W krainie tysiąca i jednej nocy. Andaluzyjski pałac Alhambra i bajkowe ogrody
Pałac Alhambra w Grenadzie to najchętniej odwiedzany zabytek Hiszpanii. Twierdza oczarowuje widokiem i może śmiało rywalizować z zabytkami Rzymu i Aten.
W tym artykule: Pałac Alhambra – bajkowa twierdza Maurów Pałac Alhambra – Jak zaplanować zwiedzanie Grenada – Miasto na kulturowym rozdrożu Białe miasta Andaluzji Andaluzja – Informacje praktyczne Alhambra – Bilety Grenada – Co zjeść W letni ranek o świcie najlepiej obudzić się w Grenadzie. Stoję na balkonie białego domku w Albayzinie, dawnej arabskiej części miasta. Pierwsze promienie słońca ogrzewają ostre poranne powietrze, a przede mną rozciąga się niezwykły widok. Wzgórza pokryte plątaniną uliczek, setki oślepiająco białych budynków. Całość, jak przecinki w tekście, tną szpice cyprysów. Nad miastem góruje Alhambra – arabska twierdza. Pałac Alhambra – bajkowa twierdza Maurów Pierwszym przystankiem w Granadzie powinna być Alhambra. Pomimo skomplikowanych warunków wstępu (z powodu popularności tego miejsca konieczna jest albo wcześniejsza rezerwacja, albo pojawienie się na miejscu przed otwarciem) Alhambra oczarowuje widokiem i śmiało może rywalizować z historycznymi budynkami w Rzymie i Atenach. Przygotujcie się, że będziecie musieli spędzić większość dnia w tym miejscu. Na tym wzgórzu w XI wieku emirowie Kordowy (miasto na północny wschód od Grenady) zbudowali fort – Alcazaba. Przez kolejne stulecia mauretańscy władcy rozbudowywali twierdzę, aż znalazły się tam cztery pałace i letnie ogrody. Co zjeść w Hiszpanii? TOP 5 potraw, których musisz spróbować w tym kraju Jeżeli planujesz podróż do Hiszpanii, warto wiedzieć, co czeka cię na miejscu. Oprócz pięknych plaż, zjawiskowych krajobrazów i przepięknych zabytków, ten kraj oferuje również niezwykl... XIV-wieczna Casa Real jest sercem całego kompleksu ilustrującym mauretańską obsesję na punkcie architektury geometrycznej – często w formie gwiazd – i wyszukanych, ale subtelnych dekoracji. Podczas zwiedzania wspaniałej Sala de los Abencerrajes i Salón de Embajadores w tle usłyszycie szum wody. Jeśli przyjrzycie się uważnie sztukateriom i fryzom, zobaczycie arabską inskrypcję głoszącą: „Nie ma zdobywcy przed Bogiem”. Pierwotna Alcazaba jest zaś bardzo prostą konstrukcją, a z jej wież rozpościera się wspaniały widok na miasto Grenada. Łatwo zrozumieć, dlaczego Maurowie wybrali ten punkt na fotecę, gdy przetoczyli się przez Andaluzję. Maurowie kontrolowali Grenadę i jej otoczenie pod VIII do XV wieku, kiedy to katolicy stopniowo zdobywali południową Hiszpanię. Jednak w wielu miastach Andaluzji, od Almerii na wschodzie, przez Sewillę, Kordowę, Grenadę zachowały się charakterystyczne budynki i dzielnice zbudowane przez Maurów. Pałac Alhambra – Jak zaplanować zwiedzanie Zwiedzając Andaluzję, nietrudno pojąć, dlaczego od wieków region zachwyca przybyszy z całego świata. Najczęściej odwiedzanym i najbardziej spektakularnym miejsce jest jednak Alhambra. Rozmach Pałacu Nasrydów warto zobaczyć z punktu widokowego San Nicolás po drugiej stronie rzeki Darro. Najlepiej wybrać się tam o zachodzie słońca, gdy w okolicy rozbrzmiewa akompaniament gitar i pieśni lokalnych muzyków. Bill Clinton, prezydent USA w latach 1993–2001, ogłosił, że jest to „najpiękniejszy zachód słońca na świecie”. Nazwa twierdzy pochodzi z języka arabskiego, w którym słowo الحمراء (alhamra') oznacza kolor czerwony. Budowla powstawała między IX a XII wiekiem i została zaplanowana jako forteca wojskowa. Ostatecznie oryginalną Alhambrę tworzyły: twierdza pałac Nasrydów medyna (małe miasteczko) Ponieważ cały kompleks jest ogromny i pełne w nim wartych zobaczenia detali, na wizytę w Alhambrze warto zaplanować trochę czasu. Niektórzy turyści są w stanie obejść wszystkie części budowli w dwie–trzy godziny, jednak prawdziwi pasjonaci historii potrzebują na zwiedzanie przynajmniej pół dnia. A jest co oglądać: od Alcazaby po Pałace Królewskie, uroczą Salę Złoconą, majestatyczną Salę Comares, renesansowy pałac Karola V (obecnie Muzeum Sztuk Pięknych) czy słynny Dziedziniec Lwów. Od czego zacząć zwiedzanie? Najlepiej rozpocznij od wspaniałych ogrodów Generalife, letniej rezydencji sułtanów. To tu można w pełnej krasie docenić kunszt arabskich architektów, którzy w niezwykle harmonijny sposób potrafili połączyć roślinność i wodę. Niestety ogrody przez wieki zostały poddawane licznym zmianom i to, co widzimy dzisiaj, w pewnym stopniu odbiega od oryginalnego projektu Generalife. Następnie przejdź przez majestatyczne Pałace Nasrydów do malowniczego Dziedzińca Lwów i znajdującej się tam fontanny dźwiękowej, jednej z najsłynniejszych na świecie. Ta forteca i rezydencja emirów powstała w latach 1238–1391 składa się z niezwykle pięknych sal o pokrytych ornamentami salach. Dziedziniec Lwów był prywatną częścią pałacu, zarezerwowaną dla sułtana i jego żon. Znajdujące się wewnątrz patio ze słynną fontanną 12 lwów reprezentujących kolejne 12 miesięcy w roku miało reprezentować muzułmański raj. Na końcu skieruj się spacerem w kierunku Alcazaby, najstarszej części Alhambry, bo powstałej jeszcze w XI wieku. Mimo że jest to najskromniejsza część kompleksu, warto się tam udać, aby móc podziwiać fantastyczny widok na Grenadę z 27-metrowej wieży Torre de la Vela. Swój kształt zawdzięcza dynastii Nasrydów, którzy rozbudowywali pałace, dodawali ogrody i meczety. Do dziś najsłynniejsza część kompleksu to tzw. Palacios Nazaríes – rezydencje arabskich królów Grenady. Za murami kryją się tarasy chłodzone strumieniami wody, podcienia, fontanny i rzeźbione sklepienia. Zgodnie z muzułmańską tradycją otaczające pałace ogrody Generalife miały być tak przyjemne, by mogły wyobrażać muzułmański raj przedstawiany jako niebiański ogród. Patrząc na zaśnieżone szczyty Sierry Nevady wyłaniające się zza Alhambry, łatwo zapomnieć, że od plaży dzieli nas nieco ponad godzina drogi. Grenada – Miasto na kulturowym rozdrożu Po dokładnym zwiedzeniu Alhambry warto spędzić trochę więcej czasu w samym mieście Grenada, które ma do zaoferowania nie tylko niezwykłe świadectwa historii w postaci niesamowitej architektury, ale też fantastyczny klimat prawdziwej Andaluzji. Przytulone do zboczy Sierry Nevady miasto przez ponad osiem stuleci było bastionem mauretańskich rządów i sercem arabskiego państwa Al-Andalus. Tutaj także, na krótko przed wyruszeniem Kolumba do Indii, skończyło się islamskie panowanie w Europie. Symbolem późniejszych czasów jest imponująca katedra Santa María de la Encarnación. Zaplanowana jako triumf królowej Izabeli Katolickiej, stoi – jak większość andaluzyjskich kościołów – na fundamentach dawnego meczetu. Kamienną świątynię otacza chaos orientalnego bazaru. Dziesiątki straganów z tkaninami z Maroka, trzewikami wyszywanymi złotą nicią i tęczowymi szklaneczkami do herbaty sprawiają, że w mgnieniu oka przenoszę się na Wschód. Orientalne akcenty najlepiej jednak odkrywać po drugiej stronie alei Gran Vía. Kamienne schodki Calderería Nueva pną się w górę. Ze względu na dziesiątki arabskich knajpek mieszkańcy znają to miejsce jako Calle de las Teterías, czyli ulicę Herbaciarni. Z okien sklepików kuszą góry pistacjowych słodyczy ociekających miodem. Po malutkie sezamowe obwarzanki wyjęte przed chwilą z pieca od razu ustawia się kolejka. Ulica Herbaciarni to brama labiryntu Albayzínu – dzielnicy arabskiej. Przez okienka w drewnianych wrotach przyglądam się bujnym zaroślom cármenes – ogrodów otaczających zamożniejsze andaluzyjskie domy. Brukowane uliczki unikają kątów prostych, raz po raz wchodzę na udekorowane fontannami placyki. Na białych murach czytam orientalnie brzmiące nazwy ulic wypisane na ceramicznych błekitnych kafelkach azulejos. Przed wiekami Albayzín otaczał mur. Dziś zostały tylko fragmenty. Przez Arco de las Pesas, czyli Łuk Odważników, wchodzimy na malowniczy skwer Plaza Larga. Każdego ranka odbywa się tam targ, ale popołudniami, gdy tylko zamykają się stragany, na plac wraca kawiarniane życie. Cukiernia na rogu od pokoleń sprzedaje najlepsze ciastko miloja, odpowiednik polskiej napoleonki. Grenada, studenckie miasto, słynie z tradycji darmowych tapas, czyli przekąsek podawanych do napojów w praktycznie każdym barze. O ile w innych miastach tapas to miseczka fistaszków, w Grenadzie za cenę drinka można spróbować najlepszych andaluzyjskich smaków. Grillowane bakłażany z miodem, kanapki z pikantnym chorizo, trójkąty ziemniaczanej tortilli to doskonałe dodatki do mocnego miejscowego wina. Im wyżej wspinamy się zaułkami białego labiryntu, tym więcej jaskiń. Malowane skalne ściany kryją wejścia do mieszkalnych grot, popularnych od wieków w najwyższej części miasta: cygańskim Sacromonte. Od początków istnienia dzielnicy ubodzy mieszkańcy z braku funduszy drążyli okoliczne zbocza i zamieszkiwali tak powstałe schronienia. Także dziś pokoje w jaskiniach nikogo nie dziwią, groty Sacromonte kryją także najlepsze w mieście tablaos – bary flamenco. Gdy późnym wieczorem po kilkugodzinnym koncercie wracamy na Albayzínu, plac Mirador San Nicolás ze wspaniałym widokiem na Alhambrę nadal jest pełen ludzi. Ktoś gra na gitarze, goście restauracji dopijają drinki, wszyscy siedzą zwróceni w stronę podświetlonych murów tysiącletniej twierdzy. Alhambra – jak już wspominaliśmy – po arabsku znaczy „czerwony zamek”. Białe miasta Andaluzji Ronda jest jednym z dziesiątków andaluzyjskich pueblos blancos, białych miasteczek, których historia sięga czasów arabskich. W National-Geographic.pl pisaliśmy o Rondzie jako najbardziej romantycznym mieście świata. 30 km na zachód, zza zielono-brunatnych wzgórz wynurza się kolejna wioska: Zahara de la Sierra. Z oddali wygląda jak błyszcząca plama nad lustrem wód jeziora. Miasteczko wydaje się przyklejone do skał, a na samym szczycie wznoszą się 800-letnie ruiny zamku. Wydaje się, że po wizycie w Rondzie nic mnie już nie zaskoczy, ale kiedy staję wreszcie na wieży, nie mogę złapać tchu, trochę ze zmęczenia, choć przede wszystkim z zachwytu. Białe ściany i czerwone dachy, oliwkowozielone wzgórza, a na samym dole wody jeziora to niezwykły krajobraz Andaluzji, zupełnie innej od hałaśliwych kurortów wybrzeża. Na koniec Kordoba. W XI w. było tu trzy tysiące meczetów. Dziś całą uwagę skupia Mezquita, ufundowana w VIII w. jedna z najwspanialszych na świecie budowli islamu. Z lasem kolumn, połączonych pasiastymi, biało-bordowymi łukami, Wielki Meczet nie przestaje zachwycać. Niespodziewanym dodatkiem jest chrześcijańska katedra, symbol rekonkwisty, zbudowana po podboju miasta w samym sercu świątyni, co nie przeszkadza jednak gubić się raz po raz wśród rzędów marmurowych filarów. Zygzakowate, wąskie uliczki wydają się chaotycznym labiryntem – ale taki układ sprawia, że w gorącym klimacie łatwiej o przyjemny cień i chłód. Domy stosują się do podobnych zasad i prawie każdy ma patio wykładane kafelkami, te większe – z fontannami i drzewami pomarańczowymi. Mieszkańcy Kordoby przechodzą samych siebie w dekoracji tych przydomowych podwórek, co szczególnie widać w maju. Od stu lat odbywa się wtedy konkurs na najpiękniejsze patio w mieście. Mieszkańcy wieszają na murach domów dziesiątki donic z żywoczerwonymi pelargoniami, odświeżają niebieskie kolory okiennic i ozdabiają girlandami kwiatów żelazne kraty okien. Setki podwórek otwierają się dla zwiedzających. Za najpopularniejsze uchodzą te w okolicy Calle de San Basilio. Pachnie pomarańczami, kiedy z plątaniny podwórek wracam pod miodową bryłę Wielkiego Meczetu. Wchodzę na rzymski most, który stoi tu od 2 tys. lat. Mogłabym zostać w Andaluzji bardzo długo i nadal byłoby wiele do odkrycia. Ale lata poznawania tajemnic hiszpańskiego Południa to w sumie bardzo kusząca perspektywa. Andaluzja – Informacje praktyczne Do Malagi w południowej Hiszpanii można się dostać z Polski samolotem. Połączenia bezpośrednie obsługuje WizzAir. Za bilet w dwie strony trzeba będzie zapłacić ok. 1 000 zł. W sezonie wakacyjnym można też próbować szukać lotów czarterowych realizowanych przez biura podróży. Po Andaluzji można się sprawnie poruszać samochodem. Hiszpania ma świetnie rozwiniętą sieć wypożyczalni aut oraz bardzo dobrze rozwinięty system dróg i autostrad. Ograniczenie prędkości to 110 km/godz. Historyczne centra miast najlepiej pokonywać pieszo. Biorąc pod uwagę nieregularny układ urbanistyczny, wąskie uliczki i ograniczone miejsca do parkowania, w miastach zaleca się korzystanie z komunikacji miejskiej i pozostawienie samochodów na parkingach przed wjazdem do centrum. W Maladze i w Sewilli trwa budowa metra. Hiszpania stawia na kolej. Podróże po kraju będą tańsze i łatwiejsze Hiszpania co roku jest odwiedzana przez miliony turystów, również z Polski. Dzięki nowym, tanim połączeniom kolejowym, łatwiej będzie zaplanować objazdówkę po tym słonecznym kraju. Hiszpania ma jedną z najlepiej rozwiniętych sieci kolei w Europie. Jako redakcja National-Geographic rekomendujemy i zachęcamy do podróżowania tym środkiem transportu. Kolej jest relatywnie tania i dużo bardziej przyjazna środowisku niż samochody. Sieć Kolei Państwowych Hiszpanii (RENFE) oferuje pełen zakres usług łączących główne miasta Andaluzji i wiele mniejszych gmin. Usługi regionalne („Cercanías”) łączą miasteczka i wsie i w prowincjach Malaga i Kadyks. Dzięki superszybkim pociągom AVE można ekspresowo i wygodnie dostać się z Malagi do Kordoby, Sewilli, a nawet Madrytu. Obowiązują specjalne ceny i zniżki dla studentów, grup, osób powyżej 60. roku życia, bilety w obie strony itp. Alternatywnie do samolotu warto rozważyć podróż do Hiszpanii pociągiem. Mimo że wyprawa będzie co prawda trwała około 30 godzin i wymagała kilku przesiadek w różnych europejskich miastach, taka podróż może być niezapomnianych doświadczeniem. Za bilety z Warszawy do Kordowy zapłacimy około 300 EUR. Alhambra – Bilety Od marca do października Alhambra jest otwarta jest od 8.30 do 20.00. W pozostałych miesiącach do godziny 18.00. Od wtorku do soboty można się wybrać na zwiedzanie nocne (od 22 do 22.30). Zwiedzanie w przewodnikiem (po angielsku, hiszpańsku lub francusku) w grupach do 30 osób trwa 2,5 godziny. Ceny zaczynają się od 35 EUR i zawierając bilety wstępu do Alhambry. Zwiedzanie z prywatnym przewodnikiem to koszt 175 EUR. Do wyboru są 3 typy biletów: Bilet dzienny Bilet nocny Bilet do ogrodów Generalife Najpopularniejszy bilet dzienny kosztuje 14,85 EUR. Bilety warto kupić online. Na miejscu – szczególnie w sezonie turystycznym – można spodziewać się tłumu odwiedzających. Planując wyprawę do Andaluzji, należy pamiętać, że latem panuje tam gorący i suchy klimat. W lipcu i sierpniu temperatury mogą przekraczać 40 st. C. Mimo że małe i wąskie uliczki miasteczek oraz skwery i parki zapewniają cień i odrobinę ochłody, nie można zapominać o zaopatrzeniu się w bidon z wodą i nakrycie głowy. Hiszpania wprowadza zakaz palenia papierosów na plażach. Będą surowe kary Czy zakaz palenia uratuje hiszpańskie plaże? Wyrzucanie niedopałki są coraz większym zagrożeniem dla środowiska. Grenada – Co zjeść Kuchnia Andaluzji nawiązuje do bogatych tradycji regionu. Najstarsza znana książka kucharska z przepisami kuchni andaluzyjskiej pochodzi jeszcze z XIV wieku. Odwiedzając Grenadę, warto spróbować lokalnych specjałów: pescaito frito – smażona ryba, jamon iberico – szynka iberyjska wina z Jerez, przede wszystkim sherry churros – hiszpański wypiek z mąki pszennej smażony w głębokim tłuszczu plato Alpujarreño – grilowane mięsa z jajkami i ziemniakami gazpacho – chłodnik po hiszpańsku, świetny zwłaszcza w upalne dni Pipirrana – sałatka z pomidorów, zielonej papryki, cebuly i ogórków pokrojonych na małe kawałki i marynowanych solą oraz oliwą z oliwek. arabskie słodkości – dziedzictwo muzułmańskiej historii miasta. To przyrządzane najczęściej z ciasta francuskiego z dodatkiem orzechów i miodu wypieki. Do spróbowania w wielu kawiarniach w Grenadzie.
Oto 5 "naj", dzięki którym Andaluzja staje się taka wyjątkowa.
Andaluzja ma pełne zabytków miasta,w których kultura hiszpańska miesza się z arabską, wybrzeża z szerokimi plażami, a obok góry sięgające trzech tysięcy metrów. 1. Barwne procesje Semana Santa, czyli Wielki Tydzień poprzedzający Wielkanoc, to w całej Hiszpanii czas niezwykłych procesji. Słynie z nich szczególnie Sewilla, stoli Semana Santa w Sewilli jest jedną największych atrakcji turystycznych. W procesji bierze udział 57 bractw, czyli cofradias. (fot. Shutterstock) 2. Miasto na skale W głowie kręci się od ciągłych zmian kierunku, auto pnie się w górę, serpentyna za serpentyną. Ale warto przemierzyć tę drogę, bo Ronda jest cudem. To miasto zawieszone na skałach po obu stronach wąwozu El Tajo, którym płynie rzeka Guadalevin. Brzegi spina most Puente Nuevo – nowy nie jest, wzniesiono go w 1793 r. Jeśli ktoś ma lęk wysokości, niech przechodząc, nie spogląda w dół – do lustra wody jest dobre sto metrów. Warto zajrzeć za to do Casa del Rey Moro, nawet jeśli nie jest to dawny pałac jednego z mauretańskich królów, co sugeruje nazwa. Zbudowano go dopiero w XVIII w. Znany z pięknych mozaik, ogrodów pełnych drzew pomarańczy i schodów, które prowadzą w dół, aż do rzeki. Stopni jest aż 365. Wykuto je w skale w XIV w. na życzenie rządzących wtedy miastem Maurów. Dzięki temu władcy zawsze mieli świeżą wodę na stołach. Łyk zimnego napoju z pewnością przyda się każdemu, kto zamówi obiad na balkonie restauracji w jednej z tzw. casas colgadas, czyli kamienicach przylegających do krawędzi wąwozu. Kiedyś na miejscu Rondy była celtycka osada, potem rządzili w niej Maurowie. Ślady tych ostatnich widać w mieście do dziś. (fot. Shutterstock) 3. Plaża dla wybranych Autostrada z Malagi prowadzi wzdłuż wybrzeża. Do Nerja trzeba jechać na północ, za miasteczkiem zwolnić i wypatrywać drogowskazu na Playa de Cantarrijan. Czuć zapach palonej gumy, gdy zjeżdża się krętą dróżką na niewielką plażę. Potem warto przecisnąć się przy skale i wyjść na kamienistą zatoczkę ukrytą przed wzrokiem ciekawskich. 4. Więcej niż pałac Alhambra - warowny zespół pałacowy w Granadzie był dumą średniowiecznej architektury muzułmańskiej. Kiedy w 1492 r. przeszedł w ręce katolickich królów, ci wpadli w zachwyt. Marmurowe kolumny, sekretne dziedzińce z fontannami, wykładane ceramicznymi płytkami komnaty zdobione w geometryczne i roślinne wzory. Na szczęście katolicy nie zburzyli Alhambry po jej podboju. Dziedziniec Mirtowy, Dziedziniec Lwów, ogrody Generalife wciąż błyszczą dawnym blaskiem. Alhambra znaczy po arabsku: „niech Allah ma ją w opiece”. I może dlatego wciąż trwa. Dziedziniec Pałacu Carlosa V w Alhambrze zaprojektował w XVI w. uczeń Michała Anioła, Pedro Machuca. Okrągły dziedziniec symbolizuje wszechświat. (fot. Shutterstock) 5. Zdjęcia? To tu! Turkusowe jezioro wśród gór. Patrzysz raz po raz z niedowierzaniem. Viñuela jest sztucznym zbiornikiem, brzegi ma trudno dostępne, ale jako plener do zdjęć nie ma sobie równych w Andaluzji. Z nadmorskiego Velez - Malaga to kwadrans autem w głąb interioru. Praktyczne informacje: DOJAZD: Samolotem do Malagi – ok. 800 zł. Tanie linie, np. Norwegian, ok. 400 zł. NOCLEG: Malaga: Hotel Ibis Malaga Centro Ciudad 260 zł/2 os. za noc, Sewilla: Hotel Patio de las Cruces 270 zł/2 os. za noc., Ronda, Hotel Montelirio 430 zł/2 os. za noc. JEDZENIE: Obiad: tapas, gazpacho, ryba, kieliszek wina i kawa – ok. 50 zł.
Andaluzja: Złap byka za rogi. Tu poczujesz Hiszpanię w pełni
Chcecie poczuć esencję Espanii? Posłuchać flamenco, napić się ciężkiego wina, objeść się tłustymi oliwkami i zatańczyć na fieście? Jedźcie do Andaluzji!
Najlepiej przyjechać tu właśnie jesienią. Wtedy zwiedzanie Sewilli czy Kordoby (z zachwycającymi pałacami i meczetami zbudowanymi w średniowieczu przez Maurów) jest znacznie przyjemniejsze niż latem, kiedy żar leje się z nieba. Morze wciąż jest wystarczająco ciepłe (nie dotyczy to wybrzeża chłodniejszego Atlantyku, do którego Andaluzja też ma dostęp), a plaże prawie puste. Poza tym we wrześniu i październiku można się wybrać na mecze Primera Division do Malagi czy Sewilli! Nie zdążycie na jesień? Bukujcie już bilety na wiosnę. W kwietniu odbywa się słynna Feria de Abril w Sewilli, zaś przed Wielkanocą obchodzony jest (i to jak!) Wielki Tydzień. Barwne procesje, religijne uniesienia i przyziemne uciechy. Jeśli nie boicie się temperatur w okolicach 10°C (a skoro mieszkacie w Polsce, to pewnie się nie boicie), przyjedźcie tu zimą, na przykład na karnawał do Kadyksu. I bawcie się na ulicach do rana! Niezależnie od pory roku warto w mrocznych knajpach posłuchać flamenco i spróbować najlepszych w kraju tapas, czyli malutkich przekąsek do wina. Choć w wyniku kryzysu Hiszpania znów jest względnie tania, my wiemy, jak zapłacić jeszcze mniej. Oto nasze sposoby. 7 sposobów na tanią Andaluzję 1. Poluj na promocje Z Polski do Andaluzji lata tylko Ryanair (trasa Wrocław lub Kraków – Malaga). Warto zapolować na promocje linii Swiss, Lufthansa czy Air France. Można też spróbować kupić tanie bilety na WizzAir do Madrytu (ok. 400 zł w obie strony) i dalej AVE, czyli szybką koleją (od ok. 30 euro w jedną stronę). Na miejscu dobrze wynająć samochód – tak będzie łatwiej zaplanować zwiedzanie czy dojazd na plażę. Internet to kopalnia dobrych ofert, np. na www.andaluciacar.com można wynająć mały samochód od 90 euro za tydzień. 2. Trop pestki Tapas, czyli przekąski (od 2 euro) i menu del dia, czyli danie dnia (od 8 euro), to najlepsze sposoby, by nie przepłacić, a jednocześnie spróbować lokalnej kuchni. Menu del dia to tak naprawdę cały obiad: przystawka, główne danie i deser plus wino, chleb, woda. Natomiast tapas zwykle podawane jest gratis do wina czy piwa (zwłaszcza w Grenadzie). Zobaczcie, gdzie jest dużo ludzi, gdzie na podłodze leży dużo serwetek, pestek od oliwek i wykałaczek – tam na pewno dobrze karmią. W Tarifie zajrzyjcie do baru Los Melli (Guzmán el Bueno 16) i do La Tribu (c/de la Luz 7). 3. Wypij za byka Tanie wina hiszpańskie (takie od 2 euro) w Polsce kosztują często powyżej 25 zł. Za 8–10 euro mamy dostęp do trunków już naprawdę z wyższej półki (droższych w Polsce o blisko 50 proc.), a wybór ogromny, także w supermarketach. Ciekawi was, skąd pochodzi popularny symbol Hiszpanii, czyli czarny byk? To marka jednego z najdłużej działających producentów wina typu jerez (inaczej sherry) w Andaluzji – firmy Osborne. Reklamy z wielkim toro bravo stały w wielu miejscach przy hiszpańskich drogach. Prawo się zmieniało, reklama alkoholu przy jezdniach w końcu została zabroniona, ale Hiszpanie tak przyzwyczaili się do byka, że stoi, jak stał, tyle że bez nazwy. Zwiedzanie bodeg Osborne jest płatne (np. Bodega de Mora w Puerto de Santa Maria za 7,5 euro), ale warto tam zajrzeć, a może rozejrzeć się i znaleźć w okolicy mniej znaną, a równie ciekawą? Więcej: www.vinoybrandydelpuerto.com, www.rutasdevino.com. 4. Śpij przy/na plaży Polecam prywatne kwatery; mały domek w pobliżu morza już od 30 euro za dobę. Więcej: www.niumba.com. Ale można też spać na plaży! Pod gołym niebem z widokiem na Afrykę... Pięknie, prawda? Noc na świeżym andaluzyjskim powietrzu nie będzie dla nas, ludzi Północy, szczególnym wyzwaniem nawet w październiku. Warto tylko zapytać miejscowych, czy guardia civil, czyli straż, nie przegania. 5. Na targu się targuj Rastro lub mercadillo, czyli pchle targi, to obowiązkowe miejsca dla oszczędnego (i ciekawego świata) podróżnika. Odbywają się zwykle w niedzielne przedpołudnia. Ale uwaga! W Sewilli we czwartek, stąd ich nazwa jueves, która sięga lat 20. XX w. Znajdziemy na nim różne lokalne starocie, błękitne kafelki azulejos, skórzane bukłaki, butelki na wino czy na oliwę. No i oczywiście można, a nawet trzeba się targować. Natomiast na co dzień zakupy (owoce, warzywa, a zwłaszcza ryby i owoce morze) najlepiej robić na bazarach, czyli mercado. Moja rada? Wstać rano, żeby poczuć klimat i dostać świeże produkty na śniadanie czy obiad. Wynajmując apartamenty, zawsze mamy przecież kuchnię do dyspozycji. Warto z tego skorzystać. 6. Zwiedzaj za darmo Plaże (zadbane, często z prysznicami) są w Andaluzji darmowe. Widok na morze, szklaneczka tinto de verano (rodzaj szprycera), jakiś drobny tapas (np. gambas al ajillo, czyli krewetki z czosnkiem), a poczujecie tę przyjemność życia po hiszpańsku. Żeby zobaczyć dziedzictwo kulturowe Hiszpanii np. w muzeach – niestety trzeba zapłacić więcej. Aby zwiedzić te najbardziej znane, np. Alhambrę w Grenadzie, lepiej wcześniej zarezerwować bilet przez internet (13 euro). Natomiast wstęp do katedry w Kordobie, znanej jako La Mezquita, jest co prawda płatny (8 euro), ale w godzinach 8.30–10.00 (poza niedzielą i innymi dniami świątecznymi) można wejść za darmo. Byleby indywidualnie i w ciszy. Więcej informacji na stronach: www.andalucia.org/playas, www.alhambra-patronato.es, www.catedraldecordoba.es 7. Fiestuj To, co oddaje najlepiej radość życia Andaluzyjczyków, to fiesty. Co prawda odbywają się głównie latem, ale i jesienią jest gdzie się bawić, jeść i pić. Zajrzyjcie do miejscowości Martos (4–8 grudnia), gdzie rozdawane jest typowe jedzenie robotników, tj. chleb z dorszem oraz oliwą i oliwkami. O radości, ale także smutku i bólu najwięcej powiedzieć (a raczej zaśpiewać, zagrać i zatańczyć) mogą pewnie artyści flamenco. Sztuka ta narodziła się w XVIII w. właśnie w Andaluzji. Sami Andaluzyjczycy przekonują, że prawdziwe flamenco to sztuka wysoka i lepiej podziwiać ją w teatrze, a nie w tablao (tradycyjnym miejscu z pokazami flamenco). Niemniej zarówno miejscowi, jak i turyści chętnie odwiedzają np. La Carboneria (c/Levies 18), tablao położone w dawnej dzielnicy żydowskiej Sewilli. Pokaz codziennie o 23.00 (trwa ok. godziny), wejście gratis, warto przyjść 20 min wcześniej, żeby zająć miejsce. A potem ruszamy na słynącą z nocnego życia ulicę Betis (na początek polecam bar Alambique pod numerem 56). Więcej o fiestach: www.fiestasdeandalucia.com, i innych imprezach: www.juntadeandalucia.es/cultura/andaluciatucultura.
Właściwie... nie wiadomo. W każdym razie nie wiadomo na pewno. Oficjalnie pierwszym historycznym władcą naszego kraju był Mieszko I. I w sumie niewiele więcej na ten temat wiemy. Teoretycznie jego ojcem był Siemomysł, a protoplastą całego rodu Piast Kołodziej. Niestety o ile informacje o władcach z zachodniej Europy możemy czerpać z wielu źródeł pisanych, to o Mieszku I zachowało się zaledwie kilka zdań, a i te wśród specjalistów budzą kontrowersje. Polska i rządząca nią dynastia pojawiły się na mapie Europy nagle. Czy Mieszko był wikingiem, jak spekulują niektórzy znawcy średniowiecza? Inna możliwość: pochodził z dynastii panującej w państwie wielkomorawskim, która po jego upadku zbiegła na tereny Polski i mając know-how, założyła nowe państwo. A może Mieszko był krwią z krwi lokalnego plemienia? Pytania mnożą pytania. Wszystko jest niepewne, pozostające w sferze mniej lub bardziej prawdopodobnych hipotez. Dlatego zdecydowaliśmy się zebrać wszystko, co wiemy na temat początków naszej państwowości w świetle najnowszych badań archeologicznych, historycznych i lingwistycznych, w jednym artykule Sekrety tronu Piastów, żeby ustalić stan naszej... niewiedzy. Na razie nic nie zapowiada przełomu, choć pojawia się światełko w tunelu. Otóż z 20 cmentarzy wczesnośredniowiecznych i wielu piastowskich nekropolii pobrano ponad 200 próbek genetycznych do badań. Być może dzięki nim zanotujemy wyraźny postęp, choć naukowcy nie dają się ponosić emocjom. Piastowie nie zdradzą swoich tajemnic tak łatwo, o czym wie najlepiej prof. Marek Figlerowicz, dyrektor Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN, który zajmuje się projektem badania piastowskich korzeni. Ale czyż tajemnice nie fascynują najbardziej? Agnieszka Franus - redaktor naczelna 34 Sekrety tronu piastów - W jakimś sensie Polska powstała „z niczego”. Władztwo Piastów wyrosło ni stąd, ni zowąd wśród puszcz między Wisłą i Odrą jako polityczny byt z wielkimi ambicjami. Badacze próbują jednak odtworzyć ten fascynujący proces, zaś wiele z ich ustaleń wywraca wyniesioną przez nas ze szkoły historyczną wiedzę do góry nogami. Tekst Joanna Orłowska-Stanisławska Zdjęcia Bartosz Janiczek/Rekografia 56 Człowiek 2.0 - Przez tysiące lat człowieka kształtowała ewolucja. Teraz jednak górę bierze nauka i technologia. W niedalekiej przyszłości będziemy już inni. Tekst D.T. MAX Grafiki Owen Freeman 78 Skrzydlate dziwadła - Imponujące skrzydła, ogromne głowy i maleńkie tułowie – anatomia pterozaurów budzi zdumienie. A jeszcze bardziej – ich rozmiary i sposób, w jaki wzbijały się w powietrze. Tekst Richard Conniff Zdjęcia Robert Clark 98 Oko na reżim - Korea Północna to najbardziej zamknięte państwo świata. Mimo to co roku wpuszczało około tysiąca turystów z USA. Co tam zobaczyli? Tekst Daniel Stone Zdjęcia David Guttenfelder 108 Okawango - Ta niezwykła rzeka nie uchodzi do morza, tylko na pustynię. Jak sprawić, żeby jej delta – cud natury – przetrwała? Tekst David Quammen Zdjęcia Cory Richards
Jeśli traficie na plaże Costa del Sol i znudzi wam się wylegiwanie na piasku, a skupiska hoteli przytłoczą betonem, proponuję wyprawę do Grenady, nad którą niczym wiszące ogrody góruje Alhambra – arabska twierdza-pałac zwieńczona majestatycznym pasmem gór Sierra Nevada.
Arabski Przyczółek Na Półwyspie Iberyjskim Alhambra – zwana Czerwonym Zamkiem, od koloru gliny, z której została zbudowana – pozostaje symbolem doskonałości arabskiej sztuki architektonicznej i zdobniczej, niedoścignionej w tworzeniu budowli o idealnych proporcjach, mnożeniu perspektyw, dziedzińców, galerii i arkad, których naturalnym budulcem zdaje się być światło, barwnych ogrodów i podwórców, gdzie woda, zieleń i słońce tworzą niepowtarzalne kombinacje przestrzenne. Bajkowy urok Alhambry podkreślają misterne stiukowe zdobienia oraz drewniane plafony, mozaiki, ornamenty i wszędzie widoczne kaligrafowane cytaty z Koranu. Trudno polecać jakąś trasę, czasem tłum zwiedzających – zawsze liczny – wymusza zmianę planów lub ucieczkę do ocienionych zakamarków budowli. Spróbujmy na własną rękę odkryć jej piękno i tajemnice. I dobrze się przyglądajmy: zaskoczyć nas może niezwykłe odbicie kolumnady z koronkowymi łukami w błękitnej tafli basenu, szum wody sprawiający wrażenie, jakby gdzieś obok przemykała w zwiewnych szatach któraś z żon emira, czy choćby zaczarowana w pięknym kształcie arabskiego pisma sentencja „Nie ma w życiu nic okrutniejszego, jak być ślepcem w Grenadzie”.