzieci od 6 do 16 lat podróżują bezpłatnie w towarzystwie co najmniej jednego z rodziców z dodatkową Swiss Family Card. Podobnie jest z dziećmi do lat 6. Więcej na stronie myswitzerland.com. Nocleg Berno: Kreuz Bern Modern City Hotel – wygodny, w centrum miasta. Od 600 zł za pokój 2-os. Mürren: Alpina Hotel – skromny, ale genialny, bo okna wychodzą na Alpy. Od 650 zł za pokój 2-osobowy. Lucerna: Hotel Waldstätterhof – komfortowy, w centrum miasta, od 900 zł za pokój 2-osobowy. Warto wiedzieć Wstęp do Muzeum Einsteina kosztuje 7 franków dorośli, 4 – młodzież (8–15 lat). Loty tandemowe nad doliną Lauterbrunnen startują m.in. z okolic Mürren, a podniebna przygoda trwa od 15 do 20 min – z przygotowaniem 90 min. Jej koszt to ok. 200 franków. Co kupić? Polecam ser alpejski tête de moine produkowany od ośmiu wieków. Wyróżnia go nie tylko ostry smak, ale też sposób krojenia.
To koniec Kaplicy Lodowej w Alpach. Popularna atrakcja runęła po wiekach istnienia
To koniec jednej z największych atrakcji niemieckiej części Alp Berchtesgadeńskich. Wraz z zawaleniem się Kaplicy Lodowej nasi sąsiedzi tracą jeden z najważniejszych magnesów turystycznych regionu. Dyrekcja Parku Narodowego nie kryje przygnębienia, alarmując o potencjalnych zagrożeniach.
Kaplica Lodowa (z niem. Eiskapelle) to naturalna jaskinia lodowa, znajdująca się u stóp lodowca Blaueis w Alpach Berchtesgadeńskich. Ta najniżej położona jaskinia lodowcowa w Alpach (ok. 930 m n.p.m.) znana jest niemieckim przyrodnikom od wieków. Już w 1797 roku słynny przyrodnik Alexander von Humboldt odwiedził Eiskapelle i opisał ją w swoich notatkach. Od tamtej pory jaskinia stanowiła popularną atrakcję turystyczną, która co roku przyciągała tysiące odwiedzających. Jak powstaje Kaplica Lodowa? Kaplica lodowa była dostępna dla turystów jedynie latem. To wtedy woda z topniejącego lodowca Blaueis spływała stronnym żlebem, drążąc lodowe tunele i jaskinie. Najbardziej spektakularną z nich była Eiskapelle. W ten sposób przez setki lat natura tworzyła zapierające dech w piersiach pomieszczenie. Zimą, ukryte pod masami śniegu i lodu, pozostawało niedostępne, by latem znów móc zachwycać i przyciągać ciekawych turystów. Co ciekawe, Kaplica Lodowa nie miała stałych wymiarów. Każdego roku woda drążyła tunele o nieregularnych kształtach. Jaskinia osiągała czasem nawet 12 metrów wysokości, podczas gdy po zimach mniej obfitych w śnieg mogła mierzyć niespełna 8 metrów. Przez kilkumetrowe wejście w letnich miesiącach wpadało światło słoneczne, które wewnątrz rozpraszało się po całym pomieszczeniu. Efekt ten przypominał blask przenikający przez kościelne witraże – stąd nazwa „kaplica”. Koniec Kaplicy Lodowej Już od końca 2019 roku władze Parku Narodowego Berchtesgaden alarmowały o stopniowym topnieniu stropu jaskini. Szacowano, że od tego czasu ubyło ponad pół miliona metrów sześciennych lodu. W rezultacie proces topnienia doprowadził do całkowitego zawalenia się Kaplicy Lodowej w 2025 roku.– To przygnębiające i szokujące zarazem, że Eiskapelle teraz po prostu zniknęła – mówił o sprawie dyrektor parku narodowego Roland Baier. Wraz z utratą tego cennego pomnika przyrody należy zwrócić uwagę na kolejne zagrożenia wynikające z topnienia lodu. Ocieplenie klimatu doprowadziło do naruszenia całej pokrywy lodowej w okolicznym masywie górskim. Władze parku alarmują, że na całym obszarze istnieje bezpośrednie ryzyko spadających odłamków skalnych. Turyści powinni unikać tras wspinaczkowych na wschodniej ścianie masywu Watzmanna. Niezastosowanie się do tych ostrzeżeń może stanowić zagrożenie życia dla alpinistów narażonych na zmienne i niebezpieczne warunki górskie. Co dalej z jaskinią? W tym momencie zagłębianie się w pozostałości po jaskini jest surowo zabronione – każde wejście do Eiskapelle wiąże się z ryzykiem zawalenia resztek lodowego stropu. Czy jednak kiedykolwiek będzie możliwe ponowne podziwianie Lodowej Kaplicy? Dziennik internetowy „Polski Obserwator Niemcy” przytacza wypowiedź Andreasa Wolfa z Niemieckiego Związku Badaczy Jaskiń i Krasu. Według badacza, w przyszłości u wylotu żlebu znów będą gromadzić się masy śniegu, z których może wykształcić się nowy system jaskiniowy. Na ile będzie on porównywalny z dawną Kaplicą Lodową, pokaże dopiero czas. Zawalenie jaskini to kolejne udokumentowane zjawisko będące konsekwencją postępującego i niszczycielskiego ocieplenia klimatycznego. Źródła: Polski Obserwator Niemcy, Nationalpark Berchtesgaden Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Od alpejskich olbrzymów po wulkaniczne piękno. Góry we Włoszech należą do najbardziej spektakularnych w Europie
Góry we Włoszech przyciągają zarówno zapalonych narciarzy, jak i miłośników trekkingu, wspinaczki i wszystkich miłośników niesamowitych krajobrazów. Nic w tym dziwnego. Tamtejsze łańcuchy górskie bez wątpienia należą do najpiękniejszych w Europie. Nie brakuje tam wspaniałych zimowych kurortów i miejsc sprawiających wrażenie dzikich i pierwotnych.
Spis treści: W krajobrazie Włoch dominują dwa łańcuchy górskie Najwyższy czy drugi najwyższy szczyt Włoch? Nie tylko Alpy i Apeniny Włochy kojarzą się przede wszystkim z fantastycznymi plażami, nadmorskimi kurortami, antycznymi zabytkami, nastrojowymi miasteczkami i wyśmienitą kuchnią. Nie należy jednak zapominać, że słoneczna Italia ma do zaoferowania znacznie więcej atrakcji. Płaskie obszary pokrywają zaledwie 33% powierzchni kraju. Całą resztę zajmują góry i wzgórza. Takie ukształtowanie terenu stwarza wspaniałe warunki dla każdego, dla kogo najlepszą formą spędzania wolnego czasu jest uprawianie turystyki górskiej. W krajobrazie Włoch dominują dwa łańcuchy górskie Powierzchnię Włoch kształtują dwa główne łańcuchy górskie. Jeden z nich ma przebieg równoleżnikowy i oddziela Półwysep Apeniński od reszty Europy, natomiast drugi – południkowy. Mowa o Alpach i Apeninach. Górska granica, która tworzy spektakularny krajobraz Alpy rozciągają się na północy kraju i stanowią naturalną granicę z Francją, Szwajcarią, Austrią i Słowenią. To jeden z najbardziej malowniczych i zróżnicowanych krajobrazowo obszarów górskich w Europie. W Alpach Zachodnich dominują skaliste, postrzępione szczyty z pionowymi ścianami i ostrymi graniami. Gdy mowa o alpejskim krajobrazie, przed oczami najczęściej pojawia się właśnie takki widok. W najwyższych partiach występują liczne lodowce i pola firnowe, dodające panoramie nutę surowości. Nie brakuje tam śladów działalności lodowca w postaci kolistych zagłębień (tzw. cyrki lodowcowe) i dolin U-kształtnych – głębokich i szerokich, o charakterystycznym przekroju poprzecznym. Włoska część Alp obejmuje wiele pasm, a najważniejsze z nich to: Alpy Liguryjskie (otwierające łańcuch na zachodzie), Alpy Nadmorskie, Alpy Kotyjskie, Alpy Graickie, Alpy Pennińskie, Alpy Lepontyńskie, Alpy Retyckie, Dolomity, Alpy Karnickie, Alpy Julijskie (zamykające łańcuch na wschodzie). Dolomity, czyli włoski cud natury Jednym z najbardziej malowniczych i rozpoznawalnych pasm górskich we Włoszech są Dolomity. Mimo że często są utożsamiane z odrębnym łańcuchem górskim, w praktyce stanowią część Południowych Alp Wapiennych, które z kolei należą do szerszego systemu Alp Wschodnich. Prawdą jest natomiast, że mają specyficzną geologię i krajobraz i te cechy wyraźnie wyróżniają Dolomity na tle alpejskiego systemu górskiego. Skupmy się przez chwilę na tamtejszym krajobrazie, bo ten jest naprawdę niepowtarzalny. Jego najcharakterystyczniejszymi elementami są majestatyczne pionowe ściany, ostre iglice, skalne baszty i turnie wyrastające wprost z zielonych dolin. Magii tym górom dodaje zjawisko „enrosadiry”, podczas którego skąpane w promieniach zachodzącego słońca skały przybierają odcienie różu, fioletu i czerwieni. Masywy górskie są tam oddzielone głębokimi, szerokimi dolinami, dnem których płyną rzeki. W Dolomitach nie brakuje też wspaniałych górskich jezior z turkusową lub szmaragdową wodą, których tafle odbijają otaczające je szczyty. Ze względu na ich wyjątkową wartość geologiczną i krajobrazową, w 2009 roku Dolomity zostały wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. To jednoznacznie potwierdza globalne znaczenie tych gór i ich unikatowość. „Kręgosłup” Półwyspu Apenińskiego Apeniny rozciągają się od północnego zachodu na północny wschód (na długości około 1350 km), od Ligurii aż po Kalabrię. Ciągną się przez niemal cały Półwysep Apeniński. Właśnie dlatego są nazywane jego „kręgosłupem”. Apeniny cechują się zróżnicowanym krajobrazem, jednak nietrudno zauważyć, że są znacznie łagodniejsze niż Alpy. Znaczną część tych gór pokrywają gęste lasy. W niższych partiach dominują gatunki liściaste, które jesienią zachwycają bogactwem barw. W dolnych partiach i na południu obecna jest też roślinność śródziemnomorska. Nieco wyżej pojawiają się lasy mieszane. Inaczej niż w Alpach, w Apeninach dominują bardziej zaokrąglone, łagodne grzbiety i rozległe płaskowyże. Na większych wysokościach pojawiają się rozległe hale i pastwiska, gdzie latem wypasane są krowy, owce i konie. Należy jednak wspomnieć, że nie brakuje tam także ostrzejszych, skalistych szczytów z cechami wysokogórskimi, zwłaszcza masywie Gran Sasso. Góry te dzielą się na trzy główne części: Apeniny Północne, obejmujące Apeniny Liguryjskie, Toskańskie i Umbryjskie, Apeniny Środkowe, gdzie wznosi się najwyższy szczyt łańcucha, czyli Corno Grande (2912 m n.p.m.), Apeniny Południowe, rozciągające się na południe od przełęczy Forche Candine do Kalabrii. Najwyższy czy drugi najwyższy szczyt Włoch? Najwyższym włoskim szczytem jest Mont Blanc de Courmayeur, sięgający 4748 m n.p.m. Stanowi on część potężnego masywu Mont Blanc w Alpach Graickich, na włosko-francuskim pograniczu. W tym miejscu należy jednak zaznaczyć, że zdaniem Włochów ta góra jest drugą najwyższą w ich kraju. Nie chodzi tu o kwestie pomiarowe, a o włosko-francuski spór dotyczący przebiegu granicy. Według francuskich map i publikacji, linia graniczna przebiega przez Mont Blanc de Courmayeur, więc szczyt Mont Blanc w całości znajduje się na francuskim terytorium. Z kolei Włosi uważają, że granica przebiega przez szczyt Mont Blanc. W tym kontekście należałoby uznać, że to właśnie najwyższa góra Europy jest najwyższa we Włoszech. Pomińmy kwestie polityczne i skupmy się na samym masywie, bo jest na czym. Mont Blanc to kwintesencja wysokogórskiego krajobrazu alpejskiego. Góry z rozległymi polami firnowymi, o surowej, skalistej formie, są pokryte potężnymi czapami wiecznego śniegu i lodowcami. Imponujące pionowe ściany stanowią wyzwanie nawet dla najbardziej wprawionych wspinaczy. Poszczególne wierzchołki masywu łączą ostre grzbiety i przełęcze, tworząc niezwykle wymagające trasy wysokogórskie. Ze względu na wysokość, panują tam ekstremalne warunki pogodowe. Nie tylko Alpy i Apeniny Góry we Włoszech kojarzą się przede wszystkim z Alpami i Dolomitami. Nie można zapomnieć, że tamtejszy górski krajobraz, zwłaszcza w wyspiarskiej części kraju, kształtują także wulkany. Ze względu na położenie w strefie aktywnej sejsmicznie, Włochy są domem dla wielu wulkanów, zarówno aktywnych, jak i uśpionych i wygasłych. Oto kilka przykładów. Etna. Majestatyczny stratowulkan jest najwyższym (około 3357 m n.p.m.) aktywnym wulkanem w Europie. Ma cztery główne kratery centralne i wiele wygasłych kraterów bocznych. Na niższych stokach występuje tam bujna roślinność, ale wyżej krajobraz staje się surowy, iście księżycowy. Wezuwiusz. Stratowulkan górujący nad Zatoką Neapolitańską osiąga wysokość około 1281 m n.p.m. Jego obecny stożek wyrósł w kalderze utworzonej podczas erupcji z 79 roku. Żyzne stoki sprzyjają uprawie winorośli, owoców i warzyw. Stromboli. To wyspa wulkaniczna, która w zasadzie w całości jest wielkim stratowulkanem. Masywny stożek wznosi się z głębokości około 2300 metrów pod poziomem morza i osiąga wysokość 926 metrów. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Przemierzyli Alpy na wózkach inwalidzkich. „To niesamowity wyczyn”
Ich wyprawa przez Alpy to nie tylko dowód odwagi i hartu ducha, ale również przypomnienie, że wytrwałość potrafi przekraczać wszelkie granice – również te fizyczne i społeczne.
Spis treści: Podróż przez Alpy w ekstremalnych warunkach Misja wyprawy, czyli zwiększenie świadomości o ataksji Dla wielu każda, nawet najmniejsza wymówka, staje się pretekstem, by uniknąć wysiłku fizycznego. Inni, mimo poważnych problemów zdrowotnych, z determinacją przekraczają granice własnych możliwości. Do tej drugiej grupy należą Ben Spencer i Peter Smorthit, którzy właśnie pokonali 422 kilometry – czyli dystans odpowiadający dziesięciu maratonom – przemierzając masyw Alp na wózkach inwalidzkich. Podróż przez Alpy w ekstremalnych warunkach Ben Spencer i Peter Smorthit rozpoczęli trasę w Montreux nad Jeziorem Genewskim i zakończyli ją nad Jeziorem Como we Włoszech. – To był po prostu niesamowity wyczyn pod względem wytrzymałościowym – stwierdził Spencer w rozmowie telefonicznej z Euronews. Trudno się z nim nie zgodzić, szczególnie jeśli weźmie się pod uwagę skalę ich ograniczeń zdrowotnych. Spencer cierpi na ataksję móżdżkową, czyli postępującą chorobę neurologiczną, spowodowaną uszkodzeniem móżdżku. Wpływa ona na koordynację ruchową, równowagę, mowę, a także kontrolę pęcherza. W miarę rozwoju schorzenia Spencer musiał niemal całkowicie przesiąść się na wózek inwalidzki i ograniczyć komunikację werbalną. Z kolei Smorthit zmaga się z urazem rdzenia kręgowego, który może prowadzić do groźnej dla życia dysrefleksji autonomicznej. Wspólnie pokonywali strome podejścia na wysokości ponad 2000 metrów, mierząc się z upałem sięgającym 40°C, a wszystko to w surowych warunkach alpejskiego krajobrazu. – W pewnym momencie Peter niemal zemdlał z przegrzania. Musiałem go oblać wodą – wspominał Spencer. Jednak, mimo trudności, uczestnicy z sukcesem przebyli wymagającą trasę, w towarzystwie trzyosobowego zespołu wsparcia (w tym dwóch osób również żyjących z ataksją). Pierwotnie wyprawa miała potrwać 10–12 dni, ale ze względu na upały została przedłużona do 18 dni. Misja wyprawy, czyli zwiększenie świadomości o ataksji Ich przedsięwzięcie miało nie tylko wymiar sportowy, lecz przede wszystkim społeczny – obaj uczestnicy chcieli nagłośnić temat ataksji oraz zebrać środki na dalsze badania nad tą rzadką chorobą neurologiczną. Szacuje się, że w samej Wielkiej Brytanii żyje z nią około 12 500 osób. Ponieważ w większości przypadków choroba ma charakter postępujący, a medycyna nie oferuje dziś leczenia przyczynowego, każda inicjatywa zwiększająca świadomość społeczną ma ogromne znaczenie. Spencer i Smorthit z tego względu wykorzystywali każdą okazję, by rozmawiać z napotkanymi ludźmi i tłumaczyć im, na czym polega ich codzienność. – Naprawdę chciałem, żeby ludzie zrozumieli, że osoby z niepełnosprawnościami potrafią dokonywać rzeczy ekstremalnych – podkreślał Spencer. Ich alpejska przygoda zwróciła również uwagę na poważne braki w infrastrukturze dostępnej dla osób poruszających się na wózkach. – Ta podróż pokazała, jak wiele jeszcze trzeba zrobić, by świat stał się dla nas naprawdę dostępny – mówił, podkreślając, że kempingi reklamujące się jako przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami często nie spełniały podstawowych standardów, a część tras rowerowych prowadziła przez żwir i niemal nieprzejezdne przeszkody. – Aby osoby poruszające się na wózkach mogły bezpiecznie korzystać z natury, potrzebujemy konkretnych i systemowych zmian – ocenił. Pomimo tych trudności, Spencer i Smorthit nie tylko ukończyli trasę, ale również zyskali rozgłos jako sportowcy i ambasadorzy zmian w postrzeganiu niepełnosprawności. Głośno zrobiło się także o ich wcześniejszych osiągnięciach – mimo chorób, są bowiem uczestnikami zawodów w rugby na wózkach i mają na koncie setki półmaratonów oraz maratonów. – Bez względu na to, jaką masz niepełnosprawność czy schorzenie, po prostu nigdy się nie poddawaj – zaapelował Spencer. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najrzadszy i najpiękniejszy sęp Europy powrócił w Alpy. Przez przesądy wyginął sto lat temu
Orłosęp brodaty znów króluje w Alpach. Po stu latach nieobecności ten niezwykły ptak zyskał szansę na przetrwanie w Europie. Dzięki wysiłkom ekologów i programowi reintrodukcji jego alpejska populacja powoli rośnie.
Spis treści Dlaczego orłosęp zniknął z Alp? Reintrodukcja orłosępa przynosi efekty Niezwykłe fakty o orłosępie brodatym Po raz pierwszy od wielu dekad Alpy stały się miejscem, gdzie przy dużej dozie szczęścia można zobaczyć jednego z najniezwyklejszych ptaków Europy. Orłosęp brodaty, dzięki programowi reintrodukcji realizowanemu przez szwajcarską organizację Vulture Conservation Foundation, żyje i rozmnaża się, powoli budując stabilną populację. Dlaczego orłosęp zniknął z Alp? Jednak sto lat temu tych ptaków już nie można było zobaczyć w Alpach. Lokalna populacja została wytępiona, ponieważ wyznaczano nagrody za ich zabicie — wierzono bowiem, że porywają i zabijają jagnięta, a nawet małe dzieci. Ostatni dziki orłosęp brodaty w Alpach został zastrzelony w 1913 roku w dolinie Aosty we Włoszech. Orłosęp wymarł nie tylko w Alpach – kiedyś zamieszkiwał m.in. Bałkany, Grecję, Hiszpanię, Korsykę, Sycylię i Sardynię. Jego europejskie populacje przeżyły wyłącznie w Pirenejach i na Krecie. Poza Europą występuje m.in. w Afryce, Turcji, Iranie i Azji Środkowej aż po Mongolię i Chiny. Reintrodukcja orłosępa przynosi efekty Dzięki projektowi reintrodukcji, prowadzonemu przez Vulture Conservation Foundation, populacja tych ptaków ponownie pojawiła się w Alpach i rośnie. W 1986 roku VCF rozpoczęła wypuszczanie osobników wychowanych w niewoli. Od tego czasu wypuszczono nad Alpy 264 ptaki. Obecnie ich alpejska populacja utrzymuje się samodzielnie. Od 1997 roku urodziło się 522 młodych osobników na wolności. Ptaki zostały uznane za gatunek chroniony przez Unię Europejską w 2009 roku, a we Francji za ich zabicie grozi kara do 150 000 euro grzywny i trzy lata więzienia. Obecnie VCF szacuje, że w Alpach żyje 460 orłosępów, a w 2024 roku na wolności urodziło się 61 młodych ptaków. Tam, gdzie kiedyś rolnicy polowali na „gypaète barbu” lub „lammergeiera”, jak nazywa się te ptaki po francusku i niemiecku, dziś ściągają miłośnicy ptaków, licząc na dostrzeżenie pięknego orłosępa, który wrócił znad krawędzi zagłady. Niezwykłe fakty o orłosępie brodatym Orłosęp brodaty (Gypaetus barbatus) jest jednym z największych ptaków szponiastych świata – rozpiętość jego skrzydeł dochodzi do 2,8 metra, a masa ciała może przekraczać 7 kg. Charakterystyczną cechą gatunku są czarne pióra tworzące „brodę” pod dziobem, od których pochodzi nazwa ptaka. Jego upierzenie jest biało-rdzawe, z ciemnymi lotkami i ogonem w kształcie klina. Jest jedynym ptakiem na świecie, którego dieta składa się niemal wyłącznie z kości. Żeruje na padlinie, głównie kozic, koziorożców i owiec. Potrafi zrzucać duże kości z wysokości kilkudziesięciu metrów na skały, by je rozbić i dostać się do bogatego w składniki odżywcze szpiku. Źródło: CNN Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Turysta wpadł do szczeliny w Szwajcarii. Uratowała go chihuahua
Na lodowcu w Alpach Szwajcarskich doszło do groźnego wypadku. Mężczyzna spadł do szczeliny lodowej, z której samodzielnie nie mógł się wydostać. Dzięki lojalności jego psa, ratownicy zdołali uratować turystę.
Spis treści: Turysta spadł do szczeliny lodowca. Pies pokazał, gdzie szukać Chihuahua ocaliła właściciela. Służby mówią o „czworonożnym bohaterze” W górskich warunkach nawet rutynowa wędrówka potrafi zamienić się w sytuację zagrożenia. Właśnie dlatego wielu turystów decyduje się zabierać ze sobą psy, które są uważne, wierne i niezwykle wyczulone na sygnały otoczenia. Choć zazwyczaj – myśląc o czworonożnych pomocnikach w górach – wyobrażamy sobie bernardyny lub owczarki niemieckie, okazuje się, że nawet niewielkie rasy mogą być niezwykle pomocne. W szwajcarskich Alpach główną rolę w akcji ratunkowej odegrała chihuahua, która pomogła służbom odnaleźć swojego właściciela. Turysta spadł do szczeliny lodowca. Pies pokazał, gdzie szukać W piątek, 4 lipca, mężczyzna, którego tożsamość nie została ujawniona, przemierzał lodowiec Fee w południowej Szwajcarii w towarzystwie swojego psa. W trakcie wędrówki wszedł na cienką warstwę lodu pokrywającą głęboką szczelinę. W pewnym momencie pokrywa załamała się pod jego ciężarem, a turysta spadł, zatrzymując się dopiero osiem metrów niżej, we wnętrzu lodowca. Uwięziony i odcięty od sygnału sieci komórkowej, zdołał nadać sygnał alarmowy przy pomocy krótkofalówki. Jego wezwanie zostało odebrane przez innego turystę, który bezzwłocznie powiadomił służby ratunkowe. Na miejsce skierowano śmigłowiec Air Zermatt z zespołem ratowników. Choć reakcja była szybka, zlokalizowanie miejsca wypadku okazało się wyjątkowo trudne – powierzchnia lodowca była rozległa, a otwór niemal niezauważalny wśród białego krajobrazu. Wtedy jeden z ratowników dostrzegł ruch na pobliskiej skale. To była chihuahua – wierna towarzyszka poszkodowanego – która nie oddaliła się od miejsca, gdzie zniknął jej właściciel. Cierpliwie siedząc przy niemal niewidocznej szczelinie, wskazała służbom dokładną lokalizację mężczyzny. Chihuahua ocaliła właściciela. Służby mówią o „czworonożnym bohaterze” Obecność psa odmieniła przebieg akcji ratunkowej. Po zidentyfikowaniu lokalizacji szczeliny, ratownicy z Air Zermatt opuścili się na linach w głąb lodowca i dotarli do poszkodowanego. Mężczyzna był przytomny, choć odniósł obrażenia. Dzięki czuwaniu czworonoga na powierzchni, akcja przebiegła sprawnie i bez opóźnień, co później podkreślono w oficjalnym komunikacie. „Dzięki zachowaniu psa, załoga była w stanie zlokalizować dokładne miejsce wypadku. Ratownicy zjechali na linach do poszkodowanego i zdołali go uratować. Mały piesek nie poruszył się przez całą operację, uważnie śledził każdy ruch ratowników. Jego obecność miała kluczowe znaczenie dla powodzenia akcji. To bez wątpienia czworonożny bohater, który być może uratował życie swojemu panu” – poinformowała służba ratunkowa Air Zermatt. Zarówno pies, jak i jego właściciel, po zakończonej akcji zostali przetransportowani do najbliższego szpitala w Visp, gdzie udzielono im pomocy medycznej. Choć szczegóły dotyczące obrażeń turysty nie zostały ujawnione, potwierdzono, że jego stan jest stabilny. Pies nie odniósł żadnych obrażeń. Źródła: CNN, Guardian, CBS News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ten jeden manewr uratował nas przed katastrofą – ekstremalny rafting w Słowenii
Alpy Julijskie oferują emocje: rafting na Soczy, lot paralotnią nad doliną i spacer po jaskiniach. To tu zaczyna się przygoda – w sercu słoweńskiego raju.
Spis treści: Rafting w Alpach Julijskich W stronę Tolmin i zielonych wzgórz Brda W krainie jaskiń, win i wiatrów Vipavy – Trzymaj się! Będzie bujało! – napięcie w głosie Aleša sprawia, że mocniej ściskam wiosło. Wytężam wzrok. Niewinna plamka w spienionym nurcie z każdą sekundą potężnieje w masywny głaz. Suniemy wprost na niego. Ponton zsuwa się z kaskady i uderza w kipiel. Rafting w Alpach Julijskich Rozglądam się rozpaczliwie po dmuchanym wehikule. Żadnych hamulców, wstecznego biegu. Jesteśmy 30 m do katastrofy… W desperacji młócę wiosłem turkus rzeki, naiwnie próbując odpędzić przeszkodę. Kapituluję pogodzony z losem. I wtedy dzieje się coś zaskakującego. Aleš wbija wiosło w huczący żywioł. Ponton staje dęba, robi piruet, odbija w lewo. Omijamy głaz! Po chwili rzeka łagodnieje, choć wciąż dudni opętańczo. Nie… to tylko adrenalina w moich skroniach. – To prosty manewr, zrobimy powtórkę, w mig się nauczysz – śmieje się Aleš, przewodnik po słoweńskich górach i instruktor raftingu. – Ale najpierw chwila relaksu. – Odwraca ponton i opiera o przybrzeżną skałę. Ślizgawka gotowa! Z ulgą studzę emocje w chłodnej wodzie. W moje ślady idą pozostali uczestnicy spływu. A potem gramolą się na brzeg i zmieniają dyscyplinę. Jedni przesiadają się do kajaków i ruszają w stronę malowniczego miasteczka Kobarid, inni dają się porwać szalonemu kanioningowi, zjeżdżając rynnami górskich kaskad Fratarica i Sušec. Jeszcze inni odrywają się od ziemi, by z perspektywy paralotni chłonąć piękno Alp Julijskich. W stronę Tolmin i zielonych wzgórz Brda Jestem w okolicy miasteczka Bovec, leżącego w cieniu Triglavskiego Parku Narodowego i uchodzącego za serce aktywnej turystyki Słowenii. Bije ono naprawdę szybko! A to dlatego, że sprzężone jest z ekscytującą arterią – rzeką Soczą. Przecięte jej nurtem Alpy Julijskie spływają welonami wodospadów, które do spółki z kaskadami dopływów czynią z kanionu wielki aquapark pod gołym niebem. A to tylko Goriška – jeden z regionów kraju, który na niewielkiej powierzchni kryje prawdziwy kalejdoskop przyrodniczych niezwykłości. Od szczytów Alp Julijskich (wyprawa na najwyższy, Triglav, zajmuje dwa dni), przez łagodne zbocza Gór Dynarskich, pasterskie płaskowyże (na czele z Veliką Planiną), jaskinie (jest ich tu ponad 10 tys.!), aż po wysadzane gajami oliwnymi wybrzeże Adriatyku. Wystarczą 2 godz., żeby przemierzyć ten teren autem. Ale trzeba się przesiąść na rower, by w pełni zakosztować w jego urokach. Zakosztować dosłownie! Bowiem przygotowany z myślą o cyklistach Zielony Szlak Smakoszy wiedzie przez rodzinne winnice, gospodarstwa agroturystyczne czy bistra serwujące miejscowe specjały. Wszystko to pod znakiem ekoniespieszności, którą zakochani w przyrodzie Słoweńcy lansują jako najlepszy sposób na peregrynacje po ich kraju. Wskakuję na siodełko obok wodospadu Boka (136 m wysokości!) i przyklejoną do Soczy drogą docieram do wioski Zatolmin skrywającej jeden z najpiękniejszych wąwozów Słowenii – Tolmin. Podziwiam rwące potoki zderzające się gwałtownie w gardzieli skał i drewniane kładki przerzucone nad przepaścią. W napięciu wsłuchuję się w trzeszczące szczebelki, prowadząc rower przez Diabelski Most. Potem zaplątany w serpentyny przemierzam zielone zbocza regionu Goriška Brda. Hen, na zachodzie, lśnią wody Adriatyku, w których przeglądają się zabytki Piranu i Izoli. Ja jednak odbijam na wschód. W krainie jaskiń, win i wiatrów Vipavy Po chwili krajobraz łagodnieje, fałdy zieleni wypłaszczają się w żyzną dolinę Vipavy. Gdzie okiem sięgnąć – winnice. Wyłuskuję tę należącą do Primoža Lavrenčiča, który grona szczepów zelen i rebula przeistacza w znakomite wino buria. Dojrzewający w akacjowych beczkach trunek potrafi uderzyć do głowy. Może dlatego, że sygnowany jest nazwą gwałtownego wiatru dującego zimą przez dolinę. Kosztuję słynnej vipawskiej szynki (pršut) i pokrzepiony pedałuję ku Szkocjańskiej Jamie – jednej z jaskiń, jakimi szczyci się region Karst. Dyskretnie iluminowane sale z żyrandolami stalaktytów są niby wyjęte z mrocznej baśni braci Grimm. Podobnie jak pobliska warownia Postojna z komnatami przechodzącymi w labirynt grot. Z zamkowego tarasu wpatruję się w horyzont, gdzie wiją się leniwe wstęgi rzek Sawy i Drawy. Jeszcze dalej pobrzękują dzwonkami owiec wzgórza wokół Jeruzalem. Nazwa zobowiązuje – lokalne wina uchodzą za godne Kany Galilejskiej, a hotelowe foldery opiewają region jako turystyczną ziemię obiecaną. Cóż, w końcu to Słowenia. Tu, gdziekolwiek zajrzeć, jest się w siódmym niebie. źródło: National Geographic Polska
Szlak Orła. Mało znana wśród Polaków trasa górska. Świetny pomysł na wakacje
Zapierające dech w piersiach widoki i niezapomniane spotkania z dziką przyrodą oferuje Szlak Orła w Tyrolu w zachodniej Austrii. To dobra propozycja dla pasjonatów górskich wędrówek na zbliżające się lato.
Spis treści: Szlak Orła – co go wyróżnia? Szlak Orła – najważniejsze informacje Atrakcje z okazji 20-lecia Szlaku Orła Szlak Orła w Tyrolu obchodzi właśnie dwudziestolecie swojego istnienia. Wytyczony jest w sercu majestatycznego Tyrolu, alpejskiego regionu w zachodniej Austrii. Szlak Orła – co go wyróżnia? Ten górski szlak mierzy ponad 400 km długości. Poda paroma względami Szlak Orła jest wyjątkowy. Na przykład, w przeciwieństwie do wielu innych europejskich szlaków długodystansowych, które często prowadzą z północy na południe przez góry i doliny, Szlak Orła w większości biegnie w linii wschód–zachód (w Północnym Tyrolu) i zachód–wschód (we Wschodnim Tyrolu). Tak poprowadzona trasa powoduje, że widoki ze szlaku są piękne. Są to często zapierające dech w piersiach „orle” widoki: spektakularne panoramy głębokich dolin, stromych ścian skalnych i rozległych górskich krajobrazów. Trasa przebiega przez jedne z najbardziej imponujących pasm górskich Tyrolu: góry Kaiser, Alpy Brandenburskie, góry Karwendel, Alpy Tux, We-terstein, Alpy Lechtalskie i Wysokie Taury. Ciekawostką są nazwy niektórych schronisk, na przykład Breslauer Hütte (Wrocławska chata). Przy odrobinie szczęścia w czasie wędrówki można dostrzec orła przedniego. Dziś te drapieżniki znów zamieszkują wszystkie tyrolskie doliny. Licznie występują w masywie Karwendel, który stanowi jedno z najważniejszych siedlisk orłów w całych Alpach. Szlak Orła – najważniejsze informacje Szlak Orła swoją nazwę zawdzięcza majestatycznemu symbolowi narodowemu Tyrolu – to orzeł, który uosabia wolność, siłę oraz dalekowzroczność. Trasa przypomina z lotu ptaka sylwetkę orła z rozpostartymi skrzydłami, poza tym orły można dostrzec na trasie. Najwyższy punkt: 2848 m n.p.m. (przełęcz Gradötzscharte na 7. etapie trasy we Wschodnim Tyrolu). Całkowita długość: 426 kilometrów. 33 etapy (1 łatwy, 20 o średnim stopniu trudności, 12 trudnych). 30 000 metrów podejścia w górę, 28 000 metrów podejścia w dół. 75 miejsc na odpoczynek i nocleg wzdłuż trasy. Dzięki dobrze rozwiniętej sieci transportu publicznego, wiele etapów długodystansowej trasy jest łatwo osiągalnych autobusem czy pociągiem. Odcinki bywają wymagające, więc warto odpowiednio się przygotować. Sporo ważnych informacji znajduje się na oficjalnej stronie Tyrolu. Atrakcje z okazji 20-lecia Szlaku Orła Z okazji 20-lecia Szlaku Orła regiony położone wzdłuż jego trasy przygotowały szereg atrakcji dla turystów. Czekać na nich będą jubileuszowe niespodzianki. Na przykład schroniska górskie wzdłuż trasy będą serwować gościom specjalne dania inspirowane Szlakiem Orła. Natomiast w St. Anton am Arlberg na wędrowców czeka „Eagle Walk Challenge”, czyli wyzwanie, którego ukończenie nagradzane będzie jubileuszowym zestawem upominkowym. Źródło: Tyrol.com Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Katastrofa w szwajcarskich Alpach. Ta urokliwa wioska już nie istnieje
Kolejny lodowiec w Alpach kończy swój żywot katastrofą. Szwajcarska miejscowość Blatten została niemal doszczętnie zniszczona przez masy lodu, które oderwały się od lodowca Birch. Kilka dni wcześniej mieszkańców na szczęście ewakuowano.
Spis treści Bezprecedensowa katastrofa w Alpach zniszczyła całą wioskę Co było przyczyną katastrofy? To nie pierwszy raz, gdy rozpada się alpejski lodowiec To nie pierwsza i niestety zapewne nie ostatnia bardzo niebezpieczna katastrofa, której przyczyną jest topniejący lodowiec w Alpach. Wiele z nich kurczy się w szybkim tempie z powodu ocieplenia klimatu. Coraz więcej staje się przez to niestabilnych i grozi podobnymi incydentami. Bezprecedensowa katastrofa w Alpach zniszczyła całą wioskę W kantonie Valais w Szwajcarii doszło do katastrofy naturalnej, która wstrząsnęła całym regionem. Z lodowca Birch oderwała się ogromna masa lodu, skał i zmrożonego śniegu, szacowana na ponad 3,5 miliona metrów sześciennych. Fragmenty lodowca runęły na położoną poniżej wioskę Blatten, w dolinie Lötschental. Siła osuwiska była tak potężna, że fala błota i gruzu o długości 2 km zniszczyła około 90% zabudowy miejscowości. Zniszczyło ono nie tylko zabudowania – zablokowało też koryto rzeki Lonza, tworząc potencjalnie niebezpieczne, powiększające się rozlewisko. View oEmbed on the source website Na szczęście, dzięki wcześniejszym ostrzeżeniom geologów i władz, około 300 mieszkańców oraz ich zwierzęta zostało ewakuowanych kilka dni przed katastrofą. Jedna osoba – 64-letni mężczyzna – pozostaje zaginiona. Służby ratunkowe wspierane przez wojsko i drony z kamerami termowizyjnymi prowadzą poszukiwania. Burmistrz Blatten, Matthias Bellwald, zapowiada odbudowę wsi. Katastrofa ta jest jedną z największych w historii szwajcarskich Alp, a skala zniszczeń jest bezprecedensowa. Co było przyczyną katastrofy? Przyczyny katastrofy są badane. Christian Huggel z Uniwersytetu w Zurychu wskazuje, że najprawdopodobniej są one złożone. Niestabilność lodowca nie zaczęła się w nim samym, a w okolicznych skałach. Czy grało tu rolę tylko ocieplenie klimatu i topnienie fragmentów, które wcześniej zawsze były zamarznięte? Na razie nie ma pewności. To nie pierwszy raz, gdy rozpada się alpejski lodowiec 3 lipca 2022 roku we włoskich Dolomitach także doszło do katastrofy, której przyczyną były masy lodu. Ze słynnego lodowca Marmolada oderwał się ogromny blok lodu, który spadł na popularny szlak turystyczny. Lawina śniegu, lodu i skał zabiła wówczas 11 osób, a kilka zostało rannych. Przyczyną tragedii było najprawdopodobniej rekordowe ocieplenie, które osłabiło strukturę lodowca. Katastrofa stała się symbolem skutków topnienia lodowców w Alpach. Teraz dołącza do niej, niestety, kolejna. Źródło: Reuters Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Pociągiem do największego kompleksu narciarskiego świata: Francja szykuje nowe połączenie
Nie tylko francuscy narciarze ucieszą się z tego połączenia. Nocny pociąg Travelski Night Express już tej zimy połączy Paryż z legendarnymi ośrodkami narciarskimi w sercu Alp. Na jego trasie znajdzie się osiem kurortów, w tym słynne Trzy Doliny. Rezerwacje ruszają już w maju.
Spis treści Travelski Night Express – pociąg z Paryża prosto w Alpy Francja stawia na pociągi Według wielu narciarzy to Francja posiada najlepsze kurorty narciarskie w Alpach. Niezależnie od preferencji, na pewno to w tym kraju leży kilka rekordowych ośrodków – między innymi Trzy Doliny (fr. Les Trois Vallées). Leżące tam ośrodki – Val Thorens, Courchevel czy Meribel – przyprawiają każdego miłośnika białego szaleństwa o szybsze bicie serca. To największy pod względem długości tras region narciarski na świecie. Oferuje ponad 600 km tras narciarskich oraz setki wyciągów, co czyni go rajem dla miłośników sportów zimowych. Oprócz narciarstwa, Trzy Doliny znane są z luksusowych hoteli, malowniczych widoków i doskonałej infrastruktury turystycznej. A od najbliższej zimy będzie jeszcze lepiej – Francja uruchomi nocny pociąg z Paryża prosto w Trzy Doliny. Na jego trasie znajdą się też inne francuskie hity narciarskie. Travelski Night Express – pociąg z Paryża prosto w Alpy Nowy nocny pociąg połączy Paryż oraz Bourg-Saint-Maurice. Na jego trasie znajdzie się osiem popularnych kurortów narciarskich: Courchevel, La Plagne, Les Arcs, Tignes, Méribel, Val d’Isère, Val Thorens i Les Ménuires. Będzie kursować od 19 grudnia 2025 do 20 marca 2026, oferując w sumie 14 kursów w obie strony. Podróż z Paryża będzie rozpoczynać się w każdy piątek wieczorem na dworcu Gare de Lyon i potrwa około 8 godzin. W składzie znajdzie się 660 nowych kuszetek, wagon restauracyjny oraz bar. Podróżni będą mogli skorzystać z pakietów all-inclusive obejmujących przejazd, transfery, zakwaterowanie, skipassy i wypożyczenie sprzętu narciarskiego. Pociąg zatrzyma się na stacjach Moutiers, Aime i Bourg-Saint-Maurice, skąd zapewniane są dalsze transfery do kurortów we francuskich Alpach. Usługa promuje ekologiczne podróżowanie, stanowiąc alternatywę dla samochodów i samolotów. Rezerwacje będą dostępne już w tym miesiącu. Francja stawia na pociągi W ostatnich latach Francja intensywnie rozwija kolej, stawiając na szybkie, ekologiczne i wygodne połączenia. Modernizowane są linie TGV, a sieć połączeń rozszerza się o nowe trasy, również nocne. Reaktywowane są pociągi sypialne i połączenia między dużymi miastami a regionami turystycznymi. Kraj inwestuje także w regionalne linie TER i poprawę dostępności transportu publicznego. Równocześnie, w ramach polityki klimatycznej, Francja ogranicza loty krajowe tam, gdzie możliwa jest podróż koleją trwająca mniej niż 2,5 godziny. Dotyczy to np. połączeń między Paryżem a Lyonem, Bordeaux czy Nantes. Źródło: Paris Secret Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Włosi znów oferują grube pieniądze za zaludnianie wiosek. Gdzie jest haczyk?
Program rewitalizacji Trentino wspiera mieszkańców, którzy zdecydują się przenieść do zapomnianych wiosek regionu. Pieniądze mają być wsparciem w ożywieniu lokalnych społeczności.
Spis treści: Tysiące euro za przeprowadzkę Włochy walczą z wyludnieniem Gdzie leży Trentino? Trentino położone na północy Włoch to region dobrze znany Polakom. Zimą chętnie jeździmy tam na narty i snowboard, za to latem górzyste tereny coraz liczniej przemierzają rowerzyści. Brzmi jak wymarzone miejsce do zamieszkania dla miłośników sportu. A jednak, w okolicy nie brakuje wyludniających się wiosek. Aby tchnąć w nie w nowe życie, władze Trentino ogłosiły program wspierający zakup i remont opuszczonych domów. Tysiące euro za przeprowadzkę Inicjatywa jest skierowana do obywateli Włoch, również tych mieszkających poza ojczyzną. Uczestnicy programu mogą liczyć na wsparcie finansowe w wysokości 100 tys. euro. 20 tys. euro to kwota na pokrycie części kosztów zakupu nieruchomości. Reszta ma pokryć prace remontowe. Jak to bywa przy tego typu inicjatywach, nie każdy może z niej skorzystać. Nabywcy starych nieruchomości muszą się zobowiązać do zamieszkania w nich na okres co najmniej 10 lat. Alternatywnie mogą wynajmować w tym czasie dom jednej osobie. Brak spełnienia tego warunku wiąże się z koniecznością zwrotu całej dotacji. Regulamin uwzględnia zakaz wynajmu krótkoterminowego dla turystów. To nie pierwszy tego typu program we Włoszech. Podobne inicjatywy mają na celu przeciwdziałanie wyludnianiu się małych gmin. Opustoszałe miejscowości zazwyczaj są zamieszkane w większości przez starsze osoby. Mile widziani są więc młodzi ludzie z dziećmi. Włochy walczą z wyludnieniem W odróżnieniu od popularnych we Włoszech ofert sprzedaży domów za symboliczną kwotę, Trentino stawia na długofalowe działania. W ciągu najbliższych dwóch lat na program przeznaczone zostanie 10 milionów euro. Inicjatywa wpisuje się w ogólnokrajowy budżetowy plan walki z depopulacją o łącznej wartości 30 milionów euro. – Celem jest ożywienie lokalnych społeczności i promowanie spójności terytorialnej – podkreśla Maurizio Fugatti, prezydent prowincji. Program obejmuje 33 gminy. Pełna lista ma zostać opublikowana w kwietniu 2025 roku. Wśród potencjalnych lokalizacji znajdują się m.in. malownicze Val di Non czy wsie Rabbi i Vermiglio w dolinie Val di Sole. Zainteresowanie programem może wpłynąć na ostateczną listę miejscowości. Jeśli zgłosi się zbyt mało chętnych lub nie znajdzie się wystarczająca liczba odpowiednich nieruchomości, lista zostanie skorygowana. Gdzie leży Trentino? Trentino to region w północnych Włoszech, leżący w Alpach, znany z malowniczych krajobrazów, Dolomitów i jeziora Garda. Jego stolicą jest Trydent – miasto o bogatej historii, związane m.in. z Soborem Trydenckim. Trentino słynie z turystyki górskiej i narciarskiej, lokalnych win, kuchni łączącej wpływy włoskie i alpejskie oraz wielojęzycznej kultury. Region cieszy się szeroką autonomią i stanowi ciekawą mieszankę tradycji włoskich, niemieckich i ladyńskich. Źródło: Trentino Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Byłam w ośrodku, który gościł Mistrzostwa Świata w narciarstwie. Warto go odwiedzić nie tylko zimą
Saalbach – bo o nim mowa – to tylko część ogromnego kompleksu narciarskiego, obejmującego aż cztery austriackie miejscowości na pograniczu Tyrolu i Ziemi Salzburskiej. To także największa w całych austriackich Alpach sieć tras rowerowych.
Spis treści: Stolica luzu, wieś i narciarska karuzela Alpejskie centrum rowerowe Sportowe emocje Austria to bez wątpienia najważniejszy kierunek dla polskich narciarzy udających się w Alpy. Ilość i jakość ośrodków, doskonała infrastruktura a także względna bliskość tego kraju to główne powody. Do Austrii Polacy jadą przede wszystkim samochodami. Dlatego warto wiedzieć, który austriacki region narciarski leży najbliżej Polski. Palmę pierwszeństwa dzierży kraj związkowy Ziemia Salzburska, w którym leży m.in. Saalbach. Z Warszawy do Saalbach jest „tylko” (jak na podróż w Alpy) 1054 km. Mieszkańcy południa Polski mają jeszcze łatwiej. Stolica luzu, wieś i narciarska karuzela Saalbach to największa miejscowość w kompleksie o zbiorczej nazwie Skicircus. Ponadto w jego skład wchodzą: Fieberbrunn, Hinterglemm i Leongang. Są oczywiście połączone wyciągami, których jest w sumie 70, pozwalających na dostęp do zawrotnych 270 km tras narciarskich. O to, żeby było po czym jeździć, oprócz natury dba też ponad 1500 różnego typu urządzeń naśnieżających. Dodajmy do tego 60 schronisk i chat, w których można zatrzymać się by coś wypić i zjeść. Cały kompleks leży na pograniczu dwóch alpejskich krajów związkowych, których nazwy zna każdy narciarz: Tyrolu i Ziemi Salzburskiej. Ale to tylko suche fakty. Ważniejsze jest ogólne wrażenie, jakie to miejsce robi na turyście. Kiedy tam dotrzecie od razu zrozumiecie, dlaczego Saalbach reklamuje się sloganem „Home of lässig”, co można przetłumaczyć mniej więcej jako „stolicę luzu”. Bo tu jeździ się na luzie. Miejscowości Skicircus położone są względnie nisko, poniżej granicy lasu. Najwyższe punkty na które możemy wjechać wyciągami niewiele przekraczają 2000 m.n.p.m. Trudno tu nie poczuć się niemal wiejsko, choć przecież infrastruktury nie brakuje. Trasy dostosowane są do wszystkich poziomów umiejętności, więc także początkujący oraz – co ważne – dzieci, poczują się bezpiecznie. W sumie 140 km tras, a więc większość, to trasy łatwe, oznaczone kolorem niebieskim. Ambitni narciarze mogą sobie zrobić całodniową wycieczkę objeżdżając region dookoła, trochę jak w przypadku słynnej Sella Rondy we Włoszech. Tutejsza karuzela narciarska nazywa się „The Challenge”, ma w sumie 65 km, trzeba skorzystać z 32 wyciągów i pokonać 12400 m. różnicy wzniesień. Taka wycieczka zajmuje mniej więcej 7 godzin. Z obiadem – trochę więcej. Nie bez znaczenia, przynajmniej dla mnie, jest wiejski urok tych okolic. Nawet największa miejscowość Skicircus, czyli Saalbach, nie została oszpecona wielkimi hotelami. Jest tu za to dużo drewnianej tradycyjnej architektury. Podobnie jest na stokach. Swojski klimat tutejszych chat i schronisk potrafi zachwycić – mnie najbardziej urzekło pełne starych reklam i dawnego sprzętu narciarskiego wnętrze Berggasthof Wildalpgatterl, w którym można także zanocować. Oraz domowa, rodzinna atmosfera Berggasthaus Ferchlstadl. Region ma bardzo ciekawą ofertę dla jeżdżących często i dużo – to ważny przez cały sezon karnet Alpin Card, obejmujący także położone w pobliżu kompleksy narciarskie: Kitzsteinhorn Kaprun oraz Schmittenhöhe Zell am See. Kosztuje 963 Euro. Saalbach i okolice stawiają nie tylko na sporty zimowe. Coraz ważniejszą częścią tutejszej turystyki są letnie pobyty, szczególnie rowerowe. Region ma ambicję zostać alpejskim centrum kolarstwa górskiego. Miłośnicy dwóch kółek też mogą kupić karnet na cały sezon – to Gravity Card, za 659 euro. Alpejskie centrum rowerowe Latem region oferuje rowerzystom 105 km górskich tras i szlaków, położonych na 7 szczytach górskich. Można się na nie dostać dziewięcioma nowoczesnymi wyciągami (6 w Saalbach-Hinterglemm, 2 w Leogang, jedna w Fieberbrunn). Ale prawdziwy skarbiec otwiera się przed miłośnikami rowerów turystycznych, elektrycznych i gravelowych: to już setki kilometrów tras rowerowych, górskich i szutrowych, trudnych i łatwych, dłgich i krótkich. Region będzie gościł w tym roku wielkie imprezy rowerowe, m.in. GlemmRide Bike Festival i World Games of Mountainbiking. Sezon letni rozpoczyna się już 29 maja. Sportowe emocje Saalbach ma ambicje być gościem wielkich imprez sportowych. I udaje mu się to bardzo dobrze. W tym roku gmina gościła Mistrzostwa Świata w narciarstwie alpejskim – najważniejszą sportową imprezę zimową po Olimpiadzie. Na tak prestiżowe wydarzenia nie wybiera się miejsc przypadkowych. Między 7 a 16 lutego aż 175 tys. widzów śledziło zmagania najlepszych narciarzy, a w centrum Saalbach wybudowano Home of Snow – specjalny obiekt w którym rozgrywały się imprezy towarzyszące. Z kolei Od 7 do 13 marca region stał się centrum międzynarodowej sceny freeride – odbyły się zawody z cyklu FIS Freeride World Tour. Najlepsi freeriderzy na świecie spotkali się w Fieberbrunn. Zjeżdżali po zboczu szczytu Wildseeloder, o nachyleniu sięgającym 70 stopni. Stojąc 12 lutego na ogromnych trybunach w Saalbach podczas zawodów Mistrzostw Świata zrozumiałam dlaczego to właśnie Austria była ich gospodarzem. W tym kraju narciarstwo to religia. Jeździć na nartach uczy się każde dziecko w szkole, a jakiś związek z górami ma większość mieszkańców. Austriacy są tez wspaniałą publicznością – mimo, że tym w dniu nie zdobyli żadnego medalu, kibicowali równie entuzjastycznie wszystkim zawodnikom. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.