Wieloryby z Alaski „swingują”. I dlatego udało im się przetrwać w tak trudnych warunkach
Białuchy arktyczne zmieniają partnerów jak rękawiczki. Te tajemnicze wieloryby robią wszystko, by uniknąć kazirodztwa i zachować genetyczne zdrowie swojej odizolowanej społeczności. Otwarte związki są niezwykłym sposobem na przetrwanie.
Zespół naukowców z Florydy odkrył zaskakujący sposób białuch arktycznych na przetrwanie. Metodą okazało się „swingowanie”, którego dopuszczają się zarówno samce, jak i samice. To rzadki przykład tzw. poligynandrii. Sekrety randkowania białuch w Zatoce Bristolskiej Naukowcy przeprowadzili 13-letnie badania nad zachowaniami białuch arktycznych w Zatoce Bristolskiej u wybrzeży Alaski. Populacja tych morskich ssaków, licząca około 2000 osobników, jest całkowicie odizolowana, co czynią ją wyjątkowym obiektem badań. To gatunek rzadko spotykany w innych miejscach globu, chociaż czasem podejrzewany o... szpiegostwo na rzecz Rosji. Badacze zebrali próbki genetyczne od 623 ssaków, analizując ich powiązania rodzinne, wiek oraz grupy społeczne, w których „pływają”. „Swingowanie” kluczem do przetrwania Zespół badawczy potwierdził, że te wieloryby stosują strategię rozrodczą określaną jako poligynandria. Jak to działa? Zarówno samce, jak i samice łączą się w pary z wieloma różnymi partnerami na przestrzeni lat. Ta strategia ogranicza ryzyko kazirodztwa i utraty różnorodności genetycznej, które często zagrażają małym i izolowanym populacjom. Zmienność w sukcesie rozrodczym między osobnikami jest umiarkowana – wcale nie dominuje jedna, niewielka grupa najsilniejszych samców, jak wcześniej przypuszczano i jak to często bywa w przyrodzie. W efekcie dochodzi do narodzin wielu półrodzeństw i ograniczonej liczby pełnych rodzeństw, co sprzyja zdrowiu genetycznemu populacji. Samcom białuch nie spieszy się do ojcostwa i nie poświęcają na nie wiele uwagi Samce białuch są większe, nie spędzają czasu z matkami i cielętami i nie przejawiają intensywnej rywalizacji o partnerki. W ich społeczności związki traktowane są na większym „luzie”. Badania wykazały, że sukces rozrodczy samców jest równomiernie rozłożony na przestrzeni całego ich życia – większość z nich płodzi niewielką liczbę cieląt w ciągu roku. Naukowcy sugerują, że strategia ta jest związana z długowiecznością białuch, które mogą żyć nawet ponad 100 lat. Samce nie inwestują całej energii w jeden sezon godowy, lecz rozkładają wysiłek rozrodczy na wiele lat. Z kolei samice aktywnie zmieniają partnerów między sezonami, co może być formą zarządzania ryzykiem – unikania słabszych genetycznie samców i zwiększania szans na zdrowe potomstwo. Wyniki wskazują, że samice mają istotny wpływ na sukces reprodukcyjny i przyszłość populacji. Odpowiedni wybór partnera i doświadczenie w macierzyństwie gwarantuje sukces Analiza danych nie wykazała różnic między młodszymi a starszymi dorosłymi osobnikami w liczbie potomstwa obecnego w populacji w danym czasie. Jednakże starsze samice miały więcej cieląt, które przeżyły. To sugeruje, że doświadczenie, kondycja fizyczna oraz umiejętność wyboru odpowiednich partnerów zwiększają skuteczność wychowawczą samic. Ważnym aspektem projektu badawczego była współpraca ze społecznościami rdzennymi z okolic zatoki, które aktywnie uczestniczyły w badaniach. Integracja tradycyjnej wiedzy z nauką była niezbędna dla sukcesu projektu i wspólnego zarządzania ochroną białuch w zmieniającym się środowisku arktycznym. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przebadano genom psa, który ocalił chore dzieci na Alasce. Balto nie był zwykłym husky
Sto lat temu miasteczku Nome na Alasce groziła epidemia błonicy. Jedyną szansą na ocalenie było lekarstwo dostarczone przez zaprzęgi psów. Bohaterem tej niezwykłej sztafety został syberyjski husky Balto. Teraz naukowcy zbadali jego genom, by sprawdzić, czym różnił się od współczesnych przedstawicieli rasy.
W tym artykule: Gonitwa przez śnieg i mróz, by uratować dzieci Bohaterski pies Balto Geny psa-zwycięzcy Jeden z eksponatów w Muzeum Historii Naturalnej w Clevelend to średniej wielkości włochaty pies. Choć jest opisany jako husky syberyjski, na pierwszy rzut oka mocno różni się od współczesnych psów tej rasy. Jest masywnie zbudowany. Ma dość krótkie nogi i bardzo gęste, długie futro. Tak właśnie wyglądały alaskańskie husky sto lat temu. Wypchane zwierzę w muzeum w Clevelend to Balto – słynny pies, który doczekał się książek i filmów na swój temat. Balto był jednym z bohaterów tzw. Wielkiego Wyścigu Miłosierdzia (ang. Great Race of Mercy) z 1925 roku. Tak naprawdę nie był to wyścig, ale sztafeta psich zaprzęgów. Jej celem było jak najszybsze dowiezienie do miejscowości Nome lekarstwa dla umierających na błonicę dzieci. Gonitwa przez śnieg i mróz, by uratować dzieci Nome leży na zachodnim krańcu Alaski. Dziś ma ok. 4 tys. mieszkańców. Sto lat temu, w czasie gorączki złota, miejscowość była pięć razy większa. Zamieszkiwali ją głównie górnicy z rodzinami i rdzenni mieszkańcy Alaski. W grudniu 1924 roku i styczniu 1925 roku do miejscowego szpitala zaczęli zgłaszać się rodzice z chorymi dziećmi. Okazało się, że najmłodszych mieszkańców Nome zaatakowała błonica – śmiertelnie niebezpieczna, bakteryjna choroba zakaźna. Szpital musiał sprowadzić serum. Jednak najbliższym miejscem, gdzie znajdowała się antytoksyna przeciwko błonicy było Anchorage, odległe o 1600 km. Zima tamtego roku była tak mroźna, że lot samolotem okazał się niemożliwy. Paczkę z lekarstwem wysłano pociągiem do miasteczka Nenana. Pozostałe prawie 1100 km trzeba było pokonać psimi zaprzęgami. W sztafecie wzięło udział 20 maszerów – czyli przewodników psich zaprzęgów – i 150 psów. Niektórzy z maszerów musieli radzić sobie z zawieją i temperaturami sięgającymi kilkudziesięciu stopni poniżej zera. Mimo to całą trasę udało się pokonać zaledwie w pięć i pół dnia. Bohaterski pies Balto Ostatni odcinek – z Bluff do Nome – liczył 85 km. Pokonał go maszer Gunnar Kaasen. Na lidera psiego zaprzęgu wybrał psa o imieniu Balto, należącego do organizatora sztafety Leonharda Seppali. Była to zaskakująca i dyskutowana później decyzja, ponieważ Balto nigdy wcześniej nie przewodził psiemu zaprzęgowi. Poradził sobie jednak. To właśnie jego zaprzęg 2 lutego o godz. 5.30 rano dotarł szczęśliwie do Nome. Dzięki przywiezionemu lekarstwu udało się zapobiec wybuchowi epidemii. Balto został po tym gwiazdą. W tym samym roku, w grudniu, odsłonięto jego pomnik w nowojorskim Central Parku. Pies był przy tym obecny. Niestety, nie można było go rozmnożyć, ponieważ był wykastrowany. Ostatnie lata życia spędził w zoo w Clevelend. Zmarł w wieku 14 lat, a jego wypreparowane zwłoki trafiły do muzeum. Geny psa-zwycięzcy Okazało się to bardzo przydatne naukowo. Badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego z Santa Cruz (UCSC) wykorzystali eksponat z muzeum, by uzyskać próbkę DNA Balto. Dzięki temu mogli przeprowadzić badania genomu. Na tej podstawie określili, jak bardzo psy pociągowe sprzed stulecia różnią się od ich odpowiedników żyjących współcześnie. Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej Psy wcale nie postrzegają świata wyłącznie w odcieniach szarości, jak do niedawna sądzono. Widzą również kolory, choć tylko dwa. Jak widzi pies? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-widzi-pies-i-co-dostrzega-nasze-czworonogi-ogladaja-swiat-z-perspektywy-zupelnie-roznej-od-ludzkiej-fot-getty-images-d84f932.jpg" width="938" height="570" alt="Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej (fot. Getty Images)" title="Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej (fot. Getty Images)" /> Badania z zakresu genomiki porównawczej wykazały, że dawne psy zaprzęgowe, których przedstawicielem był Balto, były bardziej zróżnicowane genetycznie niż współczesne rasy. Balto różnił się zarówno od dzisiejszych husky syberyjskich (z którymi ma najwięcej wspólnych genów), jak i od współczesnych psów zaprzęgowych hodowanych na Alasce. W jaki sposób? Był zdrowszy i lepiej przystosowany do życia w trudnych warunkach. Naukowcy wykryli, że miał inne niż współczesne psy warianty genów związanych z wagą, koordynacją, rozwojem ścięgien czy grubością skóry. Czyli z cechami ważnymi dla zwierzęcia hodowanego po to, by było jak najsprawniejszym psem zaprzęgowym. Naukowcy odkryli też, że Balto miał geny pozwalające mu lepiej trawić skrobię niż inne psy z tamtej epoki. – To bardzo interesujące śledzić ewolucję psów takich jak Balto – mówi Katherine Moon, pierwsza autorka pracy o genach Balto opublikowanej w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science”. – Nawet jeśli badania sięgają zaledwie sto lat wstecz – dodaje. Źródła: phys.org, Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mistrzowie tycia z Alaski: trwa konkurs na najgrubszego niedźwiedzia. To coś więcej niż zabawna akcja
Do końca września można głosować w plebiscycie The Fat Bear Week, organizowanym przez park narodowy Katmai na Alasce. Wbrew pozorom nie chodzi w nim tylko o żarty. To świetna okazja do upowszechnienia wiedzy niedźwiedziach, które przed zimą gromadzą ogromne zapasy tłuszczu.
W Katmai National Park (Alaska) od 2014 roku odbywa się konkurs, w którym internauci wybierają najtłustszego niedźwiedzia brunatnego. Akcja z czasem rozrosła się do globalnego wydarzenia – w 2024 roku oddano aż 1,2 mln głosów. Rywalizacja ma formę pojedynków – uczestnicy mogą zapoznać się z biografiami zwierząt, obejrzeć ich zdjęcia i zdecydować, który niedźwiedź zasługuje by przejść dalej. Liczy się nie tylko rozmiar, ale też doświadczenie życiowe. Utyć, by przeżyć: strategia niedźwiedzi na zimę Dla niedźwiedzi masa ciała to kwestia przetrwania. Latem przechodzą fazę hiperfagii (obsesyjnego jedzenia), by zgromadzić zapasy tłuszczu na okres snu zimowego. U niedźwiedzi jest on dość płytki i fachowo nazywa się torporem. W tym czasie zwierzęta nie jedzą, nie piją, nie wydalają, a ich metabolizm mocno zwalnia. Niektóre niedźwiedzie spędzają w legowiskach aż 7 miesięcy, a samice w tym okresie rodzą i karmią młode, co wymaga wcześniejszego zgromadzenia ogromnych rezerw tłuszczu. Niedźwiedzie z Alaski to mistrzowie tycia Światowymi mistrzami w przybieraniu na wadze są niedźwiedzie brunatne z Alaski. Mogą osiągać wagę 650 kg, wyraźnie więcej niż ich europejscy kuzyni. Kluczem do tego sukcesu są bogate w tłuszcz łososie. Jeden niedźwiedź w sezonie potrafi ich zjeść 40 dziennie. A to oznacza że przyjmuje nawet 100 tys. kilokalorii! Efekt? Przyrost masy ciała o ponad 2 kg dziennie. Samice, które nie zgromadzą wystarczających zapasów, ryzykują utratę potomstwa. Samce też walczą o przetrwanie – i to dosłownie. Te słabsze i chudsze mogą nie przeżyć bitew z innymi samcami, o terytoria, pożywienie i partnerki. Idea Fat Bear Week Fat Bear Week to coś więcej niż zabawa. Konkurs promuje ochronę przyrody i buduje świadomość ekologiczną. To także przypomnienie, że klimat wpływa na przyszłość niedźwiedzi. Zmiany w porach roku sprawiają, że okresy dostępności kluczowych pokarmów, np. jagód i łososi, nakładają się. Może to prowadzić do niebezpiecznych zmian w diecie. W niektórych miejscach (np. w Kantabrii w Hiszpanii) łagodne zimy sprawiają, że część niedźwiedzi w ogóle nie zapada w sen zimowy, co naraża je na niedożywienie a nawet śmierć. Uczestnicy konkursu często kibicują właśnie słabszym niedźwiedziom, takim jak osobnik nazwany 32 Chunk, który w lipcu tego roku złamał szczękę w walce, a jednak dzielnie przybiera na wadze. Póki co Chunk doszedł do ćwierćfinału. Wciąż można na niego zagłosować! Źródła: The Conversation, Fat Bear Week Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Tego procesu nie da się powstrzymać” – naukowcy załamani tym, co zostało z arktycznych rzek
Najnowsze zdjęcia z Alaski alarmują: niegdyś krystalicznie czyste strumienie i rzeki przybierają niepokojący, pomarańczowy kolor. Według badań przyczyną jest roztapiająca się wieczna zmarzlina, która uwalnia do wody toksyczne metale. To alarmujące wieści dla całego ekosystemu Arktyki, szczególnie ryb.
Ocieplenie klimatu, rozmrażające niegdyś stale zamarzniętą ziemię, wywołuje chemiczną reakcję łańcuchową. Do rzek na Alasce przedostają się toksyczne związki, które sieją spustoszenie w arktycznym ekosystemie. Toksyny spod lodu Sukcesywne ocieplanie się planety sprawa, że „wieczna” zmarzlina – warstwa stale zamarzniętej, arktycznej gleby – zaczyna się roztapiać. W wyniku tego toksyny trafiają prosto do niegdyś krystalicznych, a teraz bardzo zanieczyszczonych rzek. Jak to działa? Do wolnej od lodu gleby z łatwością przedostaje się woda i tlen. Te rozkładają skały bogate w siarczki i tak powstaje żrący kwas siarkowy, który wypłukuje z kamieni metale wprost do rzeki: ląduje tam między innymi aluminium, żelazo, miedź czy kadm. Przykładem jest rzeka Salmon na Alasce, która przypomina kwaśne, górnicze ścieki. Z tym, że w okolicy nie ma ani jednej kopalni. Zmiany klimatyczne, które widać gołym okiem Jak czytamy w badaniu opublikowanym czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”, stężenia toksyn mogą w znaczących sposób szkodzić organizmom wodnym. – Pracuję i podróżuję po Górach Brooksa od 1976 roku, a ostatnie zmiany w ukształtowaniu terenu i składzie chemicznym wody są naprawdę zdumiewające – donosi David Cooper, naukowiec z Colorado State University i współautor badania, które analizowało skalę skażenia. Chociaż skupiało się ono głównie na rzece Salmon, to podobnie sprawa ma się w kilkudziesięciu innych arktycznych potokach. Woda trująca dla ryb Chociaż w niewielkich ilościach metale nie są toksyczne, poziom skażenia przekracza wszelkie dostępne progi. Zmętniona żelazem woda dodatkowo ogranicza ilość światła przedostającego się na dno rzeki, zabijając larwy owadów – podstawę diety łososi i innych ryb, z których znane są arktyczne potoki. Ryby te są szczególnie ważne dla wielu lokalnych, rdzennych społeczności. Bez nich ich przetrwanie jest zagrożone. Czy możemy coś z tym zrobić? – Gdy już się rozpocznie, procesu tego nie da się powstrzymać – mówi Tim Lyons, biogeochemik z Uniwersytetu Kalifornijskiego. Wskazuje, że jest to kolejna nieodwracalna zmiana spowodowana ociepleniem planety. Jedyną rzeczą, która może powstrzymać przebiegający na naszych oczach proces chemiczny, który dewastuje rzeki, jest regeneracja wiecznej zmarzliny. Ta utrzymałaby ponownie toksyny w ryzach. – Niewiele jest na Ziemi miejsc tak nietkniętych, jak te rzeki na Alasce. Ale nawet tutaj, z dala miast i autostrad, ślad globalnego ocieplenia jest niewątpliwy. Nie oszczędza żadnego miejsca – konstatuje smutno Lyons. Źródło: PNAS, Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Łosie na ulicach, łososie w centrum miasta i bazy wojskowe – ciekawostki o Anchorage
Największe miasto Alaski to rzadki przykład miejsca, gdzie w ciągu jednego dnia można uczestniczyć w międzynarodowej konferencji, a po pracy stanąć oko w oko z łosiem na ścieżce rowerowej.
Anchorage, największe miasto Alaski, to miejsce gdzie surowa arktyczna przyroda spotyka się z geopolityką. Mimo że stolica stanu formalnie znajduje się w Juneau, to właśnie Anchorage pełni rolę gospodarczego, kulturalnego i komunikacyjnego centrum. Ponad 290 tysięcy mieszkańców (niemal 40% populacji całej Alaski) żyje w mieście, które graniczy z dziewiczą tundrą, lasami i górami. Anchorage – podstawowe fakty Położone na wybrzeżu Zatoki Cooka, u stóp masywu Chugach, Anchorage jest oddalone od amerykańskich metropolii o tysiące kilometrów. Od Seattle, najbliższego dużego miasta kontynentalnych Stanów Zjednoczonych, dzieli je ok. 3700 km. Mimo to dzięki międzynarodowemu portowi lotniczemu, jest jednym z kluczowych węzłów transportowych między Ameryką Północną a Azją. Anchorage pełni kluczową rolę w systemie obronnym Stanów Zjednoczonych. Na jego obrzeżach znajduje się baza wojskowa Joint Base Elmendorf–Richardson (JBER). Kompleks rozciąga się na powierzchni ponad 100 km² i stacjonuje w nim kilka tysięcy żołnierzy, mieszkających tam wraz z rodzinami. Położenie Anchorage sprawia, że JBER jest jedną z najbardziej wysuniętych na północ baz wojskowych USA, a jej strategiczne funkcje to nie tylko obrona Alaski, lecz także możliwość szybkiego reagowania w rejonach Arktyki, Azji i Pacyfiku. Strategiczne położenie i historia Miasto powstało stosunkowo niedawno, bo w 1914 roku, jako obóz dla robotników budujących sieć kolejową Alaska Railroad. Nazwa „Anchorage” oznacza „kotwicowisko” i nawiązuje do spokojnej Zatoki Cooka, w której statki mogły bezpiecznie cumować. Rozwój miasta przyspieszył podczas II wojny światowej, gdy powstały tu kluczowe dla USA bazy wojskowe. W 1964 roku Anchorage nawiedziło jedno z najsilniejszych trzęsień ziemi w historii, o magnitudzie 9,2. Mimo ogromnych zniszczeń, miasto odbudowano, a w jego centrum można dziś znaleźć tablice i zdjęcia dokumentujące tamte wydarzenia. Anchorage jest jednym z najbardziej wielokulturowych miast USA. Obok potomków pionierów i wojskowych żyją tu rdzenni mieszkańcy Alaski: Inuici, Aleuci, Athabaskowie czy Tlingici. Według statystyk demograficznych w szkołach w Anchorage rozmawia się aż w 94 językach. Dzikość na wyciągnięcie ręki Miłośnicy przyrody mają tu niemal nieograniczone możliwości. W pobliżu znajdują się dwa ogromne parki narodowe: Denali i Kenai Fjords. Poza tym blisko jest do licznych rezerwatów, m.in. Chugach National Forest i Kachenak Bay State Park. Sieć miejskich tras pieszych i rowerowych liczy ponad 190 km, a w zimie ścieżki zamieniają się w biegowe trasy narciarskie. Dzika przyroda dosłownie wchodzi w miasto: łosie potrafią spacerować po osiedlach, a zaledwie kilkanaście kilometrów dalej można obserwować orki i wieloryby w zatoce. W pogodne dni z Anchorage widać Denali — najwyższy szczyt Ameryki Północnej (6190 m n.p.m.), oddalony o 210 km. Latem miasto doświadcza „białych nocy”, gdy słońce zachodzi na krótko lub wcale, a zimą — zaledwie kilku godzin dziennego światła, rekompensowanych jednak przez spektakularne zorze polarne. Zaskakujące fakty o Anchorage leży bliżej stolicy Rosji – Moskwy – niż Nowego Jorku; latem potrafi tu być równie ciepło, co w Polsce – temperatury sięgają 25 st. C; jest światowym liderem towarowego ruchu lotniczego: codziennie lądują tu i startują dziesiątki samolotów transportowych; w promieniu 50 km od centrum żyje więcej łosi niż w jakimkolwiek innym dużym mieście świata; w centrum miasta, przy Ship Creek, można łowić łososie. Rzeka znajduje się tuż obok głównej ulicy Second Avenue, organizowane są tam nawet zawody wędkarskie; w okolicy oprócz bazy amerykańskich sił powietrznych znajduje się też część tzw. tarczy antyrakietowej. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Przetrwały zagładę dinozaurów. Ptaki zadomowiły się w Arktyce wcześniej, niż sądziliśmy
Liczne, ale bardzo drobne szczątki młodych ptaków odkryli paleontolodzy na Alasce w strefie arktycznej. Ten najwcześniejszy dowód na ich gniazdowanie w regionie polarnym ma 73 mln lat. Drobne zwierzęta żyły tam w cieniu dinozaurów.
Spis treści: Ptaki w Arktyce – zadziwiająco długa historia Unikatowość znaleziska ptaków na Alasce Ptaki są zadziwiającymi zwierzętami. Co prawda wszystkie posiadają skrzydła, chociaż nie zawsze potrafią latać. Łączy też je to, że mają pióra – to jedyne zwierzęta, które je posiadają. Ta gromada zwierząt okazała się bardzo wytrzymała. Żyła wspólnie z dinozaurami kilkadziesiąt milionów lat temu, ale w przeciwieństwie do nich – przetrwała masowe wymieranie 66 mln lat temu. Teraz naukowcy podzielili się nowymi informacjami na temat ich rozprzestrzenienia w późnej epoce kredy. Ptaki w Arktyce – zadziwiająco długa historia Międzynarodowy zespół badaczy opublikował właśnie w czasopiśmie „Science” wyniki analiz skamieniałości pochodzących z północnej Alaski, a więc strefy polarnej. Naukowcy zidentyfikowali ponad 50 kości ptaków i ich fragmentów. Są to bardzo drobne skamieniałości młodych osobników, które ledwo co się wykluły. Znajdowały się w formacji skalnej Prince Creek, słynącej z licznych szczątków dinozaurów. Oznacza to, że ptaki żyły wśród dinozaurów 73 mln lat temu w tym rejonie świata. Do tej pory sądzono, że ptaki pojawiły się w strefie polarnej 25–30 mln lat później. Unikatowość znaleziska ptaków na Alasce Pierwsza autorka artykułu, paleontolożka Lauren N. Wilson z Muzeum Uniwersytetu Alaski podkreśliła, że odkrycia kości z okresu kredy jest rzadkości. – Znalezienie kości piskląt ptaków jest prawie niespotykane. Dlatego te skamieniałości są tak ważne – podkreśliła. Kości ptaków są wszak bardzo delikatne, a te należące do młodych – jeszcze bardziej, gdyż są porowate. Nowe odkrycie cofa obecność ptaków w strefie polarnej o kilkadziesiąt milionów lat, więc można uznać ten rejon za ich kolebkę. Wśród zidentyfikowanych prastarych gatunków ptaków są liczne gatunki tych zwierząt: podobne do mew, współczesnych kaczek i gęsi. Do tej pory naukowcy nie zwracali uwagi na te szczątki w formacji Prince Creek, gdyż są bardzo małe. Poświęcano uwagę większym kościom – a więc tym należącym do dinozaurów. Nadal nie wiadomo jeszcze, czy kości znalezione nad rzeką Colville należą do najwcześniejszych znanych przedstawicieli Neornithes – podgromady wszystkich występujących współcześnie ptaków. Będzie to przedmiotem kolejnych analiz. Najlepiej, gdyby udało się znaleźć bardziej kompletny szkielet. – Jeśli należą one do grupy współczesnych ptaków, byłyby to najstarsze tego typu skamieniałości, jakie kiedykolwiek znaleziono – powiedział dr Patrick Druckenmiller z Muzeum Uniwersytetu Alaski, współautor artykułu. Obecnie najstarsze tego typu skamieniałości pochodzą sprzed około 69 milionów lat. Źródło: Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Whittier to jedno z najdziwniejszych miast świata. Niemal wszyscy mieszkańcy żyją tam pod jednym dachem
Whittier to bez wątpienia jedno z najdziwniejszych, a być może nawet najdziwniejsze miasteczko w Stanach Zjednoczonych. Życie toczy się tam zupełnie inaczej niż gdziekolwiek indziej. Zdarza się, że mieszkańcy przez kilka miesięcy nie opuszczają bloku, w którym żyją i wbrew pozorom nie wynika to ze srogich warunków pogodowych podczas alaskańskiej zimy. Po prostu zazwyczaj nie mają potrzeby wychodzić na zewnątrz. Dlaczego? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Gdzie znajduje się Whittier? Historia Whittier Całe miasto pod jednym dachem Życie w Whittier Turystyka w Whittier Życie w Whittier toczy się spokojnie, wręcz sennie. Mieszka tam niewiele osób, więc nie jest specjalnie zaskakujące, że każdy zna każdego. Mieszkańcy żyją w izolacji i tworzą zgraną społeczność. Są dla siebie niemal jak rodzina. Brzmi jak opis typowego alaskańskiego miasteczka? Być może, jednak słowo „typowe” z całą pewnością nie pasuje do Whittier. Gdzie znajduje się Whittier? Whittier to niewielkie, rozciągające się na obszarze 50 kilometrów kwadratowych miasteczko w amerykańskim stanie Alaska. Rozciąga się w Passage Canal – najdalszym punkcie fiordu w Zatoce Księcia Williama. Od Anchorage jest oddalone o około 93 km. Z jednej strony granice miasta wyznacza zatoka, z drugiej – góry. Takie położenie czyni je trudno dostępnym, czemu dodatkowo sprzyjają ograniczenia komunikacyjne. Do miasta prowadzi tylko jedna droga, wiodąca ponad 4-kilometrowym, jednokierunkowym tunelem, wykopanym pod masywem Maynard Mountain, w którym ruch odbywa się wahadłowo. Do Whittier docierają pociągi, ale kursują niezbyt często. Ostatnia opcja to droga morska, jednak wody zatoki bywają niespokojne, więc nie zawsze można wypłynąć z portu. Historia Whittier Historia tego niezwykłego miejsca sięga drugiej wojny światowej, kiedy rząd Stanów Zjednoczonych podjął decyzję o budowie bazy wojskowej w rejonie Passage Canal. Miał tam powstać ukryty przed światem punkt przeładunkowy dla statków. Wybrany obszar nadawał się do tego idealnie. Rejon Zatoki Księcia Williama przez większą część roku jest zasnuty gęstymi chmurami. Średnia roczna suma opadów sięga tam 502 cm, a zimą spada tam ponad 640 cm śniegu. Baza była słabo widoczna z powietrza, a położenie w głębi zatoki zabezpieczało przed ewentualnymi atakami. Baza o nazwie Camp Sullivan została ukończona w 1943 roku. Oprócz nabrzeża, wybudowano dużą stację kolejową i liczne baraki, które jednak nie stwarzały dobrych warunków dla stacjonujących tam żołnierzy, ich rodzin i personelu cywilnego. Żeby poprawić standard życia, w latach 50. rozpoczęto budowę dwóch dużych budynków koszarowo-mieszkalnych. Jako pierwszy powstał Buckner Building, nazwany na cześć generała Simona Bucknera. Ukończony w 1953 roku 6-piętrowy kolos zajmował powierzchnię 25548 metrów kwadratowych. W swoim czasie był największym budynkiem na Alasce. Budowę drugiego kolosa, noszącego nazwę Hodge Building, rozpoczęto w 1953 roku. Cztery lata później 14-piętrowy budynek został oddany do użytku. Oba bloki zostały zaprojektowane w taki sposób, by mogły zaspokajać wszystkie potrzeby mieszkających tam osób. Poza częścią koszarową i mieszkalną, wygospodarowano tam miejsce na obiekty rekreacyjne, handlowe, usługowe i punkty medyczne. Armia Stanów Zjednoczonych planowała rozbudowę bazy o kilka kolejnych budynków, jednak nigdy do tego nie doszło. Krótko po zakończeniu budowy Hodge Building wojsko uznało, że baza nie jest już potrzebna. Camp Sullivan przestał istnieć, ale nadal działał tam terminal paliwowy, mający połączenie z Anchorage. Na miejscu bazy wojskowej powstało miasto 27 marca 1964 roku obszar, na którym do niedawna znajdowała się baza wojskowa, nawiedziło trzęsienie ziemi o sile 9,2 w skali Richtera. W zabudowania uderzyła 13-metrowa fala. Zginęło wówczas 13 osób, a straty wyceniono na 10 mln dolarów. Zniszczenia udało się usunąć w ciągu kilku lat. Gdy uporano się ze skutkami kataklizmu, w 1969 roku zadecydowano o utworzeniu nowego miasteczka o nazwie Whittier. Całe miasto pod jednym dachem Buckner Building był już całkowicie opuszczony i nie nadawał się do użytku. Większość mieszkańców osiedliła się w drugim molochu. W Hodge Building, przemianowanym na Begich Tower, utworzono dwu- i trzypokojowe mieszkania. Resztę lokali zaaranżowano na punkty handlowe, usługowe i obiekty użyteczności publicznej. Poza mieszkaniami, w budynku przypominającym superjednostki, które w latach 70. „wyrastały” w polskich miastach, znalazł się między innymi niewielki szpital, apteka, sklep z najpotrzebniejszymi artykułami, punkt pocztowy, posterunek policji. Z pobliską szkołą połączono go tunelem, by nawet zimą dzieci mogły docierać na lekcje w bezpiecznych, komfortowych warunkach. Zamieszkało tam ok. 200 osób, co stanowiło ponad 80 proc. populacji Whittier! Niemal całe miasteczko zmieszczono w jednym budynku i tak jest tam do dziś. Aktualnie w Begich Tower mieści się 196 mieszkań, a w całym Whittier zameldowanych jest ok. 270 mieszkańców. Dlaczego ludzie wolą mieszkać dosłownie pod jednym dachem, skoro dookoła nie brakuje ziemi? Odpowiedź jest prosta – niemal wszystkie tamtejsze tereny należą do kanadyjskich kolei, a instytucja nie zamierza ich sprzedawać. W rezultacie nie ma gdzie budować. Życie w Whittier Może się wydawać, że życie w całkowitej izolacji, w bloku, z którego rozpościera się wspaniały widok, ma w sobie coś romantycznego. Być może tak właśnie jest, ale nie sposób nie zauważyć, że chcąc mieszkać w takim miejscu, trzeba pogodzić się z licznymi utrudnieniami. Jakimi? W Whittier można zrobić tylko podstawowe zakupy, a za wszystkie dostępne tam produkty trzeba zapłacić o wiele więcej niż w Anchorage. W rezultacie większość mieszkańców woli raz na jakiś czas wyjechać po duże sprawunki. Nie jest to jednak takie łatwe. Jak wspomnieliśmy wcześniej, do miasta prowadzi tylko jedna droga. Ruch w jednokierunkowym tunelu odbywa się naprzemiennie, co 30 minut. Jakby tego było mało, jest otwarty tylko od 7:00 do 22:00. Spóźnienie jest równoznaczne z koniecznością spędzenia nocy w samochodzie, co może być nie tylko niewygodne, ale także niebezpieczne, zwłaszcza zimą. Kolejna rzecz, w Whittier w zasadzie nie ma mowy o prywatności. Stwierdzenie, że „każdy zna tam każdego”, ma wymiar absolutnie dosłowny. Mieszkańcy są dla siebie jak rodzina. Każdy wie wszystko o każdym, a wszelkie plotki rozchodzą się tam w błyskawicznym tempie. To nie sprzyja nawiązywaniu bliższych relacji, podobnie zresztą jak fakt, że w miasteczku trudno znaleźć dużo osób w tej samej grupie wiekowej. Odizolowanie miasta może okazać się dużym problemem, gdy nawiedzi je kolejny kataklizm. Aktywność sejsmiczna w tym obszarze jest spora, ale nie to jest największym problemem. Zdaniem naukowców, większym zagrożeniem są niestabilne zbocza gór, które w każdej chwili mogą osunąć się do wody i wzbudzić ogromną falę, która uderzy w miasto. Turystyka w Whittier Whittier nie jest oczywistą atrakcją turystyczną, a mimo to nie brakuje chętnych, którzy na własne oczy chcą przekonać się, jak wygląda życie w tym dziwnym miejscu. Może wydawać się, że skoro całe miasto koncentruje się w jednym bloku, brakuje miejsc noclegowych. A jednak nie. Na najwyższych piętrach budynku znajdują się apartamenty na wynajem. Zaskakująco dobrze przedstawia się też oferta gastronomiczna. W miasteczku działa osiem restauracji i kawiarni. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Humbaki wytwarzają narzędzia do polowania? Tak można nazwać sieci z pęcherzyków, w które łapią kryl
Wieloryby wykorzystują wyrafinowane techniki łowieckie. Tworzą sieci z pęcherzyków powietrza, w których zamykają ławice kryla. Zdaniem autorów najnowszych badań sieci te można uznać za narzędzia. Naukowcy zaliczyli humbaki do wąskiej grupy zwierząt, które umieją narzędzia wytwarzać i modyfikować.
W tym artykule: Jak polują humbaki Sprytne jak wieloryby Badania humbaków Pojedynczo i w grupie Wiele zwierząt używa do pozyskiwania pożywienia prostych narzędzi. Potrafią to m.in. ssaki naczelne, a także niektóre ptaki. Znacznie rzadziej zdarza się jednak, by zwierzęta same wytwarzały narzędzia. Szczególnie te służące do polowania. Do tej wąskiej grupy należą humbaki (długopłetwce oceaniczne). To kilkunastometrowe wieloryby rozpowszechnione we wszystkich oceanach świata. Ssaki te są znane ze skomplikowanych pieśni, które słychać na ogromnych dystansach. A także charakterystycznych wyskoków nad wodę. 30-tonowy humbak potrafi wybić się tak mocno, że wynurza się cały z oceanu. Jeszcze jedną wyjątkową umiejętnością humbaków jest sposób polowania. Zwierzęta te wypuszczają z pyska pęcherzyki powietrza, które układają się w wodzie w okrąg. Już wcześniej odkryto, że to pomaga im polować na kryl. Teraz badacze z Hawajów przyjrzeli się bliżej „sieciom” humbaków. I odkryli, że są one tak skomplikowane, iż można je uznać za narzędzia. Jak polują humbaki – Ustaliliśmy, że humbaki zamieszkujące południowo-wschodnią Alaskę tworzą skomplikowane sieci z bąbli, aby łowić kryl – powiedział Lars Bejder z University of Hawaiʻi w Mānoa. Długopłetwce umiejętnie wypuszczają pęcherzyki powietrza tak, by stworzyły sieć składającą się z pierścieni. Kontrolują szczegóły takie jak liczba pierścieni, a także szerokość i głębokość sieci. Biorą pod uwagę nawet przestrzeń pomiędzy pęcherzykami! Wszystko po to, by sieć otoczyła ławicę drobnych skorupiaków, ułatwiając wielorybowi posiłek. – Ta metoda pozwala wielorybom złapać siedem razy więcej ofiar podczas jednego zanurzenia – powiedział Lars Bejder. – I to bez zużywania dodatkowej energii. Sprytne jak wieloryby Humbaki używają tej metody polowania bardzo pomysłowo. Najpierw głęboko nurkują, tak by znaleźć się pod ławicą kryla. Następnie opływają ją wokół, wypuszczając pęcherzyki powietrza. Bąbelki wznoszą się, tworząc wokół skorupiaków cylindryczną ścianę. To powoduje, że kryl nie może się rozpierzchnąć na wszystkie strony. Wieloryb podpływa od dołu z szeroko otwartymi szczękami. Ostatecznie jest to jedyne miejsce, do którego mogą wpłynąć skorupiaki. Od sukcesu polowania zależy życie wielorybów. Lato i jesień długopłetwce spędzają w pobliżu Alaski. Muszą tam zdobyć tyle pokarmu, by wystarczyło im na kolejne miesiące roku. Zimą udają się na południe, by wydać na świat potomstwo. Podczas długiej migracji i opieki nad młodymi polegają na zapasach zgromadzonych w postaci tłuszczu. View oEmbed on the source website Badania humbaków Naukowcy przyznają, że wiele morskich ssaków – takich jak wieloryby, morświny czy delfiny – jest bardzo trudnych do badania. W przypadku najnowszych badań naukowcy wykorzystali dwie metody. Tagowali zwierzęta oraz używali zwykłych i podwodnych dronów. Te drugie pozwoliły śledzić, jak wieloryby zachowują się pod wodą. W ten sposób udało się udokumentować 83 sieci z pęcherzyków, których twórcami były humbaki polujące w samotności. Zaowocowało to dokładną charakterystyką metod polowania używanych przez wieloryby żerujące w pobliżu Alaski. Naukowcy opisali ją w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Royal Society Open Science”. Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni Kultura rozprzestrzenia się na gigantyczne odległości nie tylko w społecznościach ludzi. Naukowcy odkryli, że humbaki na całym Południowym Pacyfiku – od wschodnich wybrzeży Australii, pr... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/hity-wielorybow-potrafia-pokonac-ocean-humbaki-oddalone-o-14-tys-km-spiewaja-te-same-piesni-fot-john-tlumacki-the-boston-globe-via-getty-images-8b0ef99.jpg" width="938" height="600" alt="Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni (fot. John Tlumacki/The Boston Globe via Getty Images)" title="Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni (fot. John Tlumacki/The Boston Globe via Getty Images)" /> Pojedynczo i w grupie Tworzenie sieci z pęcherzyków powietrza może być u wielorybów zachowaniem wyuczonym. Nie wszystkie osobniki polują w ten sposób. Często za to łączą siły, jednocześnie wypuszczając bąble i np. tworząc dwie sieci jednak obok drugiej. Widać to na filmie opublikowanym przez naukowców. – Najbardziej ekscytujące jest to, że humbaki opracowały złożone narzędzia umożliwiające im wykorzystywanie skupisk ofiar, które w innym przypadku byłyby dla nich niedostępne – powiedział Andy Szabo, jeden z autorów artykułu. – Mam nadzieję, że właśnie ta elastyczność behawioralna i pomysłowość dobrze posłużą wielorybom, gdy nasze oceany będą się zmieniać – dodał. Komercyjne łowienie i zabijanie dwupłetwców jest zakazane od 1985 r. Zwierzęta nie są zagrożone wyginięciem. Jednak liczebność ich populacji znacząco spadła w poprzednim dziesięcioleciu. Jak inni mieszkańcy oceanów długopłetwce będą musiały w przyszłości przystosować się do zmian ich środowiska wywołanych przez zmiany klimatyczne. Źródła: Royal Society Open Science, University of Hawaiʻi, ScienceAlert.
Niektóre rzeki na Alasce wyglądają, jakby płynął w nich sok pomarańczowy z mlekiem. Co jest przyczyną?
Woda w strumieniach i rzekach na Alasce zmienia kolor na pomarańczowy. Nowy odcień jest tak wyraźny i tak rozpowszechniony, że widać go nawet z kosmosu. To niezwykłe zabarwienie może być efektem topnienia wieloletniej zmarzliny, podejrzewają naukowcy.
W tym artykule: Coraz więcej pomarańczowych rzek Zanieczyszczenia z kopalni? Topnienie wieloletniej zmarzliny Dlaczego rzeki na Alasce robią się pomarańczowe? Wszystko zaczęło się w 2018 roku. – Zaobserwowaliśmy zmianę koloru pewnego strumienia na monitorowanym terenie – opowiada Jonathan O’Donnell, ekolog z NPS’ Arctic Inventory and Monitoring Network. Wody potoku, dotychczas błękitne, zrobiły się pomarańczowe i zamulone. Badacze odwiedzali to miejsce co roku. Jeszcze w 2017 r. wszystko było w porządku. W potoku żyło mnóstwo ryb i bezkręgowców, a woda była przejrzyście niebieska. Gdy naukowcy wrócili nad strumień po dwunastu miesiącach, mały dopływ większej rzeki wyglądał już jak barwione mleko. – Od razu zrozumieliśmy, że mamy do czynienia z jakąś anomalią. W strumieniu nie było żadnych ryb, a populacja bezkręgowców została zdziesiątkowana – dodaje Mike Carey, biolog z U.S. Geological Survey. Coraz więcej pomarańczowych rzek Naukowcy pobrali próbki nietypowej wody i zaczęli uważnie monitorować cały region. Wkrótce okazało się, że fenomen nie ogranicza się tylko do jednego strumienia. Na północy Alaski coraz więcej potoków zaczynało wyglądać, jakby płynął w nich sok pomarańczowy z mlekiem. Wkrótce dołączyły do nich większe rzeki. – Obecnie naliczyliśmy już ponad 70 potoków i rzek, które zmieniły kolor – mówi O’Donnell. Znajdują się na terenie wielkości stanu Teksas. Co dziwniejsze, zjawisko pomarańczowienia wód pojawiło się w odległej części Alaski. W Górach Brooksa, części Kordylierów najbardziej wysuniętej na północ, gdzie nie ma żadnych wielkich zakładów przemysłowych. Zanieczyszczenia z kopalni? Analiza składu chemicznego pomarańczowych rzek wykazała, że faktycznie mają one coś wspólnego z sokami – są kwaśne. Ich pH wynosi 2,3. Czyli jeśli chodzi o odczyn, znajdują się pomiędzy czystym sokiem pomarańczowym a sokiem żołądkowym. pH przepływających w pobliżu strumieni z czystą wodą wynosiło 8. To niejedyna różnica. „Rdzewiejące” rzeki miały również dużo ciężkich pierwiastków. Stężenie miedzi, cynku, niklu, ołowiu – i przede wszystkim żelaza – było wysokie w porównaniu z wodami ze „zdrowych” strumieni. W sumie pomarańczowe rzeki miały taki odczyn i skład chemiczny, jakby zasilały je odpływy z kopalni. Tylko że w ich pobliżu nie działają żadne kopalnie. Topnienie wieloletniej zmarzliny Możliwe rozwiązanie zagadki zespół badaczy opisał w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Communications Earth & Environment”. Robocza hipoteza zakłada, że za zmianę kolory rzek odpowiada topnienie wieloletniej zmarzliny. Skąd ten wniosek? Niektóre z zanieczyszczonych rzek są na tyle duże, że zmianę barwy wody widać na zdjęciach satelitarnych. Naukowcy przejrzeli fotografie satelitarne okolicy robione między 1985 a 2022 rokiem. Wyjaśniło się, że fenomen pomarańczowych rzek to sprawa ostatniej dekady. Co wskazuje, że może mieć on związek ze zmianami klimatycznymi. Dlaczego rzeki na Alasce robią się pomarańczowe? Arktyka ogrzewa się cztery razy szybciej niż reszta globu. To dodatkowe ciepło ogrzewa zmrożoną ziemię. Woda dociera głębiej niż kiedykolwiek, wypłukując minerały nieobecne na powierzchni od tysięcy lat. Wietrzenie skał sprawia, że do wód powierzchniowych dostają się zakwaszające je pierwiastki. Wzrost stężenia żelaza zmienia zaś kolor strumieni i rzek. „Zmiany klimatyczne i związane z nimi topnienie wieloletniej zmarzliny wydają się być głównymi czynnikami zmieniającymi zabarwienie strumieni” – piszą badacze w swojej pracy. I zwracają uwagę na groźne konsekwencje tego zjawiska: spadek różnorodności bezkręgowców i obfitości ryb. Czy odbarwianie alaskańskich rzek to zjawisko, które da się odwrócić? Na razie nie wiadomo. – Myślę, że trzeba będzie wykonać znacznie bardziej szczegółowe badania, aby rozwiać niektóre z wątpliwości, jakie mamy obecnie – mówi O'Donnell. Więcej danych pomoże lepiej zrozumieć problem. A także ustalić, czy np. chłodniejsza pogoda mogłaby doprowadzić od odrodzenia się wieloletniej zmarzliny. Źródła: UC Davis, Science Alert, Communications Earth & Environment. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czym zaskakuje Alaska? Ciekawostki o największym stanie USA
Panujące tam warunki potrafią dać się we znaki nawet najtwardszym. Widok łosi nie jest niczym zaskakującym, nawet w największych miastach. Mimo że mówimy tu o największym stanie USA, mieszka tam mniej osób niż w Krakowie, a około 40 proc. populacji zasiedla tylko jedno miasto. Czym jeszcze zaskakuje Alaska? Ciekawostki na temat „ostatniej granicy” wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Powierzchnia Alaski Rdzenni mieszkańcy Alaski Kto sprzedał Alaskę? Jakie zwierzęta żyją na Alasce? Czy na Alasce jest noc? Pogoda i temperatury na Alasce Władze Alaski dzielą się z mieszkańcami zyskami z eksploatacji złóż surowców naturalnych. Nie istnieje tam podatek dochodowy od osób fizycznych. Drewno do ogrzania lub budowy domu jest dostępne za darmo. Ryb i zwierzyny łownej jest tam pod dostatkiem. Może się wydawać, że wielka eksklawa Stanów Zjednoczonych to idealne miejsce do życia. Cóż, nie do końca. Pomimo pewnych udogodnień, Alaska pozostaje jednym z najdroższych stanów USA, o czym decyduje przede wszystkim jej lokalizacja i panujący tam klimat. Najlepiej potwierdza to fakt, że mieszka tam ok. 730 tysięcy osób. A przecież mówimy tu o największym stanie USA. Powierzchnia Alaski Powierzchnia Alaski wynosi 1723000 kilometrów kwadratowych. Dla porównania, Teksas, drugi największy stan, mierzy prawie 700000 kilometrów kwadratowych (dokładnie 695662). Przystanek Alaska. Amerykańska północ oczami Agnieszki Kołodziejskiej Natura Alaski oszałamia swoim pięknem. Na podróż po największym stanie USA zaprasza Agnieszka Kołodziejska, popularna dziennikarka Radia ZET i prowadząca program telewizyjny „Polacy za gra... Alaska zajmuje prawie jedną piątą powierzchni całego kraju. Znajduje się tam ponad połowa wszystkich lodowców świata, ponad trzy tysiące rzek i ponad trzy miliony jezior. Poszczególne miejscowości dzielą ogromne dystanse, a niektóre są położone w miejscach, do których nie docierają żadne połączenia lądowe. Nic dziwnego, że prywatny transport lotniczy jest tam jedną z podstawowych form komunikacji międzymiastowej. Rdzenni mieszkańcy Alaski Aż trudno uwierzyć, że na tak ogromnym obszarze mieszka niewiele ponad 700 tys. osób. Jeszcze trudniej wyobrazić sobie, że około 40 proc. ogółu żyje w Anchorage, największym mieście stanu. Rząd Stanów Zjednoczonych kupił ten teren w 1867 roku. Amerykanie zaczęli interesować się Alaską dopiero pod koniec XIX wieku, w czasie pierwszej gorączki złota. Wtedy George Carmack, Charlie Dawson i Jim Skookum odkryli cenny kruszec nad rzeką Klondike. Dziś ludność Alaski stanowią przede wszystkim Amerykanie, jednak można tam spotkać przedstawicieli najróżniejszych narodowości: Filipińczyków, Meksykanów, Tajów, Koreańczyków, Kanadyjczyków, a także Polaków. Historia współczesnego osadnictwa na Alasce jest krótka, w przeciwieństwie do historii rdzennych mieszkańców tego niegościnnego obszaru. Człowiek dotarł tam, gdy w czasie wielkich zlodowaceń wyłonił się pas lądu zwany Beringią. Mieszkańcy Azji mogli wówczas suchą stopą przejść na kontynent amerykański. Ich potomków do dziś powszechnie nazywa się Eskimosami, ale wolą być nazywani Inuitami. Rdzenna ludność tego obszaru dziś stanowi ok. 15 proc. ogółu. Większość dostosowała się do zmian, jakie nastąpiły wraz z pojawieniem się ludzi zachodniego świata, ale na Alasce wciąż jeszcze nie brakuje wiosek, gdzie rdzenne tradycje, kultura i obyczaje są nadal żywe. Gdy Alaska stała się częścią terytorium Stanów Zjednoczonych, zamieszkiwało ją około 50 tysięcy Inuitów. Wówczas rozpoczął się dla nich czas społecznego wykluczenia. Rząd USA nie dopuścił rdzennych mieszkańców do udziału w negocjacjach. Przez długie lata kwestie związane z ich obywatelstwem, prawem własności ziemi i dostępem do edukacji pozostawały nieuregulowane. Inuici byli postrzegani jako „ludzie gorszego sortu”. Sytuacje, gdy odmawiano im obsługi w restauracjach nie należały do rzadkości, a to jeszcze nie wszystko. Rdzenna ludność nie mogła korzystać z toalet przeznaczonych dla białych. Ich dzieci uczęszczały do osobnych szkół, w których nie przywiązywano większej uwagi do poziomu kształcenia. Dopiero w 1924 roku umożliwiono im uzyskanie amerykańskiego obywatelstwa. Jednak wcale nie było to równoznaczne z końcem dyskryminacji, bo ich prawo do głosowania było mocno ograniczone. Dopiero po drugiej wojnie światowej, gdy gubernatorem Alaski został Ernest Gruening, sytuacja rdzennej ludności uległa poprawie. Trzeba jednak pamiętać, że to nie Ameryka, a carska Rosja zaczęła zmieniać historię Inuitów. Początek nastąpił na początku XVIII wieku, gdy Piotr I Wielki zaczął interesować się ziemiami za oceanem. Kto sprzedał Alaskę? Pod koniec życia car zlecił organizację ekspedycji na północ, której zadaniem było sprawdzenie, czy Azja łączy się z Ameryką. Zadanie powierzono Vitusowi Beringowi. W 1725 roku duński żeglarz na usługach cara wyruszył na Kamczatkę, skąd udał się na północ. W 1741 roku potwierdził odkrycie z 1648 roku, kiedy to Siemion Dieżniew jako pierwszy przepłynął cieśninę oddzielającą oba kontynenty. Szlak morski z Rosji na Alaskę został otwarty. 126 lat później zdobyte wówczas ziemie car Aleksander II sprzedał Amerykanom. Dlaczego Rosja zdecydowała się na sprzedaż tej części swojego terytorium? Po pierwsze, Rosjanie nie mieli żadnego praktycznego pomysłu na wykorzystanie tych ziem. Po drugie, po przegranej w wojnie krymskiej osłabione imperium zaczęło obawiać się, że teren ten padnie łupem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii. W jego posiadaniu znajdowały się znaczne obszary obecnej Kanady. Pierwsza oferta sprzedaży pojawiła się w marcu 1859 roku, jednak negocjacje przerwano po wybuchu wojny secesyjnej. Rozmowy wznowiono po zwycięstwie wojsk Unii. Rosję reprezentował baron Edward de Stoeckl, a Stany Zjednoczone – William Seward. Negocjacje trwały niemal całą noc. 30 marca 1867 roku sekretarz stanu zgodził się na cenę 7,2 mln dolarów, co przekładało się na 2 centy za akr. Jakie zwierzęta żyją na Alasce? Alaska była cenna dla Amerykanów przede wszystkim jako teren obfitujący w złoża surowców naturalnych. Nie można jednak zapomnieć, że cennym zasobem tego obszaru była także tamtejsza fauna, bo polowania i handel skórami przynosiły wówczas ogromny zysk. Tradycje łowieckie wciąż są tam żywe. Należy jednak podkreślić, że Alaska to nie tylko raj dla myśliwych, ale także obserwatorów – osób, które na zwierzęta wolą polować z aparatem. To jedno z nielicznych miejsc na ziemi, gdzie obok niedźwiedzi czarnych i brunatnych żyją także ich polarni kuzyni. Niedźwiedzie czarne są coraz bardziej rude. Dlaczego? Nie wszystkie niedźwiedzie czarne rzeczywiście mają tak ciemny kolor. Niektóre osobniki są raczej rude lub cynamonowe. Dlaczego? Naukowcy twierdzą, że to efekt mutacji genetycznej, która mo... O ile bardziej pospolite gatunki występują na niemal całym terenie stanu, to terytorium niedźwiedzi polarnych obejmuje północną część Alaski. Subpopulacje tych drapieżników żyją w okolicy Morza Beauforta i Morza Czukockiego. Innym interesującym przedstawicielem tamtejszej fauny jest łoś alaskański. To największy podgatunek tego przedstawiciela rodziny jeleniowatych. Masa dorosłego osobnika dochodzi do 600 kg. Na Alasce żyją też lwy morskie, foki, a w tamtejszych zatokach można spotkać kilka gatunków wielorybów, w tym humbaka. A to tylko kilku przedstawicieli niezwykle zróżnicowanego świata zwierząt największego stanu USA. Czy na Alasce jest noc? Na temat tego niezwykłego miejsca krąży wiele mitów. Według jednego z najczęściej powielanych, przez część roku na obszarze 49. stanu występują białe noce, a przez pozostałą część – dni bez słońca. To ledwie półprawda. Polarne dni i noce rzeczywiście występują na Alasce. Należy jednak podkreślić, że dotyczy to tylko rejonów północnych, położonych w obszarze koła podbiegunowego. Pogoda i temperatury na Alasce Gdy mowa o Alasce, wiele osób ma przed oczyma krainę wiecznej zmarzliny, gdzie zima nigdy się nie kończy. Cóż, także ta opinia jest ledwie półprawdą. Alaska zajmuje tak dużą powierzchnię, że w przypadku tego obszaru nie można mówić o jednorodnym klimacie. Strefa klimatu polarnego rozpoczyna się dopiero na dalekiej północy. Zimą temperatura może tam spadać do minus 40 stopni Celsjusza. Także na obszarze Interioru zimy bywają srogie. Temperatura spada tam do minus 20, a nierzadko do minus 30 stopni Celsjusza, a podczas krótkiego lata utrzymuje się w przedziale od 10 do 20 stopni Celsjusza. W części południowej występuje klimat umiarkowany chłodny. Na terenach południowo-wschodnich zimy są dość łagodne, z temperaturą dochodzącą do minus 10 stopni Celsjusza. Latem słupek rtęci nierzadko wskazuje wartość ok. 25 stopni Celsjusza. Najzimniejsze miesiące to grudzień, styczeń i luty. Przejście do letnich warunków pogodowych następuje w czerwcu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Eskimosi, czyli Inuici są wyjątkowo dobrze przystosowani do arktycznych warunków. Jednak żyją dość krótko
Eskimosi, inaczej Inuici, to mieszkańcy dalekiej Północy. Od wielu wieków żyją w miejscach, które dla przeciętnego człowieka, bez specjalnego przygotowania i wyposażenia, okazują się zabójcze. Na przestrzeni lat posiedli niezwykłe umiejętności, które dziś moglibyśmy nazwać technikami survivalowymi, a ich ciała przystosowały się do ekstremalnie niskich temperatur. Gdzie mieszkają Eskimosi? Jak wyglądało ich życie w przeszłości, a jak wygląda obecnie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie mieszkają Eskimosi (Inuici)? Historia Eskimosów (Inuitów) Z czego składa się strój Eskimosa (Inuity)? Jak Eskimosi (Inuici) przystosowali się do życia w ekstremalnych warunkach? Czym zajmują się Eskimosi (Inuici)? Jak wygląda życie Eskimosów (Inuitów) teraz? Jak długo żyją Eskimosi (Inuici)? Ciekawostki o Eskimosach (Inuitach) Informacje o Eskimosach (Inuitach) mogą zapełnić niejedną listę wymieniającą ciekawostki o Grenlandii. Zdolności adaptacyjne ludu, który żyje w jednym z najbardziej niegościnnych miejsc na naszej planecie, robią niesamowite wrażenie. Gdzie mieszkają Eskimosi (Inuici)? Wyobraźmy sobie miejsce, w którym porywisty wiatr nie cichnie, śnieżyce są zjawiskiem całkowicie normalnym, temperatura osiąga ekstremalnie niską wartość, ziemia jest skuta lodem, a dookoła czają się groźne drapieżniki. Właśnie tak wygląda daleka Północ. Na obszarze Arktyki występują tylko dwie pory roku. Lato trwa tam zaledwie przez dwa miesiące. Słupek rtęci wskazuje wówczas maksymalną temperaturę 10 stopni Celsjusza, ale tylko w pobliżu południowej granicy tego obszaru. Zimą temperatura spada do minus 60 stopni Celsjusza. Porywisty wiatr niesie cząsteczki lodu, które boleśnie wbijają się w skórę. Ekstremalny mróz osłabia krążenie krwi, co prowadzi do wystąpienia odmrożeń. Gdy zza chmur wychodzi słońce, wcale nie jest lepiej. Wszechobecna pokrywa śnieżna odbija bowiem ok. 85 proc. promieniowania, co może prowadzić do wystąpienia oparzeń nabłonka spojówki i rogówki. Konsekwencją takiego stanu jest ślepota śnieżna. Drewno? Tylko wyrzucone na brzeg. Możliwość uprawy ziemi? Nic z tych rzeczy. Myślicie, że globalne ocieplenie to mit? Poznajcie Alberta. Jego świat topnieje. I to nie metafora Dla grenlandzkich łowców znikający lód morski może oznaczać odejście od tradycyjnego sposobu życia. Właśnie tak wyglądają arktyczne i subarktyczne obszary Alaski, Kanady, Grenlandia i Półwysep Czukocki – miejsca, w których od kilku tysięcy lat żyją Inuici. Na Ziemi zostało niewiele obszarów, które są mniej gościnne dla ludzi. Historia Eskimosów (Inuitów) Jak człowiek znalazł się w tym ekstremalnym środowisku, które nie stwarza dogodnych warunków do życia? Około 4,5 tys. lat temu przodkowie Inuitów zaczęli być wypierani ze swoich siedzib przez nadciągające z południa plemiona azjatyckie. Przekroczyli Cieśninę Beringa (wówczas jeszcze zamarzniętą) i dotarli do Ameryki Północnej. Część koczowników powędrowała dalej na południe i osiedliła się na obszarze obu Ameryk. Niektórzy pozostali jednak na północy. Przemierzając wybrzeże, dotarli aż na Grenlandię. Przetrwanie w tych warunkach wymagało wykształcenia trzech podstawowych umiejętności: utrzymania ciepła, zdobycia pożywienia i budowy schronienia. Z czego składa się strój Eskimosa (Inuity)? Inuici wytwarzali odzież ze skóry zwierząt, na które polowali. Podstawową częścią ich ubioru był anorak. Pod tą nazwą kryje się skafander Eskimosa – długa kurtka z kapturem uszyta ze skóry foki lub arktycznego renifera (karibu). Przewiązywana w talii i na nadgarstkach, niezwykle skutecznie chroniła przed wiatrem i pozwalała utrzymać ciepłotę ciała. Natarta rybim tłuszczem, była całkowicie wodoodporna. Kolejny element eskimoskiego ubioru to spodnie ze skóry niedźwiedzia polarnego. Były noszone futrem na zewnątrz, dzięki czemu nie przylepiał się do nich śnieg. Takie spodnie zakładali wyłącznie zimą. W porze letniej, gdy panowały wyższe temperatury, nosili wariant uszyty ze skóry foki lub karibu. Jak Eskimosi chronili stopy? Ich buty to prawdziwy majstersztyk. Szyli je z dwóch warstw foczej skóry. Jedna była odwrócona włosiem na zewnątrz, druga – do wewnątrz. Wnętrze wyścielali sierścią wołu piżmowego lub suchą trawą. To przekładało się na skuteczną ochronę stóp, ale nie tylko. Należy wspomnieć, że skóra foki zapewniała im wyśmienitą przyczepność na lodzie. Zimowy wariant eskimoskiego obuwia był szyty ze skóry niedźwiedzia polarnego. Miało to ogromną zaletę – buty całkowicie tłumiły kroki, więc myśliwy mógł podkraść się do zwierzyny. Także bielizna Eskimosów była tak uszyta, by mogła zapewnić maksymalną izolację. Wytwarzano ją z ptasich skórek, które były zszywane w taki sposób, by puch znajdował się po wewnętrznej stronie. Jak Eskimosi (Inuici) przystosowali się do życia w ekstremalnych warunkach? Należy wspomnieć, że nie tylko odzież pomagała Eskimosom znosić ekstremalnie niskie temperatury. Na przestrzeni tysięcy lat Inuici zdołali wykształcić naturalne mechanizmy, dzięki którym mogli przetrwać w surowym klimacie. Inuici są niskiej i krępej budowy. To sprawia, że serce utrzymuje krążenie krwi przy mniejszym wysiłku, co sprzyja oszczędzaniu energii i utrzymaniu ciepła. Te części ciała, które są w największym stopniu wystawione na oddziaływanie czynników zewnętrznych (mowa o twarzy, dłoniach i stopach) mają zwiększony przepływ krwi. Także nos Eskimosów ma charakterystyczną budowę. Jest spłaszczony, dzięki czemu do płuc dociera bardziej ogrzane powietrze. Większa i wydajniejsza wątroba sprzyja łatwiejszej przemianie białek w węglowodany i pozwala lepiej tolerować dietę składającą się z mięsa i tłuszczu. Czym zajmują się Eskimosi (Inuici)? Warunki panujące w strefie arktycznej i subarktycznej uniemożliwiają uprawę roli. Naturalne jest więc, że Inuici mogli zdobyć pożywienie wyłącznie w jeden sposób – polując. Część łowieckich wypraw Eskimosów odbywała się na lądzie, ale bogatym źródłem pożywienia było dla nich także morze. By łowić ryby i polować na morskie ssaki, nauczyli się konstruować specjalne łodzie podobne do kajaków. Łódź Eskimosa była zbudowana z kawałków drewna, które morze wyrzuciło na brzeg. Szkielet obijali skórą foki. Dziób i rufę zabezpieczali kośćmi morsów. Spód był chroniony przez kły narwala. Jak wygląda życie Eskimosów (Inuitów) teraz? Inuici z czasem porzucili koczowniczy tryb życia i zaczęli osiedlać się w pobliżu ludności nieeskimoskiej. Zostało niewielu, którzy żyją w zgodzie z dawną tradycją. Obecnie mieszkają w trwałych domach. Nie stawiają już namiotów ze zwierzęcych kości i skór, a igloo budują wyłącznie jako budynek pomocniczy i dla upamiętnienia dawnej tradycji. W Ameryce Północnej większość Inuitów zamieszkuje miasta. Żyją dokładnie tak samo, jak pozostali mieszkańcy. Tworzą jednak dość hermetyczną społeczność, która nadal kultywuje niektóre swoje obyczaje. Podobnie wygląda to na Grenlandii. Także tam Eskimosi żyją w miastach, ale niektórzy wybierają małe osady, gdzie inuickie tradycje są wciąż żywe. Jak długo żyją Eskimosi (Inuici)? Jeszcze 100 lat temu średnia długość życia Eskimosów wynosiła 35 lat. Jak wynika z danych statystycznych, obecnie żyją krócej od nieeskimoskich mieszkańców analogicznych obszarów średnio o 10–12 lat. Z czego to wynika? Na ten temat istnieje wiele teorii. W dawnych czasach z pewnością w dużej mierze przyczyniał się do tego styl życia, dyktowany warunkami otoczenia, w którym żyli. Wielu Inuitów po prostu ginęło w trakcie polowania. Wyniki badań opublikowane na łamach „Canadian Journal of Cardiology” rzucają jednak więcej światła na ten temat. Jako potencjalną przyczynę takiego stanu, autorzy wskazują dietę bogatą w tłuszcze. Z powodu stosowanego jadłospisu Eskimosi mają częściej zapadać na choroby serca, przez co żyją krócej. Ciekawostki o Eskimosach (Inuitach) Na koniec zostawiliśmy kilka ciekawostek na temat Eskimosów. Niektórzy mieszkańcy Kanady i Grenlandii uważają, że słowo Eskimos ma obraźliwy charakter. Pochodzi ono z języka duńskiego lub francuskiego i oznacza „pożeracz surowego mięsa”. Z tego względu, wielu przedstawicieli tej społeczności woli, by nazywać ich Inuitami. Igloo kojarzymy z budynkami ze śnieżnych bloków. Należy jednak wspomnieć, że Eskimosi określają w ten sposób każdy budynek, w którym żyją ludzie. Współcześni Eskimosi korzystają z lodówek, ale nie po to, by schładzać żywność, a żeby uchronić ją przed zamarzaniem. Dlaczego ludzie Północy okazują uczucie poprzez wzajemne pocieranie nosami? To proste. W ekstremalnych warunkach, w których żyją, tradycyjny pocałunek mógłby doprowadzić do „zespolenia” zakochanych. Po prostu, znajdująca się na wargach ślina mogłaby zamarznąć. Jedynymi zwierzętami, które udomowili Eskimosi, były psy. Pomagały im w polowaniu i pełniły funkcję zwierząt zaprzęgowych. Eskimosi darzyli wyjątkowym szacunkiem każde upolowane zwierzę. Starali się zjadać wszystkie części, a dla niejadalnych znajdowali praktyczne zastosowanie. Jedynym wyjątkiem była wątroba niedźwiedzia polarnego, zawierająca niebezpieczne dla zdrowia ilości witaminy A. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Na dnie oceanu odnaleziono tajemniczą złotą kulę. Może być to jajo nieznanego stworzenia morskiego
Na dnie oceanu u wybrzeży Alaski naukowcy znaleźli dziwaczną złotą kulę. Znajdowała się na głębokości ponad 3 km pod wodą.
W tym artykule: Złota kula na dnie oceanu Czy obiekt może być jajem nieznanego stworzenia głębinowego? Jajo jak z horroru Naukowcy z Narodowej Służby Oceanicznej i Atmosferycznej (NOAA) prowadzili badania dna morskiego u wybrzeży Alaski. Ich misja ma na celu zbadanie Zatoki Alaska do głębokości 6,5 km, w tym siedlisk koralowców i gąbek oraz tamtejszych struktur geologicznych. Złota kula na dnie oceanu Badacze wysłali pod wodę zdalnie sterowany i bezzałogowy pojazd podwodny, tak zwany ROV. Maszyna miała za zadanie zbadać obszar, do którego dociera niewielka ilość światła słonecznego. Na głębokości ok. 3300 metrów urządzenie natknęło się na enigmatyczną złotą kulę. Autorzy odkrycia opublikowali zdjęcia, na których widać pośród białych gąbek przylegający do kamienistego dna złocisty obiekt. Badacze twierdzą, że ma ok. 10 cm średnicy i coś, co przypomina otwór znajdujący się pośrodku. Podczas konferencji prasowej naukowcy stwierdzili, że nie są pewni, czym może być ta dziwaczna kula. Początkowo uważano, że może być to martwa gąbka (Porifera) lub fragment koralowca. View oEmbed on the source website Badacze zastanawiają się jednak, czy nie jest to jajo nieznanego wcześniej gatunku zwierzęcia morskiego. – Na powierzchni tego obiektu widać dokładnie całkiem dużą dziurę. Albo coś próbowało dostać się do środka, albo podjęło próby, aby wydostać się z jego wnętrza – spekulują autorzy. – Mieliśmy tylko nadzieję, że gdy go dotkniemy, to coś nie zdecyduje się wyjść na zewnątrz. Brzmi to jak początek horroru – żartował jeden z badaczy. Czy obiekt może być jajem nieznanego stworzenia głębinowego? Naukowcy naprowadzili pojazd ROV w taki sposób, aby dotknął złotej kuli. Badacze zwrócili uwagę na to, że jej zewnętrzna struktura przypominała tkankę podobną do skóry. Robot pobrał również niewielki fragment obiektu, aby uczeni mogli przeprowadzić w laboratorium badania DNA. Członkowie załogi z NOAA podczas transmisji na żywo, która odbyła się 30 sierpnia przekazali, że złoty kolor obiektu w rzeczywistości jest tak naprawdę efektem złudzenia i odbicia reflektorów pojazdu zdalnie sterowanego. Badanie próbki w laboratorium wykazało, że struktura jest koloru brązowo-żółtego. Tak wygląda dno Oceanu Spokojnego. Zobacz świat niedostępny dla każdego [GALERIA] Tam pod wodą, w krętych korytarzach rafy, trwa wielobarwny festiwal. To świat niedostępny dla każdego. Chcesz do niego zajrzeć? Badacze przekazali również, że znane są gatunki zwierząt, w tym ryby głębinowe (również rekiny), które składają jaja na dnie morskim. Zmniejsza to prawdopodobieństwo zmycia jaj przez prądy oceaniczne. Jednak obiekt nie przypomina jaj składanych przez znane stworzenia. Naukowcy przyznali, że to nic dziwnego. Dno oceaniczne wciąż bowiem jest zbadane zaledwie w kilku procentach. Jajo jak z horroru – Odkrywanie nowych gatunków podczas misji badawczych nie jest niczym niezwykłym, ale zwykle możliwe jest umieszczenie ich w szerokiej kategorii taksonomicznej. Często widzimy nowe stworzenia, jednak zazwyczaj mamy dość dobrą wiedzę na temat tego, czym one są – twierdzi w rozmowie z The Guardian prof. Kerry Howell, ekolog głębinowy z Uniwersytetu w Plymouth. – W tym przypadku niesamowite jest to, że nie jesteśmy w ogóle pewni tego, czym to może być. Wiemy tylko tyle, że jest pochodzenia biologicznego. Jednak czy jest to jajo, czy raczej nieznana wcześniej gąbka? Nie wiemy – dodaje uczony. Badacze uważają, że jeśli badania DNA potwierdzą, że obiekt jest rzeczywiście jajem, będzie to niezwykłe odkrycie. Po pierwsze, jaja zazwyczaj składane są w większych lęgach, a nie pojedynczo. Po drugie, jego rozmiar jest naprawdę imponujący. – Jeśli kula okaże się jajem, pojawi się kolejne pytanie: czyim? Jest naprawdę duże, więc musiałoby być złożone przez potężne zwierzę. Źródło: NOAA, The Guardian Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Przystanek Alaska. Amerykańska północ oczami Agnieszki Kołodziejskiej
Natura Alaski oszałamia swoim pięknem. Na podróż po największym stanie USA zaprasza Agnieszka Kołodziejska, popularna dziennikarka Radia ZET i prowadząca program telewizyjny „Polacy za granicą".
W tym artykule: Łoś to jeden z symboli Alaski Dzika natura na Alasce Krótki dzień, długa noc „Co za banalny tytuł” – pomyślisz. Może i tak, ale wynika z rozczarowania. Jeden z moich ukochanych seriali nie był kręcony na Alasce. A produkcja miała duży wpływ na to, kim dzisiaj jestem i co robię. Przecież chciałam być jak „Chris o poranku” w Radiu KBHR. No i jestem. Gdzie się znajduje serialowe Cicely? Niedaleko amerykańskiego Seattle. Cicely było wzorowane na prawdziwym alaskańskim miasteczku Talkeetna, ale wszystko nakręcono w Roslyn, w USA. To skąd się pod Seattle wziął łoś, którego widać w czołówce serialu? W stanie Waszyngton łosie można spotkać właściwie tylko w górach przy granicy z Idaho. Ten nie zabłądził, lecz został dostarczony przez Washington State University, którego był własnością. Na potrzebę ujęć do czołówki ogrodzono niemal całe Roslyn i zwabiono łosia jedzeniem. Miał na imię Mort i jest już w łosiowym niebie. Łoś to jeden z symboli Alaski Łoś na wolności żyje około 16 lat. To największy przedstawiciel rodziny jeleniowatych. Dorosły samiec potrafi ważyć nawet 750 kg, a samica 400 kg. Marta – Polka, która od 3 lat mieszka na Alasce (w Anchorage) – mówi mi, że widok łosia wciąż robi na niej ogromne wrażenie. Przyznaje, że się ich boi i że niepokoją ją bardziej niż niedźwiedzie. Kiedy pytam, dlaczego, mówi, że łosie są wredne. „Łoś wygląda jak koń, ale nie zachowuje się tak, w mieście się niczego nie przestraszy. Konia przepędzisz, łosia nie. Jak go zaskoczysz, jeśli ma młode, albo jeśli cię zwyczajnie nie polubi, to cię zaatakuje. Mój pies musiał się nauczyć, że łoś to nie jest duży pies i nie chce się bawić, tylko raczej cię stratować. Lubimy z mężem wędrować, ale on chodzi jakby miał klapki na oczach, niczego nie widzi. Dlatego podczas wędrówki to zawsze ja idę pierwsza, żeby wypatrywać potencjalnego niebezpieczeństwa” – opowiada Marta z Alaski. Zwierzęta Alaski – Poznaj 3 fascynujące gatunki z największego stanu USA Populacja dzikiej przyrody na Alasce jest niezwykle bogata i zróżnicowana. Oto kilka gatunków, które można spotkać podczas podróży do największego stanu USA. Od Marty dowiaduję się też, że kiedy wędruje się grupowo, trzeba wcześniej ustalić pewne zasady. Jeśli ktoś mówi: „biegniemy”, to nie ma pytań, tylko się biegnie. Marta kilka razy spotkała podczas wędrówki niedźwiedzia. Jej zdaniem miśki myślą, a łosie są głupie. Łoś zawsze pojawia się znikąd, a niedźwiedzia najpierw słyszysz. Ona zwykle na jego widok zamiera i czeka. Jak dotąd zawsze po chwili rozchodzili się, każdy w swoją stronę. Dzika natura na Alasce Pewnie zżera Cię ciekawość, co jeszcze na Alasce może grozić ze strony dzikiej natury. W zasadzie już nic. Nie ma węży, więc jak chodzisz po krzakach, nie musisz się nerwowo rozglądać. Jest bardzo mało kleszczy, a jeśli już są, to nie przenoszą boreliozy. Tu sprawę załatwia ostra zima. Rośnie za to kuzyn barszczu Sosnowskiego, ale media dużo mówią o tym, by nie dotykać tej trującej rośliny, więc jest spora świadomość w społeczeństwie, czym może się skończyć kontakt z chwastem. No i jest masa komarów. Siusianie w krzakach odradzam – 14 bąbli po jednym posiedzeniu. Natura Alaski oszałamia swoim pięknem. Są tu wspaniałe góry, ponad 3 miliony jezior i spokój, o jakim marzy każdy przebodźcowany korpoludek. W Anchorage, największym mieście, mieszka zaledwie 300 tysięcy ludzi. Jeśli wsiądziesz tu w samochód i pojedziesz w kierunku Valdez, przez 5 godzin jazdy nie spotkasz prawie nikogo. Na wszelki wypadek warto mieć ze sobą telefon satelitarny, który nie jest tu zbyt drogi. Każdy wozi też ze sobą trochę paliwa w kanistrze i koło zapasowe, które potrafi sam zmienić. Krótki dzień, długa noc Podczas mojego pobytu na Alasce najbardziej dokuczyło mi niezachodzące słońce. Bliskość koła podbiegunowego sprawia, że występuje tu zjawisko dni i nocy polarnych. Na początku lipca do północy nie robiło się ciemno. Z tego powodu w każdym domu i pokoju hotelowym wiszą w oknach grube, zaciemniające zasłony. Zimą z kolei dzień jest tak krótki, że można go nie zauważyć. Pytam Martę, jak sobie z tym radzi: „Zimą trzeba być na zewnątrz i robić rzeczy. Nawet jak jest minus 20 stopni i danego dnia słońce jest tylko przez dwie godziny, to musisz wyjść i ucieszyć się dniem. Trzeba też mieć hobby. Jakiekolwiek. Ja zimą robię na drutach. Konieczna jest suplementacja witaminy D. Ja jestem doktorem nauk bioinformatycznych i jako naukowiec kiedyś sceptycznie patrzyłam na mood lamps, ale mam budzik, który zamiast dźwięku włącza światło, tak stopniowo do najjaśniejszego i powiem ci, że to fajnie działa. Doświetlanie mieszkania jest konieczne”. „Z kolei światło latem mi zupełnie nie przeszkadza. Mamy w domu żaluzje, które je całkowicie odcinają. Ale wiesz na co trzeba uważać? Na day drinking. Jak jesteś latem na kempingu i popijasz piwko, to takie popijanie może trwać nawet 8 godzin, bo nie zauważysz, kiedy przychodzi pora, gdy powinnaś skończyć”. Czy nazwałabym Alaskę miejscem dla twardzieli? Może bez przesady, choć pobyt tam może być ekstremalna przygodą. Czy polecam? Chyba nawet bardziej niż bardzo. Nasz ekspert Agnieszka Kołodziejska Jej największą miłością jest radio, ale romansuje też z telewizją. Związana z Radiem ZET i Telewizją POLSAT, gdzie prowadzi program „Polacy za granicą". Prywatnie kocha podróże. Odwiedziła 61 krajów. A może 62. Gubi się w obliczeniach. Najszczęśliwsza, gdy czuje piasek pod stopami i słońce na twarzy.
Amerykanie zestrzelili dwa niezidentyfikowane obiekty latające, czyli UFO. Jeden nad Alaską, drugi nad Kanadą
Amerykański myśliwiec F-22 zestrzelił niezidentyfikowany obiekt latający wielkości samochodu nad Jukonem w Kanadzie – ogłosił w sobotę 11 lutego premier Kanady Justin Trudeau. Dzień wcześniej amerykańska armia zestrzeliła podobny UFO nad Alaską. Czy inwazja niezidentyfikowanych obiektów latających to sprawka Chińczyków?
W tym artykule: Fałszywy alarm UFO zestrzelony nad Kanadą Chiny wysyłają balony szpiegowskie W piątek zestrzelono UFO na Alasce – Nakazałem zestrzelenie niezidentyfikowanego obiektu, który naruszył kanadyjską przestrzeń powietrzną – napisał premier Kanady Justin Trudeau w oświadczeniu opublikowanym na Twitterze. Amerykański myśliwiec F-22 z North American Aerospace Defense Command, jednostki obsługiwanej wspólnie przez Stany Zjednoczone i Kanadę, zestrzelił obiekt nad terytorium Jukonu. Podobnie jak w przypadku obiektu, który prezydent USA Joe Biden nakazał zestrzelić w pobliżu Alaski w piątek 10 lutego, nadal nie ma pewności z czym dokładnie mamy do czynienia. Dodajmy, że Jukon, nad którym zestrzelono drugi niezidentyfikowany obiekt, graniczy z Alaską. – Kanadyjskie siły zbrojne odzyskają teraz i przeanalizują wrak obiektu – napisał na Twitterze premier Kanady. Fałszywy alarm Przez chwilę wyglądało na to, że trafiono na jeszcze jeden tajemniczy UFO. W sobotę późnym wieczorem Federalna Administracja Lotnictwa na krótko zamknęła przestrzeń powietrzną w pobliżu Havre w stanie Mont. Był to analogiczny krok do tego, jaki agencja podjęła tydzień wcześniej, tuż przed zestrzeleniem przez USA chińskiego balonu szpiegowskiego u wybrzeży Karoliny Południowej. Raport UFO w Kongresie USA. Pentagon pokazał tajne zdjęcia i nagrania. Co przedstawiają? W Kongresie Stanów Zjednoczonych odbyło się pierwsze od 50 lat publiczne wysłuchanie w sprawie UFO. Przedstawiciele Pentagonu mówią o nawet 400 przypadkach Niezidentyfikowanych Obiektów Lata... Wygląda jednak na to, że tym razem alarm okazał się fałszywy. Myśliwce nie znalazły niczego w miejscu, które wskazał radar. Urzędnicy przyznali, że mógł to być błąd wynikający z nadgorliwości. Po prostu zwiększona świadomość i coraz większe napięcie mogą prowadzić do fałszywych alarmów. UFO zestrzelony nad Kanadą Natomiast niezidentyfikowany obiekt zestrzelony nad Jukonem został zarejestrowany na radarze w piątek późnym wieczorem, gdy przelatywał nad Alaską – twierdzą urzędnicy Pentagonu. Aby go śledzić, NORAD wysłał amerykańskie myśliwce, do których wkrótce dołączyły kanadyjskie myśliwce. – Obiekt był stale monitorowany do czasu, aż przekroczył kanadyjską przestrzeń powietrzną – powiedział gen. bryg. Patrick S. Ryder, sekretarz prasowy Pentagonu. – F-22 zestrzelił obiekt nad terytorium Kanady pociskiem powietrze-powietrze Sidewinder. Takim samym, jakim zestrzelono dwa poprzednie niezidentyfikowane obiekty latające, w tym chiński balon szpiegowski – dodał generał Ryder. Kanadyjska Sekretarz Obrony Aniata Anand w trakcie sobotniej konferencji prasowej opisała zestrzelony obiekt jako cylindryczny. Powiedziała też, że był mniejszy niż balon szpiegowski zdjęty nad Atlantykiem. Chiny wysyłają balony szpiegowskie Od czasu odkrycia chińskiego balonu szpiegowskiego na amerykańskim niebie, do czego doszło 4 lutego, napięcie w USA rośnie. Wszystkie te wydarzenia skłoniły amerykańskiego sekretarza stanu Antony’ego J. Blinkena do odwołania planowanej podróży do Chin. Natomiast chiński rząd przyznał, że zestrzelony sterowiec faktycznie należał do nich, lecz był przeznaczony do badania pogody. Podobnie jak kolejny balon zauważony nad Ameryką Środkową i Południową. Trudno jednak oczekiwać, by Państwo Środka przyznało się oficjalnie do wysyłania instrumentów szpiegowskich nad terytoria państw północno- i południowoamerykańskich. Natomiast amerykańskie agencje wywiadowcze ustaliły, że chiński program balonów szpiegowskich jest częścią globalnej próby sił. Czyli szeroko zakrojonej inwigilacji mającej na celu zebranie informacji dotyczących zdolności militarnych krajów na całym świecie. Głównym celem inwigilacji mają być amerykańskie bazy wojskowe. W piątek zestrzelono UFO na Alasce Przypomnijmy, że w piątek amerykańscy urzędnicy ujawnili, iż wojsko zestrzeliło niezidentyfikowany obiekt latający nad Oceanem Arktycznym w pobliżu Alaski. John F. Kirby, rzecznik Rady Bezpieczeństwa Narodowego, powiedział w trakcie spotkania z mediami, że obiekt został zestrzelony „z nadmiaru ostrożności”. – Żołnierze z Dowództwa Północnego USA pracowali w sobotę w pobliżu Deadhorse na Alasce z jednostkami Gwardii Narodowej Alaski, FBI i lokalnymi organami ścigania, aby odzyskać obiekt i określić jego charakter – powiedzieli urzędnicy Departamentu Obrony. UFO w Polsce. Te miejsca mieli odwiedzać kosmici Polacy w odróżnieniu od Amerykanów nie wierzą masowo w UFO. W naszym kraju nie brakuje jednak miejsc, w których fascynacja kosmitami jest wyjątkowo żywa. Ponieważ działania ratownicze odbywają się na lodzie morskim, w ujemnych temperaturach i przy ograniczonym świetle dziennym, członkowie służby są zmuszeni do powolnego poruszania się, powiedzieli urzędnicy. – W tej chwili nie mamy dalszych szczegółów na temat obiektu, w tym jego możliwości, celu i pochodzenia – napisał Pentagon w oświadczeniu na temat incydentu na Alasce. W sytuacji, gdy dwa mocarstwa prężą muskuły, aż chciałoby się, by niezidentyfikowany obiekt latający należał jednak do jakieś pokojowo nastawionej rasy kosmitów. Niestety, na pierwszy kontakt rodem ze „Star Treka” na razie się nie zanosi. Źródła: Space.com, New Scientist. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
DORASTAJĄC W MAŁYM MIASTECZKU w Wisconsin, byłem zapalonym czytelnikiem o zmiennych zainteresowaniach. Raz zajmowały mnie komety. Kiedy indziej wieloryby. Herkulanum. Płyty tektoniczne. Senegal. Przeczytałem coś, co wzbudziło moje zaciekawienie, i już biegłem do biblioteki, aby znaleźć książki, z których mógłbym dowiedzieć się więcej. Miałem szczęście, że moja babcia – osoba, która odkryła przede mną korzyści płynące z pozostawania ciekawym przez całe życie – dała naszej rodzinie prenumeratę National Geographic, gdy miałem osiem lub dziewięć lat. Zazwyczaj katalizatorem mojej nowej obsesji był artykuł w magazynie, który pokazywał mi coś, o czym nawet nie miałem pojęcia, lub o czym – jak sądziłem – wiedziałem, ale czego w istocie nie rozumiałem. Kiedy dorastałem, National Geographic otworzył mi oczy na cud naszego świata. To, co odkryłem na jego stronach, pomogło mi zbudować pełniejszy i bardziej zniuansowany obraz piękna, zagrożeń, a przede wszystkim ekscytującej różnorodności ludzi, miejsc i rzeczy na planecie Ziemia. Wreszcie magazyn National Geographic zainspirował mnie do tego, by wyruszyć w świat i odkrywać go dla siebie. To doświadczenie zwiększyło moją wiedzę, ale też wzmocniło przekonanie o konieczności ochrony naszej planety. Chociaż niniejszy numer jest moim pierwszym w roli redaktora naczelnego National Geographic, zespół przygotował go jeszcze przed moim pojawieniem się. Jako czytelnik szczególnie polecam materiał okładkowy, zatytułowany „Ameryka w nowym świetle”, który bada granice ochrony amerykańskiej natury oraz perspektywy objęcia nią 30 proc. ziemi i wody do 2030 r. To dla mnie zaszczyt, że mogę się na tych łamach zaprezentować. National Geographic pozostanie magazynem ważnym i cieszącymi się autorytetem – jak dotychczas. Jestem podekscytowany tym, co dla was przygotowujemy, i mam nadzieję, że będzie to nasza wspólna podróż. Nathan Lump redaktor naczelny
Wybuch wulkanu przyczynił się do upadku Republiki Rzymskiej
Rok przed zamordowaniem na schodach rzymskiego senatu ostatniego władcy Republiki Rzymskiej na terenie dzisiejszej Alaski wybuchł wulkan i zmienił pogodę na Ziemi. Naukowcy badający utrwalone w arktycznym lodzie osady sprzed 2000 lat wyjaśnili zagadkę ekstremalnie zimnej pogody w obszarze Morza Śródziemnego, wydarzenia towarzyszącego przesileniu politycznym po śmierci Juliusza Cezara.
Trwające dziesiątki lat gnicie struktur administracji, rozbicie klasowe i polityczne zogniskowane 15 marca 44 r. p.n.e., dniu znanym dziś jako Idy Marcowe, zakończyły proces upadku Republiki Rzymu i dały początek trwającej dwie dekady walce o władzę. Ludzie od lat spodziewali się wojny domowej i czekając na przesilenie, liczyli na sygnał od Bogów, że to już teraz. Nie dziwi wiec, że nagła zmiana pogody w 43 r. p.n.e. odczytano jako zapowiedź zmian. View oEmbed on the source website Historycy z tamtego okresu opisują niezrozumiałe zjawiska na niebie, przejmujące zimno i epidemię głodu. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie ”Proceedings of the National Academy of Sciences” jako sprawcę tych wydarzeń wskazuje alaskański wulkan Okomk. - Fascynujące, że można powiązać wybuch wulkanu po jednej stronie planety z upadkiem Republiki Rzymskiej i narodzinami na jej gruzach Cesarstwa Rzymskiego. To samo tyczy się Egiptu, gdzie dobiegły końca rządy Ptolemeuszy, ”macedońskich” faraonów władających krajem do 30 r p.n.e. (ostatnim był Ptolemeusz XV, syn Juliusza Cezara i Kleopatry - red.) – stwierdził główny autor opracowania, Joe McConnel z Desert Research Institute (DRI) w Reno, w amerykańskim stanie Nevada. McConnel wspólnie ze szwajcarskim naukowcem Michaelem Siglem z Oeschger Centre for Climate Change Research na uniwersytecie w Bernie zajęli się tematem po tym, jak w ich ręce trafiła wyjątkowo dobrze zachowane próbki popiołu wulkanicznego w lodzie wydobytym na Grenlandii i na północy Rosji w zeszłym roku. Gdy sięgnęli do archiwalnych próbek jeszcze z lat 90-tych ubiegłego wieku z USA, Niemiec i Danii zdołali odnotować dwa gwałtowne wydarzenia wulkaniczne. Słabsze z 45 r. p.n.e. i dużo silniejsze, z 43 r. p.n.e. Osad z tego drugiego wybuchu opadał na powierzchnię Ziemi kolejne dwa lata. Geochemiczna analiza popiołu z próbek lodu idealnie dopasowała wydarzenia z 43 r. p.n.e. z gwałtowną erupcją wulkanu Omok na Alasce, jedną z największych w ostatnich 2,5 tys. lat. Wyniki badania okruchów materiału piroklastycznego potwierdził wulkanolog Gill Plunkett z Queen's University w Belfaście. McConnel i Sigl uzupełnili listę dowodów i próbki z różnych stron świata, od danych zapisanych w pniach starych drzew w Skandynawii po osady wapniowe w jaskiniach północnych Chin. Wszystkie zebrane dane umieścili w komputerowym modelu klimatycznym. Symulacja pogody pokazała okres 43-41 p.n.e. jako najchłodniejszy na przestrzeni ostatnich 2500 lat. Średnie temperatury dla lata i jesieni tuż po eksplozji w 43 r. p.n.e. były niższe o 7 stopni Celsjusza. Z kolei jesienne opady tamtego roku sięgnęły 400 proc. ”normy” dla południa Europy. View oEmbed on the source website – Dla regionu Morza Śródziemnego zimne i mokre warunki oznaczały mniejsze plony na jesieni i w połączeniu z politycznymi perturbacjami w Rzymie pogorszyły tylko stan zaopatrzenia miast w żywność – stwierdził oksfordzki archeolog Andrew Wilson. Z kolei w Egipcie kiepska pogoda nałożyła się na słaby wylew Nilu, co samo w sobie zwykle oznaczało masowy głód. Co do owych dziwnych zjawisk na niebie, to eksplozja wulkanu tłumaczy też optyczne fenomeny jak halo (świetliste kręgi na skutek odbicia światła w kryształach lodu), jego alternatywną wersję, czyli słońce poboczne (parhelion) czy nietypowy mrok za dnia. View oEmbed on the source website - Choć do upadku Republiki Rzymu i dynastii Ptolemeuszy przyczyniło się wiele wydarzeń, to wierzymy, że wywołane erupcją wulkanu Okmok w 43 r. p.n.e. zmiany klimatu na Ziemi grały w tym ważną rolę. Odkrycie tego związku może pozwolić wypełnić lukę w wiedzy na temat tego okresu w historii – stwierdził McConnel w informacji prasowej.
Niedźwiedź zaskoczył biwakowiczów na Alasce. W polowej toalecie
Shannon Stevens na długo zapamięta ostatni biwak z bliskimi. W polowej toalecie kobieta została zaatakowana przez… niedźwiedzia.
W tym artykule: Bliskie spotkanie trzeciego stopnia Niedźwiedzie rządzą na Alasce Shannon Stevens, jej brat Erik i jego dziewczyna postanowili aktywnie spędzić weekend. W tym celu wybrali się za miasto na przejażdżkę śnieżnymi skuterami. Trójka zatrzymała się w namiocie rozbitym niespełna 40 kilometrów na północ od miasta Haines, w południowo-wschodniej Alasce. Jak to bywa na campingu, wychodek znajdował się w znacznej odległości od miejsca do spania. Shannon nie spodziewała się, że w załatwieniu fizjologicznej potrzeby przeszkodzi jej atak niedźwiedzia. Gdy tylko Erik i jego dziewczyna usłyszeli krzyki kobiety, pomyśleli że to jej reakcja na widok wiewiórki lub innego niegroźnego zwierzęcia. Gdy podbiegli do Shannon, szybko zorientowali się, że w polowej toalecie zamieszkał dziki lokator i nie jest nim mały gryzoń. – Uciekliśmy do namiotu tak szybko, jak tylko mogliśmy – wspomina mężczyzna. Bliskie spotkanie trzeciego stopnia Z dala od niebezpieczeństwa bliscy udzielili Shannon pierwszej pomocy. Na szczęście rana okazała się nie zbyt poważna, dlatego mimo nieproszonego gościa biwakowicze postanowili kontynuować weekend na łonie natury. Na drugi dzień rano zauważyli w pobliżu ślady niedźwiedzich łap. Zwierzę zdążyło już jednak udać się w inne miejsce. Carl Koch, biolog z Departamentu Rybołówstwa i Dzikich Zwierząt na Alasce, podejrzewa, że amatorów spania pod chmurką odwiedził niedźwiedź czarny. Na ten właśnie gatunek wskazują pozostawione na śniegu ślady oraz zdjęcia wykonane około kilometr dalej przez jednego z mieszkańców. Właściciel posesji krzyczał na niedźwiedzia, ale ten nie zareagował. Zwierzę nie zbliżało się do domu. Świadek twierdzi, że futrzak zachowywał się tak, jakby lunatykował. Niedźwiedzie rządzą na Alasce Miniony rok był rekordowy pod względem zgłoszeń dotyczących niedźwiedzi w okolicach miasta Haines. Powodów wzmożonej aktywności dzikich zwierząt jest kilka. Jeden z nich to malejąca populacja łososi – jednego z ulubionych przysmaków misiów. – Możliwe, że niedźwiedzie nie są w stanie zgromadzić wystarczająco dużo tłuszczu na zimę, dlatego wychodzą ze swoich kryjówek i szukają pożywienia – tłumaczy Koch. Biolog dodaje też, że Shannon najprawdopodobniej nie została ugryziona, a co najwyżej podrapana łapą. W innym wypadku jej obrażenia byłby znacznie poważniejsze. Kobieta zapewnia, że po ostatnim biwaku zamierza już zawsze dokładnie sprawdzać, czy toaleta nie jest zajęta przez kogoś lub coś innego.
Koralik sprzed czasów Kolumba znaleziony na Alasce? Przełomowe odkrycie krytykowane
Szklany koralik, którego pochodzenie datowane jest na XV wiek, znaleziono niedawno na Alasce. Badacze twierdzą, że drobiazg może pochodzić z Wenecji, a jego wiek oznaczałby, że Kolumb nie był pierwszym Europejczykiem, który dotarł do Nowego Świata.
W tym artykule: Datowanie radiowęglowe Wyniki pod ostrzałem krytyki Znaleziony koralik jest wielkości borówki i prawdopodobnie został stworzony w Wenecji w XV wieku, a następnie sprzedany na wschód, pokonując liczącą 17 000 kilometrów lądową podróż przez Eurazję. Potem – wraz z pozostałymi cennymi towarami – przepłynął łodzią przez Cieśninę Beringa i trafił na tereny dzisiejszej Alaski. Tak drogę, jaką pokonała niebieska kuleczka opisują autorzy badania opublikowanego w czasopiśmie American Antiquity. Pierwszy z charakterystycznych niebieskich szklanych koralików został odkryty na arktycznych terenach Alaski jeszcze w latach 60. XX wieku. Od tamtej pory odkryto łącznie 10 paciorków, a także inne artefakty, w tym miedziane bransoletki, żelazne wisiorki, a także materiał organiczny - sznurek, kości zwierzęce i węgiel drzewny. Wszystko to pozostałości po rdzennych mieszkańcach tego obszaru. Datowanie radiowęglowe Kluczowe było odkrycie sznurka, prawdopodobnie wykonanego z kory wierzby krzewiastej, który był owinięty wokół części bransoletki z niebieskimi paciorkami. Zdaniem badaczy sznurek, który można było poddać procesowi datowania radiowęglowego, jest też wskazówką co do wieku samych koralików. Analiza datowania wykazała, że sznurek prawdopodobnie pochodzi z lat 1397-1488. – Byliśmy zdumieni wynikami, ponieważ to było zanim Kolumb w ogóle odkrył Nowy Świat, o kilka dziesięcioleci wcześniej – mówi współprowadzący badania Michael Kunz, archeolog z University of Alaska Museum of the North w Fairbanks. Po porównaniu dat uzyskanych po analizie kilku innych znalezisk z trzech miejsc, naukowcy odkryli, że rdzenni mieszkańcy najprawdopodobniej używali niebieskich koralików między 1443 a 1488 rokiem, ale z potencjalnymi datami wahającymi się od XIV do XVII wieku. Jeśli data z połowy XV wieku okazałaby się poprawna, koraliki byłyby najstarszymi znanymi towarami pochodzenia europejskiego znalezionymi w Nowem Świecie. A także najstarszym przykładem tzw. koralików ciągnionych - typu koralików datowanych dotychczas na XVI wiek. Autorzy nowych badań przyjrzeli się również pięciu innym paciorkom za pomocą instrumentalnej analizy aktywacji neutronów - techniki, która bombarduje próbki radioaktywnością, a następnie mierzy rozpad radioaktywny przez emitowane promienie gamma, które są unikalne dla każdego pierwiastka i mogą ujawnić skład chemiczny próbki. „Wyniki pokazały, że koraliki z Alaski są wykonane ze szkła sodowego, typowego dla XV-wiecznej produkcji weneckiej, a później europejskiej” - napisali naukowcy. – Badania, które przeprowadziliśmy, pokazują, że ten typ koralików, znany jako wczesny niebieski IIa40, istniał dużo wcześniej niż sądzono. To podstawa. Idziemy pod prąd. Ale mamy solidne dowody naukowe – datowanie radiowęglowe, instrumentalna analiza aktywacji neutronów – które stoją za tym, o czym mówimy – podkreśla Kunz. Wyniki pod ostrzałem krytyki Publikacja, w której badacze ujawniają wyniki swoich badań, wywołała liczne kontrowersje w świecie nauki. Wielu archeologów kwestionuje odkrycie mówiąc, że znalezione koraliki nie są starsze niż historyczna podróż Kolumba z 1492 roku. – Te koraliki nie mogą być prekolumbijskie, ponieważ Europejczycy nie robili takich koralików tak wcześnie – komentuje Elliot Blair, adiunkt antropologii na Uniwersytecie w Alabamie, który nie brał udziału w badaniu. Blair, który specjalizuje się w datowaniu i pozyskiwaniu wczesnych koralików handlowych w obu Amerykach, twierdzi, że niebieskie paciorki prawdopodobnie pochodzą z końca XVI lub początku XVII wieku, a samo znalezienie ich na Alasce jest „naprawdę ciekawą historią”. – Nawet przy tym późniejszym datowaniu, wczesna XVII-wieczna data dla tych koralików jest wciąż dużo wcześniejsza niż pierwszy udokumentowany kontakt między tubylcami Alaski a Europejczykami – podkreśla. Za pierwszego współczesnego Europejczyka, który nawiązał kontakt z tubylcami Alaski, uważany jest Vitus Bering, duński odkrywca służący w rosyjskiej marynarce wojennej. Do kontaktu miało dojść w 1741 roku. Inni naukowcy podważają także sugerowane pochodzenie koralików. – Jest całkiem prawdopodobne, że koraliki pochodzą z Francji, a nie z Wenecji, na podstawie ustaleń dokonanych w zakładzie produkcyjnym koralików w Rouen. Wczesne niebieskie koraliki (IIa40) zawierające liczne bąbelki zostały znalezione w odpadkach zakładu wytwarzającego koraliki w Rouen we Francji, które przypisuje się początkowi XVII wieku. Nie wiem, czy takie koraliki zostały kiedykolwiek odzyskane [z wykopalisk archeologicznych] w Wenecji lub okolicach – mówi Karlis Karklins, niezależny badacz i redaktor Society of Bead Researchers, który nie był zaangażowany w badania. Naukowcy zgodzili się jednak co do jednego - te koraliki są najstarszym przykładem obecności europejskich produktów na Alasce. – To, w jaki sposób dotarły do odległej Alaski od Europy Zachodniej w drugiej połowie XVI lub na początku XVII wieku, jest samo w sobie zagadką. To naprawdę zachęca do poważnego śledztwa – mówi Karklins.
Topniejący lodowiec wywoła megatsunami. Najpewniej do końca 2021 roku
W zakątku Alaski zwanym Zatoką Księcia Williama topniejący lodowiec Barry’ego może doprowadzić do potężnej lawiny skalnej a ta do olbrzymiego tsunami. Na jego drodze nie staną domy, ale odwiedzające ten rejon olbrzymie statki wycieczkowe i jachty.
Według obliczeń ekspertów działających w ramach grupy badawczej Barry Arm Landslide Working Group a przedstawionych w otwartym liście urzędnikom Wydziału Zasobów Naturalnych Alaski (ADNR), w przeciągu 12 miesięcy nastąpić może seria osunięć skalnych przez które powstanie gigantyczna fala tsunami. Będzie ona nawet wyższa niż 524-metrowe monstrum z 1958 roku. Ponad 60 lat temu trzęsienie ziemi niemal dosłownie podrzuciło alaskański lodowiec Gilberta a wpadające do morza skały wywołały katastrofalne w skutkach tsunami w zatoce Lituya, 24-krotnie większe od tsunami, które po trzęsieniu ziemi w 2011 roku zniszczyło wybrzeża Japonii. Teraz problemem jest bardzo szybko znikający lodowiec Barry’ego w Zatoce Księcia Williama (ok. 100 km na wschód od miasta Anchorage). Cofa się tak szybko, że górskie zbocza tworzące ściany fiordu nie są w stanie zaadaptować się do zmian geofizycznych, tłumaczy w dzienniku ”The Guardian” geolog Bretwood Higman z organizacji Ground Truth Alaska, jeden ze współautorów listu. Nowe, widoczne na zdjęciach satelitarnych pęknięcia (ang. scarp) są zapowiedzią rychłego – jak się sądzi – zejścia lawiny. Lodowiec Barry’ego w 2013 roku fot. Lauren Dauphin/NASA Earth Observatory Lodowiec Barry’ego w 2019 roku fot. Lauren Dauphin/NASA Earth Observatory Lawina właściwie już schodzi, tłumaczą naukowcy, ale bardzo powoli. Problemem będzie nagłe przyśpieszenie tego procesu i masa skał, które trafić mają do oceanu. Może ich być nawet 90 mln ton, twierdzi w rozmowie z należącym do NASA serwisem Earth Observatory jeden z autorów listu, geofizyk Chunli Dai z uniwersytetu stanowego w Ohio. - Ciężko nam było od razu uwierzyć w te liczby, ale patrząc na wysokość depozytów nad powierzchnią wody, objętość obsuwającej się ziemi a także kąt nachylenia zbocza otrzymaliśmy wynik wskazujący, że ta lawina uwolni 16 razy więcej skał i 11 razy więcej energii niż podczas lawiny i megatsunami w zatoce Lituya w 1958 roku – wyjaśnia Dai. Co może przyśpieszyć zejście lawiny? Choćby przedłużający się silny deszcz. Albo trzęsienie ziemi. Autorzy opublikowanego w maju listu do ADNR zwracają uwagę, że gwałtowny proces wywołać może także przedłużająca się ciepła pogoda napędzająca topnienie wiecznej zmarzliny, śniegu czy lodowca. Choć od maja nie zanotowano zmian w strukturze skalnych ścian fiordu, one postępują nieprzerwanie od 50 lat zwalniając jedynie i przyśpieszając w różnych okresach. W ocenie ekspertów, niezależnie od okresowości tego procesu, prędkość osuwania się skał rośnie, podobnie jak ryzyko katastroficznej w skutkach lawiny. By wychwycić moment nadejścia samego kataklizmu i ostrzec tych potencjalnie zagrożonych tsunami, stałą obserwację lodowca Barry’ego z wody, lądu i powietrza prowadzą nie tylko naukowcy z ADNR, ale też Narodowej Służby Oceanicznej i Atmosferycznej (NOAA) oraz United States Geological Survey (USGS), czyli agencji naukowo-badawczej zajmującej się problemami z zakresu biologii, geografii, geologii oraz hydrologii.
Tragiczna historia wędrowca, który marzył tylko o wolności
Po skończeniu studiów odciął się od rodziny i przyjaciół, a swoje pieniądze przekazał na organizację charytatywną zajmującą się walką z głodem. Jeździł po całych Stanach Zjednoczonych, spał byle gdzie, często głodował.
Imię i nazwisko: Christopher J. McCandless Urodzony/zmarł: 12 lutego 1968 r./18 sierpnia 1992r. Po dwóch latach włóczęgi zaszył się na Alasce, by w samotności wieść życie blisko natury. Kiedy po kilku miesiącach postanowił wrócić do cywilizacji, los z niego zadrwił. Umarł śmiercią głodową. Christopher McCandless już w dzieciństwie wykazywał nieprzeciętne talenty. Kiedy miał dwa lata, wyszedł z domu w środku nocy i splądrował u sąsiadów szufladę ze słodyczami. Gdy w III klasie podstawówki skierowano go na program dla bardzo zdolnych uczniów, był niezadowolony do tego stopnia, że przekonywał dyrektora szkoły o błędnych wynikach swego testu. Miał żyłkę do interesów, talent muzyczny i sportowy, ale nie znosił, by ktoś mówił mu, co ma robić. Nerwowo reagował zwłaszcza na pouczenia rodziców, u których nie akceptował m.in. konsumpcyjnego stylu życia. Sugerowali mu, by zrobił dyplom i karierę, ale nie interesowało go ani jedno, ani drugie. Karierę uważał za „poniżający wymysł XX w.”. Po ukończeniu liceum wyjechał jednak z rodzinnego Annandale do Atlanty na studia na Uniwersytecie Emory. Tam zamknął się w sobie. Nie brał udziału w życiu studenckim, spędzał dużo czasu w bibliotece. Proponowano mu członkostwo w prestiżowej studenckiej organizacji Phi Beta Kappa. Młody McCandless odmówił, twierdząc, że tytuły i zaszczyty nie mają znaczenia. Na ostatnim roku mieszkał niczym mnich: w pokoju z materacem, bez telefonu. W maju 1990 r. Chris ukończył studia na kierunku historia i antropologia z bardzo wysoką średnią. Jego nauka była opłacana z funduszu 40 tys. dolarów, pozostawionego mu przez przyjaciela rodziny. Kiedy zdawał ostatnie egzaminy, na koncie pozostały jeszcze 24 tys. dolarów. Rodzice sądzili, że Chris przeznaczy je na studia prawnicze, chcieli mu nawet dołożyć trochę pieniędzy, gdyby jego budżet okazał się niewystarczający. Zaproponowali mu też w nagrodę nowy samochód, co chłopaka bardzo oburzyło, bo miał już auto – ukochanego starego datsuna B210. Podczas wręczenia dyplomów, na które przyjechali rodzice i najbliższa mu osoba – młodsza o trzy lata siostra Carin – Chris napomknął, że zamierza na jakiś czas zniknąć. Nikt jednak nie potraktował poważnie jego słów – chłopak od czasów liceum wybierał się na długie wyprawy swoim żółtym datsunem. Tym razem planował prawdziwą odyseję podróżniczą, której zwieńczeniem miał być samotny pobyt na Alasce. Początek sierpnia 1990 r. Rodzice Chrisa, zaniepokojeni brakiem wiadomości od syna, jadą do Atlanty. Jego pokój jest pusty, na oknie widnieje: „Do wynajęcia”. Dowiadują się, że chłopak wyprowadził się pod koniec czerwca. W domu w Annandale czeka na nich kolejna przykra niespodzianka: stos listów, które latem wysyłali do syna. W tym czasie Chris – a właściwie Alexander Supertramp, bo takie imię przyjął, by podkreślić zerwanie z dotychczasowym życiem – podróżuje autostopem po Zachodzie. Porzucił swój samochód po tym, gdy na pustyni Mojave zalała go woda wezbrana w czasie burzy. Wcale się tym nie przejął – uważał, że nie należy posiadać więcej, niż się udźwignie na plecach. Ukrył auto, zakopał część rzeczy i spalił banknoty, jakie przy sobie miał: 123 dolary. Koniec sierpnia W skrzynce na listy w Annandale pojawia się mandat, jaki Alex dostał za autostop w Kalifornii. Adres podał przez nieuwagę, gdy policjant dopytywał się o stałe miejsce zamieszkania. Rodzice odchodzą od zmysłów – nie mają od niego żadnych wieści i nie pojmują, dlaczego ich syn porzucił swój ukochany samochód. Koniec października W miasteczku Topock w Arizonie Alex kupuje używane canoe i postanawia spłynąć rzeką Kolorado aż do Zatoki Kalifornijskiej. 2 Grudnia Supertramp dociera do Tamy Morelos i przekrada się do Meksyku. Cieszy się, że pozostał niezauważony – nie ma przy sobie żadnego dowodu tożsamości i gdyby został złapany, mogłoby to dotrzeć do jego rodziców. Tymczasem im zmartwień nie brakuje. Prywatny detektyw, wynajęty przez nich po zniknięciu chłopaka, badając dokumenty w urzędach skarbowych, odkrywa fakt, który ich przeraża. Młody McCandless wszystkie swoje pieniądze przekazał na OXFAM – organizację charytatywną zajmującą się walką z głodem. 11 Stycznia 1991 r. Fatalny dzień – zapisuje Alex w swoim dzienniku. Po wielu trudach udało mu się dotrzeć do wybrzeża, ale mocny wiatr od pustyni i silny przypływ znoszą jego canoe na ocean. Przeklinając, dopływa do brzegu i pada wyczerpany na piasek. Porzuca później canoe i wędruje plażą na północ. Nie spotyka nikogo przez 36 dni. 3 Luty Chłopak wyrusza do Los Angeles, gdzie chce znaleźć pracę. Podczas biwaku u stóp Wielkiego Kanionu pisze w dzienniku: Czy to jest ten sam Alex, który wyruszył w lipcu 1990 r.? Niedożywienie i życie w drodze zostawiły piętno na jego ciele. Stracił ponad 11 kilo. Ale jego duch żyje pełnią życia. 10 Maja Porzuca Las Vegas i pracę we włoskiej restauracji, bo „znów zaczęły go swędzieć nogi do jakiejś podróży”. Lato spędza w Oregonie, we wrześniu jedzie do Kalifornii, w październiku trafi a do miasteczka Bullhead City w Arizonie. Co ciekawe, szukając tam zatrudnienia, przedstawia się prawdziwym imieniem i nazwiskiem. Do tej pory starannie ukrywał swą tożsamość. Nie przeszkodziło mu to zresztą nawiązać kilku przyjaźni, m.in. z 80-letnim mężczyzną czy parą trampów. Często opowiadał im o swoim planie wyjazdu na Alaskę i życia w głuszy. 15 Kwietnia 1992 r. W ciężarówce załadowanej ziarnem słonecznika Alex opuszcza Carthage w Dakocie Południowej, gdzie pracował w elewatorze zbożowym, by zarobić na pobyt na Alasce. Zaczyna się jego „wielka alaskańska odyseja”. Trzy dni później przekracza granicę kanadyjską. 28 Kwietnia Po dwóch dniach studiowania przewodnika roślin jadalnych w bibliotece w Fairbanks tramp wychodzi na szosę na stopa. Chce dojechać do Szlaku Stampede. To odludne miejsce, tylko od czasu do czasu odwiedzane przez myśliwych i traperów. Tam Alex pragnie „przez parę miesięcy żyć darami natury”. Kierowca, który wiezie go do szlaku, namawia chłopaka, by ten zmienił plany. Sam jest doświadczonym myśliwym i widzi, że młody nieznajomy jest nieprzygotowany do życia na pustkowiu. Ma ze sobą tylko pięciokilogramową torbę ryżu, tanie turystyczne buty i strzelbę zbyt małego kalibru, by zabić nią grubszą zwierzynę. Większość jego skromnego bagażu stanowią… książki: dzieła m.in. Thoreau, Tołstoja, Gogola i przewodnik po roślinach jadalnych. 1 Maja Stary autobus nr 142, należący kiedyś do systemu Transportu Miejskiego Fairbanks, a teraz porzucony w pobliżu szlaku i używany przez myśliwych, jest jak prezent od losu. Chris znajduje w nim pryczę, kozę, zapałki i inne przydatne drobiazgi. Zanim na niego trafi ł, przekroczył w bród rzekę Teklanika. Mimo że zaczęły się już wiosenne roztopy, poziom wody był niski. Gdyby miał więcej doświadczenia, wiedziałby, że latem rzeka jest nie do przejścia. 9 Maja Czwarty dzień głodu – wpisuje do dziennika. Tego dnia upolował tylko wiewiórkę. Na szczęście w połowie maja topniejący śnieg odsłania jagody i owoce dzikiej róży, którymi Alex może wypełnić pusty żołądek. Stopniowo nabiera wprawy w polowaniu i w jego skromnym menu pojawiają się gęsi, kaczki, pardwy i jeżozwierze. 26 Maja Na korze brzozowej wypisuje zadania do wykonania w najbliższym czasie: Zmagazynować lód z rzeki, by przechowywać w chłodzie mięso, zakryć plastikiem okna z wybitymi szybami, zebrać zapas drewna na opał, oczyścić piec. Pod hasłem „długoterminowe” wymienia m.in. sporządzenie mapy okolicy i budowę mostu na pobliskim potoku. 14 Czerwca Pojawiły się robaki! Wędzenie nieskuteczne. Wygląda na klęskę. Teraz żałuję, że zastrzeliłem tego łosia. Jedna z największych tragedii mego życia – zapisuje w swoim prowizorycznym dzienniku. Przez kilka dni ćwiartował zwierzę, otoczony chmurą much i komarów, a następnie zaczął wędzić, tak jak doradzali mu myśliwi z… Dakoty Południowej. Nie wie, że na Alasce najskuteczniejszym sposobem konserwacji mięsa jest jego suszenie. Padlinę porzuca wilkom. Następnego dnia pisze: Teraz nauczę się akceptować swoje błędy, choćby największe. Wkrótce popełni kardynalny błąd, który będzie go kosztował życie, ale na razie zanurza się w lekturze Thoreau i Tołstoja. Koniec czerwca Alex postanawia wrócić do cywilizacji. Na korze brzozowej zapisuje, co ma zrobić przed wyruszeniem w drogę: Połatać dżinsy. Ogolić się! Zorganizować pakowanie. Na beczce po ropie ustawia aparat i robi sobie zdjęcie. On go nigdy nie zobaczy, ale jego bliscy ujrzą uśmiechniętego, przeraźliwie chudego chłopaka w brudnych dżinsach. 3 Lipca Idzie w stronę szosy oddalonej o 30 km. Kiedy staje na brzegu Teklaniki, jest przerażony. W kwietniu rzeka była strumieniem, teraz ma 30 m szerokości i z hukiem toczy wodę! To skutek topnienia lodowców i pól śnieżnych u jej źródeł. Nurt jest szybki i głęboki, a Alex boi się wody. Zresztą nawet gdyby się nie bał, próba przekroczenia tego żywiołu oznacza samobójstwo. W swoim dzienniku notuje: Katastrofa… Zalany. Rzeka wygląda niemożliwie. Samotny, przerażony. W rzeczywistości Teklanikę można pokonać, choć nie wpław. Alex nie ma mapy topografi cznej okolicy, a na mapie drogowej stanu, którą ukradł kiedyś na stacji benzynowej, nie ma zaznaczonych szczegółów. Kilometr w dół rzeki znajduje się stara stacja pomiarowa Amerykańskiego Towarzystwa Geologicznego. Brzegi Teklaniki spina tam stalowa lina, która pozwalała naukowcom mierzyć sezonowe wahania poziomu wody. Stacja jest jednak niewidoczna z miejsca, gdzie stoi Alex, a on nie wie o jej istnieniu. Odwraca się i powoli idzie w stronę autobusu. 14 Lipca Supertramp od tygodnia mieszka w autobusie. Czyta książki, poluje, zbiera grzyby i dzikie ziemniaki. Musi być strasznie głodny – od trzech miesięcy dostarcza ciału mniej kalorii, niż ich spala, co oznacza poważny deficyt energetyczny. Przedostatniego dnia lipca zaczyna się z nim dziać coś złego: Strasznie słaby. Wadliwe wypróżnienie. Nasiona. Kłopoty ze staniem. Umiera z głodu. Wielkie zagrożenie. Dotąd, mimo że wyglądał jak skóra i kości, nie chorował. Skąd więc to nagłe pogorszenie stanu zdrowia? Czy pomylił jadalnego dzikiego ziemniaka z bardzo podobnym do niego, ale trującym dzikim groszkiem pachnącym? Jeśli tak, czeka go powolna śmierć głodowa. 5 Sierpnia Dzień 100! Udało się! Ale w najsłabszym stanie w życiu. Śmierć majaczy jako poważne zagrożenie. Za słaby, aby wyjść, dosłownie uwięziony w głuszy – żadnej zwierzyny – zapisuje w dzienniku. Jesień zbliża się wielkimi krokami, robi się coraz zimniej, dzień się skraca. 12 Sierpnia Piękne jagody – to ostatni z ponad setki hasłowych wpisów w dzienniku. Później chłopak zaznacza tylko mijające dni. W którymś momencie z Edukacji wędrowca Louisa L’Amoura wyrywa ostatnią kartkę i na odwrocie pisze słowa pożegnania: Miałem szczęśliwe życie i dzięki Ci, Panie. Do widzenia i niech Bóg was wszystkich błogosławi. 6 Września Chłopak i dziewczyna z Anchorage stoją przed autobusem nr 142 i czytają napis na kartce wiszącej na drzwiach: SOS. Potrzebuję pomocy. Jestem ranny, bliski śmierci i za słaby, żeby się stąd wydostać. Jestem zupełnie sam, to nie są żarty. Na miłość boską, pozostańcie tutaj, żeby mnie ratować. Wyszedłem zbierać jagody w pobliżu i wrócę wieczorem. Dziękuję, Chris McCandless. Sierpień? Nie mają odwagi wejść do autobusu, bo z wnętrza wydobywa się okropny odór. Tak ich zastaje trójka myśliwych, którzy tego dnia postanowili podejść łosia przy Szlaku Stampede. Jeden z nich wsuwa rękę przez okienko i potrząsa niebieskim śpiworem. Widzi wystającą z niego ludzką głowę. Alexander Supertramp nie żyje od prawie trzech tygodni. Sporo czasu minie, nim policja ustali, kim był zmarły i dlaczego znalazł się sam w autobusie w środku Alaski.
To miasto na Alasce właśnie pożegnało słońce na dwa miesiące
Po czwartkowym zachodzie słońca mieszkańcy Utqiagvik, jak obecnie w języku inupiak nazywa się dawne Barrow, światło dnia ujrzą ponownie za 60 dni. Znajdujące się za kołem podbiegunowym miasteczko wkroczyło w polarną noc.
To zwykły fenomen wpływający co roku na życie w Utqiagvik, jak i innych miast w pobliżu bieguna. Zjawisko to występuje tylko na obszarach o szerokości geograficznej wyższej niż 67°23' obu półkul. Fakt, że powtarza się każdej zimy związany jest z odchyleniem osi Ziemi. Dysk słoneczny znajduje się poniżej linii horyzontu przez dwadzieścia cztery godziny na dobę, co trwa określoną ilość dni w ciągu roku. W tym przypadku nawet ponad 60. Nie jest też tak, że w Utqiagvik będzie kompletnie ciemno cały czas. Podczas godzin wyznaczających tam porę dnia panować będzie lekki półmrok. Choć Słońce znajduje się zbyt nisko pod horyzontem, jego promienie docierają do wyższych warstw atmosfery i tam ulegają rozproszeniu. W miejscach, w których panuje noc polarna ten docierający rozproszony blask będzie powodował zjawisko zmierzchu. Dzieli się on na III fazy, z czego pierwszą nazywamy cywilną. To czas, gdy środek tarczy słonecznej znajdzie się nie więcej niż 6 stopni kątowych poniżej horyzontu. To także w tym momencie możemy w Wigilię obserwować ”pierwszą gwiazdkę”, bo też na niebie pojawiają się najjaśniejsze obiekty. W Utqiagvik ten stan utrzyma się aż do 22 stycznia, kiedy Słońce ponownie i oficjalnie wzejdzie. Choć nie jest to jedyne alaskańskie miasto doświadczające zjawiska nocy polarnej, to skrajnie północne położenie (71°17′26″N, 156°47′19″W) czyni je pierwszym na liście. Z drugiej strony, w lecie zjawisko się odwróci i miejscowi będą cieszyć się dwa miesiące z polarnego dnia. W Europie możemy nocy polarnej doświadczyć w północnej Szwecji, Norwegii, Finlandii i Islandii. Np. w norweskim Tromso to zjawisko może utrzymywać się od 27 listopada do 19 stycznia. View oEmbed on the source website Islandia znajduje się z kolei na granicy kręgu polarnego, więc np. w Reykjaviku najkrótszy dzień trwa ok. 4 godzin. Za to z dala od zabudowań można podziwiać w tym kraju zorzę polarną. Jest najlepiej widoczna właśnie w okresie nocy polarnej. Będzie dobrze widoczna aż do końca marca.
W tym miasteczku jednego dnia 11 osób chciało się zabić. Co się dzieje?
To małe miasteczko w Ontario jest na ustach wszystkich - notuje się w nim przerażającą falę samobójstw. Indianie kanadyjscy żyją tam w bardzo trudnych warunkach.
W Attawapiskat w kanadyjskim Ontario panuje stan nadzwyczajny po tym, jak jednego dnia 11 mieszkańców próbowało popełnić samobójstwo. Jednak ten kryzys dla mieszkańców Attawapiskat nie jest zupełną niespodzianką. Od września ponad 100 osób próbowało tam odebrać sobie życie. Problem dotyka wszystkich – cierpią zarówno starzy jak i młodzi, mężczyźni i kobiety. Kiedy podobna seria samobójstw miała miejsce w 2012 roku, francuskojęzyczny fotograf z Kanady Renaud Philippe zauważył, że w relacjach medialnych czegoś brakuje. - Nie znalazłem niczego, co pomogłyby mi zrozumieć, kim ci ludzie byli, jak wyglądało życie w tej społeczności – opowiada Philippe. – Media były po prostu skupione na przekazie informacji. Dlatego chciałem zrozumieć, jak to jest żyć w takim miejscu – położonym tak blisko Toronto, Quebecu, Montrealu, ale o którym nic tak naprawdę nie wiemy. Indianie kanadyjscy to rdzenna grupa ludności, która zamieszkiwała Kanadę na długo zanim pojawili się tam biali kolonizatorzy. Tradycyjnie nomadzi, polowali i migrowali zgodnie z porami roku. Jednak jak to zwykle bywało w historii kolonizacji, rządy kolonizatorów wymusiły na nich zmianę stylu życia. Pod koniec XIX wieku na podstawie ustawy o Indianach (ang. Indian Act) rdzenne grupy musiały ograniczyć się do mieszkania w rezerwatach i przystosować do kultury kolonizatorów. Mieszkańcy rezerwatów nie posiadają swoich domów czy ziemi na własność. Zamiast tego lokalny samorząd wodzów indiańskich zarządza listą napraw wymaganych w domach rezydentów, która nie ma końca. Nierzadko domy przeznaczane są do rozbiórki z powodu niedrożnej kanalizacji czy niewystarczającej izolacji, by chronić przed niskimi temperaturami spadającymi zimą do 35 stopnia Celsjusza poniżej zera. Kiedy domy stają się niezdatne do zamieszkania, rodziny wyprowadzają się do krewnych. Czasami ponad 20 osób tłoczy się w dwupokojowych domach. - Miałem wrażenie, że robię zdjęcia nie teraźniejszości, ale następstwom przeszłości – komentuje Philippe, który miał okazję obserwować tych ludzi. Attawapiskat jest odizolowaną społecznością składającą się z mniej więcej 2 tysięcy osób zamieszkujących brzeg Zatoki Jamesa. Jedyny sposób na wjazd i wyjazd ludzi lub towarów to droga powietrzna albo zamarznięta droga działająca jedynie przez dwa miesiące w roku. To co Philippe zobaczył po przyjeździe do Attawapiskat, zaszokowało go. - Byłem już w kilku strasznych miejscach, jak na terenach dotkniętych trzęsieniem ziemi czy w obozie uchodźców, gdzie widziałem ludzkie cierpienie. Ale Attawapiskat było inne. To się czuje na miejscu. Życie wydaje się tam być wyjątkowo trudne, wyjątkowo ciężkie. Philippe’a nie od razu przywitano serdecznie. Po kilku dniach rozmów z mieszkańcami poznał jednak rodzinę, która pozwoliła, by zamieszkał z nimi na dwa tygodnie. Brak perspektyw w tym miejscu był dla niego uderzający. Szalejące bezrobocie. Niektórzy pracują w pobliskiej kopalni DeBeers, inni mają coś w mieście, ale wielu z nich żyje z zasiłku. Philippe twierdzi, że w domu, w którym się zatrzymał rodzice regularnie brali OxyContin –drogi choć powszechny środek opioidowy w mieście. Niektórym mieszkańcom nawet szkoła nie daje zbyt dużo nadziei. Podczas tych dwóch tygodni, kiedy Philippe mieszkał u jednej z rodzin, dzieci ani razu nie poszły do szkoły. W rezerwatach dla Indian kanadyjskich liczba osób które nie chodzą do szkoły jest dużo większa niż gdzie indziej. Mimo wszystko zdarzały się momenty radości – kobiety spotykające się na grę w karty, dzieci grające w hokeja na domowym lodowisku, ojciec z czułością myjący włosy swojego syna w zlewie, by ograniczyć mu kontakt ze skażoną wodą. - Można by opowiedzieć wiele złego, ale widziałem też tyle miłości w tej rodzinie – przyznaje Philippe. To, co teraz powiem jest ważne: oni chcą żyć tak jak wszyscy inni. Chcą żyć w spokojnym miejscu, wśród kochającej się rodziny, i mieć cel na przyszłość.
Szlamnik pobił rekord w locie non stop. Przebił nawet słynnego jerzyka
Szlamnik zwyczajny (Limosa lapponica) oficjalnie został uznany za rekordzistę w świecie ptaków. W 11 dni przeleciał 12 000 kilometrów, pokonując trasę z Alaski do Nowej Zelandii bez międzylądowań. To najdłuższy lot bez odpoczynku, jaki udało się zaobserwować i potwierdzić naukowcom.
Szlamnik zwyczajny jest „duży, hałaśliwy i w kolorze cynamonu” – wynika z opisu National Audubon Society. Od dawna wiadomo, że szlamniki pokonują tysiące kilometrów, migrując między Alaską i Nową Zelandią, jednak wcześniej nie udało się odnotować, jak długo potrafią latać bez odpoczynku. Autorem oficjalnego rekordu jest samiec szlamnika, znany badaczom jako 4BBRW. Skrót odnosi się do ułożenia kolorowych obrączek, jakie ptak nosi na jednej z nóg – blue, blue, red, white. Samiec został zaobrączkowany wraz z 19 innymi szlamnikami w 2019 roku, w tamach akcji Firth of Thames, prowadzonej na południowy wschód od Auckland. Znaczniki pozwalają śledzić ptaki i tak – jak donosi „The Guardian” – szlamnik 4BBRW po spędzeniu kilku miesięcy na błotnistych terenach południowo-zachodniej Alaski, wyruszył w lot życia 16 września. Live Science podaje, że szlamniki celowo obkurczają swoje narządy wewnętrzne na czas migracji, aby zmniejszyć obciążenie w trakcie lotu. Po opuszczeniu Alaski ptak przeleciał nad Aleutami, a 11 dni później wylądował w zatoce w pobliżu Auckland w Nowej Zelandii. Satelita śledzący lot ptaka określił długość pokonanej przez niego trasy na 12 854 km, ale naukowcy zweryfikowali pomiar uwzględniając możliwe błędne zaokrąglenia i uznali, że ptak przebył 12 200 km. Momentami szlamnik rekordzista leciał z prędkością do 89 km/h. View oEmbed on the source website Wcześniejszy rekord wśród szlamników należał do samicy i został odnotowany w 2007 roku. Wyniósł on 11 500 kilometrów bez lądowania, których pokonanie zajęło samiczce 9 dni. – Slzamniki mają niewiarygodnie efektywny stosunek paliwa do energii. Są zaprojektowane jak myśliwiec odrzutowy. Długie, spiczaste skrzydła i naprawdę elegancki wygląd, który daje im duży potencjał aerodynamiczny – mówi Jesse Conklin, który jest częścią Global Flyway Network, grupy naukowców badających migracje ptaków. Ta podróż jest nie tylko imponująca, ale ma też znaczenie kulturowe dla mieszkańców Nowej Zelandii. Dla Maorysów, rdzennych Polinezyjczyków z Nowej Zelandii, szlamniki są oznaką nadchodzącego szczęścia, a ich powrót oznacza początek wiosny. Oczekuje się, że 4BBRW i inne ptaki jego gatunku rozpoczną podróż z powrotem na Alaskę w marcu. Najpierw prawdopodobnie zatrzymają się w pobliżu Chin, na Morzu Żółtym, gdzie spędzą zaledwie miesiąc aby się pożywić i uzupełnić energię do dalszego lotu.
Te miejsca trzeba zobaczyć w życiu co najmniej raz! Parki narodowe Ameryki Północnej
Na liście dla miłośników natury: parki narodowe Denal, Everglades, Grutas de Cacahuamilpa i Glacier.
Szkoła natury - Park Narodowy Denali W Denali, największym parku Alaski, można poczuć się jak na szkolnej wycieczce, jeździ się bowiem po nim żółtym schoolbusem. (Pozostałe samochody nie mają tu wstępu). Gości przyciągają tu m.in. niedźwiedzie grizli, szare wilki, łosie oraz pływające w górskich rzekach łososie. Te ostatnie można zjeść w każdej parkowej restauracji. Najlepiej smakują w tych z widokiem na najwyższy szczyt Ameryki Północnej McKinley (6194 m n.p.m.). Wiecznie ośnieżony sześciotysięcznik w języku Indian nazywa się właśnie Denali. Warunki na Alasce są surowe: przez dziewięć miesięcy panuje zima, wieją silne wiatry, drogi są nieprzejezdne. Za to można tu wtedy oglądać spektakularne zorze polarne. PN Denali gdzie: Alaska kiedy: najlepiej: czerwiec, lipiec, sierpień więcej: www.reservedenali.com Pływanie po trawie - Park Narodowy Everglades Większa część parku Everglades leży na płytkiej rzece o szerokości ok. 100 km. Dlatego teren to przede wszystkim rozległe mokradła, na pierwszy rzut oka wyglądające jak olbrzymie morze trawy. Żyją tu tysiące flamingów, pelikanów, żurawi i czapli. Najciekawiej poruszać się tu kanoe. Podczas wiosłowania trzeba tylko uważnie wypatrywać aligatorów! Raz, że to jedna z ważniejszych atrakcji okolic, dwa, że te gady mogą być niebezpieczne. Przewodnicy zapewniają jednak, że nie atakują one człowieka, póki nie uderzy się ich wiosłem. Park Everglades to największy obszar dzikiej przyrody subtropikalnej zachowany w Stanach Zjednoczonych. Bogactwo flory i fauny zachwyca ponadmilionową rzeszę turystów rocznie. PN Everglades gdzie: Floryda kiedy: cały rok więcej: www.nps.gov/ever Podróż do wnętrza ziemi - Park Narodowy Grutas de Cacahuamilpa Miłośnicy cavingu, czyli rekreacyjnego chodzenia po jaskiniach, twierdzą, że w meksykańskim parku Cacahuamilpa można tu odbyć jedną z najpiękniejszych wypraw w głąb ziemi. Na terenie parku znajduje się bowiem jeden z największych systemów jaskiń na świecie. W grotach panuje kompletna cisza przerywana jedynie piskiem nietoperzy. Światło tu nie dochodzi lub jest bardzo nikłe. Komory są olbrzymie, miewają nawet 80 m wysokości. Około 20 można zwiedzać. PN Grutas de Cacahuamilpa gdzie: Meksyk kiedy: cały rok więcej: www.cacahuamilpa.conanp.gob.mx Lawina przygód - Park Narodowy Glacier Nie trzeba jechać na biegun, żeby podziwiać lodowce. W kanadyjskim Parku Narodowym Glacier jest ich ponad 400. Utworzony w okolicach Przełęczy Rogersa swoje istnienie zawdzięcza cywilizacji. Pod koniec XIX w. wytyczono tu bowiem linię kolejową Pacific Railway i to dzięki niej zaczęli tu ściągać turyści, czyniąc Glacier kolebką północnoamerykańskiego alpinizmu. Do dziś znaczna część parku dostępna jest tylko dla wspinaczy – w pobliżu zbudowanej w 1962 r. autostrady znajdują się jednak krótkie szlaki dla mniej doświadczonych. Dzięki specjalnemu systemowi ratowniczemu opanowano też problem nawiedzających okolicę groźnych lawin.
Paliwowy gigant chce chłodzić Alaskę. Bo ocieplenie klimatu uniemożliwia wydobywanie ropy
Ocieplenie klimatu prowadzi do topnienia wiecznej zmarzliny na Alasce, a to może utrudniać proces wydobywania ropy naftowej. Jak temu zaradzić? Na kontrowersyjny pomysł wpadli inżynierowie koncernu ConocoPhillips, odpowiedzialnego za złoża ropy w tym rejonie. Zamierzają chłodzić teren ogromnymi agregatami.
Projekt noszący nazwę Willow Oil ma polegać na użyciu agregatów chłodniczych do zamrożenia arktycznej tundry pod drogami i polami wiertniczymi – wynika z opublikowanego w ubiegłym tygodniu planu środowiskowego. – Tam, gdzie jest to konieczne, użyjemy urządzeń chłodzących (termosyfonów), które mogą schłodzić ziemię na tyle, aby pozostawała zamarznięta przez całe lato – powiedziała rzeczniczka ConocoPhillips Alaska, Natalie Lowman. Projekt ma objąć północną część Alaski, a w szczególności tereny podatne na gwałtowne ocieplenie, na których ma stanąć infrastruktura niezbędna do wydobywania ropy. ConocoPhilips twierdzi, że złoża na tym terenie pozwalają na prowadzenie wydobycia przez ok. 30 lat. Jednocześnie przewiduje, że w tym czasie średnia temperatura w regionie wzrośnie o ok. 4 stopnie Farenheita (ok. 2,2 st. Celsjusza), co uniemożliwi całoroczne wydobywanie ropy. Aby nie doprowadzić do zakłóceń w procesie wydobywczym, koncern zaproponował „przełomowe rozwiązanie”. Firma planuje dostosować swój projekt do postępującego ocieplenia klimatu, budując głęboko wykopane drogi żwirowe i platformy wiertnicze, aby zrównoważyć szkody spowodowane rozmarzaniem i przemieszczającą się wieczną zmarzliną. Jednak analiza opublikowana przez departament ds. środowiska ostrzega, że sama budowa dróg żwirowych również może przyczynić się do dalszego topnienia wiecznej zmarzliny. Żwir użyty do wypełnienia wykopów – także tych przygotowanych pod termosyfony – może przenosić ciepło z powierzchni ziemi i stopić lód znajdujący się pod nią. Trump daje zielone światło Projekt Willow zakłada budowę prawie 800 km dróg i mostu nad rzeką Colville oraz wskazuje na silną zależność od trwałej wiecznej zmarzliny w celu budowy platform wiertniczych, żwirowych dróg i pasów powietrznych. Stąd pomysł utworzenia „gigantycznych lodówek” chłodzących ocieplający się teren. Mimo obiekcji rządowa agencja Departamentu Zasobów Wewnętrznych Stanów Zjednoczonych jest gotowa zatwierdzić projekt jako część programu administracji Trumpa poświęconego energii i deregulacji związanej z paliwami kopalnymi. ConocoPhilips Alaska spodziewa się wyprodukować łącznie nawet 590 milionów baryłek ropy do 2050 roku w ramach głównego projektu Willow. Projekt stanowiłby niewielki ułamek całkowitej produkcji ropy w USA w porównaniu z obecnymi poziomami. W 2019 roku Stany Zjednoczone wyprodukowały 4,47 miliarda baryłek ropy – podaje Energy Information Administration. Ekolodzy alarmują Obecnie agencja czeka na komentarze do projektu ze strony opinii publicznej. Organizacje ekologiczne mają na to 30 dni od daty ogłoszenia decyzji. Projekt już spotkał się z krytyką ze strony ekologów zaniepokojonych jego wpływem na siedliska niedźwiedzi polarnych i karibu. Ale szybko postępujące ocieplenie klimatu Arktyki zagraża wiecznej zmarzlinie w całym regionie, a nie tylko w badanym rejonie – twierdzą naukowcy. – Naprawdę obserwujemy przyspieszenie tempa odwilży wiecznej zmarzliny, przekraczające oczekiwania naukowców – przestrzega Merritt Turetsky, naukowiec i dyrektor Uniwersytetu Kolorado, Boulder’s Institute of Arctic and Alpine Research. Zmiany klimatyczne spowodowane przez człowieka sprawiają, że Arktyka ociepla się dwa razy szybciej niż reszta Ameryki Północnej. Topnienie wiecznej zmarzliny jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń na Ziemi związanych ze zmianami klimatu, ponieważ topniejąca tundra uwalnia duże ilości metanu do atmosfery, potęgując globalne ocieplenie. W swojej analizie agencja Departamentu Zasobów Wewnętrznych twierdzi, że wzrost temperatury zagraża wiecznej zmarzlinie na północnym zboczu, gdzie prowadzony ma być projekt Willow. A samo wiercenie ropy naftowej jako część projektu także przyczyni się do stopienia Arktyki. „Obudowy studni produkcyjnych i wtryskowych przenosiłyby ciepło do otaczających gleb i mogłyby zmienić reżim termiczny wiecznej zmarzliny i stworzyć obszary głębokich roztopów” – wynika z analizy biura. „Odmarzanie wiecznej zmarzliny i nierównomierne osiadanie gleby może spowodować uszkodzenie infrastruktury, takiej jak płyty żwirowe, drogi i rurociągi. Krótszy sezon lodowych dróg wpłynąłby na transport materiałów i personelu zależnego od dróg” – stwierdza raport. Rzecznik biura Derrick Henry powiedział, że wydobywanie ropy jest „niezbędne” dla zapewnienia, że Ameryka zaspokoi swoje potrzeby energetyczne. Agencja zapewnia, że ConocoPhillips odpowiednio rozważy „wyzwania związane ze skutkami zmian klimatu”.