Wyspa dla aktywnych i dla szukających spokoju. Teneryfa dodaje energii ciału i wycisza umysł
Są miejsca, w których odpoczynek nie oznacza bezruchu. Na Teneryfie rytm dnia wyznaczają wulkaniczne ścieżki, trasy rowerowe, fale Atlantyku i wieczory spędzone przy oceanie. Łagodny klimat, średnia roczna temperatura 23°C i niezwykła różnorodność krajobrazów sprawiają, że wyspa przez cały rok sprzyja aktywności, regeneracji i powrotowi do równowagi.
Teneryfa, największa z Wysp Kanaryjskich, jest krainą kontrastów zamkniętych na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. Nad wyspą wznosi się Teide, najwyższy szczyt Hiszpanii (3715 metrów n.p.m.), a otaczający go Park Narodowy Teide wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W jednym dniu można tu przejść od oceanu do wulkanicznych pustkowi, od czarnych plaż do lasów wawrzynowych Parku Wiejskiego Anaga. Wyspa ma 43 obszary chronione, które obejmują niemal połowę jej powierzchni. Ten krajobraz nie jest wyłącznie tłem dla podróży, ale jej najważniejszym bohaterem. Sprzyja ruchowi, lecz równie mocno uczy zatrzymania. Dlatego Teneryfa coraz częściej kojarzy się nie tylko z aktywnym wypoczynkiem, ale także z dobrostanem. Ciało pracuje tu w swoim naturalnym rytmie, a głowa odpoczywa od nadmiaru bodźców. Szlaki przez różne żywioły Teneryfa ma około 1500 kilometrów zatwierdzonych szlaków. Prowadzą one przez lasy wawrzynowe Gór Anaga, surowe przestrzenie parku Teno, sosnowe obszary Corona Forestal i wulkaniczne krajobrazy Parku Narodowego Teide. Wędrówka po wyspie nigdy nie jest jednostajna, bo teren zmienia się tu szybko: ścieżka potrafi zacząć się w wilgotnym lesie, przeciąć górską osadę, a potem zejść ku plaży z czarnym piaskiem wulkanicznym. Na trekkingowej mapie Teneryfy szczególnie wyróżniają się trasy: Alto de Guajara, Malpaís de Güímar, Montaña Blanca Trail prowadzący w stronę Teide, PR-TF 10 Cruz del Carmen – Punta del Hidalgo, PR-TF 72 Paisaje Lunar z Vilaflor oraz PR-TF 8 Afur – Taganana – Afur. Każda z nich odsłania inne oblicze wyspy: od iście księżycowych formacji po zielone doliny i wybrzeże obmywane przez wody Atlantyku. Biegi od oceanu na wulkan Teneryfa jest wprost stworzona dla biegaczy trailowych. Za jedną z najbardziej kultowych tras uznaje się Route 040, oficjalnie otwartą po renowacji w 2020 roku. Szlak startuje przy plaży El Socorro, na wysokości 12 metrów n.p.m., i prowadzi na szczyt Teide. Odcinek do wierzchołka liczy około 27,7 kilometra, a w wersji z powrotem na wybrzeże około 53 kilometry. To wyzwanie przechodzi przez okolice Los Realejos i La Orotavy, krajobraz chroniony Los Campeches, Tigaiga y Ruiz, park Corona Forestal oraz Park Narodowy Teide. Dla biegaczy oznacza próbę wytrzymałości, dla piechurów – intensywne spotkanie z różnicą wysokości i zmiennością natury. Innym symbolem wyspy jest Tenerife Bluetrail by UTMB, którego trasa łączy poziom morza, góry i Park Narodowy Teide, oferując różne dystanse i poziomy trudności. Co roku przyciąga tysiące zawodników z różnych krajów, którzy przyjeżdżają na Teneryfę nie tylko dla sportowej rywalizacji, ale też dla wyjątkowych krajobrazów towarzyszących trasie. Dużą popularnością cieszą się również trasy Cruz del Carmen – El Batán – Cruz del Carmen w Górach Anaga, Arenas Negras – Chinyero prowadząca przez pola lawowe czy Vilaflor – Paisaje Lunar, gdzie sosnowe lasy przechodzą w niemal księżycowe formacje skalne. Rowerem ku chmurom Rowerzyści znajdą na Teneryfie zarówno trasy szosowe, jak i około 200 kilometrów tras MTB. Szlaki górskie prowadzą głównie przez wyższe partie wyspy, szczególnie przez park krajobrazowy Corona Forestal. Sieć obejmuje kilka głównych tras, w tym North Route, Las Raíces – Las Lagunetas, Guía de Isora, South Route i Vilaflor Pine Forests, które można łączyć w przejazdy o różnym dystansie i trudności. Wyspa oferuje kolarzom szosowym dobrze przygotowaną sieć dróg oraz możliwość jazdy na wysokościach sięgających ponad 2000 metrów n.p.m. To jeden z powodów, dla których na Teneryfie trenują profesjonalne drużyny przygotowujące się do najważniejszych startów. Wyspa pozwala tego samego dnia przejechać wzdłuż oceanu, wspiąć się ku podnóżu Teide i wrócić przez sosnowe lasy. Dodatkowym ułatwieniem są obiekty bike-friendly, które oferują przechowalnie rowerów, serwis, wypożyczalnie oraz mapy tras. Trening w oceanie Bliskość Atlantyku czuć na Teneryfie niemal na każdym kroku — to właśnie on wyznacza tempo dnia i tworzy naturalne warunki do aktywności na wodzie. Za jedno z najważniejszych miejsc na wyspie dla miłośników windsurfingu i kitesurfingu uchodzi El Médano. Regularny wiatr, obecny przez większą część roku, oraz rozbudowana infrastruktura szkół, wypożyczalni i serwisów sprzętu tworzą tu idealne warunki do pływania. Z kolei El Médano, La Tejita, Radazul i Alcalá przyciągają także osoby uprawiające wing foil, łączący elementy surfingu, kitesurfingu i lotu nad wodą. Surferzy mają do wyboru 33 spoty o różnym charakterze. Na północy i północnym zachodzie fale są mocniejsze, a południe i południowy zachód oferują zwykle łagodniejsze warunki. Wśród miejsc znanych z fal znajdują się Almáciga, El Socorro, Martiánez, Las Palmeras, Punta Blanca czy Roque de Las Bodegas. Fanom spokojniejszego kontaktu z wodą Teneryfa proponuje SUP i kajaki. Popularne miejsca do pływania kajakiem to m.in. Caleta de Adeje, El Palm-Mar, Las Galletas, Los Cristianos, Los Gigantes, Playa de las Teresitas i Radazul. Z poziomu wody szczególnie mocno działa widok 600-metrowych klifów Los Gigantes, jaskiń i zatoczek ukrytych przed lądem. Pod powierzchnią Atlantyku Teneryfa może pochwalić się ponad 40 miejscami nurkowymi, a przejrzyste wody pozwalają odkrywać dno morskie zarówno początkującym, jak i zaawansowanym nurkom. Wśród najciekawszych lokalizacji wymieniane są El Tubo w Garachico, La Rapadura, La Catedral, wrak Tabaiba z El Peñón, a także Las Eras, Montaña Amarilla, Los Gigantes i Punta de Teno. Pod wodą można spotkać m.in. anioły morskie (raszple zwyczajne), graniki, zielone żółwie morskie i płaszczki. Wyspa jest również jednym z czołowych miejsc freedivingowych w Europie. Ta aktywność wymaga kontroli oddechu, skupienia i świadomości ciała, dlatego dobrze wpisuje się w ideę wellness. Teneryfa oferuje centra treningowe dla osób zaczynających przygodę z nurkowaniem na wstrzymanym oddechu oraz dla tych, którzy chcą doskonalić swoją technikę. Regeneracja w naturze Dobrostan na Teneryfie nie kończy się wraz z treningiem. Naturalne baseny lawowe, takie jak Charco del Viento i Piscinas de Bajamar, plaże z czarnym piaskiem oraz spokojne spacery po miejscowościach pozwalają zwolnić tempo. U południowo-zachodnich wybrzeży wyspy przez cały rok można obserwować walenie. Rejsy wypływają m.in. z Los Cristianos, Puerto Colón i Los Gigantes, a „odpowiedzialne” wycieczki realizowane są na jednostkach z certyfikatem „Barco Azul”. Po dniu pełnym ruchu ważna staje się regeneracja. Teneryfa oferuje liczne hotele pięciogwiazdkowe, wille, hotele butikowe, domy wiejskie, spa i centra wellness. Zabiegi regeneracyjne, opieka fizjoterapeutyczna, centra treningowe wysokiego poziomu i zaplecze dla sportowców sprawiają, że aktywny wypoczynek nie oznacza forsowania organizmu, lecz mądre łączenie wysiłku z odpoczynkiem. Teneryfa łączy sport, przygodę i wyciszenie w sposób naturalny, bez podziału na czas treningu i czas relaksu. Wędrówki, bieganie, jazda na rowerze, surfing, nurkowanie czy kajakarstwo pozwalają odkrywać krajobrazy, które już samą swoją atmosferą sprzyjają regeneracji i odzyskaniu równowagi. Wyspa pokazuje, że dobrostan może zaczynać się od ruchu, od oddechu nad oceanem i od prostego kontaktu z naturą. Materiał promocyjny Tenerife Tourism
Pierwsze miejsce na świecie dostępne na receptę. Wyjazd do tego kraju ma działać jak terapia
Sauna w Laponii, zimowe kąpiele w archipelagu czy spacery po lasach pełnych jagód – teraz takie doświadczenia mogą być częścią terapii. Szwecja stała się pierwszym krajem na świecie, którego podróż lekarze mogą „przepisać” pacjentom na receptę, wskazując naturę jako skuteczny sposób na redukcję stresu i poprawę samopoczucia.
Czy można dostać receptę na kraj? Szwedzi udowadniają, że tak. Jako pierwsi na świecie wprowadzają koncepcję „The Swedish Prescription” – inicjatywę, dzięki której lekarze mogą zalecać pacjentom wyjazd do Szwecji jako formę terapii. Idea opiera się na rosnącym przekonaniu, że kontakt z naturą i kulturą wspiera zdrowie psychiczne i fizyczne równie skutecznie, co tradycyjne metody leczenia łagodnych dolegliwości, takich jak stres czy bezsenność. Szwedzkie lasy, jeziora, archipelagi i unikatowy styl życia stają się nie tylko atrakcją turystyczną, lecz także narzędziem medycyny prewencyjnej, promującym równowagę, odpoczynek i poczucie przynależności. Innowacyjna inicjatywa Szwecji z udziałem lekarzy Inicjatywa „Recepta na Szwecję” zrodziła się z przekonania, że podróże i kontakt z naturą mogą realnie wspierać zdrowie psychiczne i fizyczne. Organizacja Visit Sweden, we współpracy z lekarzami i naukowcami, stworzyła program, który umożliwia pacjentom na całym świecie... otrzymanie recepty na pobyt w Szwecji. Dzięki temu kraj ten stał się pierwszym miejscem na świecie, gdzie podróż turystyczna może być formalnie zalecona jako element terapii. Każdy pacjent może pobrać odpowiedni formularz ze strony visitsweden.com i omówić go z lekarzem prowadzącym, a ci, którzy zdecydują się na wyjazd, otrzymują dostęp do zestawu starannie opracowanych aktywności. Program został przygotowany przez Visit Sweden we współpracy z profesor Yvonne Forsell z Instytutu Karolinska i obejmuje trzy główne obszary: naturę, styl życia i kulturę. Mają one pomóc w redukcji stresu, poprawie jakości snu, wzmocnieniu odporności oraz wspieraniu zdrowia psychicznego poprzez doświadczanie prostych, ale głęboko zakorzenionych w szwedzkiej tradycji praktyk. O co chodzi z „Receptą na Szwecję”? Nowa inicjatywa Visit Sweden nie ogranicza się do samego pomysłu „recepty na podróż”. Jej podstawą jest zestaw aktywności, których skuteczność w poprawie zdrowia psychicznego i fizycznego została potwierdzona naukowo. Obejmują one zarówno codzienne nawyki zakorzenione w szwedzkiej kulturze, jak i praktyki oparte na bliskim kontakcie z naturą. Pierwszy obszar to właśnie przyroda – lekarze mogą zalecić nocleg pod gwiazdami w miejscach wolnych od zanieczyszczeń świetlnych i hałasu, co sprzyja głębokiej regeneracji i przywraca naturalny rytm dobowy. Rekomenduje się również „naładowanie baterii w szwedzkim lesie” – niemal 70% powierzchni kraju pokrywają lasy, a badania dowodzą, że regularne przebywanie w takim otoczeniu obniża ciśnienie, wzmacnia odporność i redukuje poziom kortyzolu. Do tego dochodzą kąpiele w jeziorach i morzu, które wspierają układ immunologiczny, oraz tradycyjne seanse w saunie, poprawiające jakość snu i pomagające w redukcji napięcia. Drugim filarem programu jest styl życia. Zaleca się codzienny ruch – jazdę na rowerze, piesze wędrówki czy trekking, które wspierają układ krążenia i obniżają poziom stresu. Równie ważna jest kultura żywienia: celebracja posiłków zgodnie z ideą slow food pomaga kształtować zdrowe nawyki i zmniejsza ryzyko chorób cywilizacyjnych. Nierozerwalnym elementem szwedzkiej codzienności jest także tradycja „fika” – chwila przerwy na kawę i słodką przekąskę, której rolą jest nie tylko relaks, ale także budowanie więzi społecznych i wspieranie koncentracji. Trzeci obszar stanowi kultura, rozumiana jako aktywny udział w życiu społecznym i twórczym. Wydarzenia artystyczne, muzea, sztuka obecna w przestrzeni publicznej czy wspólne świętowanie redukują stres, poprawiają nastrój i wzmacniają poczucie wspólnoty. Ważnym elementem jest także muzyka (od światowych superproducentów, po lokalne zespoły), która – jak pokazują badania – sprzyja więzi społecznej i łagodzi objawy obniżonego nastroju. Wszystkie te doświadczenia łączą się w spójny program, dowodząc, że zdrowie można wspierać nie tylko lekami, lecz także świadomie wybranym stylem życia i otoczeniem. Właśnie dzięki takiej perspektywie Szwecja staje się miejscem, gdzie podróż nabiera nowego wymiaru – jako naturalna, udokumentowana naukowo metoda wspierająca zdrowie. Źródła: Visit Sweden, Breaking Travel News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jastarnia – kompletny przewodnik po atrakcjach, noclegach i historii nadmorskiego kurortu
Jastarnia, jedno z najpiękniejszych miast na Półwyspie Helskim, zachwyca plażami, rybacką tradycją i bogatą ofertą turystyczną. Odkryj, co warto zobaczyć i jak najlepiej spędzić czas w tym wyjątkowym nadmorskim kurorcie.
Spis treści: Atrakcje Jastarni Kuchnia Jastarni – lokalne smaki Bałtyku Sporty wodne i atrakcje turystyczne Jak dojechać do Jastarni? Podsumowanie Atrakcje Jastarni Plaże w Jastarni Plaże w Jastarni oferują niezwykłe widoki, zwłaszcza poza sezonem, kiedy są mniej uczęszczane. Spokojna atmosfera, szum fal i szerokie, piaszczyste brzegi pozwalają na pełen relaks. Warto wybrać się na spacer wzdłuż Zatoki Puckiej, gdzie można podziwiać zarówno kitesurferów, jak i tradycyjne kaszubskie łodzie – pomeranki​. Historia i zabytki Jastarni Pierwsza wzmianka o Jastarni pochodzi z 1378 roku, jednak najstarsze ślady osadnictwa na tym terenie sięgają I wieku p.n.e. Miasto kryje w sobie liczne pamiątki z przeszłości, takie jak kaszubskie chaty, z których najstarsza, pochodząca z 1881 roku, znajduje się przy ul. Rynkowej 10​. W Jastarni nie brakuje też śladów dawnej tradycji rybackiej. W Muzeum Rybackim „Pod Strzechą” można dowiedzieć się, jak dawniej łowiono ryby oraz zobaczyć warsztat szkutniczy, gdzie do dziś buduje się tradycyjne łodzie​. Kultura i tradycje kaszubskie Jastarnia ma głębokie korzenie kaszubskie. Kaszubska kultura jest widoczna zarówno w architekturze, jak i w lokalnych tradycjach. Rybacy dawniej używali tzw. „merków” – znaków graficznych, które oznaczały ich łodzie i narzędzia. Każdy rybak miał swój własny, unikatowy merk, który był dziedziczony z pokolenia na pokolenie​. Dzięki muzeum oraz warsztatom szkutniczym, te tradycje są wciąż żywe. Kuchnia Jastarni – lokalne smaki Bałtyku Tradycyjne ryby i wędzarnie Jednym z największych atutów Jastarni jest lokalna kuchnia, oparta głównie na świeżych rybach. Warto spróbować sandacza w sosie kurkowym, a także belony – ryby o długim dziobie i niebieskich ościach, którą można znaleźć w Zatoce Puckiej​. Na ulicy ks. Bernarda Sychty znajdują się liczne wędzarnie, gdzie można kupić świeżo wędzone ryby, takie jak śledzie czy węgorze. Ten niezapomniany smak i zapach towarzyszy każdemu, kto odwiedza Jastarnię​. Restauracje i lokale gastronomiczne Wśród licznych restauracji wyróżnia się „Łóżko”, które serwuje zarówno klasyczne, jak i nowoczesne dania rybne. Smakosze znajdą tu także solidne zupy rybne oraz opcje mięsne i wegetariańskie. Po smacznym posiłku warto zatrzymać się w jednej z lokalnych kawiarni na aromatyczną kawę z mlekiem, idealną na chłodniejsze dni​. Sporty wodne i atrakcje turystyczne Kitesurfing i windsurfing Jastarnia to raj dla miłośników sportów wodnych. Molo przy zatoce jest centrum życia kitesurfingowego i windsurfingowego. Można tu nie tylko wypożyczyć sprzęt, ale także zapisać się na kursy, które pozwalają zarówno początkującym, jak i zaawansowanym entuzjastom sportów wodnych cieszyć się wiatrem i falami​. Spacer po porcie Malowniczy port w Jastarni to idealne miejsce na popołudniowy spacer. Kolorowe kutry rybackie, marina oraz widok na Zatokę Pucką tworzą wyjątkowy klimat. To właśnie tu można zobaczyć wcześniej wspomniane kaszubskie pomeranki, które są symbolem szkutniczych tradycji regionu​. Noclegi w Jastarni Hotele, apartamenty i pensjonaty W Jastarni znajduje się wiele komfortowych miejsc noclegowych. Wśród nich wyróżnia się Hotel Jastarnia, położony blisko portu, który łączy wygodę z lokalnym kolorytem​. Dla tych, którzy szukają bliskości natury, dostępne są również kempingi oraz apartamenty, takie jak kompleks Wydma & Las, które oferują ciszę i spokój. Jak dojechać do Jastarni? Transport publiczny Dojazd do Jastarni jest bardzo wygodny, szczególnie w sezonie wakacyjnym, gdy kursują bezpośrednie pociągi z Warszawy, Krakowa i Wrocławia. Dla tych, którzy preferują podróż rowerem, Półwysep Helski oferuje doskonałą infrastrukturę rowerową, umożliwiającą bezpieczne przemieszczanie się po okolicy​. Alternatywne środki transportu Podczas pobytu w Jastarni warto skorzystać z lokalnych rejsów kutrami, które stanowią atrakcję samą w sobie. Rejsy z Jastarni do Helu to doskonały sposób na zwiedzenie wybrzeża i cieszenie się morską przygodą​. Podsumowanie Jastarnia to miejsce, które oferuje zarówno piękno natury, jak i bogatą tradycję kaszubską. Oprócz plaż i sportów wodnych, znajdziesz tu także doskonałą kuchnię oraz spokojną atmosferę, która pozwala na pełen relaks. Niezależnie od pory roku, warto odwiedzić ten wyjątkowy nadmorski kurort i odkryć jego urok.
Wycieczka po Skanii – atrakcje turystyczne, historia i kultura południowej Szwecji
Skania to malowniczy region w południowej Szwecji, który oferuje turystom bogactwo atrakcji – od średniowiecznych zamków, przez urokliwe miasteczka, po trasy rowerowe wzdłuż wybrzeża. Odkryj najważniejsze miejsca i dowiedz się, dlaczego warto spędzić tu wakacje.
Spis treści: Atrakcje turystyczne Skanii Trasy rowerowe i piesze w Skanii – odkrywanie natury Kultura i sztuka w Skanii – centrum kreatywności Średniowieczne zamki i twierdze Skanii Podsumowanie Skania to region, który oferuje turystom unikatową mieszankę dramatycznej historii, zapierających dech w piersiach krajobrazów i bogatych doświadczeń kulturalnych. Położona na południu Szwecji, Skania jest miejscem, gdzie każda podróż staje się odkryciem – zarówno dla miłośników historii, jak i tych, którzy poszukują bliskiego kontaktu z naturą. Region ten słynie z pięknych wybrzeży, malowniczych miasteczek i niezliczonych atrakcji dla miłośników aktywnego wypoczynku. Świetnie przygotowane trasy rowerowe oraz piesze szlaki, takie jak Skåneleden, zachęcają do odkrywania uroków południowej Szwecji na świeżym powietrzu. Atrakcje turystyczne Skanii Cytadela w Landskronie – strażniczka historii Landskrona to miasto, które zachwyca zarówno swoją historią, jak i wyjątkowym położeniem. Niezwykle istotnym zabytkiem tego regionu jest Cytadela z XVI wieku – imponująca forteca, która przetrwała liczne konflikty między Szwecją a Danią. Cytadela, nazywana czasem „średniowiecznym okrąglakiem”, zachowała się w niemal nienaruszonym stanie. Stanowi wspaniały przykład architektury obronnej tamtego okresu​. To idealne miejsce na rozpoczęcie wycieczki po Skanii – pełne historii i majestatu. Wyspa Ven – śladami Tycho Brahe Nieopodal Landskrony znajduje się malownicza wyspa Ven, będąca jedną z największych atrakcji regionu. To tutaj, na tej niewielkiej wyspie, Tycho Brahe – słynny duński astronom – prowadził swoje obserwacje nieba, które przyniosły mu międzynarodową sławę. Obecnie wyspa jest miejscem, gdzie można odwiedzić ośrodek astronomiczny Uraniborg i poczuć atmosferę naukowych odkryć z przeszłości. Wyspa Ven, ze swoimi niesamowitymi widokami na morze i spokojem, stanowi idealne miejsce na relaksujący spacer lub wycieczkę rowerową​. Trasy rowerowe i piesze w Skanii – odkrywanie natury Skania jest rajem dla miłośników aktywnego wypoczynku. Najbardziej znanym szlakiem regionu jest Skåneleden, który biegnie wzdłuż południowego wybrzeża i oferuje turystom spektakularne widoki na morze, łąki oraz malownicze wioski rybackie, takie jak Borstahusen. Ta historyczna wioska, pochodząca z XVIII wieku, jest przykładem autentycznego stylu życia mieszkańców południowej Szwecji. Warto tu zjechać, aby poczuć atmosferę dawnych czasów, a także skosztować świeżych ryb prosto z lokalnego sklepu Borstahusens Fiskaffär​. Podczas wędrówek można podziwiać zarówno przyrodę, jak i imponujące widoki na Bałtyk. Dla miłośników ptaków to idealna okazja do obserwacji unikatowych gatunków gniazdujących w regionie. Skåneleden to propozycja dla tych, którzy chcą spędzić aktywnie czas, łącząc przyjemność z poznawaniem przyrody. Kultura i sztuka w Skanii – centrum kreatywności Skania to również miejsce, gdzie kultura i sztuka kwitną przez cały rok. W Landskronie, urokliwym mieście nad morzem, odbywa się coroczny Landskrona Fotofestival, który przyciąga miłośników fotografii z całego świata. Miasto zamienia się w tym czasie w ogromną galerię, gdzie można podziwiać prace lokalnych i międzynarodowych artystów. Wystawy odbywają się w historycznych budynkach, takich jak Cytadela, a także w nowoczesnych przestrzeniach, jak Pumphuset. To przeszklony budynek nad samą przystanią, który łączy sztukę z pięknymi widokami na morze​. Pumphuset – sztuka i kulinaria nad morzem Pumphuset w Landskronie to nie tylko centrum sztuki, ale także miejsce spotkań dla osób poszukujących wyrafinowanych doznań kulinarnych. Z restauracji w tym budynku roztacza się niesamowity widok na morze, co czyni ten lokal idealnym na chwilę relaksu po długim dniu zwiedzania. Katedra w Lund – duchowe i architektoniczne serce Skanii Podróżując po Skanii, nie można pominąć miasta Lund, które jest jednym z najważniejszych ośrodków akademickich w Szwecji. Na szczególną uwagę zasługuje majestatyczna katedra w Lund, której początki sięgają XII wieku. To tu znajduje się niezwykły zegar astronomiczny, który wciąż prezentuje średniowieczną wizję wszechświata sprzed czasów Kopernika​. Średniowieczne zamki i twierdze Skanii Region Skanii jest bogaty w zamki i twierdze, które stanowią pamiątki po licznych konfliktach między Szwecją a Danią. Jednym z najbardziej malowniczych zamków jest Marsvinsholm, położony niedaleko Ystad, otoczony pięknym parkiem. To doskonałe miejsce na spokojny spacer wśród przyrody, z widokiem na architekturę, która przetrwała wieki​. Ales Stenar – szwedzkie Stonehenge Na wzgórzach Kåsebergi znajdują się tajemnicze kamienne obeliski znane jako Ales Stenar. To formacja składająca się z 59 kamieni, która przypomina słynne Stonehenge w Anglii. Ales Stenar przyciąga turystów zarówno swoją zagadkową historią, jak i pięknymi widokami na Bałtyk​. Podsumowanie Skania to region, który zachwyca swoją różnorodnością. Od dramatycznej historii, przez wspaniałą przyrodę, po bogatą ofertę kulturalną – każdy turysta znajdzie tu coś dla siebie. Niezależnie od tego, czy interesuje Cię zwiedzanie zamków, spacerowanie po malowniczych szlakach, czy obcowanie ze sztuką, Skania z pewnością dostarczy ci niezapomnianych wrażeń.
Mierzeja Kurońska – atrakcje, rowery, plaże. Co warto zobaczyć na Litwie?
Mierzeja Kurońska to unikatowy półwysep nad Morzem Bałtyckim, ciągnący się przez 98 km między Litwą a obwodem królewieckim. Ten wąski skrawek ziemi oddziela Zalew Kuroński od Bałtyku, tworząc niezwykłe krajobrazy, w których dominują majestatyczne wydmy, rozległe lasy i puste plaże. W tym artykule połączymy praktyczne porady z osobistymi refleksjami, odkrywając, co sprawia, że Mierzeja Kurońska jest miejscem tak magicznym.
Spis treści: Jak dotrzeć na Mierzeję Kurońską Najważniejsze atrakcje Mierzei Kurońskiej Rowerem po Mierzei Kurońskiej Nida – azyl artystów i pisarzy Kłajpeda – wrota do Mierzei Podsumowanie Jak dotrzeć na Mierzeję Kurońską? Podróż na Mierzeję Kurońską rozpoczyna się zazwyczaj w Kłajpedzie, mieście pełnym historii, które w średniowieczu nosiło nazwę Memelburg. Aby dostać się na mierzeję, najlepiej skorzystać z promu, który kursuje co 20 minut. Przeprawa trwa zaledwie 7 minut, ale już wtedy zaczynamy odczuwać oddech Bałtyku i magię tego miejsca. Koszt przeprawy dla rodziny z samochodem to 22 euro, jednak na samym półwyspie musimy zapłacić dodatkową opłatę ekologiczną wynoszącą 8 euro. Kłajpeda nie tylko stanowi „wrota do mierzei”, ale także jest miejscem, w którym warto zatrzymać się na dłużej. Miasto oferuje mnóstwo atrakcji – od Muzeum Litwy Mniejszej, pełnego starych map i pocztówek, po średniowieczne uliczki i domy z muru pruskiego. Zdecydowanie warto poświęcić dzień na odkrywanie Kłajpedy, zanim wyruszymy w dalszą podróż. Najważniejsze atrakcje Mierzei Kurońskiej Mierzeja Kurońska jest rajem dla miłośników przyrody i ciszy. Jej największymi atrakcjami są wydmy, które można podziwiać w różnych częściach półwyspu, oraz nieskażona natura, która sprawia, że czujemy się tutaj jak na końcu świata. Wydma Parnidis Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów na Mierzei Kurońskiej jest Wydma Parnidis, mierząca 52 metry. To miejsce nie tylko oferuje zapierające dech w piersiach widoki na morze i Zalew Kuroński, ale także pozwala na chwilę refleksji przy znajdującym się tu zegarze słonecznym. Siedząc na szczycie wydmy i obserwując powolny ruch cieni można poczuć, jak czas zdaje się płynąć wolniej. Ruchome i Martwe Wydmy Nie mniej imponujące są Ruchome Wydmy, które zmieniają swój kształt z roku na rok, przesuwając się pod wpływem silnych wiatrów. Warto przespacerować się po ich szczytach, by zrozumieć, jak natura nieustannie formuje ten krajobraz. Z kolei Martwe Wydmy w pobliżu Pervalki są miejscem o niemal pustynnym charakterze, idealnym do kontemplacji ciszy i przestrzeni. Rowerem po Mierzei Kurońskiej Dla tych, którzy cenią aktywny wypoczynek, Mierzeja Kurońska oferuje doskonale rozwiniętą sieć tras rowerowych. Jedną z najpopularniejszych jest szlak EuroVelo 10, który prowadzi przez całe wybrzeże mierzei. Na rowerze można przemierzyć ponad 50 kilometrów, mijając malownicze wioski, jak Judokrantė, Pervalka czy Preila. Jazda na rowerze po Mierzei Kurońskiej to nie tylko przyjemność dla ciała, ale także dla ducha. Szlaki biegną wzdłuż sosnowych lasów, dzikich plaż i wydm, zapewniając wrażenie, że czas stanął w miejscu. Co więcej, w wielu miejscach można wypożyczyć rower. Ceny zaczynają się od 10 euro za dzień, co sprawia, że jest to przystępna forma aktywnego zwiedzania. Nida – azyl artystów i pisarzy Nida, położona na południowym krańcu Mierzei Kurońskiej, jest miejscem wyjątkowym nie tylko ze względu na swoje piękno, ale także na atmosferę, która przez lata przyciągała artystów i pisarzy. Jednym z najbardziej znanych mieszkańców Nidy był Tomasz Mann, który spędził tu trzy lata, pisząc swoją powieść „Józef i jego bracia”. Drewniany dom Manna, kryty strzechą, do dziś stoi na wzgórzu, skąd roztacza się widok na morze. Wizyta w tym miejscu pozwala zrozumieć, dlaczego tak wielu twórców uważało Nidę za źródło inspiracji. Kłajpeda – wrota do Mierzei Choć Kłajpeda często bywa traktowana jedynie jako punkt tranzytowy w drodze na mierzeję, warto zatrzymać się tutaj na dłużej. Miasto ma bogatą historię, która sięga czasów średniowiecza. Na ulicach można podziwiać nie tylko charakterystyczne budynki z muru pruskiego, ale także liczne rzeźby, takie jak posąg Anusi z Tharau, bohaterki utworu litewskiego poety Szymona Dacha. Dla tych, którzy chcą poznać historię regionu, obowiązkowym punktem jest Muzeum Litwy Mniejszej, które w przystępny sposób prezentuje dzieje Kłajpedy i jej znaczenie jako portu bałtyckiego. Warto również wybrać się na spacer ulicą Turgas, gdzie znajdziemy liczne sklepy, butiki i restauracje oferujące lokalne specjały, takie jak cepeliny czy chłodnik litewski. Podsumowanie Mierzeja Kurońska to miejsce pełne kontrastów – z jednej strony dzika natura i pustka, a z drugiej tętniące życiem miasta, takie jak Kłajpeda i Nida. Bez względu na to, czy szukasz miejsca na spokojny wypoczynek, czy też planujesz aktywne wakacje na rowerze, Mierzeja Kurońska ma wiele do zaoferowania. Od majestatycznych wydm, przez malownicze trasy rowerowe, aż po historyczne miejscowości – każdy znajdzie tu coś dla siebie.
Polacy na drugim miejscu na świecie w liczbie kroków wykonywanych dziennie. Kto nas pokonał?
Jesteśmy wyjątkowo aktywnym narodem. Z globalnego badania wykonanego na zlecenie brytyjskiej sieci klubów fitness wynika, że jeśli chodzi o liczbę kroków wykonywanych dziennie, znajdujemy się na imponującym drugim miejscu światowego podium. Od pierwszego miejsca dzieli nas bardzo niewiele.
Rekordziści w codziennych spacerach Kto najbardziej lubi chodzić? Kto najmniej lubi chodzić? Dawniej mówiło się, że codziennie powinniśmy wykonywać 10 tys. kroków. Dokładniejsze i nowsze badania zweryfikowały to zlecenie. Teraz naukowcy wskazują, że zalecana liczba kroków na dzień to 7–8 tys. Tylko czy jesteśmy w stanie tyle chodzić? Jeśli weźmiemy pod uwagę średnią dla całego świata, odpowiedź brzmi – nie. Z badania przeprowadzonego przez sieć fitnessową PureGym wynika, że średnia dla świata to 5833 kroki dziennie. Czyli o wiele mniej, nie domagają się od nas lekarze i dietetycy. Kto chodzi najwięcej na świecie? Odpowiedź jest niespodziewana. Rekordziści w codziennych spacerach Na pierwszym miejscu w badaniu znaleźli się Duńczycy. Mieszkańcy Danii średnio każdego dnia wykonują 6633 kroki. To aż o 14% więcej niż wynosi średnia dla całego świata. W przywoływanym badaniu Polska znalazła się na doskonałym drugim miejscu. Dziennie robimy 6504 kroki – ponad 11% więcej niż globalnie. Kolejne miejsce zajął inny kraj skandynawski, Szwecja. Za nim uplasowały się Holandia i Szwajcaria. Jak wskazują autorzy badania, w czołówce największych miłośników spacerów znajdują się te nacje, które mocno promują aktywność fizyczną. A także dbają, by przestrzeń publiczna sprzyjała spacerowiczom: w miastach były chodniki i dobrze rozwinięty transport publiczny. Kto najbardziej lubi chodzić? Lista 10 krajów, w których wykonuje się najwięcej kroków dziennie, wygląda następująco: Dania: 6633 (kroków dziennie, średnia) Polska: 6504 Szwecja: 6461 Holandia: 6436 Szwajcaria: 6364 Australia: 6179 Belgia: 6147 Finlandia: 5999 Japonia: 5996 Hiszpania: 5968 Jak widać, pierwszy kraj pozaeuropejski znajduje się na szóstym miejscu. To Australia, gdzie, podobnie w Skandynawii, codzienna aktywność fizyczna jest normalną częścią trybu życia. Wysoko znalazła się również Japonia, kraj z jedną z największych średnich długości życia na świecie. Japończycy żyją przeciętnie 85 lat, Szwajcarzy zaś 84 lata. Nie ma wątpliwości, że zdrowy tryb życia tych nacji przekłada się na jego długość. Kto najmniej lubi chodzić? Jednak na świecie istnieją także kraje, gdzie chodzi się znacznie mniej. I których mieszkańcy dziennie nie wykonują nawet 5 tys. kroków. Brazylijczycy robią przeciętnie zaledwie nieco ponad 4 tys. kroków, zaś mieszkańcy Republiki Południowej Afryki 4376. Poniżej globalnej średniej znalazły się również niektóre kraje europejskie. Mniej niż 5833 kroków dziennie robią Włosi i Francuzi. O czym mówi nam to badanie? Na pewno generalnie wskazuje, jaki jest w danej nacji stosunek do aktywności fizycznej. Ale nie tylko to. Pewne narody mogą chodzić mniej – a przez to wypadać gorzej w tego rodzaju rankingach – z powodu słabo rozwiniętej infrastruktury. W mniej zamożnych państwach ludzie zmuszeni są polegać na samochodach albo rowerach. Nic więc dziwnego, że średnia liczba kroków, jaką wykonują każdego dnia, nie jest imponująca. Badanie zostało przeprowadzone z użyciem internetowych platform badawczych Prolific i OnePoll. Respondenci mieli odpowiedzieć na pytanie, ile kroków dziennie wykonują, na podstawie wskazań z własnych krokomierzy i innych urządzeń zliczających kroki. Następnie podzielono ich na nacje i policzono dla nich średnie. Źródło: PureGym. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Musimy robić 10 tysięcy kroków dziennie – prawda czy mit?
Ile kroków dziennie powinniśmy wykonywać? Jakie korzyści daje codzienna aktywność? I czy siedzący tryb życia faktycznie zabija? O tym wszystkim rozmawiamy w najnowszym podcaście.
W tym artykule: Ile kroków dziennie powinniśmy robić? Czym mierzyć kroki? Co jeszcze można zrobić dla zdrowia? Czy siedzenie zabija? Każdego dnia należy zrobić 10 tysięcy kroków. To jedna z najpopularniejszych porad związanych ze zdrowym trybem życia. Jednak zalecenie nie pochodzi od naukowców czy lekarzy. Stworzyli je japońscy marketingowcy, przygotowujący kampanię dla pierwszych krokomierzy. Było to w 1964 r., przy okazji Igrzysk Olimpijskich w Tokio. Od tamtej pory idea 10 tysięcy kroków obiegła cały świat. Liczba została wybrana arbitralnie – łatwo ją było zapamiętać. Po kilku dekadach nakaz zyskał status niepodważalnej prawdy. – Te dziesięć tysięcy kroków to jest chwyt marketingowo-psychologiczny – mówi Julian Sobiech, fizjoterapeuta, dietetyk, twórca portalu „Jak dożyć setki” i autor książki pod tym samym tytułem. – Nasz aparat ruchu nie ma takiego licznika. Reaguje bardzo dobrze już przy dużo krótszych dystansach – zaznacza Sobiech. Ile kroków dziennie powinniśmy robić? W 2022 r. zespół kierowany przez dr Amandę Paluch z University of Massachusetts porównał dane aż 47 tys. osób. Stwierdził, że optymalna liczba kroków, jaką powinniśmy wykonywać dziennie, zależy od wieku. Dla osób starszych było to 6-8 tysięcy. Dla młodszych: między 8 a 10 tysięcy. – Czy warto robić 10 tysięcy kroków? Absolutnie tak – potwierdza Sobiech. Minimum jest jednak nieco mniejsze. Dla zdrowego dorosłego człowieka to 8 tys. kroków. Małe dzieci potrzebują więcej ruchu – mierząc w krokach, nawet 14-16 tys. Ale nie ma po co zakładać im trackerów i rygorystycznie pilnować tego limitu. Rodzice najlepiej wiedzą, czy ich dzieci są aktywne, czy nie. Czym mierzyć kroki? Za to dla dorosłych trackery mają jak najbardziej sens. Nie muszą przy tym być wymyślnym i bardzo drogim sprzętem. – Nawet tańsze opaski sportowe za kilkadziesiąt złotych motywują i wyznaczają cel. I to mimo że nie są superprezycyjne – mówi Sobiech. Samo śledzenie kroków jest już dobrze opanowaną technologią. Jeśli chcemy korzystać głównie z tej funkcji opaski, nie musimy wydawać na nią fortuny. Ile wynosi minimum dziennego ruchu? Trzy tysiące kroków. – To jest pułap chroniący nasze stawy przed zbyt szybkim starzeniem oraz chorobą zwyrodnieniową – wyjaśnia Julian Sobiech. – Dla mnie jako fizjoterapeuty ważne jest, by nawet pacjenci na wczesnym etapie choroby zwyrodnieniowej chodzili jak najwięcej. W takim przypadku nie można zrobić nic gorszego, niż całkowicie zrezygnować z ruchu – ostrzega. Chodzenie to nasza podstawowa aktywność: najbardziej naturalna i najzdrowsza. – Zachęcam do tego, by również ćwiczyć siłowo, uprawiać inne sporty. Jednak gdybym miał wybrać jedną aktywność, to chodzenie jest absolutnie najważniejsze – uważa Sobiech. Ćwiczenia służą wszystkim. Okazuje się jednak, że kobiety zyskują dzięki nim więcej niż mężczyźni Kobiety, które stawiają na regularne ćwiczenia, mogą w większym stopniu niż mężczyźni cieszyć się zdrowiem i szansami na długie życie. Wykazało to badanie przeprowadzone na grupie kil... Co jeszcze można zrobić dla zdrowia? Jeśli na co dzień ruszamy się mało, warto jak najczęściej zmieniać pozycję. Dotyczy to szczególnie tych, którzy dużo czasu spędzają, siedząc. Wówczas najlepiej jak najczęściej wstawać. Ale nie tylko. – Równie dobrze można zmieniać pozycję na krześle – mówi Sobiech. – Trochę się obniżyć, siąść bokiem, choćby na chwilę, przeciągnąć się. Siedzący tryb życia nie zaszkodzi nam, jeśli nadrabiamy to na przestrzeni całej doby – zaznacza fizjoterapeuta. Ważne jest też ergonomiczne siedzenie. Oparcie musi być dostosowane do naszego wzrostu, a krzesło mieć odpowiednie podłokietniki, zapewniające wygodną pozycję i oparcie dla ramion. Czy siedzenie zabija? – Pracując przy biurku, stosuję zasadę 60 na 30. Czyli 60 kroków na każde 30 minut siedzenia – podpowiada Sobiech. Jeśli zaś nie chce przerywać pracy, po jej zakończeniu sumuje „zaległe” kroki. I np. po dwóch godzinach w pozycji siedzącej wykonuje 200-300 kroków. Nie należy przy tym bać się siedzącego trybu życia. – Nie ma nic gorszego, niż zacząć stresować się tym, że siedzimy – zauważa Sobiech. – Siedzenie jest po to, by było nam komfortowo i by odpoczywać. Czasami mówi się, że siedzenie przeciąża kręgosłup. No właśnie nie! Bóle lędźwi biorą się z przykurczu, z niedoboru ruchu. Bóle karku i łopatek z braku oparcia dla rąk. Z siedzenia mamy czerpać przyjemność. Ma być nam wygodnie. Do tego warto dołożyć trochę ruchu w pozostałych częściach doby – i będzie ok – podsumowuje fizjoterapeuta. Całą rozmowę można wysłuchać w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify.
Spacerujesz, nie zachorujesz. Przed jakimi schorzeniami chroni codzienne chodzenie pieszo?
W nowym badaniu naukowcy opracowali listę chorób, przed którymi chroni nas codzienny zwyczaj udawania się na spacer. Przed czym chroni chodzenie pieszo?
W tym artykule: Przed czym chronią nas spacery? Jak badano chodzenie pieszo? Kto nosi krokomierze? Wydaje się oczywiste i od dawna udowodnione, że liczba kroków, jaką codziennie wykonujemy, ma pozytywny wpływ na nasze zdrowie. Diabeł jednak tkwi w szczegółach. Gdy przeprowadza się rzetelne badania naukowe, czasami okazuje się, że obiegowe prawdy nie do końca odpowiadają rzeczywistości. Tak było na przykład z zalecaną codzienną liczbą kroków, których zrobienie miało utrzymywać nas w dobrym zdrowiu. Przez długi czas panowało przekonanie, że granicą, którą powinniśmy przekraczać każdego dnia, jest 10 tys. kroków. Dopiero niedawno ta wielkość została zweryfikowana. Naukowcy wykazali, że dla zachowania zdrowia i zmniejszenia ryzyka przedwczesnej śmierci wystarczające jest zrobienie dziennie 7,5 tys. kroków. Przed czym chronią nas spacery? A co z chorobami, przed którymi ma nas chronić codzienne chodzenie pieszo? Znów obiegowa wiedza kazałaby wymienić schorzenia układu krążenia czy otyłość. Wskazują na to również liczne badania naukowe. W czasopiśmie naukowym „Nature Medicine” ukazała się praca, która na pozór wydaje się powtórzeniem wielokrotnie prowadzonych analiz. I która prowadzi do podobnych wniosków. Znów wymieniane są w niej choroby, których mamy większą szansę uniknąć, jeśli codziennie wybieramy się na spacer. Są to: refluks, zespół bezdechu sennego, otyłość, depresja. Jak często ćwiczyć? Badania wykazały, że wystarczą tylko weekendy Często zastanawiamy się, jak często powinniśmy ćwiczyć. To trudne pytanie, ale jak zwykle naukowcy przychodzą z odpowiedzią. Naukowcy policzyli, że zrobienie 8 tys. i więcej kroków dziennie zmniejsza ryzyko zapadnięcia na którąkolwiek z nich. Z kolei dla nadciśnienia i cukrzycy 8 tys. kroków było granicą – przekroczenie jej nie zwiększało już szansy na zmniejszenie ryzyka zachorowania. Jak badano chodzenie pieszo? Dlaczego praca ta okazała się na tyle istotna, że opublikowano ją w tak znaczącym czasopiśmie jak „Nature Medicine”? Ponieważ naukowcy doszli do wyżej opisanych wniosków w inny sposób niż robiono to dotychczas. Zazwyczaj badania dotyczące związku liczby kroków ze stanem zdrowia przeprowadzano następująco. Uczestnicy dostawali od badaczy na kilka-kilkanaście dni specjalnie przygotowane krokomierze. Przez ten czas nosili je, a naukowcy rejestrowali ich średnią aktywność fizyczną. Później, co pewien czas, np. co kilka lat, sprawdzali, ile osób z grupy zapadło na dane schorzenie. Badacze z Centrum Medycznego Uniwersytetu Vanderbilta podeszli do zdania inaczej. Skorzystali z danych, pochodzących z komercyjnych opasek rejestrujących aktywność fizyczną. Były one zbierane w ramach programu badawczego „All of Us”, prowadzonego przez US National Institutes of Health's. Tym samym uczeni dotarli do osób, które noszą opaski na co dzień, a nie zakładają je tylko do badań. Badacze wybrali grupę 6 tys. osób, które przez minimum sześć miesięcy nosiły opaski przez więcej niż dziesięć godzin dziennie. Zebrali ich dane z czterech lat. Następnie zmierzyli liczbę kroków i ich intensywność. A także ustalili, ile osób spośród badanych zapadło na różne schorzenia. Porównanie tych danych z danymi dla całej populacji dało opisane wyżej wnioski. Kto nosi krokomierze? Oczywiście, jak łatwo się domyślić, grupa, na którą swoją uwagę skierowali w ten sposób badacze, była szczególna. Wśród badanych więcej było kobiet, osób białych i tych, które ukończyły studia. Grupa ta była również średnio bardziej aktywna niż reszta populacji. 15 najpiękniejszych tras pieszych w Polsce Dla aktywnych przygotowaliśmy przegląd najpiękniejszych szlaków pieszych na terenie Polski - tych jedno i kilkunastodniowych. Pakuj plecak i ruszaj! Zdaniem badaczy nie powoduje to jednak, że ich wyniki są mniej wiarygodne. „To, że odkryliśmy tak wyraźny związek między liczbą kroków a pojawianiem się chorób w aktywnej grupie, wskazuje, że dla ludzi prowadzących siedzący tryb życia będzie on jeszcze silniejszy” - napisali w swojej pracy. W przyszłości uczeni zamierzają skupić się właśnie na osobach, które mało się ruszają. I dokładnie się przyjrzeć temu, jak na ich zdrowie wpłynie zwiększenie aktywności fizycznej. Źródło: Nature Medicine, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Aktywny wypoczynek w Trentino. Trekking czy e-rowery? Sprawdzamy!
Pierwszy wyjazd zagraniczny od wybuchu pandemii. Pierwszy raz w Trentino i, jak okazuje się na miejscu, pierwszy dziennikarz spoza Włoch w tym sezonie. Jestem gotów poznać miejsce, o którym słyszę już od dawna.
W tym artykule: Leśna kąpiel w Parco del Respiro Trekking w Dolomiti di Brenta Jezioro Molveno z perspektywy dwóch kółek Jedz, delektuj się, smakuj i… nie grzesz w kuchni Praktyczne informacje Na lotnisku Bergamo-Orio al Serio ląduję punktualnie o 8 rano. Już kilka minut później jadę samochodem w kierunku Trentino – miejsca, gdzie spędzę najbliższe dni. Butelka chłodnej wody pozwala mi zapomnieć o krótkiej nocy i porannym locie. – Wiesz, Trentino ma bardzo bogatą historię – zagaja kierowca. – Przed laty region leżał na terytorium panowania monarchii austro-węgierskiej. Te wpływy widać do dziś, nie tylko w kuchni, ale też w mentalności. Często powtarzam, że Trentino to most do innych kultur – dodaje. Wkręcam się jego w opowieść. – To bardzo włoski region, ale pod pewnymi względami różni się od reszty kraju. Na przykład, mój dziadek miał bardzo jasne blond włosy – śmieje się mój rozmówca. Po krótkiej drzemce w aucie widzę, że otoczenie nie wygląda już tak, jak jeszcze pół godziny temu. Płaskie tereny ustąpiły miejsca górom. Kierowca z wyraźnym entuzjazmem wita mnie w Trentino. Czas rozpocząć włoską przygodę! Leśna kąpiel w Parco del Respiro O leśnych kąpielach po raz pierwszy usłyszałem kilka miesięcy temu. Wtedy nie była to jeszcze szczególnie popularna aktywność. Za chwilę będę miał okazję dowiedzieć się, na czym tak naprawdę polega. Wprowadza mnie Stefania. – Możesz wybrać dowolny kamień i zostawić w nim dręczące cię myśli. Nie ma sensu zabierać ich do lasu – zachęca. Chwilę później przechodzimy przez symboliczną „bramę między światami”. Kątem oka widzę, że Stefania wykonuje coś na wzór wycierania butów. Sam przykucam, dotykam ściółki i dziękuję drzewom za to, że są. Za tlen, za cień i za wszystkie inne dary, których na co dzień nie doceniam. Leśna kąpiel składa się z 5 ćwiczeń. Najpierw oboje skupiamy swoją uwagę na cieniu i padających na ziemię snopach światła. Po rozbudzeniu wzroku pora na słuch. Przez kilkaset metrów idziemy w absolutnej ciszy, koncentrując się na dochodzących z różnych stron dźwiękach. Stefania przerywa milczenie specjalnym dzwonkiem w momencie, kiedy dochodzimy do miejsca z „wyjątkową energią”. Siadam pod największym z drzew. Moja przewodniczka inicjuję krótką medytację. – Skup się na oddechu. Wdech i wydech... Powietrze przechodzi kolejno przez wszystkie części ciała – mówi spokojnie. Takie ćwiczenie, nawet jeśli trwa tylko kilka minut, potrafi być bardzo relaksujące. Zwłaszcza na łonie natury. Po medytacji nawet szyszki pod nogami kują jakby mniej. Wyciszeni ruszamy dalej doświadczać las. Kolejno przez dotyk, a następnie przez serce. – Idź nie tam, gdzie prowadzi cię wzrok, a tam gdzie czujesz. Po drodze zbieraj gałązki, szyszki i inne dary lasu, które przykuwają twoją uwagę – instruuje mnie Stefania. Oboje nieco chaotycznie chodzimy między drzewami. Dzwonek ponownie oznacza koniec ćwiczenia, a przynajmniej jego pierwszej części. Z zebranych darów lasu robimy autorską mandalę. Z pozornie przypadkowych przedmiotów udało nam się stworzyć coś intrygującego. Parco del Respiro leży na skraju wioski Fai della Paganella. Dlaczego właśnie w tym lesie warto zażyć leśnej kąpieli? Oczywiste atuty estetyczne to nie wszystko. Gęsto rosnące w lesie buki są dodatkowo źródłem monoterpenów – związków chemicznych o silnych właściwościach zapachowych. Razem z sosnami i świerkami drzewa tworzą wyjątkowy mikroklimat polecany szczególnie osobom, które borykają się z chorobami kardiologicznymi. Kto lubi poczuć, jak serce bije mocniej, powinien rozważyć spacer jedną z pieszych tras w Parco del Respiro. Szlaki nie są bardzo wymagające i żaden z nich nie jest dłuższy niż kilka kilometrów. Ze względu na sąsiedztwo znanych na całym świecie Dolomitów, inne, mniejsze wzniesienia w regionie nie są tak tłumnie oblegane. Możemy zatem w spokoju nacieszyć się panoramą okolicznych miast i miasteczek, w tym Trydentu. Trekking w Dolomiti di Brenta Pierwszy pełny dzień w Trentino. Wypoczęty i podekscytowany czekam na przewodnika. Dziś będzie aktywnie. Wiem tylko tyle, że wybieramy się w góry. Nauczony doświadczeniem własnym oraz znajomych piechurów wkładam wygodne buty trekkingowe. Do plecaka zabieram tylko to, co najważniejsze (w tym m.in.: dwie butelki wody, batonik, krem z filtrem i kapelusz, gdyby słońce jednak zechciało wyjść zza chmur). Zbędne kilogramy na plecach to ostatnie, co będzie mi potrzebne po kilkunastu kilometrach marszu. Samuele już na mnie czeka. To on pokaże mi dziś najpiękniejsze miejsca w Dolomiti di Brenta. Nazwa tego pasma górskiego jest myląca. Paganella (2,124 m n.p.m.), na którą się wybieramy, nie leży w Dolomitach, tylko w górach, które mają podobną budową geologiczną. Szczyt zdobywamy „na leniucha”, czyli wjeżdżając dwoma kolejkami z miasta Andalo. Druga z nich to wyciąg narciarski, z którego zimą tłumnie korzystają turyści – również z Polski. Oczywiście na Paganellę można wejść też pieszo lub wjechać rowerem, co wcale nie musi być tak męczące, jak się wydaje. O tym jednak później. Im wyżej, tym chłodniej, a górskie widoki robią się coraz ciekawsze. – Zobacz, świstak. Jest tu prawie za każdym razem, kiedy rano wjeżdżam na górę – mówi Samuele. Rzeczywiście, pod nogami widzę charakterystycznego futrzaka, który do dziś wielu Polakom kojarzy się z zawijaniem w sreberka. Trekking zaczynamy od Sentiero delle Aquile. Szlak ma swój początek na szczycie Paganella, a jego całkowite przejście, zgodnie z drogowskazami, powinno zająć około godziny i 15 minut. Jednym z ciekawszych miejsc, jakie widzimy po drodze, jest naturalna jaskinia. Mój przewodnik opowiada, że bije w niej źródło wody, dzięki której ludzie są młodsi. Obaj uzupełniamy bidony do pełna. W porównaniu do mijanej via ferraty trasa nie jest trudna, ale i tak trzeba być ostrożnym. Zwłaszcza na odcinku ze stalowym łańcuchem. Za nim czeka na nas... dzwonek. – Możesz pomyśleć marzenie i zadzwonić – wyjaśnia Samuele. Nie zastanawiając się dwa razy, szybko chwytam za sznurek. Kolejny etap trasy jest już o wiele prostszy. Co prawda wspinamy się coraz wyżej (w sumie przewyższenie na trasie wynosi około 155 metrów), ale droga jest coraz szersza. Strome krawędzie oddalają się na bezpieczną odległość od moich stóp, ale widoki nie tracą na jakości. Jest pięknie, po prostu. Po dotarciu do rozwidlenia dróg nie wracamy na szczyt. I dobrze, bo nie chcę jeszcze wracać do miasta. Zamiast tego kontynuujemy wycieczkę, idąc szlakiem z numerem 602. – To stare oznakowanie. Przed rozpowszechnieniem nawigacji GPS służyło przede wszystkim ratownikom górskim – dowiaduję się od Samuele. Jezioro Molveno z perspektywy dwóch kółek Na wycieczkę rowerową czekam z ekscytacją i pewnymi obawami. Jak wiele osób w pandemii mocno ograniczyłem aktywność fizyczną i forma już nie ta, co jeszcze półtora roku temu. Na miejscu moje obawy znikają. Przygodę z jednośladem zaczynam w centrum miasteczka Andalo. Tuż obok kolejki, którą wjeżdża się na Pagenellę, mieści się wypożyczalnia rowerów Pagenella Bike Academy. Okazuje się, że razem z Eleną, moją przewodniczką, będziemy jeździć elektrycznymi rowerami górskimi eMTB. Już sam silnik sprawia, że jazda jest przyjemniejsza, a przed stromymi podjazdami mogę nie tylko zmienić przerzutki, ale też włączyć wspomaganie. Kiedy jedziemy w kierunku jeziora Molveno, przypominam sobie rowerzystów mijanych wczoraj. Już wiem, że wcale nie musieli być aż tak bardzo wysportowani, jak mi się wydawało. Trasa jest pełna wzniesień i wyboista. Nie odczuwam tego jednak na moim rowerze. Szlakiem poruszają się zarówno cykliści, jak i piesi turyści. Mijamy się bezkolizyjnie. Wygląda na to, że przez kilka sezonów obie grupy nauczyły się żyć ze sobą w zgodzie. – Rowery elektryczne cieszą się ogromną popularnością. Zwłaszcza teraz, kiedy ludzie chcą wrócić do formy po długich miesiącach spędzonych w domu – mówi Elena. Jak dodaje, latem uczy dzieci i młodzież szusowania na dwóch kółkach, a zimą prowadzi lekcje jazdy na nartach i snowboardzie. To kolejne potwierdzenie tego, że w Trentino sezon na aktywny wypoczynek trwa cały rok. Po około 30 minutach dojeżdżamy do jeziora Molveno. – Przepięknie – tylko tyle jestem w stanie powiedzieć. Turkusowa woda bajecznie komponuje się, z otaczającymi ją górami. Samo jezioro jest ogromne i, jak się potem dowiaduję, dość chłodne. To dlatego, że choć sztuczne, to jest zasilane wodą z lodowca. Niska temperatura nie odstrasza jednak plażowiczów i amatorów sportów wodnych. Po drodze mijamy kilka osób pływających na deskach SUP. Naprzeciwko niewielkiej plaży mieści się pole campingowe. Widzę całkiem sporo kamperów i namiotów. Wcale nie dziwię się przyjezdnym. Sam chciałbym wstawać co rano z widokiem na takie jezioro. Kiedy okrążamy Molveno droga jest już płaska. Na chwilę zjeżdżamy z trasy, żeby zobaczyć drugi, mniejszy ale równie urokliwy akwen – jezioro Nembia. Nie widzę żadnej wypożyczalni ze sprzętem sportowym. Ludzi też jest znacznie mniej. Drewniany pomost za to aż prosi się, żeby usiąść z książką i wdychać rześkie, górskie powietrze. Na to nie mamy jednak czasu. Jedziemy dalej, w kierunku miasta. Na obiad. Jedz, delektuj się, smakuj i… nie grzesz w kuchni Pamiętacie film „Jedz, módl się, kochaj” z Julią Roberts w roli głównej? Grana przez nią Liz rozpoczyna swoją podróż po świecie od Włoch, gdzie oddaje się przyjemności jedzenia. W Trentino wielokrotnie przypominam sobie sceny z knajpek i restauracji. Na moich talerzach kolejno ląduje wszystko to, co powinno: pizza, spaghetti, gnocchi... W kieliszku oczywiście wino. Jak się dowiaduję, pasta nie jest najpopularniejszym przysmakiem na północy Włoch, ale i tu praktycznie w każdym menu znajduję tagliatelle z różnymi dodatkami, najczęściej dziczyzną i regionalnymi serami. Za każdym razem, kiedy zastanawiam się, co zamówić na obiad lub kolację słyszę, że specjałem kuchni Trentino jest polenta. Przedostatniego dnia wyjazdu decyduję się właśnie na gotowaną kaszę z mąką. Lokalny przysmak okazuje się lekkim, a zaraz sycącym dodatkiem do mięs, serów lub grzybów. Lubię to! Polenta zawdzięcza swoją popularność temu, że jest bardzo prosta w przygotowaniu, a składniki są łatwe do zdobycia. Każdy posiłek w towarzystwie Włochów jest okazją do rozmów o lokalnej kuchni i grzechach, jakich dopuszczają się zagraniczni restauratorzy. – Najbardziej dziwią mnie Amerykanie, kiedy w filmach zamawiają jedną pizzę na paczkę znajomych. Przecież to danie dla jednej osoby – burzy się moja przewodniczka. Jak dodaje, niedopuszczalna jest też pizza z ananasem (niestety) albo jeszcze gorzej z keczupem. Kolejne poważne przewinienie to dodawanie mleka do carbonary. Kawa to już oddzielna kwestia. Niemalże świętość. Choć sam na co dzień jej nie pijam, w Trentino robię wyjątek. Serwowana w maleńkich filiżankach rzeczywiście pobudza i co dla mnie ważniejsze, jest bardzo smaczna. Z początku symboliczne porcje napitku mnie dziwią, ale szybko poznaję metodę. – Są małe, ale mocne. Wiesz, że to prawdziwa kawa. Za granicą zamawiam tylko espresso. Przecież wszystko inne to czarna woda – śmieje się Elena. Jako laik nie mam odwagi wchodzić z nią w dyskusję. Praktyczne informacje W Trentino sezon trwa praktycznie cały rok. Od wiosny do jesieni region odwiedzają głównie miłośnicy trekkingu, wycieczek rowerowych, ale też sportów wodnych – w tej kwestii prym wiedzie jezioro Garda. Zimą z kolei bardzo chętnie przyjeżdżają narciarze, także z Polski. Większość wypożyczalni sprzętu oferuje lekcje z profesjonalnymi nauczycielami. Wielu mieszkańców Trentino pracuje w branży turystycznej. Miejscowe hotele w dużej mierze nie należą do globalnych koncernów, a są od pokoleń prowadzone przez rodziny. Dojazd na własną rękę samochodem lub tanimi liniami lotniczymi. Wizz Air (Lotnisko Chopina) i Ryanair (Lotnisko Warszawa-Modlin) latają bezpośrednio z Warszawy na lotnisko Bergamo-Orio al Serio.
Szwajcaria: Czasem z góry, czasem pod górkę
Myślisz Szwajcaria, widzisz góry. No pewnie. W końcu to jeden z najbardziej alpejskich krajów w Europie.
Właściwie co jest miarą alpejskości? Najwyższe szczyty. Ponad połowa wszystkich czterotysięczników trafiła się Szwajcarii, mimo że jej granice obejmują stosunkowo niewielki obszar Alp. Są wśród nich takie sławy jak Matterhorn, przystojniak z opakowań szwajcarskich czekoladek, oraz Dufourspitze, o którym mało kto wie, że jest najwyższy w kraju. Nie będziemy jednak zapuszczać się tak wysoko. W czerwcu na przełęczach leży jeszcze śnieg, a sezon turystyczny dopiero się zaczyna. Wybieramy opcję wędrówek raczej bliżej ziemi niż nieba, ale w zasięgu wzroku zawsze będziemy mieć ośnieżone szczyty. Mamy szczęście, że trafiliśmy na takiego entuzjastę. Na pytanie, którą porę najbardziej lubi na odwiedzanie parku, nasz przewodnik Martin odpowiada: „Każdą”. Idziemy głęboką doliną Trupchun w Szwajcarskim Parku Narodowym. Martin zna ją jak własną kieszeń. Kiedy mówi, że strażnicy nazywają to miejsce Serengeti ze względu na obfitość zwierzyny niczym w afrykańskim parku narodowym, wydaje mi się to przesadą. Nie jest. Pnąc się wolno szlakiem, oglądamy stada jeleni z młodymi, kozice, świstaki. Po cichu liczyłam na to, że zobaczę może jednego koziorożca, a tu mamy niemal całą defiladę. Nie możemy odmówić sobie z Mikołajem przyjemności zrobienia zdjęć przez lunetę. Wychodzą zaskakująco dobre i zdradzę dlaczego. Po pierwsze to oczywiście wrodzony talent, po drugie to luneta firmy Swarovski – bentley wśród sprzętu optycznego. Ale jesteśmy przecież w Szwajcarii, tu wszystko jest z górnej półki. Nawet wrażenia. Jak z Tatr do potęgi piątej, bo doliny dłuższe, szczyty wyższe, zwierzyny mnóstwo, śmieci wcale, a ludzie przestrzegają przepisów. A te są bardzo restrykcyjne, ponieważ cały park jest objęty ścisłą ochroną. Od momentu jego założenia, czyli od blisko stu lat, nie prowadzi się tu żadnej gospodarki, nie wycina drzew, nie poluje. Dlatego zwierzyna nie boi się paść na otwartej przestrzeni w ciągu dnia. Dlatego wokół rosną modrzewie i sosny limby tak stare i grube, że potrzeba kilku osób, żeby je objąć. Patrzę na nie jak zaczarowana. Są wspaniałe, wiem, co mówię, w końcu jestem leśnikiem z wykształcenia. Najwięcej ludzi odwiedza dolinę wczesną jesienią, a rekordowa liczba to około tysiąca osób jednego dnia. I pomyśleć, że rekord szlaku nad Morskie Oko to 13 tys. Rzut beretem na zachód (ok. 30 km w linii prostej) rozciąga się Alp Flix, teren równie wyjątkowy co park. Jak na Alpy jest stosunkowo płaski. To mozaika łąk, lasów, torfowisk, jeziorek i skał. Miejsce jest szczególne także dlatego, że hodowla krów nie ogranicza się tu do letniego wypasu. Przez cały rok na plateau mieszkają cztery rodziny, mimo że zimą warunki są naprawdę ciężkie (w końcu to 2000 m n.p.m.). My przez plateau właściwie przebiegamy, zjadamy coś szybko, ale pysznie w schronisku Piz Platta i pędzimy dalej. W pamięć zapada mi jeden z okolicznych szczytów. Jest pęknięty na pół i wygląda jak rozczapierzone nożyce do strzyżenia owiec. Dowiaduję się, że taką właśnie nosi nazwę – Nożyczki. Szwajcaria też ma swoje trójmiasto, górskie oczywiście. We Flims, Laax, Falera zimą rządzą narciarze i snowboardziści, a przez resztę roku rowerzyści. To prawdziwe bicyklowe eldorado: 330 km oznakowanych szlaków o wszystkich stopniach trudności, od rodzinnych po bardzo wymagające. Rowerem górskim można tam wjechać wyżej niż na wysokość naszych Rys, aż pod lodowiec, który spływa z jednego z okolicznych trzytysięczników. Na taką wyprawę nie mamy jednak ani czasu, ani kondycji. Wybieramy więc Runca Trail, szlak downhillowy (do zjazdu)o średnim stopniu trudności (według naszego przewodnika). Kiedy patrzę, z czym przyjdzie się zmierzyć, mam śmierć w oczach. Zapowiada się istny rowerowy rollercoaster! Szlak na kilkuset metrach składa się z ciągów drewnianych kładek, wyprofilowanych wiraży i garbów. Wkoło las. Przy moim zerowym doświadczeniu mam prawo się obawiać. Już widzę siebie rozsmarowaną na którymś drzewie. Na początku częściej prowadzę rower, niż na nim siedzę. Później oswajam bestię i końcowy odcinek szlaku pokonuję w niezłym stylu. O pięknym stylu można mówić w Laax. Działa tam Freestyle Academy, pierwsza taka placówka w Europie, gdzie niezależnie od pogody można ćwiczyć ewolucje na nartach, rowerach i deskach. W Laax w czasie deszczu dzieci się nie nudzą. Więcej – dzięki treningom przez okrągły rok wyrastają z nich mistrzowie w dyscyplinach freestyle’owych. Są tam trampoliny, halfpipe’y, ścianka do wspinaczki i ogromny basen wypełniony gąbkami. Nawet najcięższa osoba po najbardziej szalonym skoku na rowerze z najwyższego halfpipe’a nie ma szansy sięgnąć jego dna. Jest głęboki na 4,5 m, a gąbki wyhamowują impet. Ich skuteczność muszę sprawdzić na własnej skórze. Opróżniam kieszenie – jeśli coś wypadnie, będzie jak przysłowiowa igła w stogu siana. Skaczę ze ścianki wspinaczkowej. Zapadam się po pas. Kiedy usiłuję się wydostać, gąbki podstępnie ściągają mi skarpetki. Trójmiasto ma jeszcze inne atrakcje. Na przykład obłędnie turkusowe jezioro Cauma, które wygląda jak wyjęte z folderu reklamującego wyspy tropikalne, oraz Wielki Kanion, czyli przełom Renu. Rockresort w Laax trudno nazwać atrakcją, to raczej sposób rozwiązania pewnego problemu. W wielu znanych ośrodkach zamożni Szwajcarzy budują domy, które później przez większość roku stoją puste. Z Rockresortem jest inaczej. Właściciele apartamentów mogą przyjechać w określonych tygodniach, a w pozostałym czasie są one wynajmowane. Dochód jest sprawiedliwie rozdzielany pomiędzy wszystkich. Kiedy dowiedziałam się, że na przesiadki mamy minutę, pomyślałam, że to się nie może udać. W kraju, w którym proporcje gór i nizin są z grubsza odwrotne niż w Polsce, istnieje jedna z najgęstszych na świecie sieci kolejowych. Inżynierowie dokonali cudów i pociągiem można się dostać w wiele miejsc (odwrotnie niż w Polsce). Na dodatek punktualnie. Wszystko zadziałało więc jak w szwajcarskim zegarku. Nawet wtedy, gdy wsiedliśmy nie w ten pociąg, co trzeba. Był nim Glacier Express. Do dziś pozostaje dla mnie tajemnicą, jakim cudem w tym „nie naszym” pociągu wiedziano, że na tej trasie tego dnia będą podróżować dziennikarze z Polski. Glacier Express reklamuje się jako najwolniejszy pociąg ekspresowy na świecie. U nas takie hasło zakrawałoby na smutną ironię, w Szwajcarii jest jak najbardziej na miejscu. To nie środek lokomocji, to czysta przyjemność. Obsługa kelnerska, audioprzewodnik w kilku językach i panoramiczne szyby. Naprawdę jest co przez nie oglądać. „Ekspress Lodowcowy” kursuje między dwoma słynnymi kurortami – St. Moritz w Gryzonii i Zermatt w kantonie Valais. To tak, jakby dojechać pociągiem bezpośrednio jednego dnia na przykład ze Szklarskiej Poręby do Zakopanego (sprawdziłam, nie da się). Glacier Express przejeżdża na całej trasie przez blisko setkę tuneli i niemal trzy setki mostów, z których najbardziej imponującym jest Landwasserviadukt. Zanim się na niego wtoczy, zwalnia do żółwiego tempa, tak żeby pasażerowie mogli zrobić zdjęcia. To trochę tłumaczy, dlaczego 300 km dzielące St. Moritz i Zermatt pokonuje w 7 godz. Drugim miejscem, gdzie jego prędkość bardzo spada, jest Oberalppass, przełęcz na wysokości 2033 m, na którą musi się wdrapać. To się nazywa podroż koleją! Wsiadaliśmy do pociągu w Gryzonii, wysiedliśmy w mieście Sierre. Właściwie stacja mogłaby nosić nazwę Inna Bajka, choć to przecież ten sam kraj. Tu mówi się po francusku, stoki są pokryte hektarami winnic, ludzie zdają się być bardziej wyluzowani. – Wino i krowy definiują mieszkańców kantonu Valais – tłumaczy Valerie, nasza przewodniczka, kiedy degustujemy lokalne trunki i zajadamy się raclette, tutejszym specjałem z sera. No to już wiemy, co trzeba tu zobaczyć. Najpierw krotka wyprawa szlakiem winnym w okolicach miasta Sion. Pewnie wyobrażacie sobie, że odwiedzamy kolejne piwnice i idziemy coraz bardziej chwiejnym krokiem. Otóż nie. Maszerujemy dziarsko wzdłuż kamiennych murków i kanałów irygacyjnych zwanych bisse, które pamiętają czasy średniowiecza. Dziś już nie służą do nawadniania winnic, ale wyznaczają szlaki turystyczne. Ciągną się kilometrami i nadal płynie nimi woda, dają więc orzeźwienie. Co jakiś czas mijamy szyldy restauracji działających w winnicach. Jest więc wszystko, czego potrzeba do szczęścia tym, co kochają słońce, dobre jedzenie i ośnieżone Alpy, ale te ostatnie najchętniej z daleka. Zanim ujrzymy krowy, dumę mieszkańcow kantonu Valais, jedziemy zobaczyć w górach coś, czym szczyci się cała Szwajcaria. To Grande Dixence, największa na świecie zapora grawitacyjna. Samą masą jest w stanie utrzymać miliony metrow sześciennych wody. Mam mieszane uczucia. Taka zapora oznacza ogromną ingerencję w otoczenie. Ale kiedy stoję na jej koronie i gapię się na malachitowe jezioro w górskiej scenerii, muszę przyznać, że to jedno z najbardziej imponujących dzieł człowieka. Z przewodnikiem można się zapuścić w labirynt korytarzy w środku zapory. Wchodzę z oporem, 15 mln ton betonu użytych do budowy zdaje się napierać ze wszystkich stron. Na ścianach są wyświetlane informacje na temat tej konstrukcji. Większość liczb ją opisujących jest tak olbrzymia, że aż trudna do ogarnięcia. Może dlatego największe wrażenie robi na mnie skromne 11 cm. Przynajmniej mogę sobie odmierzyć. O tyle wygina się korona tamy, kiedy zbiornik jest maksymalnie wypełniony wodą. Coś jeszcze może zaskoczyć w kantonie Valais? Może. Słyszałam o walkach byków, kogutów, psów, ale żeby bitwy toczyły ze sobą krowy? W taki sposób ustalają hierarchię czarne krowy hodowane tylko w dolinie Herens. Mają krótkie nogi, co ułatwia im poruszanie się po górskich pastwiskach, i długie rogi, które upodabniają je do afrykańskiego bydła. Co roku odbywają się zawody, na których hodowcy wystawiają najlepsze (czytaj: najwaleczniejsze) sztuki. My ich waleczność poznajemy w Evolene. Miejscowość, podobnie jak inne w dolinie, zdaje się wyrastać wprost z gór – tak doskonałą harmonią drewna, kamienia i ziemi są tutejsze domy. Tradycyjna zabudowa przyciąga do Evolene wielu turystów, choć jej popularność raczej nie przebije położonego kilka dolin dalej kurortu Zermatt. Tam magnesem jest Matterhorn, najbardziej rozpoznawalna góra Szwajcarii. Ale mieszkańcy Evolene nie mają powodów do „kompleksu Matterhornu”. Cenią spokój i kameralność swojej doliny, poza tym natura obdarzyła ich równie szczodrze. Mają Dent Blanche, gorę o pięknym regularnym kształcie i podobnej wysokości. A Matterhorn? To tylko mały kamyk, mówią złośliwie. I rzeczywiście – wygląda stamtąd niepozornie.
Jak zmienić wakacyjny scenariusz leżenia do „góry brzuchem”?
Po wielu miesiącach wytężonej pracy w biurze tęsknisz za słodkim lenistwem na egzotycznej plaży? Niestety, realizując to marzenie, wcale nie wypoczniesz. Dlaczego? Aby móc się w ten sposób relaksować, trzeba najpierw zmęczyć cały organizm, a nie tylko szare komórki. Lenistwo posłuży jedynie tym, którzy na co dzień pracują fizycznie. Osoby, które wykonują pracę umysłową i prowadzą siedzący tryb życia, powinny spędzać urlop aktywnie. Na ogół podczas urlopu z jeszcze większym natężeniem robisz dokładnie to samo, co zazwyczaj. Energiczne na co dzień osoby intensywnie podróżują, a ci, którzy całymi dniami przesiadują przed telewizorem, przenoszą się z jednego fotela na drugi. Tymczasem urlop to najlepszy czas, by wprowadzić całkowitą odmianę zarówno dla ciała, jak i dla ducha. Wycieczki objazdowe Bardzo ciekawą alternatywą dla wakacji spędzonych na plażowym ręczniku są wycieczki objazdowe. To coraz popularniejsza i z roku na rok częściej wybierana forma spędzania urlopu. Na rynku jest też coraz więcej ciekawych propozycji takich wyjazdów. W ciągu tygodnia lub dwóch można odwiedzić najpiękniejsze zakątki danego kraju lub regionu. Część wycieczek przewiduje czas wolny przez kilka ostatnich dni, które można przeznaczyć na plażowanie, jeśli ktoś nie wyobraża sobie wakacji bez odrobiny lenistwa. Jeden z krajów szczególnie polecanych do zwiedzania w ten sposób to Francja. Południe Francji Południe Francji to nie tylko Lazurowe Wybrzeże. Można tu spędzić wspaniałe wakacje, podróżując mniej znanym, a pełnym atrakcji szlakiem fiordów Morza Śródziemnego, korzystając na przykład z wycieczek objazdowych organizowanych przez biuro podróży ITAKA. Polacy rzadko odwiedzają nadmorski pas w okolicach Marsylii i południowy skraj Prowansji. Podróż po tej krainie to jazda malowniczymi drogami wśród skał wijących się wokół turkusowych zatoczek. Panorama morza jest olśniewająca. Pionowe, strome urwiska wpadające wprost do wody, groty i przesmyki nadają krajobrazowi wyjątkowo atrakcyjnego, romantycznego charakteru. Na tym odcinku wybrzeża Francji nie brakuje magicznych miejsc. Małe, urokliwe miasteczka z wąskimi, cienistymi uliczkami pełnymi magazynów i knajpek, z kolorowymi kamieniczkami, malownicze przystanie i zabytkowe wille ukryte wśród palm, oleandrów i sosen. To wszystko znajdziemy w Cassis lub Saintes-Maries-de-la-Mer. Warto spróbować też tradycyjnej francuskiej kuchni, na przykład zupy rybnej czy owoców morza podawanych na tysiąc sposobów.
Na nartach, desce lub z wędką po Azji i Ameryce Południowej
Zastanawiasz się gdzie zaplanować swój najbliższy urlop, żeby różnił się on od dotychczasowych?
Chciałbyś poznać kraj do którego planujesz podróż z zupełnie innej perspektywy, a przy tym marzy Ci się aktywny wypoczynek? Zjazd na nartach do wnętrza wulkanu, szybowanie na kitesurfingu wzdłuż plaż słonecznej Brazylii, czy polowanie na prawdziwe wodne potwory w rzekach Tajlandii - to tylko nieliczne aktywności, które Fru.pl poleca na jesienny urlop. Coraz częściej wyjazd na urlop nie jest wyjazdem stricte „krajoznawczym”. Z roku na rok, coraz więcej podróżnych decyduje się na urlop organizowany na własną rękę połączony z aktywnym spędzaniem wolnego czasu, np. nurkowaniem, wędkowaniem czy polowaniem w lasach tropikalnych. Miejsce nie jest już celem samym w sobie, a jego wybór jest często podyktowany możliwościami do realizacji konkretnego zainteresowania. - Bieganie z aparatem po muzeach i kościołach czy też całodzienne wylegiwanie się nad basenem jest przez współczesnego turystę coraz częściej zastępowane bardziej aktywną i wyszukaną formę wypoczynku – mówi Zuzanna Konarska z platformy rezerwacji biletów Fru.pl. - Część naszych klientów, decydując się na wyjazd do Azji kilkukrotnie zmienia miejsce zatrzymania - maksymalnie korzysta z atrakcji w danym miejscu, a następnie przenosi się do kolejnego. Do podróżowania wewnątrz kontynentu zachęcają atrakcyjne ceny biletów oferowane przez lokalne linie. Co ciekawe, często samodzielnie organizowane wycieczki, nawet tej nastawionej na aktywny wypoczynek i realizację pasji, jest znacznie tańsze niż wyjazdy organizowane przez biura podróży. Dodatkowo zyskujemy całkowitą niezależność – dodaje Konarska. Kierunki podróży są bardzo różne, jednak sezon jesienny jest zdominowany przez wyjazdy Polaków na kontynent azjatycki. Jak wynika z raportu opublikowanego przez FRU.PL, aż 69% klientów platformy wybrało właśnie ten kierunek. Ma to związek z niskimi cenami przelotu oraz pobytu na miejscu, a także wieloma walorami kulturowo-turystycznymi. Azja to także idealne miejsce do aktywnego spędzania czasu i uprawiania sportów. Na narty do Japonii Kraj Kwitnącej Wiśni to, co ciekawe, wymarzone miejsce dla narciarzy. Powód jest oczywisty – pada tam bardzo dużo śniegu. Miesięczne, obfite opady nikogo w tym kraju nie dziwią, (zima trwa tam identycznie jak w Polsce - od listopada do lutego). Na bazy narciarskie turyści również nie mogą narzekać – północna wyspa Hokkaido, posiada ich całe mnóstwo. Mało tego, warunki narciarskie na Hokkaido są wręcz idealne, gdyż opady przychodzą prosto znad Syberii, śnieg jest suchy, spada go bardzo dużo, a temperatura waha się w granicach -5° C, co stwarza idealne warunki do jazdy. - Turyści wybierają Japonię, gdyż codziennie pada tam dużo śniegu, tak więc każdego dnia jeździ się po świeżym podłożu. Do tego dochodzi niezwykła uprzejmość i chęć do pomocy ze strony lokalnych mieszkańców. Japonia zachwyca ponadto profesjonalną bazą i dopracowanymi w każdym detalu wyciągami i trasami. Wysokości nie są duże, to coś na wzór naszych Beskidów, jednak diametralnie inne otoczenie oraz odmienna kultura i obyczajowość są idealnym tłem do szusowania po tamtejszych stokach – mówi Zuzanna Podgórna prezes Stowarzyszenia Instruktorów i Trenerów Narciarstwa Polskiego Związku Narciarskiego. Fenomenem narciarskiej Japonii jest między innymi ów „puch”, po którym jazda sprawia niezwykłą frajdę. Ponadto Kraj Kwitnącej Wiśni kusi szeregiem nietypowych tras, innych od tych, które możemy znaleźć np. w Alpach. Wysokości nie są duże, gdyż jeździ się przeważnie na 1000 – 1600 m n.p.m., jednak przewaga leśnych tras oraz zapierające dech w piersiach widoki przyprawią każdego, nawet najbardziej wytrawnego narciarza o zachwyt. Jedną z najciekawszych atrakcji jest możliwość zorganizowania wycieczki i zjazdu na nartach do wnętrza wulkanu Yotei, w Parku Narodowym Shikotsu-Tōya, w południowo-zachodniej części wyspy Hokkaido. Z Warszawy do Tokio dotrzemy np. liniami lotniczymi LOT, Aerofłot, KLM, Qatar Airways i Emirates Airlines. Cena najtańszego biletu w jedną stronę, rezerwowanego za pośrednictwem platformy Fru.pl, to ok. 2000 PLN. Z Tokio musimy dostać się do Sapporo na wyspę Hokkaido, również samolotem. Koszt takiego lotu rezerwowanego w serwisie Fru.pl to ok. 270 PLN w jedną stronę, czas lotu – 2 godziny. Następnie po dotarciu do swojego miejsca docelowego, możemy śmiało rozpoczynać narciarską przygodę. Wyprawy wędkarskie Tajlandia to raj dla wędkarzy. Przyciąga amatorów tego sportu z całego świata. Sezon na ryby trwa tam okrągły rok, nawet podczas pory deszczowej. Co prawda opady są intensywne, ale trwają zazwyczaj ok. pół godziny po południu. Tajlandia oferuje wędkarzom pełen wachlarz metod połowu – od wędkarstwa śródlądowego, poprzez morskie, spinning, gruntowe, spławikowe, surf casting oraz oceaniczne – tzw. big game. - Wyprawa na ryby do Tajlandii oferuje uczestnikom możliwość zapolowania na naprawdę potężne okazy. Podczas naszej ostatniej wyprawy każdy miał na koncie przynajmniej jedną rybę o wadze ponad 100 kg. Ponadto występuje tu wiele atrakcyjnych wędkarsko gatunków ryb takich jak chociażby niezwykle waleczny sum czerwonoogonowy, niszczuka krokodyla, czy szereg spotykanych w tym rejonie gatunków piranii, między innymi bardzo groźna ryba pacu – mówi Ireneusz Szatlach, organizator wędkarskich wypraw do Tajlandii. Ponadto w Tajlandii jest bardzo dużo stawów tzw. komercyjnych, do których Tajowie (notabene doskonali wędkarze), sprowadzają dużo gatunków atrakcyjnych wizualnie ryb tropikalnych z Ameryki Południowej. Ale wyprawa wędkarska, to nie tylko samo łowienie. - To Tajlandia, której nie znajdziemy w przewodnikach, Tajlandia tajemnicza, nieodkryta, niemożliwa do zobaczenia podczas zwykłej wycieczki z przewodnikiem – dodaje Ireneusz Szatlach. Koszt takiej wyprawy to około 7 000 zł, czas trwania to tydzień-dwa, a dodatkowym ułatwieniem jest fakt, iż obywatele Polski nie potrzebują wiz na pobyt krótszy niż 30 dni. Transport do Królestwa Tajlandii możliwy jest dzięki liniom np. Qatar Airways i Emirates Airlines, a najtańszy bilet w serwisie Fru.pl można dostać już za 1700 zł. Kitesurfing w Brazylii Na jesień, oprócz Egiptu, Wenezueli i Kenii, Brazylia jest najlepszym miejscem do uprawiania tej dyscypliny sportu. Przemawiają za nią wręcz wymarzone warunki na plażach. Na północ od miejscowości Fortaleza, cieszą się one stabilnymi, równymi, wiejącymi przez dłuższy czas z tą samą prędkością wiatrami. Ich natężenie oscyluje przeważnie między 4 a 6 stopniami w skali Beauforta co wpływa na brak konieczności ciągłego zmieniania latawca. Temperatura wynosi 28°C, a woda przy brzegach jest płytka (do pasa), nawet do kilometra w głąb oceanu. - Brazylia to idealnie miejsce dla stawiających pierwsze kroki kitesurferów - szczególnie atrakcyjne są laguny z płaską wodą np. Cauipe w okolicach Cumbuco, czy też kilka lagun w okolicach miejscowości Guajiru. Bardziej zaawansowani szukają wrażeń na falach, gdzie najbardziej popularne są tzw. downwindy (zjazdy z wiatrem po kilka kilometrów), najczęściej przy asekuracji buggy podążającego plażą lub innego pojazdu terenowego. Ponadto w Brazylii panuje niesamowita atmosfera, którą tworzą głównie przyjaźnie nastawieni ludzie oraz tropikalny klimat – mówi Paulina Ziółkowska ze szkoły kitesurfingu Aloha.pl. Polscy kitesurferzy do tego stopnia upodobali sobie Brazylię, że postanowili otworzyć tam kilka szkół, z których korzystają amatorzy tego sportu z całego świata. Język polski na plaży nieopodal Fortalezy można usłyszeć bardzo często. W miejscowości Paracuru działa też polski hotel VentoBrasil. „Koszt takiej wyprawy oscyluje w granicach od 7 do 8 tysięcy złotych, w czym 5,5 tysiąca zł to koszty przelotu i zakwaterowania. Najpopularniejszą trasą, jest ta z przesiadką w Amsterdamie, gdyż lecąc drugą popularną trasą – przez Lizbonę, musimy wziąć pod uwagę nocleg, który gwarantuje nam przewoźnik TAP PORTUGAL.”- stwierdza Paulina Ziółkowska ze szkoły kitesurfingu Aloha.pl. Transport do Brazylii jest możliwy dzięki liniom British Airways, American Airlines, LOT, KLM i Lufthansa To tylko nieliczne z opisanych pomysły na aktywne spędzenie urlopu, jakie rozpościera przed nami Azja i Ameryka Południowa. Kontynenty oferują bogactwo atrakcji turystycznych, kulinarnych jak i tych wyspecjalizowanych, sprofilowanych stricte pod różne zainteresowania. W połączeniu z atrakcyjnymi biletami oraz stosunkowo niskimi kosztami pobytu na miejscu jest idealnym miejscem do odwiedzenia, choćby jeszcze tej jesieni bądź zimy. *Podane w materiale ceny są aktualne na dzień 7 listopada i dotyczą okresu wylotu od stycznia do kwietnia 2014 roku. Źródło: Fru.pl
Perspektywa zmienia się niewiele, bo raptem o jakieś dwa metry. Ale to wystarczy, żeby było szybciej, piękniej, intensywniej
Poczułam ten zapach od razu – świeżo skoszonej trawy, belek przedzielających boksy i oczywiście koni. Jeszcze nie spały, chociaż do Pajtuńskiego Młyna, osady na Mazurach, dojechaliśmy w nocy. Ze stajni dochodziły odgłosy parskania, chrupania i posapywania. Konie dostały właśnie wieczorne porcje owsa i siana. Karogniada klacz Euforia – mądra, ciekawa świata, ale wymagająca od jeźdźca delikatności i zdecydowania jednocześnie – w ciemności położyła mi łeb na ramieniu. Otoczyła mnie woń koniczyny i tataraku przemieszanego z końskim potem, dla mnie obietnica przyjemności, wiatru we włosach i wolności. Po chwili usiłowała wyjąć mi jabłko z kieszeni. Nie miałam wątpliwości, że to z jej wysokiego grzbietu chcę oglądać świat przez kolejnych parę dni. Solidne śniadanie przed rajdem dla konia i jeźdźca to podstawa. Konie mają oczywiście pierwszeństwo – poranna miarka owsa musi dać siłę do pierwszego popasu. Dla nas jajecznica i pyszne racuchy z jabłkami pani Łucji. Do tego kawa na przebudzenie i chwila relaksu. Po śniadaniu czyścimy konie przy uwiązach. Najpierw szorstką, a potem miękką szczotką przeczesujemy wierzchowce od głowy aż po ogon. Sprawdzamy, czy zwierzę nie ma otarć, zwłaszcza w miejscu, gdzie podpina się popręg, czy w kopyta nie wcisnął się jakiś kamień. Komfort konia zwiększa bezpieczeństwo jeźdźca, ponieważ wierzchowiec, któremu coś przeszkadza, będzie się starał od tego czegoś uwolnić. I nie będzie brał pod uwagę, że siedzimy na jego grzbiecie! Źdźbła słomy w ogonie, jak głosi jeden z przesądów koniarzy, mogą wróżyć rozstanie z siodłem i bliskie spotkanie z podłożem – nie zawsze miękkim. Lepiej więc dokładnie obejrzeć wierzchowca, po co kusić los? Już przy czyszczeniu i siodłaniu widać, w jakim koń jest humorze, co lubi, co może mu przeszkadzać. To także dobry moment na pokazanie mu, kto jest szefem w tym tandemie i że temu szefowi można zaufać. Konie to jedne z najbardziej empatycznych zwierząt. Wyczuwają nasz nastrój, świetnie wiedzą, kiedy się boimy, kiedy brak nam zdecydowania. Wreszcie wyjeżdżamy – ubrani na cebulkę, w bryczesy (żadnych grubych szwów po wewnętrznej stronie ud i niewygodnej bielizny!), kaski i ochraniające łydki cholewki zwane sztylpami albo czapsami. Jedziemy stępem, rozmawiamy. Pogoda jak na zamówienie. Ciepło, lekki wiatr i promienie słońca smagają nasze zmęczone miejskim pośpiechem twarze. Czuję, że wszystkie troski trudnego tygodnia w pracy gdzieś odpłynęły. Skupiam się na drodze przede mną. Za chwilę będzie prosty odcinek – świetny na pierwszy galop. Uważam, żeby za mocno nie przyłożyć łydki do boku Euforii, bo wystartuje jak rakieta i trudno ją będzie wyhamować. Już wiem, co potrafi! Galop dobudził tych, którym nie wystarczyła poranna kawa. Zwalniamy do kłusa i znów możemy spokojnie kontemplować widoki. Fioletowe pole lawendy po prawej, żółte rzepaku po lewej, za pagórkiem widać już las. Tam będzie trochę chłodniej, nachalne muchy przestaną denerwować konie i nas. Najbardziej lubię jeździć leśnymi drogami – te szerokie i piaszczyste zachęcają do galopów. Na wąskich trzeba pamiętać, że koń nie bierze poprawki na nasze kolano czy głowę, kiedy omija wystający konar! Zdarza się, że podczas rajdu gałęzie nieźle wysmagają po twarzy i odkrytych ramionach. W Polsce jest mnóstwo fantastycznych terenów na konne wyprawy. Warmia, Mazury, Suwalszczyzna, Pomorze, Podlasie, Bory Tucholskie, Puszcza Bolimowska – to tylko niektóre. W Bieszczadach, Górach Świętokrzyskich i w Beskidzie Niskim konie są specjalnie przygotowane do wędrówek po stromych zboczach. Najlepiej sprawdzają się w tej roli hucuły – niewielkie, ale bardzo silne koniki hodowane od wieków przez mieszkańców górskich rejonów. Nie boją się, dzielnie podążają za przewodnikiem, a na wielkich łąkach lubią się ze sobą ścigać. Aż wiatr świszczy jeźdźcom w uszach! We wsi Purda zastanawiam się, czy nie potrzebujemy czegoś ze sklepu. Pani Agnieszka, ekspedientka, już przyzwyczaiła się do zakupów robionych z końskiego grzbietu. Kupujemy budyń czekoladowy. Pakujemy go do kieszeni w czaprakach, czyli podkładkach pod siodło. Takie kieszenie to świetny wynalazek – mieszczą się w nich kurtka od deszczu, zapas wody, kanapki, końskie szczotki i wszystko, co się może przydać koniom i jeźdźcom. Trzeba tylko pamiętać, żeby równomiernie rozłożyć ciężar po obu stronach. W czasie naszego rajdu noclegi mamy zaplanowane w zaprzyjaźnionych stajniach. Koce i śpiwory będą na miejscu, nie musimy ich ze sobą wozić przez cały dzień. Co innego na przykład w Mongolii czy Patagonii. Daleko w górach albo na stepie, gdzie do najbliższej osady są setki kilometrów, trzeba mieć ze sobą – zapas jedzenia, koce, namioty, ubrania. Wszystkie te klamoty niesie juczny koń. – Byliśmy całkowicie zdani na naszego przewodnika Ignacio i jego konie – opowiada Tomek Czerniewicz o tygodniowym rajdzie w Patagonii. Było ich pięcioro z przewodnikiem – prawdziwym gauczem, południowoamerykańskim kowbojem przyzwyczajonym do wielomiesięcznych wędrówek po górach. Przestrzenie Patagonii zachęcały do galopad niczym z westernów z lat 60. Konie wiedziały, jak w nich grać, obywało się bez dubli! Myli się w górskich potokach, spali w namiotach, wieczorem rozpalali ognisko i jedli proste potrawy. Smaku pieczonej baraniny nie zapomną do końca życia! Po trzech godzinach jazdy przez las rozglądamy się za miejscem na popas. Trawiasty parking przy wiejskiej gospodzie wydaje się idealny. Właściciel się zgodził. Zsiadamy z koni, ale zanim je rozsiodłamy, wyjmujemy paliki i sznurki. Zrobimy z nich ogrodzenie. Niedługo później siodła i czapraki suszą się na słońcu, rumaki skubią trawę, a my jemy kanapki i delektujemy się widokiem na jezio ro. Słońce pali coraz mocniej, chłodna woda kusi coraz bardziej. – To co, pławimy konie? – rzuca ktoś i nie musi długo czekać na odzew. Za parkingiem jest piaszczyste zejście, nikogo nie ma w pobliżu. Nie ma się co zastanawiać. Zakładamy tylko ogłowia zwierzętom, żeby łatwiej było je złapać, gdyby się spłoszyły. Konie piją łapczywie, słońce też dało im w kość. Zaczynają przednimi nogami mącić wodę – to znak, że chętnie by się w niej położyły. Nie pozwalamy im na to. Wchodzimy coraz głębiej, w pewnym momencie czuję, że mój wierzchowiec płynie. Chwytam się jego grzywy i płyniemy razem! Uśmiechnięci od ucha do ucha zwijamy nasz improwizowany biwak, siodłamy konie i w drogę. Długą drogę, bo, jak się przekonujemy, mapy nie zawsze są precyzyjne, a nawigacja potrafi wyprowadzić w środek bagnistego pola, gdzie pierwszy koń zapada się po brzuch. Po chwili skomplikowanych manewrów jakoś udaje nam się z tego bagniska wyjechać. Problem tylko w tym, że nie wiadomo, dokąd dalej. GPS zwariował, a wokół nikogo, kogo by można zapytać o drogę. Zsiadamy z koni, żeby dać im trochę odpocząć. Nam spacer też się przyda, bo godziny wysiedziane w siodle dają o sobie znać, zwłaszcza w mięśniach ud i pośladkach. Najmniej narzeka koleżanka, która przed rajdem kupiła specjalne spodenki z żelową wstawką. Wprawdzie są przeznaczone dla rowerzystów, ale na konnym rajdzie dają radę znakomicie. Gdy tak idziemy, rozmawiając o otarciach i zakwasach, dobiega nas tętent kopyt. Z lasu wypada jeździec na spienionym koniu. Jak jakiś posłaniec w filmie kostiumowym – myślę sobie. I to posłaniec dobrych wiadomości, bo okazuje się, że zagubiliśmy się bardzo blisko stajni, w której mamy nocować. W gościnnym ośrodku w Bałdach już po ciemku rozsiodłujemy konie, sprawdzamy kopyta i puszczamy na przygotowany dla nich padok. Gospodarze pokazują, skąd możemy przywieźć siano i owies. Najpierw końska kolacja, potem nasza. Tej kolejności nikt nie kwestionuje. Pochłaniamy kiełbaski i ziemniaki z ogniska. No i budyń czekoladowy na deser! Co tu kryć, długie wędrówki po lasach, polach i bezdrożach plus końska dawka świeżego powietrza sprawiają, że apetyty dopisują wszystkim. Kosztujemy też trunku, którym zostaliśmy obdarowani. Na drodze spotkaliśmy bowiem wiejskie wesele. Zrobiliśmy więc bramę, konie ustawiliśmy równiutko dwójkami, państwo młodzi przeszli pod nią, fotograf uwiecznił tę niespodziewaną atrakcję, po czym, jak nakazuje staropolska tradycja, wręczono nam na pożegnanie weselny trunek. Ostatniego dnia rano ledwie zdołaliśmy połapać nasze konie. W obcym miejscu były podenerwowane. Euforia z rozdętymi chrapami ganiała po padoku, ciągnąc za sobą resztę stada. Dopiero dźwięk owsa potrząsanego w wiadrze zdołał je zaciekawić i uspokoić. Pomysł, by wprowadzić je do boksów w gościnnej stajni i tam osiodłać, okazał się nietrafiony. Młody wałach wyskoczył nagle z zamkniętego boksu. Gdybym nie widziała tego na własne oczy, nie uwierzyłabym, że to możliwe. Klacz, którą właśnie siodłałam, stanęła ze strachu dęba – jej przednie kopyta tylko mignęły mi przed nosem. Potem, trzęsąc się jak galareta, wcisnęła się w kąt. Ja w przeciwny. Minęło trochę czasu, zanim zdołałam uspokoić siebie i ją. Cóż, takie nerwowe chwile też się zdarzają. Dlatego nie polecam rajdów osobom, które nigdy nie miały do czynienia z końmi i zupełnie nie umieją jeździć. Konie bywają płochliwe, na zagrożenie reagują ucieczką. Trzeba umieć je opanować, także w czasie jazdy. A gdy znane nam sposoby nie zadziałają, siedzieć w siodle tak, żeby nie spaść i nie zrobić krzywdy sobie i innym uczestnikom wyprawy. Mnie to bardzo stresujące doświadczenie czegoś uczy – dowiaduję się więcej o koniach, o sobie. Wiem, że chcę jechać konno dalej. Zresztą dokądkolwiek się wybieram w Polsce albo za granicą, zawsze sprawdzam, czy jest możliwość poznania tego miejsca z końskiego grzbietu. Widoków marokańskiej pustyni czy bajkowych wzgórz maleńkiej portugalskiej wyspy Porto Santo oglądanych z tej perspektywy nikt mi nie odbierze. Marzą mi się już kolejne rajdy. Tym razem może będą to bezkresne stepy Mongolii albo nadmorska włóczęga z galopami po plaży.