Kto pierwszy odkrył planety pozasłoneczne? Rocznica wielkiego sukcesu Polaka
Dokładnie 31 lat temu prof. Aleksander Wolszczan odkrył pierwszy pozasłoneczny system planetarny. Do chwili powstania tego artykułu ziemscy astronomowie opisali już 5297 planet spoza Układu Słonecznego.
W tym artykule: Co to są egzoplanety? Kim jest Aleksander Wolszczan? Ile znamy egzoplanet? Pierwszy pozasłoneczny system planetarny został odkryty w 1991 roku przez polskiego radioastronoma i astrofizyka prof. Aleksandra Wolszczana. Wyniki badań zaprezentowano na Zjeździe Amerykańskiego Towarzystwa Astronomicznego w Atlancie i opublikowano na łamach czasopisma „Nature” 9 stycznia 1992 roku. Dziś mija dokładnie 31 lat od tego wydarzenia. Co to są egzoplanety? Egzoplanety to planety, które znajdują się poza naszym Układem Słonecznym. Przedrostek „exo” pochodzi z języka greckiego, w którym oznacza „poza”. Do 1991 roku nie znaliśmy, a przynajmniej nie mieliśmy wyraźnego dowodu na istnienie jakiejkolwiek planety, która krążyłaby wokół gwiazdy innej niż Słońce. Dopiero odkrycie polskiego uczonego wraz z kanadyjskim radioastronomem Dalem Frailem potwierdziło, że takie planety istnieją. Prof. Wolszczan obserwował niebo w Portoryko za pomocą wówczas największego na świecie radioteleskopu Arecibo średnicy 305 metrów. Teleskop w Arecibo zawalił się w 2022 roku. Uwagę badacza przyciągnął nierówny rytm wysyłania impulsów radiowych przez gwiazdę pulsar PSR B1257+12 w gwiazdozbiorze Panny. Doszedł do wniosku, że wokół gwiazdy muszą krążyć planety. Odkrył trzy: dwie o masach równych 2,8 i 3,4 masy Ziemi i jedną mniejszą. – Te moje planety wyglądały początkowo jak wynik niedokładnej analizy. Warto więc mieć oczy szeroko otwarte i nie poddawać się rutynie. Bo ona – choć potrzebna – zabija postęp. Trzeba zawsze o tym pamiętać. To jedyny sposób, by od czasu do czasu wyłamać się z rygorów przyzwyczajenia i zrobić krok naprzód – mówił prof. Aleksander Wolszczan w 2008 roku w rozmowie z Tomaszem Ulanowskim dla „Wysokich Obcasów”. Kosmiczne wydarzenia 2022. Co ciekawego wydarzyło się w tym roku w astronomii i eksploracji kosmosu? Mijający rok obfitował w ciekawe wydarzenia. Patrzyliśmy na kosmos „okiem” nowego teleskopu, obserwowaliśmy zaćmienie Słońca i kibicowaliśmy przełomowym misjom. Oto najciekawsze kosmic... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kosmiczne-wydarzenia-2022-co-ciekawego-wydarzylo-sie-w-tym-roku-w-astronomii-i-eksploracji-kosmosu-8b16f3f.jpg" width="938" height="625" alt="Kosmiczne wydarzenia 2022. Co ciekawego wydarzyło się w tym roku w astronomii i eksploracji kosmosu?" title="Kosmiczne wydarzenia 2022. Co ciekawego wydarzyło się w tym roku w astronomii i eksploracji kosmosu?" /> Kim jest Aleksander Wolszczan? Prof. Aleksander Wolszczan urodził się w 1946 roku w Szczecinku. Ukończył studia na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od 1982 r. mieszka w USA. Miesięcznik „Astronomy” umieścił go na liście 25 największych odkrywców wszech czasów – obok Galileusza, Isaaca Newtona i Mikołaja Kopernika. Jest wymieniany w gronie kandydatów do Nagrody Nobla z fizyki. W 2013 roku Aleksander Wolszczan otrzymał z rąk Martyny Wojciechowskiej jubileuszową flagę, będącą symbolem 125-lat odkryć i badań pod patronatem Towarzystwa National Geographic. Towarzyszy ona działalności National Geographic od 1903 roku. Kolory flagi są znakiem przygody i eksploracji: błękit symbolizuje niebo, brąz ziemię, a zieleń morza i oceany. – Przekazywanie ludziom wiedzy o świecie, o planecie i to w sposób bardzo przemyślany i skuteczny, to jest najważniejsza rzecz, jaką robi „National Geographic". Za to należą się olbrzymi szacunek i podziw. To jest wiedza kompletna, której naprawdę wszyscy potrzebujemy do zrozumienia świata, a mało kto z nas ją ma. Na ogół ograniczamy się do naszych małych poletek, na których żyjemy. National Geographic pomaga wyjść poza te ciasne ramki – mówił wówczas prof. Wolszczan na temat National Geographic Society. Cały wywiad Martyny Wojciechowskiej z prof. Aleksandrem Wolszczanem znajdziesz tutaj. Koreańska sonda zrobiła niesamowite zdjęcia Ziemi. Jak wygląda nasza planeta widziana z Księżyca? Nowe niezwykłe fotografie Ziemi widzianej ze Srebrnego Globu wykonał koreański orbiter Danuri. Nasza planeta jest na nich czarno-biała i wygląda zachwycająco. To trzeba zobaczyć. Ile znamy egzoplanet? Do chwili powstania tego artykułu ziemscy astronomowie poznali już 5297 planet spoza Układu Słonecznego. Dokładną listę wszystkich planet pozasłonecznych, których istnienie zostało potwierdzone, można śledzić na specjalnej podstronie NASA. Tylko w 2022 roku odkryto kilkaset nowych planet pozasłonecznych. Źródła: NASA. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Prof. Wolszczan opowie o naszej przyszłości
"Astronomiczna przyszłość ludzkości" to temat wykładu profesora Aleksandra Wolszczana, który wygłosi 14 maja na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Odczyt będzie częścią projektu "Zapytaj fizyka" – serii comiesięcznych wykładów popularnonaukowych prowadzonych przez znamienitych naukowców i popularyzatorów nauki. Aleksander Wolszczan jest astronomem, odkrywcą pierwszych planet poza naszym układem planetarnym, profesorem Pennsylvania State University (USA). Jest też członkiem wielu stowarzyszeń naukowych, m.in. Polskiej Akademii Nauk, American Association for the Advancement of Science, American Astronomical Society, International Astronomical Union. Jest też laureatem "Travelera", nagrody przyznawanej przez naszą redakcję. Wykład prof. Wolszczana odbędzie się 14 maja o godzinie 18 na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego (ul. Pasteura 5, sala 0.03). Wstęp jest darmowy.
Ogłaszamy nominacje do 9. edycji konkursu TRAVELERY - najbardziej prestiżowej nagrody podróżniczej. Rusza głosowanie na "Podróż roku".
Kolegium redakcyjne wytypowało po pięciu kandydatów w sześciu kategoriach. Kapituła TRAVELERÓW przyzna też nagrodę specjalną Grand Prix. Natomiast zwycięzcę w kategorii "Podróż roku" wybiorą Czytelnicy, głosując przez aplikację dostępną na stronie internetowej www.travelery.national-geographic.pl Mogą oni również przygotować specjalną grafikę konkursową i walczyć o nagrody. Wyniki zostaną ogłoszone w czerwcowym numerze Travelera, który ukaże się 22 maja br. - TRAVELERY to najbardziej prestiżowe nagrody podróżnicze w Polsce, przyznawane od blisko dekady. Konkurs cieszy się niesłabnącą popularnością wśród naszych Czytelników oraz miłośników podróży i eksploracji. Już po raz dziewiąty wyróżnimy osoby, które w minionym roku dokonały czegoś wyjątkowego. Bardzo dużo emocji wzbudza zawsze kategoria Podróż roku, dlatego postanowiliśmy, że to Czytelnicy zdecydują, komu przyznamy nagrodę. W poprzedniej edycji konkursu oddano w tej kategorii ponad 100 tys. głosów – mówi Martyna Wojciechowska, redaktor naczelna magazynu National Geographic Traveler. Redakcja National Geographic Traveler ogłosiła nominacje w następujących kategoriach: ➜ Podróż roku – za realizację niestandardowej wyprawy, która była czymś więcej niż tylko przemierzaniem przestrzeni geograficznej; ➜ Wyczyn roku – za pionierskie podjęcie wyjątkowego wyzwania w dziedzinie podróży, eksploracji lub sportów ekstremalnych; ➜ Społeczna inicjatywa roku – dla osób lub instytucji, które przyczyniają się do poprawy świadomości ekologicznej, ocalenia dzikiej przyrody lub dziedzictwa; ➜ Naukowe osiągnięcie roku – za dokonania naukowe, które pozwoliły lepiej zrozumieć świat, ludzi i kultury; ➜ Podróżnicza książka roku – za wydaną w ubiegłym roku książkę, która w najlepszy sposób przybliża Czytelnikom horyzonty geograficzne i kulturowe; ➜ Blog roku – dla podróżnika, który za pomocą bloga najefektowniej potrafi przenieść swą podróż przez świat realny do świata wirtualnego. Jak co roku Kapituła przyzna nagrodę Grand Prix – za całokształt dokonań podróżniczych, naukowych lub eksploracyjnych oraz wierność życiowej pasji. Zwycięzcę w kategorii "Podróż roku" wybiorą Czytelnicy w głosowaniu online poprzez aplikację, która znajduje się na stronie www.travelery.national-geographic.pl Głosujący mogą wziąć udział w konkursie: wystarczy stworzyć w aplikacji grafikę konkursową ze zdjęciem oraz hasłem motywującym do wyzwań i podróży. Autorzy grafik z największą liczbą punktów, czyli polubień na Facebooku, zdobędą nagrody: 3 x Fiat crossover, 500X do dyspozycji na weekend oraz 25 x półroczną prenumeratę Travelera. Każdy głosujący otrzyma 15% zniżki na krótkoterminowe i roczne ubezpieczenia podróży ERV. Głosowanie online trwa od 20 lutego do 19 kwietnia 2015 r. TRAVELERY w pozostałych pięciu kategoriach przyzna Kapituła w składzie: Martyna Wojciechowska (redaktor naczelna Travelera), Agnieszka Franus (zastępczyni redaktor naczelnej Travelera), laureaci nagrody Grand Prix w ubiegłych latach: Elżbieta Dzikowska, Krzysztof Wielicki, Marek Kamiński, Janina Ochojska, Aleksander Wolszczan i Tomasz Tomaszewski, a także Łukasz Głombicki (Gazeta.pl) oraz Rafał Szmytke (Polska Organizacja Turystyczna). Wyniki konkursu zostaną opublikowane w czerwcowym numerze miesięcznika National Geographic Traveler (w sprzedaży od 22 maja br.). Szczegóły i regulamin konkursu można znaleźć na stronie: www.travelery.national-geographic.pl KATEGORIA: PODRÓŻ ROKU 1. ARKADY PAWEŁ FIEDLER – MALUCHEM PRZEZ AFRYKĘ Prawie 17 tys. km i 3,5 miesiąca w podróży Fiatem 126p przez wschodnią Afrykę. Wnuk znanego podróżnika i pisarza Arkadego Fiedlera przejechał ten kontynent od Egiptu aż po Przylądek Dobrej Nadziei w RPA. Chociaż temperatury sięgały nawet 50°C, a stan dróg był nieraz koszmarny, Fiedler nie uważa swojej wyprawy za wyczyn. Bardzo lubię jeździć samochodem, sprawia mi to prawdziwą frajdę – powiedział w rozmowie z Travelerem. A maluch doskonale się spisał na afrykańskich drogach. www.podrodze.com 2. ANNA JAKLEWICZ – WYPRAWA DO INDONEZJI W POSZUKIWANIU UNIKALNYCH RYTUAŁÓW Archeolog z wykształcenia, ale z zamiłowania antropolog. Do Indonezji wyruszyła z Travelerowym „Biletem na przyszłość”, żeby lepiej poznać grupę etniczną Bugis, gdzie silna jest wiara w istnienie pięciu płci. Ale na Bugis nie poprzestała! Dotarła też m.in. do Bajao, zwanych morskimi cyganami, do wiosek ludu Wana (jako pierwsza Polka i pierwsza biała kobieta w ogóle!) oraz do Torajów, dla których pogrzeb jest najważniejszym wydarzeniem w życiu. www.annajaklewicz.pl 3. MIROSŁAW LEWIŃSKI – REJS DOOKOŁA ŚWIATA NA S/Y ULYSSES ŚLADAMI WŁADYSŁAWA WAGNERA Dla żeglarstwa porzucił medycynę. Najpierw sam zbudował jacht, co zajęło mu trzy lata, po czym 29 maja 2010 r. wypłynął w rejs śladami pierwszego Polaka, który w latach 30. XX w. pod żaglami okrążył świat. Kapitan Mirosław Lewiński wrócił po ponad czterech latach, 25 listopada 2014 r. Spełnił swoje marzenie. Na pokładzie Ulyssesa pokonał ponad 44 tys. mil morskich, z czego 10 tys. samotnie. W czasie wyprawy dowodził w sumie 150 żeglarzami. www.rejswagnera.pl 4. EMIL WITT – WYPRAWA DO AMAZONII „SPIRIT OF THE SELVA” Mało kto brał go na poważnie, dopóki nie spakował plecaka i nie ruszył do Ameryki Pd. Nastolatek z Poznania po raz pierwszy dotarł do Amazonii w Brazylii w 2013 r., kiedy miał 18 lat. Znalazł tam to, czego szukał: dziewiczą przyrodę i plemiona żyjące w zgodzie z naturą. W zeszłym roku pojechał ponownie, tym razem do peruwiańskiej części puszczy. Spędził tam trzy miesiące. W tym czasie m.in. mieszkał z Indianami Machiguenga i poznawał ich życie, robiąc to, co oni – łowiąc ryby, polując, uprawiając rośliny. www.emil-witt.com 5. ŁUKASZ SUPERGAN – SAMOTNE PRZEJŚCIE GÓR ZAGROS W IRANIE Wyruszył z Tabrizu, na północnym krańcu łańcucha Zagros, by dwa miesiące później stanąć na wybrzeżu Oceanu Indyjskiego w Bandar Abbas. W ciągu 76 dni przeszedł około 2500 km. Szukał samotności, ale pogoda i warunki zmusiły go do częstszego niż zamierzał przebywania z ludźmi. To uczy, że podróż jest taka jak życie. A w życiu zdarza się, że dostajemy coś zupełnie innego, niż oczekiwaliśmy – pisał tuż po zakończeniu swojej wyprawy w grudniu 2014 r. www.lukaszsupergan.com KATEGORIA: WYCZYN ROKU 1. MATEUSZ WALIGÓRA – SAMOTNY ROWEROWY PRZEJAZD CANNING STOCK ROUTE W AUSTRALII Słynny szlak długości ponad 1800 km jest wyzwaniem nawet dla samochodów 4x4. Prowadzi przez cztery pustynie. Z 51 studni wybudowanych kiedyś na szlaku woda jest zaledwie w kilku. Do tego dochodzą wysokie temperatury i „tarka” na drodze. Do tej pory Canning Stock Route przemierzyło samotnie zaledwie kilku rowerzystów, chociaż próbowało wielu. Mateusz Waligóra zmierzył się ze szlakiem najpierw w 2013 r., ale musiał zawrócić z powodu... intensywnych deszczów. Za drugim razem natknął się m.in. na pożar buszu, ale szczęśliwie dotarł do końca drogi. www.nakrancach.pl 2. OLEK OSTROWSKI – JAKO PIERWSZY POLAK ZJECHAŁ NA NARTACH Z CHO OJU 27-latek z Wetliny na nartach jeździ od trzeciego roku życia. Przez wiele lat startował w zawodach rangi FIS w Polsce, Słowacji i Czechach. Poza trasami jeździ od zawsze, od dawna jego marzeniem były Himalaje. Spełniło się w zeszłym roku, kiedy samotnie, bez pomocy (bo nie pozwalał na to budżet) wyruszył na „Cho Oyu 8201 – Ski Expedition 2014”. Na szczycie ośmiotysięcznika stanął we wrześniu, po czym zjechał na nartach. Ale na koncie ma też inne trudne zjazdy – z Kazbeku (z trójką innych Polaków) i samotnie z Piku Lenina. Narty i góry to całe moje życie – mówi Olek Ostrowski. www.facebook.com/ChoOyuSkiExpedition2014 3. ANDRZEJ GONDEK, DANIEL LEWCZUK, MAREK WIKIERA – PRZEBIEGNIĘCIE CZTERECH PUSTYNNYCH ULTRAMARATONÓW W JEDNYM ROKU Wielkiego Szlema (4Deserts Grand Slam) zdobyło do tej pory 47 osób na całym świecie. Nic dziwnego, że grono to jest tak szczupłe. Biegnie się przez gorącą Saharę, wietrzną Gobi, Suchą Atakamę i zimną Antarktydę – w sumie 1000 km z własnym wyposażeniem, ponieważ formuła ultramaratonów zakłada samowystarczalność. Każdy z nich – Andrzej Gondek, Daniel Lewczuk i Marek Wikiera – biegł z innego powodu, ale nie rywalizowali ze sobą. Najważniejsze było to, żeby wszyscy spotkali się na mecie. Jako pierwsi Polacy zdobyli tytuł Wielkiego Szlema. www.4deserts.com 4. PAWEŁ RAMATOWSKI, PIOTR SIENKIEWICZ I ANDRZEJ WITAS – PIERWSZE POLSKIE PRZEJŚCIE JASKINIOWEGO TRAWERSU MALA BOKA – BC 4 NA SŁOWENII Obie jaskinie znajdują się w wapiennym masywie Kanin w Alpach Julijskich. Grotołazi z Sekcji Taternictwa Jaskiniowego KW Kraków eksplorowali to miejsce przez kilka lat – dzięki ich działalności udało się znaleźć połączenie między Malą Boką a BC 4. Tak powstał drugi pod względem głębokości trawers jaskiniowy świata (deniwelacja wynosi 1297 m, długość ponad 4,9 km). W grudniu 2014 r. trzech grotołazów dokonało jego pierwszego polskiego przejścia – i to trudniejszym wariantem, czyli od dolnego do górnego otworu. Zrobili to w czasie 13 godz. 22 min. www.kw.krakow.pl/stj 5. ADAM PUSTELNIK I ANDREAS KLARSTRÖM – NOWA KLASYCZNA DROGA WYCIĄGOWA NA VAGAKALLEN W NORWEGII Polsko-szwedzki zespół jako cel obrał Vagakallen, który razem z innymi szczytami składa się na krajobraz Lofotów. Góra jest znanym celem wspinaczkowym. Pustelnik i Klarström na jej północnej ścianie wytyczyli drogę „Corner Kick” długości 900 m, która jest wariantem dla istniejącej już wcześniej drogi „Freya”. Wspinacze napotkali trudności wyceniane na 8a, przy czym największym wyzwaniem była niepewna asekuracja. To jedna z najtrudniejszych, jeśli nie najtrudniejsza nowa klasyczna wielowyciągowa droga pokonana na własnej asekuracji przez Polaka. www.adampustelnik.wspinanie.pl KATEGORIA: SPOŁECZNA INICJATYWA ROKU 1. SZPIK NA SZCZYT To była pierwsza taka wyprawa na świecie. Na szczyt Kilimandżaro weszli ci, którzy wygrali z białaczką, a także dawcy szpiku, lekarze oraz wolontariusze. Ekspedycję „Szpik na szczyt” zorganizowała Fundacja przeciwko Leukemii. Pomysłodawczynią wyprawy była himalaistka Anna Czerwińska. Gdy udało mi się wreszcie zostać dawcą prawdziwym, zrealizowanym, natychmiast pomyślałam, że świetnie byłoby poznać biorczynię i zabrać ją w góry. Dlaczego Kilimandżaro? To najwyższa góra Afryki, postrzegana przez wielu jako szczyt marzeń – mówi Anna Czerwińska. Organizując pierwszą taką wyprawę na świecie, chcieliśmy powiedzieć chorym: WALCZCIE! www.leukemia.pl 2. NA RATUNEK GNIEWOSZOWI Ośmiu miłośników płazów i gadów z Towarzystwa Herpetologicznego „Natrix” z Wrocławia, Krakowa i Poznania weszło do kopalni wapienia Górażdże, by zinwentaryzować żyjące tam żaby, ropuchy, traszki, jaszczurki i węże, w tym występującego niezwykle rzadko gniewosza plamistego. W ramach ochrony gniewosza zaproponowali budowę dróg leśnych z obrzeżami pozbawionymi drzew i tworzenie polan leśnych. A wszystko po to, by przy rekultywacji terenów kopalni nie zaszkodzić żyjącym tam zwierzętom. www.natrix.org.pl 3. MOTOCYKLEM DO MONGOLII Marcin Ołtarzewski i Marcin Pawlikowski z Fundacji Motocykliści Dzieciom w ramach wyprawy „Podaruj kilometr – Mongolia 2014” wyruszyli na swoich wyprawowych motocyklach z Polski do Mongolii. I chociaż geograficznego celu podróży nie zdobyli – potężna powódź między Rosją a Mongolią uniemożliwiła im zaznanie mongolskich stepów – to osiągnęli cel najważniejszy: zebrali środki na kursy prawa jazdy dla osieroconych i opuszczonych dzieci, które pozostają pod opieką Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce. Tak by ze swoimi rówieśnikami mieli równy start w dorosłość. www.motocyklisci-dzieciom.pl 4. REJSY DLA (NIE)GRZECZNYCH DZIECI Fundacja Rejs Odkrywców pomaga młodym ludziom obrać właściwy kurs – organizuje pełnomorskie rejsy na żaglowcach, w które zabiera dzieci i młodzież z ośrodków opiekuńczo-wychowawczych. Od maja 2012 r. do września 2014 r. w sześciu rejsach wzięło udział 79 młodych ludzi z czterech ośrodków oraz ich opiekunowie. Żeglarstwo uczy odpowiedzialności, znakomicie kształtuje charakter – mówią Michał Ciundziewicki i Marcin Maszewski, założyciele fundacji. Rejsy nie są prezentem – aby wziąć w nich udział, trzeba poprawić stopnie w szkole i zrobić coś dla innych (np. zostać wolontariuszem). www.rejsodkrywcow.pl 5. SKLEP DOBRO CZYNNE 24 Jest to projekt Fundacji Dobra Fabryka Szymona Hołowni. Jego celem jest pomoc dwóm placówkom, którymi opiekuje się Fundacja, tj. hospicjum w Kabudze w Rwandzie i szpitalowi w Ntamugendze w Dem. Rep. Konga, prowadzonych przez polskie Siostry od Aniołów. Projekt ruszył w grudniu 2014 r. i okazał się wielkim sukcesem. Dobra to podzielone na 7 kategorii (żywność, procedury medyczne, sprzęt medyczny, środki pielęgnacyjne, infrastruktura, przyjemności, leki) produkty i procedury niezbędne personelowi do ratowania ludzkiego życia oraz pacjentom do codziennego życia. Do końca grudnia 2014 r. zrobiono w nim zakupy na blisko 130 tys. zł. Sklep ma już ponad 20 tys. użytkowników. www.dobroczynne24.pl KATEGORIA: NAUKOWE OSIĄGNIĘCIE ROKU 1. DR BŁAŻEJ BŁAŻEJOWSKI I POŚMIERTNIE DR ADRIAN KIN – ODKRYCIE SKAMIENIAŁOŚCI NAJSTARSZEGO PRZODKA SKRZYPŁOCZY SPRZED 148 MLN LAT Natrafili na nie w kamieniołomie Owadów-Brzezinki w woj. łódzkim. Skrzypłocze to stawonogi żyjące do dziś. Odkrycie jest wyjątkowe, bo wskazuje na brak różnic morfologicznych pomiędzy współczesnymi amerykańskimi przedstawicielami tego rodzaju a nieznanym wcześniej gatunkiem sprzed milionów lat. Nazwany Limulus darwini jest najstarszym znanym skrzypłoczem i dowodzi zjawiska, które obaj naukowcy nazwali stabilomorfizmem, a więc morfologiczną stabilizacją organizmu w czasie i przestrzeni. 2. PROF. WŁODZIMIERZ JARMUNDOWICZ I DR PAWEŁ TABAKOW Z KLINIKI NEUROCHIRURGII UNIWERSYTECKIEGO SZPITALA KLINICZNEGO WE WROCŁAWIU – REKONSTRUKCJA RDZENIA KRĘGOWEGO ZA POMOCĄ GLEJOWYCH KOMÓREK WĘCHOWYCH O operacji wrocławskich neurochirurgów mówił w 2014 r. cały świat. Ich pacjent z przerwanym rdzeniem kręgowym dzięki pionierskiemu przeszczepowi stanął na nogach i odzyskał w nich czucie. Dziś, po roku od operacji, jest w stanie wykonać kilka kroków. Zakończona sukcesem operacja dała nadzieję innym ofiarom paraliżu, jednak lekarze zastrzegają, że tylko nieliczne przypadki kwalifikują się do takiej terapii. 3. TOMASZ BEDNARZ W IMIENIU PRACOWNIKÓW DZIAŁU BADAŃ PODWODNYCH NARODOWEGO MUZEUM MORSKIEGO – ZA OPRACOWANIE I WDROŻENIE NOWATORSKIEJ METODY PODWODNEGO DOKUMENTOWANIA WRAKÓW W 3D Archeolodzy podwodni i nurkowie kierowani przez Tomasza Bednarza od ponad roku wykonują trójwymiarowe modele wraków leżących na dnie Zatoki Gdańskiej. Do każdego obiektu wykonują kilka tysięcy fotogramów, które potem komputer składa w szczegółowy model 3D. Metoda była wcześniej stosowana na lądzie, ale archeolodzy z Trójmiasta są obok Amerykanów z uniwersytetu w Teksasie światowymi pionierami w dziedzinie przeniesienia jej pod wodę. 4. OLGA MALINKIEWICZ – OPRACOWANIE TANIEGO SPOSOBU PRODUKCJI PEROWSKITÓW Choć perowskity – grupa nieorganicznych związków chemicznych – znane są od XIX w., dopiero niedawno odkryto, że są idealnym materiałem do produkcji ogniw słonecznych. Mogłyby zastąpić w tym procesie krzem. Zawierające go ogniwa są drogie w produkcji i nie nadają się do umieszczania ich na tekstyliach. Co innego perowskity. Występują w naturze, np. w skałach, ale – jak to udowodniła polska doktorantka Uniwersytetu w Walencji – można je tanio wyprodukować w laboratoriach, a potem rozprowadzać na ubraniach, papierze czy ścianach. Wydajność takich ogniw słonecznych jest większa niż krzemowych. 5. NAUKOWCY Z WYDZIAŁU INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ ORAZ Z CENTRUM BADAŃ KOSMICZNYCH PAN – WSPÓŁUDZIAŁ W SUKCESIE MISJI SONDY ROSETTA Kiedy na komecie 67P/Czuriumow-Gierasimienko osiadł lądownik Philae europejskiej misji Rosetta, ludzkość mogła po raz pierwszy w historii zbadać budowę geologiczną tego typu ciała niebieskiego. Umożliwił to robot MUPUS skonstruowany dzięki metodom opracowanym na Politechnice Warszawskiej, a zbudowany w Centrum Badań Kosmicznych PAN. MUPUS zaprojektowano do prac w mikrograwitacji, a jego twórcy korzystali z technologii i surowców znanych dekadę temu, kiedy Rosetta wyruszała w drogę ku komecie. KATEGORIA: KSIĄŻKA ROKU 1. ALEKSANDRA GUMOWSKA, „SEKS, BETEL I CZARY” – WYD. ZNAK Śladem wybitnego antropologa Bronisława Malinowskiego i jego „Życia seksualnego dzikich”, a przy okazji realizując – w pewnym sensie – testament Ryszarda Kapuścińskiego. Aleksandra Gumowska jedzie na Wyspy Trobrianda i bada, co zmieniło się prawie sto lat po wizycie Malinowskiego. Żyje wśród rdzennych mieszkańców, mieszka z nimi w chacie z liści, uczestniczy w najważniejszych dla tej społeczności ceremoniach, rozmawia z Trobriandczykami o ich życiu seksualnym i magicznym. Efektem jest książka reporterska o niepowtarzalnym uroku. 2. LUDWIKA WŁODEK, „WYSTARCZY PRZEJŚĆ PRZEZ RZEKĘ” – WYD. LITERACKIE Specjalistka od Azji Środkowej i autorka Travelera pisze o krajach, o których istnieniu rzadko się pamięta. Tadżykistan, Kazachstan, Uzbekistan, Kirgistan, Turkmenistan. Jest więc o odradzaniu się etnicznych nacjonalizmów, o islamskim fundamentalizmie, o regionalnych kacykach, którzy próbują odnaleźć się w postsowieckiej rzeczywistości. Wszystko przefiltrowane przez indywidualne losy i szczegóły z codziennego życia. Mocna i ważna lektura. 3. MAREK KAMIŃSKI, „ODKRYJ, ŻE BIEGUN NOSISZ W SOBIE” – WYD. BURDA KSIĄŻKI Polarnik, podróżnik i filozof w tej książce przekonuje, że zdobywanie geograficznych biegunów, pokonywanie oceanów czy pustyń to jedynie droga do celu, a nie cel sam w sobie. „Odkryj, że biegun nosisz w sobie” łączy przeróżne pasje i doświadczenia Kamińskiego w jedną metodę psychologiczną (z ćwiczeniami psycholożki Joanny Heidtman). Polarnikowi dała ona szansę na najbardziej fascynującą z podróży – w głąb samego siebie. To samo mogą zyskać Czytelnicy. 4. PIOTR TOMZA, „AFRYKA NOWAKA” – WYD. WAB Sztafeta śladami przedwojennego polskiego podróżnika Kazimierza Nowaka ruszyła w listopadzie 2009 r. Wzięło w niej udział 149 rowerzystów, którzy w sumie przejechali 33 tys. km, a w trasie byli przez 813 dni. To niezwykłe, imponujące rozmachem przedsięwzięcie Tomza opisuje na chłodno, bez egzaltacji. – Wielu uczestnikom sztafety ta książka się nie spodoba i pewnie kilka osób przestanie mnie lubić – napisał o swoim dziele autor. Prawdopodobnie tak się stało. Co chyba tylko przydaje „Afryce Nowaka” wiarygodności. 5. MAŁGORZATA SZUMSKA, „ZIELONA SUKIENKA” – WYD. ZNAK Trasę wyprawy zaplanował dla mnie Stalin, w 1951 r. Wtedy właśnie mój dziadek Staszek został zesłany do gułagu w Kazachstanie, a babcię Jankę przesiedlono z rodziną w głąb Syberii – pisze Małgorzata Szumska. Jej książka to czasem wzruszająca, czasem zabawna opowieść o szukaniu własnych korzeni na krańcu świata. O miłości i nienawiści, pamięci i zapomnieniu. O historii przez duże H i historiach, które z pewnością nie przetrwają. O mrocznym ZSRR i obciążonej jego ciężkawym bagażem współczesnej Rosji Czyta się to znakomicie. KATEGORIA: BLOG ROKU 1. DZIENNIKPARYSKI.COM Zamachu dokonali Francuzi urodzeni we Francji, którzy ukończyli państwowe, republikańskie, laickie szkoły, a mimo to nie zawahali się użyć przemocy w stosunku do swoich. Ale czy naprawdę do swoich? Czy integracja nie okazała się porażką? A może są dwie Francje, które niewiele mają ze sobą wspólnego? – pisze o tragedii w redakcji Charlie Hebdo Holly, mieszkająca w Paryżu Polka. Jej blog to mądre, rzeczowe spojrzenie na to, czym żyje Francja, z perspektywy osoby urodzonej w Warszawie. 2. MAJUBAJU.PL O tej podróży powstała też książka „Majubaju. Żyrafy wychodzą z szafy”. Ale pierwszy był blog. Maja Sontag, podróżniczka mogąca się pochwalić 194 cm wzrostu, jedzie dookoła świata. Odwiedza m.in. Madagaskar, Zimbabwe, Gambię, Izrael, Peru, Ekwador, Nową Zelandię i Malezję. O tym, co widzi i słyszy na swojej drodze, pisze dowcipnie, z wielką wrażliwością. Majubaju to filozofia życia realizowana w podróżach. Przejawia się zachwytem w nowo odwiedzonych miejscach – deklaruje autorka. Zachwycić można się też jej pisaniem. 3. COZTEGOZEDALEKO.PL Celina mówi o sobie: położna z zawodu i zamiłowania. Jej pasja to propagowanie wiedzy na temat naturalnego podejścia do ciąży i porodu. To pasja zaprowadziła ją do Kambodży, a konkretnie kliniki w Phnom Penh, gdzie jest menedżerką położnych. Wcześniej, wspólnie z chłopakiem, Radkiem, przemierzyli kawał Azji: Indonezję, Filipiny, Tajlandię. O tym wszystkim, a także m.in. o medytacji, jodze, zdrowym życiu, masażu polinezyjskim i ajurwedzie jest ten blog. 4. POJECHANA.PL Aleksandra Świstow, kryjąca się za pseudonimem Pojechana, pisze o sobie: Kobieta wysoce ekspresyjna ruchowo i werbalnie, niepokorny duch, wieczna optymistka i wulkan energii. Nie umie żyć bez ludzi i słońca, nie lubi jeść nożem i widelcem ani zimy w mieście. Taki też, wysoce energetyczny, jest jej blog. Pojechana od kilku lat mieszka w Chinach i siłą rzeczy ten kraj opisuje. Ale nie tylko. Jest tu o innych krajach Azji, o Australii i Europie. Sporo porad praktycznych, kuchni świata i refleksji nad podróżowaniem. Znakomity serwis. 5. OSIEMSTOP.BLOGSPOT.COM W tej chwili już nie tylko blog, ale cały portal poświęcony podróżowaniu z dziećmi i prowadzeniu przyjaznej podróżującym rodzinom kawiarni. Nazwa „Osiem stóp” wzięła się zresztą od posiadaczy ośmiu nóg: Oli i Pawła, a także ich dwójki dzieci: Maćka i Kaliny. Zaczynali wspólnie wyjeżdżać, gdy dzieciaki miały ledwie kilka miesięcy. Ruszyli kamperem przez Stany Zjednoczone, potem przejechali Azję. Ślady tych wypraw – do dziś na blogu. Poza tym mnóstwo informacji praktycznych, sprawdzonych patentów i podróżniczych inspiracji.
Z prof. Aleksandrem Wolszczanem, wybitnym astronomem, odkrywcą pierwszych planet pozasłonecznych, laureatem nagrody Grand Prix w konkursie Travelery.
Marcin Dzierżanowski: Zazdrości Pan Kopernikowi? On patrzył w rozgwieżdżone niebo. Pan głównie w ekran komputera… Aleksander Wolszczan: ...„który jest bezduszny, odczłowieczony”. To dość powszechny mit, na szczęście kompletnie nieprawdziwy. Nie jestem przedłużeniem komputera, lecz badaczem, który patrzy w nieznane. M.D.: Ale jednak w monitor, nie w gwiazdy. A.W.: Tyle że ten komputer nie jest barierą, lecz łącznikiem. Współpracuje z teleskopem, który z kolei wycelowany jest w niebo. Wyłaniający się z takich obserwacji obraz na ekranie może być naprawdę emocjonujący. Wręcz magiczny. M.D.: I nie ma nudy? A.W.: Ani trochę. Niezależnie od czasów i narzędzi obserwacyjnych badanie nieba zawsze fascynuje i pobudza do refleksji. M.D.: Na przykład: „Czy jest Bóg”? A.W.: Ciekawe, że jestem o to ciągle pytany w Polsce. W Stanach prawie nigdy… M.D.: Denerwuje to Pana? A.W.: Nie. W końcu zasadniczym celem nauki, którą uprawiam, jest odpowiedź na pytanie o początek wszechświata. A stąd już tylko krok do metafizyki. M.D.: Pan na swój prywatny użytek ma jakąś odpowiedź? A.W.: Moją reakcją jest świadomość, że musimy się pogodzić z sytuacją, w której pewnych rzeczy nie wiemy. I być może nigdy się nie dowiemy, bo nasza zdolność postrzegania jest niewystarczająca. M.D.: W czasach oświecenia ludzie wierzyli, że poznanie wszystkiego to tylko kwestia czasu. A.W.: Jako ludzie żyjemy „tu i teraz”. Zostaliśmy ukształtowani tak, by optymalnie funkcjonować w określonym środowisku. Nasze oczy widzą określone barwy, słuch słyszy określony zakres dźwięków. Siłą rzeczy także rozum jest daleki od ogarnięcia całej rzeczywistości, cokolwiek to naprawdę oznacza. M.D.: Jak rozumiem, paradoksalnie to jest nasza siła. Dzięki tym „ograniczeniom” możemy egzystować. A.W.: To prawda. Ale musimy też uznać, że jak mówił Szekspir, są rzeczy na niebie i ziemi, o których nie śniło się naszym filozofom. W tym sensie zamiast twierdzić w stu procentach, że coś jest, bezpieczniej po prostu niczego nie odrzucać. Dla mnie Bóg jest tym wszystkim co znajduje się poza granicami poznania. Niczego więcej na temat Jego istnienia czy też nieistnienia nie wiem. M.D.: A życie poza Ziemią? A.W.: Wszelkie znaki na niebie i ziemi wskazują, że jest. M.D.: A jednocześnie nikt nigdy nie znalazł na to konkretnego dowodu. A.W.: Wierzę, że go znajdziemy. Kto wie, czy nie w tym lub następnym dziesięcioleciu. M.D.: Dlaczego akurat my, a nie ludzie tysiąc lat przed nami albo tysiąc lat po nas? A.W.: Żyjemy w szczególnym okresie rozwoju ludzkości. W ostatnich latach rozwój nauki o kosmosie przyspieszył w sposób bezprecedensowy, w dramatyczny sposób poszerzyliśmy naszą wiedzę o pozasłonecznych układach planetarnych. Z powodu ogólnego kryzysu badania w tej dziedzinie nieco spowolniły, nie zmienia to jednak faktu, że tego biegu nie da się powstrzymać. Jesteśmy jeden krok od tego, by odkryć, że we wszechświecie nie jesteśmy sami. M.D.: To będzie przewrót na miarę Kopernika? A.W.: W tym sensie, że nasza Ziemia po raz kolejny będzie musiała zejść z tronu. Najpierw zdetronizował ją Kopernik, udowadniając, że wcale nie leży w centrum wszechświata. Potem okazało się, że Słońce nie jest niczym nadzwyczajnym w naszej Galaktyce, podobnie jak ona sama w ogromnym wszechświecie. M.D.: A potem Pan dołożył swoje, pokazując, że nawet nasz układ planetarny jest tylko jednym z wielu. A.W.: Prawdziwym przełomem będzie jednak świadomość, że nie jesteśmy sami. M.D.: Poczujemy, że jesteśmy pyłkiem? A.W.: Jako astronom mam to poczucie od dawna. Ale wcale nie prowadzi mnie to do pesymizmu. Bo przecież człowiek, choć nie jest w centrum wszechświata, potrafi go coraz lepiej rozumieć i poznawać. M.D.: Jest jednak wobec niego kompletnie bezradny. A.W.: I tak, i nie. Oczywiście, nie mamy wpływu na wybuchy supernowych. Ale jestem w stanie sobie wyobrazić sytuację, że w przyszłości uda nam się na przykład zapobiec zderzeniu Ziemi z asteroidą. M.D.: Astronomowie uratują świat? A.W.: W tym sensie, że z odpowiednim wyprzedzeniem zidentyfikują zagrożenie. Późniejsze działania to już jednak sprawa inżynierów. M.D.: Którzy zniszczą zagrażający nam obiekt? A.W.: Niekoniecznie. Proszę sobie na przykład wyobrazić taki obrazek: lecimy do asteroidy z wielkim kubłem białej farby. Oblewamy ją z jednej strony, przez co silnie wzrasta różnicowy efekt ciśnienia promieniowania słonecznego. Przez to zmianie ulega trajektoria lotu obiektu i przelatuje on w bezpiecznej odległości od nas. Brzmi fantastycznie, ale moim zdaniem to w ogromnym uproszczeniu jeden z możliwych scenariuszy. M.D.: Umie Pan mówić prosto o skomplikowanych rzeczach. Niektórzy naukowcy tego unikają. A.W.: Popełniają błąd. Wiedza nie może być przywilejem nielicznych. Świadome, dobrze wyedukowane społeczeństwo to skarb. Pewne rzeczy trzeba wyjaśniać już dzieciom. M.D.: Pan pamięta swoją pierwszą obserwację nieba? A.W.: Chyba każde dziecko patrzy w gwiazdy i marzy o odkryciach. Tylko trzeba mu tę pasję pomóc podtrzymać, a potem rozwinąć. U mnie zrobił to ojciec, który nocą pokazywał mi niebo, nazywał gwiazdy, łączył je w gwiazdozbiory. M.D.: Mimo że był profesorem ekonomii? A.W.: Jako naukowiec interesował się światem, miał sporą wiedzę na różne tematy. Dysponował też całkiem pokaźną biblioteczką z literaturą popularnonaukową. Dla mnie ta biblioteka to był prawdziwy skarb. Później na strychu stworzyłem też swoje małe obserwatorium z samodzielnie wykonaną lunetą z soczewek okularowych. W pewnym momencie całą tą astronomią byłem już nawet trochę znudzony. Po maturze chciałem na przykład zostać dziennikarzem. M.D.: Na szczęście poszedł Pan na astronomię. A.W.: Kiedyś żartowałem, że z lenistwa. W liceum byłem finalistą olimpiady astronomicznej i na ten kierunek miałem wstęp bez egzaminów. Ale tak naprawdę zadecydowała fascynacja, którą w sobie rozbudziłem i która z czasem wcale nie zmalała. Bardzo chciałem coś na niebie odkryć! M.D.: Spełniło się po latach. A.W.: Mnie samemu trudno uwierzyć, że aż tak dosłownie. M.D.: Co Pan poczuł, kiedy odkrył pierwszą planetę poza Układem Słonecznym? A.W.: To był proces. Bo najpierw trzeba opracować model, dopasować do niego dane, później sprawdzić, czy to wszystko do siebie pasuje. Emocje narastają stopniowo, człowiek w pewnym sensie się do tego odkrycia przygotowuje. M.D.: I nie było konkretnego momentu, kiedy mógł Pan krzyknąć: „eureka!”? A.W.: Był! Gdy sprawdzając swój model, zobaczyłem, że wszystko pasuje idealnie. M.D.: Podniecenie? A.W.: Ogromne. Czułem potrzebę, żeby natychmiast się tym z kimś podzielić. Pierwszą napotkaną osobą był znajomy astrofizyk w windzie. M.D.: Pojawia się strach, że ktoś w tych obliczeniach znajdzie błąd? A.W.: Tak, ale ten lęk też jest na swój sposób podniecający. Pomyłki są wpisane w rozwój, działalność naukowa to w pewnym sensie ciągłe błądzenie. „Nie o to chodzi, by złapać króliczka, ale by gonić go…”. Postęp polega na tym, że od czasu do czasu te nasze błędy udaje się skorygować. M.D.: Wielu przez całe życie tylko goni. Pan króliczka złapał. A.W.: To dziwne, ale w takim momencie obok satysfakcji pojawia się uczucie pustki. „Co teraz?”. M.D.: Nobel? A.W.: No tak, to kolejne dyżurne pytanie w każdym wywiadzie, jakiego udzielam... M.D.: To poproszę o dyżurną odpowiedź. A.W.: Jestem realistą i wiem, że wielu hipotetycznych „pewniaków” nigdy się tej nagrody nie doczekało. Dlatego moje szanse noblowskie nie spędzają mi snu z powiek. Oczywiście, taka nagroda, oprócz satysfakcji, miałaby duże znaczenie promocyjne dla dziedziny nauki, którą się zajmuję. Ale zapewniam, że jest mi dobrze także bez Nobla. M.D.: A nie jest Panu trochę smutno, że być może naukowe dokonanie życia ma Pan już za sobą? A.W.: Pewnie rzeczywiście wyżej już nie podskoczę. Ale nadal prowadzę badania, które mnie fascynują i ekscytują. Nie ma nudy ani frustracji. M.D.: Rok temu nagrodę Grand Prix w konkursie Travelery dostała Janina Ochojska z Polskiej Akcji Humanitarnej. Podobnie jak Pan, skończyła astronomię w Toruniu... A.W.: Pamiętam ją jako studentkę. Byłem wtedy młodym naukowcem. M.D.: Janka zajęła się czymś zupełnie innym niż Pan, ale niewątpliwie łączy Was pasja życia. Czego uczy patrzenie w gwiazdy? A.W.: Mądrego dystansu do świata, który jednak nie wywołuje bierności, lecz pobudza do działania. Bo patrzenie w niebo to tak naprawdę patrzenie w przyszłość! Odkrywca pierwszych planet pozasłonecznych - prof. Aleksander Wolszczan. (Fot. Piotr Bujnowicz/Forum)
Aleksander Wolszczan odebrał flagę NG [video]
Odkrywca pierwszych planet pozasłonecznych, światowej sławy astronom – profesor Aleksander Wolszczan – dołączył do grona osób świętujących 125-lecie National Geographic Society
Przez cały rok spotykamy się z najważniejszymi ludźmi kultury, sztuki i nauki, by wręczyć im wyjątkową flagę na 125-lecie National Geographic Society. Tym razem redaktor naczelna magazynu National Geographic Polska spotkała się z profesorem Aleksandrem Wolszczanem. Przeczytaj wywiad i zobacz materiał filmowy
Odkrywca pierwszych planet pozasłonecznych, światowej sławy astronom – profesor Aleksander Wolszczan – dołączył do grona osób świętujących 125-lecie National Geographic Society.
Aleksander Wolszczan otrzymał z rąk Martyny Wojciechowskiej jubileuszową flagę, będącą symbolem 125-lat odkryć i badań pod patronatem Towarzystwa National Geographic. Towarzyszy ona działalności National Geographic od 1903 roku. Kolory flagi są znakiem przygody i eksploracji: błękit symbolizuje niebo, brąz ziemię, a zieleń morza i oceany. Martyna Wojciechowska: Panie profesorze, niektórzy badacze twierdzą, że to nie jest dobry czas na odkrycia, bo właściwie wszystko o świecie już wiemy. Ale akurat kosmos to temat nieskończony? Aleksander Wolszczan: Trudno sobie wyobrazić lepszy moment na badania kosmosu. W mojej dziedzinie, czyli poszukiwaniu planet pozasłonecznych, nastąpił przełom. W czasie ostatnich 20 lat pojedyncze odkrycia i frustracja, że jest ich tak mało, zmieniły się w lawinę nowych planet. Co zatem dziś jest największym wyzwaniem astronomii? To, czym ja zajmuję się jedynie pośrednio, czyli znalezienie życia pozaziemskiego. W gruncie rzeczy większość badań związanych z planetami motywowana jest właśnie jego poszukiwaniem, przekonaniem, że ono istnieje. Być może przede wszystkim w formach prymitywnych, inteligentne formy to zapewne rzadkość. Myślę, że gdy będziemy gotowi pod względem technicznym, odnajdziemy to życie. A w innych dziedzinach wiedzy? Co jest ważne dla świata, ludzkości? Skoro już tu, na Ziemi, jesteśmy, powinniśmy robić wszystko, by przetrwać. Musimy przełamać zakodowane w genach nakazy ewolucyjne, które nami rządzą – od bardzo prostych mechanizmów, choćby takich jak agresja. Ich wykorzenienie to konieczność z ewolucyjnego punktu widzenia. W przeciwnym wypadku zniszczymy się sami i doprowadzimy do ruiny planetę. Przy okazji możemy zadać sobie pytanie: czy nasza obecność na Ziemi ma jakiś większy sens, czy jesteśmy tylko planetarnym fenomenem, jak trzęsienia ziemi, atmosfera, krążenie po orbicie? Wielu astrobiologów twierdzi, że tak. Oczywiście degraduje nas to do poziomu pyłu kosmicznego. Trzeba ten fakt zaakceptować, nie tylko na poziomie filozoficznym, ale i praktycznym. Ale pyłek powstaje i przemija, a my mamy w sobie pragnienie, by nie przeminąć, by trwać. Zajrzyj na specjalną stronę 125 lat Towarzystwa National Geographic.
Pod Flagą National Geographic - Aleksander Wolszczan
Aleksander Wolszczan otrzymał z rąk Martyny Wojciechowskiej jubileuszową flagę, będącą symbolem 125-lat odkryć i badań pod patronatem Towarzystwa National Geographic. Towarzyszy ona działalności National Geographic od 1903 roku. Kolory flagi są znakiem przygody i eksploracji: błękit symbolizuje niebo, brąz ziemię, a zieleń morza i oceany. Martyna Wojciechowska: Panie profesorze, niektórzy badacze twierdzą, że to nie jest dobry czas na odkrycia, bo właściwie wszystko o świecie już wiemy. Ale akurat kosmos to temat nieskończony? Aleksander Wolszczan: Trudno sobie wyobrazić lepszy moment na badania kosmosu. W mojej dziedzinie, czyli poszukiwaniu planet pozasłonecznych, nastąpił przełom. W czasie ostatnich 20 lat pojedyncze odkrycia i frustracja, że jest ich tak mało, zmieniły się w lawinę nowych planet. Co zatem dziś jest największym wyzwaniem astronomii? To, czym ja zajmuję się jedynie pośrednio, czyli znalezienie życia pozaziemskiego. W gruncie rzeczy większość badań związanych z planetami motywowana jest właśnie jego poszukiwaniem, przekonaniem, że ono istnieje. Być może przede wszystkim w formach prymitywnych, inteligentne formy to zapewne rzadkość. Myślę, że gdy będziemy gotowi pod względem technicznym, odnajdziemy to życie. A w innych dziedzinach wiedzy? Co jest ważne dla świata, ludzkości? Skoro już tu, na Ziemi, jesteśmy, powinniśmy robić wszystko, by przetrwać. Musimy przełamać zakodowane w genach nakazy ewolucyjne, które nami rządzą – od bardzo prostych mechanizmów, choćby takich jak agresja. Ich wykorzenienie to konieczność z ewolucyjnego punktu widzenia. W przeciwnym wypadku zniszczymy się sami i doprowadzimy do ruiny planetę. Przy okazji możemy zadać sobie pytanie: czy nasza obecność na Ziemi ma jakiś większy sens, czy jesteśmy tylko planetarnym fenomenem, jak trzęsienia ziemi, atmosfera, krążenie po orbicie? Wielu astrobiologów twierdzi, że tak. Oczywiście degraduje nas to do poziomu pyłu kosmicznego. Trzeba ten fakt zaakceptować, nie tylko na poziomie filozoficznym, ale i praktycznym. Ale pyłek powstaje i przemija, a my mamy w sobie pragnienie, by nie przeminąć, by trwać. Próbuję sobie wyobrazić Pana w wieku 6-7 lat, kiedy przez lunetę na strychu obserwował niebo. Jak rodziła się Pana astronomiczna pasja i co Pan czuł, gdy odkrył pierwszą planetę poza Układem Słonecznym? W pierwszych latach życia z reguły siedziałem na plecach ojca i patrzyłem na niebo. Co do odkrycia, z perspektywy czasu, myśląc o tym na spokojnie, bez większych emocji, wydaje mi się, że to, co mnie najbardziej uderzyło, to była ta nagła świadomość, że to nie przeminie, że to będzie miało głębsze znaczenie. Na to nie byłem przygotowany. Chciałem odkrywać, poznawać nowe, to mnie pasjonowało od dziecka. Wcześniej zdarzało mi się znajdować na niebie różne ciekawe rzeczy. Ale w tym momencie od razu pojąłem, że z tego wyniknie dużo więcej, niż się na pierwszy rzut oka wydaje. Zmroziło mnie. Usiadłem, pomyślałem i tak myślę do dzisiaj. Wciąż szukam odpowiedzi na pytanie, co z tego wyniknie. Wiele już zresztą wyniknęło, ale to jeszcze nie koniec. Czy ma Pan czas w swoim napiętym grafiku, by czytać National Geographic? Nie będę kłamać – bardzo rzadko. Ale muszę przyznać, że moja kariera astronoma pracującego przy największym na świecie teleskopie w Portoryko zaczęła się od National Geographic. Mieszkałem wtedy w Niemczech i przygotowywałem się do przeprowadzki. Nie wiedziałem wówczas o tej wyspie nic. W bibliotece Maxa Plancka, gdzie pracowałem, natknąłem się na numer NG, w którym był przeglądowy artykuł o Portoryko. Rzuciłem się na niego, przeczytałem nie wiem ile razy. To było źródło mojej pierwotnej wiedzy o miejscu, w którym później przemieszkałem 9 lat. Dowiedziałem się ważnych rzeczy, które od razu mi pomogły. Na przykład takich, aby nie chodzić do portorykańskich barów w czasie wyborów, bo dyskusje na tematy polityczne są tam dość gwałtowne. Choć to akurat okazało się nieprawdą – nie jest tak źle. A z czym Panu się kojarzy National Geographic Society? Przekazywanie ludziom wiedzy o świecie, o planecie i to w sposób bardzo przemyślany i skuteczny, to jest najważniejsza rzecz, jaką ten magazyn robi. Za to należą się olbrzymi szacunek i podziw. To jest wiedza kompletna, której naprawdę wszyscy potrzebujemy do zrozumienia świata, a mało kto z nas ją ma. Na ogół ograniczamy się do naszych małych poletek, na których żyjemy. National Geographic pomaga wyjść poza te ciasne ramki. Ale czy w dzisiejszym egocentrycznym świecie ta wiedza jest nam naprawdę potrzebna? Jest niezbędna do przeżycia, również na poziomie indywidualnym. Choćby po to, żeby znaleźć dobrą pracę, potrzebujemy nie tylko wiedzy merytorycznej, ale i takiej na poziomie ogólnym z wielu dziedzin. Jeśli podróżujemy, przenosimy się w nowe miejsce, tak jak to było z moją pierwszą przygodą z NG, ważne, by wiedzieć, jak nie zrobić sobie tam krzywdy, jak skutecznie funkcjonować. Dlatego wiedzę trzeba promować zawsze i wszędzie. W imieniu swoim i całego Towarzystwa National Geographic Polska, chciałabym wręczyć panu tę flagę, która symbolizuje 125 lat eksploracji, podziękować za to spotkanie i życzyć Nobla. Dziękuję bardzo. To naprawdę wzruszające. 125 lat to wspaniała rocznica. Z wielką przyjemnością sfotografuję się z tą flagą w moim ukochanym miejscu, przy teleskopie na Portoryko, największym na świecie. Przyślę państwu to zdjęcie. Czy to Pana ukochane miejsce na Ziemi? Z całą pewnością. Miałam nadzieję, że wymieni Pan chociaż jedno miejsce z Polski. Portoryko jest nie do przebicia. Polska jest na drugim miejscu, głównie moje rodzinne strony – Szczecin i okolice. Rzadko bywam teraz w ojczyźnie, ale gdy przyjeżdżam, to głównie tam. Choć to smutna sprawa, ale naturalna i oczywista, odwiedzam tam groby swoich rodziców i rodziny, która tu pozostała. Czyli Portoryko i Polska. Na trzecim miejscu? Oczywiście Ameryka, w której po wyjeździe z Portoryko mieszkam już ponad 20 lat. Choć wydaje się, że to kawał czasu, ciągle jeszcze mam wrażenie, że tego kraju tak naprawdę nie odkryłem. Mam jeszcze jeden drobny prezent, z Torunia, gdzie Pan studiował. To piernik toruński. A to jest bardzo miłe przypomnienie, prosto z miejsca w Polsce, które jest dla mnie ważne. Dziękuję za to i za spotkanie. View oEmbed on the source website View oEmbed on the source website Rozmowa z Aleksandrem Wolszczanem, minivideo cz.II View oEmbed on the source website