Aleksander Wielki założył tę metropolię nad Tygrysem. Przez setki lat była zapomniana
Aleksandria nad Tygrysem była jednym z najbardziej ambitnych projektów Aleksandra Wielkiego. Powstała w strategicznym miejscu, gdzie morze łączyło się z systemami rzecznymi Mezopotamii. Przez wieki jej lokalizacja budziła wątpliwości. Teraz badacze potwierdzili istnienie miasta. Skala inwestycji robi wrażenie.
Aleksander Wielki przeżył zaledwie 32 lata. Ale jego dokonania imponują. Jego ambicją było podbicie całego znanego świata. W ostatnich latach życia dotarł aż do Indii. Zmęczona armia nie chciała już maszerować dalej. Żołnierze przeszli ze swoim wodzem około 18 tys. km! W wielu miejscach na swojej drodze władca ten zakładał miasta, które nazywano jego imieniem lub przemianowywano na Aleksandrię. Po wielu latach badań brytyjsko-niemiecki zespół badaczy ogłosił, że zlokalizował kolejną Aleksandrię – znajduje się w dzisiejszym Iraku. Aleksandria nad Tygrysem. Dzieje miasta Starożytna Aleksandria nad Tygrysem (później znana jako Charax Spasinou) znajduje się w dzisiejszym południowym Iraku. Współcześnie miejsce to jest znane pod nazwą Dżebel Chajber. Miasto leży w dolnej Mezopotamii, około 50 kilometrów od współczesnej Basry. Znajduje się zaledwie 15 kilometrów od granicy z Iranem, co przez lata utrudniało dostęp do ruin. Ze względu na bliskość granicy, w latach 80. XX wieku obszar ten był kluczowym polem bitwy podczas wojny iracko-irańskiej, a w samych ruinach stacjonowało wówczas wojsko. W momencie założenia miasto znajdowało się zaledwie około 2 kilometrów od brzegu Zatoki Perskiej, co czyniło je idealnym węzłem łączącym otwarte morze z systemami rzecznymi wewnątrz lądu. Obecnie ruiny są w większości zniwelowane. Jednak wyróżniają się zachowanymi murami obronnymi o długości wielu kilometrów, które miejscami wciąż wznoszą się na wysokość ośmiu metrów. Jak doszło do odkrycia? Zarysy miasta były od starożytności widoczne na powierzchni ziemi. W latach 60. XX w. archeolog dr John Hansman zidentyfikował stanowisko archeologiczne Dżebel Chajber na podstawie zdjęć lotniczych wykonanych przez Royal Air Force. Wtedy miejsce trafiło do literatury naukowej. Dr Hansman zauważył, że układ murów i topografia terenu odpowiadają opisom rzymskiego pisarza Pliniusza Starszego, który szczegółowo opisał mezopotamską Aleksandrię w I wieku n.e. Dopiero w 2013 roku brytyjski zespół archeologów dotarł do ruin w opancerzonych pojazdach na to stanowisko. Eksperci potwierdzili, że ogromne rozmiary starożytnego miasta pasują do hipotezy Hansmana o zaginionej metropolii. Ruszają badania Systematyczne badania powierzchniowe rozpoczęły się w 2016 roku. Wykorzystano też tysiące zdjęć wykonanych z dronów do stworzenia cyfrowego modelu krajobrazu, co pozwoliło naukowcom uznać Aleksandrię za „gigantyczną metropolię”. – Zrozumieliśmy, że znaleźliśmy odpowiednik słynnego egipskiego miasta, Aleksandrii nad Nilem. W obu miejscach Aleksander Wielki założył miasto w miejscu, gdzie otwarte morze spotyka się z rzekami, np. w śródlądowych systemach transportowych – wyjaśnia prof. Stefan R. Hauser z Uniwersytetu w Konstancji, który był członkiem zespołu. Dzięki badaniom geofizycznym udało się „zobaczyć” pod ziemią regularną siatkę ulic oraz największe domostwa z czasów starożytnych bez prowadzenia wykopalisk. Miasto było precyzyjnie rozplanowane z wyznaczonymi dzielnicami mieszkalnymi, świątyniami i portem wewnętrznym. Znaczenie mezopotamskiej Aleksandrii Jak opowiada prof. Hauser, przez ponad 550 lat Aleksandria nad Tygrysem, później przemianowana na Charax Spasinou, pełniła funkcję centralnego węzła handlowego i ośrodka politycznego na terenie dzisiejszego południowego Iraku. – To właśnie stąd bogactwa Indii, w tym przyprawy, egzotyczne drewno, takie jak palisander oraz kamienie półszlachetne, ale prawdopodobnie także chiński jedwab i wiele innych towarów, trafiały do ​​ogromnych ośrodków miejskich Babilonii, a nawet do regionu Morza Śródziemnego – opisuje ekspert. Kres wielkiej metropolii Upadek i opuszczenie Aleksandrii nad Tygrysem były procesem rozciągniętym w czasie. Wynikało to przede wszystkim z drastycznych zmian w środowisku naturalnym, które odebrały miastu jego rację bytu jako portu handlowego. Metropolia istniała od IV wieku p.n.e. do III wieku n.e. Jej następcą w tym regionie stała się Basra, która istnieje po dziś dzień. Źródło: Uniwersytet w Konstancji Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To nie Filip II! Archeologiczna pomyłka w królewskim grobowcu Macedonii
Archeolodzy odkryli, że szczątki znajdujące się w słynnym grobowcu ojca Aleksandra Wielkiego, nie należały wcale do Filipa Macedońskiego. Analiza wykazała, że pochowano tam znacznie młodszego mężczyznę, kobietę, a także 6 dzieci.
Spis treści: Gdzie pochowano ojca Aleksandra Wielkiego? Wielka archeologiczna pomyłka? Kogo pochowano w grobowcu? Najstarsza stolica starożytnej Macedonii W 1977 roku archeolog Manolis Andronikos odkrył w Werginie (północno-wschodniej Grecji) grobowiec, który uznano wówczas jako należący do Filipa II Macedońskiego. Od tego czasu miejsce to było ośrodkiem badań i wykopalisk, które miały potwierdzić tę hipotezę. Grobowiec był bogato wyposażony, w środku znaleziono złotą urnę, a także zbroję i insygnia królewskie. Miejsce pochówku znajdowało się w regionie, w którym prawdopodobnie spoczywają inni członkowie rodziny Aleksandra Wielkiego. Gdzie pochowano ojca Aleksandra Wielkiego? Nowe badanie, które ukazało się właśnie na łamach czasopisma naukowego „Journal of Archaeological Science”, wskazuje, że w rzeczywistości w Werginie mógł zostać pochowany ktoś zupełnie inny. Nowa identyfikacja ujawniła, że w grobowcu znajdowały się szczątki młodego mężczyzny i młodej kobiety, a także szóstki niemowląt. Naukowcy podkreślają jednak, że już wcześniej zdawano sobie sprawę, że w grobowcu znajdują się kości dwójki dorosłych osób, ale tylko jednego dziecka. – Wergina od dawna jest uważana za królewski kompleks grobowy macedońskich królów. Pod dużym kurhanem odkryto cztery grobowce oznaczone jako Grobowiec I, II, III i IV. W naszym najnowszym badaniu skupiliśmy się na pierwszym grobowcu, uważanym za miejsce pochówku Filipa. Datowanie radiowęglowe umiejscawia ten pochówek w pierwszej połowie IV wieku p.n.e., konkretnie między 400 a 367 rokiem p.n.e. – napisali w pracy autorzy. Wielka archeologiczna pomyłka? Analiza kości i zębów pary dorosłych sugeruje, że mężczyzna w grobowcu miał od 25 do 35 lat w chwili śmierci. Dane historyczne wskazują, że Filip II został zamordowany w 336 r. p.n.e., mając ok. 46 lat. Oznacza to, że mężczyzna pochowany w Grobowcu I nie mógłby być ojcem Aleksandra Macedońskiego, ale nie znaczy to, że nie pochodził z tej dynastii. – Mężczyzna z grobowca najprawdopodobniej ważnym macedońskim członkiem rodziny królewskiej z rodu Argead/Temenid, który zmarł w latach 388–356 p.n.e. i prawdopodobnie był upamiętniany w świątyni, która znajdowała się w starożytnym Ajgaj razem z tą kobietą. Poprzednie hipotezy, że szczątki szkieletu należą do Filipa II oraz jego żony i nowonarodzonego dziecka nie są zatem naukowo uzasadnione – napisali badacze. Analiza izotopowa zębów i kości pozwoliła na ustalenie kilku ważnych faktów z życia macedońskiego mężczyzny. Według uczonych prawdopodobnie spędził dzieciństwo z dala od stolicy Macedonii, Pelli, która znajduje się około 32 kilometrów na północny wschód od Werginy. Kobieta natomiast, która w chwili śmierci miała od 18 do 25 lat, prawdopodobnie spędziła dzieciństwo mieszkając w Pelli lub w jej pobliżu. Kogo pochowano w grobowcu? – Zakładamy, że musiał to być król Macedonii, który rządził i zmarł dziesiątki lat przed panowaniem Filipa II – uważa Maniatis. Nie jest jasne, który to był król, ale możliwe, że był to Aleksander II lub Perdikkas III. Rządy obydwu władców były burzliwe i naznaczone były konfliktami wewnętrznymi, a także wojnami z wrogami zewnętrznymi – dodaje badacz. Naukowcy przeprowadzili także badanie metodą datowania radiowęglowego, aby ustalić wiek szczątków niemowląt, które pochowano w grobowcu. Wszystkie pochodziły z okresu między 150 r. p.n.e. a 130 r. n.e., czyli już z czasów, gdy regionem rządziło imperium rzymskie. – Istnieją dowody, które pozwalają przypuszczać, że umieszczanie zmarłych niemowląt w starych grobowcach, było znaną, choć rzadką praktyką w okresie rzymskim – wyjaśnia w rozmowie z Live Science główny autor badania Yannis Maniatis z Narodowego Centrum Badań Naukowych w Grecji. Naukowiec dodaje, że grobowiec ten został obrabowany jeszcze w czasach starożytnych, a złodzieje wydrążyli w ścianach otwory. – Ludzie, którzy mieszkali w tym rejonie, wiedzieli o grobowcu i musieli widzieć otwory pozostawione przez rabusiów. Prawdopodobnie postanowili wykorzystać je do pochówku niemowląt – dodaje Maniatis. Nowe badanie niewątpliwie dostarcza więcej pytań, niż odpowiedzi. Przede wszystkim o nowe miejsce pochówku ojca Aleksandra Wielkiego, Filipa II. Bardzo możliwe, że macedoński król pochowany jest w Werginie, ale nie w grobowcu I, lecz w jednym z pozostałych, które znajdują się w tym miejscu. Prawdopodobny wydaje się grób nr. 2. Tam znajdują się skremowane szczątki mężczyzny, który w chwili śmierci mógł mieć 44 lata… Najstarsza stolica starożytnej Macedonii Wergina to stanowisko archeologiczne, które od 1996 roku jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zachowały się tu ruiny starożytnego Ajgaj, czyli najstarszej stolicy starożytnej Macedonii. Po przeniesieniu stolicy do Pelli, Ajgaj pozostało dalej ważnym miejscem dla królewskiej rodziny, ale już jako nekropolia. Chowano tu królów Macedonii. Do czasów współczesnych zachował się tu m.in. kompleks grobowców komorowych, który nazwano Grobowcami Królewskimi, ale także Pałac Królewski oraz tzw. Grobowiec Macedoński, który w rzeczywistości składa się z pięciu mniejszych grobowców. Na stanowisku odnaleziono także ruiny amfiteatru, w którym przeprowadzono zamach na Filipa II. Źródło: National Geographic Polska, LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Gdzie znajduje się grobowiec Aleksandra Wielkiego? Bliżej niż wiele osób myśli
Bogaty grobowiec jednego z najsławniejszych ludzi w historii – Aleksandra Wielkiego – znajdował się w obrębie pałacu i królewskich grobów w Aleksandrii. Czy przechodnie w centrum tego śródziemnomorskiego miasta mają pod stopami dach zaginionego mauzoleum?
Spis treści: Poszukiwania grobu wielkiego przywódcy Grób w gwarnej części Aleksandrii? Dlaczego grobowiec Aleksandra Wielkiego zaginął? Grób pod nogami przechodniów? Ozdobą Aleksandrii był grobowiec Aleksandra Wielkiego zwany Soma, czyli „ciało”, znajdujący się na pewno gdzieś w pobliżu pałacu królewskiego. Następcy Ptolemeusza rozbudowywali kompleks pałacowy, który był coraz większy i zapewne też coraz bardziej tajemniczy. Co najmniej piętnaście lat trwała budowa mauzoleum, które stało się jednym z najsłynniejszych budowli w starożytności. Dzięki niemu Aleksandria przez setki lat była celem pielgrzymek i źródłem natchnienia, odwiedzanym przez Juliusza Cezara, Marka Antoniusza i wielu cesarzy rzymskich, między innymi Oktawiana Augusta, Wespazjana, Hadriana, Septymiusza Sewera, Karakallę i Aureliana. Nasuwa się więc intrygujące pytanie, dlaczego to przesławne mauzoleum przestało istnieć. O Aleksandrze krąży wiele legend, więc jego grobowiec symbolizuje niejako nasze poszukiwania prawdy o tym wielkim zdobywcy. Budowla ta mogłaby odpowiedzieć na pytanie, jak postrzegano Aleksandra Wielkiego w ostatnim okresie życia, do jakiego stopnia jego legenda powstała zaraz po jego śmierci i na ile jego dziedzictwo zostało przywłaszczone przez następców. Mogłaby nam też pomóc w rozproszeniu mitycznej mgły spowijającej początki Aleksandrii. Poszukiwania grobu wielkiego przywódcy Logiczne wydaje się założenie, że ulica Soma otrzymała nazwę dlatego, że przy niej stało słynne mauzoleum. Dziś jest to ulica Proroka Daniela, która przecina śródmieście Aleksandrii. Biegnie od portu wschodniego na południe do głównego dworca kolejowego. Około półtora kilometra dalej na wschód, w parku Szallalat (Wodospad), zachowała się część wschodniej bramy miasta. Jest tu mała sadzawka, puste alejki z rzadka wysadzane palmami i sfory bezpańskich psów, które grzeją się w słońcu pod ruinami starożytnych murów miejskich. W 2019 roku archeolodzy odkryli w parku marmurowy posąg Aleksandra, co dało asumpt do przypuszczeń, że tu właśnie był jego grób. Ze względu na powiązania Aleksandra z Amonem-Re, bogiem słońca, hipoteza o jego pochówku przy Bramie Słonecznej nie wydaje się naciągana. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/01/PlacidoCostanzi-AlexandertheGreatFoundingAlexandria-Walters37790-46b69c0.jpg" width="1799" height="1285" alt="Aleksandrię założył jej imiennik, Aleksander Wielki. Tu w wizji XVIII-wiecznego arysty Placida Costanziego" title="Aleksandrię założył jej imiennik, Aleksander Wielki. Tu w wizji XVIII-wiecznego arysty Placida Costanziego" /> W II wieku Achilles Tatios napisał w swojej powieści, jednym z pięciu zachowanych starożytnych romansów greckich, że grobowiec Aleksandra stał na rogu dwóch głównych ulic, zwanych wówczas R1 i L1. R1, czyli ulica Soma, wiodła od pałacu królewskiego do portu nad jeziorem Mareotis, a L1, czyli dzisiejsza ulica Fuada (oficjalnie Droga Wolności), była Drogą Kanopską, czyli głównym bulwarem w czasach antycznych. Grób w gwarnej części Aleksandrii? Dziś trudno sobie wyobrazić, by Aleksander Wielki spoczywał w ruchliwym i hałaśliwym centrum Aleksandrii. Ulica Proroka Daniela, pełna eleganckich witryn sklepowych, roi się od trąbiących samochodów. Nie wspominając już o tłumach wiernych zdążających do jednej z trzech pobliskich świątyń: synagogi Proroka Eliasza, katedry świętego Marka i meczetu Proroka Daniela. Na ulicy Fuada panuje tłok. Chmary pracowników licznych tu banków – mężczyzn w marynarkach i kobiet w garsonkach. Ciągłe kolejki do salonów sieci komórkowych (każdy chce wypróbować ostatni model smartfona). Ludzie wychodzący z różnych restauracji sieciowych – jedni niosą pudełka z pizzą Papa John’s, inni ściskają kubki z kawą Costa Coffee. Współczesne miasto powiela siatkę ulic z czasów starożytnych, ale wszystko wskazuje na to, że antyczna Aleksandria leży pod dzisiejszą. Bardzo możliwe, że rodzina racząca się pizzą na ławce i nastolatki oparte nonszalancko o mur i siorbiące frappuccino mają pod stopami dach zaginionego mauzoleum. Większość aleksandryjczyków jest święcie przekonana, że grobowiec Aleksandra znajduje się na skrzyżowaniu tych dwóch ulic. Minąwszy rzędy hoteli i sklepów, idę pod górę – dziesięć metrów nad poziomem morza – w stronę bardziej stromych, krętych i wąskich uliczek ongiś zamożnej, dziś jednak znacznie uboższej dzielnicy śródmiejskiej zwanej Kom el-Dikka (Kaum ad-Dikka), czyli Wzgórze Gruzów. Szereg zaniedbanych domów zachowuje swój historyczny koloryt zgodnie z dwutysiącletnią tradycją, której mieszkańcy nie chcą się wyrzec. W tej dzielnicy znaleziono wiele jedynych w swoim rodzaju malowideł ściennych i wielobarwnych mozaik. Między innymi w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto popiersie Aleksandra Wielkiego z II wieku p.n.e. Odkrycie to wpoiło mieszkańcom dzielnicy przekonanie, że miejsce wiecznego spoczynku Aleksandra znajduje się gdzieś niedaleko. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/01/shutterstock2246491745-8b215d6.jpg" width="6000" height="4000" alt="Niektórzy uważają, że grobowiec Aleksandra Wielkiego znajduje się w rejonie Kom el-Dikka. Tutaj od lat wykopaliska prowadzą Polacy" title="Niektórzy uważają, że grobowiec Aleksandra Wielkiego znajduje się w rejonie Kom el-Dikka. Tutaj od lat wykopaliska prowadzą Polacy" /> Dlaczego grobowiec Aleksandra Wielkiego zaginął? Dlaczego właściwie nie wiemy, gdzie był grobowiec Aleksandra? Przede wszystkim w czasach antycznych nikt zapewne nie czuł potrzeby zanotowania, w którym miejscu znajduje się tak słynna i charakterystyczna budowla. Około 30 roku p.n.e. Strabon, historyk i geograf, odwiedził Aleksandrię i to od niego pochodzi wiele naszych wiadomości o ówczesnym mieście. Strabon pisał, że „częścią pałaców królewskich jest też miejsce zwane Soma. To okrąg, w którym znajdują się groby królów i grobowiec Aleksandra”. Możliwe więc, że Aleksander został najpierw pochowany w jednym miejscu, a wkrótce potem przeniesiony do większego grobu, aby Ptolemeusz i jego następcy mogli spocząć po śmierci obok założyciela miasta. Możemy się też mylić co do czasu pochówku, jeśli ciało Aleksandra zostało przywiezione do Aleksandrii później, niż dotąd przyjmowano. Na przykład nie przez pierwszego, lecz przez drugiego z Ptolemeuszy – po to, aby w 282 roku p.n.e. wyprawić Aleksandrowi i Ptolemeuszowi I wspólny pogrzeb, a tym samym zapewnić dynastii panującej dodatkową legitymizację. Aleksander mógł nawet – choć jest to mało prawdopodobne – zostać skremowany, tak jak to zrobiono z ciałem Hefajstiona. Wówczas szukalibyśmy grobu zawierającego jego popioły. Grobowiec mógł też zostać ukradziony albo zniszczony w późniejszym okresie, podczas walk o władzę nad miastem. Wszystko to utrudnia poszukiwanie grobu Aleksandra. Zastanawiające, że po pielgrzymkach cesarzy rzymskich do tego grobu przez cały III wiek wzmianki o takich wizytach całkowicie ustają. Setki prób odkrycia grobu nie dały żadnego wyniku. Ja sam godzinami wysłuchiwałem najrozmaitszych hipotez – według jednej grób znajduje się na cyplu, który był kiedyś wyspą Faros. Grób pod nogami przechodniów? Kiedy chodzi się po wielkomiejskim centrum Aleksandrii, łatwo zapomnieć, że przypuszczalnie gdzieś tu – prawie na pewno między zachodnią a wschodnią bramą z okresu ptolemejskiego – głęboko pod ziemią spoczywa we wspaniałym grobowcu Aleksander Wielki. Jeden z najsławniejszych ludzi w historii i jeden z najbardziej poszukiwanych obiektów na świecie. Może być wszędzie – nawet tam, gdzie się tego najmniej spodziewamy. Pod moimi stopami w tej chwili, pod łóżkiem tej pary, pod kuchnią tego mężczyzny albo pod ogródkiem tej kobiety. Zagadka ta dodaje Aleksandrii tajemniczości i jeszcze mocniej wiąże teraźniejszość miasta z jego monumentalną przeszłością. Poszukiwania grobu Aleksandra, odurzające jak narkotyk, potwierdzają też dziwną nieśmiertelność założyciela miasta. Jeśli jednak w końcu znajdziemy ten grób, od razu przypomnimy sobie, że słynny zdobywca był jak najbardziej śmiertelny. To jest przedruk z książki Islama Issy pt. „Aleksandria. Miasto, które zmieniło świat”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont w przekładzie Władysława Jeżewskiego. Tytuł, skróty i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Zadziwiające odkrycie na bałtyckiej wyspie. Artefakt sprzed 2000 lat przedstawiał legendarnego króla
Na duńskiej wyspie dwóch archeolodzy odnaleźli złocone okucie z brązu, które przedstawiało starożytnego władcę. Eksperci twierdzą, że to Aleksander Wielki i dodają, że to wyjątkowe znalezisko w Skandynawii.
W tym artykule: Tajemniczy artefakt znaleziony przez poszukiwaczy skarbów Okucie przedstawiało Aleksandra Wielkiego Zabytek z wizerunkiem macedońskiego króla wśród plemion germańskich Dwóch poszukiwaczy skarbów wybrało się do Ringsted na duńskiej wyspie Zelandia. Finn Ibsen i Lars Danielsen wybrali się tam z wykrywaczami metalu i liczyli na odrobinę szczęścia. Zaledwie po kilku minutach okazało się, że mieli go naprawdę dużo. Gdy urządzenie dało sygnał, że coś znajduje się pod ziemią, od razu zaczęli kopać. Po chwili odnaleźli bardzo niewielki przedmiot, który nie od razu był dla nich oczywisty. Tajemniczy artefakt znaleziony przez poszukiwaczy skarbów Enigmatyczny zabytek miał średnicę ok. 26–28 mm. Przypominał broszkę z wizerunkiem mężczyzny o długich i pofalowanych włosach. Z kolei na wysokości uszu znajdowały się dwa baranie rogi. Nie wiedząc, kim jest człowiek widoczny na artefakcie, oddali znalezisko do lokalnego Muzeum Vestsjælland. – Właściwie cała historia wyszła na jaw dopiero wtedy, gdy przekazaliśmy znalezisko. Później wezwano nas na spotkanie z Freerkiem Oldenburgerem. Archeolog powiedział nam, że to odkrycie jest niczym cofnięcie się w czasie o ponad 2000 lat. To wywołało w nas ogromne emocje – powiedział Ibsen. Naukowcy z muzeum dokonali specjalistycznej analizy niewielkiego zabytku. Okazało się, że został odlany ze stopu brązu zawierającego ołów. Datowanie wykazało, że powstał ok. 200 r. p.n.e. Badacze ustalili, że przedmiot ten najprawdopodobniej pełnił funkcję okucia. Okucie przedstawiało Aleksandra Wielkiego Archeolodzy nie są jednak pewni, jaką funkcję dokładnie pełniło. Pracownicy muzeum sugerują, że mógł być to ozdobny krążek mocowany na tarczy lub element, który znajdował się na pochwie miecza. – Nie wiemy również, czy został odlany przez Rzymian, którzy do odlewania podanych artefaktów używali tego samego stopu zawierającego ołów – powiedział Oldenburger. Jednego naukowcy mogą być pewni. Niezależnie od przeznaczenia okucia, przedstawia ono Aleksandra Macedońskiego, zwanego również Wielkim. Czyli jednego z największych władców okresu starożytności. Za jego życia uważano, że król Macedonii z dynastii Areadów jest niezwyciężony. Panował w latach 336–323 p.n.e. Do dziś uznaje się go za wybitnego stratega i jednego z największych zdobywców w historii ludzkości. Okres jego władzy wyznacza granicę między dwiema epokami historii starożytnej: okresem klasycznym i epoką hellenistyczną. Już jego ojciec Filip II zreformował państwo macedońskie i zdołał podporządkować sobie większość Grecji. Młody Aleksander w 336 p.n.e. odziedziczył silne już państwo oraz dobrze zorganizowaną i doświadczoną armię. Zabytek z wizerunkiem macedońskiego króla wśród plemion germańskich Aleksandrowi udało się m.in. złamać potęgę imperium perskiego w wyniku serii zwycięstw, a także opanować całe państwo. Władca zdobył Egipt i ustanowił własną stolicę w Aleksandrii. Jego podboje sięgały od Grecji przez Azję Mniejszą, aż po Indie, w których odnosił spektakularne zwycięstwa, ale ostatecznie był zmuszony do odwrotu z powodu napięć w armii. Podboje Aleksandra Macedońskiego przerosły oczekiwania władcy. Jak daleko dotarł? Podboje Aleksandra Macedońskiego do dziś fascynują nie tylko historyków. Losy wielkiego króla Macedonii są też inspiracją dla twórców filmowych. To tylko podkreśla, że jego dziedzictwo,... Król Macedonii zmarł w wieku 32 lat w Babilonie, w trakcie przygotowań do kolejnych wypraw wojennych. Pozostawił po sobie olbrzymie i potężne imperium, którego rozpiętość ze wschodu na zachód wynosiła 5 tys. km. Jego legenda żyła setki lat po jego śmierci. Właśnie dlatego naukowcy sugerują, że okucie z brązu znalezione w pobliżu Ringste, prawdopodobnie należało do plemion germańskich, które zamieszkiwały wówczas ten region. – Lud ten mógł myśleć, że wizerunek Aleksandra Wielkiego może przynieść szczęście na polu bitwy – wyjaśnia Oldenburger. – Baranie rogi, które znajdują się przy uszach władcy, były na cześć boga Zeusa Ammona – dodał badacz. – To wyjątkowe znalezisko w Skandynawii, które jest powiązane z jednym z najsłynniejszych ludzi w historii świata – podsumował archeolog. Naukowcy mają nadzieję, że dalsze badania pozwolą im dokładnie ustalić pochodzenie artefaktu. Źródło: Vest Muzeum. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Grecja ma nową atrakcję turystyczną. To pałac, w którym Aleksander Wielki został królem
Aleksander Wielki do dziś jest uważany za jednego z najważniejszych władców w dziejach Europy. Turyści odwiedzający Grecję od niedawna mogą zobaczyć i zwiedzić miejsce koronacji Macedończyka.
W tym artykule: To tu Aleksander Wielki został królem Pałac w Aigai na przestrzeni wieków Grecja udostępniła cenny zabytek Aleksander Wielki, nazywany też Macedońskim, do dziś intryguje historyków i nie tylko. Władca wsławił się swoimi rozległymi podbojami. Jego kampania trwała w sumie 11 lat. W tym czasie dotarł do zachodniej Azji i Egiptu, ale też w głąb Azji Środkowej, aż do Doliny Indusu. To tu Aleksander Wielki został królem Każdy, kto pasjonuje się postacią Aleksandra Wielkiego, powinien rozważyć w tym roku podróż do Grecji. Gorący kraj na południu Europy z pewnością znajdzie się na liście wakacyjnych kierunków wielu Polaków. Turyści znad Wisły szczególnie upodobali sobie wyspy takie jak Kreta, Rodos czy Korfu. Znaczniej mniej osób zatrzymuje się po drodze w greckim interiorze, a warto. Ateny czy Saloniki to jedne z bardziej oczywistych miejsc, jednak w najbliższych miesiącach na popularności może zyskać również historyczne miasteczko Aigai. To właśnie tam znajduje się pałac, a w zasadzie jego ruiny, w którym koronowano Aleksandra Wielkiego. Budowla liczy ponad 2300 lat. Przez ostatnie 16 zabytek był niedostępny z powodu renowacji. Teraz znów można go zwiedzać. Według agencji prasowej AP renowacja kosztowała ponad 20 milionów euro. Pałac i sąsiadujące z nim grobowce znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Pałac w Aigai jest położony w północnej Grecji, pomiędzy miastami Palatitsia i Vergina. Wyjątkowy zabytek zajmuje powierzchnię prawie 15 tys. m kw. W okresie klasycznym starożytnej Grecji była to największa budowla regionu. Powstała z inicjatywy ojca Aleksandra, Filipa II, w IV wieku p.n.e. Pałac był siedzibą dynastii Argeadów rządzących starożytną Macedonią. Budowla została zniszczona przez Rzymian w 148 roku p.n.e., co zapoczątkowało serię grabieży. Pałac w Aigai na przestrzeni wieków W pałacu znajdowały się niegdyś duże dziedzińce ozdobione kolumnami, miejsca kultu i rozległe sale bankietowe. Archeologom udało się zachować „ogólny wygląd”, łącząc kamienie z ruin budowli z replikami. Tak odtworzyli oryginalne konstrukcje. Główną postacią w procesie renowacji był archeolożka Angelika Kottardi, która zaangażowała się w prace rekonstrukcyjne jeszcze jako studentka. Następnie przez kilkanaście lat nadzorowała ich postęp. – To, co odkrywasz, to kamienie porozrzucane w ziemi i tu i ówdzie kawałki mozaiki. Następnie trzeba wszystko złożyć i na tym właśnie polega prawdziwa radość badacza – mówiła Kottaridi podczas uroczystej ceremonii otwarcia ruin pałacu. Interesujące znalezisko w Grecji. Archeolodzy odkryli fragment jednego z największych akweduktów Greccy archeolodzy odnaleźli fragment Akweduktu Hadriana. Badacze twierdzą, że to jedna z największych tego rodzaju konstrukcji z tamtego okresu. Grecja udostępniła cenny zabytek Przygotowując się do ponownego otwarcia zabytku, badacze korzystali z odkryć greckiego archeologa Manolisa Andronikosa. Pod koniec lat 70. XX wieku odnalazł on grupę królewskich macedońskich artefaktów. Wśród nich były między innymi wykonane ze złota i srebra broń oraz zbroja, a także pochówki, z których jeden prawdopodobnie zawiera szczątki Filipa – ojca Aleksandra Wielkiego. Według UNESCO pałac w Aigai to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Europie i „wyjątkowe świadectwo znaczącego rozwoju cywilizacji europejskiej w okresie przejścia od klasycznego państwa-miasta do imperialnej struktury hellenistycznej”. – Jako opiekunowie tego cennego dziedzictwa kulturowego musimy je chronić, podkreślać, promować, a jednocześnie poszerzać horyzonty odkrywane przez każdy nowy aspekt – podkreślał Kyriakos Mitsotakis, premier Grecji, podczas uroczystości inauguracyjnej. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Antinoopolis to miasto zbudowane ku czci cesarskiego kochanka. Jaki los je spotkał?
Cesarz Hadrian założył w Egipcie nowe miasto na cześć zmarłego kochanka, Antinousa. Antinoopolis to typowe greckie polis, które miało propagować grecki styl życia w starożytnym Egipcie.
W tym artykule: Śmierć Antinousa Antinoopolis – grecka enklawa w Egipcie Architektura Antinoopolis Miasto pod piaskiem i badania archeologiczne Cenne znaleziska Podczas podróży po rzymskich prowincjach cesarz Hadrian odwiedził Egipt w okresie 130–131 r. Towarzyszył mu wielki orszak z cesarzową Sabiną i jego ulubieńcem Antinousem. Był to młody Grek, przyjaciel oraz kochanek Hadriana. Śmierć Antinousa Po wizycie w Aleksandrii orszak skierował się w górę Nilu. W trakcie rejsu po rzece miało właśnie dojść do nieszczęścia. Umarł Antinous, który nie skończył jeszcze 19 lat. Przyczyny tego zdarzenia są nieznane. Wiadomo jednak, że Hadrian popadł w głęboką rozpacz. Po tym zdarzeniu, by upamiętnić miejsce śmierci kochanka, cesarz założył 30 października 130 r. nowe miasto – Antinoopolis. Imię zmarłego zostało wyniesione do rangi boskiego herosa. Sam Hadrian wznosił świątynie na jego cześć, a nawet organizował igrzyska. Antinoopolis – grecka enklawa w Egipcie Egipt został podbity najpierw przez Aleksandra Wielkiego w 332 r. p.n.e., a potem przez Oktawiana Augusta w 30 r. p.n.e. Jednak kultura grecka (hellenistyczna) nie przyjęła się aż tak mocno w życiu codziennym Egipcjan. Faraonowie Egiptu. Poznaj władców wielkiej cywilizacji Wznosili niebosiężne piramidy i wspaniałe świątynie. Podbili dużą część Bliskiego Wschodu i Nubię, czyli dzisiejszy Sudan. Kim byli faraonowie Egiptu - królowie kraju położonego nad N... Wpływy kultury egipskiej były silnie akcentowane jeszcze w czasach Ptolemeuszy. Cesarz Hadrian miał jednak plany wywarcia silniejszej presji na hellenizację swojego imperium. Antinoopolis miało być kolejnym greckim polis w Egipcie. Z tym, że miało ono przede wszystkim propagować grecką kulturę. Władza w mieście również miała charakter zbliżony do greckiego polis. Mieszkańcami stały się osoby o raczej wyższym statusie społecznym. Edukacja w ówczesnych gimnazjach produkowała elity, identyfikujące się z kulturą hellenistyczną. Sam Hadrian mocno zachęcał do osiedlenia się w nowym mieście poprzez zwolnienia z wielu podatków. W pismach urzędowych mieszkańcy nazywali się „Nowymi Grekami”. Architektura Antinoopolis Miasto było poświęcone Antinousowi. Znajdowało się tam wiele świątyń czy kapliczek poświęconych właśnie jego imieniu. W mieście powstały też typowe budowle o cechach grecko-rzymskich: łaźnie publiczne, teatr, świątynie, gimnazjon, portyki z kolumnadami, hipodrom. Miasto otoczone było murem. Plan miasta miał typową siatkę ulic przebiegających prostopadle. Główne ulice flankowane były portykami z kolumnadą w stylu doryckim. Domy zbudowane były z cegły mułowej. Te bogatsze posiadały perystyle, kolumnady czy mozaiki. W mieście mieściła się oprócz tego brama triumfalna z posągami Antinousa. Była ona tak ulokowana, aby było łatwo ją zobaczyć od strony Nilu. Choć miasto miało ściśle hellenistyczne założenia, motywy egipskie były obecne w rzeźbie czy detalach architektonicznych. Położenie miasta nad Nilem umożliwiło dobry dostęp do drogi wodnej. Architektura wzdłuż brzegu rzeki mogła obejmować doki oraz konstrukcje przeznaczone do handlu i transportu. Antinoopolis służyło jako regionalne centrum administracyjne i gospodarcze. Zajmowało się handlem i rolnictwem. Jego położenie nad Nilem umożliwiało pośredniczenie w transporcie towarów w górę i w dół rzeki. Miasto pod piaskiem i badania archeologiczne Pierwsze cenne obserwacje i źródła graficzne pochodzą z epoki napoleońskiej. Wtedy to francuscy badacze udokumentowali pozostałości po jakimś mieście na pustyni. Były to m.in. kolumny i ocalała brama miasta. Wielka kolonizacja – jak wyglądało zakładanie kolonii przez starożytnych Greków? Starożytni Grecy nieustannie porzucali swe siedziby, by zakładać nowe miasta w najdalszych zakątkach znanego im świata. W koloniach arystokraci zyskiwali szansę na większe bogactwa, a biedni... Wykopaliska archeologiczne na terenie Antinoopolis jeszcze w XX w. dostarczyły cennych informacji na temat jego architektury i urbanistyki. Połączenie elementów architektury rzymskiej i egipskiej w budynkach miasta jest świadectwem różnorodności kulturowej i architektonicznej regionu w okresie rzymskim. Większość miasta nadal jednak leży pod piaskiem. Badania wykopaliskowe na takim terenie są wyjątkowo trudne dla archeologów. Mimo to na stanowisku działa włoska misja archeologiczna, która odkryła już świątynię Antinousa. Teraz badania skupiają się na odkryciu przyczyny opuszczenia miasta w X w. Cenne znaleziska Do tej pory odkryto wiele zabytków. Do ważniejszych zaliczyć należy funeralne fajumskie portrety, które zdobiły sarkofagi. Co ciekawe, taka praktyka w sztuce grobowej jest bardzo rzadka. Znajduje podobieństwo jedynie w portretach grobowych polskiej szlachty w okresie nowożytnym. Wraz z odkryciem świątyni Antinousa odsłonięto ok. 500 tys. naczyń ofiarnych. Prace przy północnej bramie miasta natomiast pokazały, że brama ta była ozdobiona kolumnami w stylu korynckim. Znaleziono wiele głównych zabytków Antinoopolis, takich jak teatr, świątynia i hipodrom. Jednak prawie nie prowadzono wykopalisk w domach prywatnych i budynkach administracyjnych. Oznacza to, że trudno opisać życie zwykłych ludzi, którzy mieszkali w Antinoopolis. Źródła: H. I. Bell 1940, Antinoopolis: A Hadrianic Foundation in Egypt, The Journal of Roman Studies, nr 30/2 str. 133–147 MSU Anthropology
Tysiące zabytków było pod kluczem przez prawie 20 lat. Wreszcie otwarto Muzeum Grecko–Rzymskie w Aleksandrii
Aleksander Wielki i Kleopatra są wśród bohaterów wystaw w egipskiej Aleksandrii. Muzeum Grecko–Rzymskie przez blisko dwie dekady było remontowane. Nowe ekspozycje robią wrażenie.
W tym artykule: Muzeum wpisane w politykę Egiptu Nowa trasa zwiedzania muzeum Skarby świata podwodnego Aleksander Wielki i jego dokonania Polskie odkrycia w Aleksandrii Muzeum Grecko–Rzymskie założył w 1891 roku włoski archeolog Giuseppe Botti. Obecnie mieści się w pięknym budynku z neoklasyczną fasadą i frontonem z greckim napisem „MOYΣEION” (MOUSEION). W zbiorach znajduje się około 40 tys.zabytków datowanych na okres od VII wieku p.n.e. po czasy ottomańskie, czyli XIX wiek. Tylko kilka tysięcy z nich pokazano na stałych wystawach. Muzeum wpisane w politykę Egiptu W połowie października oficjalnie otwarto Muzeum Grecko–Rzymskie po trwającej blisko 20 lat renowacji. Jego fasada skrywała się za rusztowaniami i zielonymi płachtami. Na inauguracji obecny był premier Egiptu Mostafa Madbouly. W jego ocenie muzeum będzie nową atrakcję turystyczną Aleksandrii, która doskonale wpisuje się w politykę kraju zmierzającą do ożywienia zarówno stanowisk archeologicznych, jak i placówek muzealnych. Nowa trasa zwiedzania muzeum Wystawy znajdują się na dwóch piętrach. Trasa zwiedzania i układ ekspozycji uległy całkowitej zmianie. Placówka prezentuje historię Aleksandrii od czasów poprzedzających jej ufundowanie przez słynnego starożytnego zdobywcę Aleksandra Wielkiego aż po okresy ptolemejski, rzymski i bizantyjski. Prezentowane są różnorodne aspekty życia codziennego, kultury, nauki, sztuki, sportu, wierzeń religijnych i tradycji miasta. – Zmieniliśmy całą koncepcję muzeum, ale zachowaliśmy jego wyjątkowy charakter. Jego wizytówką pozostała wyróżniająca się neoklasyczna fasada i kilka (najbardziej interesujących – przyp. red.) obiektów znajdujących się w cennej kolekcji muzeum – powiedział szef sektora muzeów w Najwyższej Radzie ds. Starożytności Moamen Othman. Othman wyjaśnił, że scenariusz wystawy zupełnie zmieniono, aby zaprezentowane treści były łatwiejsze do zrozumienia dla publiczności. Utworzono także nowe sekcje tematyczne. Ściany każdej z poszczególnych części muzeum pomalowane są na różne kolory. W ten sposób kuratorzy chcieli wyróżnić każdą epokę historyczną. Na przykład błękit królewski reprezentuje okres ptolemejski. Faraonowie Egiptu. Poznaj władców wielkiej cywilizacji Wznosili niebosiężne piramidy i wspaniałe świątynie. Podbili dużą część Bliskiego Wschodu i Nubię, czyli dzisiejszy Sudan. Kim byli faraonowie Egiptu - królowie kraju położonego nad N... Skarby świata podwodnego U wybrzeży i w pobliżu Aleksandrii archeolodzy od lat znajdują liczne zabytki i konstrukcje. Okazało się bowiem, że morze na przestrzeni tysiącleci pochłonęło pobliskie osady i budynki. Część z nich jest naprawdę spektakularna. Na nowej wystawie prezentowane są na przykład artefakty z zatopionego miasta Thônis-Herakleion, wydobyte z zatoki Abu Qir. Aleksander Wielki i jego dokonania Aleksandria była jednym z najważniejszych miast starożytności w kręgu Morza Śródziemnego. Zmieniona ekspozycja ma prezentować jej rolę i znaczenie. Aleksander Wielki założył ją w 332 roku p.n.e. Rozkwitła jednak dopiero w kolejnych stuleciach pod rządami dynastii Ptolemeuszy. To wówczas powstała na przykład słynna Biblioteka Aleksandryjska i jeden z siedmiu cudów świata starożytnego – latarnia na Faros. Rozkwit Aleksandrii trwał do VII wieku. Wówczas stolicę Egiptu przeniesiono do Fustat, które obecnie znajduje się w granicach Kairu. Polskie odkrycia w Aleksandrii Aleksandria była ważnym ośrodkiem naukowym wschodniego Śródziemnomorza. W 2004 roku Polacy ogłosili odkrycie dużego kompleksu świetnie zachowanych sal wykładowych z czasów późnego antyku (V–VII wiek n.e.) w centralnej części Aleksandrii na stanowisku archeologicznym Kom el – Dikka. Są to jedyne zachowane ruiny starożytnej uczelni z obszaru Morza Śródziemnego. Obecnie są dostępne dla zwiedzających w Parku Archeologicznym. Został on utworzony we współpracy z polskimi archeologami i konserwatorami. Źródła: Ahram Online Zdziebłowski S. Egipt. Oazy w cieniu piramid, Bezdroża 2010 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Aleksander Wielki. Największy dowódca starożytności i wróg męskich bród
Osobiście brał udział w bitwach. Był utalentowanym wodzem i mówcą. Jego państwo rozciągało się od Grecji aż po Indie. W Egipcie był uważany za faraona i wyzwoliciela. Poznajcie niezwykłą postać. To Aleksander Wielki.
W tym artykule: Aleksander Wielki. Droga do władzy Aleksander. Władca oczytany i z poczuciem humoru Kierunek: wschód Aleksander Wielki i węzeł gordyjski Bitwa pod Issos i dalsze podboje Podbój Azji Rządy Aleksandra. Integracja z Persami i wojna z… brodami Grób Aleksandra Wielkiego Aleksander Wielki był synem Filipa II Macedońskiego i Olimpiady. Pojawiały się sugestie, że jego ojcem mógł być ostatni rdzenny egipski faraon Nektanebo II. Aleksander urodził się w 356 roku p.n.e. w Pella w Macedonii. Zmarł w wieku zaledwie 32 lat w Babilonie w Mezopotamii. Aleksander Wielki. Droga do władzy Ponoć był bardzo dojrzałym dzieckiem. W wieku zaledwie siedmiu lat miał przyjąć perskich posłów i rzeczowo z nimi rozmawiać. Dlatego płynnie przejął władzę w Macedonii w wieku 20 lat, w 336 roku p.n.e. Nie można wykluczyć, że był zamieszany w spisek na życie swojego ojca, Filipa II. Sam się do tego nie przyznawał. Winę za śmierć ojca zrzucał na króla Persów, Dariusza III. Jego królestwo było silne. Już ojciec Aleksandra podporządkował sobie greckie państwa. W momencie śmierci Filipa doszło do powstania Greków, którzy chcieli odzyskać wolność. Aleksander szybko stłumił rozruchy. Również rozprawił się z plemionami atakującymi jego państwo od północy. Aleksander. Władca oczytany i z poczuciem humoru Wychowankiem i nauczycielem młodego Aleksandra był najwszechstronniejszy myśliciel i filozof starożytności Arystoteles. To on zaszczepił w przyszłym władcy miłość do „Iliady” Homera. Była to opowieść o słynnej wojnie trojańskiej. Aleksander identyfikował się z Achillesem, który był prototypem męskiej urody i odwagi w starożytnej Grecji. Z Aleksandrem związana jest legenda dotycząca pojmanego pirata Diomedesa. Władca spytał go, jak śmie uprawiać rozbój na morzu? Na co ten odrzekł: „A jak ty śmiesz go uprawiać na lądzie? Nazywają mnie piratem, bo mam jedną galerę; ciebie zaś, który pustoszysz świat wielkimi armiami, zwą królem.” Ta bezczelna, ale i trafna odpowiedź spodobała się Aleksandrowi. Diomedes na wniosek Aleksandra został księciem i sędzią. Kierunek: wschód Ambicją Aleksandra był podbój całego znanego świata. Najpierw celem było rozbicie państwa Persów. W 334 roku p.n.e. licząca kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy armia macedońsko-grecka pod wodzą młodego króla przeprawiła się do Azji Mniejszej. Początkowo Aleksander skierował swoje kroki do Troi, gdzie złożył wieniec na symbolicznym grobie bohatera swojej młodości, Achillesa. Na tym nie poprzestał. Zgodnie ze zwyczajem nago wziął udział w biegu ku czci herosów. Towarzyszyli mu jego przyjaciele Aleksander Wielki i węzeł gordyjski Gdy Aleksander podbijał Anatolię, zajął również Frygię i jej stolicę, Gordion. Tam ujrzał wóz mitycznego króla Gordiosa I, ojca Midasa. Jarzmo wozu połączone było z dyszlem z pomocą przemyślnego węzła. Według przepowiedni osoba, która ów węzeł rozwiąże, miała zostać panem świata. Aleksander spróbował swoich sił, ale ostatecznie postanowił węzeł przeciąć. Dlatego dzisiaj mówimy o rozstrzygnięciu zagmatwanego problemu w sposób radykalny, określając to jako „rozcięcia węzła gordyjskiego.” Bitwa pod Issos i dalsze podboje Wojska Aleksandra bardzo szybko posuwały się w kierunku stolicy Persów, Persepolis na terenie dzisiejszego Iranu. W 333 roku p.n.e. stoczył na pograniczu Azji Mniejszej i Syrii wielką bitwę pod Issos z armią perską dowodzoną przez Dariusza III. Zwycięstwo Aleksandra było wielkie. Wziął do niewoli rodzinę władcy perskiego i zdobył skarbiec królewski. W kasetce z perfumami Dariusza umieścił otrzymany od Arystotelesa egzemplarz „Iliady”. Wkrótce Aleksander dotarł aż do Egiptu. Tam został przyjęty jako wyzwoliciel. Przez Egipcjan został uznany zresztą za faraona. Aleksander założył parędziesiąt miast, z czego kilka nosiło jego imię. Najsłynniejszym była egipska Aleksandria. Powstała według pomysłu Dejnokratesa na planie prostokąta z szerokimi ulicami przecinającymi się pod kątem prostym. Jednak dopiero następcy Aleksandra przyczynili się do rozkwitu miasta. To tam powstała słynna latarnia morska na Faros, która była jednym z cudów świata starożytnego (być może według pomysłu Aleksandra) i Biblioteka Aleksandryjska. Do podboju arabskiego w VII wieku n.e. Aleksandria pełniła rolę intelektualnej stolicy wschodniego Śródziemnorza. Podbój Azji Kolejną wielką bitwę Aleksander rozegrał z Persami pod Gaugamelą po przekroczeniu Tygrysu i Eufratu w Mezopotamii w 331 roku p.n.e. Ponownie odniósł sukces i szybko ruszył do stolicy Dariusza III, Persepolis i do Suzy, które zdobył z łatwością. Władca Persji salwował się ucieczką. Zabił go ostatecznie satrapa Baktrii, Bessos. I jego w końu dopadł i zgładził Aleksander na obszarze obecnego Afganistanu. Wśród ruin antycznej Persji. Odwiedź Persepolis i przenieś się w czasie Persepolis to ruiny starożytnego, perskiego miasta, którego historia zaczęła się około 2500 lat temu. Dziś obiekt ten jest wpisany na listę UNESCO. Choć nie zachowało się wiele, z pewno.. Apetyt Aleksandra na podboje był wielki. W ostatnich latach życia dotarł aż do Indii, ale zmęczona armia nie chciała już maszerować dalej. Żołnierze przeszli ze swoim wodzem około 18 tys. km! Teraz przyszła pora na ugruntowanie władzy na zajętych terenach. Rządy Aleksandra. Integracja z Persami i wojna z… brodami Po zakończeniu zasadniczych podbojów Aleksander ustanowił stolicę w Babilonie. Jego marzeniem było stworzenie uniwersalnej monarchii rozciągającej się od Macedonii po Indie. Jednak wywołało to niezadowolenie wśród Greków i Macedończyków. Sam dążył do integracji z lokalnymi ludami. Do armii i administracji państwowej włączał przedstawicieli podbitych ludów. Poślubił córkę Dariusza III, Barsinę. Z kolei jego oficerowie mieli ożenić się z kobietami z arystokratycznych perskich rodów. Aleksander był ponoć wrogiem męskich bród. Wprowadził zwyczaj ich golenia. Uzasadniał to praktycznymi względami: w czasie walki można je przecież łatwo pochwycić i unieszkodliwić nieprzyjaciela. Aleksander chciał podbić jeszcze zachodnią część Morza Śródziemnego. Zaczął nawet budować wielką flotę, ale te plany wstrzymała jego gwałtowna i niespodziewana śmierć. Dopadła go gorączka i po kilku dniach zmarł. Grób Aleksandra Wielkiego Aleksander zmarł nagle w wieku 32 lat. Trwają dyskusje, czy przyczyną była malaria. Być może go otruto. Po jego śmierci jego wielkie królestwo rozpadło się na kilka zasadniczych części: królestwo Ptolemeuszy w Egipcie, Antygonidów w Grecji i Macedonii, Seleukidów w Azji i państwa Lizymacha w Tracji. Od wielu lat trwają poszukiwania jego grobu. Uważa się, że faraon Ptolemeusz I sprowadził do Egiptu ciało Aleksandra i pochował w złotej trumnie w Aleksandrii. Gdy polscy archeolodzy rozpoczęli wykopalisk w centralnej części tego miasta w latach ’60 XX wieku, gruchnęła informacja, że natknęli się na grób macedońskiego władcy. Kierownik prac, prof. Kazimierz Michałowski, musiał wysyłać dementi do różnych mediów, również do USA. W depeszy do Ameryki naukowiec napisał, że nie odkrył grobu Aleksandra, ale pierwszy teatr antyczny na terenie Egiptu. Grobowiec Aleksandra zlokalizowany był zapewne w Soma, czyli królewskim mauzoleum w Aleksandrii. Jego pozostałości znajdują się być może pod meczetem Nebi Daniela w aleksandryjskim śródmieściu. Ostatecznych dowodów na to jednak nie mamy. Źródła: Kopaliński W. Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1991 Martin T.R., Starożytna Grecja, Poznań 2022 Michałowski K. Od Edfu do Faras, Warszaw 1983 Prostko-Prostyński J. Historia starożytności, Warszawa 1998 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Z czego słynęła starożytna Aleksandria? Jakie były dzieje miasta założonego przez Aleksandra Wielkiego?
Aleksandria to metropolia założona na egipskim wybrzeżu przez Aleksandra Wielkiego. Nosi opinię miasta cudów i przywodzi na myśl bogatą historię, kulturę i dziedzictwo intelektualne. Ile w tym zasługi Macedończyka?
W tym artykule: Początki Aleksandrii Starożytna Aleksandria Przeszkoda w budowie Aleksandrii Plan zagospodarowania Aleksandrii Mieszkańcy Aleksandrii Podziały społeczne w starożytnej Aleksandrii Zniszczenie miasta Aleksandra Macedońskiego Budowle starożytnej Aleksandrii Inne Aleksandrie Najpiękniejsza, najświetniejsza, najjaśniejsza – to częste epitety, jakich używali pisarze antyczni, opisując dzieje Aleksandrii. Jednak jej początki nie były tak znakomite. Okazuje się, że jeszcze przed Aleksandrem Wielkim funkcjonowało w tym miejscu skromne egipskie Ra-kedet, osada istniejąca być może już od II tysiąclecia p.n.e. Grecy nazwali ją z czasem Rakotis. Początki Aleksandrii Aleksandria stanowiła bezpieczną przystań dla statków, a jej głównym atutem była zatoka, w której żeglarze mogli się schronić przed sztormami i atakami piratów. Położenie w przesmyku oddzielającym Morze Śródziemne od jeziora Mareotis w Egipcie dawało Rakotis dodatkową wartość strategiczną. Z małej, skromnej wioski rybackiej przekształciła się w istotny punkt obronny oraz handlowy. Na tym jednak pozytywy się kończą, bo antyczni autorzy utrwalili bardzo niepochlebny wizerunek mieszkańców Rakotis. Przyczepiono im etykietę rozbójników, typów spod ciemnej gwiazdy. Dlaczego? Niewykluczone, że odkryte tam przez archeologów wazy greckie, fenickie statuetki i cypryjskie pieczęcie dowodzą nie handlu rodzimej ludności z cudzoziemcami, lecz działalności rabunkowej. Miasto mające chronić przed piratami mogło więc samo żyć z rozbojów. Wszystko uległo zmianie, kiedy w Egipcie pojawił się Aleksander Macedoński. W latach 332–323 p.n.e. położył podwaliny pod kosmopolityczną, bogatą i nieomal nieśmiertelną metropolię. Starożytna Aleksandria W starożytności nazwano ją „Aleksandrią przy Egipcie”, by podkreślić jej odrębność w stosunku do reszty Egiptu. Zgodnie z życzeniem Aleksandra metropolia miała bowiem posiadać status polis jak greckie państwa-miasta. Według Flawiusza Arriana (I–II w. n.e.) wróżbici przepowiadali, że „miasto będzie szczęśliwe tak z innych względów, jak przede wszystkim dzięki płodom ziemi”. Oczywiście, zakładając miasto, Aleksander bazował nie tylko na wróżbach. Jako uczeń Arystotelesa posiadał wiedzę urbanistyczną. Brał także pod uwagę walory strategiczne Rakotis i względy gospodarcze, rozwój kontaktów Egiptu ze światem śródziemnomorskim. Istotną rolę mógł też odegrać klimat, aczkolwiek co do niego opinie starożytnych były podzielone. Jedni autorzy (Diodor, Strabon oraz Ammian Marcellinus) zwracali uwagę na jego walory: łagodność i korzystny układ wiatrów. Pozostali narzekali na szkodliwe powietrze – zepsute i bagienne, brak czystej wody i plagę najróżniejszego robactwa. Być może prawda leży pośrodku. Obecnie panują w Aleksandrii przyjemne temperatury w okresie zimowym oraz upalne lata, tak mogło też być w przeszłości. Przeszkoda w budowie Aleksandrii Podczas budowy Aleksandrii nie obyło się bez kłopotów. Zachowane fantastyczne opowiadania przywodzą na myśl legendę o smoku wawelskim! Prace budowlane utrudniał rzekomo potwór przypominający właśnie smoka. Zabito go dzięki sprytnemu podstępowi Aleksandra. Najpierw zaserwowano bestii „ogniste danie” składające się ze zwierząt wypchanych śmiercionośną mieszanką. Kiedy to okazało się niewystarczające, dobito potwora ognistymi kulami. Przed kolejnymi nieszczęściami miało chronić przyszłych aleksandryjczyków bóstwo opiekuńcze wybrane przez Macedończyka. Był to piękny młodzieniec, pan żniw i wina, zwany Agathos Daimon. Plan zagospodarowania Aleksandrii Flawiusz Arrian podkreśla, że Aleksander sam ustalił zarys granic miasta oraz zdecydował o rozmieszczeniu poszczególnych budowli, takich jak agora, świątynie bóstw greckich itp. Wódz był też autorem podziału Aleksandrii na 5 dzielnic, oznaczonych literami alfabetu greckiego (Alfa, Beta, Gamma, Delta, Epsilon) – co stanowiło skrót zdania „Aleksander Król z Rodu Zeusa Zbudował”. Zagadka ukryta w literach greckich miała rzekomo podkreślać biegłość Aleksandra w rozwiązywaniu szyfrów i logicznych zagadek. Nawet jeśli to tylko propaganda – uwydatniała mądrość wodza. Dla rekonstrukcji wyglądu dawnej Aleksandrii cenna jest relacja Strabona sprzed 2 tys. lat: „Miasto jest pocięte ulicami, którymi mogą się poruszać konie i zaprzęgi. Dwie są bardzo szerokie, szerokości ponad 30 metrów. Przecinają się one pod kątem prostym. Jednym słowem miasto pełne jest pomników i sanktuariów”. Jak zaznaczył Strabon, „najpiękniejszą budowlą jest gimnazjon, który ma portyki długości przeszło stadionu”. Jednak Aleksandria cieszyła się u potomnych sławą przede wszystkim dzięki latarni morskiej na wyspie Faros oraz dzięki Bibliotece Aleksandryjskiej. Latarnię okrzyknięto jednym z siedmiu cudów świata. Tyle że nawet jeśli Aleksander był jej pomysłodawcą, powstała dopiero kilkadziesiąt lat po jego śmierci. A już na pewno Macedończyk nie miał związku ze słynną biblioteką. Chyba że zinterpretujemy w ten sposób fakt, iż prawdopodobnym budowniczym słynnej książnicy był Ptolemeusz I – jeden z generałów Aleksandra Wielkiego. Mieszkańcy Aleksandrii Macedończyk wydał rozkaz, aby do wznoszonego przez niego miasta przesiedliła się cała okoliczna ludność. Nie wiadomo jednak, ile Aleksandria miała mieszkańców w jego epoce. Za czasów Diodora Sycylijskiego, w I w. p.n.e., liczyła 300 tys. ludzi wolnych, a do tego dochodziło wielu niewolników. Znaleźli się tam przedstawiciele najrozmaitszych nacji: Grecy, Egipcjanie, Nubijczycy, Żydzi, Arabowie, Syryjczycy, Persowie i przybysze z jeszcze dalszych części Azji. Zamieszkali w różnych dzielnicach: Alfa była dzielnicą królewską; Betę zamieszkiwała grecka arystokracja; Gammę – prości Grecy; Deltę zamieszkiwali Żydzi; Epsilon (zwana inaczej – jak dawne miasto – Rakotis) była dzielnicą egipską, często uważaną za gorszą. Podziały społeczne w starożytnej Aleksandrii Rozwarstwienie społeczeństwa było ogromne, poczynając od wysokich urzędników po prostych rzemieślników. Artyści i uczeni byli najczęściej pochodzenia greckiego. Z kolei warsztaty znajdowały się w rękach egipskich. Wśród Żydów spotykało się zarówno ubogich rzemieślników, jak też bogatych bankierów. Uprzywilejowaną pozycję zajmowali Grecy. Egipcjan traktowano zaś jak obywateli drugiej kategorii. Różnice między narodowościami prowadziły do spięć. Wrogie reakcje powodowała szczególnie uprzywilejowana pozycja rodaków Aleksandra. Różnorodna i ludna metropolia, której budowę zapoczątkował Aleksander Wielki, buzowała więc od konfliktów. Działo się tak pomimo mieszanych małżeństw oraz interesów. De facto jedyną dziedziną, która połączyła Egipcjan oraz Greków – poza wspólną miłością do wina – była religia. Świadczyć o tym może intensywny rozwój kultów Izydy oraz Serapisa, które szybko zawędrują także poza granice Aleksandrii, m.in. do Rzymu. Zniszczenie miasta Aleksandra Macedońskiego Aleksandria i jej związki z macedońskim zdobywcą zafascynowały wielu cesarzy rzymskich. Podobno już Oktawian August odwiedził mauzoleum Aleksandra Wielkiego. Jego lokalizacja do dziś budzi kontrowersje wśród uczonych – podobno znajdowało się w pobliżu skrzyżowania głównych ulic, nieopodal Bramy Kanopskiej. Z odwiedzinami Oktawiana w grobowcu Aleksandra łączy się niezwykła anegdota. Kiedy Rzymianin się pochylił, by złożyć pocałunek na twarzy Macedończyka, niechcący uszkodził mu nos! Aleksandrię faworyzował Neron, który myślał nawet o przeniesieniu stolicy do metropolii „przy Egipcie”. Zapewne także cesarz Wespazjan żywił do niej ciepłe uczucia, bo wedle historycznych źródeł to w tym mieście został okrzyknięty cesarzem w 69 r. Niestety, ze starożytnej chwały Aleksandrii nie przetrwało wiele. W kolejnych wiekach miasto padło ofiarą niezliczonych kataklizmów: pożarów, powodzi, trzęsień ziemi i oczywiście wojen. W czasach chrześcijaństwa bezmyślnie zniszczono liczne pomniki, rzeźby i teatr w Dzielnicy Królewskiej. Nie przetrwały pogańskie sanktuaria, wiele budowli zamieniono w kościoły. W trakcie zamieszek zginęła m.in. Hypatia z Aleksandrii, pierwsza męczennica nauki. Te zniszczenia pogłębione zostały, gdy w 642 r. n.e. miasto zdobyły islamskie wojska kalifa Omara. Wtedy też – jak na ironię – nazwę „Aleksandria” zastąpiono dawnym „Rakotis”. Lecz pamięć o macedońskim wodzu okazała się jednak silniejsza, bo dziś znów nazywa się – choć po arabsku – Al-Iskandarijja. Budowle starożytnej Aleksandrii Biblioteka i Musejon były wizytówkami starożytnej Aleksandrii. Mieściły się w Dzielnicy Królewskiej, a wznieśli je Ptolemeusze. „Musejon stanowi część pałacu; zawiera miejsce z siedzeniami do odbywania zebrań i wielką salę, gdzie uczeni – członkowie Musejonu spożywają wspólne posiłki” – pisał Strabon. W czasach ptolemejskich tworzyli tu literaci, lekarze, architekci, matematycy, by wymienić Kallimacha, Teokryta, Euklidesa czy Archimedesa. Członkom Musejonu zagwarantowano wyżywienie, pensje płacono z królewskiego skarbca. Aleksandria dawała im szanse rozwoju i zgłębiania tajników wiedzy. Powstały też ogrody (botaniczny i zoologiczny), obserwatorium astronomiczne i pracownie chirurgiczne, gdzie dokonywano sekcji zwłok. Bujny rozkwit różnych dziedzin nauki był możliwy dzięki władcom występującym w roli opiekunów i sponsorów. Mecenat umacniał ich władzę, a powstała instytucja nie tylko przeżyła swoich inicjatorów, ale przetrwała w nazewnictwie do naszych czasów – jako „muzeum”. Nie mniej słynna była biblioteka. Ta najsławniejsza książnica starożytności pod koniec panowania Ptolemeuszy liczyła 700 tys. zwojów. Według Strabona była to budowla otoczona portykiem, mieszcząca salę z ławami. Zwoje papirusowe przechowywano zapewne w skrzyniach. Kim był Cheops? Twórca najpotężniejszej egipskiej piramidy i wielki faraon Cheops był jednym z najpotężniejszych władców starożytnego Egiptu. Mimo że wzniósł największą egipską piramidę, to do naszych czasów zachowała się tylko jedna figurka, która go prz... Inne Aleksandrie Aleksandria przy Egipcie nie była jedynym miastem zbudowanym przez macedońskiego wodza i noszącym jego imię. Pseudo-Kallistenes (III w. n.e.) w „Romansie o Aleksandrze” wymienił też inne: „Aleksandrię, nazwaną od konia Bukefalosa, Aleksandrię koło Persów, Aleksandrię nazwaną od imienia Porosa, Aleksandrię w Scytii, Aleksandrię nad rzeką Tygrys, Aleksandrię koło Babilonu, Aleksandrię przy Troadzie, Aleksandrię koło Suzy”. Z różnych przyczyn minął się jednak z prawdą. Owszem, Macedończyk założył Aleksandrię – Bukefaleia nad Hydaspesem (dzisiaj w Pakistanie), dla upamiętnienia swego konia Bukefalosa. Jednak Aleksandria koło Persów oraz Aleksandria koło Babilonu to fundacje nie Macedończyka, ale Seleukidów – z III w. p.n.e. Podobnie Aleksandria nad rzeką Tygrys (identyfikowana z Seleukią) oraz Aleksandria koło Suzy. Aleksandria w Scytii uważana jest przez część badaczy za bliźniaczą siostrę Aleksandrii Escharte (dzisiaj w Tadżykistanie). Z kolei Aleksandria przy Troadzie (Turcja) to miasto powstałe później, pierwotnie jako Antigoneia. Zaś „Aleksandrii nazwanej od imienia Porosa” trzeba szukać gdzieś w Indiach. Justyna Korzeń – absolwentka informacji naukowej i bibliotekoznawstwa oraz historii, zafascynowana dziejami Egiptu.
Filip II Macedoński zbudował potęgę Macedonii. To dzięki niemu Aleksander Wielki stworzył imperium
Aleksander Wielki dokonał imponujących podbojów. Jednak nie udałoby mu się to, gdyby nie jego ojciec – Filip II Macedoński. Możliwe zresztą, że Aleksander kazał go zabić.
W tym artykule: Filip II Macedoński uczył się od Greków Zalety i wady demokracji Filip Macedoński sięga po władzę Rośnie potęga Macedonii Filip podbija Grecję Przygotowania do inwazji na Persję Śmierć Filipa Ciekawostki o Filipie Trwałe dzieło Filipa II Macedońskiego Początkowo nic nie zapowiadało, że Filip II Macedoński w ogóle zasiądzie na tronie. Był najmłodszym z trzech synów króla Amyntasa III, którego panowanie przypadło na okres chaosu, krwawych intryg i przegranych wojen. W ciągu 40 lat Macedonia miała 15 władców. Większość z nich została obalona i zgładzona. Nastoletni Filip, pochodzący z królewskiego rodu Argeadów, został wysłany do potężnych wówczas Teb jako zakładnik. Filip II Macedoński uczył się od Greków To miał być punkt zwrotny w historii Macedonii i całej Hellady. Filip nie był traktowany w Tebach jak jeniec, lecz gość honorowy trzymany w areszcie domowym. Zakwaterowano go u arystokraty zaprzyjaźnionego z najwybitniejszym wówczas greckim wodzem i strategiem Epaminondasem. To on w bitwie pod Leuktrami (371 r. p.n.e.) rozgromił uchodzącą za niepokonaną armię Sparty. Wódz wprowadzał nastoletniego Macedończyka w tajniki wiedzy wojskowej. Tłumaczył, jak ważne dla państwa jest posiadanie stałej armii. Jakie znaczenie dla zachowania żołnierzy na polu walki ma ich wcześniejsze wyszkolenie, jak koordynować działania jazdy i piechoty. Epaminondas pokazywał Filipowi musztrę najbardziej elitarnej wówczas formacji – Świętego Zastępu. Chłopak z podziwem obserwował 300-osobowy oddział, który reagował na komendy niczym jedna potężna machina. W porównaniu z nim armia macedońska przypominała wrzaskliwą hałastrę. Zalety i wady demokracji Inteligentny i bystry zakładnik uważnie przypatrywał się nie tylko armii. Patrząc na sprawnie zorganizowaną administrację, zaczynał rozumieć, dlaczego Grecy z Teb, Aten, Koryntu i innych demokratycznie rządzonych polis uważali Macedończyków za nieokrzesanych wieśniaków żyjących w zacofanym feudalnym królestwie. Także macedońskie obyczaje były archaiczne i barbarzyńskie, a uczty często kończyły się pijaństwem, bijatyką i orgią. Filip przy okazji pobytu w Tebach zauważył oczywiście, że demokracja też ma słabości. Organizowane co roku wybory utrudniały planowanie długofalowych przedsięwzięć. Decydujące o najważniejszych sprawach zgromadzenie ludowe było nieprzewidywalne i podatne na manipulację. Gdy Filip zacznie podbijać Grecję, skwituje to ironicznym stwierdzeniem, że „żadne miasto nie jest nie do zdobycia, jeśli ma boczną furtkę, przez którą przeciśnie się osioł obładowany złotem”. Tą maksymą będzie się kierował również jego syn Aleksander. Filip Macedoński sięga po władzę Wracając do Macedonii w 365 r. p.n.e., Filip był już człowiekiem, który wie, czego chce. Gdy jego brat król Perdikkas mianował go zarządcą jednej z prowincji (Amfaksistis), mógł przetestować w praktyce wiedzę zdobytą w Tebach. Zaczął od przebudowy armii. Bitnej, lecz w porównaniu z siłami Teb czy Aten archaicznej i słabej. Zreformował jazdę, tworząc z niej potężną siłę uderzeniową, oraz piechotę – czyniąc oddziały macedońskiej falangi niezwyciężonymi. Niebawem nadarzyła się okazja, by Filip objął władzę w Macedonii. Stało się to po nieudanej wyprawie jego brata na Ilirów (360 r. p.n.e.). Kampania zakończyła się kompletną klęską, Perdikkas poległ w jednej z bitew, stracił ponad 4 tysiące żołnierzy i uczynił kraj niemal bezbronnym. Przerażone zgromadzenie ludowe obwołało królem jego kilkuletniego syna Amyntasa IV, w którego imieniu regencję miał sprawować Filip. Funkcja dawała mu pełnię władzy, tyle że nie bardzo miał kim i czym rządzić. Macedonia nie była spójnym państwem, trzy górskie królestwa nie uznawały żadnego zwierzchnictwa nad sobą. Na równinach pretensje do tronu zgłosiło aż pięciu potomków bocznych linii panującej dynastii. Na domiar złego pozbawiony armii kraj bezkarnie łupiły plemiona Pajonów. A władca Ilirów przygotowywał się do zadania Macedończykom ostatecznego ciosu. Wydawało się, że trwający od pół wieku chaos jeszcze się pogłębi. Grę o tron Filip rozegrał jednak perfekcyjnie. Nie dopuścił do zjednoczenia wrogich mu pretendentów do korony. Jednego od razu kazał stracić, dwóch zmusił do emigracji, kolejnego przekupił. Przeciwko najgroźniejszemu, wspieranemu przez Ateny, wysłał falangę. Potem zjednał sobie niepokornych górali. Pokonał z ich pomocą Pajonów (uzyskując dzięki temu dostęp do kopalń złota, a więc miał już za co się zbroić!). Potem rozprawił się z Ilirami. Po tym sukcesie armia obwołała Filipa królem, a zgromadzenie ludowe z entuzjazmem zatwierdziło tę decyzję. Małoletni Amyntas IV nawet gdy dorósł, nie upominał się o odebraną mu przez wuja koronę. Notabene zginął, gdy władzę przejął Aleksander, który na wszelki wypadek kazał zamordować kuzyna. Rośnie potęga Macedonii Podczas swych rządów Filip poszerzył granice królestwa o dwa razy większą od Macedonii Trację, opanował półwysep Chalkidiki, podporządkował sobie Epir. W czasach gdy greckie polis składały się z miasta i paru przyległych wiosek, Filip II stworzył pierwsze na naszym kontynencie państwo o rozległym terytorium. Skłóceni Grecy doceniali jego potęgę i zwracali się z prośbami o rozstrzyganie sporów. Chętnie się tego podejmował, a po wykonaniu zadania pozostawiał „dla pilnowania spokoju” macedońskie garnizony. W taki sposób podporządkował sobie Tesalię, czyli środkową Grecję. Dopiero wtedy demokratyczni przywódcy polis zrozumieli, że pogardzani przez nich prowincjusze z północy stali się śmiertelnym zagrożeniem. Ale było już za późno. Aby zatrzymać Filipa, zjednoczone pod wodzą Aten i Teb miasta-państwa wystawiły wspólną armię. Król proponował negocjacje, ale słynny ateński mówca Demostenes wyzywał go od tyranów i nawoływał do wojny. Robił więc to, o co chodziło Filipowi – otwierał mu drogę do opanowania całej Grecji! Filip podbija Grecję Do decydującej bitwy po Cheroneją stanęło ok. 35 tys. Greków i 32 tys. Macedończyków. Filip wykorzystał wiedzę przekazaną mu w Tebach przez Epaminondasa i ustawił piechotę w szyku skośnym. Efekt był taki, że gdy pierwsze oddziały falangi już starły się z przeciwnikiem, inne wciąż maszerowały. Rozciągnięci w równej linii długości kilkuset metrów hoplici instynktownie przesuwali się więc w lewo, gdzie rozgorzała zacięta walka. Robili dokładnie to, czego chciał Filip – stopniowo rozluźniali zwarty szyk i odsłaniali prawe skrzydło, gdzie czekało największe zagrożenie dla Macedończyków – elitarny tebański Święty Zastęp. Chcąc jeszcze bardziej powiększyć lukę, macedońska falanga zaczęła się powoli wycofywać. Prowadzeni przez niedoświadczonych wodzów Ateńczycy uwierzyli w wygraną. Parli do przodu, nie zauważając, że przeciwnik nie ucieka, lecz zachowując kontrolę nad sytuacją, posuwa się jakby na wstecznym biegu. Gdy szeregi Greków wystarczająco się rozluźniły, na znak Filipa ruszyła jazda. Szarżę prowadził Aleksander. Rozpędzona konnica przebiła się przez zbyt rozciągnięte greckie centrum i otoczyła Święty Zastęp. Z 300 Tebańczyków poległo 254. Grecja została rzucona na kolana. Przygotowania do inwazji na Persję 18-letni Aleksander spodziewał się, że zostanie w jakiś specjalny sposób uhonorowany przez ojca, bo to jego szarża rozstrzygnęła bitwę. Filip nie zamierzał się jednak dzielić zwycięstwem. Podczas dziękczynnych obrzędów religijnych i uroczystości świeckich występował jako jedyny triumfator. Syna wysłał do Aten, by z honorami odprowadził prochy poległych hoplitów, których ciała ze względu na panujące upały wcześniej skremowano. Filip nie szukał w Atenach zemsty, lecz sprzymierzeńców do inwazji na Persję. Oczywiście pod swoim dowództwem. Prośbą i groźbą przekonał pokonane miasta-państwa do utworzenia tzw. Związku Korynckiego, z którym zawarł traktat pokojowy. Sygnatariusze zobowiązali się, że nigdy nie wystąpią zbrojnie przeciw królowi Macedonii i jego następcom. W zamian za gwarancje zachowania dotychczasowego ustroju uznali Filipa za hegemona całej Hellady. Odtąd to on decydował o jej polityce zagranicznej, nakładach na armię, a przede wszystkim o wojnie i pokoju. Jedynym miastem-państwem, jakie nie przystąpiło do Związku, była Sparta. Filip wysłał tam emisariusza z pytaniem, „czy życzą sobie, by przybył w charakterze wroga czy przyjaciela?”. Lakoniczna odpowiedź brzmiała: „W żadnym”. Nie chcąc tracić czasu na awanturę z mało znaczącym dla jego planów przeciwnikiem, Filip przełknął zniewagę i zostawił Spartę w spokoju. Wystarczało mu, że na członkach Związku Korynckiego wymusił deklarację o przystąpieniu do wojny z Persją. W trakcie przygotowań do niej został zamordowany. Śmierć Filipa Czy żądny sławy syn maczał palce w tej zbrodni? Nie ma na to dowodów. Ale nie ma też wątpliwości, że królobójstwa dokonano w najlepszym dla Aleksandra momencie. I to on najwięcej na nim skorzystał. Zabójcą był Pauzaniasz, żołnierz z osobistej ochrony Filipa, w przeszłości także chwilowy kochanek. Gdy biseksualny król znalazł innego partnera do erotycznych zabaw, Pauzaniasz pastwił się nad młodym rywalem i doprowadził go do samobójstwa. Attalos – jeden z najwyższych dowódców macedońskiej armii – postanowił ukarać winowajcę. Zaprosił Pauzaniasza na ucztę, upił go i na oczach zebranych zgwałcił. Pauzaniasz poskarżył się królowi. Filip obiecał zająć się sprawą, ale nie zrobił nic. W Pauzaniaszu rosło poczucie krzywdy i pragnienie zemsty. W 336 r. p.n.e Filip wyprawił huczne wesele córki. Chciał olśnić gości przepychem, a przy okazji pokazać, że nie musi korzystać z obstawy, bo wszyscy go kochają. Dlatego do amfiteatru, w którym zorganizował uświetniające imprezę igrzyska, chciał wkroczyć jedynie w towarzystwie nowego zięcia i syna Aleksandra. Gdy zatrzymał się przy wejściu, Pauzaniasz wybiegł z szeregu gwardzistów i wbił mu w pierś aż po rękojeść szeroki zakrzywiony miecz. Filip zginął na miejscu. Zabójca rzucił się do ucieczki, trzech młodych arystokratów popędziło za nim. Gdy go dopadli, nie próbowali obezwładnić, lecz zadźgali włóczniami. Czy celowo uciszyli go na zawsze? Wiadomo, że cała trójka przyjaźniła się z Aleksandrem. Czyżby brała udział w spisku mającym na celu pozbycie się króla? Ciekawostki o Filipie Mimo że miał władzę absolutną, Filip zachowywał się jak primus inter pares, pierwszy wśród równych. Ubierał się podobnie jak inni arystokraci – purpurowy płaszcz i szerokoskrzydły kapelusz. Nie nosił insygniów władzy. Najbliższym współpracownikom pozwalał zwracać się do siebie po imieniu, regularnie z nimi ucztował. Święcie jednak wierzył, że praprzodkiem jego rodu był Herakles. Również siebie chętnie widział w roli herosa – istoty pośredniej między bogiem i człowiekiem. By przypieczętować sojusz z pokonanym, ale użytecznym wrogiem Filip stosował prosty trick – brał za żonę jego córkę. W „haremie” władcy Macedonii znalazły się m.in. córki królów Ilirii (Eurydyka) i Epiru (Olimpias). Według różnych źródeł żenił się sześć lub osiem razy. Tę taktykę przejął potem Aleksander. Trwałe dzieło Filipa II Macedońskiego Aleksander III Macedoński żył 13 lat krócej od ojca, lecz osiągnął wielokrotnie więcej niż on. Czy jednak zbudowałby swoje imperium bez fundamentów, które położył Filip II Macedoński? Bez jego armii, dowódców, świetnie wyszkolonych żołnierzy, rozwiązań taktycznych i gwarancji bezpieczeństwa dla Macedonii, jaką dało rzucenie na kolana całej Grecji? Odpowiedź wydaje się oczywista. Co nie oznacza, że Aleksander tylko dokończył dzieło zaplanowane i rozpoczęte przez ojca, działając według jego rad i przestróg. Bo bez wątpienia był genialnym, obdarzonym wyjątkową intuicją, wodzem. Nie przegrał ani jednej bitwy i już to jest wystarczającą miarą jego wielkości. Jego imperium okazało się jednak kolosem na glinianych nogach. Po śmierci Aleksandra natychmiast runęło, rozszarpane przez wodzów osieroconej armii. Próbę czasu przetrwało natomiast stworzone przez Filipa królestwo Macedonii. Dopiero półtora wieku później padło pod ciosami Rzymian. Źródło: archiwum NG.
Starożytna Macedonia - kultura, sztuka i wynalazki. Jak wyglądało życie w starożytnej Macedonii?
Starożytna Macedonia zdołała podporządkować sobie większą część antycznego świata. Kim byli starożytni Macedończycy? Jak wyglądało ich życie i jaki był ich wkład w rozwój antycznych cywilizacji?
W tym artykule: Kim byli starożytni Macedończycy? Życie w starożytnej Macedonii Osiągnięcia starożytnej Macedonii Kultura i sztuka starożytnej Macedonii Starożytna Macedonia - ciekawostki Mimo że mówimy tu o jednej z największych potęg politycznych i militarnych, starożytna Macedonia nigdy nie była uznawana za cześć Grecji. Przeciwnie, antyczni Grecy nazywali Macedończyków barbarzyńcami, odcinając się od łączącego ich pokrewieństwa. Macedonia i Macedończyk - te dwie nazwy współcześnie wzbudzają niemałe emocje, wynikające z ciągnącego się od dawna sporu grecko-macedońskiego, dotyczącego prawa do nazywania się potomkami antycznego ludu. Abstrahując od zawiłych i w wielu aspektach kontrowersyjnych meandrów współczesnej historii, skupmy się na dziejach starożytnych, kiedy Macedonia z marginalizowanego "plemienia barbarzyńców" wyrosła na największą potęgę antycznego świata. Kim byli starożytni Macedończycy? Współcześni mieszkańcy Macedonii Północnej roszczą sobie prawo do nazywania się spadkobiercami historycznych Macedończyków (co zresztą jest przyczyną nieustających sporów z Grecją, które toczą się na płaszczyźnie etnicznej i kulturowej). Należy jednak wyraźnie podkreślić, że w ujęciu etnicznym, kulturowym i historycznym, są to dwa różne ludy. Przemawia za tym fakt, że regionie macedońskim nie zachowała się ciągłość osadnicza i kulturowa. Marzysz o Bałkanach? Poznaj Macedonię dla alternatywnych Blogerzy z "How to (ex)change the world?" podzielili się z nami radami dla wszystkich, którzy chcą odwiedzić Macedonię. Chcecie zbadać ją na własnych warunkach? Przeczytajcie! Mimo że ludność Macedonii Północnej przejęła swoją nazwę od historycznego ludu, to trzeba zaznaczyć, że są oni potomkami południowowschodnich migrantów, którzy zaczęli się tam osiedlać w VI i VII wieku n.e. W następstwie migracji, starożytni Macedończycy, pierwotne plemiona bułgarskie i przedstawiciele innych grup etnicznych zaczęli mieszać się ze Słowianami. W IX wieku, większość terenów współczesnej Macedonii znajdowała się pod panowaniem Cesarstwa Bułgarskiego. W 1371 roku, obszar ten podlegał podbojom Imperium Osmańskiego. Oznacza to, że przodkami dzisiejszych Macedończyków są w większości Bułgarzy. Kim zatem byli starożytni Macedończycy? Ich pochodzenie etniczne do dziś stanowi niemałą zagadkę. Wiadomo, że byli blisko spokrewnieni ze starożytnymi Grekami, jednak ze względu na panującą w Macedonii obyczajowość i ustrój, ci uważali ich za barbarzyńców. W rezultacie, Grecy odcinali się od Macedończyków, nie tylko kulturowo, ale i etnicznie. Obecnie w środowisku naukowym dominuje opinia, że Macedończycy byli północnym plemieniem greckim. Ich bliskie kontakty z Ilirami i Trakami miały zadecydować o znacznych różnicach kulturowych, oddzielających ich od Greków. Współczesny poziom wiedzy nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że Macedończycy faktycznie byli Grekami, jednak wielu ekspertów uważa, że tak właśnie było. Tę tezę zdają się potwierdzać ścisłe związki językowe. Oba to języki indoeuropejskie, które tworzą oddzielną rodzinę. Życie w starożytnej Macedonii Starożytni Macedończycy odrzucali demokrację ateńską. W kraju panował ustrój militarnej monarchii, a cała władza spoczywała w rękach arystokracji. Początkowo, królowi macedońskiemu podlegała Dolna Macedonia. Niewielkie państwa składające się na Górną Macedonię jedynie uznawały jego zwierzchność. Skopje wzbudza skrajne emocje. Dlaczego jedni je kochają, a inni uznają za kiczowate? [PRZEWODNIK] Skopje to jedna z najbardziej specyficznych stolic Starego Kontynentu. Jedni uwielbiają to miasto za jego niepowtarzalny charakter, inni nazywają je "tandetnym" i "kiczowatym". Wypośrodkowane op... Starożytna Macedonia to nie tylko wielcy królowie, którzy zdołali podporządkować sobie większą część antycznego świata. To także zwykli ludzie, którzy pozostawali poza zasięgiem działania przywilejów nadawanych arystokracji. Macedończycy byli ludem typowo rolniczym, żyjącym z plonów rodzonych przez ich ziemię. Mimo że wraz z rozrostem Imperium Macedońskiego zaczęły powstawać wielkie miasta, życie zwykłych mieszkańców koncentrowało się głównie wokół terenów wiejskich. Ziemia w państwie nie należała jednak do chłopów, a do króla, który był dowódcą armii, najwyższym sędzią i kapłanem. Lud niezaliczany do warstwy arystokratycznej był więc zobowiązany do uiszczania świadczeń na rzecz swojego władcy. Ziemia została nadana chłopom dopiero w czasie panowania Archelaosa, pod koniec V wieku p.n.e. Wtedy też stolicą państwa stała się Pella. Osiągnięcia starożytnej Macedonii Ze względu na imperialistyczną politykę Macedonii, największą uwagę przywiązywano do doskonalenia sztuki wojennej. Gdy do władzy doszedł Filip II, armia macedońska stała się wzorem dla innych państw antycznego świata. Bałkany - historia, kraje i atrakcje. Wakacyjny przewodnik po Bałkanach Bałkany to region tworzony przez państwa, które są ze sobą silnie związane zarówno pod względem historycznym, jak i kulturowym. Poznaj historię tego niezwykłego miejsca i dowiedz się jak... Macedończycy wzorowali się na armii greckiej, jednak reformy Filipa II znacząco podniosły jej zdolność bojową. Macedoński król wprowadził formację pieszych towarzyszy, która była uzbrojona w lekki pancerz, niewielką tarczę i wydłużoną włócznię. Pod tym względem, macedońskie zastępy przypominały greckie oddziały najemne, jednak ich ustawienie było zupełnie inne. Filip II opracował tzw. falangę macedońską. Formacja ta była głęboka na 16 szeregów, z czego 5 pierwszych trzymało włócznie poziomo, co w praktyce uniemożliwiało przypuszczenie frontalnego natarcia. Pozostałe trzymały oręż w pionie, odbijając nadlatujące strzały. Nie można jednak sprowadzać osiągnięć Macedończyków wyłącznie do rzemiosła wojennego, bowiem Filip II udoskonalił także rolnictwo. Innowacja, którą należy przypisać Macedończykom, to system irygacji oraz budowa grobli, których miały za zadanie chronić pola uprawne przed zalaniem. Kultura i sztuka starożytnej Macedonii Sztuka starożytnej Macedonii pozostaje w cieniu greckich dokonań na tej płaszczyźnie. Niesłusznie, bo wykopaliska archeologiczne w Ajgaj (pierwsza stolica starożytnej Macedonii) udowodniły, że już w najdawniejszych czasach Macedończycy potrafili budować monumentalne, ociekające przepychem budynki. Odkryte tam ruiny pałacu, zdobionego ornamentami stiukowymi i kolorowymi mozaikami, pozwalają przypuszczać, że był to jeden z największych i najwspanialszych obiektów architektonicznych w antycznej Grecji. Ich już nie ma, ale przetrwali w naszej mowie. Grecy – twórcy nieśmiertelnego języka Greka jest najstarszym znanym językiem świata używanym nieprzerwanie do dziś. Większość systemów komunikacji, którymi posługiwali się twórcy innych cywilizacji, dawno już wymarła, a ... W antyku, starożytna Grecja podkreślała swoją odrębność od rzekomo barbarzyńskiej Macedonii. Mimo początkowych koneksji z Ilirami i Trakami, to właśnie Hellada wywarła najsilniejszy wpływ na macedońską kulturę i sztukę. Uwidaczniało się to nie tylko w architekturze, ale także w religii - Macedończycy oddawali cześć bogom olimpijskim. Wpływ tracki nie został jednak zatarty, a jego obecność zadecydowała o pewnej oryginalności kultury macedońskiej. Gdy Aleksander Wielki utworzył Imperium Macedońskie, obyczaje hellenistyczne zaczęły szerzyć się na terenach podbitych. Wypada jednak podkreślić, że wpływy dziedzictwa zdobytych ziem zaczęły wyraźnie odznaczać się w całej macedońskiej kulturze. Starożytna Macedonia - ciekawostki Przed nastaniem rządów Filipa II, Macedonia znajdowała się na marginesie Grecji. Dopiero gdy na tronie zasiadł wielki reformator z dynastii Argeadów, królestwo zamieszkiwane przez Dorów zdominowało niemal cały świat grecki. Niemal, bo Macedonii nie udało się uzyskać przewagi nad Spartą. W czasie panowania Aleksandra Wielkiego - jednego z najpotężniejszych zdobywców w dziejach - Macedonia stała się najpotężniejszym państwem świata. Starożytna Macedonia pozostawała w konflikcie z innymi państwami-miastami greckimi. Wynikało to z odmiennego ustroju politycznego - w przeciwieństwie do większości polis, panowała tam monarchia. Gdy Kassander - syn Antypatra - przejął władzę w wyniku przewrotu zbrojnego, rozkazał zamordować wdowę po Aleksandrze Wielkim i jej syna. Osiągnięcia starożytnych Greków – 10 najważniejszych odkryć czasów antycznych Osiągnięcia starożytnych Greków znacząco wpłynęły na tempo rozwoju dawnego świata, a wiele z nich stanowi podstawę funkcjonowania współczesnej cywilizacji. Z czego słynie starożytna G... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/osiagniecia-starozytnych-grekow-10-najwazniejszych-odkryc-czasow-antycznych-fot-dea-g-dagli-orti-de-agostini-via-getty-images-3a772f6.jpeg" width="938" height="685" alt="Osiągnięcia starożytnych Greków - 10 najważniejszych odkryć czasów antycznych (fot. DEA / G. DAGLI ORTI/De Agostini via Getty Images)" title="Osiągnięcia starożytnych Greków - 10 najważniejszych odkryć czasów antycznych (fot. DEA / G. DAGLI ORTI/De Agostini via Getty Images)" /> Macedończycy praktykowali wielożeństwo. Zgodnie z tym zwyczajem, Aleksander Wielki miał trzy żony. Niektóre źródła wskazują jednak, że najsłynniejszy władca Macedonii mógł być mężczyzną homo- lub biseksualnym. W czasach panowania rzymskiego, Macedonia została wcielona do granic Wschodniego Cesarstwa Rzymskiego. W VI wieku zaczęli osiedlać się tam Słowianie. Aleksander Wielki był pierwszym władcą w greckim świecie, który umieścił na monetach swoją podobiznę. Wcześniej, wybijano na nich podobizny bóstw. Aleksander Wielki był znany ze swojego zamiłowania do alkoholu, a właściwie - z braku umiaru w piciu. Podczas jednej z biesiad, w silnym stanie upojenia pokłócił się z generałem Klejtosem Czarnym. Spór zakończył się śmiercią tego drugiego - władca przebił oszczepem pierś swojego przyjaciela. Przyczyna śmierci Aleksandra Wielkiego wciąż pozostaje jedną z największych zagadek historii. Niektóre źródła sugerują, że Macedończyk został otruty. Inne teorie wskazują na chorobę zakaźną, zabójstwo, a nawet na zatrucie alkoholowe. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tadżykistan: Pamir, czyli świat po Aleksandrze Wielkim
Mieszkańcy Pamiru podkreślają, że są potomkami Aleksandra Macedońskiego. W ten sposób chcą nadrobić zacofania swojego regionu.
Tam jest kopalnia rubinów – Ergasz pokazuje mi zbocze góry przed nami, gdzie na tle czerwonego piargu odznacza się pasmo świeżo wykopanej, szarawej gleby. – Państwowa? – pytam. – Państwowa – odpowiada Ergasz. – Ale tak jakby była prywatna – dopowiada zaraz jego kuzyn czy kolega, który jedzie z nami, a którego imienia nie znam, bo Ergasz przez całą drogę zwracał się do niego per bratan, a on sam jakoś nigdy się nam nie przedstawił. – Nasz prezydent na tym łapę trzyma. Wszystkie zyski ze sprzedaży kamieni idą prosto do jego kieszeni, a my, Pamirczycy, ani grosza nigdy z tego nie oglądaliśmy. Chociaż to przecież nasza ziemia. Samochód Ergasza co kilka metrów podskakuje na straszliwych wybojach. Naszym dzisiejszym celem jest Langar, wieś położona w samym końcu doliny Wachańskiej, tam gdzie potoki Pamir i Wachan łączą się ze sobą, dając początek rzece Pandż, która w dolnym biegu znana jest jako Amu-daria. Dopiero co wyjechaliśmy z Chorogu, stolicy Górskobadachszańskiego Okregu Autonomicznego, i chodź do Langaru jest nieco ponad 200 km, czeka nas cały dzień jazdy. Drogi w Górskim Badachszanie są najgorsze w całym Tadżykistanie. Ta, którą jedziemy, powstała jeszcze za Związku Radzieckiego. Sowieci potrzebowali jej, by transportować żołnierzy do Afganistanu. Jedyny wtedy most nad Pandżem znajdował się kilkadziesiąt kilometrów od Chorogu. Dziś mostów prowadzących z Tadżykistanu do Afganistanu jest już klika. Raz w tygodniu odbywają się na nich targi. Mieszkańcy tadżyckiego Badachszanu mogą wtedy bez wizy przejść do specjalnej strefy wydzielonej na drugim brzegu, gdzie ich pobratymcy z afgańskim paszportem handlują wszystkim co się da. Pakistańskimi i indyjskimi naczyniami, materiałami i meblami, chińskim sprzętem AGD i japońskimi samochodami. Bo jak twierdzi bratan Ergasza, w Afganistanie wszystko jest lepsze i tańsze. – A na dodatek jeszcze Amerykanie budują im drogi, szkoły i szpitale – zapewnia z zawiścią. – Tylko nasz rząd nam niczego nie buduje. Trudno się z nim nie zgodzić, patrząc na przeraźliwie spękaną nawierzchnię szosy, której ewidentnie od lat 80. nikt nie remontował. Na rozwalone baraki niegdysiejszych sowieckich, a potem rosyjskich pograniczników, którzy ostatecznie wynieśli się z Badachszanu kilka lat temu na niedbale pomalowane szkoły i urzędy publiczne w nielicznych mijanych po drodze wioskach. Nowością kłują w oczy jedynie hasła propagandowe z cytatami z prezydenta Tadżykistanu Emomalego Rahmona i właśnie mosty, ale te powstały albo za prywatne, albo za amerykańskie pieniądze. Hasła sławią głównie ogólnonarodowe braterstwo i niepodległość Tadżykistanu. Jak twierdzi Rahmon, jest ona „największym osiągnięciem narodu tadżyckiego w XX w.”. Według bratana Ergasza niepodległość (po rosyjsku niezawisimost) polega tylko na tym, że nic od mieszkańców Tadżykistanu nie zależy (nie zawisit). Tuż po upadku ZSRR Pamirczycy chcieli, żeby coś wreszcie od nich zaczęło zależeć. Przyłączyli się do koalicji zrzeszającej opozycję i trwali w niej, gdy w 1992 r. w kraju wybuchła krwawa wojna domowa. Prorządowe siły miały jednak znaczną przewagę, poparła je także Moskwa i sąsiedni Uzbekistan. Po pięciu latach walk, w których zginęło ponad 100 tys. ludzi, zawarto porozumienie pokojowe. Obecny prezydent, który wyrósł na przywódcę narodowego właśnie w czasach wojny, umiejętnie lawirując pomiędzy starą, komunistyczną nomenklaturą, Rosją i wspierającym opozycję światem muzułmańskim, nigdy nie zapomniał Badachszanowi jego nieposłuszeństwa. Oficjalnie stosunki Duszanbe z Chorogiem są poprawne, ale o wzajemnej nieufności przypomina nachalna propaganda sukcesu władzy i wybuchające co jakiś czas konflikty. Najbardziej spektakularny z nich zakończył się w zeszłym roku oblężeniem Chorogu przez wojska rządowe, w którym, zanim zaprowadzono porządek, śmierć poniosło sto osób. Pamirczycy są przekonani, że tadżycki rząd wykorzystuje badachszańskie bogactwa naturalne, nic nie dając w zamian. Średni miesięczny dochód mieszkańca Badachszanu wynosi mniej niż 200 dol. i plasuje się daleko poniżej średniej ogólnokrajowej. Badachszan to region z najwyższym bezrobociem i zarazem największą migracją zarobkową do Rosji. Szybciej niż w reszcie kraju wzbiera tam też fala samobójstw z przyczyn ekonomicznych. Ulubiona żona Roksana Dwa tygodnie po podróży w górę rzeki Pandż odbytej w to­warzystwie Ergasza i jego bratana zaczęłam czytać Opisanie świata Marca Polo. Ten wenecki kupiec i zarazem poseł chana mongolskiego przejeżdżał przez Pamir pod koniec XIII w., lecz to, co tam zobaczył, zaskakująco przypominało moje własne obserwacje. W kraju tym rodzą się drogie kamienie zwane balasze, rubiny bardzo piękne i wielkiej wartości. Rodzą się w skałach gór. Wiedzcie, że w poszukiwaniu za nimi żłobią w górach groty, zapuszczając się bardzo głęboko, jak czynią ci, którzy szukają żył srebra. A to zwłaszcza na górze zwanej Siginan [dziś Szognan, czyli dolina, w której leży Chorog]. I to należy wiedzieć, że król tam każe kopać je dla siebie i ktokolwiek udałby się na te góry, aby poszukiwać rubinów, przypłaciłby to zaraz śmiercią. Różnica była tylko taka, że tamtego króla mieszkańcy Pamiru przynajmniej uważali za własnego, a dzisiejszy prezydent Tadżykistanu w oczach wielu mieszkańców Górskiego Badachszanu uchodzi za poturczeńca i uzurpatora. Żeby to wyjaśnić, znów sięgnę do Marca Polo: Badaszan jest prowincją, której mieszkańcy czczą Mahometa i mają własny język. Jest to wielkie królestwo rządzone dziedzicznie: królowie są z rodziny pochodzącej od króla Aleksandra i córki króla Dariusza, wielkiego władcy Persji. Opowiadanie Wenecjanina zawiera wiele nieścisłości, ale trafnie oddaje legendę, która do dziś popularna jest wśród mieszkańców Pamiru. Faktycznie uważają się oni za potomków Aleksandra Macedońskiego i zwykli są na dowód tego wskazywać tych spośród siebie, którzy mają jasną cerę i zielone lub niebieskie oczy, tak rzadko spotykane u Tadżyków z innych rejonów kraju. W czasach kiedy Aleksander zaczął swój zwycięski marsz na wschód, czyli pod koniec IV w. p.n.e., kontrolę polityczną nad Azją Środkową sprawowało kilka państewek, które niegdyś były prowincjami imperium perskiego, ale stopniowo stały się niezależne. Najsilniejszymi z nich były położona na terytorium dzisiejszego Afganistanu Baktria i sąsiadująca z nią od północy Sogdiana. Aleksander, pokonawszy szacha perskiego Dariusza, wkroczył najpierw na terytorium Baktrii, a gdy tamtejszy satrapa zbiegł do Sogdiany, Macedończyk rzucił się za nim w pogoń. Jego greckie wojska przeprawiały się ponoć przez rozdzielającą oba państwa Amu-darię po workach ze skór bydlęcych napełnionych trawą. Przeszedłszy rzekę, Aleksander szybko dotarł do stolicy Sogdiany – Marakandy (dzisiejszej Samarkandy), a potem zawędrował aż nad Syr-darię, do północnych granic państwa – dalej rozciągały się już ziemie podległe koczowniczym Sakom i Turkom. Jednak jeszcze dwa lata zajęło Grekom całkowite podporządkowanie Baktrii i Sogdiany. Jak jeden satrapa szedł z nimi na układ, kilku kolejnych się buntowało, podburzając przy okazji ludność podległych sobie obszarów. Wyraźnie dopomogła Aleksandrowi dopiero zmiana taktyki – tym z tutejszych wielmożów, których udało mu się pokonać zbrojnie, pozwalał nadal zarządzać. Aleksander, wbrew radom swoich greckich dworzan, ożenił się nawet z córką jednego z ujarzmionych satrapów – Roksaną. Nie tylko chciał przypieczętować układ z jej ojcem, był także zwyczajnie zafascynowany urodą i wdziękiem księżniczki. Później jeszcze pojął za żony dwie inne kobiety – córki dwóch ostatnich szachów Persji. Trzymał je od dawna u siebie w niewoli, ale dopiero po wygranej kampanii w Azji Środkowej miał czas się ożenić. Tym razem jednak był to już tylko gest politycznego wyrachowania – to Roksana pozostała jego ulubioną żoną. I to z nią, a nie jak twierdził Marco Polo, z córką Dariusza, spłodził swojego jedynego legalnego potomka. On jednak nie mógł dać początku żadnemu ludowi, bo sam marnie skończył. Urodził się już po śmierci ojca, który zmarł zaledwie kilka lat po podbiciu Azji Środkowej, niedługo po powrocie z nieudanej wyprawy wojskowej na Indie. Jego matka, Roksana, kazała zamordować swoje dwie konkurentki – pozostałe żony Macedończyka. Lecz kilkanaście lat później sama zginęła wraz ze swoim synem z rąk innego pretendenta do tronu. Tak więc w sensie dosłownym nikt nie może twierdzić, że jest potomkiem Aleksandra Macedońskiego. W sensie przenośnym jest to jednak jak najbardziej uzasadnione. Bo chociaż imperium rozpadło się prawie natychmiast po śmierci swego twórcy, przetrwała specyficzna kultura zrodzona z połączenia pierwiastków helleńskich i wschodnich. Czysta krew Na terenie Azji Środkowej powstało państwo zwane Greko- -Baktrią. Rządziły nim elity wywodzące się z mieszanych małżeństw: przybyłych z Aleksandrem Greków i miejscowej, przeważnie osiadłej, perskojęzycznej ludności. Do dziś archeolodzy pracujący na wykopaliskach na terenie Tadżykistanu, południowego Uzbekistanu i Afganistanu znajdują pochodzące z tamtych czasów monety i rzeźby do złudzenia przypominające te z greckich zbiorów. Greko-Baktria padła pod naporem koczowników nadciągających z północnego wschodu, z obszaru Wielkiego Stepu. Później Azję Środkową najechali Arabowie, islam powoli zastąpił wyznawany tam zoroastryzm, buddyzm i chrześcijaństwo. Potem przyszli następni koczownicy ze wschodu, plemiona tureckie, Mongołowie. Kolejni najeźdźcy mieszali się z miejscową ludnością, przejmując od niej kulturę i zwyczaje. Dziś już trudno w Azji Środkowej odróżnić, kto wywodzi się od kogo, kto jest potomkiem rdzennych mieszkańców, kto osiadłych kupców, a kto wypasających bydło koczowników, kto przybyszów ze wschodu, kto tych z zachodu. Jednak im bardziej to jest niemożliwe, tym większa paranoja ogarnia wszystkich w regionie, by tego dokazywać, licytować się na przodków i szlachetność pochodzenia. – Prawdziwy staroirański pierwiastek zachował się jedynie wysoko w górach, u nas, na Pamirze – tłumaczyła mi kilka lat temu pewna górnobadachszańska intelektualistka. – To do nas, do Chorogu, na uniwersytet, przyjeżdżali jeszcze za Związku Radzieckiego naukowcy z Niemiec. Chcieli się żenić z prawdziwymi Aryjkami – chwaliła mi się bez cienia zażenowania. Według jej teorii tylko Pamirczycy są spadkobiercami dawnych Baktryjczyków i Sogdyjczyków. W końcu to oni jedyni w regionie używają języka wschodnioirańskiego, podobnego nieco do tego, którym posługiwali się mieszkańcy starożytnej Sogdiany. Reszta Tadżyków mówi po persku, czyli w języku zachodnioirańskim. Pełno tam słów arabskich i – o zgrozo – tureckich. Tej swoistej koncepcji czystości rasowej nie przeszkadza pomieszanie z przybyłymi z Grecji żołnierzami Aleksandra Macedońskiego ani z uciekającymi z Bliskiego Wschodu Arabami wyznającymi prześladowaną gałąź islamu – Pamirczycy są ismailitami. Natomiast każda domieszka krwi tureckiej czy mongolskiej jest według niej haniebna. Zdaniem bratana Ergasza prezydent Ramon nie jest złym prezydentem tylko dlatego, że okrada własny naród, podczas gdy w kraju brakuje dróg, szpitali, podręczników, prądu w gniazdkach i wody w kranach. Jest złym prezydentem, bo nie jest prawdziwym Tadżykiem. Nie pochodzi bowiem z Pamiru, a z położonego na równinach na południu Kuljabu. Pamir to rzeczywiście wyjątkowy region. Jego trudnodostępne położenie sprawiło, że zachowały się tu prastare tradycje i przetrwały ślady najdawniejszych cywilizacji. Są tu pozostałości świątyń zoroastryjskich i stupy buddyjskie, ruiny starożytnych warowni i groty wykute w skałach tysiące lat temu. W wioskach spotyka się też ismailickie święte miejsca – groby tamtejszych mędrców i pustelników, które zastępują meczety. Poznać je można po czaszkach kozłów górskich i owiec Marco Polo zatkniętych nad bramą wejściową i wokół ogrodzenia. Podziwiałam to wszystko, jadąc doliną Wachanu. Miejscami była tak wąska, że czerwone skały po tadżyckiej stronie zdawały się dotykać tych po afgańskiej, przepuszczając w dole tylko szarą, spienioną rzekę. Czasami dolina robiła się szeroka na kilkanaście kilometrów. Zielone łąki na obu brzegach rzeki zwiększały perspektywę. Widać było dalsze ośnieżone szczyty Hindukuszu, przez który niegdyś przeprawiał się Aleksander, żeby dotrzeć do Baktrii, a po naszej stronie Pamir, po którym wędrował Marco Polo. Drugiego dnia naszej podróży gwałtownie skręciliśmy na północ. Wyjechaliśmy z Langaru w stronę Murgobu, wznosząc się stromo pod górę. Jeszcze sięgnę do Marca Polo. Kiedy kilka dni po wyjeździe z Pamiru przeczytałam jego opis, tamtejsze zapierające dech w piersiach krajobrazy znów stanęły mi przed oczami. Właściwością tych gór jest wysokość, tak że człowiek od rana do wieczora wspinać się musi, zanim wyjdzie na szczyt. Ale na górach rozciągają się szerokie wyże, trawą i kwieciem pokryte, a wielkie strumienie najczystszej wody spadają przez skalne cieśnie. W tych rzekach znajdują się pstrągi i wiele innych delikatnych ryb. Tylko że tak piękna przyroda nie wystarczy, kiedy trzeba oddać starzejącą się matkę do szpitala albo posłać dziecko do szkoły. Mieszkańcom Górskiego Badachszanu nic po nowoczesnych parkach i wieżowcach, które prezydent Rahmon każe budować biznesmenom w stolicy. Im przydałaby się normalna droga, tak żeby nie musieli pokonywać dzielących ich od Duszanbe 600 km przez 22 godziny ściśnięci w koszmarnie drogich taksówkach. Przydałyby im się dobre, bezpłatne szkoły, szpitale i przede wszystkim praca na miejscu, tak żeby nie musieli za nią jeździć do dalekiej Rosji. A tego wszystkiego rząd im nie zapewnia. Jedyną osobą, która sprawia wrażenie, że troszczy się o Pamirczyków, jest duchowy przywódca wszystkich ismailitów, mieszkający na co dzień w Szwajcarii i w Londynie Aga Chan IV. To jego fundacja buduje w Pamirze szkoły, prowadzi uniwersytet i dokarmia najbiedniejsze rodziny. Dlatego na ulicach Chorogu może i wiszą portrety Emomalego Rahmona, ale w prywatnych domach znacznie częściej spotyka się wizerunek Agi Chana. Pamirczycy starają się jakoś nadrobić sobie to ewidentnie gorsze położenie i cywilizacyjne zacofanie swojego regionu. Dlatego tak chętnie karmią się historiami o Aleksandrze Wielkim i licytują z resztą Tadżyków na czystość aryjskiej krwi. Nie przeszkadza im, że to położony na północy Chodżent jest dawną założoną przez Greków Aleksandrią Eschate (Aleksandrią Kresową), a jezioro Iskandarkul (nazwane tak na pamiątkę Aleksandra) znajduje się koło Pandżakentu. To oni są dziećmi Aleksandra, a reszta ich współobywateli to zmieszani z Uzbekami i Mongołami uzurpatorzy. Warto wiedzieć: Nie interesuje mnie pochodzenie czy rasa mieszkańców. Ja wyróżniam ich tylko na podstawie ich zasług. Dla mnie każdy dobry obcokrajowiec jest Grekiem, a każdy zły Grek jest gorszy od barbarzyńcy - powiedział Aleksander Macedoński Aleksander Wielki i inne wydarzenia z tamtego okresu: - 356 r. p.n.e. Narodziny Aleksandra w Pelli, stolicy starożytnej Macedonii (dziś Grecja) - ok. 350 r. Celtowie na ziemiach polskich - 350 r. wynalezienie kuszy (Chiny) - 340 r. pierwszy kamienny amfiteatr (Grecja) - 336 r.Aleksander przejmuje władzę po śmierci ojca Filipa II zamordowanego przez kochanka Pauzaniasza - 334 r. początek podboju Azji Mniejszej - 332 r. zajęcie Egiptu (bez walki) i założenie Aleksandrii - 327 r. - ślub z Roksaną, najukochańszą żoną - 323 r. śmierć Aleksandra Wielkiego. Prawdopodobnie zostaje otruty trucizną dolaną do wina No to w drogę: Tadżykistan INFO ■ Położenie: Azja Środkowa ■ Ludność: mieszkańców Tadżykistanu jest 7,8 mln. ■ Języki: państwowy tadżycki, który należy do języków zachodnioirańskich (jak farsi i dari). Oprócz tego używany jest rosyjski. W Górskim Badachszanie Pamirczycy mówią językiem pamirskim, a właściwie różnymi dialektami tego języka. Są to języki wschodnioirańskie, niezrozumiałe dla reszty Tadżyków. ■ Religie: Tadżycy są muzułmanami sunnitami, Pamirczycy muzułmanami ismailitami. Jest to odłam szyizmu, ale inny niż ten wyznawany np. w Iranie. Ismailicki islam jest wyjątkowo liberalny. Na Pamirze właściwie nie buduje się meczetów, kobiety nie chodzą zakryte, nie ma też obowiązku pięciu modlitw w ciągu dnia. ■ Waluta: somoni; 1 TJS W całym kraju są bankomaty, ale przelicznik jest niekorzystny, warto wziąć jak najwięcej gotówki. Kantory są praktycznie wszędzie. KIEDY: ■ Gdy nie ma śniegu na przełęczach – tylko wtedy są przejezdne. Najlepsze czerwiec i wrzesień, może być też pełnia lata, ale wtedy w niższych partiach jest bardzo gorąco. WIZA ■ Taniej i szybciej jest wziąć na lotnisku, ale to jest możliwe tylko wtedy, gdy przylatuje się samolotem. Inaczej trzeba wysłać paszport do konsulatu w Berlinie lub skorzystać z pośrednictwa agencji wizowych. Konieczna osobna pieczątka do Górskiego Badachszanu. DOJAZD ■ Samolotem: najtańszą opcją jest lot Turkish Airlines przez Stambuł. Można się zmieścić w 2,5 tys. zł. KOMUNIKACJA ■ Pomiędzy poszczególnymi miastami kursują samoloty, ale trudno dostać bilet (Duszanbe–Chorog kosztuje ok. 100 dol.) Poza tym ludność jeździ głównie zbiorowymi taksówkami. Te są drogie. Np. Duszanbe–Chorog – 90 dol. za os. ■ Wynajęcie samochodu z kierowcą (bez jest niemożliwe) kosztuje ok. 70 centów za km plus ok. 20 dol. dniówki dla kierowcy. Tańsze są marszrutki, ale te regularnie jeżdżą tylko na trasie Chorog–Mrgab. BEZPIECZEŃSTWO ■ W zasadzie jest bezpiecznie, choć przed wyjazdem warto sprawdzić sytuację polityczną w regionie. Dobrze pytać o radę miejscowych. Jeśli odradzają wyjazd w jakiś teren, należy ich ABSOLUTNIE posłuchać. NOCLEGI ■ Najtańsze noclegi – w prywatnych domach ok. 15 dol., w Duszanbe nawet do 30 dol. za noc. ■ Wody z kranu lepiej nie pić. Zabrać nifuroksazyd (od zatruć). POCZUJ KLIMAT ■ Flawiusz Arrian Wyprawa Aleksandra Wielkiego; Colin Thubron Utracone serce Azji. 1. Trekking w Pamirze. Zapomnij o szlaku, licz na siebie 2. Wiecznie piękna rzeka Murgob przepływająca przez dolinę Madiyan 3. Podróże z historią Aleksander Wielki w Azji Środkowej 4. Buzkaszi, czyli środkowoazjatycka wersja polo. Zamiast piłką gra się korpusem kozła 5. Meczet w Duszanbe. Tadżycy są sunnitami. Pamirczycy – ismailitami 6. Wesele w północnym Tadżykistanie. Goście mile widziani 7. Kirgiz z Tadżykistanu. Według Pamirczyków nie ma prawa nazywać się potomkiem Aleksandra 8. Tadżykistan - Czas: 2 tygodnie Koszt: 6 tys. zł (z dojazdem i wizą) Źródło zdjęć: Aurora/Czarny kot, GettyImages/FPM, Theodore Laye (2), Alamy/BEW (2) Ludwika Włodek, 2013
Mozaika z Amfipolis na trójwymiarowym modelu
Odsłonięcie wizerunku Persefony na mozaice w greckim Amfipolis pozwoliło greckim archeologom poznać prawdę o zabytku znalezionym w jednym z grobowców.
Mozaika znajdowała się na podłodze w jednym z pomieszczeń starożytnego grobowca, wypełnionym kariatydami. Ułożono ją z białych, czarnych, szarych, niebieskich, czerwonych i żółtych kamyków. Początkowo podano dosyć enigmatyczny opis przedstawienia, które znalazło się na mozaice. – Centralny motyw to poruszający się zaprzęg ciągnięty przez dwa białe konie, kierowany przez brodatego mężczyznę z liśćmi laurowymi na głowie – informował przedstawiciel ministra kultury Grecji. Dodawał, że na mozaice widać także Hermesa, boskiego posłańca. Obraz otoczony jest ozdobną ramą o szerokości ponad pół metra z geometrycznymi wzorami. Zobacz model 3d odkrytego grobowca W czwartek udało się odkopać cały zabytek. Wówczas oczom archeologów ukazała się postać Persefony. Jasnym stało się, że jadący rydwanem brodacz to Hades, a scena przedstawia jej mityczne uprowadzenie. Mozaika zajmuje podłogę pomieszczenia o rozmiarach 4,5 na 3 m. Sam jej środek został zniszczony. Wiele wskazuje jednak na to, że uda się odnaleźć brakujące fragmenty mozaiki i je uzupełnić. Amfipolis leży na pograniczu greckiej Macedonii i Tracji. W przeszłości było miastem o dużym znaczeniu strategicznym. Z czasem stało się kolonią ateńską. W czasach Aleksandra Wielkiego mieściła się tu główna baza morska przed wypadami do Persji. Większość grobowców badanych dziś przez archeologów pochodzi z tego właśnie okresu. Wiele z nich pozostaje nieodkrytych. fot. Ministerstwo Kultury Grecji