To idealny czas na wizytę w Atenach. Wreszcie udało się odrestaurować Partenon
Zbudowany w V wieku p.n.e. ku czci bogini Ateny, Partenon od dwóch i pół tysiąca lat dumnie góruje nad stolicą Grecji. Choć przez ostatnie dziesięciolecia ateński Akropol był niemal nieustannie spowity mgłą rusztowań, w połowie czerwca 2026 roku ukazał się tam widok, którego nie uświadczono od ponad dwóch stuleci. Odsłonięto wreszcie pieczołowicie odrestaurowaną, zachodnią fasadę świątyni. Planujecie podróż do Grecji? To idealny moment.
Trójkątny fronton Partenonu, w architekturze nazywany tympanonem, stanowił niegdyś architektoniczną ramę dla 50 majestatycznych rzeźb. Podczas gdy wschodnia fasada przedstawiała mitologiczne narodziny Ateny, zachodnia ukazywała brutalny spór między Ateną a Posejdonem o patronat nad miastem. Z biegiem tysiącleci trzęsienia ziemi, konflikty zbrojne, erozja od zanieczyszczeń powietrza oraz niefortunne, historyczne próby napraw systematycznie degradowały zabytek. Zuchwała brytyjska kradzież Jednak największa architektoniczna wyrwa powstała około 220 lat temu. Na początku XIX wieku brytyjski arystokrata, lord Elgin, usunął wiele rzeźb i marmurowych paneli z przyczółków Partenonu, a następnie przetransportował je do Anglii, by ostatecznie odsprzedać brytyjskiemu rządowi. Słynne „marmury Elgina” do dziś znajdują się w British Museum, wciąż będąc przedmiotem niezwykle delikatnych negocjacji dyplomatycznych dotyczących ich powrotu do ojczyzny. Z powodu tych strat, zachodnia fasada przez wieki straszyła nienaturalną pustką. Logistyczny i architektoniczny majstersztyk W 2017 roku Grecka Służba Odbudowy Akropolu rozpoczęła ambitny projekt wypełnienia architektonicznych luk. Jak podkreśla Lina Mendoni, grecka ministra kultury, głównym celem tego trudnego przedsięwzięcia było fizyczne wzmocnienie osłabionej struktury oraz przywrócenie geometrycznej perfekcji i unikatowych proporcji, z których słynęli starożytni budowniczowie. Bez tego Partenon straciłby swojego ducha. Inżynierowie, rzeźbiarze i kamieniarze stanęli przed gigantycznym wyzwaniem. W pierwszej kolejności musieli pozyskać odpowiedni materiał. Wydobyto go z kamieniołomu Dionyssos, oddalonego od Aten o około 30 kilometrów. Nowe, wielotonowe bloki były ręcznie rzeźbione zgodnie z antyczną sztuką kamieniarską, a następnie wynoszone na odpowiednią wysokość. Jak poinformowali przedstawiciele projektu, ze względu na potężne gabaryty i wagę elementów, prace wymagały chirurgicznej precyzji. Zastosowano dwa różne podejścia konserwatorskie: jeden z zamontowanych bloków został wyrzeźbiony w całości z nowo pozyskanego materiału, natomiast drugi powstał z połączenia dwóch oryginalnych, starożytnych fragmentów spajanych nowym marmurem. Dziedzictwo, które wymaga naszej nieustannej opieki Same bloki umiejscowiono w strukturze Partenonu już na początku marca, jednak kierownictwo projektu celowo wstrzymało się z oficjalnym ogłoszeniem sukcesu do połowy czerwca, kiedy to ostatecznie zdemontowano rusztowania i odsłonięto nienaruszony, spektakularny widok zachodniej fasady. To tylko fragment szerzej zakrojonej, nowoczesnej misji konserwatorskiej, która rozpoczęła się w 1975 roku, niedługo po upadku dyktatury wojskowej i powrocie Grecji na drogę demokracji. Obecnie specjaliści pracują na terenie Akropolu również nad zabezpieczeniem i odrestaurowaniem centralnej komory świątyni, czyli tak zwanej celli. Choć widok rusztowań i pracujących dźwigów to stały element ateńskiego krajobrazu, kompleks Akropolu – wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1987 roku – to jeden z najważniejszych zabytków Europy. Obok Partenonu, wciąż można podziwiać Świątynię Ateny Nike (zbudowaną w latach 426–421 p.n.e.) czy słynny, asymetryczny Erechtejon (koniec V w. p.n.e.), które wspólnie stanowią symbol fundamentów zachodniej cywilizacji. Spacer w ich otoczeniu i zmrożona caffe freddo w malowniczej dzielnicy Plaka to moim zdaniem obowiązek każdego Europejczyka. Źródło: YSMA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Renowacja Akropolu podzieliła Greków. „Bezpowrotnie zniszczony”
Akropol tylko dla wybranych? Do niedawna na wzgórze bogów wejść mogli tylko piesi turyści. Teraz nowa trasa pozwala na dojazd również osobom poruszającym się na wózkach inwalidzkich.
W tym artykule: Akropol odrestaurowany czy zniszczony? Zmiany na Akropolu W czasach, kiedy międzynarodowe podróże dopiero wracają do upragnionej normalności, kraje utrzymujące się przede wszystkim z turystyki, jeszcze bardziej dbają o komfort przyjezdnych. Ostatnie zmiany na Akropolu podzieliły jednak Greków. Betonowa droga miała docelowo ułatwić dostęp do kompleksu zabytków osobom poruszającym się na wózkach inwalidzkich i takie założenia spełnia. Nie brakuje jednak głosów krytyki, jakoby jedna z największych atrakcji turystycznych Grecji została „bezpowrotnie zniszczona”. Akropol odrestaurowany czy zniszczony? Lider opozycji Alexis Tsipras jeszcze w zeszłym miesiącu żądał od konserwatywnego rządu „zaprzestania nadużywania dziedzictwa kulturowego”, argumentując, że wybudowanie trasy dla osób niepełnosprawnych będzie równoznaczne ze „zmianą krajobrazu” miejsca znanego na całym świecie. Grecka minister kultury Lina Mendoni od początku broniła jednak projektu, który został zatwierdzony przez Centralną Radę Archeologiczną, organ nadzorujący Akropol. – „Widziałam ludzi na wózkach inwalidzkich, którzy po raz pierwszy w życiu mogli udać się w to miejsce. Byli bardzo szczęśliwi” – mówiła podczas konferencji prasowej w tym tygodniu. Jak dodała, dostarczanie ludziom radości może być równie ważne, jak ochrona zabytkowych dóbr kulturowych. Serce Aten, bo tak też mówi się o Akropolu, od 1987 r., znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. To jeden z najważniejszych greckich zabytków i obowiązkowy punkt wycieczki podczas zwiedzania kontynentalnej Grecji. Żeby zbliżyć się do bogów, turyści muszą wspiąć się na mierzące blisko 160 metrów wzgórze. To stosunkowo niewiele, ale na szczyt wiedze nierówna, kamienna droga. „Krwawy śnieg” w Alpach. Co to zjawisko mówi o globalnym ociepleniu? Zimy już od kilku lat nie są tak białe jak kiedyś. Czy śnieg zastąpi puch zabarwiony na czerwono? Taki scenariusz nie jest całkowicie wykluczony. Zmiany na Akropolu Tej wiosny na Akropolu otwarta została nowa w pełni wybetonowana trasa, wybudowana z myślą o osobach niepełnosprawnych. Projekt nadzorował Manolis Korres, odpowiedzialny za prace renowacyjne na Akropolu od 1975 r. To nie koniec zmian na najpopularniejszym greckim wzgórzu. Wraz z nowym chodnikiem, na Akropolu pojawiła się też nowa winda. W przyszłości planowane są kolejne usprawnienia, tym razem stworzone z myślą o niewidomych turystach. Czy wywołają podobne sprzeciwy wśród części Greków?
Ich już nie ma, ale przetrwali w naszej mowie. Grecy – twórcy nieśmiertelnego języka
Greka jest najstarszym znanym językiem świata używanym nieprzerwanie do dziś. Większość systemów komunikacji, którymi posługiwali się twórcy innych cywilizacji, dawno już wymarła, a językiem Hellenów wciąż mówi około 12 mln ludzi.
Marmurowe świątynie na ateńskim wzgórzu Akropol, teatry, rzeźby Fidiasza i Myrona, Wenus z Milo i Nike z Samotraki, malowane amfory, pitosy i kratery działają na naszą wyobraźnię. Są one jednak tylko zewnętrzną, materialną powłoką świata Hellenów. Możemy je zobaczyć i ich dotknąć. Nie oddają jednak istoty ich kultury, którą jest sposób, w jaki Grecy postrzegali i interpretowali otaczający ich świat. Aby zrozumieć rzeczywistość, potrzebowali filozofii. Aby wytłumaczyć to, czego nie potrafili objąć umysłem – mitologii i religii. Żeby opisać świat – języka. Jako pierwszy powstał rzeczownik „chaos”. Był potrzebny, aby określić bezkresną niezdefiniowaną otchłań. Dopiero z chaosu zaczęły wyłaniać się kolejne byty, powstawał świat. Z bezkresu mogło wyłonić się tylko to, co Grecy potrafili nazwać. Świat poczęły wypełniać materia, przestrzeń (galaktyka, polis, agora), idee za pomocą których organizowali życie swojej społeczności (arystokracja, oligarchia, autonomia, demagog, demokracja, tyrania, hegemonia, ostracyzm) oraz świat leżący poza Helladą (ethnos – plemiona, które nie żyły w miastach-państwach, barbarzyńcy – ludzie, którzy nie mówili po grecku). Starożytna Grecja leżała na dwóch kontynentach. Poleis wyrosły na Peloponezie, w Azji Mniejszej, na wyspach Morza Śródziemnego i brzegach Morza Czarnego. Hellada była rozbita politycznie, ale stworzyła język, który żyje nadal. Bez systemu sprawnej komunikacji nie powstałyby grecka literatura i filozofia – kamienie węgielne kultury nowożytnej Europy. – Śmiało można powiedzieć, że literatura, dramat, a w dalszej kolejności również nowsze sztuki Zachodu, w tym film, ukształtowały się w odniesieniu do dzieł i zagadnień sformułowanych przez starożytnych Greków – stwierdza dr Agnieszka Wojciechowska z Instytutu Studiów Klasycznych, Śródziemnomorskich i Orientalnych Uniwersytetu Wrocławskiego. – Nie ma chyba współcześnie osoby, która nie słyszałaby przynajmniej o Homerze, Platonie czy Arystotelesie. Prócz lingwistycznej korony Grecy wywalczyli też sobie pierwszą lokatę w maratonie najbardziej sportowych cywilizacji świata. – Igrzyska olimpijskie to najdłużej rozgrywana na świecie impreza sportowa, bo od 776 r. p.n.e. do 393 r. n.e., a więc niemal przez 1200 lat! – podkreśla prof. Gościwit Malinowski z Uniwersytetu Wrocławskiego. Igrzysk jako pogańskiego reliktu zakazał cesarz Teodozjusz I Wielki, ale w nowożytnym świecie sztafeta sportowa znów co 4 lata wyrusza z Olimpii do miejsca rozgrywania olimpiad, niosąc pokojowe przesłanie szlachetnych zmagań. Sport w sensie publicznej rywalizacji o laury zwycięstwa, regulowanej ścisłymi przepisami, narodził się w Olimpii na Peloponezie. Przy sanktuarium najważniejszego z greckich bogów Zeusa po raz pierwszy zapłonął olimpijski znicz. Te świeckie dziś imprezy dawniej przepojone były religijnym duchem. Zawsze odbywały się w ramach świąt ku czci bogów. W Olimpii miejsce kultu Zeusa obrosło wspaniałymi sportowymi budowlami, takimi jak: gimnazjon (kompleks przeznaczony do ćwiczeń fizycznych) i hipodrom (tor wyścigowy dla koni i rydwanów). Ruiny stadionu mieszczącego niegdyś 20 tys. widzów stanowią pierwowzór dzisiejszych wielkich aren sportowych. Igrzyska w Olimpii nie były jedynymi. Podobne imprezy organizowały m.in. Delfy, Nemea i Korynt. Rywalizowali na nich atleci i powożący rydwanami. W olimpijskie szranki stawali także śpiewacy, muzycy, poeci i dramaturdzy. Święta sportu przyciągały mieszkańców całej Hellady i kolonii greckich. Na czas ich trwania przerywano nawet wojny. Podczas takich imprez kształtowała się świadomość wspólnoty kultury i języka wszystkich Hellenów. Joanna Orłowska - Stanisławska
Nosidełko czy wózek? – stałam w drzwiach wyjściowych i deliberowałam na głos. – Jeszcze tylko ciepła bluza, kurteczka, gdyby padało, pieluchy, mleko w proszku, butelki, smoczki, zabawki, książeczki… – mówiłam i coraz bardziej spocona pakowałam kolejną torbę. Mój pierwszy wyjazd z dzieckiem (choć tylko kawałek za Warszawę) okazał się katastrofą. Potem było niewiele lepiej – kiedyś tak się wybierałam z domu, że w końcu, aby się nie spóźnić na pociąg, wsadziłam Marysię do przedziału głodną, potarganą, w piżamie i kaloszach w krokodylki. Mogłabym więc dziś napisać o nieumiejętności podróżowania z dzieckiem, gdyby nie fakt, że w końcu się tego nauczyłam. Dlatego w tym wydaniu Travelera przygotowaliśmy dla Was dodatek „Family”, czyli jak wyjechać z dzieckiem i nie zwariować. Dowiecie się, co naprawdę warto zabrać, jakie są zagrożenia zdrowotne dla małego podróżnika, ale przede wszystkim gdzie się udać, żeby wakacje były udane. Dla tych, którzy dzieci nie mają – też dużo treści! Może tym razem wybierzecie się z nami do Azerbejdżanu, może na Hawaje, a może nad morze? Śródziemne rządzi w tym roku.
SPIS TREŚCI TRAVELERY 2012 Wielki finał plebiscytu! Grand Prix 2012 Rozmowa z prof. Aleksandrem Wolszczanem FOTOREPORTAŻ Cuda-wianki w noc świętojańską PLANETA TRAVELERA Wieści ze świata Kierunek kultura PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ Tanie podróżowanie Hawaje dla każdego Patent Travelera Zaaplikuj sobie podróż Zostań tubylcem Fajka po turecku DOOKOŁA MORZA ŚRÓDZIEMNEGO Grecja Czysty relaks na wyspach Cinque Terre Piątka z romantyzmu Korsyka Wyspa z adrenaliną Aleksandria Zaślubiny z morzem Ibiza Prosto na imprezę POLSKA MAGICZNA Pielgrzymka Kaszubów Łodzią przez Zatokę Pucką DOOKOŁA ŚWIATA Azerbejdżan Prawdziwa mieszanka wybuchowa BIEGUN ADRENALINY Kompas Warto spróbować Golf, czyli 18 dołków szczęścia Przerwa techniczna Raport specjalny Percy Fawcett. Poszukiwania miasta Z Świat na patelni Oliwa zawsze sprawiedliwa Blondynka w podróży Beata Pawlikowska o samotnym podróżowaniu 10 najważniejszych zabytków z rejonu Morza Śródziemnego FAMILY Wszystko o podróżowaniu z dziećmi Dokąd na wakacje Ranking najlepszych miejsc Polska samochodem Weekendowa wyprawa z tatą Etyka podróżnika Dziecko nie widzi różnic Apteczka dla malucha Na wszelki wypadek Test Travelera Sprawdzamy przyczepki rowerowe Gadżety na podróż Praktyczne, wygodne, zabawne Dziecko pyta Odpowiedzi na wakacyjne pytania Akademia fotografii Najlepsze zdjęcia czytelników Kalendarz na czerwiec
Wycieczka do Aten to podróż do źródeł naszej kultury – bardziej w czasie niż przestrzeni.
– Przepraszam Państwa, przylecieliśmy właśnie do Aten i szukamy darmowego noclegu. Najlepiej gdzieś blisko centrum – dukam w środku jednej z ateńskich restauracji ośmielony kilkoma łykami uzoe. Siedząca obok dziewczyna zerka na mnie i pyta: – Może być koło świątyni Zeusa? Patrzę na nią zaskoczony i po chwili radośnie kończę listę wydatków na pierwszy dzień: NOCLEG – ZA DARMO. 1 DZIEŃ Rankiem, żeby nie obudzić Visy, naszej gospodyni, ja i moja żona Asia cicho robimy sobie kawę i siedząc na tarasie, dyskutujemy, jak najlepiej wydać 100 euro na osobę, przeznaczone na nasze wydatki przez redakcję travelera. W końcu uzgadniamy, że ograniczymy zwiedzanie do miejsc, do których zdołamy dotrzeć pieszo, najlepiej takich, gdzie można wejść za darmo. Co ustaliwszy kierujemy się w stronę... cmentarza. PIERWSZY ATEŃSKI CMENTARZ Leżą tu wszyscy znani zmarli albo ci, co znani nie są, ale załatwili sobie tutaj miejsce dzięki dobrym kontaktom. Nagrobki są białe, kremowe i czarne. Przy jednym z nich dwie ubrane na czarno kobiety trzymają w dłoniach tańczące na wietrze białe baloniki. Ołowiany kolor nieba sugeruje nadciągającą ulewę. Zaczepiony przypadkiem mężczyzna mówi nam, gdzie znaleźć grób Henricha Schliemanna. Nim docieramy do celu, deszcz, który w końcu się rozpadał, ustaje, a słońce przebija chmury. Na tle nieba odcina się nagrobna kaplica człowieka, który odnalazł legendarną Troję, opierając się na dziele Homera. Szczyt kaplicy zdobią płaskorzeźby z wojny trojańskiej. Przed małymi drzwiczkami leży róża. PLAKA [15 minut piechotą od cmentarza] Ikon się nie maluje. Ikony się pisze. Bo one nie tylko pokazują świętych, opowiadają również historię Boga – mówi Maria Manetta, malując jedną z nich. Spostrzegłszy ją siedzącą przed sztalugami na półpiętrze kamienicy na Agias Philotheis, pukamy w okno, a ona macha ręką, że mamy wejść. Tak trafiamy do wnętrza Biblii. – W „pisaniu” ikon ważny jest każdy element. Twarz. Ułożenie rąk. Kolory. Czerwony oznacza życie i piękno, biel – czystość i boskie światło, zielony – płodność i młodość… Tu nie ma przypadków. Wszystko jest tak, jak było zawsze. Malarz nie tworzy nowych obrazów – on kopiuje. Powtarza. Nie chcąc dłużej przeszkadzać Marii, wychodzimy na dwór. Wielu ludzi uważa, że prawdziwe Ateny to położona w „sąsiedztwie bogów“ Plaka – niewielka dzielnica pełna krętych uliczek, schodów, ruin, kolumn, kościołów, knajpek, świątyń, które od 3 000 lat jak plastry miodu obrastają wzgórze Akropolu. Tomas, poznany przez internet mistrz reiki, czeka na nas w knajpce blisko kościoła św. Katarzyny. – Prawdziwi Ateńczycy są tu od zawsze – stwierdza. – Nasi praprzodkowie wyszli prosto z ziemi. Bogowie schodzili na to wzgórze z nieba i uczyli pierwszych mieszkańców, jak żyć. Krętymi uliczkami idziemy za Tomasem w stronę kościoła św. Katarzyny wzniesionego na miejscu świątyni Hestii – bogini ogniska domowego, podróżnych, nowożeńców i sierot. Przystajemy przed zamkniętymi drzwiami tej bizantyjskiej świątyni. Za naszymi plecami tkwią jak wykrzykniki stare jońskie kolumny. – Stąd zaczniemy zwiedzanie, pokażę wam moje Ateny – Tomas głaszcze kolumnę. – Musicie wiedzieć, że całe miasto jest jak wielopiętrowy tort. Na jednej świątyni budowano drugą, a na tej trzecią. Dlatego na Place nikt rozsądny nie robi remontu w piwnicy. No, chyba że chce, by zaraz wpakowali się do niej pozbawieni poczucia humoru archeolodzy i rozkopali cały dom. Kiedyś Plaka stanowiła centrum Aten, z agorami, łaźniami, bibliotekami, miejscami spotkań, potem zmieniła się w dzielnicę burdeli, a wreszcie stała się mekką turystów. Patrzymy na mapę. Z lewej strony mamy Teatr Dionizosa, z prawej – agory. TEATR DIONIZOSA [5 minut od Plaki, bilet – 2 euro] Wybielone od słońca i wyślizgane przez tysiące ludzkich pośladków kamienne ławy półkolem schodzą z boskiego wzgórza. Słońce jest białe. Nad miastem unosi się smog. Wszystko pokrywają zasieki rusztowań budowlanych. Ten teatr jest jednym z najstarszych na ziemi. Początkowo zbudowany był z drewna i dopiero w IV w. p.n.e. zastąpiono je marmurem. Według historyków mógł pomieścić ponad 17 tys. widzów. Zamykam oczy. Zaczynam się zastanawiać, jak wyglądały Wielkie Dionizje. W wigilię tego święta młodzi mężczyźni wnosili eisagoge – posąg Dionizosa na pamiątkę jego przybycia do Aten w 800 r. p.n.e. Wtedy to podobno bóg wina, rozzłoszczony złym przyjęciem, poraził mężczyzn dziwną chorobą – permanent-nym wzwodem. Gdy mieszkańcy Aten złożyli hołd Dionizosowi – erekcja ustąpiła. Otwieram oczy. Nad teatrem Dionizosa wbijają się w niebo dwie samotne kolumny, a nad nimi, na szczycie góry, króluje Akropol. Tomas przerywa mi rozmyślania. – To był najsłynniejszy teatr grecki – mówi. – Tutaj po raz pierwszy pokazano dramaty Eurypidesa, Sofoklesa i Ajschylosa. Tu zbierali się wielcy Ateńczycy, którzy stworzyli demokrację… Ale nie kobiety. Dla nich wstęp był zakazany. Obywatele, obcokrajowcy, ewentualnie niewolnicy – tak, ale nie kobiety. WZGÓRZE MUZ [10 minut od Plaki] Wspinamy się po wygładzonych kamiennych płytach na Akropol. Patrzy-my z góry na położony niżej potężny obiekt z rzędami siedzeń, czyli teatr Herodesa Attyka zbudowany w II w. n.e. – Ten bogacz z Maratonu wzniósł go dla upamiętnienia żony. Latem można tu zobaczyć przedstawienia teatralne. Idziemy dalej. Za parkingiem dla końskich dorożek wchodzimy na teren Wzgórza Muz, które wygląda, jakby zostało przeniesione z innego świata. Bezludne. Z ptakami wydzierającymi się na drzewach. Wędrujemy wzdłuż starożytnych ruin w kierunku niewielkiego kościółka Ágios Dimítrios z przepięknymi freskami bizantyjskimi. W środku panuje półmrok, który rozjaśniają tylko świece. Przed nami trzech mężczyzn śpiewa jakieś religijne pieśni. W powietrzu unosi się zapach kadzideł. Ktoś podchodzi do stojącego z lewej strony metalowego naczynia. Bierze jeden z leżących z boku plastikowych kubków. Zanurza go w naczyniu i gasi pragnienie, potem podaje nam. – Pijcie. To święcona woda – mówi. Ona oczyści wasze ciało i duszę. Oczywiście – korzystamy z okazji. KOLACJA [10 euro na osobę] Siedzimy w oknie greckiej knajpki na Monastiraki. Pada deszcz. Ulicą spływają tłuste plamy po oleju. – Słuchajcie – Irene, dziewczyna którą przed chwilą poznaliśmy, pochyla się nad stołem pełnym przystawek. – Czy wiecie, że w języku angielskim jest ponad 60 tys. greckich słów? Zgadnijcie, co oznacza angielskie enjoy? To greckie en zoi, czyli in life. – Czyli cieszyć się, po prostu być, żyć. – Tomas przerywa rozmowę, podnosząc miedziany dzbanek. – Zabierzmy się za Dionizosa, boga wina i wizji. 2 DZIEŃ Tego dnia znienawidziłem swój budzik. Chociaż raczej powinienem znienawidzić ateński zwyczaj kończenia kolacji w okolicy śniadania. W czasie nocnej biesiady udało nam się ustalić wpływ mitów greckich na rozwój cywilizacyjny Europy, konieczność używania do chińskiego jedzenia sosu sojowego, no i dowiedzieliśmy się, że bogini Atena sprawia, iż ludzie przyjeżdżając do jej miasta, są skazani na ciągłe przypominanie sobie przeszłości. Na dworze powietrze jest wilgotne i ciężkie. Oblepia i odbiera siły. Przedzierając się w jego gęstej zupie, docieramy taksówką na Monastiraki. Bazar dopiero się budzi. Wygląda tak, jakby on również siedział całą noc w knajpie. Z pierwszą kawą tego dnia zaczynamy wędrować między skarbami rozłożonymi na ziemi i na dwukołowych wózkach. Na niedzielnym flea market na Monastiraki można znaleźć tysiące mniej lub bardziej potrzebnych rzeczy. Popielniczki, naturalnej wielkości rzymskiego centuriona, stare srebrne lustro, kawałek kolumny, wieszak, stare numery Playboya, klamki, swastyki, plakietki. Starzy ludzie grzebią tam w poszukiwaniu okazji i chyba trochę pamięci, turyści liczą na nieszablonową pamiątkę. Wychodząc z bazaru, natykamy się na uliczce Aghias Theklas na reklamę poety-szewca. Wchodzimy do jego zakładu. Na ścianach wiszą sandały, wycinki z gazet mówiące o szewcu i jego butach. Zza kontuaru wychodzi do nas siwy mężczyzna. Okazuje się, że Stavros Melissinos robi TE SANDAŁY. Sandały, w których chodził Lennon („był tu z Beatlesami ze trzy razy”), sandały Gary’ego Coopera, Sophii Loren… – Wiesz, w wojsku byłem oficerem. – Melissinos mówi, uśmiechając się, – I pamiętam, w ’53, zobaczyłem w kinie film. Tak mnie poruszył, że jeszcze tej nocy napisałem swój pierwszy wiersz. Potem zaniosłem go do gazety, a oni mi go wydrukowali.... Gdy kończyłem służbę, miałem już cały tomik poezji. Chcieli, żebym poszedł pracować do radia, tylko że to była rządowa posada i nie mógłbym pisać bez cenzury. A ja chciałem pisać to, co chciałem... Wróciłem więc do ojca, a że on był szewcem, ja też nim zostałem. Obok nas syn wiecznie uśmiechającego się szewca Pantelis – malarz, dramaturg i, a jakże, szewc – pomaga przymierzać buty klientce. – Tutaj przyszedł kiedyś Lennon i kupił buty. Inni Beatlesi też kupowali. I pewnego razu syn mnie zapytał: Tato, dlaczego nie wziąłeś od nich autografów? Cóż – odparłem. – A dlaczego oni nie wzięli mojego? Wychodząc ze sklepu, trzymam w ręku tomik z autografem. MUZEUM ARCHEOLOGICZNE [30 minut od Plaki, wejście 7 euro] Wszystkie przewodniki rozpisywały się o nim w superlatywach. Musimy je zobaczyć. Wędrujemy śladami sztuki greckiej od czasów prehistorycznych, przez „złotą erę”, aż do okresu dominacji rzymskiej. Korytarze, sale, znudzone strażniczki, turyści i ukryte za szybami kawałki ceramiki i ozdoby. Złota „Maska Agamemnona” znaleziona przez Schliemanna świeci się za zbrojoną szybą. Kamienna Atena stoi w pustej sali. Młody chłopak kopiuje erotyczną scenę z płaskorzeźby. Obok Dionizos z winnymi gronami wplecionymi we włosy podrywa nimfy. Wszystko razem jest piękne, ale prześladuje mnie myśl, że w tych przestronnych pomieszczeniach samotne posągi bogów i herosów wyglądają jak obce byty wyrwane z naturalnego środowiska. AGORA RZYMSKA [Plaka, wstęp 2 euro] Mieliśmy nadzieję, że może tutaj, gdzie każdy centymetr przestrzeni związany jest z historią, uda nam się odnaleźć to, czego szukamy w podróżach – genius loci, ducha miejsca. Mijając dawny budynek meczetu i antyczne ubikacje, stajemy pod ośmiokątną Wieżą Wiatrów (II w. p.n.e.). Wyjmuję przewodnik i dowiaduję się, że początkowo na jej szczycie znajdował się ruchomy posążek Trytona wskazujący kierunek wiatru, a każda ze ścian poświęcona była jednemu z bogów wiatru. Na ścianach wieży było też 8 zegarów słonecznych, a wewnątrz umieszczono klepsydrę wodną. Dziś budowla jest tylko smutną atrakcją, przed którą turyści robią sobie zdjęcia z serii TU BYŁEM. Podobny los spotkał leżącą niedaleko przepiękną niegdyś Bibliotekę Hadriana. Dawniej była ozdobą Agory Rzymskiej, dziś znalazła się między sklepikami i knajpami. Kiedyś zachwycała wielkością i przepychem – potężny dziedziniec otoczony był setką kolumn, udekorowany kwiatami, fontannami i kamiennymi „nyżami”, w których przechowywano zwinięte manuskrypty. Dziś jest tylko kolejnym miejscem, które „należy” odhaczyć w czasie zwiedzania. AGORA GRECKA [Plaka, wstęp 4 euro] W starożytności na terenie Agory koncentrowało się życie społeczne Ateńczyków. Tutaj przychodzili, by coś kupić, żeby pogadać ze znajomymi, pomodlić się albo odwiedzić jakąś instytucję państwową. Tutaj Sokrates uciekał przed żoną Ksantypą, która według legend systematycznie biła go po głowie sandałem. Tutaj też odbywały się obrady Zgromadzenia Ludowego (pierwowzoru parlamentu) i ludzie bawili się, oglądając pierwsze przedstawienia teatralne. Moją uwagę przykuwa świątynia boga kowali i złotników – Hefajstosa (445 p.n.e. – 425 p.n.e.), która w średniowieczu została zamieniona na kościół św. Jerzego, i leżąca po przeciwnej stronie dawna stoa (zadaszone kolumnady) króla Pergamonu Attalosa II z II w. p.n.e. – czyli dzisiejsze Muzeum Agory z resztkami pomników, ceramiki i z rozczulającymi antycznymi muszlami klozetowymi. Siadamy na powalonej kolumnie. Myślę o moim ulubionym filozofie – Sokratesie. Może on również siedział koło tej kolumny i właśnie tutaj doszedł do wniosku, że „wie, że nic nie wie”? AKROPOL [10 min od Plaki, wstęp 12 euro] Na teren „górnego miasta”, czyli Akropolu, wkraczamy z pewną nieśmiałością, bo tak się wchodzi do miejsca, które „od zawsze” istnieje w ludzkiej świadomości. W tłumie turystów przechodzimy przez Propyleje, potężną niegdyś bramę, która oddzielała świat ludzi – Aten od świata bogów – Akropolu. Tutaj oddawano cześć najważniejszym z nich Atenie, Zeusowi, Posejdonowi… Znów przymykam oczy. Widzę tłumy wiernych tańczących i zanoszących ofiary na ołtarze. Otwieram oczy. Chyba niepotrzebnie. Partenon – czyli Główna Świątynia, dom Ateny, był kiedyś jednym z cudów świata. W środku znajdował się 11-metrowy posąg bogini – z kości słoniowej i złota. Atena pilnowała schowanego pod nią skarbca miasta. Dzisiaj wszystko zakrywają rusztowania. A posągu ani skarbu nie ma tam od wieków. 3 DZIEŃ No to w drogę ■ W aglomeracji Aten mieszka prawie 4,5 mln ludzi – spośród ok. 10,7 mln mieszkańców Grecji. Poważny problem stanowią tu tłumy turystów i zanieczyszczenie spalinami, które latem powoduje powstawanie smogu. Sprzyja temu położenie Aten – miasto z trzech stron otaczają góry. ■ Ateny lepiej omijać w sierpniu – z powodu tłumu turystów i temperatury, która potrafi dojść do 40°C. Najlepszy czas na odwiedzanie miasta to jesień i wiosna, a także okres prawosławnych świąt, zwłaszcza Wielkanocy. ■ Samolotem – cena biletu zależy m.in. od sezonu. Przez cały rok do Grecji latają LOT, Wizzair i SkyEurope. Z Norwegian można polecieć już od 100 zł (plus opłaty lotniskowe). Dojazd z lotniska do miasta może zająć nawet 2 godziny, kosztuje ok. 4 euro. ■ Autobusy, np. Orbis Travel, jeżdżą przez Słowację, Węgry, Rumunię i Bułgarię – ok. 50 godzin jazdy i ok. 800 zł w obie strony. ■ Z uwagi na potężne korki paraliżujące miasto, najlepiej zamieszkać w takim miejscu, skąd do zabytków będzie można chodzić piechotą. Jeśli jednak ktoś chce mieszkać z dala od „starówki”, powinien poszukać noclegu w pobliżu jednej z trzech linii metra. ■ Cena biletów zależy od strefy (od 0,80 euro). Bilet na 24 godziny kosztuje 3 euro. Za weekendowy na wszystkie środki komunikacji trzeba zapłacić 10 euro. ■ Autobusy w Atenach (0,50 euro za bilet) często są zatłoczone i nie działa w nich klimatyzacja. Jeśli musicie przemieścić się „na kołach”, lepiej wybrać taksówkę – jest tania i wygodna. Wsiadając sprawdźcie, według jakiej taryfy jedziecie (jest dzienna i nocna), ponieważ taksówkarze czasami „zapominają” o zmianie. Taksówka zamówiona przez telefon kosztuje więcej niż złapana na ulicy. ■ Jedne z najtańszych opcji to noclegi w Youth Hotelach. Ceny 30–55 euro za łóżko. Inne dobre miejsca to hotele dla trampów – najlepiej i najtaniej zarezerwować pokój przez internet. Grecy są gościnni, dlatego jeśli naprawdę chce się zaoszczędzić na noclegu, warto posiedzieć w lokalnych knajpkach albo porozmawiać z ludźmi na ulicy (lub na uniwerku). Na pewno uda się znaleźć u kogoś miejsce na podłodze. ■ Polecamy hotel Student Inn (16 Kidathineon str., Plaka, tel. (0030) 210 324 4808, www.studenttravellersinn.com), z którego wszędzie jest blisko (także do informacji turystycznej na Amalia str., naprzeciwko wejścia do parku). Cena zależy od sezonu – od 20 euro za łóżko w pokoju wieloosobowym. W tym hotelu można poznać podróżników z całego świata (warte polecenia jest patio) i znaleźć przewodnika na pieszą wędrówkę po mieście. ■ Szukajcie miejsc, w których ludzie siedzący przy stolikach mówią po grecku, a nie po angielsku. Polecamy genialne kulinarne zagłębie, jakim są okolice Monastiraki – dobry, kilkudaniowy obiad z winem to wydatek ok. 10 euro, przekąski na ulicy 0,5 euro, kawa – od 0,5 do 4 euro. ■ Życie w Atenach zaczyna się w nocy – wszystko, co dzieje się w środku dnia, jest jedynie preludium do wieczornego siedzenia w knajpach, rozmawiania, picia, jedzenia, tańczenia. ■ Przykładowe ceny: serek na kanapki – 2,25 euro; woda 1l – 0,8 euro; 1 kg arbuza – 1,5 euro; sok 1l – 1,9 euro; chleb – 0,6 euro. ■ Zwiedzając zabytki wieczorem i rano, unikniecie kłębiącego się tłumu turystów. ■ Dobrze jest opanować kilka greckich zwrotów, np. kalimera (dzień dobry), efcharisto (dziękuję), parakalo (proszę) – pomaga to w każdej sytuacji. ■ Wchodząc do świątyń, pamiętajcie o stosownym stroju. Kobiety z odsłoniętymi ramionami i w krótkich spodenkach nie wszędzie są wpuszczane. ■ W Grecji nikt się nie spieszy – jeżeli byliście z kimś umówieni albo ktoś wam coś obiecał, uzbrójcie się w cierpliwość. ■ Szewc-poeta - 2 Aghias Theklas St., 10554 Ateny. ■ Tani sklep z pamiątkami – Zeus, 3 Makrigianni St., 11742 Ateny (jak coś się kupi, można za darmo skorzystać z internetu). ■ Ambasada RP: Chryssanthemon 22, 154–52 Paleo Psychico, Ateny, tel. (0-030210) 677 82 60, 677 57 42. www.athens.polemb.net ■ Informacja o muzeach i zabyt- kach: www.culture.com