Gdzie znajduje się grobowiec Aleksandra Wielkiego? Bliżej niż wiele osób myśli
Bogaty grobowiec jednego z najsławniejszych ludzi w historii – Aleksandra Wielkiego – znajdował się w obrębie pałacu i królewskich grobów w Aleksandrii. Czy przechodnie w centrum tego śródziemnomorskiego miasta mają pod stopami dach zaginionego mauzoleum?
Spis treści: Poszukiwania grobu wielkiego przywódcy Grób w gwarnej części Aleksandrii? Dlaczego grobowiec Aleksandra Wielkiego zaginął? Grób pod nogami przechodniów? Ozdobą Aleksandrii był grobowiec Aleksandra Wielkiego zwany Soma, czyli „ciało”, znajdujący się na pewno gdzieś w pobliżu pałacu królewskiego. Następcy Ptolemeusza rozbudowywali kompleks pałacowy, który był coraz większy i zapewne też coraz bardziej tajemniczy. Co najmniej piętnaście lat trwała budowa mauzoleum, które stało się jednym z najsłynniejszych budowli w starożytności. Dzięki niemu Aleksandria przez setki lat była celem pielgrzymek i źródłem natchnienia, odwiedzanym przez Juliusza Cezara, Marka Antoniusza i wielu cesarzy rzymskich, między innymi Oktawiana Augusta, Wespazjana, Hadriana, Septymiusza Sewera, Karakallę i Aureliana. Nasuwa się więc intrygujące pytanie, dlaczego to przesławne mauzoleum przestało istnieć. O Aleksandrze krąży wiele legend, więc jego grobowiec symbolizuje niejako nasze poszukiwania prawdy o tym wielkim zdobywcy. Budowla ta mogłaby odpowiedzieć na pytanie, jak postrzegano Aleksandra Wielkiego w ostatnim okresie życia, do jakiego stopnia jego legenda powstała zaraz po jego śmierci i na ile jego dziedzictwo zostało przywłaszczone przez następców. Mogłaby nam też pomóc w rozproszeniu mitycznej mgły spowijającej początki Aleksandrii. Poszukiwania grobu wielkiego przywódcy Logiczne wydaje się założenie, że ulica Soma otrzymała nazwę dlatego, że przy niej stało słynne mauzoleum. Dziś jest to ulica Proroka Daniela, która przecina śródmieście Aleksandrii. Biegnie od portu wschodniego na południe do głównego dworca kolejowego. Około półtora kilometra dalej na wschód, w parku Szallalat (Wodospad), zachowała się część wschodniej bramy miasta. Jest tu mała sadzawka, puste alejki z rzadka wysadzane palmami i sfory bezpańskich psów, które grzeją się w słońcu pod ruinami starożytnych murów miejskich. W 2019 roku archeolodzy odkryli w parku marmurowy posąg Aleksandra, co dało asumpt do przypuszczeń, że tu właśnie był jego grób. Ze względu na powiązania Aleksandra z Amonem-Re, bogiem słońca, hipoteza o jego pochówku przy Bramie Słonecznej nie wydaje się naciągana. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/01/PlacidoCostanzi-AlexandertheGreatFoundingAlexandria-Walters37790-46b69c0.jpg" width="1799" height="1285" alt="Aleksandrię założył jej imiennik, Aleksander Wielki. Tu w wizji XVIII-wiecznego arysty Placida Costanziego" title="Aleksandrię założył jej imiennik, Aleksander Wielki. Tu w wizji XVIII-wiecznego arysty Placida Costanziego" /> W II wieku Achilles Tatios napisał w swojej powieści, jednym z pięciu zachowanych starożytnych romansów greckich, że grobowiec Aleksandra stał na rogu dwóch głównych ulic, zwanych wówczas R1 i L1. R1, czyli ulica Soma, wiodła od pałacu królewskiego do portu nad jeziorem Mareotis, a L1, czyli dzisiejsza ulica Fuada (oficjalnie Droga Wolności), była Drogą Kanopską, czyli głównym bulwarem w czasach antycznych. Grób w gwarnej części Aleksandrii? Dziś trudno sobie wyobrazić, by Aleksander Wielki spoczywał w ruchliwym i hałaśliwym centrum Aleksandrii. Ulica Proroka Daniela, pełna eleganckich witryn sklepowych, roi się od trąbiących samochodów. Nie wspominając już o tłumach wiernych zdążających do jednej z trzech pobliskich świątyń: synagogi Proroka Eliasza, katedry świętego Marka i meczetu Proroka Daniela. Na ulicy Fuada panuje tłok. Chmary pracowników licznych tu banków – mężczyzn w marynarkach i kobiet w garsonkach. Ciągłe kolejki do salonów sieci komórkowych (każdy chce wypróbować ostatni model smartfona). Ludzie wychodzący z różnych restauracji sieciowych – jedni niosą pudełka z pizzą Papa John’s, inni ściskają kubki z kawą Costa Coffee. Współczesne miasto powiela siatkę ulic z czasów starożytnych, ale wszystko wskazuje na to, że antyczna Aleksandria leży pod dzisiejszą. Bardzo możliwe, że rodzina racząca się pizzą na ławce i nastolatki oparte nonszalancko o mur i siorbiące frappuccino mają pod stopami dach zaginionego mauzoleum. Większość aleksandryjczyków jest święcie przekonana, że grobowiec Aleksandra znajduje się na skrzyżowaniu tych dwóch ulic. Minąwszy rzędy hoteli i sklepów, idę pod górę – dziesięć metrów nad poziomem morza – w stronę bardziej stromych, krętych i wąskich uliczek ongiś zamożnej, dziś jednak znacznie uboższej dzielnicy śródmiejskiej zwanej Kom el-Dikka (Kaum ad-Dikka), czyli Wzgórze Gruzów. Szereg zaniedbanych domów zachowuje swój historyczny koloryt zgodnie z dwutysiącletnią tradycją, której mieszkańcy nie chcą się wyrzec. W tej dzielnicy znaleziono wiele jedynych w swoim rodzaju malowideł ściennych i wielobarwnych mozaik. Między innymi w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto popiersie Aleksandra Wielkiego z II wieku p.n.e. Odkrycie to wpoiło mieszkańcom dzielnicy przekonanie, że miejsce wiecznego spoczynku Aleksandra znajduje się gdzieś niedaleko. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/01/shutterstock2246491745-8b215d6.jpg" width="6000" height="4000" alt="Niektórzy uważają, że grobowiec Aleksandra Wielkiego znajduje się w rejonie Kom el-Dikka. Tutaj od lat wykopaliska prowadzą Polacy" title="Niektórzy uważają, że grobowiec Aleksandra Wielkiego znajduje się w rejonie Kom el-Dikka. Tutaj od lat wykopaliska prowadzą Polacy" /> Dlaczego grobowiec Aleksandra Wielkiego zaginął? Dlaczego właściwie nie wiemy, gdzie był grobowiec Aleksandra? Przede wszystkim w czasach antycznych nikt zapewne nie czuł potrzeby zanotowania, w którym miejscu znajduje się tak słynna i charakterystyczna budowla. Około 30 roku p.n.e. Strabon, historyk i geograf, odwiedził Aleksandrię i to od niego pochodzi wiele naszych wiadomości o ówczesnym mieście. Strabon pisał, że „częścią pałaców królewskich jest też miejsce zwane Soma. To okrąg, w którym znajdują się groby królów i grobowiec Aleksandra”. Możliwe więc, że Aleksander został najpierw pochowany w jednym miejscu, a wkrótce potem przeniesiony do większego grobu, aby Ptolemeusz i jego następcy mogli spocząć po śmierci obok założyciela miasta. Możemy się też mylić co do czasu pochówku, jeśli ciało Aleksandra zostało przywiezione do Aleksandrii później, niż dotąd przyjmowano. Na przykład nie przez pierwszego, lecz przez drugiego z Ptolemeuszy – po to, aby w 282 roku p.n.e. wyprawić Aleksandrowi i Ptolemeuszowi I wspólny pogrzeb, a tym samym zapewnić dynastii panującej dodatkową legitymizację. Aleksander mógł nawet – choć jest to mało prawdopodobne – zostać skremowany, tak jak to zrobiono z ciałem Hefajstiona. Wówczas szukalibyśmy grobu zawierającego jego popioły. Grobowiec mógł też zostać ukradziony albo zniszczony w późniejszym okresie, podczas walk o władzę nad miastem. Wszystko to utrudnia poszukiwanie grobu Aleksandra. Zastanawiające, że po pielgrzymkach cesarzy rzymskich do tego grobu przez cały III wiek wzmianki o takich wizytach całkowicie ustają. Setki prób odkrycia grobu nie dały żadnego wyniku. Ja sam godzinami wysłuchiwałem najrozmaitszych hipotez – według jednej grób znajduje się na cyplu, który był kiedyś wyspą Faros. Grób pod nogami przechodniów? Kiedy chodzi się po wielkomiejskim centrum Aleksandrii, łatwo zapomnieć, że przypuszczalnie gdzieś tu – prawie na pewno między zachodnią a wschodnią bramą z okresu ptolemejskiego – głęboko pod ziemią spoczywa we wspaniałym grobowcu Aleksander Wielki. Jeden z najsławniejszych ludzi w historii i jeden z najbardziej poszukiwanych obiektów na świecie. Może być wszędzie – nawet tam, gdzie się tego najmniej spodziewamy. Pod moimi stopami w tej chwili, pod łóżkiem tej pary, pod kuchnią tego mężczyzny albo pod ogródkiem tej kobiety. Zagadka ta dodaje Aleksandrii tajemniczości i jeszcze mocniej wiąże teraźniejszość miasta z jego monumentalną przeszłością. Poszukiwania grobu Aleksandra, odurzające jak narkotyk, potwierdzają też dziwną nieśmiertelność założyciela miasta. Jeśli jednak w końcu znajdziemy ten grób, od razu przypomnimy sobie, że słynny zdobywca był jak najbardziej śmiertelny. To jest przedruk z książki Islama Issy pt. „Aleksandria. Miasto, które zmieniło świat”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont w przekładzie Władysława Jeżewskiego. Tytuł, skróty i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Aleksander Wielki. Największy dowódca starożytności i wróg męskich bród
Osobiście brał udział w bitwach. Był utalentowanym wodzem i mówcą. Jego państwo rozciągało się od Grecji aż po Indie. W Egipcie był uważany za faraona i wyzwoliciela. Poznajcie niezwykłą postać. To Aleksander Wielki.
W tym artykule: Aleksander Wielki. Droga do władzy Aleksander. Władca oczytany i z poczuciem humoru Kierunek: wschód Aleksander Wielki i węzeł gordyjski Bitwa pod Issos i dalsze podboje Podbój Azji Rządy Aleksandra. Integracja z Persami i wojna z… brodami Grób Aleksandra Wielkiego Aleksander Wielki był synem Filipa II Macedońskiego i Olimpiady. Pojawiały się sugestie, że jego ojcem mógł być ostatni rdzenny egipski faraon Nektanebo II. Aleksander urodził się w 356 roku p.n.e. w Pella w Macedonii. Zmarł w wieku zaledwie 32 lat w Babilonie w Mezopotamii. Aleksander Wielki. Droga do władzy Ponoć był bardzo dojrzałym dzieckiem. W wieku zaledwie siedmiu lat miał przyjąć perskich posłów i rzeczowo z nimi rozmawiać. Dlatego płynnie przejął władzę w Macedonii w wieku 20 lat, w 336 roku p.n.e. Nie można wykluczyć, że był zamieszany w spisek na życie swojego ojca, Filipa II. Sam się do tego nie przyznawał. Winę za śmierć ojca zrzucał na króla Persów, Dariusza III. Jego królestwo było silne. Już ojciec Aleksandra podporządkował sobie greckie państwa. W momencie śmierci Filipa doszło do powstania Greków, którzy chcieli odzyskać wolność. Aleksander szybko stłumił rozruchy. Również rozprawił się z plemionami atakującymi jego państwo od północy. Aleksander. Władca oczytany i z poczuciem humoru Wychowankiem i nauczycielem młodego Aleksandra był najwszechstronniejszy myśliciel i filozof starożytności Arystoteles. To on zaszczepił w przyszłym władcy miłość do „Iliady” Homera. Była to opowieść o słynnej wojnie trojańskiej. Aleksander identyfikował się z Achillesem, który był prototypem męskiej urody i odwagi w starożytnej Grecji. Z Aleksandrem związana jest legenda dotycząca pojmanego pirata Diomedesa. Władca spytał go, jak śmie uprawiać rozbój na morzu? Na co ten odrzekł: „A jak ty śmiesz go uprawiać na lądzie? Nazywają mnie piratem, bo mam jedną galerę; ciebie zaś, który pustoszysz świat wielkimi armiami, zwą królem.” Ta bezczelna, ale i trafna odpowiedź spodobała się Aleksandrowi. Diomedes na wniosek Aleksandra został księciem i sędzią. Kierunek: wschód Ambicją Aleksandra był podbój całego znanego świata. Najpierw celem było rozbicie państwa Persów. W 334 roku p.n.e. licząca kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy armia macedońsko-grecka pod wodzą młodego króla przeprawiła się do Azji Mniejszej. Początkowo Aleksander skierował swoje kroki do Troi, gdzie złożył wieniec na symbolicznym grobie bohatera swojej młodości, Achillesa. Na tym nie poprzestał. Zgodnie ze zwyczajem nago wziął udział w biegu ku czci herosów. Towarzyszyli mu jego przyjaciele Aleksander Wielki i węzeł gordyjski Gdy Aleksander podbijał Anatolię, zajął również Frygię i jej stolicę, Gordion. Tam ujrzał wóz mitycznego króla Gordiosa I, ojca Midasa. Jarzmo wozu połączone było z dyszlem z pomocą przemyślnego węzła. Według przepowiedni osoba, która ów węzeł rozwiąże, miała zostać panem świata. Aleksander spróbował swoich sił, ale ostatecznie postanowił węzeł przeciąć. Dlatego dzisiaj mówimy o rozstrzygnięciu zagmatwanego problemu w sposób radykalny, określając to jako „rozcięcia węzła gordyjskiego.” Bitwa pod Issos i dalsze podboje Wojska Aleksandra bardzo szybko posuwały się w kierunku stolicy Persów, Persepolis na terenie dzisiejszego Iranu. W 333 roku p.n.e. stoczył na pograniczu Azji Mniejszej i Syrii wielką bitwę pod Issos z armią perską dowodzoną przez Dariusza III. Zwycięstwo Aleksandra było wielkie. Wziął do niewoli rodzinę władcy perskiego i zdobył skarbiec królewski. W kasetce z perfumami Dariusza umieścił otrzymany od Arystotelesa egzemplarz „Iliady”. Wkrótce Aleksander dotarł aż do Egiptu. Tam został przyjęty jako wyzwoliciel. Przez Egipcjan został uznany zresztą za faraona. Aleksander założył parędziesiąt miast, z czego kilka nosiło jego imię. Najsłynniejszym była egipska Aleksandria. Powstała według pomysłu Dejnokratesa na planie prostokąta z szerokimi ulicami przecinającymi się pod kątem prostym. Jednak dopiero następcy Aleksandra przyczynili się do rozkwitu miasta. To tam powstała słynna latarnia morska na Faros, która była jednym z cudów świata starożytnego (być może według pomysłu Aleksandra) i Biblioteka Aleksandryjska. Do podboju arabskiego w VII wieku n.e. Aleksandria pełniła rolę intelektualnej stolicy wschodniego Śródziemnorza. Podbój Azji Kolejną wielką bitwę Aleksander rozegrał z Persami pod Gaugamelą po przekroczeniu Tygrysu i Eufratu w Mezopotamii w 331 roku p.n.e. Ponownie odniósł sukces i szybko ruszył do stolicy Dariusza III, Persepolis i do Suzy, które zdobył z łatwością. Władca Persji salwował się ucieczką. Zabił go ostatecznie satrapa Baktrii, Bessos. I jego w końu dopadł i zgładził Aleksander na obszarze obecnego Afganistanu. Wśród ruin antycznej Persji. Odwiedź Persepolis i przenieś się w czasie Persepolis to ruiny starożytnego, perskiego miasta, którego historia zaczęła się około 2500 lat temu. Dziś obiekt ten jest wpisany na listę UNESCO. Choć nie zachowało się wiele, z pewno.. Apetyt Aleksandra na podboje był wielki. W ostatnich latach życia dotarł aż do Indii, ale zmęczona armia nie chciała już maszerować dalej. Żołnierze przeszli ze swoim wodzem około 18 tys. km! Teraz przyszła pora na ugruntowanie władzy na zajętych terenach. Rządy Aleksandra. Integracja z Persami i wojna z… brodami Po zakończeniu zasadniczych podbojów Aleksander ustanowił stolicę w Babilonie. Jego marzeniem było stworzenie uniwersalnej monarchii rozciągającej się od Macedonii po Indie. Jednak wywołało to niezadowolenie wśród Greków i Macedończyków. Sam dążył do integracji z lokalnymi ludami. Do armii i administracji państwowej włączał przedstawicieli podbitych ludów. Poślubił córkę Dariusza III, Barsinę. Z kolei jego oficerowie mieli ożenić się z kobietami z arystokratycznych perskich rodów. Aleksander był ponoć wrogiem męskich bród. Wprowadził zwyczaj ich golenia. Uzasadniał to praktycznymi względami: w czasie walki można je przecież łatwo pochwycić i unieszkodliwić nieprzyjaciela. Aleksander chciał podbić jeszcze zachodnią część Morza Śródziemnego. Zaczął nawet budować wielką flotę, ale te plany wstrzymała jego gwałtowna i niespodziewana śmierć. Dopadła go gorączka i po kilku dniach zmarł. Grób Aleksandra Wielkiego Aleksander zmarł nagle w wieku 32 lat. Trwają dyskusje, czy przyczyną była malaria. Być może go otruto. Po jego śmierci jego wielkie królestwo rozpadło się na kilka zasadniczych części: królestwo Ptolemeuszy w Egipcie, Antygonidów w Grecji i Macedonii, Seleukidów w Azji i państwa Lizymacha w Tracji. Od wielu lat trwają poszukiwania jego grobu. Uważa się, że faraon Ptolemeusz I sprowadził do Egiptu ciało Aleksandra i pochował w złotej trumnie w Aleksandrii. Gdy polscy archeolodzy rozpoczęli wykopalisk w centralnej części tego miasta w latach ’60 XX wieku, gruchnęła informacja, że natknęli się na grób macedońskiego władcy. Kierownik prac, prof. Kazimierz Michałowski, musiał wysyłać dementi do różnych mediów, również do USA. W depeszy do Ameryki naukowiec napisał, że nie odkrył grobu Aleksandra, ale pierwszy teatr antyczny na terenie Egiptu. Grobowiec Aleksandra zlokalizowany był zapewne w Soma, czyli królewskim mauzoleum w Aleksandrii. Jego pozostałości znajdują się być może pod meczetem Nebi Daniela w aleksandryjskim śródmieściu. Ostatecznych dowodów na to jednak nie mamy. Źródła: Kopaliński W. Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1991 Martin T.R., Starożytna Grecja, Poznań 2022 Michałowski K. Od Edfu do Faras, Warszaw 1983 Prostko-Prostyński J. Historia starożytności, Warszawa 1998 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Z czego słynęła starożytna Aleksandria? Jakie były dzieje miasta założonego przez Aleksandra Wielkiego?
Aleksandria to metropolia założona na egipskim wybrzeżu przez Aleksandra Wielkiego. Nosi opinię miasta cudów i przywodzi na myśl bogatą historię, kulturę i dziedzictwo intelektualne. Ile w tym zasługi Macedończyka?
W tym artykule: Początki Aleksandrii Starożytna Aleksandria Przeszkoda w budowie Aleksandrii Plan zagospodarowania Aleksandrii Mieszkańcy Aleksandrii Podziały społeczne w starożytnej Aleksandrii Zniszczenie miasta Aleksandra Macedońskiego Budowle starożytnej Aleksandrii Inne Aleksandrie Najpiękniejsza, najświetniejsza, najjaśniejsza – to częste epitety, jakich używali pisarze antyczni, opisując dzieje Aleksandrii. Jednak jej początki nie były tak znakomite. Okazuje się, że jeszcze przed Aleksandrem Wielkim funkcjonowało w tym miejscu skromne egipskie Ra-kedet, osada istniejąca być może już od II tysiąclecia p.n.e. Grecy nazwali ją z czasem Rakotis. Początki Aleksandrii Aleksandria stanowiła bezpieczną przystań dla statków, a jej głównym atutem była zatoka, w której żeglarze mogli się schronić przed sztormami i atakami piratów. Położenie w przesmyku oddzielającym Morze Śródziemne od jeziora Mareotis w Egipcie dawało Rakotis dodatkową wartość strategiczną. Z małej, skromnej wioski rybackiej przekształciła się w istotny punkt obronny oraz handlowy. Na tym jednak pozytywy się kończą, bo antyczni autorzy utrwalili bardzo niepochlebny wizerunek mieszkańców Rakotis. Przyczepiono im etykietę rozbójników, typów spod ciemnej gwiazdy. Dlaczego? Niewykluczone, że odkryte tam przez archeologów wazy greckie, fenickie statuetki i cypryjskie pieczęcie dowodzą nie handlu rodzimej ludności z cudzoziemcami, lecz działalności rabunkowej. Miasto mające chronić przed piratami mogło więc samo żyć z rozbojów. Wszystko uległo zmianie, kiedy w Egipcie pojawił się Aleksander Macedoński. W latach 332–323 p.n.e. położył podwaliny pod kosmopolityczną, bogatą i nieomal nieśmiertelną metropolię. Starożytna Aleksandria W starożytności nazwano ją „Aleksandrią przy Egipcie”, by podkreślić jej odrębność w stosunku do reszty Egiptu. Zgodnie z życzeniem Aleksandra metropolia miała bowiem posiadać status polis jak greckie państwa-miasta. Według Flawiusza Arriana (I–II w. n.e.) wróżbici przepowiadali, że „miasto będzie szczęśliwe tak z innych względów, jak przede wszystkim dzięki płodom ziemi”. Oczywiście, zakładając miasto, Aleksander bazował nie tylko na wróżbach. Jako uczeń Arystotelesa posiadał wiedzę urbanistyczną. Brał także pod uwagę walory strategiczne Rakotis i względy gospodarcze, rozwój kontaktów Egiptu ze światem śródziemnomorskim. Istotną rolę mógł też odegrać klimat, aczkolwiek co do niego opinie starożytnych były podzielone. Jedni autorzy (Diodor, Strabon oraz Ammian Marcellinus) zwracali uwagę na jego walory: łagodność i korzystny układ wiatrów. Pozostali narzekali na szkodliwe powietrze – zepsute i bagienne, brak czystej wody i plagę najróżniejszego robactwa. Być może prawda leży pośrodku. Obecnie panują w Aleksandrii przyjemne temperatury w okresie zimowym oraz upalne lata, tak mogło też być w przeszłości. Przeszkoda w budowie Aleksandrii Podczas budowy Aleksandrii nie obyło się bez kłopotów. Zachowane fantastyczne opowiadania przywodzą na myśl legendę o smoku wawelskim! Prace budowlane utrudniał rzekomo potwór przypominający właśnie smoka. Zabito go dzięki sprytnemu podstępowi Aleksandra. Najpierw zaserwowano bestii „ogniste danie” składające się ze zwierząt wypchanych śmiercionośną mieszanką. Kiedy to okazało się niewystarczające, dobito potwora ognistymi kulami. Przed kolejnymi nieszczęściami miało chronić przyszłych aleksandryjczyków bóstwo opiekuńcze wybrane przez Macedończyka. Był to piękny młodzieniec, pan żniw i wina, zwany Agathos Daimon. Plan zagospodarowania Aleksandrii Flawiusz Arrian podkreśla, że Aleksander sam ustalił zarys granic miasta oraz zdecydował o rozmieszczeniu poszczególnych budowli, takich jak agora, świątynie bóstw greckich itp. Wódz był też autorem podziału Aleksandrii na 5 dzielnic, oznaczonych literami alfabetu greckiego (Alfa, Beta, Gamma, Delta, Epsilon) – co stanowiło skrót zdania „Aleksander Król z Rodu Zeusa Zbudował”. Zagadka ukryta w literach greckich miała rzekomo podkreślać biegłość Aleksandra w rozwiązywaniu szyfrów i logicznych zagadek. Nawet jeśli to tylko propaganda – uwydatniała mądrość wodza. Dla rekonstrukcji wyglądu dawnej Aleksandrii cenna jest relacja Strabona sprzed 2 tys. lat: „Miasto jest pocięte ulicami, którymi mogą się poruszać konie i zaprzęgi. Dwie są bardzo szerokie, szerokości ponad 30 metrów. Przecinają się one pod kątem prostym. Jednym słowem miasto pełne jest pomników i sanktuariów”. Jak zaznaczył Strabon, „najpiękniejszą budowlą jest gimnazjon, który ma portyki długości przeszło stadionu”. Jednak Aleksandria cieszyła się u potomnych sławą przede wszystkim dzięki latarni morskiej na wyspie Faros oraz dzięki Bibliotece Aleksandryjskiej. Latarnię okrzyknięto jednym z siedmiu cudów świata. Tyle że nawet jeśli Aleksander był jej pomysłodawcą, powstała dopiero kilkadziesiąt lat po jego śmierci. A już na pewno Macedończyk nie miał związku ze słynną biblioteką. Chyba że zinterpretujemy w ten sposób fakt, iż prawdopodobnym budowniczym słynnej książnicy był Ptolemeusz I – jeden z generałów Aleksandra Wielkiego. Mieszkańcy Aleksandrii Macedończyk wydał rozkaz, aby do wznoszonego przez niego miasta przesiedliła się cała okoliczna ludność. Nie wiadomo jednak, ile Aleksandria miała mieszkańców w jego epoce. Za czasów Diodora Sycylijskiego, w I w. p.n.e., liczyła 300 tys. ludzi wolnych, a do tego dochodziło wielu niewolników. Znaleźli się tam przedstawiciele najrozmaitszych nacji: Grecy, Egipcjanie, Nubijczycy, Żydzi, Arabowie, Syryjczycy, Persowie i przybysze z jeszcze dalszych części Azji. Zamieszkali w różnych dzielnicach: Alfa była dzielnicą królewską; Betę zamieszkiwała grecka arystokracja; Gammę – prości Grecy; Deltę zamieszkiwali Żydzi; Epsilon (zwana inaczej – jak dawne miasto – Rakotis) była dzielnicą egipską, często uważaną za gorszą. Podziały społeczne w starożytnej Aleksandrii Rozwarstwienie społeczeństwa było ogromne, poczynając od wysokich urzędników po prostych rzemieślników. Artyści i uczeni byli najczęściej pochodzenia greckiego. Z kolei warsztaty znajdowały się w rękach egipskich. Wśród Żydów spotykało się zarówno ubogich rzemieślników, jak też bogatych bankierów. Uprzywilejowaną pozycję zajmowali Grecy. Egipcjan traktowano zaś jak obywateli drugiej kategorii. Różnice między narodowościami prowadziły do spięć. Wrogie reakcje powodowała szczególnie uprzywilejowana pozycja rodaków Aleksandra. Różnorodna i ludna metropolia, której budowę zapoczątkował Aleksander Wielki, buzowała więc od konfliktów. Działo się tak pomimo mieszanych małżeństw oraz interesów. De facto jedyną dziedziną, która połączyła Egipcjan oraz Greków – poza wspólną miłością do wina – była religia. Świadczyć o tym może intensywny rozwój kultów Izydy oraz Serapisa, które szybko zawędrują także poza granice Aleksandrii, m.in. do Rzymu. Zniszczenie miasta Aleksandra Macedońskiego Aleksandria i jej związki z macedońskim zdobywcą zafascynowały wielu cesarzy rzymskich. Podobno już Oktawian August odwiedził mauzoleum Aleksandra Wielkiego. Jego lokalizacja do dziś budzi kontrowersje wśród uczonych – podobno znajdowało się w pobliżu skrzyżowania głównych ulic, nieopodal Bramy Kanopskiej. Z odwiedzinami Oktawiana w grobowcu Aleksandra łączy się niezwykła anegdota. Kiedy Rzymianin się pochylił, by złożyć pocałunek na twarzy Macedończyka, niechcący uszkodził mu nos! Aleksandrię faworyzował Neron, który myślał nawet o przeniesieniu stolicy do metropolii „przy Egipcie”. Zapewne także cesarz Wespazjan żywił do niej ciepłe uczucia, bo wedle historycznych źródeł to w tym mieście został okrzyknięty cesarzem w 69 r. Niestety, ze starożytnej chwały Aleksandrii nie przetrwało wiele. W kolejnych wiekach miasto padło ofiarą niezliczonych kataklizmów: pożarów, powodzi, trzęsień ziemi i oczywiście wojen. W czasach chrześcijaństwa bezmyślnie zniszczono liczne pomniki, rzeźby i teatr w Dzielnicy Królewskiej. Nie przetrwały pogańskie sanktuaria, wiele budowli zamieniono w kościoły. W trakcie zamieszek zginęła m.in. Hypatia z Aleksandrii, pierwsza męczennica nauki. Te zniszczenia pogłębione zostały, gdy w 642 r. n.e. miasto zdobyły islamskie wojska kalifa Omara. Wtedy też – jak na ironię – nazwę „Aleksandria” zastąpiono dawnym „Rakotis”. Lecz pamięć o macedońskim wodzu okazała się jednak silniejsza, bo dziś znów nazywa się – choć po arabsku – Al-Iskandarijja. Budowle starożytnej Aleksandrii Biblioteka i Musejon były wizytówkami starożytnej Aleksandrii. Mieściły się w Dzielnicy Królewskiej, a wznieśli je Ptolemeusze. „Musejon stanowi część pałacu; zawiera miejsce z siedzeniami do odbywania zebrań i wielką salę, gdzie uczeni – członkowie Musejonu spożywają wspólne posiłki” – pisał Strabon. W czasach ptolemejskich tworzyli tu literaci, lekarze, architekci, matematycy, by wymienić Kallimacha, Teokryta, Euklidesa czy Archimedesa. Członkom Musejonu zagwarantowano wyżywienie, pensje płacono z królewskiego skarbca. Aleksandria dawała im szanse rozwoju i zgłębiania tajników wiedzy. Powstały też ogrody (botaniczny i zoologiczny), obserwatorium astronomiczne i pracownie chirurgiczne, gdzie dokonywano sekcji zwłok. Bujny rozkwit różnych dziedzin nauki był możliwy dzięki władcom występującym w roli opiekunów i sponsorów. Mecenat umacniał ich władzę, a powstała instytucja nie tylko przeżyła swoich inicjatorów, ale przetrwała w nazewnictwie do naszych czasów – jako „muzeum”. Nie mniej słynna była biblioteka. Ta najsławniejsza książnica starożytności pod koniec panowania Ptolemeuszy liczyła 700 tys. zwojów. Według Strabona była to budowla otoczona portykiem, mieszcząca salę z ławami. Zwoje papirusowe przechowywano zapewne w skrzyniach. Kim był Cheops? Twórca najpotężniejszej egipskiej piramidy i wielki faraon Cheops był jednym z najpotężniejszych władców starożytnego Egiptu. Mimo że wzniósł największą egipską piramidę, to do naszych czasów zachowała się tylko jedna figurka, która go prz... Inne Aleksandrie Aleksandria przy Egipcie nie była jedynym miastem zbudowanym przez macedońskiego wodza i noszącym jego imię. Pseudo-Kallistenes (III w. n.e.) w „Romansie o Aleksandrze” wymienił też inne: „Aleksandrię, nazwaną od konia Bukefalosa, Aleksandrię koło Persów, Aleksandrię nazwaną od imienia Porosa, Aleksandrię w Scytii, Aleksandrię nad rzeką Tygrys, Aleksandrię koło Babilonu, Aleksandrię przy Troadzie, Aleksandrię koło Suzy”. Z różnych przyczyn minął się jednak z prawdą. Owszem, Macedończyk założył Aleksandrię – Bukefaleia nad Hydaspesem (dzisiaj w Pakistanie), dla upamiętnienia swego konia Bukefalosa. Jednak Aleksandria koło Persów oraz Aleksandria koło Babilonu to fundacje nie Macedończyka, ale Seleukidów – z III w. p.n.e. Podobnie Aleksandria nad rzeką Tygrys (identyfikowana z Seleukią) oraz Aleksandria koło Suzy. Aleksandria w Scytii uważana jest przez część badaczy za bliźniaczą siostrę Aleksandrii Escharte (dzisiaj w Tadżykistanie). Z kolei Aleksandria przy Troadzie (Turcja) to miasto powstałe później, pierwotnie jako Antigoneia. Zaś „Aleksandrii nazwanej od imienia Porosa” trzeba szukać gdzieś w Indiach. Justyna Korzeń – absolwentka informacji naukowej i bibliotekoznawstwa oraz historii, zafascynowana dziejami Egiptu.
Hypatia z Aleksandrii. Kim była pierwsza męczennica nauki?
Jedną z największych aleksandryjskich filozofek i matematyczek rozszarpał w kościele tłum chrześcijańskich radykałów. Czy za samosądem faktycznie kryła się wyznaniowa rewolucja późnego cesarstwa?
W tym artykule: Wojny religijne w Aleksandrii Hypatia z Aleksandrii – tragiczna uczona antyku Kim była Hypatia? Wybitna przedstawicielka szkoły neoplatońskiej Hypatia angażowała się w sprawy Aleksandrii „Kozioł ofiarny” biskupa Aleksandrii Zabójstwo Hypatii Aleksandryjskiej Hypatia z Aleksandrii – ofiara chrześcijańskiej walki z pogaństwem? Hypatia z Aleksandrii to jedna z pierwszych naukowczyń cywilizacji śródziemnomorskiej. Żyjąca w IV wieku n.e. kobieta zasłynęła również jako jedna z pierwszych męczennic oddanych idei postępu naukowego. Postać Hypatii spopularyzował film „Agora" z 2009 roku w reż. Alejandra Amenábara. Wojny religijne w Aleksandrii Aleksandrię – miasto współczesne Hypatii – uważano za „koronę wszystkich miast”. Było to miejsce wielokulturowe, w którym kwitło życie umysłowe, byli uczeni oraz szkoły matematyczne i medyczne. Z drugiej strony, w tamtym czasie Aleksandria stała się sceną politycznych i religijnych potyczek między katolikami oraz innowiercami. Wydany przez cesarza Teodozjusza I w 380 roku edykt tesaloński ustanawiał chrześcijaństwo religią państwową Cesarstwa Rzymskiego. Jedenaście lat później cesarz zakazał natomiast praktyk kultowych, co było już prostą drogą do prześladowania „pogan”. Wrogie nastroje wobec wyznawców dawnej wiary podsycała działalność patriarchy Teofila prowadzącego od 385 roku walkę z pogaństwem. Profanowano stare obiekty kultu religijnego, niszczono pogańskie świątynie i pomniki. Symbolem chrześcijańskiego rozprawiania się z pogaństwem stało się zburzenie Serapejonu, świątyni egipskiego boga Serapisa, do którego doszło w 391 roku. Zniszczono wówczas resztki słynnej niegdyś Biblioteki Aleksandryjskiej. Biskupi aleksandryjscy tworzyli swoiste „armie” do walki z wyznawcami dawnej religii. Ich szeregi zasilali parabolanie – najniżsi rangą duchowni, zwykle niewykształceni i podatni na manipulację. Oficjalnie byli powołani do opieki nad chorymi i grzebania zmarłych. W praktyce zajmowali się burzeniem pogańskich świątyń i organizacją pogromów Żydów. Niektórzy poganie nie pozostawali jednak dłużni władzy. Buntownicy w odwecie chwytali i krzyżowali chrześcijan. Krew przelewano zatem po obu stronach. To właśnie w takiej napiętej atmosferze panującej w Aleksandrii Hypatia spędziła całe swoje życie, stając się jej oddaną i poważaną mieszkanką. Nie podejrzewała, jak niegodziwy koniec zgotuje jej aleksandryjska społeczność. Hypatia z Aleksandrii – tragiczna uczona antyku Odtworzenie losów Hypatii sprawia wiele trudności ze względu na ubogość zachowanych źródeł, wyraźną stronniczość autorów wplatających w jej życiorys pogardę dla instytucji kościoła lub przeciwnie. Przedstawiano też uczoną jako zagrożenie dla katolickiego porządku. Miało również miejsce swoiste przeplatanie się danych historycznych z legendą, która narosła wokół jej postaci za sprawą literackich interpretacji. Już sama data urodzin Hypatii budzi niepewność. Najczęściej przytaczana data w oparciu o przekaz Hezychiusza to 370 rok. Choć niektórzy historycy (m.in. Jan Malalas, Alan Cameron) opowiadają się za wcześniejszą datą, około 355 roku. W chwili śmierci w 415 roku Hypatia miała być bowiem wiekową kobietą, a w końcu jej najpopularniejszy uczeń, Synezjusz z Cyreny, uczęszczał na wykłady uczonej na początku lat 90. IV stulecia. Jest zatem mało prawdopodobne, że Hypatia prowadziła tak zaawansowane kursy z filozofii i matematyki, mając zaledwie 20 lat. Kim była Hypatia? Hypatia była córką matematyka i astronoma, Teona, który zaszczepił w niej zainteresowanie nauką. O naukowej randze jej ojca w aleksandryjskim świecie świadczy, chociażby fakt, że pozostawał członkiem Muzejonu, największego instytutu naukowego starożytności. Prawdopodobnie wspólnie pracowali nad wydaniem słynnych „Elementów” Euklidesa, a także innych tekstów słynnych matematyków. Profesor Maria Dzielska, autorka najobszerniejszego opracowania w języku polskim poświęconej filozofce, pisze: „(…) jej zasługa jako matematyczki, podobnie jak ojca, polegała na utrwalaniu i przekazywaniu swoim i następnym pokoleniom studentów wielkiej matematycznej i astronomicznej tradycji Aleksandrii. W dobie destrukcji Serapeum i zamknięcia Muzejonu (…) uważali oni, że obrona naukowego i kulturalnego dziedzictwa hellenizmu stanowi ich najważniejsze zadanie. I oboje włożyli olbrzymi wysiłek naukowy, wydając i komentując dzieła przodków, ażeby ten cel wypełnić”. Wybitna przedstawicielka szkoły neoplatońskiej Dziś Hypatię Aleksandryjską pamiętamy jako „męczennicę nauki” i „egipską mędrczynię”. Była wykształcona, a jej przedmiot badań obejmował zarówno matematykę, astronomię, jak i filozofię neoplatońską, łączącą myśl Platona z grecko-rzymskim politeizmem. Starożytny historyk Sokrates Scholastyk w „Historii Kościoła” pisał o Hypatii: „Udało jej się osiągnąć tak wysoki stopień wykształcenia, że przewyższała współczesnych sobie filozofów, stała się kontynuatorką wznowionej przez Plotyna szkoły platońskiej i potrafiła wykładać na prośbę zainteresowanych wszelkie, jakiekolwiek by były, doktryny filozoficzne”. Wśród uczniów Hypatii można było spotkać reprezentantów władzy, adwokatów, wpływowe osoby ze środowiska wojskowego i rządowego, chrześcijan, jak i osoby wyznające dawną religię. Dzięki zachowanym listom jednego z najbardziej oddanych uczniów Hypatii – Synezjusza z Cyreny – wiemy, że uczniowie nazywali ją „prawdziwym przewodnikiem w filozoficznych misteriach”. Hypatia stroniła od konfliktów na tematy wiary, a w kręgu jej szanowanych uczniów nie było miejsca na nietolerancję religijną. Sama była poganką i choć racjonalnie wierzyła w zdolności ludzkiego umysłu oraz prawa natury, nigdy nie przestała rozwijać swych potrzeb duchowych. Dążyła poprzez cnotę do poznania Prawdy i, jak głosi filozofia neoplatońska, zbliżenia się do czystej jedności, bytu doskonałego, czyli absolutu. Przy tym wszystkim obawiając się, że urzędnicy zakażą jej wykładów, nie uczęszczała do pogańskich świątyń, ani nie dołączała do tłumu protestujących wobec dewastacji ich ośrodków kultu religijnego. Hypatia angażowała się w sprawy Aleksandrii Często zawierała bliskie znajomości z wpływowymi urzędnikami i przedstawicielami władzy. Przyjaźniła się m.in. z cesarskim prefektem, namiestnikiem Egiptu Orestesem. Ten, choć był chrześcijaninem, pozostawał tolerancyjny i akceptował jej odmienną wiarę. Sam najprawdopodobniej przeszedł na chrześcijaństwo z praktycznych celów, ułatwiając sobie karierę polityczną. Niejednokrotnie konsultował z Hypatią sprawy urzędowe, przypuszcza się, że był również słuchaczem jej publicznych wykładów. Filozofka nie podejrzewała nawet, że serdeczna znajomość z prefektem ściągnie na nią w przyszłości gniew ortodoksyjnych mnichów, sądzących, że sprowadza egipskiego namiestnika na złą drogę. Według Jana z Nikiu wpływ Hypatii miał sprawić, że Orestes „przestał uczęszczać do kościoła, jak zwykł to dotychczas czynić”. Hypatia, cieszyła się ogromną popularnością i uchodziła w Aleksandrii za autorytet moralny. Neoplatonik tworzący niedługo po śmierci Hypatii, Damascjusz, zauważał, że za sprawą utalentowanej myślicielki Aleksandria V wieku upodobniła się do Aten V wieku p.n.e., kiedy to wielcy politycy radzili się filozofów w kwestiach państwowych. W Aleksandrii ceniono skromność i czystość Hypatii, jej powściągliwość względem zmysłowych pragnień i oddanie wyższym sprawom, a także inteligencję i otwarty umysł. Nigdy nie związała się z żadnym mężczyzną, a jej największą miłością pozostawała nauka. Maria Dzielska również podkreśla wysoką pozycję uczonej w aleksandryjskiej społeczności: „Swoją postawą duchową, zdolnościami politycznymi i popularnością jako wykładowcy doprowadziła do tego, że znaczenie filozofii wzrosło w mieście, a jej zasady stały się cenione przez funkcyjnych polityków”. Powszechne uznanie dla jej dokonań i poglądów budziły zawiść w biskupie Aleksandrii, Cyrylu, później uznanym za świętego i wybitnego teologa. Ten zwrócił się wkrótce przeciwko prefektowi Orestesowi, który często konsultował z Hypatią ważne dla miasta sprawy. Cyryl podburzył przeciwko niemu mnichów z klasztoru Nitrii, którzy obrzucili kamieniami powóz prefekta. Jeden z napastników, Ammoniusz, trafił Orestesa w głowę, jednak ten dzięki pomocy mieszkańców wyszedł cało z ataku. Przywódca radykalnych mnichów został zesłany na tortury, w których wyniku zmarł, a Cyryl postanowił uczynić z niego męczennika, co sprawiało, że jego stosunki z prefektem stawały się coraz bardziej napięte. Oliwy do ognia dolewały wygórowane ambicje biskupa, który w krótkim czasie zaczął roztaczać swoją władzę poza krąg kościelny, mieszając się w sprawy publiczne. To z oczywistych powodów nie odpowiadało miejskim zwierzchnikom, w tym nie mniej ambitnemu Orestesowi, na którego przemówienia Cyryl miał przysyłać podsłuchujących donosicieli. Prefekt starał się łagodzić publiczne starcia chrześcijan z Żydami. Jednak przez nieustępliwość biskupa walki jedynie wzbierały na sile. W niedługim czasie niemal wszystkich Żydów wypędzono z miasta. „Kozioł ofiarny” biskupa Aleksandrii W konflikt Cyryla i Orestesa miała wkrótce zaangażować się Hypatia, która wierzyła, że władza powinna pozostać świecka, a także opowiadała się po stronie obrońców Żydów. Dzielska zauważa: „(…) okazało się, że u tego patriarchy Hypatia nie znajdzie żadnego zrozumienia. Cyryl bowiem, który cieszy się jako teolog i dogmatyk dużym poważaniem u współczesnych patrologów i badaczy dziejów Kościoła, był przez jemu współczesnych inaczej postrzegany. Opisuje się go w źródłach jako człowieka bardzo namiętnego, żądnego władzy i chyba bardziej bezwzględnego w jej osiąganiu niż jego poprzednik i wuj – Teofil – oraz postać wzbudzająca w Egipcie wiele konfliktów”. Cyryl uznawał Hypatię za czarownicę działającą na szkodę chrześcijaństwa. Oskarżał ją o praktykowanie satanizmu i magii (do czego skłaniała go być może praktyka teurgiczna, którą posługiwało się wielu neoplatoników). Dawniej połączenie kobiecości i lotnego umysłu bywało wystarczającym powodem do zarzucenia kobietom nauki czczenia Szatana. Z drugiej strony Hypatia nie była ani pierwszą, ani ostatnią filozofką starożytności. W Aleksandrii żyło wiele innych uczonych kobiet, które jednak uniknęły tragicznego losu Hypatii. Wśród nich warto wspomnieć matematyczkę Pandrosion, neoplatoniczkę Teodorę czy znaną z „Żywotów Izydora” Damascjusza jako „najlepszą i najpiękniejszą z kobiet aleksandryjskich” Edezję, zgłębiającą myśl Platona i Arystotelesa. Zabójstwo Hypatii Aleksandryjskiej Biskup twierdził, że to właśnie Hypatia odpowiada za jego konflikt z Orestesem, stojąc na drodze ich pojednania. Paradoksalnie, filozofka nie szerzyła antychrześcijańskiej nauki, a wielu jej uczniów w przyszłości wniknęło w struktury kościelne. Jednak Cyryl uważał, że to uczona, doradzając Orestesowi, wpoiła mu nieprzejednaną postawę. Wypowiadane publicznie słowa hierarchy, niemające potwierdzenia w faktach, trafiały jednak do aleksandryjskich fanatyków religijnych. Według relacji Sokratesa Scholastyka w marcu 415 roku jeden z nich – lektor kościelny Piotr – zebrał bandę, z którą napadł na powóz, którym jechała Hypatia. Tłum wywlókł uczoną z pojazdu i zaciągnął do kościoła Cezarjon, gdzie zdarto z niej szaty, a jej ciało rozczłonkowano odłamkami glinianych skorup. Zwłoki Hypatii spalono w miejscu zwanym Kinaron. Okoliczności brutalnego morderstwa Hypatii do dziś budzą wątpliwości. Przez wiele stuleci śmierć neoplatońskiej filozofki i matematyczki uważano za tragiczne następstwo niepokojów religijnych w Aleksandrii. „Wielokrotnie w pierwszych wiekach nasze ery miało miejsce prześladowanie egipskich chrześcijan; po zwycięstwie chrześcijaństwa nastąpiło nie mniej zajadłe prześladowanie pogan. Spalenie Biblioteki Aleksandryjskiej, zburzenie Serapeum i zamordowanie Hypatii, to kolejne odsłony tego dramatu” – czytamy w pracy zbiorowej „Religie starożytne Bliskiego Wschodu” pod redakcją prof. dr. hab. Krzysztofa Pilarczyka. Hypatia z Aleksandrii – ofiara chrześcijańskiej walki z pogaństwem? W powszechnej świadomości Hypatia stała się „męczennicą nauki”, symbolem zmierzchu antycznego światopoglądu ustępującego miejsca średniowiecznej wizji świata. A w końcu – wzorem współczesnych feministek, dostrzegających w jej sylwetce wyraz buntu wobec ograniczonych umysłów duchownych i jedną z ostatnich przedstawicielek czasów sprzed „wieków ciemnych”, w których kobiety mogły myśleć. Taki, bądź co bądź uproszczony, obraz filozofki przesiąkł do kultury głównie za sprawą XVIII-wiecznej literatury. Hypatia stała się w niej swoistym narzędziem w rękach oświeceniowych myślicieli rozprawiających się z fanatycznym katolicyzmem (m.in. Johna Tolanda, Woltera), wykorzystujących jej wstrząsające losy jako argument przeciwko Kościołowi i zabobonom. Wspomniani filozofowie nazbyt łatwo odrzucali jednak niewpasowujące się w ów portret fakty z życia aleksandryjskiej uczonej. Choć pozostaje ona ofiarą zacofania oraz dogmatyzmu, była też „rygorystką moralną, nie mniej przekonaną o konieczności nakazów, zakazów i potrzebie ascezy cielesnej jak przeciwstawiani jej dogmatyczni, bezduszni i bezwzględni wrogowie prawdy i postępu – chrześcijanie”, zauważa Maria Dzielska. Czy psychopatę poznasz po tym, jaką kawę pije? Oto, co na ten temat mówi nauka Czy psychopaci preferują gorzką, czarną kawę? To bardziej skomplikowane. Psychopatia wiąże się z innymi cechami osobowości. Coraz częściej samosąd chrześcijańskich radykałów jest interpretowany w ramach politycznych, a nie religijnych. Przez większość życia uczona była tolerancyjną osobą, stroniła również od wyznaniowych sporów. Zdawała się (z trudem) akceptować politykę skierowaną przeciwko poganom, aby w dalszym ciągu prowadzić działalność naukową. Wydaje się, że w pewnym momencie Hypatię uznano za nazbyt wpływową – w końcu niejeden przedstawiciel władzy zasięgał u niej porad, a przy tym niewygodną. Dzielska dostrzega polityczne podłoże haniebnego zabójstwa filozofki: „Hypatia przestała tylko dyskutować z politykami o sprawach miasta i postanowiła przekroczyć nieco swoje funkcje doradcze. Zmieniła swoją dotychczasową strategię filozofa stojącego u boku władzy na bardziej aktywne uczestnictwo w sprawach polityki. Poparła więc Orestesa, pomagając mu w uformowaniu w latach 414–415 czegoś w rodzaju stronnictwa politycznego”. Cyryl z Aleksandrii przyczynił się do śmierci wybitnej uczonej pośrednio. Jego działania przeciwko Hypatii podburzyły aleksandryjskich chrześcijan, prowadząc do dramatycznego końca. Maria Dzielska zwraca uwagę na zawiść biskupa Aleksandrii: „Cyryl uczynił coś, co można by określić naruszeniem zasad chrześcijańskiego porządku moralnego, któremu miał służyć. Stało się tak dlatego, że nie umiał pogodzić się z przegraną. Chciał być liderem społeczności aleksandryjskiej, a tymczasem to miejsce w kręgach elity zajmowała Hypatia”. Lincz na Hypatii nie był jedyną zbrodnią ludu aleksandryjskiego na innowiercach. Jednak, sprytnie wyciszony przez duchownych, czyni z wybitnej uczonej podwójną ofiarę – mordu i zapomnienia. Na to drugie niemal ją skazano z powodu nielicznych przekazów źródłowych na temat jej doniosłych i zarazem tragicznych losów. ŹRÓDŁA: M. Dzielska, „Hypatia z Aleksandrii”, TAiWPN Universitas, Kraków 2010. I. Kienzler, „Niezwykłe kobiety w nauce”, Bellona, Ożarów Mazowiecki 2022. Nasz ekspert Paula Apanowicz Dziennikarka i absolwentka filozofii na Uniwersytecie Gdańskim. Publikowała na łamach tygodnika „Polityka”, serwisów Ofeminin.pl, Histmag.org, stare-kino.pl i OldCamera.pl. Debiutowała jako autorka książką zbiorową „Twarze i Maski. Ostatni wielcy kochankowie kina” (wyd. ebookowo, 2021)
Pod ruinami świątyni Ozyrysa w Egipcie znaleziono tajemniczy tunel o długości 1300 m. Dokąd prowadzi?
Dominikańscy i egipscy archeolodzy odkryli wykuty w skale tunel, który wykopano pod świątynią Ozyrysa w starożytnym mieście Tapuziris Magna, niedaleko Aleksandrii. Przejście ma ponad 1300 metrów długości i znajduje się 20 metrów pod ziemią.
W tym artykule: Pod świątynią Ozyrysa odkryto olbrzymi tunel Tunel najprawdopodobniej pełnił funkcję akweduktu Uważa się, że Taposiris Magna było ostatnim miejscem spoczynku Kleopatry 45 kilometrów na zachód od Aleksandrii, nad Morzem Śródziemnym znajdowało się niegdyś starożytne miasto portowe zwane Taposiris Magna. Jego nazwa oznaczała „wielki grób Ozyrysa”. Osada została założona przez władcę Egiptu Ptolemeusza II Filadelfosa, który panował w latach 283–246 p.n.e. To właśnie za jego czasów Aleksandria stała się kulturalnym ośrodkiem Egiptu i świata helleńskiego. Pod świątynią Ozyrysa odkryto olbrzymi tunel Ptolemeuszowi II Egipt zawdzięcza przekształcenie państwa faraonów w nowoczesną monarchię hellenistyczną. Ptolemeusz doprowadził do rozwoju kultury, administracji państwowej oraz rolnictwa, które reformował w innowacyjny, jak na tamte czasy sposób. Władca zlecał m.in. prace nawadniające, które miały na celu podnoszenie wydajności ziemi. Zespół egipskich i dominikańskich archeologów prowadził ostatnio wykopaliska w starożytnym mieście Taposiris Magna. Badacze odkryli olbrzymi tunel, który znajdował się 20 metrów pod ziemią i miał 1305 metrów długości. Naukowcy twierdzą, że w czasach starożytnych spełniał funkcję kanału wodociągowego, który dostarczał mieszkańcom wodę. Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych Zabytki Egiptu należą do najcenniejszych artefaktów antycznej historii. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Poniżej wymieniamy najciekawsze zabytki Egiptu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zabytki-egiptu-najwazniejsze-obiekty-i-miejsca-zachowane-z-czasow-starozytnych-fot-visions-of-america-universal-images-group-via-getty-images-9d65412.jpeg" width="938" height="626" alt="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" title="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" /> – Ten tunel jest dokładną repliką tunelu Eupalinosa w Grecji uważanego za jedno z największych osiągnięć starożytnych inżynierów – mówi w rozmowie z Live Science Kathleen Martínez, dominikańska archeolożka i kierowniczka zespołu prowadzącego wykopaliska w Egipcie. Tunel najprawdopodobniej pełnił funkcję akweduktu Tunel Eupalinosa został zbudowany w połowie VI wieku p.n.e. Był to podziemny akwedukt na greckiej wyspie Samos, którego budowę zlecił Polikrates. Kanał został wydrążony we wnętrzu niewielkiej góry i miał 1036 metrów długości. Doprowadzał wodę do miasta Pitagorio ze źródła w Agiades. Architektem odpowiedzialnym za projekt tunelu był Eupalinos z Megary, który jest jednym z ojców starożytnej architektury. Archeolodzy twierdzą, że tunel w Taposiris Magna pochodzi z okresu od 304 do 30 r. p.n.e., gdy Egiptem rządziła dynastia Ptolomeuszy, którzy byli pochodzenia macedońskiego. Jej założycielem był Ptolomeusz I Soter, który był jednym z wodzów armii Aleksandra Wielkiego. Naukowcy przyznają, że ich odkrycie jest niezwykłe głównie ze względu na stan zachowania starożytnego miasta portowego. Duża część Taposiris Magna znajduje się obecnie pod wodą, a sama świątynia Ozyrysa została nawiedzona przez liczne trzęsienia ziemi, które doprowadziły do bardzo dużych zniszczeń. Uważa się, że Taposiris Magna było ostatnim miejscem spoczynku Kleopatry Badaczom twierdzą, że w tunelu znaleźli głowy, które były fragmentami dwóch alabastrowych rzeźb. Jedna przedstawiała niezidentyfikowanego władcę Egiptu, a druga wysoko postawionego urzędnika, którego tożsamości również nie udało się określić. Archeolodzy odnaleźli również pieniądze z okresu ptolemejskiego oraz zniszczone posągi egipskich bóstw. Co ciekawe, na niektórych monetach był wybity wizerunek Kleopatry VII. Kleopatra – „pierwsza celebrytka świata” i królowa pośród królowych. Jakie tajemnice skrywa życiorys egipskiej przywódczyni? Trudno o inną postać historyczną, która, tak jak Kleopatra, wzbudza zarówno pozytywne, jaki negatywne emocje. Krytyk literacki Harold Bloom nazwał ją „pierwszą celebrytką świata”. By.. W czasach swojej świetności Taposiris Magna był ważnym ośrodkiem produkcji wina. W mieście żyło ok. 15 000–20 000 tysięcy mieszkańców. Tamtejszy port odgrywał również ważną rolę w handlu morskim pomiędzy Egiptem a Libią. Taposiris Magna stanowiło w starożytności ważne miejsce kultu religijnego. Zbudowano tam wielką świątynię na cześć Ozyrysa, boga śmierci i odrodzonego życia. Co ciekawe, uważa się, że budowla miała być ostatnim miejscem spoczynku Kleopatry. Jednak nikt nigdy nie odnalazł grobowca ostatniej królowej hellenistycznego Egiptu. Źródło: Ministerstwo Turystyki i Starożytności Egiptu Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zobacz Egipt spoza kolorowych folderów - prawdziwy!
Urwij się z Hurghady, zostaw w spokoju Sfinksa. I odkryj prawdziwy Egipt. Na jego poznanie i zrozumienie można stracić całe życie, ale trzy miejsca odwiedź koniecznie
Kair to obłęd, sen szaleńca. Tak chyba najlepiej w jednym zdaniu opisać to miasto. Nie, nie miasto – świat. Masr, jak mówią o nim Egipcjanie, ale dokładnie tak samo nazywają cały Egipt. Umm Dunya – Matka Świata, tak śpiewała o Kairze Umm Kalsoum, najbardziej znana arabska pieśniarka. Stara biedna dzielnica muzułmańska, pełna meczetów, rozpadających się domów, suków i tanich kafejek. Całkiem niedaleko luksusowe dzielnice Zamalek i Ma’adi z willami i palmowymi ogrodami. Śpiewy muezinów z tysięcy meczetów i dudniące arabskie techno dobywające się z klubów nad brzegami mulistego Nilu. Plac Tahrir pełen rozgorączkowanych, dyskutujących ludzi. Od brodatych ortodoksów, zanoszących się religijnymi śpiewami, po anarchosyndykalistów z portretami Marksa i Che Guevary. Śpiewają tu Dylana, cytują Nasera i recytują Koran. Zapach smażonych falafeli, ale i haszyszu. Aromat świeżego mango przemieszany z potwornym smrodem kanałów. Tutaj życie pulsuje dzień i noc od tysiąca lat, bo tyle właśnie liczy sobie Kair. Bóg jest wielki! Kair jest wielki! Niech żyje rewolucja! – krzyczał do mnie taksówkarz, stary, brązowy i suchy jak nubijska mumia. Jemy koszari i jedziemy do Aleksandrii, drugiego co do wielkości miasta Egiptu, niegdysiejszego miasta gnostyków, filozofów i poetów. Z Kairu najlepiej autobusem z nowego dworca Turgoman. Tylko jeszcze to koszari! Narodowe danie Egiptu przygotowywane jest na wielkiej metalowej konsolecie. Mieszanka makaronu, soczewicy, ryżu i cieciorki przykrytej grubym kożuchem pomidorowego sosu. Porcja dla dwóch osób kosztuje ok. 4 zł. Możemy polać trzema sosami: diabelnie ostrym czerwonym, czosnkowym albo tahina, czyli sezamowym. Obłęd. Jak Kair. O Kairze śpiewała Umm Kalsoum, a o Aleksandrii Dalida. Iskanderiyya, il-ahsan nas – Aleksandria, tu mieszkają najlepsi ludzie. Tak zresztą Egipcjanie mówią o każdym swoim mieście. W Aleksandrii jest trochę starożytnych zabytków, ale nic powalającego. Dajmy sobie spokój. Biblioteka to mus. 12 mln książek z całego świata, z wszystkich epok, we wszystkich językach. W supernowoczesnym gmachu Bibliotheca Alexandrina czuc starego ducha aleksandryjskiej gnosis. Tu tworzył Plotyn, Filon Aleksandryjski, Archimedes, tutaj tez powstało pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu dokonane przez aleksandryjskich Zydów. A potem po prostu spacer nadmorskim bulwarem. 25 km od starej fortecy Qaitbej aż po tropikalny ogród Montaza. Pieszo, taksówka, dorożka... Zmurszałe od morskiej wilgoci kamienice z wyblakłymi greckimi, francuskimi i hebrajskimi napisami, domy jak w Nicei czy Salonikach, koptyjskie, włoskie, tureckie cmentarze, drogie jachty i kolorowe łódki rybaków. To moje miasto. Tu jest piękniej niż w Szarm asz-Szajch. Z Aleksandrii całkiem niedaleko do oazy Siwa – 600 km. Z dworca Moharram Bey autobus do nadmorskiego Marsa Matruh, gdzie dwa tysiące lat temu Marek Antoniusz zażywał kąpieli z Kleopatrą VII, a potem rozklekotanym busem nocą przez pustynię. W oazie Siwa znajdują się cztery groby Aleksandra Wielkiego i 300 tys. palm rodzących najlepsze w Egipcie, długie jak palce i słodkie jak arabskie noce daktyle. 50 tys. poskręcanych od starości i pustynnego wiatru drzew oliwnych, gaje pomarańczowe, ogromne wydmy, źrodła krystalicznie czystej wody i cudowna niezmącona cisza. W Egipcie są dwa miejsca, gdzie panuje cisza: meczety i pustynia. Poza tym nieustanna wibracja. Odziani w galabije mieszkańcy niespiesznie przesuwają się po piaszczystych uliczkach. Jak się im spodobamy, to poczęstują herbatą z gałązkami mięty. Siwańczycy to hermetyczna grupa etniczna żyjąca według starych tradycji i posługująca się własnym dialektem, zupełnie niepodobnym do arabskiego. Naokoło oazy rozciąga się olbrzymia pustynia, nie bez powodu zwana Wielkim Morzem Piasku. Warto kupić miejscową srebrną biżuterię. Nie jest tania, ale i jej jakość i artyzm są warte wydanych funtów. Potem już tylko szisza i kawa z kardamonem w lokalnej knajpce. Koty będą ocierać się nam o nogi. Tak, inny Egipt. 3 Sposoby na tani Egipt 1. Byle nie latem! Za to Lotem, ktory ma bezpośrednie połączenie Warszawa–Kair dwa razy w tygodniu. Od 900 zł. 2. Wynajęcie auta z kierowcą (inaczej nie radzę, Egipcjanie jeżdżą jak straceńcy) jest drogie. Korzystaj z lokalnej komunikacji. 3. Jedz tam gdzie miejscowi. Knajpa może wyglądać jak dziura w ścianie, ale jeśli jest pełna Egipcjan, zjesz i dobrze, i tanio.
Przedstawiamy pięć portów Morza Śródziemnego, które koniecznie musisz odwiedzić.
Port relaks - Grecja: Od wyspy do wyspy Port romantico - Cinque Terre: Piątka z romantyzmu Port adrenalina - Korsyka: Wyspa wyzwanie Port historia - Aleksandria: Narzeczona morza Port impreza - Ibiza: Fiesta i sjesta
Aleksandria Stolicą Turystyki Arabskiej 2010
17 marca br. podczas konferencji prasowej w Aleksandrii, Minister Turystyki Jego Ekscelencja Zoheir Garranah oraz Burmistrz miasta Aleksandrii Adel Labib, oficjalnie ogłosili rozpoczęcie ceremonii inaugurujących rok obchodów Aleksandrii jako Stolicy Turystyki Arabskiej 2010.
Aleksandria została wybrana na Stolicę Turystyki Arabskiej 2010 podczas obrad Arabskiej Rady Ministerialnej Turystyki już 28 maja 2009 r. Zdeklasowała tym samym 11 innych miast arabskich, które ubiegały się o ten sam tytuł. Pomysł uhonorowania Aleksandrii jest inicjatywą Ligi Państw Arabskich, która przyznając co roku to wyróżnienie innemu miastu, pragnie zwrócić uwagę na niepowtarzalny charakter, zwyczaje i tradycje każdego z nich. Celem nowej inicjatywy jest pokazanie ogromnej wartości turystycznej miast arabskich oraz ich znaczącej roli w rozwoju tamtejszej branży turystycznej. Dlaczego Aleksandria Aleksandria została wybrana na Stolicę Turystyki Arabskiej 2010 dzięki swojej niezwykle bogatej historii, sięgającej czasów starożytnych cywilizacji. Grecka, rzymska, koptyjska, czy islamska kultura zapewniły miastu dostatek i pozostawiły po sobie wiele charakterystycznych a zarazem unikatowych zabytków, takich jak Kolumna Pompejusza (Amoud Al-Swary), Katakumby Kom Al-Shuqafa, Cytadela Qaitbay, starożytny Amfiteatr Rzymski, Muzeum Sztuki Grecko-Rzymskiej, czy Królewskie Muzeum Złotnictwa. Aleksandria jest również znana z miejsc poświęconych kultom religijnym, takim jak Meczet Abu el-Abbas el-Mursi czy koptyjska Katedra Św. Marka. Aleksandria jest również wyjątkowa pod względem atmosferycznym, gdyż cechuje się delikatnym klimatem zarówno w lecie jak i podczas sezonu zimowego, a przy tym oferuje piękne plaże wzdłuż wybrzeża śródziemnomorskiego. Jednak najważniejszym miejscem w Aleksandrii jest Biblioteka Aleksandryjska, będąca jednym z najcenniejszych kulturowych skarbów ludzkości arabskiego świata. Biblioteka mieści ogromną liczbę unikatowych manuskryptów i starożytnych pism z różnych dziedzin nauk i sztuki. Okazjonalne atrakcje Dodatkowo podczas obchodów roku 2010, Aleksandria zapewni bogactwo okazjonalnych atrakcji: wydarzeń kulturalnych, konferencji, festiwali, wystaw, czy imprez promujących turystykę morską. Różnorodność planowanych atrakcji ma przyciągnąć nawet tych najbardziej wymagających turystów. Obchody potrwają od kwietnia do 25 grudnia 2010 r. i będą prowadzone pod auspicjami Ministra Turystyki Jego Ekscelencji Pana Zoheir Garranah i Burmistrza Alekandrii Pana Adel Labib, we współpracy z Sektorem Przedsiębiorców Egipskich, Stowarzyszeniem hoteli egipskich i Stowarzyszenie miłośników Aleksandrii. Uroczystości przygotowywane we współpracy z arabskimi i zagranicznymi ambasadami, Biblioteką Aleksandryjską i różnymi egipskimi i zagranicznymi instytucjami artystycznymi i kulturowymi, zakładają organizację wielu festiwali, wydarzeń kulturowych, artystycznych, turystycznych i sportowych przez cały rok. Sposoby promocji Egipski Urząd ds. Promocji Turystyki przygotowuje również na tę okazję specjalny przewodnik po Aleksandrii, który zostanie wydany jeszcze w marcu br. w dwóch wersjach językowych (po arabsku i angielsku). Przewodnik trafi do arabskich i zagranicznych ambasad, na lotniska egipskie, jak również to biur podróży, tour operatorów, linii lotniczych i hoteli. Przewodnik będzie dostępny również w placówkach Arabskiej Republiki Egiptu za granicą, zwłaszcza w krajach arabskich. Dodatkowo będzie dystrybuowany podczas imprez organizowanych przez Ministerstwo Turystyki i Egipski Urząd ds. Promocji Turystyki na rynkach arabskich. Każdego miesiąca wydawana będzie także broszura informacyjna na temat bieżących wydarzeń artystycznych, kulturowych, turystycznych i festiwali towarzyszących obchodom, która będzie dystrybuowana takimi samymi kanałami jak przewodnik. Egipski Urząd ds. Promocji Turystyki planuje także uruchomić specjalnie dedykowaną Aleksandrii stronę internetową, gdzie będzie zamieszczał wszelkie informacje i aktualności odnośnie trwających uroczystości. Za sprawą Egipskiego Urzędu ds. Promocji Turystyki, na rynkach arabskich, przeprowadzona zostanie kampania reklamowa i PR. Kampanię promującą Aleksandrię jako Stolicę Turystyki Arabskiej 2010, będzie można zobaczyć za pośrednictwem różnych mediów min. w Królestwie Arabii Saudyjskiej, w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, w Królestwie Jordanii, Libii, Bahrajnie, Kuwejcie i Katarze. Zobacz również: Przewodnik po Turcji