Czy ruch może zmniejszyć szkody po alkoholu? Nowe badania zaskakują
Alkohol szkodzi – to już pewne. Ale czy regularna aktywność fizyczna może stać się „tarczą ochronną" dla twojego organizmu? Naukowcy sprawdzili, jak sprawność fizyczna wpływa na bilans zysków i strat u osób pijących.
Spis treści: Całkowita absencja jest dla nas najlepsza Czy ćwiczenia mogą zmniejszyć ryzyko związane z alkoholem? Aktywność fizyczna ma wielką moc Czego badania nie są w stanie nam powiedzieć Ograniczenie alkoholu i ruch – co daje największą ochronę? W ciągu ostatniego roku przekaz zdrowia publicznego dotyczący alkoholu uległ wyraźnej zmianie. Przez dekady wiele osób wierzyło, że wieczorny kieliszek czerwonego wina chroni serce. Dziś zarówno Światowa Organizacja Zdrowia, jak i Naczelny Lekarz USA zajęli jednoznaczne stanowisko: żadna ilość alkoholu nie jest wolna od ryzyka. Całkowita absencja jest dla nas najlepsza Mimo to alkohol pozostaje głęboko zakorzeniony w sposobie, w jaki świętujemy, nawiązujemy relacje i odpoczywamy. Wbrew zagrożeniom wielu ludzi wciąż uważa, że warto pić choćby okazjonalnie. – Najnowsze wytyczne nie pozostawiają złudzeń: całkowita abstynencja jest dla nas najlepsza – zauważa prof. Javaid Nauman z Instytutu Zdrowia Publicznego na Uniwersytecie Zjednoczonych Emiratów Arabskich. – Wiemy jednak, że na poziomie ludzkich zachowań jest to mało prawdopodobne. Ta rzeczywistość skłoniła badaczy do postawienia nowego pytania: czy aktywność fizyczna może zneutralizować niektóre z długofalowych skutków picia alkoholu? Pojawiające się dowody sugerują ostrożne „tak”. Aktywność fizyczna może zapewniać pewien stopień ochrony, ale nie eliminuje zagrożeń. Oto, co warto wiedzieć. Czy ćwiczenia mogą zmniejszyć ryzyko związane z alkoholem? Obszerne badania długookresowe zaczynają wyjaśniać, w jaki sposób sprawność fizyczna i spożycie alkoholu oddziałują na siebie w dłuższej perspektywie. Najnowsze dane pochodzą z badania opublikowanego w 2025 roku w czasopiśmie „Sports Medicine”, w którym przez 16 lat obserwowano ponad 24 tysiące dorosłych. Uczestników zaklasyfikowano jako „sprawnych” lub „niesprawnych” na podstawie wieku, poziomu aktywności fizycznej, tętna spoczynkowego oraz obwodu talii. Badacze odkryli, że u osób, które zwiększyły spożycie alkoholu i pozostawały w słabej kondycji, ryzyko zgonu było o 44 procent wyższe niż u osób dbających o formę i zachowujących abstynencję. W przypadku uczestników, którzy pozostawali sprawni fizycznie, zmiany w ilości spożywanego alkoholu nie zwiększały ryzyka śmiertelności – z wyjątkiem tych osób, które zaczęły pić dopiero w trakcie trwania badania. Co więcej, nawet sprawni fizycznie konsumenci alkoholu wypadali lepiej niż osoby niesprawne i niepijące. – Wydaje się, że wysportowana osoba pijąca umiarkowanie ma większe szanse na dłuższe życie niż nieaktywny abstynent – podsumowuje prof. Nauman. Inni badacze przyznają, że wnioski te są uderzające, ale biologicznie uzasadnione. – Z niektórych analiz zawartych w tym badaniu wynika, że sprawność fizyczna była nawet istotniejsza niż samo spożycie alkoholu. Moim zdaniem jest to całkowicie możliwe – twierdzi dr Timothy Naimi, lekarz, epidemiolog uzależnień i dyrektor Kanadyjskiego Instytutu Badań nad Substancjami Psychoaktywnymi na Uniwersytecie w Wiktorii. Teorię tę wspiera również badanie z 2017 roku opublikowane w „British Journal of Sports Medicine”. Wynika z niego, że aktywność fizyczna (zgodna z zaleceniami obejmującymi 150 minut umiarkowanego lub 75 minut intensywnego wysiłku tygodniowo) osłabiała związek między spożywaniem alkoholu a ryzykiem zgonu. Podobne wnioski płyną z badań nad wątrobą. Praca z 2026 roku, opublikowana w „Journal of Hepatology” wykazała, że osoby przestrzegające tygodniowych wytycznych dotyczących aktywności fizycznej cechowały się niższym ryzykiem zgonu z przyczyn wątrobowych – dotyczyło to nawet osób pijących dużo. Korzyści te były wyraźniejsze u kobiet niż u mężczyzn. Z kolei badanie z 2024 roku zamieszczone w „Alcohol and Alcoholism”, w którym przez ponad 10 lat obserwowano osoby pijące w sposób ryzykowny, dowiodło, że u ćwiczących co najmniej 2,5 godziny tygodniowo odnotowano rzadsze przypadki chorób wątroby związanych z alkoholem. Mimo to, jak podkreśla Nauman, żadne z tych odkryć nie sugeruje, że ruch całkowicie neutralizuje szkodliwość alkoholu. – Chciałem dowieść, że ilość spożywanego alkoholu nie ma znaczenia, dopóki dbamy o formę. Tak jednak nie jest – mówi. – Picie alkoholu wciąż jest szkodliwe dla zdrowia. W badaniu u każdego uczestnika – niezależnie od stopnia sprawności – który z biegiem lat zwiększał spożycie alkoholu, odnotowano wzrost ryzyka zgonu. Aktywność fizyczna ma wielką moc – To, że ruch chroni przed niektórymi skutkami picia alkoholu, nie jest zaskoczeniem, ponieważ efekt ten obserwujemy w niemal każdej kategorii chorób – wyjaśnia prof. Peter Kokkinos, dyrektor Centrum Ćwiczeń i Starzenia się na Uniwersytecie Rutgersa. – Zmniejsza on ryzyko wystąpienia cukrzycy, nadciśnienia, niewydolności nerek, choroby Alzheimera oraz wszelkich rodzajów nowotworów i innych głównych chorób przewlekłych nękających ludzki organizm – dodaje. Przyczyną tak silnego działania ochronnego aktywności fizycznej jest fakt, że czyni ona organizm bardziej odpornym. – Gdy mięśnie zostają poddane obciążeniu, wszystkie pozostałe układy muszą dostosować się, by sprostać temu zapotrzebowaniu – mówi dr Kokkinos. – Właśnie dlatego, gdy pozostajemy nieaktywni, serce, mięśnie i każdy inny układ w naszym ciele ulegają osłabieniu. Jako przykład dr Kokkinos wskazuje naczynia tętnicze. Regularne ćwiczenia sprawiają, że tętnice się rozszerzają, podczas gdy częste sięganie po alkohol może prowadzić do odkładania się w nich blaszki miażdżycowej. – Załóżmy, że obaj mamy taką samą ilość blaszki w tętnicach, ale twoja tętnica ma dwukrotnie większą średnicę niż moja – wyjaśnia. – Jeśli więc moja blaszka blokuje 50 procent światła naczynia, u Ciebie blokuje ona tylko 25 procent. Ta dodatkowa rezerwa może być tym, co zapobiega udarowi lub zawałowi serca. Wątroba również mocno odczuwa skutki picia alkoholu, ale świetnie reaguje na aktywność fizyczną. – Wątroba kocha ruch – mówi Elliott Tapper, kierownik naukowy oddziału hepatologii na University of Michigan Health, który zajmuje się poprawą jakości życia i łagodzeniem objawów u pacjentów z uszkodzeniem wątroby. Jak wyjaśnia, alkohol sprzyja gromadzeniu się tłuszczu w wątrobie, co prowadzi do stanów zapalnych. Jednak trening oporowy poprawia wrażliwość na insulinę i pomaga usuwać ten tłuszcz. – Nawet jeśli masa ciała nie spada, to u osób, które zaczynają ćwiczyć, wątroba pod mikroskopem wygląda znacznie lepiej – dodaje. Możliwe jest również wystąpienie sprzężenia zwrotnego. Regularna aktywność fizyczna może z czasem prowadzić do ograniczenia spożycia alkoholu – prawdopodobnie poprzez poprawę nastroju, redukcję stresu lub zmianę nawyków towarzyskich. Choć wyniki badań w tym zakresie nie są jeszcze jednoznaczne, zarówno dr Naimi, jak i prof. Tapper potwierdzają to zjawisko na podstawie własnych obserwacji. Czego badania nie są w stanie nam powiedzieć Choć wyniki są przekonujące, wiążą się z istotnymi zastrzeżeniami. W badaniu z 2025 roku wydolność krążeniowo-oddechowa nie była oceniana za pomocą testów wysiłkowych ani pomiarów wydajnościowych. Zamiast tego zastosowano zweryfikowany model prognostyczny niewymagający ćwiczeń, oparty na wieku, obwodzie talii, tętnie spoczynkowym oraz deklarowanej przez uczestników aktywności fizycznej. Metoda ta jest powszechnie stosowana w dużych badaniach populacyjnych, niemniej pozostaje jedynie szacunkiem, a nie bezpośrednim pomiarem. Pojawia się też pytanie, co tak naprawdę oznacza sprawność fizyczna? – Sprawność jest silnym wskaźnikiem ogólnego stanu zdrowia, ponieważ osobom z licznymi schorzeniami trudno jest zachować formę – zauważa dr Naimi. W zasadzie trudno jest całkowicie oddzielić korzyści płynące z samych ćwiczeń od korzyści wynikających z bycia po prostu zdrowszym. – Gdybyśmy chcieli nieco zbagatelizować te odkrycia, moglibyśmy stwierdzić, że osoba w skrajnie złym stanie zdrowia jest bardziej narażona na śmierć niż osoba zdrowa – dodaje. W grę wchodzą również szersze czynniki strukturalne. – Średnio rzecz biorąc, negatywne skutki spożywania alkoholu są dotkliwsze dla osób o niższym statusie socjoekonomicznym, niższych dochodach, niższym wykształceniu i gorzej się odżywiających – zauważa prof. Tapper. – Aktywność fizyczna może mieć pewne znaczenie, ale najprawdopodobniej jest ona sygnałem współwystępowania wielu innych czynników, które wiążą się z luksusem posiadania czasu i możliwości na włączenie dodatkowego ruchu do codziennych zajęć. Dr Naimi podkreśla, że nawet w dużych badaniach osoby pijące najwięcej bywają niedostatecznie reprezentowane. W badaniu z 2025 roku każda osoba przekraczająca zalecany tygodniowy limit – zdefiniowany jako 10 lub więcej standardowych drinków tygodniowo dla mężczyzn i 5 dla kobiet – trafiała do tej samej kategorii. Oznacza to, że osoby pijące 11 drinków tygodniowo wrzucono do jednego worka z tymi, którzy spożywają ich 30. Korzyści ochronne mogą zatem nie dotyczyć przypadków nadużywania alkoholu lub epizodów intensywnego picia. To istotne, ponieważ w przypadku uszkodzeń wątroby sama aktywność fizyczna nie wystarczy. – Intensywne upijanie się może zniszczyć wątrobę w zaledwie kilka lat. Gdy dojdzie już do uszkodzenia lub rozwinie się pełnoobjawowa choroba wątroby, nie sądzę, aby dieta czy ćwiczenia były w stanie cofnąć te zmiany bez znacznego ograniczenia ilości spożywanego alkoholu – mówi prof. Tapper. – Niemniej jednak, jeśli uda się ograniczyć picie, nigdy nie jest za późno, by przestać. Nawet bardzo chora wątroba może odzyskać sprawność. Utrzymanie tego stanu wymaga jednak prawdopodobnie trwałej zmiany stylu życia. Ograniczenie alkoholu i ruch – co daje największą ochronę? Badania wskazują na jasną hierarchię. Ograniczenie alkoholu zmniejsza ryzyko. Poprawa kondycji zmniejsza ryzyko. Połączenie obu tych elementów zapewnia najsilniejszą ochronę. Jednak aktywność fizyczna ma swoje granice. W przypadku osób spożywających znaczne ilości alkoholu, w tym zmagających się z uzależnieniem, ograniczenie picia może być niezbędnym pierwszym krokiem, zanim aktywność fizyczna będzie mogła w znaczący sposób wpłynąć na poziom ryzyka. – Przekleństwem alkoholu jest to, że widzimy tak wielu ludzi, których doprowadza do choroby – mówi prof. Tapper. – Ale jest też druga strona medalu: kiedy przestajesz pić, istnieje bardzo duża szansa, że wiele aspektów twojego życia ulegnie poprawie. Źródło: National Geographic
Nawet okazjonalne picie alkoholu może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Szczególnie cierpią jelita
Intensywne spożycie alkoholu w krótkim czasie drastycznie zmienia strukturę jelita cienkiego. Najnowsze badania dowodzą, że zaledwie jeden wieczór z kilkoma drinkami skraca kosmki jelitowe i wywołuje silny stan zapalny.
Brunch z tzw. nielimitowanym alkoholem lub kilka drinków po pracy mogą wydawać się nieszkodliwe. Jednak nowe badania przeprowadzone na myszach sugerują, że już w ciągu kilku godzin od intensywnego spożycia alkoholu (rozumianego jako około cztery porcje dla kobiet i pięć dla mężczyzn wypite w ciągu dwóch godzin) struktura jelita cienkiego zaczyna ulegać zmianom. W badaniu opublikowanym w listopadzie 2025 roku naukowcy zaobserwowali, że skutkiem tzw. binge drinking (intensywnego picia alkoholu w krótkim czasie) było skrócenie kosmków jelitowych oraz gwałtowny wzrost liczby komórek zapalnych układu odpornościowego. Nawet po 24 godzinach poziom markerów stanu zapalnego pozostawał wyraźnie podwyższony, co wskazuje, że jelito nie zdążyło się w pełni zregenerować. Naukowcy od dawna łączą przewlekłe spożywanie alkoholu z tzw. zespołem nieszczelnego jelita – stanem, w którym bariera jelitowa staje się nadmiernie przepuszczalna. Choć omawiane wyniki oparto na badaniach na myszach, wcześniejsze analizy z udziałem ludzi również wskazywały, że nadużywanie alkoholu wiąże się ze zwiększoną przepuszczalnością jelit i uogólnionym stanem zapalnym organizmu. Wyniki sugerują, że jelita mogą być jednymi z pierwszych narządów reagujących na alkohol, uruchamiając procesy zapalne na długo przed pojawieniem się widocznych, trwałych uszkodzeń. Alkohol a jelita. Dlaczego bariera jelitowa reaguje tak szybko? Bariera ochronna jelit bywa porównywana do naszej skóry. Według prof. Diego Bohórqueza z Uniwersytetu Duke’a jelito można traktować jak swoisty organ zewnętrzny. – Tkanka nabłonkowa to po prostu skóra naszych jelit – podkreśla naukowiec. – Wprowadzając do organizmu coś tak agresywnego i drażniącego jak alkohol, narażamy jego wnętrze na uszkodzenia. W badaniu naukowcy zaobserwowali te zmiany na poziomie mikroskopowym. Komórki nabłonka wyścielają palczaste struktury wewnątrz jelita cienkiego, zwane kosmkami, które zwiększają jego powierzchnię wchłaniania. – To, co obserwujemy w ujęciu ogólnym, to skrócenie kosmków jelitowych już trzy godziny po epizodzie intensywnego picia – mówi prof. Laura Rupprecht, kierująca Laboratorium Biologii Jelit i Mózgu na Uniwersytecie Karoliny Północnej w Chapel Hill. Ponieważ kosmki odpowiadają za zwiększenie powierzchni jelita, ich skrócenie może ograniczać zdolność organizmu do przyswajania składników odżywczych oraz osłabiać barierę zatrzymującą bakterie i toksyny w obrębie przewodu pokarmowego. Myszy oceniano trzy oraz dwadzieścia cztery godziny po epizodzie intensywnego picia. – Po dobie nadal obserwujemy wyraźne skrócenie kosmków, choć ich ogólna struktura wydaje się częściowo odbudowana. Jednocześnie niektóre markery stanu zapalnego pozostają na bardzo wysokim poziomie – dodaje badaczka. Obok zmian strukturalnych zaobserwowano również napływ neutrofili – komórek odpornościowych, które zwykle zwalczają infekcje. Gdy jednak są aktywowane bez obecności patogenu, mogą prowadzić do uszkodzenia okolicznych tkanek. – W takiej sytuacji bakterie mogą przedostawać się poza jelito i wywoływać stan zapalny w innych częściach ciała, zwłaszcza w mózgu – wyjaśnia prof. Rupprecht, nawiązując do wcześniejszych badań nad nadużywaniem alkoholu. – Stan zapalny w mózgu, mający źródło w jelitach, może podtrzymywać skłonność do nadmiernego picia alkoholu. Sam stan zapalny nie jest z natury zjawiskiem szkodliwym – to naturalna reakcja organizmu na infekcję, uraz czy toksyny. – Oznacza to, że organizm i układ odpornościowy zostały aktywowane – tłumaczy Shauna McQueen, dietetyczka i założycielka platformy edukacyjnej Food School. – Problem pojawia się wtedy, gdy stan zapalny staje się przewlekły. Wówczas zaczyna zaburzać funkcjonowanie całego organizmu. Długotrwały stan zapalny może prowadzić do zaburzeń metabolicznych, nasilenia stresu oksydacyjnego oraz zwiększać ryzyko rozwoju chorób układu krążenia, schorzeń neurodegeneracyjnych czy nowotworów. – Organizm nieustannie koncentruje się na zwalczaniu zapalenia. To ogromne obciążenie, przez które inne procesy mogą zostać zaniedbane – dodaje ekspertka. Jak wspierać regenerację jelit po alkoholu? W badaniu zaobserwowano, że po 24 godzinach kosmki jelitowe były częściowo zregenerowane, co sugeruje, że jelita mają zdolność do samoregeneracji, choć stan zapalny nadal się utrzymywał. Choć nie istnieje metoda pozwalająca natychmiast odbudować uszkodzony nabłonek, McQueen podkreśla, że mikrobiota jelitowa potrafi zmieniać się zaskakująco szybko. – Już w ciągu kilku dni od zmiany diety profil bakteryjny jelit może zacząć się wyraźnie przekształcać – zaznacza. Wspieranie tych zmian oznacza dietę bogatą w błonnik i produkty pełnowartościowe, które działają jak prebiotyki, czyli pożywka dla korzystnych bakterii jelitowych. Należą do nich m.in. owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste oraz płatki owsiane. Z kolei żywność fermentowana – jogurt, kefir, kimchi czy kombucha – dostarcza probiotyków, czyli żywych mikroorganizmów wspierających różnorodność mikrobioty jelitowej. Istotną rolę może odgrywać także aktywność fizyczna. – Coraz więcej badań pokazuje, że ruch wpływa na skład bakterii jelitowych, co stanowi kolejny element tej układanki – podkreśla McQueen. Ostatecznie jednak najskuteczniejszym sposobem ochrony jelit przed uszkodzeniami związanymi z alkoholem pozostaje ograniczenie jego spożycia. Choć całkowita abstynencja przynosi największe korzyści, eksperci wskazują, że umiarkowanie – definiowane w amerykańskich wytycznych żywieniowych jako maksymalnie jeden drink dziennie dla kobiet i dwa dla mężczyzn – jest istotnym i realistycznym krokiem dla osób, które decydują się na picie alkoholu. Źródło: National Geographic
Nie pili, a zachowują się jak po kilku głębszych. Jak działa zespół autobrowaru i co mają z nim wspólnego bakterie w jelitach?
Wielu z nas słyszało historie o ludziach niesłusznie podejrzewanych o nadużywanie alkoholu, podczas gdy nie tknęli oni ani lampki wina czy piwa – często przez wiele lat. Za stan upojenia odpowiadał u nich rzadki zespół autobrowaru, przez który… alkohol sam jest produkowany w jelitach. Naukowcy zidentyfikowali jego przyczynę.
Badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego i Mass General Brigham zidentyfikowali bakterie jelitowe, które powodują zadziwiającą produkcję alkoholu u pacjentów z zespołem autobrowaru. Rzadka i źle rozumiana przypadłość powoduje, że ludzie doświadczają stanu upojenia alkoholowego bez jego spożycia. O największym do tej pory badaniu nad powodującymi go bakteriami i nowych metodach leczenia czytamy w czasopiśmie „Nature Microbiology”. Czym jest zespół autobrowaru? Zespół autobrowaru to rzadka choroba metaboliczna. Prowadzi ona do niecodziennych – i bardzo niejednoznacznych – objawów. U jej podstaw leży nieprawidłowa fermentacja cukrów przez mikroorganizmy w jelitach, która prowadzi do produkcji etanolu. W warunkach fizjologicznych niewielka ilość etanolu może powstać w przewodzie pokarmowym każdego człowieka, jednak osoby z zespołem autobrowaru doświadczają jego patologicznego nagromadzenia. Jakie są objawy choroby? Do najczęstszych objawów zespołu autobrowaru zalicza się nagłą nietrzeźwość (zaburzenia świadomości, dezorientacja), bóle głowy, nudności, zaburzenia koordynacji, zaburzenia pamięci, wzdęcia, biegunki czy uszkodzenia wątroby. Pojawiają się także problemy odstawienne. Warto podkreślić, że poziom alkoholu we krwi takich osób może być na tyle wysoki, że spełnia kryteria stanu nietrzeźwości – i to mimo, że nie spożywały one alkoholu. U wielu pacjentów prowadzi to do problemów prawnych, społecznych czy stygmatyzacji przez otoczenie. Czy zespołem autobrowaru można się zarazić? Nie, choroba nie jest zaraźliwa. Powoduje ją zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej. Jest to proces wewnętrzny, który nie przenosi się z człowieka na człowieka. Co wywołuje zespół autobrowaru? Nowe badania Początkowo sądzono, że głównymi odpowiedzialnymi za chorobą są drożdżaki z rodzaju Candida, jednak nowe wnioski naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego wykazały, że najistotniejsze są konkretne szczepy bakterii. Ich badanie objęło ono 22 pacjentów z chorobą, 21 ich partnerów-współmieszkańców oraz 22 zdrowych uczestników kontrolnych. Okazało się, że chodzi szczególnie o Escherichia coli – bakterię występującą powszechnie w jelitach człowieka, ale w pewnych warunkach zdolną do intensywnej fermentacji cukrów – oraz Klebsiella pneumoniae – bakterię patogenną, której niektóre szczepy mają zdolność wzmożonej produkcji alkoholu. Te mikroorganizmy wykorzystują złożone szlaki fermentacji, przekształcając węglowodany obecne w diecie w etanol, który wchłania się do krwiobiegu. Co jednak ważniejsze, u osób z zespołem autobrowaru (w porównaniu do osób zdrowych) po raz pierwszy zaobserwowano także podwyższone poziomy enzymów odpowiedzialnych za fermentację, takich jak dehydrogenaza alkoholowa i pirogronianowa. Obecność tych mikroorganizmów w przewodzie pokarmowym nie zawsze prowadzi do choroby – decydują o tym także czynniki genetyczne, odporność, przebieg wcześniejszych infekcji, przyjmowane leki i ogólny skład mikrobiomu jelitowego. W nim może kryć się klucz do leczenia. Czy leczenie zespołu autobrowaru jest możliwe? Autorzy badania sugerują, że zamiast skupiać się na konkretnych gatunkach mikroorganizmów, skuteczniejsze może być celowanie w enzymy odpowiedzialne za fermentację. To podejście może znacząco przyspieszyć diagnozowanie oraz otworzyć drogę do skutecznych terapii. W badaniu opisano przypadek pacjenta, którego terapia polegała na przeszczepie mikrobioty jelitowej za pośrednictwem kału. Doświadczył on znacznej poprawy – po drugim przeszczepie objawy ustąpiły na ponad 16 miesięcy. Wciąż jednak doświadczał nawrotów i znajduje się pod stałą obserwacją. Jedna z najbardziej tajemniczych chorób świata – Zespół autobrowaru to niezrozumiała choroba, nad którą nie ma zbyt wielu badań i metod leczenia. Nasze badanie pokazuje potencjał przeszczepu kału – mówi dr Elizabeth Hohmann, współautorka badania z Oddziału Chorób Zakaźnych w Katedrze Medycyny Mass General Brigham. Autorzy przekonują, że ich badanie może przyczynić się do łatwiejszej diagnostyki, skuteczniejszego leczenia i poprawy jakości życia osób żyjących z tą rzadką chorobą. Źródło: Nature Microbiology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Skąd się wzięło słowo „kac” w języku polskim i co ma wspólnego z kotami, Czechami, Witkacym i festiwalem w Opolu?
Historia słowa „kac” w polszczyźnie pokazuje, że język to żywa materia. To fascynująca opowieść o zapożyczeniach, literaturze, neologizmach i nieudanych próbach zmiany potocznego słownictwa.
Choć stan złego samopoczucia po nadmiernym spożyciu alkoholu towarzyszy ludzkości niemal od początku historii, samo słowo „kac” jest w naszym języku terminem stosunkowo młodym. Polszczyzna, mimo bogatych tradycji biesiadnych, nie wykształciła własnego, rodzimego określenia na tę przypadłość, posiłkując się zapożyczeniami. Niemiecki rodowód i koci zgiełk Współczesny „kac” to w rzeczywistości skrócona forma germanizmu „katzenjammer”, który zadomowił się w naszym języku na przełomie XIX i XX wieku. To połączenie słów „katze” (kot) oraz „jammer” (lament, skomlenie, żal). Dosłownie termin ten oznacza „koci jęk” lub „kocie miauczenie”, co w sposób metaforyczny oddaje nadwrażliwość na dźwięki i ogólny stan rozbicia organizmu po „spożyciu”. Pierwsze słownikowe odnotowanie skróconej formy „kac” datuje się na 1932 rok, choć w latach 20. i 30. ubiegłego stulecia powszechnie używano jeszcze pełniejszego brzmienia: kacenjamer, katzenjamer lub kacenjama. Co ciekawe, nasi sąsiedzi w Czechach i na Słowacji używają słowa „kocovina” – a więc kocia metafora dotarła z Niemiec nie tylko do Polski. Kociokwik – nieudana kalka czy barwny neologizm? W latach 50. i 60. XX wieku w polszczyźnie dużą popularność zdobył „kociokwik”, będący dosłownym tłumaczeniem (kalką słowotwórczą) niemieckiego katzenjammer. Słowo to, odnotowane w słowniku pod redakcją Witolda Doroszewskiego w 1961 roku, pierwotnie oznaczało wyłącznie nudności i ból głowy po alkoholu. Językoznawcy zauważają jednak pewną nielogiczność tej konstrukcji – słowo „kwik” odnosi się zazwyczaj do głosu wydawanego przez świnie lub dziki, podczas gdy niemiecki pierwowzór sugerował jęk lub miauczenie kota. Z czasem „kociokwik” zmienił swój zakres znaczeniowy i dziś częściej opisuje stan zamieszania, chaosu lub zdenerwowania, ustępując miejsca krótszemu „kacowi” w kontekście alkoholowym. Literackie boje o polskie słowo: „glątwa” Witkacego Brak rdzennego polskiego określenia na syndrom dnia następnego irytował Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego). Pisarz, znany z zamiłowania do eksperymentów językowych, stworzył szereg neologizmów, które miały zastąpić niemiecki import. Najbardziej znanym z nich była „glątwa”. Witkacy proponował także bardziej opisowe terminy, takie jak „sumienioból”, „wnętrzostęk”, „popijnik” czy „piciowyrzut”. Choć słowa te doskonale oddawały fizyczne i psychiczne męki biesiadnika, nie weszły do powszechnego obiegu. Jedna piosenka zmienia polszczyznę Współcześnie, w polszczyźnie potocznej chyba najczęstsze oprócz kaca jest określenie „tupot białych mew”. To tytuł piosenki z 1968 roku, napisanej przez Wojciecha Młynarskiego, z muzyką Janusza Senta, śpiewanej przez Wiesława Gołasa i samego Młynarskiego. Zdobyła nagrodę na festiwalu w Opolu w 1971 roku. Stała się szlagierem kabaretu „Dudek”, a dzięki interpretacji Gołasa, który najczęściej ją wykonywał, zyskała status evergreenu polskiego popu. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jak zmienić wodę w wino? Nie trzeba mieć boskich mocy – odkryli to już starożytni
To zdumiewające, jak zdeterminowani i innowacyjni potrafili być nasi przodkowie. Naukowcy udowodnili, że jednym z ich „wynalazków” było wino z rodzynek, do którego produkcji w kreatywny sposób wykorzystywali specyficzne drożdże… nie mając nawet pojęcia o ich istnieniu. A teraz my możemy się od nich uczyć. Oczywiście wyłącznie z ciekawości i w imię nauki.
Naukowcy z Kioto dokonali zaskakującego odkrycia: wystarczy zalać wodą naturalnie suszone na słońcu – to ważne – rodzynki, by powstało wino. Badania ujawniły zapomniany, starożytny sposób fermentacji. Fermentacja rodzynek zapomnianym sposobem na wino Zespół badaczy z Uniwersytetu w Kioto pod kierownictwem Wataru Hashimoto odkrył niezwykłe zjawisko: po zalaniu suszonych na słońcu rodzynek rozpoczyna się spontaniczna fermentacja prowadząca do powstania wina. Naukowcy podkreślają, że proces ten zachodzi bez udziału sztucznie dodanych drożdży, a za fermentację odpowiedzialne są naturalnie występujące na powierzchni rodzynek drożdże Saccharomyces cerevisiae. To właśnie one naprowadziły badaczy na odpowiedni trop. Chociaż współczesne winnice często wykorzystują hodowlane szczepy S. cerevisiae, to te same z siebie bardzo rzadko kolonizują skórki winogron. Inaczej sprawa się ma po naturalnym wysuszeniu owoców na słońcu, co z jakiegoś powodu „przyciąga” organizmy konieczne do produkcji alkoholu. To podważa zasadność wykorzystywania świeżych winogron do fermentacji alkoholowej w starożytności. Dlaczego tylko rodzynki suszone na słońcu produkują alkohol? W toku eksperymentu przeprowadzonego w Kioto badacze porównali efekty fermentacji w zależności od sposobu suszenia winogron. Rodzynki przygotowywano z winogron suszonych przez 28 dni na trzy sposoby: w inkubatorze, na słońcu oraz metodą mieszaną (częściowo w inkubatorze i częściowo na słońcu). Następnie każdą z trzech wersji rodzynek zanurzono w jałowej wodzie w stosunku 25% wagi i przechowywano przez 14 dni w temperaturze pokojowej. Rezultaty? Tylko próbki rodzynek suszonych na słońcu w pełni sfermentowały i zawierały znacznie wyższe stężenia etanolu niż pozostałe. Dodatkowo wszystkie trzy próbki z suszenia słonecznego doprowadziły do produkcji wina. Dla porównania, jedynie jedna próbka z suszenia inkubatorowego i dwie z metody mieszanej uległy częściowej fermentacji. Jak sprawdza się zdolność rodzynek do tworzenia wina? Analiza obejmowała obserwację zmian zawartości wody, populacji drożdży i bakterii oraz pomiary stężenia etanolu. Badania wykazały spadek różnorodności gatunkowej mikroorganizmów, lecz wzrost liczebności drożdży odpowiedzialnych za fermentację alkoholu. To dowodzi, że suszenie na słońcu sprzyja kolonizacji powierzchni rodzynek przez Saccharomyces cerevisiae. Mechanizm migracji tych drożdży z otoczenia na skórki rodzynek pozostaje jednak nieznany. Starożytne metody produkcji alkoholu Badacze z Kioto rzucili nowe światło na starożytne metody produkcji alkoholu. Sugerują oni, że dawne procesy fermentacji bazowały na rodzynkach, a nie na winogronach. Oznacza to, że pradawni ludzie potrafili wytwarzać wino z samej wody i suszonych owoców, nie rozumiejąc jeszcze mikrobiologicznego tła tego procesu. Ich eksperyment ten wskazuje również, że znana z tradycji historia przemiany wody w wino może mieć całkiem racjonalne wytłumaczenie. Co więcej, naturalna fermentacja rodzynek może być alternatywną metodą produkcji alkoholu w warunkach bez dostępu do nowoczesnej technologii. Wataru Hashimoto zaznacza, że proces ten działa wyłącznie z naturalnie suszonymi na słońcu rodzynkami, bez dodatków. Większość dostępnych w sklepach rodzynek jest pokryta warstwą oleju, która uniemożliwia fermentację. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wikingowie budowali specjalne sale do picia miodu. Jednak co innego było ich ulubionym trunkiem
Powtarzane współcześnie mity o potężnych wikińskich wojownikach każą nam wierzyć, że ci niemal rodzili się z rogiem miodu pitnego w ręku. Wraz z rosnącą popularnością tego trunku jego wytwórcy chętnie nawiązują do wikińskich nazw. Jednak w rzeczywistości wikingowie od miodu woleli inny napój.
Wikingowie i alkohol to połączenie równie mocne, jak silne oddziaływania jądrowe. Główny bóg nordyckiej mitologii Odyn żywił się wyłącznie winem, a o człowieku szalonym, zakochanym lub pijanym mówiono, że jest we władzy Odyna. Ale w erze wikingów, która trwała od VIII do XI wieku, sprowadzanym z południa winem raczyć się mogli i to nie często wyłącznie najbogatsi wikińscy wodzowie. Nie ma władzy bez sali miodowej W sagach wspomina się o innym trunku – miodzie pitnym. Wikińscy władcy budowali nawet specjalne sale lub hale miodowe – pomieszczenia, w których świętowano podboje, wyprawy łupieżcze, przyjmowano możnych i przede wszystkim pito. Weźmy zachowany w jednym rękopisie napisanym w języku staroangielskim i przechowywanym w British Library anglosaski poemat „Beowulf”. Rozgrywa się on przed epoką wikingów, bo w początkach VI wieku. Większość wydarzeń poematu rozgrywa się właśnie w halach miodowych, będących ośrodkami władzy takich postaci jak duński król Hrothgar. W halach miodowych władca raczył wojowników suto zakrapianymi ucztami w zamian za służbę. Ten nierozerwalnie związany z honorem i lojalnością układ stanowi podstawę wojowniczego świata, który poemat wychwala. Sceny picia miodu są w nim częste i silnie nacechowane emocjonalnie. W mitologii nordyckiej halę miodową posiadał też oczywiście Wszechojciec Odyn. Była nieodłączną częścią Walhalli, pałacu dla bohaterskich wojowników, którzy zginęli na polu bitwy. W Walhalli każdego wieczoru odbywają się uczty, a miód w rogi dzielnych wojowników nalewały same Walkirie. Miód opiewano, lecz nie pito Epizody te ukazują symboliczne i kulturowe znaczenie miodu pitnego w mitologii oraz w historiach związanych z bohaterami epoki wikingów. Jednak wcale nie stanowią dowodu na to, że napój był powszechnie spożywany w Anglii lub Skandynawii. Według historyków wiele sal miodowych nigdy nie zaznało widoku ani zapachu miodu pitnego. Bo ten, choć tak opiewany w poezji, wcale nie był ulubionym i najczęściej spotykanym trunkiem wikingów. Już w latach 70. XX wieku filolożka Christine Fell zauważyła, że staroangielskie medu („miód pitny”) i wyrazy od niego pochodzące pojawiają się znacznie częściej w poetyckich, emocjonalnie nacechowanych kontekstach (jak „Beowulf”) niż w praktycznych tekstach: prawach, dokumentach, aktach. Dla porównania, inne słowa oznaczające alkohol – ealu (ale), beor (prawdopodobnie „cydr”, choć nazwa może być myląca) i win (wino) – pojawiają się często w tekstach o charakterze użytkowym. Na tej podstawie Fell uznała, że koncentrowanie się na miodzie pitnym w takich dziełach jak „Beowulf” jest „nostalgiczną fikcją”. Miód pitny miał być elementem wyidealizowanego świata heroicznego, a nie napojem codzienności. Puchar z obietnicą W 2007 roku doktorant Uniwersytetu w Yorku wykazał to samo w odniesieniu do źródeł skandynawskich. Słowo mjǫðr („miód pitny”) występuje o wiele częściej w poezji Eddy i poezji skaldów niż w sagach opisujących życie codzienne. Podobnie zarówno słowo mjǫðr, jak i wyrazy pochodne są używane znacznie rzadziej w praktycznych kontekstach, w których słowa ǫl i mungát (staronordyckie określenia piwa) pojawiają się bardzo często. W takim razie czym raczyli się wikingowie? Zdecydowanie piwem. Wikińskie piwo miało prawdopodobnie nieco większą moc od naszego i – jak dowodzą wykopaliska – było ciemne i słodowe. W dodatku wcale nie pijano go z czaszek wrogów, choć czasami pijano je z rogów. Wikingowie znali szklane i metalowe naczynia i to z nich najczęściej pijali. W trakcie uczt używano czasami specjalnego pucharu zwanego bragarfull – pucharem obietnicy lub pucharem losu. Gdy przyrzekło się coś zrobić i zapiło to haustem z bragarfullu, obietnica stawała się wiążąca i nie można było się od niej wymigać. Wygląda na to, że miód pitny, choć tak pięknie wpisujący się również w naszą historię, miał po prostu uszlachetniać opisy wikińskich pijatyk. A te – jak to pijatyki – żadnej szlachetności w sobie nie miały. Źródło: The Conversation Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nastolatki zginęły w azjatyckim kurorcie. Teraz ich rodzice błagają, by inni nie ryzykowali
Rodzice dwóch nastolatek ostrzegają przed podróżą do azjatyckiego kraju po tym, jak ich córki tragicznie zmarły podczas wakacji.
Choć koszty codziennego życia w niektórych azjatyckich państwach wydają się niższe niż w Europie czy USA, na miejscu mogą czyhać realne zagrożenia – od skażonej wody kranowej po nieprzejrzyste warunki serwowania alkoholu w barach. Nieuważność może skończyć się tragicznie, o czym boleśnie przekonali się rodzice dwóch nastolatek, które przebywały na wakacjach. Tragedia w Vang Vieng Vang Vieng w Laosie od lat przyciąga turystów z całego świata. Słynie z malowniczych wapiennych klifów, turkusowych lagun i niskich cen, które czynią z niego popularny kierunek wśród młodych podróżników. To właśnie te cechy przyciągnęły w listopadzie 2023 roku 19-letnie Australijki. Holly Morton-Bowles i Bianca Jones spędzały wymarzone wakacje w tętniącym życiem centrum Vang Vieng, pełnym barów i tanich hosteli. Ich pobyt zakończył się jednak tragedią. W hostelu Nana Backpackers wypiły alkohol skażony metanolem (substancją używaną m.in. jako rozpuszczalnik i środek przemysłowy), co doprowadziło do ich śmierci. W tym samym miejscu zginęło także sześciu innych turystów. Tragiczne wydarzenie wywołało falę oburzenia i pytań o bezpieczeństwo podróżnych w Laosie. Rodziny ofiar twierdzą, że władze kraju nie przeprowadziły rzetelnego dochodzenia. – Żadna rodzina nie powinna przez to przechodzić. Do tej pory żadna osoba ani organizacja nie została pociągnięta do odpowiedzialności – mówił Mark Jones, ojciec Bianki. – Wygląda na to, że śmierć tych niewinnych młodych kobiet może zostać zignorowana i pozostawiona bez rozwiązania – dodała jego żona Michelle. Podobne słowa płynęły od rodziców Holly. – Jesteśmy świadomi, jak skorumpowany i niepomocny jest rząd Laosu. Nie ma żadnych dowodów na to, że prowadzone jest jakiekolwiek dochodzenie – dodali Shaun Bowles i Samantha Morton. Rodziny ofiar nie ograniczyły się do słów żalu. W publicznym apelu wezwały podróżnych, by usunęli Laos ze swoich planów wakacyjnych. – Wasze życie tam nic nie znaczy. Przekonaliśmy się o tym na własne oczy, tak samo jak inne rodziny, które przeżyły tę tragedię – mówili rodzice Bianki i Holly. Ich dramatyczne ostrzeżenie odbiło się szerokim echem nie tylko w australijskich mediach, rozpoczynając dyskusję o bezpieczeństwie turystów w Azji Południowo-Wschodniej. Laos pod ostrzałem krytyki Według „Daily Mail” władze Laosu początkowo powiązały śmierć młodych kobiet z nielegalną produkcją alkoholu i zatrzymały kilku pracowników hostelu Nana Backpackers w celu przesłuchania. Wówczas mogło się wydawać, że śledztwo doprowadzi do wyjaśnienia sprawy, jednak ta wkrótce utknęła w miejscu. Nie postawiono żadnych zarzutów, a postępowanie nie przyniosło rezultatów. Sam hostel pozostał zamknięty, ale właściciele konsekwentnie zaprzeczali, jakoby serwowano tam nielegalny alkohol. Frustracja rodzin narastała z każdym miesiącem milczenia. Sytuacja osiągnęła punkt kulminacyjny, gdy ujawniono, że barman i kierownik hostelu (czyli osoby, które mogły mieć związek z tragedią) znaleźli zatrudnienie w sąsiednim Wietnamie, mimo że formalnie postępowanie wciąż trwało. Co więcej, rząd Laosu nie nawiązał żadnego bezpośredniego kontaktu z rodzinami ofiar. Ograniczono się jedynie do formalnych kondolencji przekazanych za pośrednictwem Australijskiej Policji Federalnej (AFP), a jej ofertę współpracy w śledztwie całkowicie zignorowano. Dla bliskich ofiar był to kolejny dowód, że sprawa została pozostawiona bez realnego nadzoru i woli rozwiązania. Jak ujawniła dziennikarka programu „60 Minutes” Tara Brown, w liście skierowanym do australijskiej minister spraw zagranicznych laotańskie władze wyraziły współczucie i zapewniły, że „przeprowadzą dokładne dochodzenie oraz pociągną sprawców do odpowiedzialności”. – Mimo tych deklaracji w praktyce nie podjęto żadnych działań. Kiedy próbowaliśmy wjechać do Laosu, odmówiono nam zgody, tłumacząc to „trwającym postępowaniem” – mówiła Brown. Wobec milczenia władz bliscy ofiar zorganizowali więc internetową zbiórkę, by pokryć koszty prawne i działania zwiększające świadomość nt. zagrożeń związanych z nielegalnym alkoholem. Jak podkreślają, chcą nie tylko upamiętnić swoje córki, lecz także ostrzec innych podróżnych, zanim tragedia się powtórzy. Źródła: Daily Mail, 60 Minutes, VT.co Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czy istnieje zdrowy alkohol? Naukowcy nie mają wątpliwości
Tequila jest powszechnie uważana za „czysty” alkohol, po którym nie ma się kaca. Eksperci i naukowcy tłumaczą, czy naprawdę istnieje coś takiego jak zdrowy alkohol i rozwiewają popularne mity na ten temat.
Spis treści: Czy tequila naprawdę jest „czystsza” niż inne alkohole? Mity o alkoholu: co naprawdę dzieje się z organizmem? Dlaczego po whisky boli cię bardziej niż po tequili? Alkohol a zdrowie: fakty, które warto znać Czy piwo i wino naprawdę są „lżejsze” dla organizmu? Eksperci nie pozostawiają złudzeń Ten popularny meksykański destylat bywa reklamowany jako „prozdrowotny” – ma mieć mało cukru, nie powodować kaca, a nawet być „czysty”. Poprosiliśmy ekspertów, by oddzielili fakty od mitów. Czy tequila naprawdę jest „czystsza” niż inne alkohole? Istnieje kilka niepisanych „reguł” dotyczących alkoholu: whisky ma robić z ciebie agresora, wino – emocjonalnego wrażliwca, a tequila? To rzekomo diabeł w butelce. W ostatnich latach reputacja tequili się jednak zmieniła. Stała się podobno „najczystszą” pozycją w barze – niskokaloryczną, bez dodatków i jakoby bezkacową. Ale czy naprawdę istnieje coś takiego jak zdrowszy alkohol? David Jernigan, prodziekan ds. zdrowia publicznego na Uniwersytecie Bostońskim, uważa, że nie: – Gdy sprzedajesz produkt wyrządzający ludziom szkody, robisz wszystko, by stworzyć mu efekt aureoli. Ta strategia działa. Większość z nas przecenia, jak „zdrowe” są nasze nawyki picia. Na ile więc prawdziwy jest wizerunek tequili jako „czystej”? I czy w ogóle można mówić, że jeden rodzaj alkoholu jest lepszy od innego? Oto, co mówi nauka. Mity o alkoholu: co naprawdę dzieje się z organizmem? To prawda, że destylaty mogą upić szybciej niż wino czy piwo, ale tylko wtedy, gdy pijesz je w większych ilościach albo szybciej. Chemicznie tequila nie jest bardziej odurzająca niż inne alkohole. Standardowa jednostka alkoholu zawiera z grubsza tyle samo etanolu – związku odpowiadającego za odurzenie – niezależnie od formy. Będzie to ok. 355 ml piwa, 150 ml wina lub 45 ml mocnego alkoholu, jak podaje amerykański Narodowy Instytut Zdrowia (NIH). Różnicę robią czynniki osobiste: masa ciała, genetyka, wiek, płeć, leki i to, czy coś jadłeś. Wypicie „szota” na pusty żołądek szybciej podbije poziom alkoholu we krwi niż powolne sączenie kieliszka wina. Przekonanie, że tequila – albo jakikolwiek destylat – „uderza mocniej”, to głównie kwestia wielkości porcji i percepcji. Zasada „jedna porcja równa się jednej porcji” jest pomocna w teorii, ale w praktyce bywa zawodna. Barmani leją różnie, kieliszki do wina są często przewymiarowane, a mało kto mierzy to, co nalewa. To ta niekonsekwencja, a nie rodzaj alkoholu, sprawia, że wydaje się nam, iż tequila jest „mocniejsza”. Dlaczego po whisky boli cię bardziej niż po tequili? Ciemniejsze trunki, takie jak whisky czy bourbon, mają zwykle więcej kongenerów – produktów ubocznych fermentacji i starzenia, które mogą nasilać objawy kaca. Nie oznacza to jednak, że zamiana old fashioned na tequilę uchroni cię przed bólem głowy. Każdy alkohol zaburza sen, odwadnia i ingeruje w metabolizm. – Wiele objawów kaca wynika z działania aldehydu octowego, toksycznego produktu rozkładu alkoholu – wyjaśnia Brooke Scheller, dietetyczka kliniczna i autorka książki „How to Eat to Change How You Drink”. Aldehyd octowy kumuluje się, gdy wątroba nie nadąża z przerabianiem alkoholu. Wywołuje stan zapalny, stres oksydacyjny i wyrzut cytokin – cząsteczek układu odpornościowego, które dokładają się do bólu głowy i zmęczenia. Dlatego nawodnienie czy ilość cukru mają mniejsze znaczenie niż łączna dawka etanolu i tempo jego metabolizmu. Alkohol a zdrowie: fakty, które warto znać Część „wellnessowej” aury tequili wynika z nieporozumienia co do jej pochodzenia. Niebieska agawa zawiera naturalne cukry, zwane agawinami. To niestrawne węglowodany działające jak błonnik – badane pod kątem potencjalnych korzyści, m.in. dla mikrobioty jelitowej i regulacji glikemii. Jest jednak haczyk: agawiny nie przetrwają procesu produkcji tequili. W czasie fermentacji i destylacji cukry zamieniają się w etanol. Składniki prozdrowotne obecne w roślinie znikają na długo przed tym, zanim margarita trafi na twój stół. Czerwone wino zyskało podobną aurę dzięki antyoksydantom, takim jak resweratrol, łączonym z korzyściami dla serca. Nowsze badania pokazują jednak, że stężenia używane w czasie badań były wielokrotnie wyższe niż to, co znajdziesz w kieliszku wina – odpowiadały setkom kieliszków. Jak ujmuje to Brooke Scheller: – Alkohol jest toksyną. Szkody przeważają nad marketingowymi „korzyściami”. Wódkę, gin czy tequilę często reklamuje się jako „czyste”, bo są destylowane lub wytwarzane z naturalnych składników. Tyle że określenie „clean” nie jest regulowane przez amerykański urząd TTB, więc nie oznacza żadnego standardu produkcji ani implikacji zdrowotnych. Niektóre trunki mogą mieć mniej cukru lub być wolne od dodatków. Etanol – niezależnie od stopnia destylacji – wciąż uszkadza wątrobę, mózg i układ sercowo-naczyniowy. Czy piwo i wino naprawdę są „lżejsze” dla organizmu? Piwo i wino uchodzą za „bezpieczniejsze”, bo nie uderzają do głowy tak szybko. To jednak głównie kwestia objętości. Badania pokazują, że piwo i wino wchłaniają się wolniej niż destylaty, co prowadzi do niższego szczytowego stężenia alkoholu we krwi. Większa zawartość wody spowalnia wchłanianie i tempo picia. Cukry, nasycenie dwutlenkiem węgla, a nawet temperatura napoju mogą zmieniać szybkość przedostawania się etanolu do krwi. Musujące napoje, jak piwo czy szampan, mogą wręcz przyspieszać absorpcję – rozluźniają zastawkę odźwiernika między żołądkiem a jelitem, co ułatwia szybsze dotarcie alkoholu do krwiobiegu. Eksperci nie pozostawiają złudzeń Jaki jest zatem „najzdrowszy”alkohol? Według Światowej Organizacji Zdrowia – żaden. Raport z 2024 roku wskazuje, że nawet przy niższym poziomie picia (mniej niż siedem porcji tygodniowo) istnieje zwiększone ryzyko chorób i zgonu. Rodzaj napoju alkoholowego nie robi tu istotnej różnicy. Źródło: National Geographic
Szympansy „piją" 2,5 drinka dziennie. Naukowcy nie mają wątpliwości
Szympansy spożywają równowartość ponad dwóch drinków dziennie – tak sugerują nowe badania. Dojrzałe, sfermentowane owoce które jedzą, zawierają naturalnie powstały alkohol.
Spis treść: Jakie owoce zawierają najwięcej alkoholu? Czy alkohol wpływa na zachowanie szympansów? Metabolizm alkoholu u naczelnych Alkohol a więzi społeczne u szympansów Wydawałoby się, że nasi najbliżsi krewni wolą raczej skakanie po drzewach niż po barach. Mimo to okazuje się, że z jedzeniem przyjmują całkiem sporo alkoholu. Prymatalodzy od dawna podejrzewali, że szympansy przyjmują znaczne ilości alkoholu. Lubią bowiem dojrzałe owoce, które naturalnie fermentują, gdy dzikie drożdże zamieniają cukry w alkohol. Jednak dopiero badanie opublikowane w tym tygodniu w „Science Advances” jako pierwsze konkretnie oszacowało ich dzienne "spożycie" szympansów. Zrobiono to na podstawie analizy kilku czynników: ponad 500 owoców znalezionych pod drzewami, na których szympansy niedawno żerowały, ich dziennego spożycia pokarmu oraz czasu spędzanego na jedzeniu różnych gatunków owoców. Na tej podstawie naukowcy wyliczyli, że biorąc pod uwagę masę ciała, szympansy spożywają średnio równowartość 2,5 ludzkiego drinka dziennie. — Zbiór danych jest miarodajny i obejmuje szeroki wachlarz owoców w diecie małp, zarówno w Afryce Wschodniej jak i Zachodniej. Te wyniki na pewno wywołają dyskusję i popchną naukę do przodu — mówi biolog ewolucyjny Nathaniel Dominy z Dartmouth, niezaangażowany w badanie. Jakie owoce zawierają najwięcej alkoholu? Autorzy pracy podejrzewają, że szympansy celowo wyszukują „alkoholowe” owoce. W dwóch różnych populacjach biolog Aleksey Maro z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i jego współpracownicy odkryli, że najchętniej zjadane owoce miały jedne z najwyższych stężeń alkoholu: gatunek figi w Ngogo w Parku Narodowym Kibale w Ugandzie oraz gatunek śliwy w Parku Narodowym Taï na Wybrzeżu Kości Słoniowej. — Zawartość alkoholu może sygnalizować szympansom, że owoc ma dużo cukru. Może też świadczyć, że składniki odżywcze są bardziej dostępne — wyjaśnia Maro. — Niewykluczone jednak, że to sam alkohol jest dla nich atrakcyjny — dodaje. Czy alkohol wpływa na zachowanie szympansów? Żadne z owoców nie są „mocno procentowe”. Przeciętna dieta szympansa zawierała jedynie 0,3% alkoholu. Szympans potrafi jednak zjeść około 4,5 kg owoców dziennie. Daje to średnią dzienną dawkę 14–15 gramów alkoholu, a to już sporo. Standardowa porcja alkoholu to około 10 gramów. Ponieważ szympansy ważą znacznie mniej niż ludzie, 14–15 gramów odpowiada u nich mniej więcej 2,5 ludzkiego drinka dziennie. — Dzieje się to w ciągu „śniadania, obiadu i kolacji” — mówi obrazowo Maro, bo szympansy jedzą praktycznie przez cały dzień. Zdarza się jednak, że gdy znajdą drzewo uginające się od ulubionych owoców, wchodzą w tryb napadowego objadania się. Wpychają do pyszczka jak najwięcej fig, wysysają cały sok (a z nim alkohol), po czym wypluwają suchą kulkę na ziemię. Metabolizm alkoholu u naczelnych Badanie ma też swoje słabe strony, na które zwracają uwagę inni naukowcy. Biolog Matthew Carrigan z College of Central Florida mówi, że autorzy nie oszacowali bezpośrednio liczby zjedzonych owoców, lecz czas spędzony na jedzeniu różnych typów. Prymatalożka Karline Janmaat z Uniwersytetu w Amsterdamie wskazuje z kolei, że nie wiadomo, czy owoce upuszczone lub porzucone przez szympansy miały wyższe czy niższe stężenie alkoholu niż te faktycznie zjedzone. Maro przyznaje, że warto byłoby zmierzyć bardziej bezpośrednio, ile alkoholu szympansy rzeczywiście wchłonęły. Można to zrobić na przykład z próbek moczu. To mogłoby rzucić więcej światła na rolę alkoholu podczas dużych zgromadzeń szympansów, obserwowanych na drzewach obfitujących w dojrzałe figi w Parku Narodowym Kibale. Nawet jeśli szacunki są trafne, Janmaat ostrzega, że szympansy prawdopodobnie nie upijają się. I nie powinny. — To bardzo niebezpieczne, kiedy trzeba wspiąć się wysoko, by zbudować nocne gniazdo — podkreśla. Alkohol a więzi społeczne u szympansów Jeśli jednak dać im nieograniczony dostęp do alkoholu, mogą nie znać umiaru. W latach 60. XX wieku — dziś taki eksperyment nie zostałby dopuszczony — pokazano, że gdy szympansy mogły pić dowolnie dużo, część w ogóle nie ruszała alkoholu, a część piła do wyraźnego upojenia. Na wolności szympansy w Gwinei obserwowano gdy używały liści niczym gąbek, by dostać się do sfermentowanego soku palmowego z pojemników stawianych przez ludzi do jego zbierania. Widziała to m.in. badaczka ochrony przyrody Kimberley Hockings z Uniwersytetu w Exeter. — Wiele szympansów piło ten alkoholowy napój, często w dużych ilościach, mimo że średnia zawartość alkoholu wynosiła 3,1%, a sięgała nawet 6,9% — mówi. Możliwe, że stoi za tym genetyka. We wcześniejszym badaniu Carrigan i współautorzy wykazali, że szympansy, ludzie i goryle mają mutację w genie enzymu metabolizującego alkohol. Działa on 40 razy szybciej niż u innych naczelnych. Oznacza to, że jeśli alkohol jest przyjmowany z pokarmem, duża jego część może zostać rozłożona, zanim trafi do krwi. Podobnie jak u ludzi, alkohol może odgrywać rolę w budowaniu więzi społecznych u szympansów. Hockings współuczestniczyła niedawno w badaniu, które wykazało, że szympansy w Gwinei Bissau dzieliły się między sobą naturalnie sfermentowanymi owocami. Wygląda na to, że takie zachowania są powszechne i mogły od dawna odgrywać rolę w społecznościach człowiekowatych. Po objedzeniu się figami — wyjaśnia Maro — grupy samców szympansów czasem znikają razem w lesie, by polować na małpy albo patrolować granice swojego terytorium. — Patrole są niebezpieczne, bo w starciu szympansy z różnych grup ryzykują śmiercią. Aż kusi myśl, że alkohol z owoców pomaga im zebrać odwagę — mówi Maro. Źródło: National Geographic
Czy alkohol przyczynił się do powstania cywilizacji? Archeolodzy na tropie
Alkohol znany jest od tysiącleci. Na przykład polscy archeolodzy odkryli jedne z najstarszych browarów na świecie w Egipcie. Część badaczy sądzi, że alkohol odegrał kluczową rolę w kształtowaniu cywilizacji. Teraz badacze sprawdzili tę hipotezę.
Spis treści: Alkohol motorem cywilizacji? Badania etnograficzne kluczem do rozwiązania zagadki? Alkohol jako jeden z wielu czynników Co spowodowało powstanie cywilizacji? W zależności od regionu świata scentralizowane i zhierarchizowane społeczeństwa pojawiły się w różnym okresie. Najczęściej było to związane z rozwojem rolnictwa i osiadłego trybu życia. Ale co było przyczyną, a co efektem? To jedno z najtrudniejszych pytań. Alkohol motorem cywilizacji? Naukowcy nie mają najmniejszych wątpliwości: nawet najmniejsza ilość alkoholu w organizmie jest szkodliwa. Nie zmienia to faktu, że według części badaczy ten trunek odegrał ważną rolę w powstaniu cywilizacji. Był integralną częścią wielu wczesnych cywilizacji, od starożytnej Mezopotamii i Egiptu, po starożytną Grecję, Chiny oraz imperia Majów i Inków W międzykulturowym badaniu eksperci z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku, czeskiej Akademii Nauk i Uniwersytetu w Auckland sprawdzili, w jakim stopniu spożywanie wina i piwa sprzyjało ewolucji społeczeństw ludzkich. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Humanities and Social Sciences Communications”. Badania etnograficzne kluczem do rozwiązania zagadki? Według jednej z hipotez alkohol miał ułatwiać rozwój społeczeństw złożonych, ponieważ sprzyjał tworzeniu więzów społecznych, zwiększał współpracę i wzmacniał ludzką kreatywność. Test tej hipotezy polegał na analizie 186 społeczeństw nieuprzemysłowionych, które istniały w XIX i na początku XX wieku. Aby zrozumieć związek między alkoholem a złożonością kulturową, wykorzystano modele statystyczne. Były to więc w dużej mierze badania czerpiące z danych etnologicznych. Alkohol jako jeden z wielu czynników Badanie wykazało pozytywny związek między obecnością napojów fermentowanych takich jak miód pitny, wino i piwo, a wyższym poziomem złożoności politycznej. Jednak wpływ ten był – jak napisano – „umiarkowany”. Alkohol mógł oddziaływać na złożoność polityczną. Na przykład elity polityczne mogły wykorzystywać alkohol jako narzędzie do mobilizowania siły roboczej, budowania sojuszy oraz zdobywania i umacniania władzy i autorytetu. – Z drugiej strony stosunkowo słaby sygnał sugeruje, że upijanie się prawdopodobnie nie było głównym czynnikiem stojącym za powstaniem złożonych społeczeństw – mówi dr Václav Hrnčíř, główny autor badania z Instytutu Maxa Plancka i czeskiej Akademii Nauk. To sugeruje, że inne czynniki, takie jak rolnictwo, miały większe znaczenie dla powstania złożonych społeczeństw. Autorzy zauważają, że badanie skupiało się na roli napojów o niskiej zawartości alkoholu w środowiskach nieprzemysłowych. Tymczasem w dzisiejszym świecie – gdzie alkohol jest dostępny w nieograniczonych ilościach, w tym napoje o wysokiej zawartości alkoholu, a picie ma miejsce czasem w samotności – zagrożenia związane ze spożywaniem alkoholu mogą przeważać nad potencjalnymi korzyściami społecznymi. Należy też dodać, że wyniki tych badań należy interpretować z ostrożnością w kontekście społeczności pradziejowych i cywilizacji takich jak egipska czy mezopotamska, gdyż pod lupę wzięto nowożytne grupy ludzkie. Ale mechanizmy powstawania złożonych społeczeństw mogły być zbliżone kilka tysięcy lat temu. Źródło: Humanities and Social Sciences Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Promile w piórach? Konsumpcja alkoholu wśród ptaków jest powszechna
Alkohol w diecie ptaków to temat, który zaskoczył samych badaczy. Okazuje się, że nie tylko kolibry regularnie sięgają po fermentujące owoce i nektar. Ślady po „spożyciu” widać też u ptaków jedzących ziarna, a nawet owadożernych.
Spis treści Jak ptaki trafiają na alkohol? Niespodziewani „konsumenci” – nie tylko kolibry Alkohol nie jest wynalazkiem ludzi – powstaje naturalnie w naturze. Fermentuje wszystko co słodkie: owoce i nektar w kwiatach. Korzystali z tego nasi przodkowie, korzystają także zwierzęta. Naukowcy postanowili sprawdzić jak częste jest spożycie alkoholu wśród ptaków. Choć spodziewali się że nie jest to zjawisko wyjątkowe, wyniki zaskoczyły ich samych. Jak ptaki trafiają na alkohol? Alkohol etylowy (etanol) powstaje w sposób naturalny, gdy cukry zawarte w owocach lub nektarze fermentują pod wpływem obecnych niemal wszędzie drożdży. Naukowcy zajęli się pytaniem, czy ptaki żywiące się bogatymi w cukry owocami i nektarem, mogą regularnie przyjmować alkohol powstający w wyniku naturalnej fermentacji. Skupili się na wykryciu konkretnej substancji. Etyloglukuronid (EtG) to metabolit etanolu, który utrzymuje się w organizmie długo po jego rozkładzie. Posłużył jako wskaźnik spożycia alkoholu. Do tej pory obecność EtG badano niemal wyłącznie u ludzi i kilku innych ssaków, nigdy u ptaków. Zespół badawczy przypuszczał, że poziomy EtG będą różniły się w zależności od diety ptaków, a substancja będzie obecna głównie u gatunków nektarożernych i owocożernych (np. kolibrów). Przeanalizowano próbki piór i wątroby 17 gatunków ptaków. Pochodziły głównie z okazów zdeponowanych w Muzeum Kręgowców Uniwersytetu Kalifornijskiego w USA. Badano tylko martwe okazy ptaków. Niespodziewani „konsumenci” – nie tylko kolibry Wyniki wykazały obecność EtG u wielu gatunków. Zgodnie z oczekiwaniami szczególnie u kolibrów, jak się okazuje często pijących sfermentowany nektar. EtG był obecny też u koliberków żarogłowych żyjących w miastach, gdzie często wystawia się sztuczne karmniki z posłodzoną wodą. W sumie zawartość pochodnej alkoholu stwierdzono u 40 na 64 przebadane osobniki. To jednak nie wszystko. Ku zdziwieniu naukowców EtG wykryto także u ptaków o typach diety zupełnie na to nie wskazujących, m.in. owadożernych i ziarnożernych, a nawet u jednego ptaka żywiącego się kręgowcami. Wygląda więc na to że ekspozycja na alkohol jest znacznie powszechniejsza niż wcześniej sądzono. Ptaki mogą np. przyjmować go wraz ze zjadanymi ofiarami. Badacze zwracają uwagę, że choć kontakt ptaków z alkoholem może być przypadkowy i zazwyczaj jest umiarkowany, to wciąż niesie ryzyko. Ptasie upojenie alkoholowe niewiele się różni od ludzkiego - wpływa negatywnie na zdolność lotu, orientację przestrzenną i ocenę ryzyka. Nie dotyczy to tylko ptaków, alkoholem raczą się także inne zwierzęta. Źródło: Ecological and Evolutionary Physiology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
10 tysięcy ochotników będzie przez 4 lata codziennie pić wino. Wszystko po to, by zakończyć pewien spór
Na temat szkodliwego wpływu alkoholu na zdrowie przeprowadzono tysiące badań. Problem w tym, że wciąż nie dały jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy jego umiarkowane picie może nieść jakiekolwiek zdrowotne korzyści. Naukowcy z Hiszpanii postanowili rozstrzygnąć to raz na zawsze w największym na świecie badaniu spożycia alkoholu.
Spis treści Największe badanie o alkoholu w historii nauki Czego – i jak - naukowcy chcą się dowiedzieć? Niezależność i skala projektu Co jest lepsze – zero alkoholu czy kieliszek czerwonego wina „na serce”? Za cztery lata być może wreszcie poznamy ostateczną odpowiedź na pytanie, które nurtuje wielu: czy niewielka ilość wina lub piwa szkodzi, nie szkodzi a może wręcz pomaga? Wyniki nowego badania mogą zmienić życie milionów ludzi, którym zależy na trosce o własne zdrowie. Największe badanie o alkoholu w historii nauki Naukowcy z Hiszpanii wkrótce rozpoczną największe na świecie badanie kliniczne dotyczące wpływu umiarkowanego spożycia alkoholu na zdrowie. Projekt UNATI (University of Navarra Alumni Trialist Initiative), kierowany przez profesora Miguela Ángela Martíneza-Gonzáleza z Uniwersytetu Nawarry, ma na celu zrekrutowanie 10 000 uczestników w wieku od 50 do 75 lat. Dotychczas do badania dołączyło 6 500 osób, a organizatorzy poszukują kolejnych 3 500 ochotników. Start badania już w czerwcu. Czego – i jak – naukowcy chcą się dowiedzieć? Badanie ma potrwać aż cztery lata, a jego celem jest ocena wpływu codziennego, umiarkowanego spożycia alkoholu (głównie wina lub piwa) na zdrowie serca, ryzyko nowotworów, zaburzenia psychiczne oraz ogólną śmiertelność. Badanie ma również na celu dostarczenie rzetelnych danych, które pomogą w aktualizacji wytycznych zdrowotnych dotyczących spożycia alkoholu. Do udziału zaproszeni są mieszkańcy Hiszpanii (mężczyźni w wieku 50–70 lat i kobiety w wieku 55–75 lat), którzy już spożywają co najmniej trzy porcje alkoholu tygodniowo. Abstynenci ani osoby z przeciwwskazaniami zdrowotnymi nie kwalifikują się do udziału. Uczestnicy zostaną losowo przydzieleni do jednej z dwóch grup: abstynentów i grupy umiarkowanego spożycia. Pierwsi będą musieli całkowicie unikać alkoholu. Drudzy – będą mogli pić alkohol (głównie wino lub piwo) w umiarkowanych ilościach, najlepiej podczas posiłków, zgodnie z zasadami diety śródziemnomorskiej. Wszyscy przejdą szczegółowe badania na początku i na końcu eksperymentu. Będą też uczestniczyć w kwartalnych spotkaniach online oraz corocznych badaniach lekarskich. Niezależność i skala projektu Projekt wspierany jest przez ponad 500 specjalistów, w tym lekarzy, dietetyków i psychologów oraz finansowany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERC) kwotą 2,4 miliona euro. Organizatorzy podkreślają, że celem nie jest promowanie spożycia alkoholu, lecz uzyskanie obiektywnych danych na temat jego wpływu na zdrowie. Wcześniejsze badania często opierały się na samoocenie uczestników, co mogło prowadzić do błędnych wniosków. Bywały i konflikty interesów. Niektóre badania finansowali producenci alkoholi. UNATI jest w pełni niezależnym i naukowym projektem. Źródło: Uniwersytet Valladolid Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Odstaw alkohol na miesiąc. Szybko poczujesz, jak ciało ci dziękuje
Jest wiele powodów, aby ograniczyć picie alkoholu do minimum. Według badań spożywanie napojów wysokoprocentowych negatywnie wpływa na nasze zdrowie, a w dalszej perspektywie również samopoczucie. Z roku na rok coraz więcej ludzi na całym świecie świadomie odstawia alkohol. Efekty można odczuć już po kilku tygodniach.
Spis treści: Picie alkoholu a codzienne zmęczenie Dry January zyskuje na popularności Dlaczego alkohol jest niezdrowy? Mówienie „na zdrowie” przy wznoszeniu toastów szkłem wypełnionym alkoholem ma niewiele wspólnego z prozdrowotnymi praktykami. Wręcz przeciwnie. Badania potwierdzają, że nawet umiarkowane picie alkoholu szkodzi zdrowiu. Ba, już jedno piwo dziennie sprawia, że mózg się kurczy. W świetle takich faktów naukowych nie ma się co dziwić, że coraz więcej ludzi decyduje się na znaczne ograniczenie alkoholu lub całkowitą abstynencję. Wielu osobom rezygnacja z alkoholu może wydawać się czynem niemal heroicznym. I nie chodzi nawet o słabość do drinków, lecz o szkodliwe społeczne przyzwyczajenia. Mimo rosnącej świadomości w wielu kręgach wspólne spożywanie alkoholu uchodzi za najlepszy sposób na uczczenie sukcesu czy okazanie sympatii. Bywa, że odmawiając drinka, spotykamy się z nierozumieniem. Warto jednak nie ulegać presji i zostawać przy swoim. Zwłaszcza że już miesięczna przerwa od picia przynosi znaczące korzyści dla naszego zdrowia i samopoczucia. Picie alkoholu a codzienne zmęczenie Zmęczenie i brak energii to coraz bardziej powszechny problem. Według badania z 2022 roku, 13,5% dorosłych Amerykanów odczuwało „bardzo duże zmęczenie” przez większość dni w ciągu trzech miesięcy. Najczęściej dotyczyło to kobiet w wieku 18-44 lat (ponad 20%). Zmęczenie nie wynika jedynie z przepracowania czy stresu. Badania dietetyczne wskazują, że kluczowe znaczenie mają wybory żywieniowe i styl życia, które są ze sobą ściśle powiązane. W szczególności niedobór trzech składników odżywczych – witaminy D, witaminy B12 oraz kwasów tłuszczowych omega-3 – może prowadzić do obniżonego poziomu energii. Nie bez znaczenia jest też oczywiście alkohol. W pierwszej chwili może nam się wydawać, że drink nas relaksuje, ale tak naprawdę potęguje zmęczenie, jakie odczujemy zaraz po ustąpieniu efektu odprężenia. To dlatego, że alkohol działa jak toksyna. Zmusza organizm do priorytetowego metabolizowania go kosztem innych składników odżywczych. W rezultacie ciało ogranicza wykorzystanie węglowodanów i tłuszczów jako źródeł energii. Dodatkowo obniża wchłanianie witamin z grupy B, co negatywnie wpływa na produkcję energii. Wniosek jest więc prosty: spożywanie alkoholu ostatecznie prowadzi do uczucia zmęczenia. Dry January zyskuje na popularności Już od kilku lat tysiące ludzi na całym świecie wchodzą w nowy rok, świętując Dry January (z ang. suchy styczeń). Idea jest prosta: należy wytrzymać miesiąc bez picia alkoholu. Styczniowe wyzwanie zapoczątkowała organizacja charytatywna Alcohol Change UK. Od pierwszej edycji w 2013 roku zainteresowanie Dry January cały czas rośnie. W 2023 roku wyzwanie oficjalnie podjęło się ponad 175 tys. osób. Prawdopodobnie znacznie więcej zrezygnowało z picia bez oficjalnego zgłaszania udziału. Z punktu widzenia biologii, już po czterech tygodniach abstynencji można zauważyć zmniejszenie ilości tłuszczu w wątrobie oraz obniżenie poziomu glukozy i cholesterolu we krwi. Miesięczna przerwa od alkoholu ma również pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne. Potwierdziły to badania prowadzone we współpracy z organizacją Alcohol Change UK. Badane osoby to uczestnicy wyzwania Dry January. Dlaczego alkohol jest niezdrowy? W jednym z takich badań wzięło udział 4232 dorosłych. Ponad połowa uczestników (56%) zauważyła poprawę jakości snu. I tu warto zdementować jeden z wielu mitów dotyczących picia alkoholu. Wiele osób uważa, że drink przed snem może ułatwić zasypianie. W rzeczywistości jednak etanol pogarsza jakość snu, szczególnie fazy REM. To w dalszej perspektywie może osłabiać naszą pamięć i zdolność koncentracji. Dodatkowo 52% badanych stwierdziło, że dzięki abstynencji ma więcej energii, a połowa uczestników zauważyła ogólną poprawę zdrowia. 63% osób przyznało, że dzięki wyzwaniu udało im się zaoszczędzić pieniądze. Kolejne badanie przeprowadzone wśród 1192 osób (obserwowanych przez pół roku) wykazało, że uczestnicy styczniowego wyzwania odczuwali większą kontrolę nad swoim piciem. Grupa również zauważyła poprawę samopoczucia psychicznego. Uczestnicy, którzy wytrwali cały miesiąc bez alkoholu, zgłaszali wyraźniejsze korzyści w porównaniu z osobami, które wcześniej przerwały wyzwanie. Co ciekawe, około 40% uczestników po zakończeniu wyzwania decyduje się na wprowadzenie stałych zmian w częstotliwości spożywania alkoholu. Badania pokazały także, że osoby, które rejestrują się na Dry January za pośrednictwem platformy Alcohol Change UK, mają dwukrotnie większe szanse na jego ukończenie. A to dlatego, że w utrzymaniu motywacji i walce z pokusami pomaga im społeczność internautów oraz materiały edukacyjne. Należy pamiętać, że Dry January to propozycja dla osób, które chcą ograniczyć alkohol z powodów zdrowotnych (czy innych), ale nie są uzależnione. W przypadku choroby alkoholowej należy zwrócić się po pomoc do specjalisty, np. terapeuty ds. uzależnień. Każdy miesiąc dobry, aby zrobić sobie przysługę i odstawić alkohol – nie tylko styczeń. Źródło: The Conversation Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Szklanka mleka dla zdrowia? Redukuje ryzyko zachorowania na raka jelita grubego aż o jedną piątą
Duże badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazało, że jedna duża szklanka mleka wypijana każdego dnia może zmniejszyć ryzyko zachorowania na groźny nowotwór. Czynnikiem chroniącym przed chorobą okazał się wapń. Dobra wiadomość dla wegan: podobny skutek daje picie wzbogaconego mleka sojowego.
Spis treści: Wapno z mleka krowiego i nie tylko Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego Czy zachorowaniu na nowotwór można zapobiec? Szklanka mleka wielu osobom – szczególnie tym po czterdziestce – może kojarzyć się z dzieciństwem. Dawniej mleko dawano dzieciom w szkołach na stołówkach, a jego wypicie było przymusowe. Nic dziwnego, że często nie jest ono naszym ulubionym produktem. Nowe badanie pokazuje jednak, że z mlekiem warto się przeprosić. Z analizy opublikowanej w czasopiśmie „Nature Communications” wynika, że wypijanie jednej dużej szklanki mleka każdego dnia zmniejsza ryzyko zachorowania na nowotwór jelita grubego o jedną piątą. Czynnikiem, który obniża niebezpieczeństwo pojawienia się raka, okazał się wapń. Codziennie powinniśmy przyjmować 300 mg tego pierwiastka. To tyle, ile znajduje się w bardzo dużej szklance mleka. A dokładniej w brytyjskiej szklance mieszczącej pintę imperialną, czyli ok. pół litra. Wapno z mleka krowiego i nie tylko – To kompleksowe badanie dostarcza solidnych dowodów, że produkty mleczne mogą pomóc w zapobieganiu rakowi jelita grubego głównie ze względu na zawarty w nich wapń – powiedziała „Guardianowi” dr Keren Papier, pierwsza autorka badania i epidemiolożka żywieniowa. Naukowcom udało się wykazać, że dobroczynny wpływ ma wapń pochodzący z różnych źródeł. A więc z mleka krowiego, ale nie tylko. To samo dotyczy również wapnia znajdującego się we wzbogaconym mleku sojowym. W badaniu wykorzystano dane pochodzące od ponad 500 tys. kobiet gromadzone przez siedemnaście lat. Analiza skupiała się na kobietach po menopauzie. Jednak zdaniem dr Papier wnioski, jakie z niej płyną, dotyczą także mężczyzn oraz osób młodszych. – Uważamy, że wapń może chronić poprzez wiązanie się z kwasami żółciowymi i wolnymi kwasami tłuszczowymi w jelicie grubym, co pomaga zmniejszyć ich potencjał rakotwórczy – wyjaśnia badaczka. Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego? W grudniu zeszłego roku pojawiły się ważne wyniki badań prowadzonych na całym świecie. Okazało się, że liczba przypadków zachorowań na raka jelita grubego powiększyła się w 27 z 50 analizowanych krajów w dekadzie 2007-2017. Wzrost dotyczył osób poniżej 50. roku życia. Naukowcy nie są pewni, co za niego odpowiada. Jako najbardziej prawdopodobne przyczyny wskazują otyłość, zbyt małą aktywność fizyczną oraz niewłaściwą dietę. Jeśli chodzi o tę ostatnią, coraz więcej badań wskazuje na szkodliwy wpływ przetworzonego czerwonego mięsa. Czyli na przykład boczku, salami, kiełbas. Zmniejszenie jego spożycia do 70 g lub mniej dziennie to jedna z rekomendacji prozdrowotnych. Inne obejmują przestawienie się na białe mięso oraz ryby. A także zadbanie, by w diecie było jak najwięcej błonnika. Czy zachorowaniu na nowotwór można zapobiec? Nie zawsze. Nowotwory są bardzo złożonymi chorobami, a na ich występowanie istotny wpływ mają czynniki genetyczne. Wiele też zależy od rodzaju nowotworu. Jeśli jednak chodzi o raka jelita grubego – trzeci najczęściej występujący nowotwór na świecie – można by uniknąć aż połowy przypadków zachorowań, wprowadzając zmiany w trybie życia oraz diecie. Badanie dr Papier analizowało związek między spożywaniem 97 różnych produktów spożywczych a występowaniem raka jelita grubego. Poza odkryciem dotyczącym wapnia potwierdzono, że zachorowaniu na ten typ nowotworu sprzyja picie alkoholu oraz wspomniane już jedzenie czerwonego mięsa. Każdy 20 g alkoholu dziennie (czyli mniej więcej tyle, ile znajduje się w dużym kieliszku czerwonego wina), powiązano z 15-proc. wzrostem ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. Każde 30 g czerwonego mięsa powiększało z kolei to ryzyko o 8 proc. – Utrzymywanie zdrowej, zbilansowanej diety, obok utrzymania prawidłowej masy ciała i rzucenia palenia, jest jednym z najlepszych sposobów na obniżenie ryzyka raka jelita grubego – mówi „Guardianowi” Sophia Lowes at Cancer Research UK, ośrodka, który finansował badanie. – Produkty mleczne, takie jak mleko, mogą być częścią diety, która zmniejsza ryzyko raka jelita grubego – dodaje ekspertka. Źródła: Guardian, Nature Communications Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Tak odurzali się germańscy wojownicy, by lepiej walczyć. Polacy wskazali zagadkowe artefakty
Zakończone łyżeczką okucia końców pasa mogły służyć jako dozowniki środków, które pobudzały germańskich wojowników do walki – wynika z badań polskich naukowców. Stosowanie takich psychoaktywnych substancji miało być wśród Germanów powszechne.
Spis treści: Odurzeni Germanie? Wielka niewiadoma Niezwykłe zabytki. Do czego służyły? Germanie – wysoki stopień odurzenia Alkohol i różnego rodzaju substancje psychoaktywne znane są ludziom od tysiącleci. Stosowane je również w czasie działań wojennych. Nie musimy szukać daleko. Na przykład niektórzy dopatrują się sukcesu hitlerowskich Niemiec w pierwszej fazie II wojny światowej m.in. w używaniu przez żołnierzy Pervitinu, czyli rodzaju metamfetaminy, po której nie spano przez parę dni pod rząd. Z kolei w wojskach sowieckich zawsze zaopatrywano żołnierzy w alkohol. Odurzeni Germanie? Wielka niewiadoma O tym, że starożytni Grecy i Rzymianie chętnie sięgali po wino czy opium, wiemy ze źródeł pisanych. Naukowcy ze względu na brak informacji sądzili, że barbarzyńcy, czyli wszelkie ludy mieszkające poza Imperium Rzymskim, odurzali się co najwyżej alkoholem. Chociaż na terenie zamieszkiwanym przez nich rosły różne rośliny i grzyby, które umożliwiały tworzenie środków psychoaktywnych. Temu zagadnieniu postanowili się przyjrzeć archeolog prof. Andrzej Kokowski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Marie Curie-Skłodowskiej w Lublinie i biolożki z tej samej uczelni: prof. Anna Jarosz-Wilkołazka i dr Anna Rysiak. Wnioski opublikowali właśnie na łamach czasopisma naukowego „Praehistorische Zeitschrift”. Naukowcy chcieli znaleźć odpowiedź, czy społeczności barbarzyńskie z okresu rzymskiego na obszarze środkowoeuropejskiego Barbaricum stosowały używki. Udali się na poszukiwanie pośrednich wskazówek w postaci szczególnych zabytków, ze względu na brak źródeł pisanych. „Pretekstem do wytypowania przedmiotów, które mogły służyć dozowaniu używek, były nieliczne odnotowane małe łyżeczki, których forma i rozmiar wykluczały np. funkcję przyboru kosmetycznego lub instrumentu medycznego” – piszą w artykule badacze. Niezwykłe zabytki. Do czego służyły? Naukowcy przeanalizowali 241 niewielkich przedmiotów o charakterystycznym kształcie łyżeczki, które znaleziono na ponad 100 stanowiskach archeologicznych z okresu wpływów rzymskich. Pochodziły głównie z terenów podmokłych i z grobów w Skandynawii, Niemiec oraz Polski. Artefakty te posiadają uchwyty o długości przeważnie od 40 do 70 mm oraz maleńką wklęsłą część o średnicy od 10 do 20 mm. Archeolodzy uważają, że były noszone przy pasie przez mężczyzn. Analiza tych przedmiotów wskazuje, że nie pełniły one żadnej praktycznej funkcji w codziennym życiu. Druga część pracy badawczej polegała na próbie wskazania dostępnych wśród Germanów surowców roślinnych wpływających na pobudzenie organizmu i określenia ich skuteczności. Do wyrabiania substancji psychoaktywnych Germanie mogli używać takich roślin jak mak, chmiel, konopie, z rodziny psiankowatych (lulkowate i belladonna) oraz wybranyvh grzybów z rodzajów Amanita, Clitocybe, Claviceps czy Psilocybe. Germanie – wysoki stopień odurzenia W konkluzji naukowcy doszli do wniosku, że zastosowanie środków stymulujących i intensyfikujących agresję mogło być w strefie Barbaricum daleko większe, niż przypuszczano. Jednym z dowodów mają być znaleziska z militarnych ofiarnych miejsc wotywnych w południowej Skandynawii (głównie Illerup). Tam ilość przyborów do dozowania środków psychoaktywnych może świadczyć wręcz o ich powszechności. Zdaniem autorów publikacji, udało im się tym samym odkryć nieznaną gałąź gospodarki działającej na potrzeby konfliktów wojennych prowadzonych w okresie wpływów rzymskich. „Można zaryzykować tezę, że obecność używek wśród wojowników była w pewnym sensie skutkiem ich obecności w życiu społecznym. Tyle, że w życiu codziennym ich funkcją i rolą mogło być zaspokojenie innych potrzeb” – wskazują badacze. I wymieniają ich zastosowanie dla celów rozrywkowych czy antidotum na codzienne problemy, albo nawet jako niezbędne lekarstwo. Inni badacze zwracali uwagę również na niewielkie metalowe pojemniczki, tzw. Amulettendose, znane na przykład z grobów kobiecych. Mogły służyć nie tylko jako pojemniki na kosmetyki, ale też jakiś rodzaj narkotyków. Germanie nie byli jednolitą społecznością. Jest to nazwa ludów, które wykształciły się na terenach nadłabskich około połowy I tysiąclecia p.n.e. Pierwsze znane zapisane określenie „Germanie” pochodzi z dzieła greckiego uczonego Posejdoniosa z Apamei (135 r. p.n.e.–ok. 51 r. n.e.), ale jego twórcą mógł być też słynny Juliusz Cezar. Najwięcej o Germanach wiemy, dzięki Tacytowi i jego dziełu „De origine et situ Germanorum”. Wiemy, że czasach Imperium Rzymskiego Germanie zasiedlali duże obszary Europy – od Renu na zachodzie po Skandynawię na północy i Dunaj – na wschodzie. Wiemy o nich sporo, dzięki walkom z Rzymem, co skrzętnie odnotowali starożytni historycy. Źródło: Praehistorische Zeitschrift, MPOV Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niespodzianka. Konsumpcja alkoholu w świecie zwierząt jest czymś powszechnym
Tylko ludzie raczą się alkoholem? Nowe badania sugerują, że taki pogląd może być daleki od prawdy. Okazuje się, że zwierzęta wielu gatunków mają kontakt z etanolem, substancją powszechnie występującą w świecie przyrody. Reagują na niego w bardzo różny sposób.
Kiedy w naturze pojawił się alkohol? Kto sięga po alkohol w świecie zwierząt? Czy zwierzę może się upić? Anegdot o upijających się zwierzętach jest bardzo dużo. W rolach głównych często występują w nich słonie. Istnieją relacje o słoniach w Bostwanie, które podobno przesadzają z owocami maruli. Marula to rozłożyste drzewo, średniej wielkości, rosnące tylko w Afryce. Wydaje okrągłe owoce podobne do piłeczki golfowej, z żółtawą skórką. Gdy tylko spadną na ziemię, zaczynają fermentować, tworząc naturalny alkohol. W rezultacie zwierzęta, które są miłośnikami owoców maruli, przyswajają go wraz z miąższem. Przytrafia się to słoniom, ale też na przykład bonobo. Czy słonie upijają się po zjedzeniu owoców maruli? Ten mit jest bardzo silny, mimo że naukowcy znaleźli obalającego go dowody już prawie 20 lat temu. Pozostaje jednak faktem, że zwierzętom zdarza się odczuwać skutki zjedzenia pokarmu ze zbyt dużymi ilościami naturalnego alkoholu. 13 lat temu, w 2011 roku, świat obiegły zdjęcia ze Szwecji. Widać było na nich łosia, który utknął w drzewie. Zwierzę przedobrzyło ze sfermentowanymi jabłkami i się upiło. View oEmbed on the source website Wszystkie historie tego typu naukowcy uważali dotychczas za dowody anegdotyczne. Być może jednak są one czymś więcej. W czasopiśmie naukowym „Trends in Ecology & Evolution” ukazał się właśnie artykuł, który zwraca uwagę, że w świecie przyrody etanol od dawna jest czymś powszechnym. Zwierzęta żywiące się z owocami mają więc z nim bardzo częsty kontakt. Kiedy w naturze pojawił się alkohol? – Odchodzimy od antropocentrycznego przekonania, że alkohol jest substancją, której używają głównie ludzie. Jest znacznie powszechniejszy w świecie przyrody, niż wcześniej sądziliśmy i większość zwierząt jedzących słodkie owoce jest eksponowana na pewne jego poziomy – powiedziała Kimberley Hockings. Hockings jest ekolożką z Uniwersytetu w Exeter i starszą autorką wspomnianej wyżej pracy. Etanol – czyli alkohol etylowy, związek chemiczny, który jest jednym z najpopularniejszych alkoholi – po raz pierwszy pojawił się w naturze w dużych ilościach około 100 milionów lat temu. Wtedy rośliny kwiatowe zaczęły produkować słodki nektar i owoce, które fermentowały pod wpływem drożdży. Obecnie etanol występuje w prawie każdym ekosystemie. Jego stężenie w owocach, sokach czy nektarach jest wyższe na niskich szerokościach geograficznych, w wilgotnych tropikach (w porównaniu z regionami umiarkowanymi). Tam też produkcja etanolu trwa przez cały rok. W większości przypadków naturalnie fermentowane owoce mają jedynie 1–2% alkoholu. Istnieją wyjątki: w przejrzałych owocach palm w Panamie stwierdzono nawet 10 proc. alkoholu. Kto sięga po alkohol w świecie zwierząt? Co ciekawe, zwierzęta miały geny pozwalające im rozkładać etanol, jeszcze zanim drożdże zaczęły go produkować. Później ta zdolność została przez ewolucję udoskonalona. Obecnie szczególnie dobrze z metabolizowaniem alkoholu radzą sobie ptaki i ssaki. A wśród tych ostatnich małpy, zwłaszcza naczelne, ale też np. ryjówki nadrzewne (wiewióreczniki). Naukowcy podkreślają, że choć zwierzęta konsumują owoce zawierające alkohol, to jednak z innych niż ludzie powodów. Ludzie chcą przede wszystkim poczuć skutki wchłonięcia etanolu, czyli mówiąc prościej – odurzyć się. Zwierzętom natomiast zależy na kaloriach. Z ich perspektywy stan odurzenia jest niebezpieczny. Dotyczy to szczególnie gatunków nadrzewnych, które na dodatek prowadzą nocny tryb życia. Ostatecznie nie da się jednak w pełni wykluczyć, że niekiedy zwierzęta mogą poszukiwać sfermentowanych owoców specjalnie dla etanolu. Niektóre z gatunków wykorzystują go bowiem do swoich własnych celów. Tak robią na przykład muszki owocowe, czyli wiwilżne karłowate. Składają one swoje jaja w substancjach zawierających etanol, co chroni je przed pasożytami. Czy zwierzę może się upić? Tak, choć bardzo wiele gatunków wykazuje imponującą tolerancję alkoholu. Dotyczy to na przykład ogonopiórów uszastych, niewielkich ssaków należących do wiewióreczników. Żyją one m.in. na Sumatrze i Borneo, w pierwotnych lasach, nawet kilkaset metrów nad ziemią. Ożywiają się nocami, kiedy aktywnie poszukują sfermentowanego nektaru eugejsony. Nektar ten ma jedno z najwyższych stężeń alkoholu naturalnie występujących w naturze. Ogonopióry spożywają go tyle, że powinny – dosłownie – paść. A jednak nie wykazują żadnych oznak ani upicia ani nawet odurzenia. Naukowcy przypuszczają, że ich organizmy wykształciły unikatowy sposób metabolizowania etanolu. Nie został on jeszcze poznany. W przypadku badań związków zwierząt z alkoholem ważne jest jeszcze jedna rzecz. Naukowcy często mogli nie dostrzegać wpływu etanolu na świat przyrody, ponieważ często trudno przewidzieć, jak osobnik danego gatunku będzie się zachowywał w stanie odurzenia. Autorzy najnowszej pracy podkreślają, że wciąż istnieje wiele niewyjaśnionych pytań dotyczących spożywania etanolu przez dzikie zwierzęta. W przyszłości planują zbadać behawioralne i społeczne implikacje przyswajania etanolu przez naczelne. A także dokładniej przeanalizować enzymy biorące udział w metabolizmie alkoholu. Źródło: phys.org, Guardian. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Te szerszenie tolerują duże ilości alkoholu i nie mają kaca
Szerszeń wschodni ma najmocniejszą głowę wśród owadów: potrafi bez szkody konsumować etanol o stężeniu nawet 80%. Jaki jest jego sekret?
Spis treści: Alkohol etylowy w naturze Szerszeń wschodni i jego „mocna głowa” Jak szerszeń wschodni radzi sobie z nadmiarem alkoholu? Ludzie piją alkohol dla efektu psychoaktywnego – aby się rozluźnić i poczuć charakterystyczną euforię. Ale wiele zwierząt także regularnie konsumuje etanol. Bynajmniej nie dla przyjemności – raczej dla kalorii. Nowe badanie pokazuje, że „najmocniejszą głowę” wśród owadów ma szerszeń wschodni. Alkohol etylowy w naturze Alkohol jest związkiem powszechnie występującym w naturze. Powstaje w wyniku fermentacji różnych części roślin, np. owoców i nektaru. Może powstać wszędzie tam, gdzie jest wystarczająco dużo cukrów będących pożywką dla dzikich drożdży. Mnóstwo zwierząt — od słoni afrykańskich przez przynajmniej 55 gatunków ptaków, po małpy i owady — przekonało się, że sfermentowana żywność jest skutecznym źródłem składników odżywczych. Etanol ma większą kaloryczność niż cukier. To prawdziwa pokarmowa gratka, wykorzystywana przez zwierzęta jako dodatkowe źródło składników odżywczych od milionów lat. Problem w tym, że jego nadmierne spożycie może wywołać całą gamę niepożądanych skutków ubocznych, o czym my ludzie doskonale wiemy. Ale najwyraźniej nie dla szerszenia wschodniego. Eksperymenty laboratoryjne wykazały, że ten owad, występujący w dużej części Azji, Afryki i Europy może wytrzymać stężenie etanolu sięgające aż 80%. Dla porównania — większość kręgowców fizycznie cierpi po spożyciu etanolu o stężeniu nawet tak niskim, jak 4%. Szerszeń wschodni i jego „mocna głowa” Szerszenie wschodnie to bliscy krewniacy naszych szerszeni europejskich, powszechnie występujących w Polsce. Żyją na Bliskim Wschodzie, południu Europy (np. w Grecji i na Bałkanach), w północno-wschodniej Afryce oraz Azji. Dwa lata temu były wyjątkowo liczne w Rzymie. Gniazda budują pod ziemią, a ich ciało, w odróżnieniu od naszych rodzimych szerszeni, jest w większości czerwonobrązowe, z szerokim żółtym pasem na odwłoku. Często polują na pszczoły miodne i plądrują ule. Wszystko wskazuje na to, że owady te wykształciły symbiotyczny związek z dzikimi drożdżami piwnymi – tymi samymi, których używamy w piwowarstwie i piekarnictwie.Drożdże potrzebują ciepła. Podczas chłodów żyją i rozmnażają się m.in. w układach pokarmowych os i szerszeni. W zamian za ciepłe środowisko drożdże dostarczają owadom energii, fermentując owoce, którymi te się żywią. Jak wynika z badania opublikowanego 21 października w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences, aby okiełznać fermentację zachodzącą w ich ciałach, szerszenie wschodnie posiadają wiele kopii genu umożliwiającego tolerancję na alkohol. To gen kodujący dehydrogenazę alkoholową – najważniejszy enzym w procesie metabolizmu alkoholu etylowego. Jak szerszeń wschodni radzi sobie z nadmiarem alkoholu? Sofia Bouchebti, badaczka z izraelskiego Uniwersytetu Ben Guriona, wraz z współpracownikami podała 2 tys. szerszeni bardzo silny, podobny do absyntu alkohol o mocy 80%. Owady były kompletnie pijane, niektóre leżały na plecach bez oznak życia. Zaskoczenie przyszło po kilku minutach: szerszenie wyglądały jakby w tym niezwykle krótkim czasie całkowicie wytrzeźwiały. Szybko powróciły do swoich zajęć i nadal budowały gniazdo. Niezwykłe jest to, że podczas gdy szerszenie bez szwanku wróciły do normalnej aktywności po paru minutach, europejskie pszczoły miodne karmione tą samą dietą alkoholową nie tylko nie funkcjonowały, ale poumierały w ciągu 24 godzin. Naukowcy zaczęli badanie szerszeni od podania im alkoholu 20-procentowego. Zdziwieni brakiem efektów podawali coraz mocniejszy etanol, aby w końcu dojść do granic możliwości szerszeni wschodnich. Tą granicą okazało się właśnie 80%. Dlaczego szerszenie wykształciły aż taką odporność na alkohol? – Możliwe że chodzi o właściwości przeciwdrobnoustrojowe etanolu, którego owady używają niczym antybiotyku – mówi Sofia Bouchebti. To całkiem prawdopodobne, bo ​​szerszenie wschodnie karmią swoje larwy m.in. pełnym drobnoustrojów gnijącym mięsem. Entomolożka Chris Alice Kratzer w swej książce „The Social Wasps of North America” pisze: „Wiele owoców dojrzewa jesienią, co przypada na szczyt rozwoju kolonii os i szerszeni w klimacie umiarkowanym. Zdolność do spożycia płynu z fermentujących owoców jest wtedy ważna dla ich przetrwania”. Z jej obserwacji wynika jednak, że na inne osy i szerszenie alkohol działa o wiele silniej. W odróżnieniu od szerszeni wschodnich po prostu się upijają, a potem potrzebują czasu aby wytrzeźwieć. Naukowcy liczą, że zrozumienie niezwykłych zdolności szerszeni pozwoli w przyszłości opracować lepsze metody leczenia alkoholizmu u ludzi. Sofia Bouchebti planuje dalsze badania. Źródło: PNAS. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najstarsza budowla na świecie ma ponad 11 tys. lat. Kiedyś było to miejsce kultu i produkcji alkoholu
Göbekli Tepe to najstarsza budowla na świecie. To stanowisko archeologiczne w Turcji od 2018 roku jest na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
Spis treści: Najstarsza budowla na świecie Alkohol w Göbekli Tepe Kolebka cywilizacji Rytuały w Göbekli Tepe Göbekli Tepe – dojazd Świątynia w Göbekli Tepe znajdująca się na terenie Turcji to najstarsza budowla na świecie wzniesiona przez człowieka. Była używana przez ok. 1600 lat, pomiędzy ok. 9600 a 8000 r. p.n.e. Göbekli Tepe to prawdopodobnie centrum, w którym przy różnych okazjach spotykały się grupy łowców-zbieraczy, aby odprawiać skomplikowane rytuały. Odkrywcy świątyni są zdania, że jej budowa mogła być czynnikiem, który zainicjował udomowienie zbóż w tym rejonie, ponieważ potrzebne było pożywienie dla robotników wznoszących konstrukcje. Najstarsza budowla na świecie Z rozkopanego przez archeologów niewysokiego wzgórza osłoniętego nowoczesną wiatą wyłaniają się kamienne kręgi o średnicy od 10 do 30 m. Ułożone są z różnej wysokości kolumn przypominających kostki domina. Część kolumn została ozdobiona reliefami przedstawiającymi zwierzęta; jaguary, węże, pająki i ptaki. Najbardziej w oczy rzucają się te w kształcie litery T, które zdaniem archeologów symbolizują człowieka. Mają wyrzeźbione ramiona i dłonie, ok. 6 m wysokości i mogą ważyć kilkanaście ton. Były one prawdopodobnie elementami konstrukcji świątyń. Göbekli Tepe liczy sobie 11,6 tys. lat. Uznawane jest za najstarszą budowlę na świecie, starszą niż megality z Malty i zbliżoną wiekiem do miasta Qaramel w Syrii. Te struktury są starsze niż Stonehenge i egipskie piramidy o jakieś 7 tys. lat. Odkryte w 1964 roku stanowisko archeologiczne wprawiło naukowców w osłupienie. Kilka kamiennych struktur odmieniło obraz naszej historii. Jedna z podstawowych teorii – że ludzie przeszli w tryb osiadły, porzucając myśliwsko-nomadyczny charakter, i zajęli się rolnictwem, zanim zaczęli praktykować religię – okazała się wątpliwa. Tajemnicze kamienne filary w kształcie litery T oraz owalne i prostokątne budynki to pradawne miejsce ceremonii religijnych. Niemal 12 tys. lat temu ludzkość nie prowadziła jeszcze osiadłego życia. A to oznacza, że plemiona zbieracko-łowieckie traktowały Göbekli Tepe jako miejsce, do którego co jakiś czas się pielgrzymuje. Dopiero z czasem osiedliły się w okolicach, by móc łatwo odprawiać nabożeństwa. Najpierw była religia, dopiero później rolnictwo. Alkohol w Göbekli Tepe – Myślę o tym za każdym razem, gdy piję piwo. Czy rzeczywiście wszystko zaczęło się właśnie tutaj... – mówi Klaus Schmidt, niemiecki archeolog pracujący na stanowisku w Göbekli Tepe. Czemu, będąc w najstarszym miejscu kultu na świecie, myślimy o alkoholu? Göbekli Tepe, leżące nieopodal dzisiejszej tureckiej Urfy, blisko granicy z Syrią, jest pełne zagadek. A procentowe napoje odgrywają w jego historii niemałą rolę. Na terenie pradawnej świątyni archeolodzy natknęli się na sześć kamiennych koryt. Największe ma pojemność 160 litrów. Badacze sugerują, że były one używane do warzenia prostego piwa, przygotowanego na bazie dzikich traw. Być może alkohol wypijany przez uczestników spotkań pełnił funkcję ceremonialną, pomagając osiągnąć stan odmiennej świadomości. – A to oznacza, że najpierw zaczęliśmy przyrządzać piwo, a dopiero później staliśmy się rolnikami – mówi Schmidt. – Można więc założyć, że udomowienie zbóż wynikało z potrzeby przyrządzania większych ilości alkoholu, a nie z chęci zapewnienia sobie stałego dostępu do pożywienia. Ta koncepcja odwraca przyjęty porządek. Nie wszyscy naukowcy się więc z nią zgadzają. Znaleziska w Göbekli Tepe budzą pytania, ale nie dają jednoznacznych odpowiedzi. Wielu specjalistów uważa więc, że prawda leży gdzieś pośrodku. Zostaliśmy rolnikami, pragnąc i alkoholu, i jedzenia równocześnie. Kolebka cywilizacji Ogromne, ważące ponad 16 ton kamienne filary, zostały ustawione tysiące lat temu ogromnym wysiłkiem. Göbekli Tepe pozostaje w dużej mierze nieodkryte, przebadano zaledwie 5 proc. terenu, a prace zajmą jeszcze – jak się szacuje – minimum 50 lat. Nawet to, co można dziś zobaczyć, robi jednak kolosalne wrażenie. Tutaj narodziła się nasza cywilizacja – to w okolicach Göbekli Tepe zaczęto uprawiać pierwsze zboże. To tu ludzkość siłowała się ze swoim sercem wagabundy, z odwieczną tęsknotą do bycia w ruchu, by w końcu osiąść na stałe i zmienić historię naszego gatunku. Ludzie przez 2 tys. lat pielgrzymowali tutaj z obszaru o promieniu nawet 150 km. Modlili się, wymieniali informacjami i budowali kolejne świątynie, które wciąż tkwią gdzieś pod tą ziemią. Rytuały w Göbekli Tepe W Göbekli Tepe naukowcy odkryli fragmenty trzech czaszek ze śladami głębokich pionowych nacięć i nawiertów. To najstarszy znany przykład takiego „dekorowania” ludzkich czaszek. Znalezisko potwierdza to, co naukowcy podejrzewali od jakiegoś czasu: w najstarszej budowli na świecie odprawiano rytuały z użyciem ludzkich głów. Wszystkie czaszki należały do dorosłych osób, ich wiek określono jedynie nieprecyzyjnie na 20–50 lat. Dotychczas taki rodzaj kultu sugerowały jedynie płaskorzeźby na kamiennych filarach ze świątyni. Na jednym z nich widnieje bezgłowa postać z wzwiedzionym penisem. Na innych wyryto drapieżniki trzymające w pyskach ludzkie głowy. W Göbekli Tepe znaleziono też rzeźbione kamienne głowy oderwane od posągów, a także wapienną rzeźbę klęczącej postaci, trzymającej ludzką głowę. Czaszki z Göbekli Tepe są „ozdobione” pionowymi nacięciami i otworami. Mogły być wieszane w świątyni tak, aby ich części twarzowe znajdowały się w pozycji pionowej. Niewykluczone też, że otwór i głębokie nacięcia mogły służyć do mocowania na czaszkach ozdób, a być może też masek imitujących twarz zmarłego. Naukowcy nie potrafią jednak ustalić, dlaczego umieszczono je w świątyni. Mogły być to szczątki przodków otaczanych szczególną czcią. Ale niewykluczone też, że należały do pokonanych nieprzyjaciół i składano je w ważnym dla społeczności miejscu jako dowód zwycięstwa. Göbekli Tepe – dojazd Najtańsza opcja to wykupienie w biurze podróży wycieczki z przelotem i noclegiem do Antalyi. Dalej na własną rękę do miejscowości Şanlıurfa. Autobus jedzie ok. 14 godz. Źródło: archiwum NG.
Niewielkie ilości alkoholu są dobre dla zdrowia? Badania dowiodły, że to nieprawda
Przeprowadzane dawniej badania dotyczące wpływu napojów wysokoprocentowych na ludzkie zdrowie miały wady. Zdaniem autorów najnowszej analizy nie wykazały wcale, że picie niewielkich ilości alkoholu może mieć pozytywny wpływ na zdrowie. Abstynencja jest zawsze lepsza.
W tym artykule: Jak badano wpływ alkoholu na zdrowie? Pożytki z alkoholu? Żadne Zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia Jaka ilość alkoholu jest bezpieczna dla zdrowia? Żadna. Tak brzmi najnowsza wytyczna Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). WHO ogłosiła to oficjalnie już rok temu, mimo że istnieje duża liczba badań wskazujących na coś innego. Na podstawie przeprowadzonych analiz ich autorzy twierdzili, że niewielkie ilości alkoholu mogą np. wydłużać życie. Badaniom tym przyjrzeli się właśnie naukowcy z kanadyjskiego University of Victoria. I znaleźli w nich zasadnicze wady metodologiczne, które doprowadziły do błędnych wniosków. Praca na ten temat ukazała się w czasopiśmie naukowym „Journal of Studies on Alcohol and Drugs”. Jak badano wpływ alkoholu na zdrowie? Kanadyjscy naukowcy wzięli pod lupę 107 wcześniejszych badań, analizujących związek między spożyciem alkoholu i długością życia. W większości przypadków ludzie pijący alkohol byli w nich porównywani z abstynentami albo osobami, które dopiero niedawno zrezygnowały z napojów wysokoprocentowych. Autorzy tych badań nie wzięli jednak pod uwagę, że osoby z drugiej grupy często rzuciły alkohol – albo przynajmniej ograniczyły jego picie – z powodu złego stanu zdrowia. W rezultacie wśród badanych abstynentów lub ludzi sięgających po alkohol sporadycznie znalazło się sporo osób chorych. Ogólnie kondycja tej grupy była nienajlepsza. Na jej tle osoby pijące alkohol wypadały jak okazy zdrowia. – To było prawdziwe propagandowe osiągnięcie branży alkoholowej – zaproponować, że umiarkowane spożycie alkoholu przedłuża ludziom życie – powiedział otwarcie „Guardianowi” dr Tim Stockwell, główny autor najnowszych badań. Pożytki z alkoholu? Żadne Badania, które analizowali Kanadyjczycy, często wykazywały, że śmiertelność jest najniższa wśród osób spożywających niewielkie ilości alkoholu. W sumie z przeanalizowanych badań wynikało, że dla umiarkowanych miłośników alkoholu – sięgający po drinka od raz w tygodniu do dwóch razy dziennie – ryzyko zgonu było o 14 proc. niższe niż dla abstynentów (w okresie, kiedy przeprowadzono badanie). Dokładna analiza tych prac obaliła jednak ten wniosek. Badania spełniające najwyższą jakość metodologiczną – obejmujące ludzi młodych i wieloletnich abstynentów, którzy nie ograniczyli alkoholu z powodu złego stanu zdrowia – pokazują, że nie ma dowodu, iż spożywanie od niewielkich do umiarkowanych ilości alkoholu przedłuża życie. – W większości poprzednich badań przeceniano korzyści zdrowotne wynikające ze spożywania alkoholu, podczas gdy jego szkodliwość została niedoszacowana – mówi Stockwell. Naukowcy wyjawili, dlaczego nie warto pić alkoholu przed spaniem w samolocie. To wyjątkowo groźne dla zdrowia Alkohol i drzemanie w samolocie podczas długodystansowego lotu to nie jest dobre połączenie dla naszego organizmu. Najnowsze badanie wyjaśnia, dlaczego branża lotnicza powinna rozważyć ogran... Zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia Światowa Organizacja Zdrowa rozstrzyga sprawę jednoznacznie. „Jeśli chodzi o spożycie alkoholu, nie ma czegoś takiego jak jego bezpieczna ilość, która nie wpływa na zdrowie” – można przeczytać na stronie WHO. Jak podkreślają eksperci WHO, alkohol jest substancją toksyczną, psychoaktywną i uzależniającą. Już dekady temu Międzynarodowa Agencja Badań na Rakiem (ang. International Agency for Research on Cancer) zaliczyła go do pierwszej grupy substancji rakotwórczych – obok azbestu, promieniowania czy tytoniu. Alkohol powoduje co najmniej siedem rodzajów nowotworów, w tym najczęstsze, takie jak rak jelita i rak piersi u kobiet. Jak łatwo się domyślić, im więcej spożywa się alkoholu, tym bardziej ryzyko zachorowania na raka wzrasta. Przekonanie, że lekkie lub umiarkowane spożycie alkoholu może być bezpieczne, jest iluzoryczne. I bardzo groźne w skutkach. „Najnowsze dostępne dane wskazują, że połowa wszystkich nowotworów spowodowanych alkoholem w Europie jest skutkiem lekkiego i umiarkowanego picia” – można przeczytać w komunikacje opublikowanym przez WHO w zeszłym roku. Za lekkie i umiarkowane picie uznaje się tutaj spożycie mniej niż 1,5 litra wina lub mniej niż 3,5 litra piwa tygodniowo. Źródło: WHO, Journal of Studies on Alcohol and Drugs, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Puszcza Knyszyńska kryje cuda i tajemnice. W tym także nielegalne bimbrownie
Puszcza Knyszyńska to miejsce, w którym natura i człowiek musieli nauczyć się szanować swoje prawa. Znajdziemy tu przyrodę, leśny klasztor i zabytki bimbrownictwa.
W tym artykule: Puszcza Knyszyńska – leśny klasztor Supraśl Bimbrownie w puszczy Żeremia i mokradła Puszcza Knyszyńska – informacje praktyczne W trudnym koronawirusowym czasie w Supraślu zdarzył się cud. Choć powinna być to co najmniej ogólnokrajowa sensacja, jego sława nie wyszła poza najbliższą okolicę. Nic dziwnego, w końcu cuda zdarzają się na Podlasiu dość często. Pojechałem do supraskiego męskiego monasteru prawosławnego, by przekonać się, o co chodzi. Puszcza Knyszyńska – leśny klasztor Tuż za opłotkami Białegostoku zaczyna się las, który ciągnie się z grubsza do granicy z Białorusią. To Puszcza Knyszyńska, tylko trochę mniejsza niż jej bardziej znana sąsiadka – Puszcza Białowieska. Choć jest to „tylko” park krajobrazowy, niewiele ustępuje jej pod względem bogactwa fauny i flory. Świadczy o tym choćby 21 rezerwatów powołanych jak dotąd w jego obrębie. Błogosławieństwa natury doceniali z pewnością mnisi, którzy w XVI w. na leśnym uroczysku wybudowali klasztor z wielką obronną cerkwią pw. Zwiastowania Bogurodzicy, która do dziś dominuje nad całą okolicą. Najlepiej przyjechać tu wczesnym rankiem, gdy jej wieże wyłaniają się z mgły unoszącej się nad doliną rzeki Supraśl. Nie wiadomo, czy zakonnicy cenili sobie tutejszy mikroklimat. Na pewno został on doceniony w XXI w., gdy miasteczko uzyskało wreszcie status uzdrowiska, również ze względu na bogate zasoby borowin w tutejszych torfowiskach. Wchodzę do monasteru żądny zjawisk nadprzyrodzonych. Na środku cerkwi stoi ikona „Życiodajne źródło”, która pokryta jest jakąś oleistą cieczą. To mirro, wonny olejek, którym zostaną namaszczeni wierni po nabożeństwie. – Jak to możliwe? – pytam stojącego obok batiuszkę. – Po prostu: cud! – odpowiada. Tuż obok świątyni znajdzie się też coś dla ciała. W starej szkole działa kawiarnia z najlepszymi lodami na wschód od Wisły, dostępnymi w niepoliczalnej ilości smaków. I choć to może nie cud, ale już objawienie. Supraśl Z kolei Supraskie Muzeum Ikon to dla mnie jedno z najlepszych muzeów w Polsce. Świetnie poprowadzona za pomocą światła i dźwięku ekspozycja wprowadza w świat prawosławia, pozwalając zrozumieć, jak czytać wystrój i symbole w cerkwi. Dodatkową atrakcją są ikony napisane przez Jerzego Nowosielskiego i oryginalne freski uratowane z cerkwi Zwiastowania, która została wysadzona przez Niemców w 1944 r. Jeżeli naprawdę przyjechaliśmy do Supraśla o świcie, to atmosfery raczej nie będą psuć auta zaparkowane na głównej ulicy zabudowanej domami tkaczy. Można się wtedy poczuć jak w filmie „U Pana Boga za piecem”. Bo choć akcja teoretycznie dzieje się w nieodległym Królowym Moście, to większość zdjęć kręcono właśnie w Supraślu. Miasteczko kryje jeszcze jeden cud – teatr Wierszalin założony 30 lat temu przez Piotra Tomaszuka. Przez ten czas niewielki zespół zyskał międzynarodową renomę. Nadal uważany jest za jeden z najlepszych teatrów alternatywnych w kraju. Bimbrownie w puszczy Czas, by wejść wreszcie do lasu. Jeżeli wyruszymy odpowiednio wcześnie, właściwie mamy gwarantowane spotkanie z sarnami czy jeleniami. Nierzadko drogę przebiegnie dzik, a nad głową krzyknie bielik. Kiedyś udało mi się spotkać nawet wilka. Raczej nie spotkamy natomiast słynnego Ducha Puszczy, bo przecież duchów nie ma. Czy rzeczywiście? Wystarczy zapytać w dowolnym gospodarstwie agroturystycznym albo po prostu pogadać z miejscowymi, a okaże się, że tu też dzieją się cuda. Do lasu wwozi się cukier i drożdże, a wywozi alkohol! Leśne bimbrownie są porozrzucane po całej puszczy, a za mekkę bimbrownictwa uznaje się okolice Czarnej Białostockiej. Nielegalne fabryki alkoholu są poukrywane głęboko w lesie, więc znajduje je raczej tylko policja w czasie nalotów. Dziwna sprawa, bo choć co roku likwiduje się kilka dużych bimbrowni, to trunku nigdy nie brakuje. Choć policyjne akcje martwią okolicznych mieszkańców, to sami muszą przyznać, że czasem jest z nich pożytek. W czasie epidemii koronawirusa policjanci z Wasilkowa przekazali 250 litrów zarekwirowanego bimbru do służb sanitarnych, które miały wykorzystać płyn do przygotowania preparatów dezynfekujących. Szkoda marnować jeden z najbardziej rozpoznawalnych produktów z Podlasia na mycie rąk. Ale cóż poradzić, takie prawo. Leśną manufakturę alkoholu zobaczyć można także w Białostockim Muzeum Wsi. Tu dwie autentyczne, zarekwirowane przez służby fabryczki tworzą małe muzeum bimbrownictwa. Żeremia i mokradła Las to nie tylko drzewa, ale również woda. Tej drugiej jest w puszczy całkiem sporo, również dzięki pracy niestrudzonych bobrów. W XIX w. praktycznie wyginęły w Polsce, a do Puszczy Knyszyńskiej przywędrowały ponownie z Białorusi. Zwierzęta te systematycznie zamieniają spore połacie lasu w tereny podmokłe i nietrudno trafić na ich żeremia. Nie brakuje też zbiorników utworzonych przez człowieka, jak akwen Wyżary. Jeśli przejść się wzdłuż wody, trafimy na kładki, które przez bagna zaprowadzą nas do galerii rzeźb leśnych stworzonej pod kuratelą znanego artysty Pawła Althamera. Jeszcze ciekawsze jest jednak położone kilometr dalej uroczysko, z kładką wcinającą się kilkadziesiąt metrów w środek bagna. To dobre miejsce na odpoczynek. Wystarczy usiąść na końcu pomostu i zatopić się w dźwiękach lasu. Temu, kto nie zakocha się w puszczy po takiej „leśnej kąpieli”, może pomóc już chyba tylko cud. Puszcza Knyszyńska – informacje praktyczne Dojazd Do Białegostoku dojedziemy autem z Warszawy w 1,5 godz., pociągiem – w nieco ponad 2 godz. Najlepszym środkiem lokomocji w puszczy jest rower, a w pociągach są miejsca dla rowerów – ich liczba jest ograniczona, warto rezerwować bilety wcześniej. Samochody nie mogą poruszać się drogami leśnymi, o czym najczęściej (choć nie zawsze) informują znaki. Nie warto sugerować się mapami Google, które nie uznają takich zakazów. Nocleg W Polsce biwakowanie w lesie jest zabronione poza miejscami wyznaczonymi. Od 2019 r. Lasy Państwowe prowadzą jednak pilotażowy program umożliwiający spanie „na dziko”, pod warunkiem zgłoszenia tego w nadleśnictwie. Mapa obszarów objętych programem na: bdl.lasy.gov.pl Lipowy Most 7 – stary, pięknie wyremontowany dom w sercu puszczy, „spa dla umysłu”. Ceny: 500 zł za wyłączność, 300 zł za pokój i towarzystwo sympatycznej właścicielki. Jedzenie Babki ziemniaczanej, kiszki ziemniaczanej, a także kartaczy można spróbować w barze Jarzębinka w Supraślu. Lody o smaku bimbru znajdziemy w kawiarni Stara Szkoła w Sokółce. Restauracja Pod Sokołem w Sokółce – kuchnia na światowym poziomie na krańcu Polski. Tatarska Jurta – słynna restauracja z kuchnią tatarską w Kruszynianach; stołował się tu m.in. brytyjski król Karol.
Odkryto najstarsze wino na świecie. Zanurzone w nim były ludzkie kości
Białe wino sprzed 2000 lat, pochodzące z Andaluzji, jest najstarszym winem w płynnym stanie, jakie kiedykolwiek odkryto. Jednak żaden kiper nie chciałby go tknąć. W środku naczynia pełnego płynu były ludzkie kości.
W tym artykule: Katakumby z niszami Szczątki ludzkie w winie Ranga odkrycia – najstarsze wino świata W 2019 roku w hiszpańskim mieście Carmona niedaleko Sewilli dokonano wspaniałego odkrycia. Był to nienaruszony grobowiec skalny, na który przypadkowo natknęła się rodzina w czasie prac remontowych na swojej posesji. Katakumby z niszami Do działania przystąpili archeolodzy. Okazało się, że był to grobowiec z czasów rzymskich, sprzed 2000 lat. Do naszych czasów pozostał nietknięty ręką rabusiów. Na grobowiec składała się obszerna sala z ośmioma niszami wykutymi regularnie w ścianach. W sześciu z nich znajdowały się naczynia z spopielonymi szczątkami zmarłych. W przypadku dwóch grobów znamy nawet imiona pochowanych osób: Hispana i Senicio. Jednak jedna urna zwróciła szczególną uwagę archeologów. Dlaczego? Bo była wypełniona płynem. Szczątki ludzkie w winie Urna, w której zachowała się czerwona ciecz, wykonana została ze szkła. Naukowcy postanowili zbadać, co to za płyn, w którym zatopione były ludzkie kości. Do działania przystąpił zespół z Wydziału Chemii Organicznej Uniwersytetu w Kordobie, kierowany przez prof. José Rafaela Ruiza Arrebolę. Jest on współautorem publikacji naukowej w czasopiśmie „Journal of Archaeological Science: Reports”, w której zaprezentowano wyniki analiz chemicznych ciemnoczerwonego płynu. Co udało się ustalić? Otóż płyn to nic innego jak… białe wino. Z badań wynika, że z czasem nabrało czerwonawego odcienia. W ramach rytuału pogrzebowego kości zanurzono w tym płynie. – Początkowo byliśmy bardzo zaskoczeni, że płyn zachował się w jednej z urn pogrzebowych – mówi archeolog miejski miasta Carmona, Juan Manuel Román. Ale – jak zauważył – stan zachowania grobowca był idealny. Poza tym jego wnętrze było szczelnie odcięte od świata zewnętrznego. To pozwoliło na zachowanie jego wyposażenia w tak dobrym stanie. Eksperci przeanalizowali pH płynu, obecność soli mineralnych i określonych związków chemicznych. Wyniki porównali z dzisiejszymi rodzajami wina wytwarzanymi w okolicy: Montilla-Moriles, Jerez i Sanlúcar. Kluczowa okazała się identyfikacja polifenoli – biomarkerów obecnych we wszystkich winach. Siedem z nich było zbieżnych z lokalnymi winami z tej części Hiszpanii. Brak jednego z polifenoli, kwasu syringowego, każe sądzić naukowcom, że pierwotnie było to białe wino. Jest małe „ale” – kwas ten mógł z czasem się rozłożyć. Dlatego nie ma 100-procentowej pewności w kwestii jego barwy. Jednak badacze skłaniają się do tego, że było białe, ale po dwóch tysiącleciach na skutek reakcji chemicznej ściemniało. Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat Sfermentowany sok z winogron ludzie piją od epoki kamiennej. Najstarsze wino na świecie prawdopodobnie powstało na terenach dzisiejszej Gruzji i Iranu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najstarsze-wino-na-swiecie-powstalo-ponad-7-tys-lat-temu-do-dzis-w-muzeum-jest-butelka-sprzed-1700-lat-fot-getty-images-ba37ab3.jpg" width="938" height="625" alt="Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat (fot. Getty Images)" title="Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat (fot. Getty Images)" /> W urnie umieszczono spopielone szczątki mężczyzny wraz ze złotym pierścieniem. Archeolodzy uważają, że nie jest to przypadek. Był to typowo męski napój, którym kobiety nie mogły się raczyć w starożytnym Rzymie. Dla porównania: urna kobieca była pozbawiona wina. Zawierała bursztynową biżuterię, butelkę perfum o zapachu paczuli i pozostałości jedwabnych tkanin. W grobowcu pochowano zapewne członków jednej, bardzo zamożnej rodziny. W czasach rzymskich było to prestiżowe miejsce, położone obok ważnej drogi łączącej Carmo z Hispalis (dzisiejszą Sewillą). Ranga odkrycia – najstarsze wino świata Na wieść o najstarszym zachowanym w stanie płynnym winie na świecie niejeden kiper chciałby zapewne jego skosztować. Jednak w tym przypadku nie jest to raczej dobry pomysł ze względu na niezbyt zachęcający „wsad”. Brytyjski dziennik „The Guardian” zapytał chemika wykonującego analizy, prof. Arrebolę, czy badaczy nie kusiło, by skosztować odrobinkę wina. – Nie jest w najmniejszym stopniu toksyczne – przeprowadziliśmy analizę mikrobiologiczną – zapewnił ekspert. – Ale miałbym co do tego wątpliwości, ponieważ w winie przez 2000 lat zanurzone było skremowane ciało Rzymianina. Płyn jest nieco mętny z powodu resztek kości. Myślę jednak, że można go przefiltrować i spróbować. Wolałbym jednak, żeby najpierw zrobił to ktoś inny – stwierdził prof. Arrebola. Do tej za najstarsze wino w płynnej formie uznawano trunek znaleziony w niemieckim Spirze w 1867 roku. W tym przypadku mamy do czynienia z winem gronowym zamkniętym w butelce. Powstało w latach 325–350 naszej ery. I w tym przypadku jego spożycie nie jest dobrym pomysłem – ciecz jest rozwarstwiona i nie wygląda zbyt zachęcająco. Butelka znajduje w Muzeum Historycznym Palatynatu w Spirze. Źródła: Journal of Archaeological Science: Reports, The Guardian. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Naukowcy wyjawili, dlaczego nie warto pić alkoholu przed spaniem w samolocie. To wyjątkowo groźne dla zdrowia
Alkohol i drzemanie w samolocie podczas długodystansowego lotu to nie jest dobre połączenie dla naszego organizmu. Najnowsze badanie wyjaśnia, dlaczego branża lotnicza powinna rozważyć ograniczenie dostępu do napojów wyskokowych na pokładach samolotów.
W tym artykule: Dlaczego nie warto pić alkoholu przed spaniem w samolocie? Tak działa na nas alkohol i ciśnienie w kabinie samolotu Czy czeka nas rewolucja na pokładach? W 2024 r. chyba nikt nie ma już wątpliwości co do tego, że alkohol szkodzi zdrowiu. Od lat potwierdzają to badania naukowe. Wynika z nich chociażby, że nawet umiarkowane spożywanie napojów wyskokowych może sprzyjać rozwojowi nowotworów. Dotyczy to nie tylko osób starszych. Inne badanie wykazało, że alkohol jest bardziej szkodliwy dla ludzi poniżej 40. roku życia. A co z alkoholem podczas podróży samolotem? Tu również nie ma złudzeń: picie przed lub w trakcie długodystansowego lotu może być brzemienne w skutkach. Dlaczego nie warto pić alkoholu przed spaniem w samolocie? Najnowsze badanie opublikowane na łamach czasopisma medycznego „Thorax” wyjaśnia, jak dokładnie alkohol wpływa na zdrowie pasażerów samolotów. Niestety, po procenty sięga znacząca część podróżnych. Niektórzy piją przed długim lotem dla odwagi. Inni – aby pomóc sobie zasnąć. Okazuje się, że podniebne drzemki pod wpływem są realnym zagrożeniem dla naszego zdrowia. Zespół badawczy ustalił, że połączenie alkoholu oraz ciśnienia w kabinie samolotu na wysokości przelotowej obniża ilość tlenu we krwi (SpO2) i podnosi tętno na dłuższy czas. Im wyższe spożycie alkoholu, tym bardziej odczuwalne mogą być te skutki. Zwłaszcza w przypadku osób starszych i borykających się z chorobami układu krążenia. Naukowcy zastrzegają jednak, że picie przed spaniem w samolocie (na długich dystansach) szkodzi także ludziom młodym i zdrowym. – Ciśnienie atmosferyczne spada wykładniczo wraz z wysokością, powodując spadek poziomu nasycenia krwi tlenem do około 90% (73 hPa) u zdrowych pasażerów na wysokości przelotowej – wyjaśniają naukowcy. Dalszy spadek poniżej tego poziomu definiuje się jako niedotlenienie hipobaryczne. Dlaczego problem ten staje się poważniejszy, kiedy śpimy? Alkohol rozluźnia ściany naczyń krwionośnych, zwiększając częstotliwość akcji serca w trakcie drzemki. Tak działa na nas alkohol i ciśnienie w kabinie samolotu Aby dokładnie zbadać wpływ alkoholu i spania w samolocie na nasze zdrowie, naukowcy przeprowadzili badanie na 48 osobach w wieku od 18 do 40 lat. Uczestników podzielono na dwie grupy według wieku, płci i masy ciała zgodnie ze wskaźnikiem BMI. Pierwsza połowa spała w laboratorium snu w normalnych warunkach ciśnienia atmosferycznego. Druga – w kabinie wysokościowej imitującej ciśnienie w kabinie na wysokości przelotowej (2438 m n.p.m.). Następnie uczestników badania podzielono na pijących i abstynentów. Połowa z nich wypiła przed snem (o godzinie 23:15) równowartość 2 puszek piwa lub 2 kieliszków wina w postaci czystej wódki. Ich cyklu snu, poziom tlenu we krwi oraz tętno monitorowano do 4 rano. Ostateczna analiza objęła wyniki 23 osób śpiących w laboratorium snu i 17 w komorze wysokościowej. Z wniosków badaczy wynika, że połączenie alkoholu i symulowanego ciśnienia powodowało spadek SpO2 do średnio nieco ponad 85% oraz wzrost częstotliwości akcji serca do średnio prawie 88 uderzeń na minutę podczas snu. Dla porównania, wśród osób śpiących w komorze wysokościowej, które nie piły alkoholu, wartość SpO2 wynosiła nieco ponad 88%, a średnie tętno niewiele poniżej 73 uderzeń na minutę. Dodatkowo wśród osób narażonych na niedotlenienie hipobaryczne i alkohol badacze zaobserwowali też skrócenie fazy snu REM. W przypadku osób śpiących w laboratorium snu, które piły alkohol, SpO2 wynosiło nieco poniżej 95%, a tętno nieco poniżej 77 uderzeń na minutę. Niepijący zachowali poziom nasycenia krwi tlenem na poziomie 96%, a ich serca biły średnio 65 razy na minutę na minutę. Temperatura ma znaczenie. Badacze odkryli, dlaczego ciepły alkohol smakuje, jakby zawierał więcej procentów Jeśli chodzi o alkohol, bardzo ważny jest układ tworzących go kluczowych cząsteczek chemicznych. To, jak odbieramy poszczególne napoje wyskokowe, w sporym stopniu może zależeć od tego, jak... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-ma-znaczenie-badacze-odkryli-dlaczego-cieply-alkohol-smakuje-jakby-zawieral-wiecej-procentow-od-chlodnego-48cb2bf.jpg" width="938" height="625" alt="Temperatura ma znaczenie. Badacze odkryli, dlaczego ciepły alkohol smakuje, jakby zawierał więcej procentów od chłodnego" title="Temperatura ma znaczenie. Badacze odkryli, dlaczego ciepły alkohol smakuje, jakby zawierał więcej procentów od chłodnego" /> Czy czeka nas rewolucja na pokładach? Naukowcy zauważają, że ich badanie obejmowało niewielką próbę młodych, zdrowych osób, co może nie odzwierciedlać ogólnej populacji. Dodają, że uczestnicy spali na plecach, co nie jest typowe dla większości pasażerów klasy ekonomicznej. Mimo to stwierdzają, że połączenie alkoholu i hipobarii znacznie obciąża układ sercowy, co może pogorszyć stan zdrowia osób z chorobami serca lub płuc. Efekty te mogą być silniejsze u osób starszych. W podsumowaniu badań sugerują, że należy rozważyć ograniczenie dostępu do alkoholu na pokładach samolotów ze względu na ryzyko zdrowotne. Źródło: Thorax. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Temperatura ma znaczenie. Badacze odkryli, dlaczego ciepły alkohol smakuje, jakby zawierał więcej procentów
Jeśli chodzi o alkohol, bardzo ważny jest układ tworzących go kluczowych cząsteczek chemicznych. To, jak odbieramy poszczególne napoje wyskokowe, w sporym stopniu może zależeć od tego, jakie struktury tworzą cząsteczki etanolu i wody w różnych temperaturach.
W tym artykule: Od czego zależy, jak alkohol smakuje Napięcie powierzchniowe piwa Piramidy czy łańcuchy? Picie? Nie ma zdrowej minimalnej dawki alkoholu Zdaniem chińskich badaczy – i degustatorów na całym świecie – piwo najlepiej podawać schłodzone. Wówczas napój odświeża bardziej, niż gdy jest serwowany w temperaturze pokojowej. Z kolei whisky, gdy jest ciepła, zyskuje charakterystyczny alkoholowy posmak. Dlaczego tak się dzieje? Według naukowców z z Chińskiej Akademii Nauk odpowiedź tkwi w strukturze molekularnej danego trunku. Od tego, jak układają się tworzące go cząsteczki, zależy, jak smakują nam napoje z etanolem podawane w różnych temperaturach. Od czego zależy, jak alkohol smakuje Od razu należy zaznaczyć, że badania smaku różnych alkoholi – opublikowane w czasopiśmie „Matter” – naukowcy przeprowadzili we współpracy z chińską firmą produkującą baijiu. Baijiu to mocny alkohol destylowany ze sfermentowanych zbóż. Zainteresowanie, dlaczego temperatura alkoholu wpływa na jego postrzegany smak, miało więc praktyczne znaczenie. Dokładniej, badaczy interesował wpływ dwóch czynników na zachowanie cząsteczek wody i etanolu. Pierwszym była właśnie temperatura. Drugim zaś ABV (ang. alkohol by volume) – standardowy wskaźnik określający, jaki procent objętości danego napoju stanowi etanol. ABV mierzy, ile mililitrów czystego etanolu znajduje się w 100 mililitrach roztworu o temperaturze 20 st. C. Napięcie powierzchniowe piwa Do badań piwa, whisky czy wina ryżowego naukowcy wykorzystali spektroskopię magnetycznego rezonansu jądrowego. Technika powszechne stosowana w medycynie jest również wykorzystywana w chemii. W połączeniu z symulacjami komputerowymi pozwoliła Chińczykom przyjrzeć się alkoholom na poziomie cząsteczkowym. W pierwszej kolejności naukowców interesowało napięcie powierzchniowe cieczy. Jak się spodziewali, wraz ze wzrostem ABV wskaźnik ten spadał. Jednak nie działo się to równomiernie – jak oczekiwali badacze – tylko w „dyskretnych” porcjach. Porcje te zaś były efektem zmian w ułożeniu zgrupowań cząsteczek etanolu i wody. Ile jest w stanie wypić chomik? Znacznie więcej od ciebie Badacze zbadali zdolność chomików do metabolizowania alkoholu. Jak oszacowano, stosunek spożytego przez chomika alkoholu do masy ciała zwierzęcia odpowiada 21 butelkom wina wypitym przez doro... Piramidy czy łańcuchy? Naukowcy odkryli, że cząsteczki etanolu i wody składające się na alkohol mogą tworzyć zwarte piramidy albo długie rozciągnięte łańcuchy. Czym chłodniejszy był napój i czym mniej zawierał alkoholu, tym w jego składzie było więcej „piramidek”. To zaś wpływało na jego smak. – Kiedy temperatura spada, struktura robi się bardziej zwarta. I dlatego właśnie chłodzone piwo jest bardziej odświeżające – mówi „New Scientistowi” Lei Jiang, główny autor badań. I odwrotnie: im napój cieplejszy i z wyższym ABV, tym więcej jego cząsteczek układa się w łańcuchy. Efekt? Bardziej palący, alkoholowy smak. Poproszony przez „New Scientista” o komentarz, Gavin Sachs z Cornell University zwraca uwagę, że bardzo trudno jest połączyć strukturę molekularną roztworu z jego smakiem. Palący posmak etanolu stymuluje te same receptory, które reagują na ciepło. Nie jest więc łatwo ustalić, które dokładnie właściwości – temperatura, reakcje z ludzką śliną czy właśnie układanie się cząsteczek – odpowiada za to, jak alkohol smakuje. Picie? Nie ma zdrowej minimalnej dawki alkoholu O tym, że alkohol w dużych ilościach jest szkodliwy dla zdrowia, wiadomo było od dawna. Długo jednak pokutował pogląd, że istnieje minimalna dawka alkoholu, której wypicie nie wyrządza szkody. A nawet więcej – że np. kieliszek wino może być dla naszego organizmu korzystny. Taki pogląd jest mylny. Dwa lata temu duże badanie wykazało, że nawet niewielkie ilości alkoholu przyspieszają starzenie się mózgu. A dokładnie – powodują spory ubytek tkanki mózgowej. Również w 2022 r. pojawiała się analiza wskazująca, że alkohol szczególnie szkodzi ludziom młodym, poniżej 40 roku życia. Czegoś takiego jak bezpieczna dla zdrowia dawka alkoholu najprawdopodobniej więc zwyczajnie nie ma. Źródła: New Scientist, Matter Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
„Alkoholowe gogle”. Czy naprawdę postrzegamy ludzi jako bardziej atrakcyjnych po wypiciu „procentów”?
Po wypiciu alkoholu ludzie są bardziej odważni i śmiali. Ale czy „alkoholowe gogle” powodują, że osoby wokół nas postrzegamy jako bardziej atrakcyjne? Mamy na to zaskakującą odpowiedź.
W tym artykule: „Alkoholowe gogle” pod lupą naukowców Śmiałość i odwaga po alkoholu Alkohol znany jest niemal od zawsze. Dawni Słowianie też się nim raczyli „Alkohol jest bardzo groźną używką. Jego picie niesie ryzyko wielu szkodliwych konsekwencji fizycznych, psychicznych i społecznych. Jego nadużywanie skraca życie nawet o kilkanaście lat i przyczynia się do nawet ponad 200 chorób. Z najnowszych badań wynika, że nawet niewielka dawka tej używki szkodzi mózgowi i go zmniejsza. Mimo to alkohol w różnej postaci króluje w czasie imprez na całym świecie. „Alkoholowe gogle” pod lupą naukowców Panuje powszechne przekonanie, że odurzenie alkoholowe powoduje, iż lepiej ocenia się wygląd innej osoby. Tymczasem z badań amerykańskich naukowców wynika, że alkohol wcale nie powoduje, że ludzie wydają się bardziej atrakcyjni. „Alkoholowe gogle” to zatem mit. Natomiast spożywanie alkoholu faktycznie zwiększa prawdopodobieństwo nawiązania kontaktu z osobami, które upojona osoba już uważa za atrakcyjne. Wcześniejsze badania zazwyczaj polegały na tym, że ich uczestnicy na podstawie zdjęć po prostu oceniali atrakcyjność innych osób na trzeźwo i pod wpływem alkoholu. W najnowszym badaniu dodano bardziej realistyczny element: potencjalną możliwość spotkania z ocenianymi osobami. Jak sobie radzić z kacem? 13 sposobów z różnych stron świata Alkohol znany jest od ponad 5 tysięcy lat, a co za tym idzie - skutki jego nadużycia także. Jak sobie z nim radzić? Sprawdzamy, jak to robią na świecie Naukowcy zaprosili do laboratorium osoby w wieku około 20 lat, aby oceniły atrakcyjność ludzi, których oglądały na zdjęciach i filmach. Uczestników poinformowano, że w przyszłym eksperymencie będą mogli spotkać jedną z tych osób. Po podaniu ocen atrakcyjności poproszono ich o wybranie tych, z którymi najbardziej chcieliby wejść w interakcję. Te oceny dokonywano zarówno „pod wpływem”, jak i na trzeźwo. Badacze nie znaleźli dowodów na to, że alkohol powoduje przeświadczenie o tym, że ktoś wówczas staje się bardziej atrakcyjny – Dobrze znany z efekt gogli alkoholowych pojawia się czasem w literaturze, ale nie tak konsekwentnie, jak można by się spodziewać – komentuje jeden z autorów badania dr Michael A. Sayette. Śmiałość i odwaga po alkoholu Zauważono jednak, że picie rzeczywiście wpływało na to, iż mężczyźni chętniej chcieli wchodzić w interakcję z osobami. Kiedy pili, byli 1,71 raza bardziej skłonni wybrać jedną z czterech najbardziej atrakcyjnych osób do spotkania w przyszłym badaniu w porównaniu do sytuacji, gdy byli trzeźwi. Naukowcy piszą w swoich wnioskach, że alkohol nie zmienia postrzegania innych osób, ale raczej zwiększa pewność siebie w interakcjach. Mowa tu o mężczyznach, bo na nich skupiono się na badaniach. W stanie upojenia dążyli oni do spotkania z najbardziej atrakcyjnymi z ich punktu widzenia osobami. Zapewne na trzeźwo nie starczyłoby im na to odwagi. Alkohol znany jest niemal od zawsze. Dawni Słowianie też się nim raczyli Ludzie wytwarzają różnego rodzaje alkohole od tysiącleci. Najstarszym produktem tego typu jest piwo. Jedną z najstarszych wytwórni złocistego trunku na świecie odkryli polscy archeolodzy w Egipcie na stanowisku Tell el-Farcha w Delcie Nilu. Znaleziono tam fragmenty wielkich ceramicznych kadzi, osadzonych na ceglanych podpórkach. Instalacje te funkcjonowały ok. 5,5 tysiąca lat temu. Ówczesne piwo przypominało bardziej zupę i było jednym z głównych pokarmów. Zawartość alkoholu była raczej niska. Jednak to dopiero starożytni Rzymianie zasłynęli z zamiłowania do alkoholu To oni byli popularyzatorami uprawiania winorośli i produkcji tego trunku w całej Europie. Również Słowianie od niepamiętnych czasów znali proces produkcji alkoholu, głównie piwa jęczmiennego. Z przekazów Galla Anonima wiemy, że było bardzo słabe i dopiero spożycie większych ilości prowadziło do upojenia. Źródło: Journal of Studies on Alcohol and Drugs. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ryanair wprowadza nowy zakaz. Pasażerów czekają spore zmiany
Ryanair bierze się za niesfornych pasażerów z Wielkiej Brytanii lecących na Ibizę. Irlandzki przewoźnik poinformował, że wprowadza zakaz wnoszenia alkoholu na pokład samolotu.
W tym artykule: Ryanair wprowadza zakaz na bezcłowy alkohol Ryanair wprowadza opłatę za ciastko Ryanair reaguje na incydent z udziałem 15 pasażerów lecących z Manchesteru na Ibizę, którzy byli pod wpływem alkoholu zakłócali porządek oraz spokój innych podróżujących. W efekcie lot do Hiszpanii został opóźniony aż o pięć godzin, a pijani turyści wyproszeni z pokładu. Na tym nie koniec, bowiem irlandzki przewoźnik postanowił wprowadzić nowe zasady, by uniknąć podobnych sytuacji w przeszłości. Ryanair wprowadza zakaz na bezcłowy alkohol Osoby podróżujące z Wielkiej Brytanii na Ibizę irlandzkimi liniami muszą przygotwać się na spore zmiany. Po kwietniowym incydencie z udziałem 15 pijanych Brytyjczyków, Ryanair wprowadza zakaz wnoszenia na pokład alkoholu ze strefy bezcłowej (ang. Duty Free). Jak na razie, ograniczenia dotyczą jedynie lotów na trzecią co do wielkości wyspy hiszpańskiego archipelagu Baleary nad Morzem Śródziemnym. Od teraz każdy, kto zaopatrzy się w wysokoprocentowe trunki przed wejściem na pokład, będzie musiał poinformować o tym załogę samolotu. – Każdy alkohol zakupiony w sklepach na lotnisku lub w innym miejscu musi być starannie zapakowany w odpowiednią sztukę bagażu podręcznego, który zostanie oznakowany przy bramce, a następnie umieszczony bezpłatnie w luku samolotu – miał brzmieć fragment wiadomość wystosowanej do każdej pasażera udającego na Ibizę. Duże zmiany dla podróżujących samolotem. Uciążliwy limit zniesiony Podróż samolotem, choć szybsza i bezpieczniejsza, wiąże się z pewnymi ograniczeniami. Jedno z londyńskich lotnisk postanowiło pójść na rękę pasażerom i zniosło – uciążliwy dla wi... Pasażerowie, którzy będą starali się ukryć alkohol w bagażu podręcznym, nie zostaną wpuszczeni na pokład, a ponadto nie będą mogli ubiegać się o zwrot kosztów podróży i odszkodowanie. Jak dodaje przewoźnik, cytowany przed światowe media, „bramki wejściowe będą dokładnie monitorowane, a klientom wykazującym jakiekolwiek oznaki zachowań antyspołecznych lub próbujących ukryć alkohol, zostanie odmówiona podróż bez zwrotu pieniędzy lub odszkodowania”. Ryanair wprowadza opłatę za ciastko O ile wprowadzony zakaz spożywania alkoholu nie wzbudził tak wielu kontrowersji, tak pobieranie opłat za wniesienie na pokład ciasta już tak. Sprawę nagłośnili lokali politycy z Majorki, którzy przekazali, że Ryanair traktuje lokalny przysmak za dodatkowy bagaż podręczny. Za ensaimadas, czyli tradycyjne maślane ciasto, podróżujący muszą zapłacić aż 50 euro. – Més wysłał listy do firm Aena i Ryanair, aby te zezwoliły na przewóz produktów zakupionych poza lotniskiem z Majorki bez ograniczeń i dodatkowych opłat dla turystów. Celem jest bowiem obrona produktów wytwarzanych w piekarniach i cukierniach na Majorce – poinformował Jaume Alzamora, polityk partii Més. Głos zabrał także przedstawiciel rządu Balearów. Iago Negueruela przekazał mediom, że trwają już rozmowy z przewoźnikiem o wycofaniu dodatkowych opłat za przewożenie słodkiego smakołyku z Majorki. Duża linia lotnicza wprowadzi łóżka w klasie ekonomicznej. Liczba mocno ograniczona Każdy, kto marzył o porządnej drzemce w samolocie, wreszcie będzie mógł sobie na to pozwolić. Latająca na całym świecie linia lotnicza wprowadza udogodnienie dla wszystkich podróżnych. Przypomnijmy, że irlandzkie tanie linie lotnicze Ryanair rozpoczęły swoją działalność w 1985 roku. Ich założycielem był Tony Ryan – multimilioner i biznesmen, w przeszłości związany z narodowym przewoźnikiem Aer Lingus. Dziś firma przynosi właścicielom ogromne zyski, ale w przeszłości nie było tak kolorowo. Lepsze lata nastały, gdy do spółki dołączył Michael O’Leary, który w 1987 roku został zatrudniony jako doradca finansowy. To właśnie jemu Ryanair zawdzięcza cały swój rozwój, a także międzynarodowy sukces. Następca Tony'ego Ryanera całkowicie zmienił funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Zrezygnowano z klasy biznesowej i nawiązano współpracę z małymi lotniskami, dzięki czemu koszty podróży były dużo niższe, a chętnych coraz więcej. Od 2005 r. samoloty linii Ryanair latają także z Polski. Przewoźnik współpracuje obecnie m.in. z portami lotniczymi w Poznaniu, Gdańsku i Szczecinie. – Polska jest ważnym rynkiem dla Ryanaira, piątym pod względem wielkości po Wielkiej Brytanii, Włoszech, Hiszpanii i Irlandii. Rynek ten będzie się dynamicznie rozwijał w nadchodzących latach i zamierzamy być na nim bardzo aktywni, z najlepszą ofertą lotów i najniższymi cenami – mówił na łamach dziennika – podkreśla Michał Kaczmarzyk, prezes spółki Ryanair Sun, w wywiadzie dla „Rzeczpospolitej”. Źródła: turystyka.wp.pl, „Rzeczpospolita”, majorcadailybulletin.com Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.