National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-01-29T16:12:13.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Powstają lotnicze giganty. Te porty zmienią sposób podróżowania, także w Polsce
items: Tajemnica zapisana na kamieniu. Niezwykłe odkrycie w południowej Afryce
items: „Mój dziadek marzył, by tam wrócić” – 100 lat później wnuk Arkadego Fiedlera odwiedził tę samą wioskę na Madagaskarze
items: Ryszard Kapuściński to jeden z najchętniej tłumaczonych polskich pisarzy. Jego reportaże do dziś budzą dyskusje
items: „To może być najstarszy meczet w Afryce”. Polacy odkrywają w Etiopii zaginione dziedzictwo islamu
items: Czy Homo habilis jest naszym przodkiem? Pojawiły się wątpliwości
items: Szansa jedna na sto. Niezwykłe narodziny wśród krytycznie zagrożonych goryli górskich
items: To najważniejsze odkrycie o pochodzeniu człowieka od dekad. Sensacja w Maroku
items: Polacy utknęli na Sokotrze, mimo ostrzeżeń MSZ. Co najmniej 28 osób bez możliwości powrotu
items: Przełom w badaniach nad początkami dwunożności. Przodek człowieka zszedł z drzewa bardzo wcześnie
items: Najstarsza kremacja w Afryce. Odkrycie z Malawi zmienia spojrzenie na prehistorię
items: Żmija gabońska jest mistrzynią kamuflażu. To jeden z najjadowitszych węży Afryki
items: Najważniejsza rzeka starożytnego świata – to wąski pas wody, od którego zależało przetrwanie cywilizacji
items: Rzeka, która ginie w piasku. Delta Okawango w Botswanie to ostatni taki fenomen na Ziemi
items: Ludzie kontra słonie. Czy Afryce Południowej uda się osiągnąć pokojowe współistnienie?
items: „Zielone płuca” Afryki nie działają – lasy deszczowe Konga zaczęły emitować dwutlenek węgla. Jak to możliwe?
items: W Afryce zaczyna się okres harmattanu. Niewiele osób wie, czym jest to niezwykłe zjawisko
items: Afryka wciąż „ucieka” Azji, chociaż proces ten miał się zatrzymać miliony lat temu. Co przegapiliśmy?
items: Pingwinom grozi wyginięcie. Największym zagrożeniem są kutry rybackie i rybołówstwo
items: Od złotego wieku do odrodzenia. Historia Timbuktu
items: Pozbawiony jednego oka i tylnej nogi lew z Ugandy znalazł zaskakujący sposób na przeżycie
items: W Afryce żyje jeden z najpiękniejszych owadów świata. Jego pancerz przypomina dzieła Pabla Picassa
items: Tu kobiety kopią złoto z niemowlętami przy biodrze – dotarliśmy do nielegalnych kopalni złota w Ghanie
items: Wreszcie wiemy, skąd przybyli pierwsi ludzie. Wędrowali wzdłuż wybrzeża Afryki i... zajadali się owocami morza
items: Nietypowy wyczyn bociana. Ptak z województwa łódzkiego przeleciał 6500 km do Afryki, ale zupełnie inaczej niż jego pobratymcy

Powstają lotnicze giganty. Te porty zmienią sposób podróżowania, także w Polsce
type: item
date: 2026-02-01T15:06:03.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Porady
subject: Technologia
subject: Traveler
subject: afryka
subject: arabia saudyjska
subject: dubaj
subject: etiopia
subject: europa
subject: lotniska
subject: loty samolotem
subject: polska
subject: transport
description: Nadchodzące lata mogą całkowicie zmienić mapę światowego lotnictwa. W różnych częściach globu powstają gigantyczne porty lotnicze projektowane jako nowe międzynarodowe węzły przesiadkowe, które mają przejąć część ruchu od aktualnie dominujących hubów.
encoded: Nawet osoby, które latają sporadycznie, prawdopodobnie choć raz znalazły się na lotniskach takich jak Londyn Heathrow, Stambuł czy Dubai International. To właśnie tego typu porty pełnią rolę globalnych węzłów komunikacyjnych, przez które każdego roku przewijają się dziesiątki milionów pasażerów. Jednak układ sił w światowym lotnictwie nie jest stały. W najbliższych latach do tej elitarnej grupy dołączą nowe megaprojekty – budowane od podstaw lotniska i rozbudowywane porty, które mają nie tylko odciążyć istniejącą infrastrukturę, lecz także zmienić sposób planowania tras, przesiadek i całych podróży międzykontynentalnych. Największe przyszłe węzły lotnicze w Europie i w Afryce Nowe porty lotnicze mają potencjał, by w nadchodzącej dekadzie znacząco przestawić mapę globalnych połączeń lotniczych. W Europie jednym z najbardziej ambitnych projektów jest Port Polska – wcześniej znany jako Centralny Port Komunikacyjny (CPK). Planowany na lata 2030–2032, ma powstać między Warszawą a Łodzią i stać się nie tylko lotniskiem, ale także kluczowym węzłem multimodalnym dla całego kontynentu. Serce inwestycji stanowić będą dwa pasy startowe, które umożliwią obsługę około 40 milionów pasażerów rocznie, co z miejsca uplasuje Port Polska wśród największych lotnisk Europy. Projekt obejmuje również rozbudowaną infrastrukturę kolejową: nowoczesny dworzec połączy port lotniczy z największymi miastami (w tym Krakowem, Gdańskiem czy Wrocławiem) za sprawą szybkich połączeń kolejowych. Brytyjskie studio architektoniczne Foster + Partners odpowiada za koncepcję wizualną i funkcjonalną całego kompleksu, który ma stać się nową wizytówką transportową Polski i regionu środkowoeuropejskiego. Równolegle na innym kontynencie realizowany jest równie spektakularny projekt: Międzynarodowy port lotniczy Bishoftu w Etiopii, położony około 40 km na południe od Addis Abeby. To jedna z największych inwestycji infrastrukturalnych w Afryce, a jej pierwszy etap ma być ukończony już do 2030 roku. Lotnisko, zapro…

lotnisko-w-Dubaju-6a366b6.jpg
width: 6720
height: 4242

Tajemnica zapisana na kamieniu. Niezwykłe odkrycie w południowej Afryce
type: item
date: 2026-02-01T13:32:19.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: malowidła naskalne
subject: sztuka
description: Nowe badania południowoafrykańskiej sztuki naskalnej ludu San pokazują, że nie były to tylko zwykłe obrazy, lecz zapis skomplikowanych rytuałów i życia społecznego.
encoded: San, zwani kiedyś także Buszmenami, to jeden z najstarszych ludów świata. Obecnie szacuje się, że żyje ich ok. 82 tys. osób i zamieszkują tereny Kalahari i regiony sąsiednie w Namibii, RPA, Angoli, Zimbabwe i Botswanie. Jeszcze 300–400 lat temu zamieszkiwali niemal całą Południową Afrykę, ale zostali wyparci przez Burów i ludy Bantu. Tradycyjnie byli łowcami-zbieraczami i żyli w niewielkich, egalitarnych społecznościach. Tajemnicze malowidła naskalne ludu San Posługują się językami z grupy khoisan, które wyróżnia charakterystyczne mlaskanie. Co ciekawe, jest to społeczność bardzo egalitarna z silną rolą kobiet. Wśród San mają wysoki status i są niezwykle szanowane. Często bywają przywódcami swoich rodzinnych grup. Władza Buszmenów jest dziedziczna, ale bardzo ograniczona. Ludzie San podejmują ważne decyzje na podstawie konsensusu, w którym kobiety mają równe prawa głosu. San jednak słyną przede wszystkim ze swojej niezwykle misternej sztuki naskalnej. Malowidła przedstawiają najczęściej zwierzęta i ludzi, a także polowania, tańce i rytuały szamańskie. W najnowszym badaniu, które zostało opublikowane na łamach czasopisma „Telestes”, dr Joshua Kumbani i dr Margarita Díaz-Andreu przeprowadzili nową analizę poszczególnych scen tanecznych przedstawionych w różnych malowidłach naskalnych. – Nasze badania wynikały z faktu, że chociaż sceny taneczne w Afryce Południowej zostały odnotowane w kilku publikacjach, nie zostały one systematycznie zbadane ani z perspektywy archeologii, ani ikonografii – wyjaśnia dr Kumbani. A te obrazy naskalne mogą być najlepszym źródłem wiedzy o tradycjach i rytuałach tej pradawnej kultury. Rytualne tańce i formy transu Jednym z najczęstszych motywów malowideł są różne formy tańca, przede wszystkim rytualnego czy inicjacyjnego obydwu płci. Do tej pory niewiele wiadomo było o tym, co dokładnie oznaczają poszczególne formy tej aktywności. – Chcieliśmy poszerzyć metodologię analizy scen tanecznych w południowoafrykańskiej sztuce naskalnej. Staraliś…

sztuka-san-37a97c0.jpg
width: 1280
height: 705

„Mój dziadek marzył, by tam wrócić” – 100 lat później wnuk Arkadego Fiedlera odwiedził tę samą wioskę na Madagaskarze
type: item
date: 2026-01-31T12:46:49.000Z
creator: Marek O. Fiedler
subject: Kierunki
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: afryka
subject: arkady fiedler
subject: podróżnicy
description: Ambinanitelo to wioska na Madagaskarze, która zyskała sławę dzięki Arkademu Fiedlerowi – niemal sto lat później znów stała się celem podróży. Tym razem na największą wyspę Afryki dotarł wnuk pisarza. Wszystko po to, by zrealizować niespełnione marzenie dziadka.
encoded: Spis treści: Wnuk Arkadego Fiedlera pisze do National Geographic Polska Dlaczego Arkady Fiedler chciał wrócić na Madagaskar? Ambinanitelo – wioska, która zapadła w pamięć Polakom Spotkanie z potomkami dawnych bohaterów Madagaskaru Trudne rozmowy i nieoczekiwane napięcia w Ambinanitelo Czy Ambinanitelo się zmieniło? Tak i nie Co w Ambinanitelo pozostało takie jak dawniej? Pożegnanie, które połączyło dwa światy Madagaskar od zawsze rozpalał wyobraźnię podróżników i marzycieli. Dla Marka O. Fiedlera jednak ta wyspa to coś więcej niż egzotyczne pejzaże i wspomnienia z książek – to miejsce głęboko związane z historią rodziny. W ślad za dziadkiem Arkadym Fiedlerem, wyruszył do Ambinanitelo, by odnaleźć ślady jego obecności i zrozumieć, co tak bardzo przyciągało go do tej afrykańskiej wioski. To była podróż przez czas, przestrzeń i pamięć, w której przeszłość mieszała się z teraźniejszością. Wnuk Arkadego Fiedlera pisze do National Geographic Polska W styczniu 2008 roku – w dokładnie setnym wydaniu magazynu „National Geographic Polska” – opublikowaliśmy fotoreportaż zbudowany z większości niepublikowanych dotąd fotografii Arkadego Fiedlera z jego podróży na Madagaskar, którą podróżnik odbył w latach 1937–1938. Kiedy więc jesienią ubiegłego roku napisał do nas Marek O. Fiedler, wnuk podróżnika, wiedzieliśmy, że musimy tę historię pociągnąć. – W tym roku udałem się do wsi Ambinanitelo na Madagaskarze – miejsca, które prawie dziewięćdziesiąt lat temu odwiedził mój dziadek, Arkady Fiedler – pisał w liście do redakcji Marek O. Fiedler – Podczas pobytu starałem się odtworzyć jego ścieżki, rozmawiałem z mieszkańcami oraz wykonałem serię fotografii, zestawiając współczesny obraz tego miejsca z tym, jaki uwiecznił mój dziadek w swoich czarno-białych zdjęciach. Oto historia niezwykłej wyprawy śladami dziadka opowiedziana przez jego wnuka. (wstęp do artykułu pochodzi od Łukasza Załuskiego, redaktora naczelnego National Geographic Polska). Obejrzyj galerię zdjęć. Dlaczego Arkady Fiedl…

arkady-fidler-podroz-wnuka-08aab11.jpg
width: 2813
height: 1875

Ryszard Kapuściński to jeden z najchętniej tłumaczonych polskich pisarzy. Jego reportaże do dziś budzą dyskusje
type: item
date: 2026-01-21T12:40:36.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Ludzie
subject: afryka
subject: podróże
subject: reportaże
subject: ryszard kapuściński
description: Ryszard Kapuściński to ikona polskiego reportażu. Przez lata relacjonował najważniejsze wydarzenia XX wieku z krajów ogarniętych wojną i rewolucją. Czy wiesz, co naprawdę ukształtowało jego spojrzenie na świat?
encoded: Spis treści: Wczesne lata życia Ryszarda Kapuścińskiego – dorastanie na Kresach i wojenne doświadczenia Studia, pierwsze kroki w dziennikarstwie i wczesne podróże Kapuścińskiego Globalny reportaż Ryszarda Kapuścińskiego – od Afryki po krańce świata Ryszard Kapuściński – mistrz literatury faktu i światowego reportażu Dziedzictwo Ryszarda Kapuścińskiego i kontrowersje po jego śmierci Od której książki Ryszarda Kapuścińskiego warto zacząć? Uznawany za mistrza reportażu Ryszard Kapuściński był obecny w momentach przełomowych historii – w Iranie podczas rewolucji, w Afryce u progu niepodległości, w Ameryce Południowej ogarniętej przewrotami. Styl pisania polskiego reportażysty stał się wzorem dla wielu dziennikarzy i reporterów na całym świecie. Czym zasłużył sobie na ten kultowy status? Wczesne lata życia Ryszarda Kapuścińskiego – dorastanie na Kresach i wojenne doświadczenia Ryszard Kapuściński, jeden z najwybitniejszych polskich reporterów i pisarzy XX wieku, przyszedł na świat 4 marca 1932 roku w Pińsku na Polesiu (obecnie na terytorium Białorusi) w rodzinie nauczycielskiej jako syn Józefa i Marii Kapuścińskich. Już wczesne lata życia wpłynęły na jego późniejszą wrażliwość, spojrzenie na świat i karierę literacką – jego ojciec był żołnierzem kampanii wrześniowej 1939 r., a rodzina żyła w niedostatku, co ukształtowało jego pierwsze doświadczenia biedy i społecznych nierówności. Po wybuchu II wojny światowej życie młodego Kapuścińskiego zostało gwałtownie przerwane – w wieku siedmiu lat musiał wraz z matką i młodszą siostrą uciekać przed sowiecką okupacją i groźbą deportacji, co oznaczało liczne przeprowadzki i ciągłą niepewność. Te traumatyczne doświadczenia – głód, strach i wojenne zagrożenie – utkwiły w jego pamięci i stały się fundamentem jego późniejszego zrozumienia ludzkiego cierpienia oraz empatii wobec ludzi dotkniętych konfliktami na świecie. Kresowa mozaika kultur – wieloetniczni rówieśnicy złożeni z Niemców, Ukraińców, Litwinów, Białorusinów, Ormian i Żydów…

Ryszard-Kapuscinski-Hajle-Syllasje-28e8bf8.jpg
width: 2813
height: 1875

„To może być najstarszy meczet w Afryce”. Polacy odkrywają w Etiopii zaginione dziedzictwo islamu
type: item
date: 2026-01-16T08:39:59.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: etiopia
subject: etnografia
subject: islam
subject: meczet
description: Niedaleko Aksum, kolebki państwa etiopskiego, polscy naukowcy odkrywają sekrety jednej z najbardziej niezwykłych ucieczek w historii. Badania zaczęły się od ruin zagadkowego meczetu. Czy należał do pierwszych muzułmanów szukających schronienia w Afryce?
encoded: Spis treści: Zaginiony meczet Tradycja wiecznie żywa Muzułmanie uciekają do chrześcijan Polacy wspierają lokalną społeczność Negasz jest niepozorną miejscowością leżącą przy głównej trasie łączącej stolicę regionu Tigraj, Mekelie, z Aksum, pierwszą stolicą Etiopii. Choć niewielka, zajmuje wyjątkowe miejsce w historii wczesnego islamu oraz regionu. To tutaj w 615 roku Muhammad – prorok i założyciel islamu – wysłał grupę swoich towarzyszy, aby zapewnić im bezpieczeństwo przed prześladowaniami na Półwyspie Arabskim. Znaleźli schronienie wśród… chrześcijan. Właśnie w Negaszu szeroko zakrojone badania rozpoczęli naukowcy z Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem prof. Kamila Kuraszkiewicza i dr Zuzanny Augustyniak. Polscy badacze pracują wspólnie z ekspertami z Mekelle University, Tigray Culture and Tourism Bureau oraz Ethiopian Heritage Authority. Zaginiony meczet Zespół skupił się na razie na ruinach starego meczetu, który znajduje się około 300 metrów od współczesnego miasta, gdzie do dziś mieszkają potomkowie muzułmanów sprzed 1400 lat oraz ich chrześcijańscy sąsiedzi. Meczet był niewielki, przypominał raczej skromny dom mieszkalny niż monumentalną świątynię. Miał zaledwie 5 metrów szerokości i 6 metrów długości. Zbudowano go z lokalnych, nieregularnych kamieni. Zamiast wysokiego minaretu posiadał jedynie mały podest dla muezzina, czyli mężczyzny pięć razy dziennie wzywającego wiernych do modlitwy. Dach wspierał się na pojedynczej drewnianej kolumnie, która do dziś stoi w jednym z prywatnych domów. Badacze odkryli też mihrab, czyli wnękę wskazującą kierunek modlitwy. Cały kompleks otaczał mur, w obrębie którego znajdowała się wydzielona przestrzeń dla kobiet. Tradycja wiecznie żywa Kiedy powstała ta budowla? Czy wznieśli ją pierwsi muzułmanie przybyli do Etiopii? Być może dalsze badania rzucą światło na to zagadnienie. – Jeszcze nie jesteśmy pewni, w którym dokładnie momencie powstał ten meczet. Początkowo prawdopodobnie modlitwy odbyw…

IMG6429sm-990ed11.jpg
width: 1500
height: 1125

Czy Homo habilis jest naszym przodkiem? Pojawiły się wątpliwości
type: item
date: 2026-01-14T11:11:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: ewolucja
subject: homo habilis
subject: kenia
description: Przez dziesięciolecia naukowcy uważali go za pierwszego przedstawiciela naszej rodziny. Nowo odkryty szkielet z Kenii pokazuje jednak, że „człowiek zręczny”, czyli Homo habilis wcale nie przypominał nas tak bardzo, jak sądziliśmy. To odkrycie wywraca do góry nogami naszą wiedzę o ewolucji człowieka.
encoded: Homo habilis od kilku dekad zajmuje honorowe miejsce w naszej historii. Nazwano go „człowiekiem zręcznym”, bo znaleziono przy nim kamienne narzędzia. Przez pewien czas sądzono, że to on jako pierwszy ok. 2,4 mln lat temu wykonywał je jako pierwszy. Później archeolodzy przesunęli tę cezurę głębiej w przeszłość. Nowe analizy opublikowane właśnie na łamach „The Anatomical Record” ponownie zmieniają naszą wiedzę o tej pierwszej istocie należącej do rodzaju Homo. Mniej ludzki niż sądzono Przedmiotem badania były niedawno odkryte szczątki osobnika Homo habilis znalezione w Kenii. To znalezisko z Koobi Fora dokonane w 2012 roku przez zespół pod kierownictwem Louise i Meave Leakey. To ważne odkrycie, bo do tej pory znaliśmy Homo habilis jednak głównie z zębów i fragmentów czaszek. Jego ciało poniżej szyi pozostawało wielką tajemnicą. Badacze dysponowali jedynie pojedynczymi kostkami, które nie dawały pełnego obrazu. Teraz naukowcy przeanalizowali blisko 100 fragmentów kości, w tym ramion, obojczyka oraz istotne części miednicy. Zastosowanie mikrotomografii i analiz geochemicznych pozwoliło potwierdzić, że wszystkie te szczątki należały do jednej osoby. Analiza wykazała, że pod względem proporcji ciała osobnik ten był bardzo prymitywny i przypominał australopiteki, z których wyewoluował. Odnaleziony fragment miednicy dostarczył jednak dowodów na ewolucyjny postęp w kierunku sprawniejszego chodzenia w pozycji wyprostowanej. Gdybyśmy zobaczyli Homo habilis z oddali, moglibyśmy go pomylić z małpą. Miał on bardzo długie przedramiona i niewielkie rozmiary – ważył ok. 30 kg. Pod względem proporcji przypominał słynną „Lucy”, a więc australopiteka. Podsumowując: jego czaszka była bardziej „ludzka” niż australopiteków, ale jego ciało nie uległo jeszcze znaczącym przemianom – co wcześniej sugerowali naukowcy. Kim był „człowiek zręczny”? Zdaniem autorów badania, odkrycie to obala starą teorię o prostej linii ewolucji. Kiedyś sądzono, że H. habilis zmienił się bezpośrednio w długonogieg…

habiliss-3b74080.jpg
width: 1575
height: 1050

Szansa jedna na sto. Niezwykłe narodziny wśród krytycznie zagrożonych goryli górskich
type: item
date: 2026-01-13T13:45:58.000Z
creator: Jason Bittel
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: dzikie zwierzęta
subject: goryl
subject: ochrona przyrody
subject: ochrona środowiska
subject: ochrona zwierząt
description: Bliźnięta goryli górskich przyszły na świat w Parku Narodowym Wirunga w Republice Konga. Urodziła je Mafuko – samica, której matkę zabili kłusownicy. Więcej niż jedno młode to u goryli zjawisko niewiarygodnie rzadkie.
encoded: Spis treści: Dlaczego to aż tak wyjątkowe? Goryle wciąż walczą o przetrwanie Opieka nad bliźniętami to wielkie wyzwanie Jakie szanse mają bliźnięta Mafuko? Niezwykle rzadkie bliźnięta goryli górskich urodziły się w Kongu. Matką jest 22-letnia samica o imieniu Mafuko. Jej własna matka zginęła z rąk uzbrojonych napastników. Ten skrajnie zagrożony gatunek liczy dziś w naturze niewiele ponad 1000 osobników. Dlatego każde narodziny wśród goryli górskich to powód do radości. Mafuko została sfotografowana, gdy trzymała na rękach parę swoich synów - bo bliźniaki okazały się samcami. – Zawsze cieszy, kiedy zagrożone gatunki mają młode – mówi Tara Stoinski, prezeska, dyrektorka generalna i główna badaczka naukowa w Dian Fossey Gorilla Fund. – A bliźnięta są szczególnie ekscytujące, bo to niezwykle rzadkie. Dlaczego to aż tak wyjątkowe? Stoinski dodaje, że w sąsiedniej Rwandzie dane Dian Fossey Gorilla Fund pokazują, iż bliźnięta stanowią mniej niż 1% wszystkich porodów u goryli. Dla porównania: u ludzi bliźnięta rodzą się ponad trzy razy częściej. – Słyszałem o tym wcześniej tylko raz – mówi Brent Stirton, fotograf przyrody, autor jednych z najbardziej rozpoznawalnych zdjęć goryli górskich dla „National Geographic”. – To wręcz cud – dodaje Stirton. Postrzega to jako promyk nadziei dla populacji goryli górskich, która powoli się odradza. – Kiedy zaczynałem pracę w Virundze w 2007 roku, na świecie żyło tylko 276 goryli górskich. Goryle wciąż walczą o przetrwanie Wojna, kłusownictwo, choroby i utrata siedlisk – to największe zagrożenia dla goryli górskich, jednej z dwóch podgrup goryla wschodniego. Matka Mafuko została zabita przez „uzbrojone osoby” – wynika z oświadczenia opublikowanego na stronie Parku Narodowego Virunga. A jednak, dzięki ciężkiej pracy i osobistym poświęceniu strażników oraz organizacji zajmujących się ochroną przyrody, a także dzięki odporności samych goryli, zwierzęta nadal sobie radzą. – Te goryle się przystosowały i wciąż dobrze funkcjonują – mówi Stirton…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/2026-01-13-112502-2026-01-13-112412--e47a3be.png
width: 1298
height: 1079

To najważniejsze odkrycie o pochodzeniu człowieka od dekad. Sensacja w Maroku
type: item
date: 2026-01-09T08:01:29.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: homo sapiens
subject: neandertalczycy
description: W marokańskiej Casablance archeolodzy odnaleźli kości, które mogły należeć do ostatniego przodka człowieka, neandertalczyka i denisowianina. Szczątki mają ok. 773 tys. lat.
encoded: Niezwykłe odkrycie zostało opisane na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”. Badacze z kilku europejskich uniwersytetów dokonali analizy kilku kości odkrytych w jaskini Grotte à Hominidés, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „Jaskinię Człowiekowatych”. Grota znajduje się w Casablance w Maroku. To ważne stanowisko archeologiczne. W przeszłości odnaleziono tu wiele skamieniałości hominidów sprzed setek tysięcy lat, które były istotne dla rekonstrukcji historii naszego gatunku. Ostatni wspólny przodek człowieka, neandertalczyka i denisowianina? Tym razem badacze analizowali grupę kości, które należały do jednego osobnika. Były to trzy części żuchwy, kilka kręgów, a także kilka zębów. Analiza wykazała, że należały do człowiekowatego, który żył ok. 773 tysięcy lat temu. Było to możliwe dzięki połączeniu kilku metod badawczych, w tym analiz stratygraficznych, paleomagnetycznych oraz porównania z zespołami narzędzi kamiennych kultury aszelskiej, znalezionymi w tych samych warstwach osadów. Dalsze badania pozwoliły naukowcom wysnuć tezę, że mógł być to ostatni wspólny przodek Homo sapiens, neandertalczyka i człowieka z Denisowej Jaskini. – Dowody paleogenetyczne sugerują, że ostatni wspólny przodek współczesnych ludzi, neandertalczyków i denisowian żył około 765–550 tysięcy lat temu. Jednak zarówno rozmieszczenie geograficzne, jak i morfologia tych przodków pozostawały niepewne – podkreślają uczeni we wstępie swojej pracy. Badacze uważają, że skamieniałości z Casablanki są zbliżone wiekiem do przedstawicieli Homo antecessor, ale różnią się morfologicznie „prezentując połączenie cech prymitywnych i pochodnych, przypominających późniejsze H. sapiens. – To potwierdza głęboko afrykańskie pochodzenie Homo sapiens i przeczy euroazjatyckim scenariuszom – powiedział Jean-Jacques Hublin, paleoantropolog z Instytutu Maxa Plancka. Potrzebne są dalsze badania w tej części Afryki – Konieczne są dalsze badania nad wyjątkowo bogatym zapisem kopalnym Afryki Północnej, aby poszerzyć…

przodek-maroko-1-5797be9.jpg
width: 1797
height: 1200

Polacy utknęli na Sokotrze, mimo ostrzeżeń MSZ. Co najmniej 28 osób bez możliwości powrotu
type: item
date: 2026-01-05T11:37:41.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: afryka
subject: biura podróży
subject: jemen
subject: konflikty
subject: wakacje
subject: wyspy
description: Według szacunków, nawet około 100 Polaków nie może wrócić z afrykańskiej wyspy Sokotra. Mimo ostrzeżeń MSZ, turyści zdecydowali się na podróż do ogarniętego konfliktem Jemenu, do którego należy wyspa. Zamknięta przestrzeń powietrzna uniemożliwia ewakuację.
encoded: Grupa polskich turystów, licząca co najmniej 28 osób, utknęła na jemeńskiej wyspie Sokotra. Turyści zdecydowali się na wyjazd mimo oficjalnych ostrzeżeń Ministerstwa Spraw Zagranicznych, które już wcześniej odradzało wszelkie podróże do Jemenu, w tym także na Sokotrę. Korzystali z usług biura podróży Torre. MSZ poinformowało, że sytuacja na miejscu jest monitorowana, a kontakt z obywatelami RP utrzymuje polska placówka dyplomatyczna w Arabii Saudyjskiej. Resort zaznacza, że warunki, w jakich przebywają Polacy, są dobre i nie zgłoszono zagrożeń dla ich zdrowia i życia. Zamknięta przestrzeń powietrzna uniemożliwia ewakuację Rzecznik MSZ Maciej Wewiór poinformował, że Sokotra znajduje się w bardzo niestabilnym regionie objętym od lat konfliktem zbrojnym. W związku z pogarszającą się sytuacją bezpieczeństwa i intensyfikacją działań zbrojnych, przestrzeń powietrzna nad Jemenem została zamknięta i nie da się opuścić wyspy drogą lotniczą. Przewoźnik ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich, który obsługiwał połączenia z wyspą, zawiesił loty do 6 stycznia 2026 roku włącznie. To oznacza, że turyści pozostaną na wyspie co najmniej do tej daty, bez możliwości powrotu. Polacy, którzy znaleźli się na wyspie, są świadomi sytuacji i oczekują na informacje dotyczące wznowienia lotów. MSZ apeluje do obywateli RP o przestrzeganie komunikatów bezpieczeństwa oraz rejestrację podróży w systemie Odyseusz, co ułatwia szybki kontakt w sytuacjach kryzysowych. Część turystów uważa, że biura podróży w sposób niewystarczający poinformowały o ryzyku wyjazdu do regionu. Turyści podkreślają, że zdecydowali się na udział w wycieczce po zapewnieniach o braku zagrożenia. Teraz wielu z nich uważa, że organizatorzy powinni ponieść odpowiedzialność za brak rzetelnych informacji przed wyjazdem. MSZ apeluje: zaprzestańcie podróży do Jemenu MSZ ponownie i stanowczo apeluje o całkowite zaprzestanie podróży do Jemenu, w tym na Sokotrę. Podkreśla, że region jest niestabilny, a eskalacja konfliktu zbrojnego może d…

socotra-197a65a.jpeg
width: 5431
height: 3621

Przełom w badaniach nad początkami dwunożności. Przodek człowieka zszedł z drzewa bardzo wcześnie
type: item
date: 2026-01-05T10:54:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: czad
subject: człowiek
subject: ewolucja
subject: odkrycia archeologiczne
description: Dwunożność jest uważana za umiejętność, która doprowadziła do powstania współczesnego człowieka. Naukowcy mają dowody na to, że nasz przodek poruszał się w ten sposób już nawet 7 mln lat temu.
encoded: Szczątki należące do gatunku Sahelanthropus tchadensis odkryto na początku XXI wieku na pustyni Dżurab w Czadzie. Była to zasługa zespołu paleontologów z Uniwersytetu w Poitiers. Początkowo opublikowano tylko informacje dotyczące czaszki, żuchwy i zębów. Badacze uznali spoczywające obok kości kończyn za należące do innego gatunku. Teraz zrewidowano ten pogląd. Inni naukowcy napisali na ten temat artykuł w czasopiśmie „Science Advances”. Baardzo start przodek człowieka Naukowcy analizujący czaszkę Sahelanthropus tchadensis sugerowali już po odkryciu szczątków, że może być to najwcześniejszy przypuszczalny hominin, czyli przodek człowieka. Miał on mózg wielkości szympansa. Już wtedy sugerowano, że to stworzenie było dwunożne, ale pozostawało to kwestią otwartą. Gorąca debata nad szczątkami Dwie dekady od odkrycia badacze z New York University przyjrzeli się innym szczątkom znalezionym razem z czaszką: kościom przedramienia oraz kości udowej. Te nowe analizy sprowokowały gorącą debatę. Jedni eksperci promowali dowody na wczesną dwunożność, inni kwestionowali status Sahelanthropusa jako hominina. Badanie przeprowadzone przez antropologów pod kierownictwem prof. Scotta Williamsa z New York University miało na celu rozwiązanie tej zagadki. Przełom w analizie kości Zespół badawczy zastosował zaawansowane metody, w tym technologię obrazowania 3D, aby szczegółowo zbadać kształt i cechy kości udowej i przedramienia. Okazało się, że kości kończyn są co prawda podobne pod względem zewnętrznego kształtu do kości szympansów, lecz dojrzano w nich trzy cechy, które są silnym dowodem na przystosowanie do dwunożności. A mianowicie: guzek udowy – ten element stanowi punkt zaczepienia dla więzadła biodrowo-udowego. Jest to największe i najsilniejsze więzadło w ludzkim ciele, kluczowe dla utrzymania wyprostowanej postawy i chodzenia. Dotychczas ten guzek zidentyfikowano tylko u homininów; kość udowa sahelanthropa miała silne wewnętrzne „skręcenie”. Ta cecha występuje tylko w zakresie ty…

czad-e5b2bf2.png
width: 1575
height: 1050

Najstarsza kremacja w Afryce. Odkrycie z Malawi zmienia spojrzenie na prehistorię
type: item
date: 2026-01-02T12:59:12.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: afryka
subject: kremacja zwłok
subject: malawi
subject: pogrzeb
subject: prehistoria
description: Zespół naukowców z Afryki, Europy i Ameryki Północnej dokonał odkrycia, które może zmienić nasze postrzeganie rytuałów prehistorycznych społeczności Afryki. Szczątki kobiety skremowanej około 9,5 tys. lat temu stanowią nie tylko najstarszy znany przykład takiej formy pochówku na kontynencie, lecz także świadectwo złożonych praktyk rytualnych i siły wspólnotowego działania wśród ówczesnych ludów.
encoded: Pierwsze ślady rytuałów kremacyjnych na świecie zostały odnalezione na stanowisku archeologicznym Xaasaa Na’ na Alasce. Tamtejsze wykopaliska ukazały pochówek dziecka w wieku ok. 3 lat, którego szczątki zostały poddane spaleniu mniej więcej 11,5 tys. lat temu. Ze względu na trudności związane z procesem kremacji (pochówek ten wymaga ogromnego nakładu pracy i czasu), rytuał ten nie był nigdy kojarzony z ludami zbieracko-łowieckimi, które w trakcie swojego życia często migrowały z miejsca na miejsce. Najnowsze odkrycie szczątków z Malawi obala jednak dotąd powszechnie powielane sposoby myślenia, ukazując nieznane wcześniej praktyki prehistorycznych ludów. Gdzie doszło do odkrycia? Góra Hora to monumentalne wzniesienie znajdujące się na zachód od brzegów jeziora Malawi. Wzgórze jest granitowym twardzielcem, samotnie wyrastającym ponad równinę. Taki kształt masywu sprawia, że góra mogła przez lata pełnić funkcję punktu orientacyjnego dla wędrujących społeczności zbieracko-łowieckich. U podnóża Hory znajduje się stanowisko archeologiczne, na którym doszło do odkrycia pozostałości rytuału kremacji. Miejsce pracy badaczy ukrywa się pod skalnym nawisem, tworzącym naturalne schronienie zarówno dla naukowców, jak i prehistorycznych społeczności, które pod górą mogły chronić się przed deszczem i słońcem. Prace antropolożki Jessici Thompson ukazują, że afrykańskie ludy użytkowały to miejsce od 21 tys. lat, wykorzystując tereny pod górą do pochówku zmarłych. Mimo to wszystkie wcześniej odnalezione zwłoki zostały pogrzebane w stanie kompletnym, a jedynie nowe odkrycie świadczy o stosowaniu uroczystej formy kremacji. Warstwy popiołu wielkości łóżka dwuosobowego – co zostało odnalezione? Zespół naukowców natrafił pod górą Hora na pozostałości stosu kremacyjnego. Wśród warstw popiołu, którego objętość pozwoliłaby na pokrycie łóżka dwuosobowego typu queen size (160 × 200 cm), badacze odnaleźli 170 fragmentów ludzkich kości. Fragmenty szczątków prehistorycznej kobiety pochodzą głównie…

GettyImages-1251746399-2bcb961.jpg
width: 5598
height: 3737

Żmija gabońska jest mistrzynią kamuflażu. To jeden z najjadowitszych węży Afryki
type: item
date: 2026-01-01T11:16:15.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: węże
subject: Zdrowie
subject: zwierzęta
description: Żmija gabońska to drapieżnik doskonały. W swoim środowisku pozostaje niemal niewidoczna. Natura wyposażyła ją w rozbudowany aparat jadowy, produkujący toksynę, mogącą powalić nawet dorosłego człowieka. Paradoksalnie, ten zabójczo skuteczny łowca okazuje się spokojnym gadem, który atakuje wyłącznie wtedy, gdy nie ma innego wyjścia. Jak wygląda żmija gabońska? Gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Drapieżnik ukryty pośród ściółki Królowa tropikalnej Afryki Myśliwy polujący z zasadzki Śmiercionośny koktajl, czyli jad żmii gabońskiej Śmiertelne zagrożenie dla człowieka? Tajpan pustynny i australijski, kobra królewska, efa piaskowa – właśnie te gatunki najczęściej są wymieniane, gdy mowa o najbardziej jadowitych wężach świata. Żmijowate pojawiają się w takich zestawieniach stosunkowo rzadko. Niesłusznie, bo także w tej rodzinie występują gady dysponujące śmiertelnie niebezpiecznym arsenałem. Jednym z nich jest żmija gabońska. Drapieżnik ukryty pośród ściółki Żmija gabońska (Bitis gabonica) należy do najcharakterystyczniejszych przedstawicieli swojej rodziny. Dorosłe osobniki nie są zbyt okazałe – osiągają od 120 do 150 cm długości. Należy jednak podkreślić, że przy dość skromnych wymiarach gad ten pozostaje jednym z najcięższych jadowitych węży. Wiele okazów osiąga masę przekraczającą 10 kg, czyli mniej więcej tyle, ile waży dorodna kobra królewska. Duża masa przekłada się na charakterystyczny pokrój. Bitis gabonica ma pękatą sylwetkę i przez cały czas wygląda, jakby przed chwilą połknęła sporą ofiarę. Głowa żmii gabońskiej ma trójkątny kształt. Nawet przy potężnej sylwetce wydaje się nienaturalnie duża i pozostaje znacznie szersza od szyi. Może się wydawać, że tak charakterystyczny gad jest łatwy do wypatrzenia. Nic bardziej mylnego. To zasługa niesamowicie skutecznego kamuflażu. Geometryczny kamuflaż Skóra przedstawicieli tego gatunku pokryta jest geometrycznym wzorem, który swoim kształtem i kolorem naśladuje ściółkę leśną. Składa się on ze skomplikowanego układu figur i pasm w odcieniach brązu, kremu, beżu, a niekiedy nawet delikatnego błękitu. Leżąc w bezruchu na warstwie opadłych liści, wąż staje się praktycznie niewidzialny. Śmiercionośne uzbrojenie Wróćmy na chwilę do charakterystycznej głowy. Ta część ciała nie bez powodu jest nienaturalnie duża. Natura wyposażyła żmiję gabońską w uzębienie Solenoglypha. Mówimy tu o najbardziej zaawansowany…

zmija-gabonska-7e3c2e7.jpg
width: 2467
height: 1300

Najważniejsza rzeka starożytnego świata – to wąski pas wody, od którego zależało przetrwanie cywilizacji
type: item
date: 2025-12-28T10:31:57.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: egipt
subject: etiopia
subject: nil
subject: rzeki
description: Nil, rzeka wciąż wzbudzająca fascynację, to coś więcej niż tylko ciek wodny. To życiodajna arteria, która w jałowym sercu pustyni umożliwiła narodziny i rozkwit jednej z najwspanialszych cywilizacji w dziejach ludzkości. Dla starożytnych Egipcjan rzeka była darem bogów – ucieleśnieniem porządku i obfitości. Jej coroczne wylewy nanosiły żyzny muł, gwarantując przetrwanie i dobrobyt. Ta sama rzeka, która niegdyś jednoczyła, dziś dzieli, stając się epicentrum napięć geopolitycznych, gdzie walka o każdą kroplę wody może przerodzić się w otwarty konflikt.
encoded: Spis treści: W poszukiwaniu źródeł Nilu Bieg Nilu do morza Dorzecze Nilu, czyli tętniąca życiem arteria Ujarzmić potwora – wpływ człowieka na Nil Choć w wielu popularnych źródłach Nil wciąż funkcjonuje jako najdłuższa rzeka Ziemi, w świecie nauki palma pierwszeństwa należy już do jego południowoamerykańskiego rywala. Najnowsze i najbardziej szczegółowe dane naukowe wskazują, że Amazonka jest o około kilkaset kilometrów dłuższa (choć należy podkreślić, że naukowcy wciąż nie doszli do ostatecznego porozumienia w tej kwestii). Nil spadł z najwyższego stopnia podium, jednak nie oznacza to, że afrykański gigant przestał fascynować i intrygować. Przeciwnie. W pewnym sensie, Nil do dziś pozostaje jedną z największych zagadek geograficznych w historii. W poszukiwaniu źródeł Nilu Przez stulecia kwestia poszukiwań źródeł Nilu inspirowała niezliczone ekspedycje, w tym wyprawy wysyłane przez rzymskich cesarzy. Dziś wiemy, że ustalenie miejsca, w którym ogromna rzeka wydaje pierwsze tchnienie, jest w zasadzie niemożliwe. Wynika to z faktu, że Nil nie ma jednego, konkretnego początku. Jest zasilany przez niezwykle złożony system dopływów i jezior, rozciągający się na ogromnym obszarze Afryki Środkowo-Wschodniej. Oficjalnie przyjmuje się, że ten kolos ma dwa źródła o skrajnie odmiennych charakterach: Nil Biały i Nil Błękitny. Nil Biały Podróż Nilu rozpoczyna się w odległych, górzystych rejonach Rwandy i Burundi. To tam biją źródła rzeki Kagera, uznawanej za najbardziej oddalony od ujścia dopływ systemu rzecznego Nilu. Meandrując przez rozległe sawanny, Kagera wpada do rozległego Jeziora Wiktorii, największego jeziora Afryki. Wypływając z jego północnego krańca, już jako Nil Wiktorii, rozpoczyna swoją długą, północną wędrówkę. Jej bieg jest tu przerywany przez kolejne zbiorniki wodne – najpierw zamulone Jezioro Kioga, a następnie głębokie Jezioro Alberta. Najtrudniejszym etapem tej podróży jest Sudd w Sudanie Południowym. To jeden z największych na świecie obszarów podmokłych, gdzi…

nil-5703cb2.jpg
width: 2116
height: 1250

Rzeka, która ginie w piasku. Delta Okawango w Botswanie to ostatni taki fenomen na Ziemi
type: item
date: 2025-12-26T11:12:19.000Z
creator: Agnieszka Franus
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: afryka
subject: botswana
subject: rzeki
subject: safari
description: Delta Okawango to jedno z najbardziej wyjątkowych miejsc na Ziemi – rzeka, która kończy swój bieg w piaskach pustyni, zamiast wpadać do morza. Jej rytm wyznacza życie tysięcy zwierząt i ludzi.
encoded: Spis treści: Rzeka bez ujścia: wodny fenomen na skraju pustyni Zwierzęta, które nauczyły się żyć z kaprysami delty Ekskluzywne safari, które nie zostawia śladu Nie cisza luksusu, a luksus ciszy Ten fenomenalny ekosystem rozciąga się na rozległej Pustyni Kalahari, gdzie rzeka Okawango po przebyciu ponad tysiąca kilometrów z deszczowych wyżyn Angoli rozpływa się w bezkresnych mokradłach. Delta nie tylko tworzy gigantyczną oazę życia, ale również przestawia sezonowe cykle – powodzie przypadają tu na środek pory suchej. Co więcej, jej znaczenie wykracza daleko poza biologię – to przestrzeń, gdzie zrównoważona turystyka łączy się z ochroną przyrody i dziedzictwem lokalnych społeczności. Rzeka bez ujścia: wodny fenomen na skraju pustyni Delta Okawango w Botswanie jest fenomenem hydrologicznym – zamiast uchodzić do morza, rzeka, która pokonała ponad tysiąc kilometrów z deszczowych wyżyn Angoli, rozlewa się i ostatecznie znika w piaskach rozległej Pustyni Kalahari. To bezodpływowe ujście tworzy jedno z najbardziej tętniących życiem, choć efemerycznych miejsc na Ziemi. Cały system ukształtował się około 10 000 lat temu, po wyschnięciu prehistorycznego Jeziora Makgadikgadi. Obecnie delta, w szczycie powodzi, zajmuje nawet 20 000 km², stając się gigantyczną oazą. Co najbardziej intrygujące – szczyt fali powodziowej dociera do delty w środku pory suchej, między czerwcem a sierpniem. To odwrócenie naturalnego cyklu zamienia jałową równinę w zielony labirynt kanałów i wysp, do którego migruje nawet 200 tysięcy dużych zwierząt – od słoni, po bawoły i liczne drapieżniki. Zwierzęta, które nauczyły się żyć z kaprysami delty Delta Okawango, wpisana na listę UNESCO, jest uznawana za dowód na ewolucyjną adaptację wielu gatunków zwierząt. Ponieważ jej wody są zmienne, tutejsza fauna musiała przystosować się do życia z jej obecnością i brakiem. Lwy Okawango, w odróżnieniu od większości ich kontynentalnych krewnych, rozwinęły unikatową umiejętność: brodzenia i pływania w płytkiej wodzie po…

Africa-Botswana-Under-Canvas-guests-getting-off-mokoro-in-the-okavango-delta-9b33194.jpg
width: 1920
height: 1080

Ludzie kontra słonie. Czy Afryce Południowej uda się osiągnąć pokojowe współistnienie?
type: item
date: 2025-12-22T10:03:18.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: ochrona zwierząt
subject: słonie
subject: zimbabwe
description: Niektóre tereny Afryki Południowej borykają się z problemami związanymi z ekspansją słoni afrykańskich. Największe żyjące zwierzęta lądowe odpowiadają za destrukcję rolniczych upraw, co powoduje straty dla gospodarstw i zagraża środkom utrzymania społeczności wiejskich. Zniszczenia wpływają na zwiększającą się liczbę odstrzałów słoni, przeciwko czemu protestują ekolodzy alarmując o wdrożenie technik pozwalających żyć słoniom i ludziom w symbiozie.
encoded: Transgraniczny Obszar Ochrony Kaza-Zambezi (KAZA) to fragment obejmujący tereny pięciu krajów Afryki Południowej: Zimbabwe, Angoli, Namibii, Zambii i Botswany. Na terenie KAZA wspólnie żyją ponad połowa światowej populacji słonia afrykańskiego oraz około 3 miliony ludzi, głównie rolników. Taka demografia zmusza obie grupy do wzajemnego dostosowywania się, co często prowadzi do realnych, a niekiedy śmiertelnych konfliktów. Obrońcy przyrody apelują, by spory między ludźmi a zwierzętami rozwiązywać za pomocą innowacyjnych projektów, a nie działań uśmiercających. Szkodliwy totem – narastające napięcia w afrykańskich społecznościach W wierzeniach ludów zamieszkujących północno-zachodnie Zimbabwe słonie uchodzą za święty obiekt, stanowiący część tamtejszych tradycji religijnych. Mimo to regularne niszczenie upraw przez te ssaki sprawia, że postawa mieszkańców wobec słoni stopniowo odchodzi od tradycyjnego uwielbienia. Ekolog Agripa Ngorima z Uniwersytetu Rhodes w RPA przeprowadził badanie mające na celu określenie postaw lokalnych społeczności wobec ochrony słoni. Według niego aż 92% respondentów nie chce angażować się w ochronę słoni bez gratyfikacji finansowej, co oznacza, że gotowość do współpracy ludzi ze słoniami zależy od wpływu obecności tych zwierząt na środki do życia. Badania ukazały nie tylko rosnącą niechęć mieszkańców wobec słoni, lecz także znaczenie kosztów ekonomicznych w kształtowaniu tej postawy. Tolerancja wobec słoni w regionie drastycznie spada. Dodatkowo najpopularniejsze rozwiązania chroniące ludzi przed dużymi ssakami wymagają znacznych nakładów finansowych, którymi nie dysponują małe afrykańskie gospodarstwa. Naprzeciw kosztownym metodom wychodzą jednak działacze na rzecz ochrony przyrody, proponując rewolucyjne rozwiązania. Geopłoty – możliwa ochrona przed słoniami Park Narodowy Hwange zamieszkuje ponad 61 tysięcy słoni afrykańskich. Tamtejszy region wdraża rozwiązania zaproponowane przez Międzynarodowy Fundusz na rzecz Dobrostanu Zwierząt (IFAW)…

GettyImages-2188670189-6586cee.jpg
width: 3508
height: 2480

„Zielone płuca” Afryki nie działają – lasy deszczowe Konga zaczęły emitować dwutlenek węgla. Jak to możliwe?
type: item
date: 2025-12-01T13:17:40.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: dwutlenek węgla
subject: kongo
subject: lasy deszczowe
subject: madagaskar
subject: zmiany klimatyczne
description: Nowe analizy satelitarne i terenowe ujawniają, że lasy deszczowe w Afryce – szczególnie te w dorzeczu Konga – nie pełnią już roli „zielonych płuc” świata. Utrata biomasy, wypalanie gruntów i działalność przemysłowa sprawiają, że zamiast pochłaniać dwutlenek węgla, stają się jego źródłem.
encoded: Masowe wylesianie oraz szkody powodowane m.in. przez działalność górniczą sprawiły, że w latach 2010–2017 lasy deszczowe w dorzeczu Konga przestały pełnić funkcję kluczowego pochłaniacza dwutlenku węgla. Teraz emitują go więcej, niż pochłaniają – wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „Scientific Reports”. Lasy i sawanny Afryki odpowiadały za około 20% globalnego pochłaniania CO2 przez roślinność. Lasy Afryki: od pochłaniania do emisji CO₂ Zespół prof. Heiko Balztera z Uniwersytetu w Leicester (Wielka Brytania) oszacował zmiany biomasy dzięki satelitarnym pomiarom koloru, wilgotności i wysokości koron drzew, zestawiając je z pomiarami terenowymi. Badacze wykazali, że po okresie wzrostu biomasy w latach 2007–2010, w kolejnych siedmiu latach (2011–2017) afrykańskie lasy – w tym kluczowe obszary Madagaskaru i Afryki Zachodniej – traciły średnio 106 mln ton biomasy rocznie. Odpowiada to emisji około 200 mln ton CO2 każdego roku. Niewielki wzrost biomasy na sawannach nie był w stanie zrównoważyć tych strat. Rola dorzecza Konga Największą rolę odgrywały lasy Konga, które co roku absorbowały blisko 600 mln ton CO2, ustępując skalą jedynie Amazonii. Postępujące wycinki, nielegalne pozyskiwanie drewna oraz degradacja środowiska przez przemysł wydobywczy doprowadziły do dramatycznego spadku tej zdolności. Badanie nie uwzględniło jednak rozległych, wciąż słabo zbadanych torfowisk pod lasami Konga, które pochłaniają niewielkie ilości CO2, lecz przechowują aż 30 mld ton węgla. Ich rola wciąż wymaga zbadania. Jak działa cykl węglowy? Ekosystemy Afryki odgrywają kluczową rolę w globalnym cyklu węglowym. Biorąc pod uwagę całą roślinność świata, lasy w Afryce pochłaniają około 20% obecnego w atmosferze Ziemi węgla. Ale odpowiadają już za 40% światowych emisji węgla ze spalania biomasy oraz 20% emisji wynikających z wylesiania i degradacji lasów. Jak to możliwe? Pochłanianie węgla w lasach i na sawannach zachodzi poprzez fotosyntezę, a jego emisja – przez pożary, których przyczy…

lasy-kongo-emisja-co2-fe5eb81.jpg
width: 5100
height: 3403

W Afryce zaczyna się okres harmattanu. Niewiele osób wie, czym jest to niezwykłe zjawisko
type: item
date: 2025-11-27T09:56:21.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: wiatr
description: Harmattan od wieków budzi respekt wśród mieszkańców Afryki Zachodniej. To zjawisko, które potrafi zmienić rytm dnia, wpłynąć na zdrowie i sparaliżować całe miasta, a jednocześnie pozostaje mało znane poza regionem. Co kryje się za zjawiskiem, którego nadejście budzi jednocześnie niepokój i fascynację?
encoded: Już za kilka dni do polskich kin trafi dokument „Gdy powieje harmattan” – poruszająca opowieść o 25-letniej Barbarze mieszkającej w Akrze, stolicy Ghany. Jako ośmioletnie dziecko została oddana do pracy, tak jak tysiące dzieci w tej części świata. Dziś jest pewna siebie i silna, ale jej odwaga znika w jednej chwili, gdy nad horyzontem pojawia się harmattan. Tytułowy wiatr staje się w filmie zarówno symbolem, jak i realnym zagrożeniem. Czym właściwie jest i dlaczego jego nadejście budzi tak silne emocje? Gdzie i kiedy pojawia się harmattan? Charakterystyczny wiatr Afryki Zachodniej Harmattan pojawia się każdego roku w Afryce Zachodniej między końcem listopada a połową marca, kiedy nad centralną Saharą umacnia się rozległy obszar wysokiego ciśnienia, a strefa międzyzwrotnikowej konwergencji przesuwa się nad Zatokę Gwinejską. Różnica ciśnień sprawia, że z północnego wschodu zaczyna napływać wyjątkowo suchy, chłodny wiatr niosący ogromne ilości pyłu – to właśnie on nadaje nazwę całej porze roku. Przemieszczając się przez Saharę, harmattan unosi drobne cząstki piasku i pyłu o średnicy często zaledwie kilku mikrometrów, tworząc mętne, jednolite niebo i sprawiając, że zjawisko obejmuje setki kilometrów. W regionach takich jak Ghana, Nigeria, Burkina Faso czy Wybrzeże Kości Słoniowej niebo w tym okresie traci wyraziste barwy: słońce świeci przez mleczną, gęstą zawiesinę, a horyzont wydaje się zamglony nawet przy bezchmurnej pogodzie. Dni bywają gorące – temperatury sięgają 30-35°C, ale wraz z zachodem słońca powietrze gwałtownie się wychładza, a w niektórych częściach Sahelu (strefy przejściowej między Saharą a sawanną) temperatura potrafi spaść do 9°C. Jednocześnie wilgotność powietrza obniża się do poziomu niespotykanego w innych porach roku, nierzadko spadając poniżej 5%. To właśnie ta ekstremalna suchość sprawia, że harmattan określa się czasem mianem „wiatru doktora”: jego chłodny i pozbawiony wilgoci charakter wyraźnie odróżnia go od gorącego, dusznego powietrza monsu…

IMG0752-131420f.jpeg
width: 5184
height: 3456

Afryka wciąż „ucieka” Azji, chociaż proces ten miał się zatrzymać miliony lat temu. Co przegapiliśmy?
type: item
date: 2025-11-21T07:50:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: azja
subject: geologia
subject: kontynenty
subject: morze czerwone
subject: ruchy sejsmiczne
description: Płyty tektoniczne afrykańska i arabska 28 milionów lat temu nie rozstąpiły się. Choć wiele wskazywało na to, że się rozstąpią. Nie nastąpiło oderwanie dawno związanych ze sobą lądów, a Afryka nie powędrowała na środek oceanu. I chociaż myśleliśmy, że ich rozstanie się zatrzymało, to nie mieliśmy racji: ono po prostu spowolniło. I trwa dalej.
encoded: Granica między Afryką a Azją od milionów lat pozostaje areną nieustających zmian geologicznych. Najbardziej interesującym regionem jest Zatoka Sueska, którą do tej pory uważano za przykład zatrzymanego riftingu. Najnowsze analizy pokazują jednak, że wciąż się rozszerza – my to po prostu przegapiliśmy. To rzuca nowe światło na przyszłość Ziemi. Zatoka Sueska do dziś się rozszerza, pogłębiając różnice między kontynentami Przez lata uważano, że Zatoka Sueska – łącząca Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym – stanowiąca granicę pomiędzy Afryką a Azją jest przykładem tzw. nieudanego riftingu, który przestał ją rozszerzać około. 5 mln lat temu. Wyniki najnowszego badania opublikowanego w czasopiśmie „Geophysical Research Letters” przeczą jednak tej tezie: rifting, chociaż znacząco spowolniony, trwa nadal. Rozciąganie skorupy ziemskiej w tym miejscu postępuje w tempie ok. 0,5 mm rocznie. Kropla drąży skałę Chociaż może się wydawać, że pół milimetra to niewiele, ale w skali geologicznej ma to ogromne znacznie. To właśnie takie procesy odpowiadają za powstawanie nowych oceanów, prowadzą do trzęsień ziemi czy deformacji powierzchni kontynentów. Jak naukowcy odkryli, że Afryka jednak „ucieka”? Nie da się po prostu zbadać dna. Naukowcy musieli połączyć kilka niezależnych metod badawczych. Przede wszystkim konieczny był szczegółowy pomiar topografii i wysokości raf koralowych, który pozwolił stwierdzić, że są one obecnie wyniesione nawet 18 metrów nad zatokę, pomimo swojego powstania na poziomie morza podczas okresów cieplejszego klimatu. Przeanalizowano także przebieg rzek regionu i ich nietypowe profile – wykraczające poza naturalne kształtowanie przez erozję i wskazujące na wpływ ruchów tektonicznych. Kluczowe okazało się również rejestrowanie niewielkich, ale powtarzających się trzęsień ziemi w głębinach. To wszystko pozwoliło ustalić, że ruchy tektoniczne nadal trwają. Dlaczego Azja i Afryka oddalają się od siebie? Rozdzielanie się kontynentów to skutek złożonej gry sił wewnęt…

FABRIC-KOLAZ-32-22-ea9c7e6.jpg
width: 2700
height: 1800

Pingwinom grozi wyginięcie. Największym zagrożeniem są kutry rybackie i rybołówstwo
type: item
date: 2025-11-18T09:02:41.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: ekologia
subject: pingwiny
subject: ptaki
subject: rybołóstwo
description: Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu St. Andrews wykazały, że pingwiny przylądkowe żerują na tych samych obszarach, po których pływają kutry rybackie. Rybołówstwo przemysłowe na dużą skalę sprawia, że zwierzęta te coraz częściej muszą walczyć o przetrwanie.
encoded: Pingwin przylądkowy lub pingwin toniec (Spheniscus demersus) to samotnik. Zamieszkuje wybrzeża Afryki Południowej i wyspy od Namibii do południowego Mozambiku. Żeruje na morzu polując na małe ryby. Osobniki dorosłe prowadzą osiadły tryb życia. Młode, po uzyskaniu samodzielności, oddalają się od stada. Dopiero po okresie pierzenia wracają i rozmnażają się w kolonii rodzimej. Jest krytycznie zagrożony wyginięciem. Pingwinom przylądkowym grozi wyginięcie Szkoccy naukowcy z Uniwersytetu St. Andrews na łamach czasopisma „Journal of Applied Ecology” opublikowali właśnie niepokojącą pracę. W artykule po raz pierwszy opisali, jak gospodarka rybacka w bezpośredni sposób stwarza konkurencję i zagrożenie dla konkretnego gatunku, w tym przypadku właśnie pingwina przylądkowego. Badacze przypominają, że populacja tego gatunku spadła o prawie 80% w ciągu ostatnich trzydziestu lat. – Również z powodu konkurowania z lokalnymi rybakami, którzy poławiają sardynki i sardele (ryby szerzej znane jako anchois). To kluczowe pożywienie pingwinów przylądkowych – podkreślają autorzy badania w oświadczeniu. Pingwiny muszą konkurować z kutrami rybackimi o pożywienie Naukowcy w swoim badaniu po raz pierwszy wprowadzili nową miarę w analizie wpływu działalności człowieka na ekosystemy. Nazwali ją „intensywnością nakładania się”. Mierzy ona nie tylko wielkość wspólnej przestrzeni między pingwinami a kutrami rybackimi, ale także liczbę zwierząt faktycznie dotkniętych tym współwystępowaniem. – Chcieliśmy znaleźć lepszy sposób oceny, jak wiele pingwinów jest potencjalnie dotkniętych działalnością rybacką w pobliżu, a nie tylko miejsca, w którym występuje nakładanie się – powiedziała dr Jacqueline Glencross, główna autorka badania ze Szkockiego Instytutu Oceanicznego na Uniwersytecie St. Andrews. Zespół korzystał z danych zebranych na podstawie śledzenia pingwinów na wyspach Robbeneiland i Dassen. Okazało się, że w 2016 roku, czyli w okresie, gdy łączna masa populacji ryb w tamtejszym akwenie była wyr…

zagrozone-pingwiny-1-5ca8fb3.jpg
width: 2250
height: 1500

Od złotego wieku do odrodzenia. Historia Timbuktu
type: item
date: 2025-11-10T13:27:46.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: afryka
subject: Czas na egzotykę
subject: mali
description: Timbuktu dziś jest miastem kontrastów, w którym wspaniała przeszłość nieustannie zderza się z trudną teraźniejszością. Mimo dramatycznych wydarzeń „złote miasto” Afryki podniosło się z gruzów i, mimo wielu trudności, nie straciło swojego symbolicznego znaczenia. Historia tego niezwykłego miejsca, które „wyrosło” na piaskach pustyni, udowadnia, że dzięki wspólnemu wysiłkowi dziedzictwo może przetrwać, nawet gdy staje w obliczu ogromnych zagrożeń.
encoded: Spis treści: Miasto w miejscu, gdzie pustynia spotyka rzekę Złoty wiek Timbuktu Zmierzch, zniszczenie i ocalenie Odbudowa i dziedzictwo Timbuktu wciąż nie jest bezpieczne Już w XIV wieku Europę obiegły wieści o niesamowitych bogactwach Timbuktu. Arabscy podróżnicy opowiadali o mieście, w którym chodniki i dachy domów są pokryte szczerym złotem, a władcy opływają tam w niewyobrażalne luksusy. Żaden mieszkaniec Starego Kontynentu nie zobaczył jednak tych bogactw na własne oczy. Pierwszy Europejczyk, René-Auguste Caillié, dotarł tam (i nie okupił tego życiem) w 1828 roku, gdy Timbuktu było już cieniem dawnej potęgi. Miasto w miejscu, gdzie pustynia spotyka rzekę O znaczeniu miasta zadecydowała przede wszystkim jego geografia. Timbuktu powstało na terytorium dzisiejszego Mali, na południowym skraju Sahary, około 20 kilometrów na północ od wielkiego łuku rzeki Niger. To właśnie tam spotykały się dwa odmienne światy i dwa systemy transportu – bezkresny ocean piasku, przemierzany przez karawany wielbłądów, oraz potężna rzeka, główna arteria komunikacyjna i handlowa Afryki Zachodniej. Timbuktu nie było więc po prostu przystankiem na szlaku handlowym. Stało się fizycznym i ekonomicznym punktem przeładunkowym, gdzie sól z kopalni na północy wymieniano na złoto, kość słoniową i niewolników z żyznego południa. Początki miasta były dość skromne. Około 1100 roku n.e. koczownicze plemiona Tuaregów założyły tam sezonowy obóz, który służył jako baza wypadowa w porze upałów. Istnieje kilka legend dotyczących pochodzenia nazwy miasta. W jednej z nich jest mowa o starej kobiecie imieniem Buktu, pozostawionej do pilnowania obozu. Inna wskazuje na berberyjski rodowód. W tym języku, „tin bouctou” oznaczają „miejsce pokryte małymi wydmami”. Niezależnie od etymologii, strategiczne położenie szybko przekształciło tymczasowe obozowisko w stałą, tętniącą życiem osadę. Chociaż założone przez Tuaregów, miasto od samego początku miało charakter kosmopolityczny, przyciągając kupców i uczonych arab…

timbuktu-408a55d.jpg
width: 2250
height: 1500

Pozbawiony jednego oka i tylnej nogi lew z Ugandy znalazł zaskakujący sposób na przeżycie
type: item
date: 2025-11-07T13:56:58.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: drapieżniki
subject: dzikie zwierzęta
subject: lew
subject: lwy
description: Żyjące dziko ranne zwierzęta mają niewielką szansę na przeżycie. Niezdolne do polowania drapieżniki żywią się padliną lub resztkami pozostawionymi przez ich stado. Jednak 11-letni Jakub, niepełnosprawny lew z Parku Narodowego Królowej Elżbiety w Ugandzie opracował pomysłowy sposób na polowanie. Pozwala mu to na znaczną samodzielność i przede na wszystkim przeżycie.
encoded: Liczący sobie 11 lat Jakub jest drapieżnikiem z pierwszych stron gazet. I to całkiem dosłownie. W ubiegłym roku serwisy informacyjne całego świata pokazywały film, na którym Jakub i jego brat Tibu przeprawiali się przez rzekę pełną krokodyli. Pokonali dystans około 1,5 kilometra. Jest to najdłuższa wodna wycieczka lwów, jaka kiedykolwiek została zarejestrowana. Obaj lwi bracia są od 2017 roku badani przez Alexandra Braczkowskiego. To naukowiec i filmowiec związany z ugandyjską organizacją zajmującą się ochroną przyrody i rozwojem lokalnych społeczności – Kyambura Lion Monitoring. Najbardziej wytrzymały lew w Afryce – Założyłbym się o cały swój dobytek, że patrzymy na najbardziej wytrzymałego lwa w Afryce. Został przebity rogiem przez bawoła, jego rodzina została otruta przez handlarzy, sam wpadł w sidła kłusowników, a ostatecznie stracił nogę w kolejnym ataku – w stalowej pułapce. Jakub wykorzystał już wiele ze swoich dziewięciu żyć – napisał Alexander Braczkowski w artykule opublikowanym na łamach Griffith University News. View oEmbed on the source website Fakt, że zwierzę przetrwało, naprawdę wydaje się cudem. Choć z drugiej strony jest przykładem niezwykłych zdolności adaptacyjnych Jakuba oraz jego ewidentnej inteligencji. Do wypadku, w którym stracił tylną nogę doszło w 2020 roku. Badacze byli przekonani, że lew nie przeżyje takiego okaleczenia. – A jednak się nie poddał – podkreśla Alexander Braczkowski. Udając lamparta Sekretną metodę polowania niepełnosprawnego lwa ujawniły nagrania z kamery termowizyjnej umieszczonej na dronie. Wynika z nich, że Jakub, jakby na to nie patrzeć lew, nauczył się zachowywać jak lampart. Lwy powalają swoje ofiary podczas frontalnego ataku, natomiast lamparty urządzają zasadzki. Trójnogi Jakub również nauczył się urządzać zasadzki z bliskiej odległości. Kryje się przed swymi ofiarami w gęstych zaroślach i lasach. Czeka w ukryciu, by nagle zaatakować. – Poluje też na ofiary, których lwy zwykle nie wybierają. Podczas nocnych nagrań …

trzynogi-lew-e30c712.jpg
width: 1100
height: 733

W Afryce żyje jeden z najpiękniejszych owadów świata. Jego pancerz przypomina dzieła Pabla Picassa
type: item
date: 2025-11-06T09:01:42.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: owady
subject: robaki
subject: sztuka
subject: zwierzęta
description: Natura potrafi tworzyć nie tylko spektakularne krajobrazy, lecz także organizmy zachwycające precyzją barw i wzorów. Zdarza się, że nawet niewielki pluskwiak może wyglądać jak miniaturowe dzieło sztuki, przyciągając uwagę intensywnością kolorów i misterną geometrią swojego pancerza.
encoded: Afryka przyciąga podróżników przede wszystkim obietnicą spotkań ze zwierzętami, które znamy z atlasów i dokumentów przyrodniczych. Lwy, słonie, żyrafy czy gepardy budzą zachwyt i respekt, a safari stało się synonimem kontaktu z naturą w jej najbardziej widowiskowej formie. Tymczasem niezwykłość tego kontynentu objawia się także w skali dużo mniejszej, często niedostrzegalnej na pierwszy rzut oka. Wśród traw, na liściach i pniach roślin żyją organizmy tak drobne, że mogłyby zmieścić się na palcu, a mimo to robią ogromne wrażenie. Owad, który wygląda jak dzieło sztuki Owad potocznie nazywany „robakiem Picassa” to Sphaerocoris annulus, pluskwiak z rodziny tarczówkowatych, który osiąga zwykle około 15 milimetrów długości i występuje przede wszystkim w Afryce Środkowej oraz Wschodniej. Zaobserwowano go m.in. w Etiopii, Kenii, Kamerunie, Namibii, Republice Południowej Afryki, Tanzanii oraz Zimbabwe. Żyje na terenach trawiastych, wśród krzewów oraz niskiej roślinności, gdzie jego barwy szczególnie wyraźnie odcinają się od stonowanego tła sawanny. Jego potoczna nazwa nawiązuje do niezwykłego wyglądu pancerza, pokrytego kontrastowymi plamami w odcieniach czerwieni, żółci, czerni i bieli, które układają się w nieregularne wzory przypominające abstrakcyjne obrazy Pabla Picassa. Wygląd ten wydaje się dekoracyjny, lecz pełni istotną funkcję biologiczną. W świecie zwierząt intensywne barwy najczęściej oznaczają zagrożenie i stanowią sygnał dla drapieżników, że dany organizm może być toksyczny lub niejadalny. U Sphaerocoris annulus ten rodzaj ubarwienia jest więc formą ostrzeżenia, dzięki któremu owad unika bezpośredniej konfrontacji. Nawet tak niewielki organizm może w ten sposób skutecznie odstraszyć ptaki, jaszczurki czy drobne ssaki, które w przeciwnym razie uznałyby go za łatwy i pozbawiony ryzyka pokarm. Mechanizmy przetrwania „robaka Picassa” Choć to wygląd „robaka Picassa” przyciąga największą uwagę, równie istotne są jego zwyczaje i sposoby na obronę. Sphaerocoris annulus…

FABRIC-KOLAZ-32-efa9aad.jpeg
width: 1894
height: 1268

Tu kobiety kopią złoto z niemowlętami przy biodrze – dotarliśmy do nielegalnych kopalni złota w Ghanie
type: item
date: 2025-11-02T09:45:24.000Z
creator: Mariusz Śmiejek
subject: Fotografia
subject: afryka
subject: ghana
subject: kopalnie złota
subject: matka
description: Ghana skrywa dramatyczną rzeczywistość nielegalnych kopalń złota, które pochłaniają życie, zdrowie i przyszłość tysięcy kobiet. Ich codzienność to błoto i głód, ale też nadzieja — na godną przyszłość i szacunek. To wszystko oddają niezwykłe fotografie Mariusza Śmiejka opublikowane w październikowym wydaniu magazynu National Geographic Polska.
encoded: Spis treści: Ama w sercu galamsey Ciężka praca kobiet w kopalniach Codzienność górniczek Walka państwa z nielegalnym wydobyciem Ma bose, popękane stopy, nogi poorane starymi bliznami i oblepione zeschniętym pomarańczowym błotem kontrastującym z jej skórą. Owinięta wokół bioder wielokolorowa chusta podtrzymuje śpiące niemowlę, którego głowa ciężko opada na jej plecy. Ze szklanym wzrokiem stoi na krawędzi ogromnego wyrobiska, przygotowując się do zejścia. Na jej głowie spoczywa drewniana misa. Ama w sercu galamsey Poznajcie Amę. Dziesiątki metrów poniżej jej stóp przetrwanie miesza się z destrukcją. To miejsce, w którym z niewyobrażalnych ilości błota, w zaskakująco zorganizowanym chaosie, głównie za pomącą rąk, wydobywa się złoto. W środku tej wyrwy w ziemi pracuje ponad 6o mężczyzn i ok. 30 kobiet, którzy nieustannie kopią i płuczą tony ziemi. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/GalamseyM.Smiejek415720210417-57152dc.jpg" width="3000" height="4500" alt="OHEMAA Mieszka w rodzinnym gospodarstwie przekazywanym z pokolenia na pokolenie. Gdy jej mąż zachorował, przejęła jego obowiązki związane z domową produkcją węgla drzewnego. Zajmuje się tym po długich godzinach pracy w kopalni. Swój produkt sprzedaje na targu." title="OHEMAA Mieszka w rodzinnym gospodarstwie przekazywanym z pokolenia na pokolenie. Gdy jej mąż zachorował, przejęła jego obowiązki związane z domową produkcją węgla drzewnego. Zajmuje się tym po długich godzinach pracy w kopalni. Swój produkt sprzedaje na targu." /> Część mężczyzn na różnych wysokościach rozdrapuje kilofami ziemię, która opada pod ich stopy w gumiakach lub plastikowych klapkach. Inna grupa ładuje masę o kolorze rdzy do mis, które przenoszone są na głowie do miejsca płukania. Kolejne stanowisko znajduje się nieopodal zbiornika wodnego. Wypełnia je 12 długich koryt wyłożonych sztuczną trawą, wspartych na chwiejnych drewnianych słupkach. Są ustawione pod kątem w taki sposób, by wykorzystać siłę grawit…

GalamseyM.Smiejek727320200929-0372b37.jpg
width: 4500
height: 3000

Wreszcie wiemy, skąd przybyli pierwsi ludzie. Wędrowali wzdłuż wybrzeża Afryki i... zajadali się owocami morza
type: item
date: 2025-10-31T12:10:11.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: afryka
subject: afryka wschodnia
subject: ludzie pierwotni
subject: morze
subject: morze czerwone
subject: owoce morza
subject: prehistoria
description: Pochodzenie współczesnych ludzi jest przedmiotem zażartej dyskusji. Analizy genetyczne jako kolebkę naszego gatunku wskazują Afrykę, jednak do tej pory nie było jasne, jak rozprzestrzenił ię oni na inne kontynenty. Czy to możliwe, że kluczową rolę odegrały… owoce morza?
encoded: Najnowsze hipotezy zakładają, że Homo sapiens opuścił południowe wybrzeże Afryki – skąd szacuje się, że pochodził – 70 000 lat temu, rozpoczynając największą migrację w historii świata. Pomogło mu w tym wyjątkowe wśród hominidów przystosowanie do przybrzeżnego trybu życia i obecność smakowitych skorupiaków. Jakie dowody przemawiają za naszym przedwiecznym związkiem z morzem? Gdzie pojawili się pierwsi ludzie? Aktualne teorie Przez wiele lat dominowała teoria, że człowiek współczesny – czyli Homo sapiens – pojawił się w Afryce Wschodniej około 200 000 lat temu, a następnie zaczął rozprzestrzeniać się na inne kontynenty. Wskazywały na to analizy szczątków kostnych oraz narzędzi znalezionych na terenie Etiopii oraz Tanzanii. Nie było jak jasne, jak tego dokonał. Ostatnie dekady przyniosły jednak fascynujące odkrycia. Badania genetyczne wskazują na to, że w naszej historii kluczowe mogło być południowe wybrzeże Afryki. Najnowsza hipoteza zakłada, że to właśnie tam, na terenie dzisiejszego południowego Kapsztadu, człowiek współczesny rozwinął nie tylko szereg „nadmorskich” umiejętności, które umożliwiły mu przetrwanie, ale i zaawansowaną kulturę związaną z morzem, dzięki której rozprzestrzenił się na inne kontynenty. Kompleksy przybrzeżnych jaskiń Pinnacle Point i inne miejsca w rejonie zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ponieważ stanowią najbardziej zróżnicowany i najlepiej zachowany zapis rozwoju zachowań współczesnego człowieka. Sięga on 162 000 lat wstecz. Wielka wędrówka z południowej Afryki Najnowsza hipoteza podróży z Afryki określana jest mianem „koncepcji migracji przybrzeżnej” i zakłada, że nasi przodkowie opuścili region współczesnego RPA około 70 000 lat temu. Według prof. Alana Whitefielda i jego zespołu badawczego, pierwsi ludzie przez 20 000 lat przemieszczali się wzdłuż wybrzeży wschodniej Afryki, korzystając z bogactw zasobów morskich, i dotarli aż do półwyspu Arabskiego, a stamtąd w dalsze regiony Azji i Europy. Badania genetyczne p…

FABRIC-KOLAZ-32-18-44bb6db.jpg
width: 2700
height: 1800

Nietypowy wyczyn bociana. Ptak z województwa łódzkiego przeleciał 6500 km do Afryki, ale zupełnie inaczej niż jego pobratymcy
type: item
date: 2025-10-29T14:09:31.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: bociany
subject: migracje
subject: polska
subject: ptaki
description: Polski bocian czarny, jak większość podobnych mu ptaków, wraz z końcem lata wybrał się w podróż do ciepłych krajów. Zmierzał do Nigerii, jednak nie poszedł na łatwiznę: zrezygnował z bezpiecznej drogi lądowej i w ciągu kilkunastu godzin przemierzył całe Morze Śródziemne, a następnie Saharę. To opowieść o wielkiej determinacji bociana z Kutna.
encoded: Migracje ptaków zawsze fascynują naukowców i miłośników przyrody, jednak niektóre podróże zdumiewają bardziej niż inne. Przykład bociana czarnego z województwa łódzkiego, który wyruszył w niezwykłą, niebezpieczną podróż do Nigerii pokazuje, jak wytrzymałe i kreatywne potrafią być te ptaki. Skrzydlaty Polak udowadnia, że zuchwałość popłaca. Którędy bociany latają do Afryki? Typowe trasy bocianów czarnych przebiegają w dwóch głównych korytarzach: zachodnim (prowadzącym przez cieśninę Gibraltarską) oraz wschodnim (przez turecką cieśninę Bosfor). Większość bocianów wybiera dłuższe trasy, ale prowadzące nad lądem. Unikają w ten sposób przelotu nad otwartym morzem, gdzie brak prądów termicznych utrudnia lot szybowcowy i zmusza ptaki do wyczerpującego lotu aktywnego. Polski bocian, jak wszyscy nasi rodacy, nie idzie jednak na łatwiznę. Nietypowy lot bociana z Kutna Bocian z Nadleśnictwa Kutno wybrał inną drogę. Skusił go nietypowy szlak południowy i postanowił pójść na skróty – przeprawić się bezpośrednio przez Morze Śródziemne z Grecji do Libii, a następnie przez sam środek Sahary. Trasa, na którą się zdecydował, liczyła sobie 6500 km. Szczególnie zaskakujący dla badaczy był odcinek przeprawy przez morze. Obejmował on nieprzerwany, 17-godzinny lot na długości 500 km, także nocą. Taki długi przelot nad otwartą wodą jest rzadkością w świecie bocianów, a większość ptaków nie przeżywa tego rodzaju eskapady. Nasz bocian wykorzystał lot ślizgowy – leciał nisko nad wodą i z niewielką prędkością, wykorzystując nieliczne prądy wypiętrzające powietrze powstające na styku różnych temperatur wody i powietrza. Piekące słońce pustyni Po walce z morzem czekało go palące słońce pustyni i 11-dniowa przeprawa przez Saharę. Tam użył kominów powietrznych, które pozwalały mu szybować na dużych wysokościach. Im wyżej znajduje się ptak, tym chłodniejsze są warunki atmosferyczne, co zmniejsza ryzyko przegrzania i odwodnienia. Bociany czarne stosują strategię krótkich postojów na odpoczynek i żer…

FABRIC-KOLAZ-32-16-e6e4fb2.jpg
width: 2700
height: 1800