Eva Braun świadomie wybrała życie w zbrodniczym systemie. Do samego końca była lojalna wobec Hitlera
Eva Braun przez kilkanaście lat była najbliższą osobą człowieka, który wzniecił pożogę II wojny światowej. Mimo to historycy przez lata spychali ją na margines, szufladkując ją jako apolityczny „ozdobnik”, który zupełnym przypadkiem znalazł się w centrum historycznych wydarzeń. Czy słusznie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Rodzina Braunów „Słodka” Eva poznaje „pana Wilka” Wybuch wojny i ostateczna legitymizacja Życie i śmierć w bunkrze Żona Adolfa Hitlera przez lata była traktowana jako historyczna ciekawostka – niewiele znaczący przypis do biografii sprawcy wielkiego zła. Należy jednak podkreślić, że Eva Braun nie była jedynie niewinną ofiarą, która znalazła się pod zgubnym wpływem uroku potwora w ludzkiej skórze. Dziś historycy nie mają wątpliwości, że „słodka” Eva, jak nazywał ją Hitler, świadomie wybrała życie w samym centrum zbrodniczego systemu. Wiedziała o prześladowaniach Żydów (choćby z racji tego, że jej własna rodzina przejęła mienie pożydowskie), widziała znikających ludzi, słyszała rozmowy o wojnie totalnej. Jakakolwiek „niewiedza” z jej strony była niczym innym, jak tylko świadomym odwracaniem wzroku. Rodzina Braunów Eva Anna Paula Braun urodziła się 6 lutego 1912 roku w Monachium. Była drugą z trzech córek Friedricha „Fritza” Brauna, nauczyciela w szkole zawodowej, i Franziski „Fanny” Kronberger, gospodyni domowej. Jej dzieciństwo przypadło na burzliwe czasy powojennego chaosu w Niemczech – okresu hiperinflacji, rewolucji w Bawarii i rodzącego się nazizmu. Mimo to w domu Braunów panowała względna stabilizacja, choć Fritz musiał ciężko pracować, by utrzymać standard życia, jakiego oczekiwał. W przeciwieństwie do swojej starszej siostry, Ilse, Eva nie przykładała zbyt dużej uwagi do edukacji. Uczyła się (z przeciętnymi wynikami) w katolickim liceum w Monachium, a następnie przez rok (1928/1929) uczęszczała do szkoły handlowej, co było typowe dla dziewcząt z jej sfery. Edukacja miała przygotować ją do roli żony i matki. Większy zapała przejawiała względem sportu. Była doskonałą lekkoatletką, a później – pływaczką i narciarką. „Słodka” Eva poznaje „pana Wilka” W 1929 roku podjęła pracę, która miała zdeterminować jej dalsze życie. Została asystentką, pomocnicą biurową i okazjonalną modelką w zakładzie fotograficznym przy Amalienstrasse 25 w Monachium, którego właścicielem był Heinrich Hoffmann – osobisty fotograf Hitlera, propagandysta i twórca wizerunku Führera. Pierwsze spotkanie nastąpiło w październiku 1929 roku. Stojąc na drabinie i porządkując dokumenty na górnych półkach, Eva została zaskoczona wejściem szefa w towarzystwie mężczyzny w średnim wieku. Nieznajomy miał charakterystyczny wąsik, nosił jasny, angielski płaszcz i trzymał w ręku duży filcowy kapelusz. Hoffmann przedstawił go enigmatycznie jako „herr Wolf”, czyli pana Wilka. Wszyscy zasiedli do posiłku w kantorku. Czterdziestoletni lider rosnącej w siłę partii był oczarowany dziewczyną. Co ciekawe, Eva, apolityczna i niezainteresowana bieżącymi wydarzeniami, nie rozpoznała w nim polityka, którego twarz zaczynała pojawiać się na plakatach w całym Monachium. Hitler od czasu do czasu bywał w zakładzie. Przynosił Evie kwiaty, zabierał ją do opery czy kina. Dla starszego o 23 lata mężczyzny, atrakcyjna nastolatka była „słodką dziewczynką” – odskocznią od polityki. W cieniu Geli Raubal Początkowo Eva Braun była jedynie tłem w życiu przyszłego przywódcy Rzeszy. Jego obsesyjna miłość do siostrzenicy, Geli Raubal, nie pozostawiała miejsca dla innych kobiet. Eva, spotykająca się z Hitlerem sporadycznie, musiała zadowolić się rolą „tej drugiej”. Przełom nastał w 1931 roku. Po samobójczej śmierci Geli, Hitler przeżył załamanie nerwowe. Eva dostrzegła jednak szansę dla siebie w jego osobistym dramacie. Pogrążony w żałobie, początkowo odsunął się od wszystkich. Z czasem zaczął szukać pocieszenia i wtedy Braun odegrała swoją rolę. Nie zadawała trudnych pytań, nie oceniała, była dyskretna i bezgranicznie oddana. Stopniowo zaczęła wypełniać pustkę po Geli. Pierwszy kryzys Mimo to Hitler wciąż trzymał ją na dystans. Rok 1932 był dla niego czasem nieustannych kampanii wyborczych. Gdy on walczył o władzę, Braun siedziała sama w Monachium, czekając na telefon, który często nie dzwonił tygodniami. Czując się zaniedbana i obawiając się, że wybranek ją porzuci, zdecydowała się na drastyczny krok. Sięgnęła po broń i strzeliła sobie w szyję. Pocisk o milimetry minął tętnicę i utkwił w karku. Zdaniem wielu historyków, nie była to autentyczna próba odebrania sobie życia, a jedynie demonstracja oparta na chłodnej kalkulacji. Eva wiedziała, że kolejna samobójcza śmierć bliskiej osoby mogłaby zrujnować politycznie Hitlera. Można powiedzieć, że trafiła w dziesiątkę. Przerażony perspektywą skandalu, przyjechał do szpitala. Od tego momentu ich relacja stała się bardziej intymna. Drugi kryzys Sytuacja Evy pogorszyła się w 1933 roku, po dojściu Hitlera do władzy. Jej wybranek stał się najważniejszą osobą publiczną, a ona musiała pozostać w ukryciu. Nie mogła przyjeżdżać do Berlina. Nie pokazywano jej oficjalnie. Nawrót kryzysu był tylko kwestią czasu. W 1935 roku połknęła pokaźną dawkę tabletek nasennych. Także tym razem udało się ją odratować i ponownie ten akt szantażu emocjonalnego przyniósł oczekiwany rezultat. Do Hitlera dotarło, że jeżeli chce uniknąć kolejnych dramatów, musi zapewnić swojej kochance odpowiedni poziom stabilizacji. Kupił dla niej dom w dobrej dzielnicy Monachium, w którym zamieszkała razem ze swoją młodszą siostrą Gretl, a w swojej rezydencji w Berghof zatrudnił ją jako sekretarkę. W tamtym momencie jej pozycja stała się niepodważalna. Dokumentalistka prywatnego życia Hitlera Ważnym aspektem życia Evy Braun była jej pasja do fotografii i filmu. Pracując wcześniej u Hoffmanna, zdobyła solidne techniczne podstawy. W Berghofie nie rozstawała się z kamerą 16 mm i aparatem fotograficznym. To dzięki niej dysponujemy dziś nagraniami z Berghofu, ukazującymi przywódcę III Rzeszy w prywatnych sytuacjach. Te filmy nie były jednak tylko niewinnym hobby. Badacze są zdania, że Braun świadomie kreowała w nich idylliczny obraz życia. Była reżyserką domowej sielanki, w której ludobójca zamieniał się w zwykłego, „dobrotliwego” człowieka. Te działania były niczym innym, jak elementem propagandy, służącym ociepleniu wizerunku Hitlera. Wybuch wojny i ostateczna legitymizacja Po wybuchu wojny Hitler coraz rzadziej bywał w Berghofie. Eva została w górach, otoczona luksusem i służbą, podczas gdy Europa zaczynała płonąć. Jej listy z tego okresu świadczą o niezachwianym oddaniu. Pisała w nich, że za swoim wybrankiem pójdzie wszędzie, nawet na śmierć. W 1944 roku jej młodsza siostra, Gretl, wdała się w romans z Hermannem Fegeleinem, oficerem łącznikowym Himmlera przy Hitlerze. Wódz, widząc szansę na ściślejsze związanie Evy ze swoim kręgiem bez konieczności własnego ożenku, pobłogosławił ten związek. Ślub Gretl i Hermanna odbył się 3 czerwca 1944 roku, w Salzburgu. Huczne wesele zorganizowano w Berghofie. Dzięki temu małżeństwu Eva przestała być tylko „przyjaciółką Hitlera”. Stała się szwagierką potężnego generała SS. Mogła odtąd oficjalnie pojawiać się na niektórych uroczystościach, a w protokole dyplomatycznym traktowano ją z większymi honorami. Życie i śmierć w bunkrze W 1945 roku Armia Czerwona parła na zachód, a alianci bombardowali niemieckie miasta. W marcu, wbrew wyraźnym rozkazom Hitlera, który chciał, by została w bezpiecznej Bawarii, Eva wyruszyła samochodem do Berlina. W połowie kwietnia zamieszkała w bunkrze Führera pod kancelarią Rzeszy. Według relacji świadków, przez cały czas zachowywała spokój. Do samego końca dbała o wygląd. Codziennie robiła makijaż, układała włosy i zakładała najlepsze kreacje. 29 kwietnia Hitler postanowił nagrodzić ją za lojalność, spełniając jej największe marzenie. Do bunkra ściągnięto Waltera Wagnera, urzędnika stanu cywilnego, który udzielił ślubu w małej sali konferencyjnej. Świadkami byli Joseph Goebbels i Martin Bormann. Po ceremonii odbyło się skromne przyjęcie weselne w prywatnych apartamentach Hitlera. 30 kwietnia małżonkowie pożegnali się z personelem bunkra. Para udała się do prywatnego gabinetu Führera. Według zeznań adiutantów, Eva Braun miała usiąść na sofie i przegryźć kapsułkę z cyjankiem potasu. Zmarła niemal natychmiast. Hitler usiadł obok niej, również zgryzł kapsułkę, jednocześnie strzelając sobie w prawą skroń. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Co kryje DNA Hitlera? Badania ujawniają genetyczne uwarunkowania twórcy nazizmu
Próbka krwi nazistowskiego przywódcy Adolfa Hitlera pozwoliła naukowcom odpowiedzieć na pytania, które trapiły historyków od dekad. Testy potwierdzają genetyczne schorzenie, występujące u dyktatora oraz obalają mit żydowskiego pochodzenia twórcy nazizmu.
Grupa badawcza była złożona z naukowców z różnych środowisk — wśród nich znalazła się choćby genetyczka Turi King, znana z identyfikacji szczątków średniowiecznego króla Ryszarda III. Dzięki uzyskanej próbce krwi odnalezionej na fragmencie materiału sofy, na której Adolf Hitler popełnił samobójstwo, udało się zidentyfikować schorzenia genetyczne u dyktatora. Odkrycie nie tylko tłumaczy wiele zachowań z życia nazisty, ale również przedstawia pewien ideologiczny paradoks, według którego Hitler powinien stać się swoją własną ofiarą. Jak zostały przeprowadzone badania? Materiał badawczy został pobrany z berlińskiego bunkra, w którym w 1945 roku Hitler popełnił samobójstwo. Skrawek materiału sofy, na którym znajdowała się krew dyktatora, został zabezpieczony, a następnie poddany specjalistycznej analizie genetycznej. Naukowcy zwrócili uwagę m.in. na geny odpowiedzialne za rozwój hormonalny i funkcje płciowe oraz na genetyczne predyspozycje do zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych. Dodatkowo, poprzez porównanie dwóch kodów DNA – Hitlera i jego krewnego w linii męskiej – obalono mit o żydowskim pochodzeniu Führera. Zespół Kallmanna – czym jest zaburzenie Hitlera? Jednym z celów badania było udzielenie odpowiedzi na pytanie: dlaczego Adolf Hitler czuł się tak niekomfortowo w relacjach z innymi ludźmi, a w szczególności z kobietami? Do tej pory pasjonaci historii prześcigali się w teoriach na temat psychologicznych uwarunkowań dyktatora. Teraz już wiemy, że Führer cierpiał na zespół Kallmanna – rzadkie, wrodzone zaburzenie genetyczne, które wpływa na rozwój hormonalny człowieka. Schorzenie, po raz pierwszy kompleksowo opisane w 1944 roku przez lekarza Franza Josefa Kallmanna, polega na niedoborze lub braku hormonów podwzgórza i przysadki, które są niezbędne do prawidłowego rozwoju narządów płciowych. W efekcie organizm dojrzewa później i nie rozwija w pełni cech płciowych. Zespół Kallmanna nie wpływa bezpośrednio na inteligencję, ale jego objawy mogą silnie oddziaływać na psychikę. Brak odpowiedniego tempa dojrzewania fizycznego może prowadzić do trudności w relacjach społecznych. Historyk Alex Kay z Uniwersytetu w Poczdamie w następujący sposób interpretuje genetyczne odkrycie u Adolfa Hitlera: „Nikt tak naprawdę nigdy nie był w stanie wyjaśnić, dlaczego Hitler przez całe życie czuł się tak niekomfortowo w towarzystwie kobiet ani dlaczego prawdopodobnie nigdy nie wchodził z kobietami w intymne relacje. Ale teraz wiemy, że cierpiał na zespół Kallmanna — to może być odpowiedź, której szukaliśmy”. Führer w jednym procencie – co jeszcze ukazały badania? Badanie DNA próbki krwi Hitlera wykazało dodatkowo, że dyktator znajdował się w najwyższym 1% populacji, jeśli chodzi o genetyczną podatność na zaburzenia takie jak autyzm, schizofrenia i choroba afektywna dwubiegunowa. Wynik ujawnił niezwykle wysokie wartości wskaźników genetycznych, które – według współczesnej genetyki – zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych. Co ciekawe, autorzy badania tłumaczą, że gdyby nazistowski dyktator był świadomy własnych uwarunkowań psychicznych, sam mógłby uznać się za „niegodnego życia”. W świetle teorii eugeniki, które legły u podstaw ideologii nazizmu, taka diagnoza oznaczałaby konieczność likwidacji takiej jednostki. Naukowcy zastrzegają jednak, że przedstawione rezultaty badań nie pozwalają na sformułowanie jednoznacznej oceny psychiatrycznej. Według brytyjskiego psychologa prof. Simona Barona-Cohena z Uniwersytetu w Cambridge, nie należy łączyć okrucieństwa Adolfa Hitlera z przedstawionymi w badaniach zaburzeniami, ponieważ mogłoby to prowadzić do stygmatyzacji innych osób, u których występują podobne uwarunkowania biologiczne. Żydowski przodek Hitlera – mit obalony Dzięki badaniom udało się obalić mit dotyczący domniemanego żydowskiego pochodzenia Führera. Naukowcy przeanalizowali chromosom Y, dziedziczony wyłącznie w linii męskiej, co wykazało pełną zgodność z DNA żyjących krewnych Hitlera ze strony ojca. Oznacza to, że w materiale genetycznym Hitlera nie znaleziono żadnych śladów żydowskiego pochodzenia. Źródła: Phys.org, RMF24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
CNN zachwyca się „polską Toskanią”. Wspomina też o mrocznym miejscu, które przyciąga turystów
Region, który dotąd pozostawał w cieniu popularnych kierunków, właśnie trafił na łamy CNN. Zachwyca winnicami i urokliwymi krajobrazami, ale uwagę turystów przyciąga również miejscem o zaskakująco mrocznej historii.
Spis treści: CNN doceniło atrakcje Ziemi Lubuskiej Mroczna historia podziemnych tuneli i ich powojenna historia Subkultura „Bunker People” i największa kolonia nietoperzy w Europie Polska coraz częściej trafia na turystyczną mapę świata, przyciągając nie tylko podróżnych, lecz także uwagę zagranicznych mediów. Ostatnio o atrakcjach Ziemi Lubuskiej napisało CNN, wspominając m.in. wyjątkowe muzeum, malowniczą miejscowość określaną mianem „polskiej Toskanii” oraz najwyższy na świecie posąg Jezusa Chrystusa. Redakcja podkreśliła, że ten mniej znany region ma potencjał, by stać się jednym z ciekawszych punktów na trasie europejskich podróży. CNN doceniło atrakcje Ziemi Lubuskiej W opublikowanym kilka dni temu materiale CNN podkreśliło, że Ziemia Lubuska skrywa wiele zaskakujących atrakcji na niewielkim obszarze. Autor wskazał, że Zielona Góra, stolica regionu, bywa określana mianem „polskiej Toskanii” ze względu na malownicze krajobrazy i rozległe winnice. Następnie wspomniał o odbywającym się co roku we wrześniu Festiwalu Wina Winobranie, podczas którego świętuje się tradycje 40 lokalnych winnic. To jednak nie wszystko, bowiem w artykule opisał również monumentalny posąg Jezusa Chrystusa w Świebodzinie, uznawany za najwyższy tego typu pomnik na świecie i przewyższający nawet słynnego Chrystusa z Rio de Janeiro. Redakcja CNN stwierdziła, że na Ziemi Lubuskiej „krótkie dystanse łączą w sobie zaskakująco różne doświadczenia” i najwięcej uwagi poświęciła... nazistowskim tunelom oraz spotkaniu z największą w Europie kolonią nietoperzy. Mroczna historia podziemnych tuneli i ich powojenna historia CNN zauważyło, że krajobraz wokół wsi Pniewo na pierwszy rzut oka nie różni się od typowego pejzażu Ziemi Lubuskiej, gdyż można tam znaleźć rozległe pola i skrawki lasów. „Ten teren wygląda spokojnie, ale kryje pod spodem mroczniejszą historię, czyli podziemne miasto nazistowskie” – pisał autor, wspominając o Festungsfront Oder-Warthe-Bogen, zwanym także Międzyrzeckim Rejonem Umocnionym lub Ostwallem. Został on zbudowany przed II wojną światową jako element linii obronnej, którą Adolf Hitler planował rozciągnąć na prawie 80 km. Jego zadaniem było zabezpieczenie wschodniej granicy Niemiec przed Polską i Związkiem Radzieckim. Projekt od początku uchodził za jeden z najnowocześniejszych systemów fortyfikacyjnych na świecie. Sam odcinek centralny pochłonął ponad 56 tysięcy metrów sześciennych betonu i mógł pomieścić dziesiątki tysięcy żołnierzy. Budowa jednak nigdy nie została ukończona. W 1938 roku priorytety III Rzeszy przesunęły się w stronę Francji, a rok później, po inwazji na Polskę, strategiczne znaczenie Ostwallu ostatecznie zniknęło. Kompleks pozostał elementem niemieckiej machiny wojennej, ale w styczniu 1945 roku linia została zdobyta przez Armię Czerwoną w zaledwie trzy dni. Od tego momentu podziemne miasto popadało w ruinę. Przez pewien czas utrzymywało je jeszcze wojsko polskie, lecz w latach 60. koszty eksploatacji okazały się zbyt wysokie. Do dziś pod ziemią przetrwał rozległy labirynt – około 30 kilometrów tuneli, podziemnych stacji kolejowych, obiektów bojowych i szybów. Jak podkreślał cytowany przez CNN przewodnik Mikołaj Wiktorowski: „Naziści zaplanowali ten kompleks tak, aby żołnierze mogli tam przebywać przez dłuższy czas, dlatego wszystko jest tu zbudowane tak, aby było bardziej przystosowane do zamieszkania”. Subkultura „Bunker People” i największa kolonia nietoperzy w Europie Żołnierze, którzy niegdyś zajmowali bunkry, dawno odeszli, a tunele przejęli młodzi ludzie, którzy nadali miejscu zupełnie inny charakter. Jak pisało CNN, później powstała bowiem subkultura znana jako „Bunker People”. – Ruch narodził się na początku lat 80. i osiągnął szczyt pod koniec lat 90. – wyjaśniał przewodnik Mikołaj Wiktorowski. W podziemnych korytarzach odbywały się imprezy, a nawet wesela, a przestrzeń bunkrów stała się symbolem buntu przeciwko władzy. Nie zawsze jednak kończyło się to bezpiecznie – co najmniej 5 osób zginęło w wypadkach, od upadków w szybach po pożary. Do dziś na ścianach można dostrzec pozostałości po tamtych czasach: graffiti, wyznania miłosne, szkice i antykomunistyczne hasła, które kontrastują z surową architekturą. Tunele znalazły również znacznie cichszych mieszkańców. W latach 70. XX wieku naukowcy zaczęli rejestrować tu pierwsze kolonie nietoperzy, które szybko uznały to miejsce za idealne zimowisko. Dziś hibernuje tu aż 40 tysięcy osobników z 12 gatunków, co czyni Międzyrzecki Rejon Umocniony jedną z największych kolonii nietoperzy w Europie. – Nietoperze odnalazły te tunele i pokochały stabilną temperaturę, wchodząc do systemu przez bunkry powierzchniowe i szyby wentylacyjne – tłumaczył Wiktorowski. Jesienią i zimą, gdy tysiące zwierząt zapadają w sen, muzeum ogranicza dostęp dla zwiedzających, aby zapewnić im spokój. Ci, którzy odwiedzają kompleks poza tym okresem, szybko dostrzegają, że nietoperze są nieodłącznym elementem tego miejsca – wyskakują nagle z ciemności, a ich charakterystyczne piski odbijają się echem od betonowych ścian. Źródło: CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Hitler nie chciał rozpętać światowego konfliktu w 1939 roku. Jaki był jego plan?
Często twierdzi się, że Adolf Hitler chciał w 1939 roku rozpętać światową wojnę z imperiami brytyjskim i francuskim. Prawie wszystkie dowody świadczą jednak o tym, że w rzeczywistości dążył on wtedy do lokalnej batalii, a nie do wielkiego konfliktu.
Spis treści: Parcie Hitlera na wschód Dyplomatyczne podchody Niemiec w sprawie Polski Hitler dążył do swoich celów, a nie do wojny światowej Wątpliwości Hitlera dotyczące ataku na Polskę Nie wiadomo, kiedy Hitler uznał, że „przestrzeń życiową na Wschodzie” lepiej będzie znaleźć w Polsce. Do końca roku 1938 traktował Polaków jako potencjalnych sojuszników w zdominowanym przez Niemcy bloku antyradzieckim, oczekując, że dobrowolnie zwrócą oni dawne ziemie niemieckie uzyskane w 1919 roku na mocy traktatu wersalskiego i zgodzą się na rolę niemieckiego satelity. Parcie Hitlera na wschód Dopiero gdy rząd polski kilkakrotnie odrzucił żądania poprowadzenia eksterytorialnej linii kolejowej i szosy przez „polski korytarz” oraz przyłączenia do Niemiec znajdującego się pod zarządem Ligi Narodów Wolnego Miasta Gdańska, Hitler postanowił uderzyć. Miała to być mała wojna, z której niechętnie musiał zrezygnować w czasie kryzysu czechosłowackiego w 1938 roku. Polska posiadała dawny niemiecki okręg górniczo-hutniczy na Śląsku, a ponadto oferowała duży obszar dla niemieckiego osadnictwa, który mógł dostarczyć nadwyżkę płodów rolnych do wyżywienia ludności Rzeszy. Przedstawiając dowódcom wojskowym swoje zamiary wobec Polski, Adolf Hitler oświadczył na naradzie zwołanej 23 maja 1939 roku, że „tu nie chodzi o Gdańsk. Chodzi nam o poszerzenie przestrzeni życiowej na Wschodzie i zapewnienie wyżywienia”. Żywność mogła pochodzić tylko ze „Wschodu”, gdyż był on rzadko zaludniony, ciągnął Führer. Stosowane przez Niemców nowoczesne metody uprawy miały wielokrotnie zwiększyć wydajność miejscowego rolnictwa. Dyplomatyczne podchody Niemiec w sprawie Polski Wojna imperialna przeciwko Polsce niosła jednak to samo ryzyko interwencji pozostałych mocarstw europejskich, co kryzys czechosłowac­ki rok wcześniej. Hitler mógłby się zgodzić na powtórkę rozwiązania z protektoratem, gdyby Polacy ugięli się przed niemieckimi pogróżkami. Jednak wbrew jego oczekiwaniom pod koniec marca 1939 roku Wielka Brytania i Francja publicznie ogłosiły gwarancje niepodległości Polski. Latem, gdy Niemcy starannie przygotowywali już kampanię militarną, ich dyplomacja bezskutecznie usiłowała odizolować Polaków od gwarantów ich niepodległości, a także wbić klin między oba mocarstwa zachodnie. Propaganda niemiecka starała się przekonać własną opinię publiczną o konieczności obrony prześladowanych rzekomo Niemców żyjących w Polsce, aby dostarczyć pretekst do inwazji. Wielka Brytania i Francja nie zrezygnowały z poparcia dla Polski, więc Führer zaczął zabiegać o porozumienie z ZSRR, by nie dopuścić do powstania bloku radziecko-brytyjsko-francuskiego, który pokrzyżowałby mu plany rozpętania zwycięskiej wojenki. W rezultacie 23 sierpnia 1939 roku podpisany został niemiecko-radziecki układ o nieagresji, a Hitler przekonywał, że mocarstwa zachodnie nie ośmielą się już interweniować. Często twierdzi się, że Hitler dążył w 1939 roku do wojny powszechnej, gdyż koszty zbrojeń były zbyt duże dla jego kruchej i przeciążonej gospodarki, co zmusiło go do wszczęcia konfliktu z Zachodem, nim będzie na to za późno. Hitler dążył do swoich celów, a nie do wojny światowej Prawie wszystkie dowody świadczą jednak o tym, że w rzeczywistości dążył on wtedy do wojny lokalnej, aby rozszerzyć przestrzeń życiową na Wschodzie, a nie do wielkiego konfliktu z imperiami brytyjskim i francuskim. Miało to być zwieńczenie budowy własnego imperium, nie wstęp do nowej wojny światowej. Z pewnością istniały przesłanki ekonomiczne przemawiające za zajęciem dodatkowych terenów i zasobów, ale nie za prowadzeniem wojny światowej, do której te zasoby byłyby potrzebne, kiedy – lub jeśli – by wybuchła. Hitler uważał, że będzie gotowy do dużej wojny dopiero w latach 1942–1943, po dokończeniu programu zbrojeń. 21 sierpnia 1939 roku zatwierdził wprowadzenie jedynie ograniczonej mobilizacji gospodarki przewidzianej na czas krótkiego konfliktu lokalnego. Nakaz pełnej mobilizacji gospodarczej wydano dopiero po wypowiedzeniu wojny przez Wielką Brytanię i Francję. Wątpliwości Hitlera dotyczące ataku na Polskę Im bliżej było wszakże do inwazji, tym więcej pojawiało się wątpliwości, dlatego Hitler znowu się wahał. Wyznaczoną początkowo na 26 sierpnia napaść na Polskę w ostatniej chwili przesunięto na wieść o tym, że zawarty został polsko-brytyjski sojusz wojskowy, a Włochy nie dotrzymają warunków podpisanego w maju paktu stalowego i nie przyłączą się do Niemiec w wojnie na większą skalę. Źródła wywiadowcze w Londynie donosiły, że tym razem Wielka Brytania nie blefuje. Hitler przezwyciężył jednak swoje wątpliwości i 28 sierpnia wydał rozkaz rozpoczęcia działań wojennych o świcie 1 września. Od dawna uważał, że imperia brytyjskie i francuskie znajdują się w fazie schyłkowej, sparaliżowane strachem przed ambicjami Włoch w basenie Morza Śródziemnego i Japonii w Azji Wschodniej. Sądził więc, że Zachód znajdzie jakiś sposób, aby porzucić Polskę, gdy tylko stanie się jasne, że nie można jej pomóc militarnie. Jeden z jego adiutantów wojskowych odnotował, że Hitler nie ukrywa, iż pragnie wojny z Polakami, ale „z innymi wcale nie chce wojny”. W składanych po wojnie zeznaniach Göring uparcie twierdził, iż Hitler był pewny, że w sprawie Polski zdoła dojść do porozumienia z Zachodem, tak jak mu się to udało w sprawie Czechosłowacji. „Naszym zdaniem – oznajmił Göring – zbyt sztywno się tego trzymał”. Hitler odrzucał wszelkie przeciwne opinie. Nie chciał bowiem, by jakiś pokaz niekonsekwencji i nieuzasadnionych obaw pozbawił go jego pierwszej wojny imperialnej. „W końcu podjąłem decyzję – oznajmił ministrowi spraw zagranicznych Ribbentropowi – że obejdę się bez rady ludzi, którzy tyle razy wprowadzili mnie w błąd, a nawet okłamali! Od tej pory będę polegał wyłącznie na własnym osądzie, który nigdy mnie nie mylił, w przeciwieństwie do najbardziej kompetentnych ekspertów”. To jest przedruk z książki autorstwa Richarda Overy'ego pt. „Krew i zgliszcza. Wielka wojna imperiów 1931-1945” (tom 1), która ukazała się nakładem wydawnictwa Rebis w przekładzie Tomasza Fiedorka. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Żydowski więzień, który znał tajemnice kompleksu „Riese”. Kim był Abraham Kajzer?
Amerykanin, który przyjechał do Polski badać tajemnice kompleksu Riese, odnalazł dawno utraconą rodzinę. I wpadł na trop nowej zagadki.
Spis treści: Tajemnice kompleksu „Riese” Historia Abrahama Kajzera Pewnie nigdy nie trafiłabym do tego domu w sercu Gór Sowich, gdyby nie przypadek. Dostałam list od amerykańskiego dziennikarza żydowskiego pochodzenia, który szukał śladów dziadka. Menachem Kaizer poprosił, żeby pokazać mu kilka najbardziej tajemniczych miejsc w tych górach i poznać z eksploratorami. Tajemnice kompleksu „Riese” W czasie II wojny światowej Niemcy wydrążyli w Górach Sowich rozległe kompleksy podziemi, które nosiły kryptonim „Riese”, czyli Olbrzym. Po ciężkim dniu wypełnionym eksploracją usiedliśmy przy piwie, żeby podyskutować z poszukiwaczami o tym, w jakim celu powstało Riese. Kolejna kwatera Hitlera? Produkcja militarna? Tajne bronie? Rozmowa toczyła się w wielu językach, przekonywaliśmy się coraz głośniej, aż w końcu jeden z eksploratorów postanowił użyć ostatecznego argumentu: „Abraham Kajzer mówił, że…”. Menachem nagle wyprostował się z czujnością dzikiej zwierzyny, która wyczuła trop: „Czy on powiedział Kajzer? Ja mam przecież na nazwisko Kaizer. O jakim Kajzerze mowa?”. W odpowiedzi usłyszał: „Nigdy nie słyszałeś o Abrahamie Kajzerze? W Górach Sowich to niemal legendarna postać. Więzień obozu Gross Rosen, który pracował przy projekcie Riese, przeżył i spisał swoje wspomnienia w książce »Za drutami śmierci«. Wyjątkowy świadek”. „To może być ktoś z mojej rodziny” – uznał Menachem i zaczął działać. Jeszcze tego samego dnia kupiliśmy książkę Abrahama Kajzera i prześledziliśmy jego przedwojenne dzieje. Po kilku godzinach oraz kilkunastu telefonach okazało się, że Faiwisz Kajzer – ojciec Abrahama – był bratem pradziadka Menachema. „Nie miałem pojęcia, że ktoś taki był w naszej rodzinie i jest tu tak znany” – dziwił się amerykański gość. W takich momentach człowiek ma przeświadczenie, że rodzi się jakaś niezwykła historia. Równocześnie poczułam lekkie ukłucie. Ilu z moich znajomych potrafi w tak krótkim czasie znaleźć krewnego z czwartego pokolenia? Historia Abrahama Kajzera Abraham Kajzer urodził się w Będzinie i mieszkał ze swoją rodziną w Łodzi. W sierpniu 1944 r. po likwidacji tamtejszego getta trafił do Auschwitz. Jego żona i 12-letni syn zginęli w komorze gazowej. On przeżył i został wysłany do KL Gross Rosen, którego więźniowie brali udział m.in. w budowie tajnych podziemnych kompleksów na Dolnym Śląsku. Pod koniec wojny udało mu się uciec i ukrywał się w jednym z pobliskich domów. Postanowiliśmy z Menachemem znaleźć to gospodarstwo. Wskazał nam je kolega, jednak właściciel posesji nie był chętny do wpuszczania obcych. W końcu pokazał nam ukryty między parterem i pierwszym piętrem pokoik, gdzie w czasie wojny gospodarze mieli ukrywać żydowskiego uciekiniera. Tyle że nic się tu nie zgadzało! W swoim pamiętniku Abraham zupełnie inaczej opisywał to miejsce. Twierdził, że ukrywał się w piwnicy, a nie w zamaskowanym pomieszczeniu. Kropla po kropli zbieraliśmy informacje, aż okazało się, że to nie ten dom! Tu ktoś specjalnie zbudował skrytkę – obszerną, wygodną, kompletnie niewidoczną dla intruza. Dla kogo powstała i kiedy, nie wiadomo. A gdzie w takim razie ukrywał się Kajzer? Okazuje się, że w tej samej miejscowości stała niegdyś karczma. Pod koniec wojny zamieszkała w niej Gertrud Fröchlig, która uciekła z Breslau. To ona zobaczyła nad ranem w marcu 1945 r. uciekiniera z obozu. Przekonał ją, że nie ma dokąd iść, a jego obecność uchroni Niemkę i jej rodzinę przez zemstą nadchodzących Rosjan. Dzięki temu przeżył. Menachem odkrył jednak, że między polską wersją wspomnień Kajzera i jej wydaniem z Izraela są pewne zagadkowe różnice. Ale ich tropem dopiero zamierza pójść. Cóż, czasami wydaje nam się, że jesteśmy blisko rozwiązania tajemnicy, a tu nagle wyskakuje następna. Ale Menachemowi coś się udało – odnalazł część utraconej rodzinnej historii.
W Poznaniu odkryto stół z rezydencji Hitlera. Jego rozmiary i stan zachowania robią wrażenie
Stół z historycznego wyposażenia Zamku Cesarskiego w Poznaniu, który w czasie II wojny światowej zaaranżowano na rezydencję Adolfa Hitlera, odnaleziono wśród mebli w zasobach poznańskiej uczelni. Jest to jeden z najbardziej okazałych sprzętów, jakie do dziś przetrwały z tamtego czasu.
Spis treści: „Recykling” mebli i odkrycie stołu z czasów II wojny światowej Co wiemy o stole z siedziby Hitlera? Zamek Cesarski w Poznaniu – wyjątkowy zabytek Wielkopolski Do interesujących odkryć o znaczeniu historycznym dochodzi czasem w sposób przypadkowy. Tak też było i tym razem. Naukowcy chcieli wytypować meble w starej siedzibie Collegium Iuridicum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, które nadadzą się do nowych gmachów uczelni. „Recykling” mebli i odkrycie stołu z czasów II wojny światowej W tym roku prof. Piotr Korduba, dyrektor Instytutu Historii Sztuki na UAM, odwiedził na zaproszenie prof. Tomasza Nieboraka, dziekana Wydziału Prawa i Administracji UAM wnętrza dawnego Collegium Iuridicum przy ul. Św. Marcin, w celu ewentualnego wybrania mebli dla potrzeb przyszłej siedziby instytutu. Była to odpowiedź na podjętą przez IHS akcję „ratujmy nasz dizajn”. Polegającą na zabezpieczeniu i dalszym wykorzystywaniu ciekawych sprzętów i przedmiotów, które nadal znajdują się na wyposażeniu uczelni. A jednocześnie są doskonałymi przykładami polskiego wzornictwa XX wieku. I akcja przyniosła niespodziewany rezultat. W dawnym gabinecie pracowników Zakładu Prawa Międzynarodowego i Organizacji Międzynarodowych prof. Korduba ujrzał monumentalny stół. Od razu rzucił się naukowcowi w oczy i uznał, że może pochodzić z dawnego wyposażenia Zamku Cesarskiego w Poznaniu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/12/w1600-4a90b8f.jpg" width="1600" height="1067" alt="Stół wykonano w czasie II wojny światowej zapewne na terenie dzisiejszej Wielkopolski lub Ziemi Łódzkiej, czyli w ówczesnym Kraju Warty" title="Stół wykonano w czasie II wojny światowej zapewne na terenie dzisiejszej Wielkopolski lub Ziemi Łódzkiej, czyli w ówczesnym Kraju Warty" /> – Jego forma oraz dekoracja nawiązują do wystroju i wyposażenia zamku z czasów jego przebudowy w pierwszej połowie lat 40. XX wieku. Porównanie tego mebla z zachowanymi w zamku meblami, a także z archiwalnymi fotografiami nieistniejących już pomieszczeń przechowywanymi w Archiwum Państwowym w Poznaniu, nie pozostawiało wątpliwości dotyczących pochodzenia sprzętu – powiedział prof. Korduba. Co wiemy o stole z siedziby Hitlera? Przypuszczenia prof. Korduby na temat wielkiego stołu potwierdził historyk sztuki Janusz Pazder, który jest konsultantem CK Zamek ds. konserwatorskich. Udało się mu znaleźć archiwalny projekt stołu, którego kopia znajduje się w Zamku Cesarskim, a oryginał jest przechowywany w Architekturmuseum der Technische Universität Berlin. – Wiemy, że projekt mebla sporządzono 8 września 1942 r. w biurze projektowym Franza Böhmera. Zostało zapewne wykonany w którymś z warsztatów meblowych Kraju Warty i zalicza się do najbardziej okazałych sprzętów jakie do dziś przetrwały z tamtego czasu – zaznacza prof. Piotr Korduba. Franz Böhmer był odpowiedzialny za przebudowę cesarskiego zamku na siedzibę Adolfa Hitlera. Działo się to podczas II wojny światowej. Ciekawostką jest to, że ten niemiecki dyktator nigdy nie przestąpił progu poznańskiej rezydencji. Zlecenie na przebudowę trafiło do Böhmera od znanego dygnitarza nazistowskich Niemiec, Alberta Speera. Rektorka UAM prof. Bogumiła Kaniewska podjęła decyzję o przekazaniu stołu do Centrum Kultury Zamek. – To dobra praktyka: dawny mebel, który wskutek dziejowych zawirowań znalazł się w innym miejscu niż to, z którego pochodził, wraca – cieszy się prof. Piotr Korduba. Naukowiec podkreślił, że ze względu na swoje pochodzenie stół traktuje jako świadka historii, w którym odbiły się trudne losy XX wieku. Ten zabytek to element wspólnego, trudnego niemiecko-polskiego dziedzictwa kulturowego, które jest przedmiotem badań historycznych i historyczno-artystycznych na UAM, i z którym także CK Zamek codziennie się mierzy – zaznaczył. Zamek Cesarski w Poznaniu – wyjątkowy zabytek Wielkopolski Zamek Cesarski w Poznaniu wzniesiono w latach 1904–1910. Miała być to poznańska rezydencja cesarza niemieckiego Wilhelma II. Ciekawostką jest to, że budowla ta była ostatnią rezydencją monarszą wzniesioną w Europie. Cesarz był tu zaledwie parę razy na kilka dni. Uwagę zwraca neoromański styl fasady, nawiązujący do okresu rządów dynastii cesarzy Hohenstaufów. Głównym budulcem, z którego wykonano zamek jest cegła. Natomiast jej mury obłożono blokami piaskowca, pochodzącymi ze Śląska. Hitlerowcy dokonali sporo przebudów zamku. Częściowo się zachowały po dziś dzień. Dlatego pomieszczenia reprezentacyjne w stylu III Rzeszy stanowią często tło dla ekip filmowych. Obecnie budowla ta jest siedzibą Centrum Kultury Zamek, które oferuje różnorodne aktywności dla poznaniaków. Źródła: UAM, A. Mikos von Rohrschedt, 30 sposobów na Poznań, Poznań 2012 Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Na to lotnisko zostało uprowadzonych 10 polskich samolotów. Podobno tamtędy uciekł Hitler
Lotnisko Tempelhof w zachodnim Berlinie było kiedyś obiektem marzeń Polaków chcących uciec z PRL. Dziś natomiast pokazuje, jak zmienić miejsce o dwuznacznej historii w oazę przyjemności dla zwykłych ludzi.
Spis treści: Lotnisko Tempelhof – miejsce nie do poznania Hitler jednak uciekł? W latach 80. ubiegłego wieku popularnym żartem było rozwijanie nazwy naszego przewoźnika LOT jako Landet Oft in Tempelhof (z niem. „Ląduje często na Tempelhof”) albo Linie Okęcie–Tempelhof. Tylko w 1981 r. na berlińskie lotnisko uprowadzono z Polski dziesięć samolotów. To 27 proc. wszystkich porwanych w tamtym roku na świecie. W 2008 r. Tempelhof zostało zamknięte. Pamiętam zorganizowany tam rok później wielki bankiet, na którym miałam okazję być – w hangarach lotniska świętowaliśmy dwudziestolecie upadku muru berlińskiego. Każdego z 1200 gości obsługiwał wówczas jeden kelner. Nad głowami – zupełnie jak niegdyś samoloty – latali artyści podwieszeni na linach. Zaś znany performer malował imitację niechlubnego muru, który pod koniec imprezy został roztrzaskany na drobne elementy. Dzisiaj myślę sobie, że właśnie wtedy zaczęło się nowe życie Tempelhof, bo z czasem lotnisko zostało zmienione w miejsce „dla każdego”. Lotnisko Tempelhof – miejsce nie do poznania Kiedy kilka miesięcy temu przyjechałam w okolice dawnego portu lotniczego. Znalazłam się w zupełnie innym świecie. Z dala od gwarnego centrum Berlina leży zielona dzielnica pełna różnorodności. Są tam setki małych knajpek, międzynarodowy targ z pysznościami z całego świata, galerie sztuki i zupełnie odlotowe sklepiki. Serce dzielnicy stanowi dawne Tempelhof, którego pas startowy służy dziś rowerzystom, rolkarzom i biegaczom. W sobotnie przedpołudnie spacerowały tam również matki z wózkami, domorośli akrobaci usiłowali wznosić się w powietrze na lotniach, po pasie mknął wózek z kawą, piwem i ciasteczkami. Na zielonych terenach dookoła powstały oryginalne miejsca do odpoczynku. Trochę wygląda to jak działki pracownicze, na których niezbyt wprawne ręce zbiły ławki i altanki. Ma to jednak swój niewątpliwy hipsterski urok. Bujając się tam na artystycznie wykonanej huśtawce, patrzyłam, jak Tempelhof dał się odczarować. Przecież to było ulubione lotnisko Hitlera! W latach 30. ubiegłego wieku powstał plan, żeby zostało twierdzą zaczynającej się tworzyć Germanii, czyli nazistowskiej stolicy świata. Był to megalomański projekt, który zakładał m.in. budowę różnych obiektów „największych na Ziemi”. W pobliżu Tempelhof Hitler ze Speerem, swoim nadwornym architektem, planowali wzniesienie gigantycznego Łuku Triumfalnego. Miał wieńczyć siedmiokilometrową aleję przeznaczoną na wielkie defilady zwycięstwa, kiedy już Hitler podbije wszystko, co zostało do podbicia. Hitler jednak uciekł? Przyszły jednak czasy, że zamiast tworzenia stolicy świata, Niemcy musieli zająć się obroną własnej. Według teorii spiskowych wódz III Rzeszy nie zginął w swoim bunkrze, tylko siecią podziemnych tuneli dostał się do Tempelhof i stamtąd uciekł do Argentyny. Z odtajnionych w 2004 r. dokumentów wynika, że poszukiwało go nawet FBI. Niewiele osób o tym wie, ale pod lotniskiem rzeczywiście znajdują się podziemne schrony. Co ciekawe, ktoś pomalował ich ściany w wesołe scenki rodzajowe. W końcu siedzenie w bunkrze może być nieco monotonne. Również powojenne losy lotniska były niezwykle barwne. W wyniku sowieckiej blokady tzw. Berlin Zachodni żył tylko dzięki dostawom powietrznym. Od czerwca 1948 do maja 1949 r. samoloty amerykańskie i brytyjskie lądowały na trzech berlińskich lotniskach nawet co 90 sekund. Wtedy samoloty z żywnością zaczęły być nazywane „rodzynkowymi bombowcami”. To dlatego, że podchodzący do lądowania piloci sypali z nich cukierki i rodzynki. Potem na Tempelhof, swoistej „zielonej wyspie” na okalającym je „morzu czerwonym”, wolności szukali uciekinierzy z Polski. Teraz uwolnione od swojej mrocznej przeszłości lotnisko, jak nigdy dotąd, oddycha pełną piersią. Bez problemu może wejść na nie każdy i nikt nawet nie sprawdza biletów.
Muzeum upamiętniające Hitlera miało być otwarte w 1950 roku. Po to naziści zrabowali tysiące zabytków
Adolf Hitler widział swoje muzeum jako imponujący gmach o długości stu pięćdziesięciu metrów i z monumentalną kolumnadą. Wewnątrz miały się znaleźć tysiące bezcennych obrazów, zrabowanych w całej Europie. Na jakim etapie był ten projekt?
Spis treści: Muzea nazistów – nie tylko Hitler o nim marzył Jak powstawało muzeum Führera w Linzu? Droga obrazów z galerii do siedziby partii i do kopalni Nie tylko Hitler chciał mieć muzeum. Goering też rabował W pierwszych latach II wojny światowej, przed zmasowanymi bombardowaniami miast niemieckich, muzea zdają się wieść w Trzeciej Rzeszy normalne życie, stosując środki bezpieczeństwa wynikające z okoliczności. Wiele korzysta na wojnie, szczególnie z okupacji Francji. Robią dobre interesy na paryskim rynku sztuki dzięki sztucznie zawyżonemu kursowi reichsmarki i ograniczeniom, jakim podlegają sprzedający. Ale są to zaledwie, by tak rzec, drobiazgi. Muzea nazistów – nie tylko Hitler o nim marzył Równolegle toczą się bowiem dwie inne operacje muzealnego bandytyzmu o zupełnie innym rozmachu: gromadzenie kolekcji dla przyszłego muzeum Führera w jego rodzinnym mieście Linzu, wzbogacanie na wielką skalę tej, którą kompletuje sobie druga osoba w Rzeszy, Hermann Goering. Hitler od dawna marzy o muzeum, w którym mógłby wystawiać swoich faworytów, malarzy niemieckich XIX wieku. Ich dzieła zaczyna kupować, odkąd go na to stać. Anschluss stwarza warunki, które pozwalają spełnić to marzenie. Podróż do Włoch w 1938 roku i wizyta w Uffizi zachęcają Hitlera do działania. Wydany przez niego po Anschlussie rozkaz, aby pozostawiono do jego decyzji dzieła sztuki skonfiskowane Żydom wiedeńskim, w tym wspaniałe zbiory Rothschildów, stwarza precedens dla wszystkich późniejszych konfiskat. Przyznaje jego pełnomocnikom artystycznym prawo pierwokupu dzieł, które padły łupem nazistów. Jak powstawało muzeum Führera w Linzu? Projekt muzeum w Linzu zaczyna wtedy nabierać kształtu. Wraz z innymi instytucjami kulturalnymi i przyłączeniem nowego miasta do starego, muzeum ma wynieść Linz do rangi stolicy Europy, zdolnej przyćmić Wiedeń i Budapeszt. Hitler widzi swoje muzeum jako imponujące, z fasadą długości stu pięćdziesięciu metrów i kolumnadą na wzór Domu Sztuki Niemieckiej w Monachium. Jego własnoręczne szkice zostają dostarczone architektowi, który kreśli plany i tworzy makietę przyszłego muzeum. Czyni się też pierwsze kroki w celu zgromadzenia kolekcji, która byłaby jego godna. Otwarcie planuje się na rok 1950. 21 czerwca 1939 roku, na mocy decyzji Hitlera, powstaje Komisja Specjalna Linz. Pięć dni później Hans Posse otrzymuje pełnomocnictwa w kwestii wyboru dzieł przeznaczonych do muzeum. Posse zrobił doktorat z historii sztuki w Wiedniu, był asystentem Bodego w Kaiser-Friedrich Museum. Opublikował jego katalog obrazów niemieckich, holenderskich i angielskich, jest również autorem prac poświęconych malarstwu włoskiemu. Taki dorobek pozwala mu zostać w wieku trzydziestu jeden lat, z poparciem Bodego, dyrektorem Gemäldegalerie Alte Meister w Dreźnie. Na tym prestiżowym stanowisku interesuje się nowymi kierunkami w sztuce i wystawia ekspresjonistów w utworzonej przez siebie galerii nowych mistrzów. To sprawia, że miejscowi naziści po dojściu do władzy pozbawiają go funkcji. Hitler, którego zaufania nie zawiódł, przywraca go na dawne stanowisko, ponieważ Posse wkłada całą swoją energię w muzeum w Linzu. Wkrótce po nominacji objeżdża Wiedeń i rezerwuje dla Führera 324 obrazy, w tym wiele pochodzących z kolekcji Rothschildów. Udaje się do Polski w marcu 1940 roku. Do Holandii, gdy tylko zostaje zdobyta przez Wehrmacht, a potem jeszcze wielokrotnie, aby dokonać akwizycji. Umiera na raka w 1942 roku, zgromadziwszy dwa i pół tysiąca obrazów, rysunków, rzeźb, przedmiotów artystycznych, monet, sztuk broni i zbroi. Droga obrazów z galerii do siedziby partii i do kopalni Jego następca, Hermann Voss, dyrektor muzeum w Wiesbaden, nie jest tak aktywny. Podróżuje niewiele i zdaje się na swoich agentów, którzy nie próżnują. Z braku miejsca trzeba zajmować się przede wszystkim lokowaniem dzieł w siedzibie NSDAP w Monachium, przepełnionej do granic wytrzymałości. I dość szybko transportowaniem ich do kopalni soli w Altaussee, gdzie nie dosięgną ich bomby. Ogólna liczba obiektów zgromadzonych dla muzeum w Linzu pozostaje przedmiotem dyskusji; prawdopodobnie jest bliska siedmiu tysięcy. Inny spór dotyczy sposobu, w jaki zostały one nabyte, a konkretnie procentu dzieł zrabowanych lub zakupionych pod przymusem. Bezsporne pozostaje to, choć ta kwestia jest uboczna dla naszego tematu, że Hitler był bardzo zaangażowany emocjonalnie w projekt muzeum w Linzu, któremu poświęcał wiele czasu, nawet w trudnych chwilach. Inni politycy również chcieli przejść do historii jako założyciele muzeów, widzieliśmy tego przykłady. Jego przypadek stanowi tylko dowód – szczególnie uderzający – miejsca muzeum w kulturze i imaginarium XIX i XX stulecia. Na dobre i na złe. Nie tylko Hitler chciał mieć muzeum. Goering też rabował To samo można powiedzieć o Goeringu. Z tą jedynie różnicą, że pragnienie, by jego kolekcja stała się po jego śmierci muzeum, nierozłącznie wiąże się z rozkoszą, jakiej mu ona dostarcza za życia. Jego pierwsze zakupy pochodzą z roku 1933. Kiedy rozchodzi się pogłoska, że interesuje się sztuką, jego przyjaciele, z Hitlerem na czele, oraz ci, którzy chcą zaskarbić sobie jego łaskawość, dają mu w prezencie dzieła sztuki. On sam nadal zaopatruje się w domach aukcyjnych i u marszandów. W przededniu wojny ma około dwustu obrazów. Po najeździe na Holandię zagarnia obrazy, które należały do Jacques’a Goudstikkera, żydowskiego marszanda, który uciekł z kraju, zakupione przez jego agentów za ułamek wartości. W okupowanej Francji obchodzi rozkaz Hitlera i czyni z magazynu ERR w Jeu de Paume prywatny zasób, z którego czerpie do woli. Zatrudnia równocześnie wiele osób, których zadaniem jest zasilanie jego kolekcji. Katalog, uzupełniony jeszcze we wrześniu 1944 roku, wymienia 1376 obrazów, z których około tysiąca pochodzi z grabieży, często kamuflowanych jako zakupy. Przewidywano, że będą eksponowane w muzeum imienia założyciela, którego plany były gotowe. Miało ono zostać otwarte w 1952 roku, dwa lata po muzeum Hitlera w Linzu. To jest fragment książki autorstwa Krzysztofa Pomiana pt. „Muzeum. Historia Światowa Tom 3: Na podbój świata, 1850–2020”, która ukazała się nakładem wydawnictwa słowo/obraz terytoria. Tytuł, lead, skróty i śródtytuły pochodzą od redakcji.
SS-mani w zabijaniu rywalizowali z Wermachtem. Organizacja SS stoi za najstraszniejszymi zbrodniami nazizmu
Do SS zaciągali się na ochotnika zagorzali fanatycy. Na frontach II wojny światowej SS-mani popełniali najgorsze zbrodnie. Byli również ulubieńcami Adolfa Hitlera. Co sprawiło, że w szeregach tej osławionej formacji służył ponad milion ludzi? I czym Waffen-SS różniło się do Wermachtu?
W tym artykule: Korzenie paramilitarnych organizacji w nazistowskich Niemczech SA, czyli pierwowzór SS SS rozszerza swoje wpływy w niemieckim społeczeństwie Kto mógł zostać członkiem Waffen-SS? SS, czyli najbrutalniejsi zbrodniarze III Rzeszy Szczyt i upadek SS SS, czyli die Schutzstaffel der NSDAP. Tak w języku niemieckim brzmi pełna nazwa jednej z najbardziej zbrodniczych organizacji w historii ludzkości. Oddziały Ochronne Narodowsocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników początkowo były nieliczną, kadrową formacją mającą strzec bezpieczeństwa Adolfa Hitlera. W końcu swojego istnienia osiągnęła ona liczebność ponad 1 mln członków. Jak to się jednak stało, że gwardia przyboczna Hitlera przerodziła się w swoiste państwo w państwie? I dlaczego jej przywódcy tak mocno rywalizowali o względy Führera z najwyższą generalicją Wermachtu? Korzenie paramilitarnych organizacji w nazistowskich Niemczech Droga SS-manów do miana pretorian Adolfa Hitlera i do roli podpory jego partii nie była prosta. Protoplastą SS było SA. Pod tym równie krótkim skrótem kryje się inna nazistowska organizacja paramilitarna, czyli Die Sturmabteilung der NSDAP (Oddziały Szturmowe NSDAP). Skrajnie prawicowi bojówkarze zaczęli grupować się w niej zaraz po zakończeniu I wojny światowej wraz z rozwojem ruchu nazistowskiego. „Mein Kampf” – najbardziej kontrowersyjna i złowroga książka na świecie „Mein Kampf” to pozycja, obok której trudno przejść obojętnie. Do końca II wojny sprzedanych zostało ponad 10 milionów egzemplarzy. Przemyślenia Adolfa Hitlera na temat współczesnego ... Po kapitulacji Niemiec w listopadzie 1918 roku przez kraj przetaczały się zastępy zdemobilizowanych i często zdeprawowanych żołnierzy. W przegranej II Rzeszy nastroje społeczne były niezmiernie radykalne. Z jednej strony nad państwem wisiała groźba powodzenia rewolucji proletariackiej na wzór tej z Rosji Radzieckiej. Z drugiej, w pogrążonych powojenną apatią ludziach coraz mocniej buzowały ekstremistyczne, prawicowe przekonania. W społeczeństwie niemieckim mocno rezonowało hasło o ciosie w plecy, jaki miało dostać wojsko walczące na zachodnim froncie od socjalistycznego rządu, który przejął władzę po abdykacji cesarza Wilhelma II. Wielu Niemców nie chciało się pogodzić także ze stratą ziem wschodnich. Byli żołnierze licznie zaciągali się do ochotniczych oddziałów Freikorps. Brali udział nie tylko w tumultach i zamieszkach politycznych w kraju, ale i także w pacyfikacji polskich powstań śląskich. SA, czyli pierwowzór SS Pozbawieni nadziei na lepszą przyszłość kombatanci chętnie angażowali się również w tworzący się ruch narodowosocjalistyczny. Byli żołnierze wstępowali w szeregi wspomnianego SA, na czele którego stał bliski zausznik Adolfa Hitlera, czyli Ernst Röhm. Sturmabteilung szybko stało się brutalną pięścią raczkującego jeszcze NSDAP. Zastraszało ono oponentów politycznych Hitlera, organizowało wiece. Nie stroniło także od agresji, terroru i przede wszystkim jawnych i skrytobójczych mordów politycznych. W szczycie swojego rozkwitu SA osiągnęła liczebność ponad 2 mln członków. Działo to się w czasie przejmowania władzy w Niemczech przez nazistów. Zorganizowani na wojskowy sposób bojówkarze znacząco przyczynili się do osadzenia Hitlera w roli dyktatora niemieckiego państwa. Słynące z braku dyscypliny i bezwzględnej brutalności brunatne koszule zachowały jednak sporą niezależność. To właśnie stało się kością niezgody między Röhmem, a pragnącym pełni władzy i kontroli Adolfem Hitlerem. Kresem działalności SA i Röhma była „noc długich noży”. Miała miejsce w dniach 29–30 czerwca 1934 roku. Na skutek krwawej czystki wewnątrz swojej partii Hitler doprowadził do marginalizacji SA na rzecz innej, do tej pory mało znaczącej organizacji, czyli SS. Już na początku istnienia swojej organizacji SS-mani nosili charakterystyczne czarne mundury i czapki z trupią czaszką. W swojej organizacji utrzymywali niezwykle hierarchiczną i zorganizowaną na wojskowy sposób strukturę. Wszystko po to, by jeszcze skuteczniej bronić partii i jej wodza przed zagrożeniami zarówno z wewnątrz, jak i z zewnątrz. SS po „nocy długich noży” rozpoczęło błyskawiczny rozwój. SS rozszerza swoje wpływy w niemieckim społeczeństwie Sztafety Ochronne NSDAP, bo tak nieraz tłumaczy się także nazwę SS, od nielicznej gwardii przybocznej Hitlera jeszcze w ramach struktury SA, w bardzo szybkim tempie przeżyły niezwykle prężny rozwój. SS w ledwie kilka lat ewoluowało od wewnątrzpartyjnej policji do „państwa w państwie”. Od 1929 roku organizacją kierował Heinrich Himmler, a jego prawą ręką był Reinhard Heydrich, który skupił w swoich rękach władzę nad policją polityczną i kryminalną w całych Niemczech. SS znalazło się poza cywilną kontrolą sądów III Rzeszy i osiągnęło niemalże wyłączność w dziedzinie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. SS dzięki swojemu politycznemu poparciu przełamało także monopol na sprawy wojskowe Wermachtu, do którego Hitler nigdy nie miał pełni zaufania. W ten sposób jeszcze przed II wojną światową i atakiem na Polskę narodziły się Waffen-SS, niezależne od regularnej armii i policji siły zbrojne podlegające tylko Hitlerowi i kierownictwu SS. Kto mógł zostać członkiem Waffen-SS? W początkach swojego istnienia służbę w SS wyróżniał ściśle ochotniczy charakter i początkowo także specjalne kryteria poboru. Kontrolowano poglądy polityczne kandydatów do służby, ich rasę, a nawet wzrost (dla oficerów SS było to minimum 174 cm). W Waffen-SS zezwolono na służbę już od 17. roku życia (Wermacht powoływał pod broń minimalnie 18-letnich mężczyzn). Po upływie kilku lat umożliwiono także wstępowanie do jednostki tzw. volksdeutschom, czyli osobom deklarującym niemiecką narodowość z podbitych przez III Rzeszę terenów. Z czasem złagodzono także i pozostałe warunki przystąpienia do służby. Pełni gorliwości i ideologicznego zapału ochotnicy spod znaku trupiej główki szybko wyróżnili się bitnością i zaciętością na polu bitwy. Po doświadczeniach z kampanii polskiej i francuskiej, w czasie inwazji na Związek Radziecki, Waffen-SS i jej dowódcy z nadania politycznego rywalizowali o wojenne laury z zawodową kadrą oficerską Wermachtu. Rozgrywka o względy Führera dotyczyła choćby przydziałów na sprzęt i delegowania na poszczególne odcinki frontu i bojowe zadania. Na skutek tych wewnętrznych tarć i przetasowań w łonie niemieckiej machiny wojennej, pod koniec wojny to właśnie poszczególne dywizje i brygady SS należały do najlepiej wyposażonych, najbardziej doświadczonych i najwaleczniejszych oddziałów całości niemieckich sił na wszystkich frontach II wojny światowej. SS, czyli najbrutalniejsi zbrodniarze III Rzeszy Szeroki obszar działania SS obejmował także obozy koncentracyjne. Pośród 12 głównych urzędów tej organizacji był między innymi Główny Urząd Gospodarki i Administracji. To właśnie pod tę strukturę podlegał Inspektorat Obozów Koncentracyjnych, Rasy i Osadnictwa. W ten oto sposób to właśnie SS stało się głównym wykonawcą niemieckiego ludobójstwa na ludności żydowskiej, polskiej, radzieckich jeńcach i szeregu innych zniewolonych przez nazistów społeczności. Członkowie SS zgrupowani w tzw. Oddziałach Trupich Główek (SS Totenkopfverbände) stanowili obsadę załóg wartowniczych obozów koncentracyjnych i obozów zagłady III Rzeszy. Ich liczebność w 1945 roku przekroczyła 30 tys. Fanatyczni i najmocniej owładnięci nazistowską ideologią SS-mani od początku byli kierowani do najbardziej zbrodniczych przedsięwzięć III Rzeszy. Już we wrześniu 1939 w czasie wojny z Polską to właśnie członkowie SS z paramilitarnej formacji Einsatzgruppen dostali zadanie eksterminacji części polskiej inteligencji i potencjalnych polskich wrogów nazizmu. Te same oddziały w czerwcu 1941 rozpoczęły na masową skalę mordy na Żydach na froncie wschodnim. Działo się to jeszcze zanim Niemcy rozwinęli system obozów śmierci i przystąpili do tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Oprócz tego SS-mani mają na koncie niezliczone pacyfikacje wsi, mordy na jeńcach wojennych, masakry na cywilach i wiele innych zbrodni wojennych, zwłaszcza na froncie wschodnim II wojny światowej. Szczyt i upadek SS Szczyt wielkości i znaczenia SS przypadł na 1944 rok. Wówczas liczba członków tzw. Sztafet Ochronnych NSDAP oscylowała wokół 1 mln. Obok niemieckich strażników obozów koncentracyjnych i żołnierzy Waffen-SS w szeregach organizacji służyli także przedstawiciele innych nacji. Z początku włączano do swojego składu wyłącznie „czystych rasowo” Aryjczyków. Z czasem zarzucono te koncepcję i wcielano do SS także przedstawicieli podbitych niedawno narodów. Nierzadko także na drodze przymusowego poboru. To miejsce wciąż przyciąga badaczy tajemnic historii. Kwatera Hitlera Od początku sprawowania władzy wielki führer nie umiał pozbyć się lęku o własne życie. Najbezpieczniej czuł się w żelbetowych konstrukcjach bunkrów. Obok Niemców z Rzeszy i Austriaków szczególnie liczne były wydzielone oddziały: Holendrów – ok. 50 tys. członków, Belgów (zarówno Walonów, jak i Flamandów) – ok. 35–40 tys. żołnierzy, w końcowym etapie wojny także obywateli ZSRR – ok. 60 tys. (głównie Kozaków, Rosjan z byłej armii RONA, Tatarów), Łotyszy – ok. 40 tys., Ukraińców – 25 tys. Trybunał norymberski uznał po wojnie SS za zbrodniczą organizację. W powojennych dyskusjach o niemieckim sprawstwie zbrodni II wojny światowej właśnie krwawe Waffen-SS konfrontowane było z zakłamaną legendą o „nieskazitelnym i rycerskim” Wermachcie. Głosiła ona, że „zwykli” żołnierze z poboru nie zniżyli się w swojej brutalności do zideologizowanej i ochotniczej organizacji spod znaku dwóch błyskawic. W rzeczywistości jednak bliższe prawdy byłoby stwierdzenie, że koniec końców obie formacje mogłyby ze sobą konkurować w zakresie popełnionych zbrodni. Źródło: K. Grünberg, SS, czarna gwardia Hitlera, Warszawa, 1984. Nasz ekspert Hubert Rój Współpracownik redakcji National Geographic. Pasjonuje się historią XX wieku, a także gotowaniem. Nadmiar czasu wolnego najchętniej przeznacza na rzecz najważniejszą ze wszystkich rzeczy nieważnych, czyli futbol.
Claus von Stauffenberg niemal zabił Hitlera. O Polakach pisał, że jesteśmy motłochem
Mija 80 lat od zamachu na Hitlera w Wilczym Szańcu. Czy zamachowiec był tak szlachetny jak w filmie „Walkiria” z Tomem Cruisem? Poznaj niełatwą prawdę o Clausie von Stauffenbergu.
W tym artykule: Nieudany zamach na Hitlera Kim był Claus von Stauffenberg Co Claus von Stauffenberg myślał o Polakach Rany, które otworzyły oczy To nie był typ zamachowca samobójcy 20 lipca 1944 roku w mazurskim lesie we wsi Gierłoż (niem. Görlitz), kilka kilometrów od Kętrzyna (niem. Rastenburg) rozległ się głośny wybuch. Nastąpił w tajnej kwaterze głównej Adolfa Hitlera zwanej Wilczym Szańcem (Wolfsschanze). To właśnie tam Führer podejmował kluczowe decyzje związane z przebiegiem II wojny światowej. Eksplozja rozerwała jeden z baraków stojących wśród ogromnych bunkrów. Barak, do którego przeniesiono naradę z udziałem Hitlera. Nieudany zamach na Hitlera Autor zamachu 37-letni pułkownik Claus von Stauffenberg przekonany był, że atak się powiódł. Leciał już samolotem do Berlina, by wraz z innymi spiskowcami przejąć władzę. Zamierzał wykorzystać plany tzw. Operacji Walkiria, stworzone oficjalnie po to, by zapobiec chaosowi w przypadku wewnętrznych zamieszek w Trzeciej Rzeszy. Mylił się jednak. Hitler był pokrwawiony i ranny (z jego ciała wyjęto około 200 drzazg), ale cudem przeżył. Zaś zamachowiec i inni spiskowcy już wkrótce zapłacili za swój atak najwyższą cenę. Gdy Stauffenberg stanął przed plutonem egzekucyjnym, na chwilę przed rozstrzelaniem zawołał: „Niech żyją święte Niemcy!”. Daleko mu jednak było do świętości. Kim był Claus von Stauffenberg We współczesnej popkulturze Claus Philipp Maria Schenk Graf von Stauffenberg ma twarz Toma Cruise’a z filmu „Walkiria” (2008) i postępowe poglądy. Tak jednak wcale nie było. Antynazistą stał się bardzo późno. Wcześniej przeszedł drogę typową dla oficera pochodzącego z arystokratycznej rodziny (ojciec – hrabia, żona – baronowa, teść – dyplomata), którego skusiła hitlerowska wizja podbojów i zmazania hańby klęski podczas I wojny światowej. „W 1930 roku Claus ukończył szkołę kawalerii w Hanowerze. Jak większość oficerów Reichswehry podporucznik Claus von Stauffenberg przyjął z entuzjazmem nadejście czasu narodowych socjalistów” – piszą Jerzy Szynkowski i Marek Dragun w książce „Wilczy Szaniec. Wspomnienia świadków” – „Jako zdolny oficer został Stauffenberg w roku 1936 odkomenderowany na Akademię Wojskową w Berlinie, aby tam otrzymać wykształcenie oficera sztabu generalnego. Podczas wojny brał udział w kampaniach wojennych przeciwko Polsce, Francji i ZSRR”. Jan Czochralski. Zapomniany Polak, który stał się ojcem współczesnej elektroniki Jan Czochralski jest postrzegany jako jeden z największych autorytetów świata nauki. Potwierdza to fakt, że żaden inny polski naukowiec nie był i nie jest tak często cytowany, jak sławny ch... Co Claus von Stauffenberg myślał o Polakach Refleksje Stauffenberga ze zdumieniem opisywał historyk prof. Tomasz Szarota. „W listach do żony znajdziemy, co prawda, wzmianki o »desperackiej waleczności polskich oficerów«, a także o wzbudzającym uznanie wyposażeniu polskiego dworu, w którym się zatrzymał (»z piękną biblioteką, bajecznymi empirowymi meblami, łóżkami, stolikami nocnymi, szafami na książki«). Zaraz potem natkniemy się jednak na taki oto wywód. »Co najbardziej rzuca się w tym kraju w oczy, to zaniedbanie. Nie tylko bezgraniczna bieda i nieporządek, lecz wrażenie, że wszystko, co wcześniej widziało lepsze czasy, dziś podupadło«”. Cóż, to subiektywne opinie najeźdźcy z lepiej rozwiniętego kraju. Opinie, które można byłoby uznać za mało szokujące, gdyby nie ich ciąg dalszy. „Fragment innego listu, pełnego pogardy wobec Polaków, musi wzbudzić dziś protest już nie tylko polskiego, ale chyba także niemieckiego czytelnika. Stauffenberg pisał: »Miejscowa ludność to niewiarygodny motłoch, bardzo dużo Żydów i mieszańców. Naród, który, aby się dobrze czuć, najwyraźniej potrzebuje batoga. Tysiące jeńców przyczynią się na pewno do rozwoju naszego rolnictwa. Niemcy mogą wyciągnąć z tego korzyści, bo oni są pilni, pracowici i niewymagający«. W innym liście czytamy: »Najważniejsze jest to, abyśmy w Polsce właśnie teraz zaczęli planową kolonizację. I nie martwię się, że ona nastąpi«”, cytował prof. Szarota. Rany, które otworzyły oczy W czasach, gdy byli już oficerowie, którzy oburzali się na niezliczone wojenne zbrodnie Trzeciej Rzeszy, Stauffenberg trwał przy wodzu i awansował. „W lutym 1943 r., po mianowaniu na pułkownika, został Stauffenberg pierwszym oficerem sztabu generalnego 10. dywizji pancernej, biorącej udział w kampanii afrykańskiej. 7 kwietnia 1943 roku został ciężko ranny podczas atak lotniczego. Stracił lewe oko, prawą rękę i dwa palce lewej dłoni”, relacjonują Szynkowski i Dragun wskazując, że to wówczas dopiero doszło do przemiany Clausa: „Przewieziony do lazaretu w Monachium, kilka tygodni walczył ze śmiercią. Okres cierpienia spowodował w nim przypływ duchowych sił. Od tego czasu coraz częściej nosił się z myślą usunięcia Hitlera. Świadomość zbrodni na ludności cywilnej, na Żydach i na radzieckich jeńcach wojennych, doniesienia o ciężkich stratach na froncie wschodnim, coraz częstsze interwencje Hitlera w przebieg walk, złe traktowanie oficerów i generałów, a być może i kalectwo osobiste upewniły Stauffenberga w jego radykalnych przekonaniach. W szpitalu postanowił więc dołączyć do spiskujących”. Warto jednak pamiętać, że Stauffenberg nie myślał wcale o sprawiedliwym pokoju czy zadośćuczynieniu krzywd okupowanym narodom. On i jego środowisko chcieli odzyskania przez Niemcy granic wschodnich sprzed przegranej I wojny światowej, a więc żądali przyłączenia do Rzeszy ziem polskich dawnego zaboru pruskiego! W tym celu zamierzali dojść do porozumienia z Aliantami zachodnimi, jeśli chodzi o los zachodniej części Europy, a na wschodzie chcieli powstrzymać ofensywę Armii Czerwonej stojącej już nad Wisłą. To nie był typ zamachowca samobójcy W ruinach w Wilczym Szańcu można zobaczyć tablicę pamiątkową z napisem „W tym miejscu stał barak, w którym 20 lipca 1944 r. Claus Schenk hrabia von Stauffenberg dokonał zamachu na Adolfa Hitlera. Zarówno on jak i wielu innych, którzy stawili opór dyktaturze hitlerowskiej zapłaciło za to życiem”. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że gdyby zamachowiec był bardziej zdesperowany i faktycznie zamierzał poświęcić własne życie, to zamach by się udał. Tymczasem Claus nie był zamachowcem-samobójcą. Chciał żyć i odgrywać w nowych Niemczech ważną rolę. Poza tym miał żonę, kilkoro dzieci. Wyszedł z narady w baraku, pozostawiając tam bombę w teczce. Nie podejrzewał nawet, że inny z oficerów przesunie ją za grubą nogę drewnianego stołu. To w chwili wybuchu uratowało Hitlerowi życie. ŹRÓDŁA: Tomasz Szarota, „Zamach Stauffenberga z polskiej perspektywy”, w: „Teologia Polityczna” nr 7/2013-2014 Jerzy Szynkowski, Marek Dragun, „Wilczy Szaniec. Wspomnienia świadków”, Agraf, Biskupiec 2015 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Co igrzyska zawdzięczają Hitlerowi? Niebezpieczne związki Trzeciej Rzeszy i olimpizmu
Naziści zrobili z igrzysk medialną atrakcję, pełną przyciągających uwagę symboli. Stworzyli wrażenie, że dbają o szlachetną rywalizację i antyczne ideały. Tymczasem za wszystkim stała propaganda i próba wychowania posłusznego narodu wojowników.
W tym artykule: W zdrowym ciele zdrowy wódz Droga z St. Louis do Berlina Ogłuszeni dzwonem Hitler wielokrotnie odwoływał się do starożytnej Grecji, ojczyzny igrzysk olimpijskich. W reakcji na gorączkowe poszukiwania przez Himmlera śladów pradawnych Germanów, potrafił stwierdzić: „w ten sposób udowodnimy jedynie, iż w czasach, gdy Grecja i Rzym osiągnęły najwyższy poziom cywilizacji, my nadal biliśmy się kamieniami i kucaliśmy przy ognisku pod gołym niebem”. Zarazem podkreślał jednak, że Germanom po prostu nie służył klimat północnej Europy: „potrzebowali słońca, by rozwinąć swoje zdolności. To dopiero w Grecji i w Italii duch germański znalazł odpowiednie warunki, aby zakwitnąć”. Nazistom bardzo odpowiadało wychowanie narodu w duchu spartańskim. A więc stawianie na militaryzację i karność, przygotowywanie dzieci do ofiarnej służby krajowi, przedkładanie zbiorowości ponad jednostkę, wykluczanie i tępienie „gorszych”. W zdrowym ciele zdrowy wódz Według nazistowskich notabli dawni Germanie, tak jak Grecy, nie wstydzili się nagości. Zatem i naziści nie powinni. Nudyzm stał się popularny w Niemczech jeszcze w końcu XIX wieku, gdy pojawiła się romantyczna wizja powrotu do natury. W Trzeciej Rzeszy nadal był popierany – lecz przede wszystkim jako kult zdrowych, wysportowanych i silnych ciał, zdolnych do walki i prokreacji. „Obecnie wszyscy uczęszczają do łaźni mieszanych i nie wywołuje to żadnych złośliwych komentarzy” – chwalił wódz Trzeciej Rzeszy. „Pojęcie nagości niepokoi jedynie księży, bo wykształcenie, jakie otrzymali, sprawia, że są to ludzie zepsuci”. Podkreślanie piękna ludzkiego ciała widać także w dwuczęściowym dokumencie „Olimpiada” (1938) w reżyserii Leni Riefenstahl. Opowiada on o Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie w roku 1936. W tym pierwszym w historii pełnometrażowym filmie dokumentalnym o igrzyskach, uwielbiana przez nazistów reżyserka wykorzystała zarówno swój talent, jak i nowatorskie techniki. Chciała pokazać piękno sportu i sportowców, ale także podkreślić wspaniałość Trzeciej Rzeszy. „Hitler jest dla mnie najwspanialszym człowiekiem, jaki kiedykolwiek żył. Naprawdę jest bez wad, taki prosty, a jednocześnie przepełniony męską siłą” – wyznała Riefenstahl w wywiadzie dla amerykańskiej prasy. Halina Konopacka była prawdziwą legendą. W czasie wojny bohatersko ratowała polski skarb Halina Konopacka na rzutni nie miała sobie równych i zawsze była pierwsza. Pierwsza też usłyszała „Mazurka Dąbrowskiego” na igrzyskach olimpijskich, zapisując się tym samym na stałe w... Droga z St. Louis do Berlina Międzynarodowy Komitet Olimpijski nagrodził Riefenstahl za ten film specjalnym złotym medalem. Było to uznanie dla talentu reżyserki i jej olśniewającej filmowej wizji. Ale czy tylko? Nikt nie widział, co w istocie kryje się za jej „Olimpiadą”? Hitler ich nie przerażał? W Międzynarodowym Komitecie Olimpijskim działali ludzie, którym nieobcy był rasizm. Przykładem igrzyska w amerykańskim St. Louis w roku 1904. Choć występowali w nich sportowcy o rozmaitym kolorze skóry (np. rdzenni Amerykanie w reprezentacji USA i Kanady), to doszło do skandalu. Podczas imprezy podkreślano, jak biali „cywilizują” inne rasy, również poprzez sport. Przeprowadzono kuriozalne zawody w ramach „Dni Antropologii”. W ich trakcie właściwie nieprzygotowani do występu uczestnicy z różnych grup etnicznych rywalizowali w sprincie czy rzucie kulą – najczęściej z bardzo miernym, wywołującym szyderstwa efektem. Pierre de Coubertin, twórca współczesnego ruchu olimpijskiego, nazwał to „skandaliczną farsą”. Dla Hitlera igrzyska olimpijskie – zarówno zimowe w Garmisch-Partenkirchen, jak i letnie w Berlinie (bo obie te imprezy odbyły się w 1936 roku) – stwarzały szansę na propagandowy sukces. Na przysłonięcie faktu, że hitlerowcy uchwalili antyżydowskie ustawy norymberskie (1935 r.). Zabronili też powoływania Żydów do niemieckiej reprezentacji. Świat jednak jakoś to przełknął: pomimo groźnych zapowiedzi, nie doszło do bojkotu imprezy. Zadbał o to m.in. wpływowy szef amerykańskiego Komitetu Olimpijskiego Avery Brundage, któremu potem zarzucano antysemityzm. Ogłuszeni dzwonem Co ciekawe, pierwotnie igrzyska w Berlinie miały się odbyć w roku 1916. A więc na długo przed dojściem Hitlera do władzy, w zupełnie innej atmosferze panującej w ówczesnym Cesarstwie Niemieckim. Przeszkodził temu jednak wybuch I wojny światowej (1914 r.). Warto zauważyć, że sekretarzem generalnym komitetu organizacyjnego tej niedoszłej imprezy był Carl Diem. Ów ex-kapitan niemieckiej kadry olimpijskiej został po latach zagorzałym nazistą i szefem berlińskiego Międzynarodowego Instytutu Olimpijskiego, propagandystą Trzeciej Rzeszy. A w ostatnich miesiącach rządów Führera – członkiem Volkssturmu, hitlerowskiego pospolitego ruszenia. Zanim jednak doszło do marnego końca Trzeciej Rzeszy, ten działacz sportowy bardzo przydał się nazistowskim ideologom podczas igrzysk w stolicy Niemiec w roku 1936. Hitlerowcy zrobili wiele, by igrzyska były spektakularne. Diem wpadł na chwytliwy pomysł, by rozpalony w Olimpii ogień przenieść do Berlina w uroczystej sztafecie. Postawił też w Berlinie specjalny dzwon olimpijski. Świat dał się nabrać, że naziści odwołują się do szlachetnego ducha równej rywalizacji i szumnych ideałów przeszłości, do zdrowego ducha i pięknych ciał. Tymczasem kierowała nimi chora antynaukowa i antyhumanitarna ideologia, dzieląca świat na „nadludzi” i „podludzi”. Rasistowski obłęd i poczucie wyższości, które doprowadziły do walki już nie na stadionach, a na polach bitew. Źródła: James Ring Adams, „The Sideshow Olympics: Weirdness and Racism at St. Louis, 1904”, w: „American Indian” nr 2/2012 - Rosa Sala Rose; „Krytyczny słownik mitów i symboli nazizmu”, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2006 - Guy Walters; „Igrzyska w Berlinie. Jak Hitler ukradł olimpijski sen”, Rebis, Poznań 2006. Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Najskuteczniejszy kamuflaż w historii. Tak artyści wykiwali Hitlera
Podczas II wojny światowej Brytyjczycy stworzyli specjalny oddział, który „wyczarowywał” fałszywe armie, porty, lotniska i obiekty wojskowe. Był to najskuteczniejszy kamuflaż w historii globalnych konfliktów.
W tym artykule: Najskuteczniejszy kamuflaż w historii Generał kontra reżyser Gigantyczna maskarada pod Tobrukiem Czołg czy ciężarówka? Fałszywe pomosty, okręty i zbiorniki na paliwo Fantomowa Armia Najważniejszy trik W maju 1940 roku grupa mężczyzn czekała na londyńskim dworcu na pociąg do Folkestone. Nosili mundury, ale już na pierwszy rzut oka było widać, że z armią mieli dotąd niewiele wspólnego. Oddział tworzyła wyjątkowa mieszanina ludzi – malarze, rzeźbiarze, graficy, fotografowie, scenografowie, a także specjaliści od zoologii i zawodowy magik. Dowodził nimi 44-letni Geoffrey Barkas, reżyser i producent filmowy. Najskuteczniejszy kamuflaż w historii Zadanie Barkasa polegało na stworzeniu jednostki zajmującej się maskowaniem obiektów, sprzętów i wojsk w czasie spodziewanej inwazji III Rzeszy na Wielką Brytanię. Sprawą interesował się sam Winston Churchill. Podczas I wojny światowej Churchill był inicjatorem budowania tzw. Q-ships – statków wyglądających jak handlowe, a w rzeczywistości uzbrojonych jednostek Royal Navy. Ich ofiarą padło wiele niemieckich okrętów podwodnych. Tym razem jednak sztuka wojskowego kamuflażu miała osiągnąć poziom najwyższy z możliwych. Po klęsce Francji, w obliczu ogromnej przewagi militarnej Adolfa Hitlera, brytyjski premier zdawał sobie sprawę, że Wielką Brytanię można uratować tylko niestandardowymi, tajnymi działaniami na wielką skalę. Tę wojnę trzeba było wygrać za pomocą „małych środków i wielkich umysłów”. Szkolenie w Folkestone koncentrowało się na wypracowaniu najlepszych sposobów maskowania. Graficy, malarze i rzeźbiarze, wspomagani przez zoologów – ekspertów od kamuflażu w świecie zwierząt – stworzyli tysiące szkiców i modeli, poszukując metod ukrywania przed niemieckimi samolotami zwiadowczymi okrętów, lotnisk, ciężarówek i innych obiektów wojskowych i cywilnych. Propozycje były fotografowane przez brytyjskich pilotów i oceniane przez Barkasa. Jednocześnie artyści przechodzili podstawowe szkolenie wojskowe, ich zadaniem w przyszłości miała być bowiem praca bezpośrednio na linii frontu. Jesienią 1940 roku oddział Barkasa wyruszył na prawdziwą wojnę. Z początkiem września włoskie wojska zgromadzone we wschodniej Libii przekroczyły granicę z Egiptem i ruszyły w kierunku Kairu. Marszałek Rodolfo Graziani miał do dyspozycji 300 tys. ludzi, 600 czołgów, 1600 armat i 230 samolotów. Egiptu broniła armia generała Archibalda Wavella – zaledwie 36 tys. żołnierzy, 275 czołgów, 126 armat i 142 samoloty. Gdyby Włosi zdobyli Kair, mieliby otwartą drogę do Kanału Sueskiego. Jego utrata mogłaby przesądzić o przegraniu przez Brytyjczyków całej wojny. Geoffrey Barkas wraz z częścią oddziału popłynął statkiem do Egiptu, a kilka tygodni później w drogę ruszyła druga część ekipy, na której czele stał Geoffrey Barkas, 38-letni Jasper Maskelyne. Generał kontra reżyser Gdy po kilkutygodniowej podróży wokół Afryki Barkas i jego ludzie znaleźli się wreszcie w bazie Helwan w okolicach Kairu, szala zwycięstwa przechylała się na stronę Brytyjczyków i ich sojuszniczych oddziałów. Wśród nich – oprócz wojsk z Australii, Nowej Zelandii i Indii – była także polska Brygada Strzelców Karpackich oraz czeski batalion piechoty. Nieudolnie dowodzeni Włosi zostali zepchnięci do defensywy, a 15 lutego alianci odbili z ich rąk port w Tobruku. Zwycięstwa miały jednak wysoką cenę – by wspomóc sojuszników, Hitler zdecydował o wysłaniu do Afryki korpusu pancernego, dowodzonego przez jednego z najlepszych dowódców III Rzeszy 50-letniego generała Erwina Rommla. Przybycie niemieckich oddziałów Afrika Korps zmieniło wszystko. Na początku kwietnia 1941 roku trzysta czołgów i trzy dowodzone przez Rommla dywizje zamknęły pierścień okrążenia wokół Tobruku, uwięziwszy w mieście 27 tysięcy alianckich żołnierzy. Jednym z nich był 28-letni Peter Proud, członek ekipy Barkasa. Mimo młodego wieku – doświadczony reżyser. Już jako 17-latek asystował przy pierwszych filmach samemu Alfredowi Hitchcockowi, a w wieku 23 lat został dyrektorem artystycznym w Warner Bros. Teraz doświadczenie zdobyte na planach filmowych zamierzał wykorzystać do walki z Niemcami. Na początek Proud postanowił zamaskować samych żołnierzy, samochody i sprzęt wojskowy przed atakami z powietrza. Z kilku ton mąki, sosu Worcester i pasty do butów sporządził mieszaninę, która nie tylko komponowała się z barwą otoczenia, ale też doskonale przylegała do każdej powierzchni. Żołnierze pokrywali nią hełmy, samochody i inny sprzęt. Wtedy Proud przystąpił do działań na większą skalę. Postanowił stworzyć trójwymiarową scenografię, która zostałaby umieszczona na linii nieprzyjacielskiego ostrzału. Agresja ZSRR na Polskę przypieczętowała jej los. Jak II Rzeczpospolita znalazła się w „dziejowym imadle”? „Sowiety wkroczyły” – napisał 17 września znad granicy z Rumunią marszałek Edward Rydz-Śmigły. Był to ostatni akord II Rzeczpospolitej, która została zmiażdżona przez potężne ud... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/agresja-zsrr-na-polske-przypieczetowala-jej-los-jak-ii-rzeczpospolita-znalazla-sie-w-dziejowym-imadle-fot-hulton-deutsch-hulton-deutsch-collection-corbis-via-getty-images-46d5145.jpg" width="938" height="643" alt="Agresja ZSRR na Polskę przypieczętowała jej los. Jak II Rzeczpospolita znalazła się w „dziejowym imadle”? (fot. Hulton-Deutsch/Hulton-Deutsch Collection/Corbis via Getty Images)" title="Agresja ZSRR na Polskę przypieczętowała jej los. Jak II Rzeczpospolita znalazła się w „dziejowym imadle”? (fot. Hulton-Deutsch/Hulton-Deutsch Collection/Corbis via Getty Images)" /> Gigantyczna maskarada pod Tobrukiem Przez dwa dni 45 żołnierzy z grupy inżynieryjnej rozkładało ekran liczący 800 metrów długości i 15 metrów wysokości. Zostały na nim namalowane fałszywe kontury gruntu i fałszywe cele. Przed ekranem rozłożono szeroki na 50 metrów pas tkaniny, pokazujący te same kontury z lotu ptaka. Do wykonania maskarady użyto materiału z wojskowych mundurów, który Proud kazał wybielić, mocząc go w słonej morskiej wodzie. Efekt był zdumiewający. Tylko w ciągu pierwszych dwóch dni żołnierze Rommla wystrzelili w kierunku faktycznie nieistniejących celów dwa tysiące pocisków. Spadały one za ekranem, nie wyrządzając większych szkód. Ekrany atakowało też 15 niemieckich samolotów – dwa z nich udało się zestrzelić. Uszkodzone fragmenty scenografii były naprawiane nocą. W drugim miesiącu oblężenia Proud postanowił zbudować drugi ekran, za którym stanęły słabo zamaskowane wraki alianckich czołgów, a także kukły żołnierzy, zrobione z patyków, słomy i jutowych worków. Miały ściągać na siebie ogień nieprzyjaciela, odwracając jego uwagę od rzeczywistych działań obrońców, których z racji ich niebywałej zdolności do przetrwania nieprzyjacielskich ataków zdążono już nazwać „szczurami Tobruku”. „Szczury” nie dałyby jednak rady przetrwać, gdyby nie działająca w Tobruku stacja odsalania wody o wydajności 15 tysięcy litrów na dobę. Jej uratowanie stało się priorytetem dla Prouda i jego oddziału. Budynek był duży i nie do ukrycia, postanowiono więc przerobić go tak, by przypominał ruinę. Fragment dachu i ściany przemalowano na czarno, aby z powietrza wyglądały jak dziury po bombach. Wokół rozrzucono gruz i postawiono beczki z resztkami paliwa, które podpalono, zasnuwając okolicę dymem. Proud zadbał, by informacja o zniszczeniu stacji została przekazana i nadana przez BBC. Wkrótce powtórzyły ją włoskie gazety. Budynek nie był więcej atakowany. „Szczury Tobruku” przetrwały 242 dni oblężenia. W listopadzie 1941 roku miasto zostało odblokowane w wyniku alianckiej operacji „Crusader”. Czołg czy ciężarówka? Gdy w Tobruku Peter Proud urządzał maskaradę dla Rommla, pod Kairem Geoffrey Barkas przygotowywał się do uruchomienia produkcji na wielką skalę. Jego oddział, przemianowany już na Jednostkę Kamuflażową, szybko się rozrastał. W początkach swojej działalności w Afryce liczył 40 oficerów i pomocników, kilka miesięcy później już 142 ludzi. Z małej organizacji stał się pełnoprawnym członkiem sztabowych narad i planowań. Gwiazdą zespołu był Jasper Maskelyne. Nie tylko zapewniał ekipie Barkasa przychylność dowództwa efektywnymi pokazami magicznych sztuczek dla oficerów i żołnierzy, ale okazał się także twórcą kilku rozwiązań kluczowych dla wojskowego kamuflażu. Jednym z zadań zleconych przez generała Wavella było zamaskowanie brytyjskich czołgów tak, by wyglądały jak ciężarówki. Chodziło nie tylko o wprowadzenie w błąd niemieckiego zwiadu lotniczego, ale także o możliwość ich podstępnego przerzucenia w okolice linii frontu. Maskelyne rozpoczął eksperymenty z osłonami, które przykrywałyby całą powierzchnię czołgu. Nazwał je sunshieldami – ekranami przeciwsłonecznymi. Pierwsze były ciężkie i nieporęczne – do przetransportowania jednej potrzebne były aż dwie ciężarówki. Po kolejnych próbach iluzjoniście udało się zmniejszyć wagę osłon tak, że na jednej ciężarówce mieściło się aż dziewięć sunshieldów. Zamontowanie i zdemontowanie osłony zajmowało dwóm żołnierzom zaledwie godzinę. Wkrótce powstała kolejna wersja, służąca do maskowania brytyjskich dział przeciwlotniczych. Produkcja ruszyła pełną parą. W tym samym czasie Peter Sykes, 27-letni malarz z zespołu Barkasa, rozpoczął eksperymenty z maskowaniem alianckich lotnisk i budową sztucznych linii kolejowych. Na pustynnych skałach zaczęły powstawać fałszywe pasy startowe i samoloty, podczas gdy te prawdziwe były zamalowywane we wzory przypominające dziury, skały i kamienie. Efekt okazał się tak realistyczny, że piloci odmawiali lądowania. Równie prawdziwie wyglądała z powietrza fałszywa linia kolejowa, mająca rzekomo służyć do transportu brytyjskich czołgów docierających statkami przez Kanał Sueski. Sykes był chyba jedynym oficerem, który marzył, by jego dzieło zostało w końcu zbombardowane przez Niemców. Kiedy to nastąpiło, cieszył się jak dziecko. Pod koniec stycznia 1942 r. Sykes kończył właśnie prace przy budowie fałszywego portu, odciągającego uwagę Niemców od Bengazi, Tobruku i Darny, kiedy z alarmującą wiadomością przybiegł do niego polski oficer ochraniającej obiekt Brygady Strzelców Karpackich. Rommel znów zebrał siły i ruszył na Kair. Wojna zimowa 1939–1940. Jak „fiński Dawid” dał odpór „sowieckiemu Goliatowi”? Finowie zostali poddani przez ZSRR historycznej próbie i zdali egzamin. Obronili swoje państwo, walcząc z parokrotnie silniejszym wrogiem. Jak udało się im uniknąć unicestwienia? Na czym pol... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wojna-zimowa-1939-1940-jak-finski-dawid-dal-odpor-sowieckiemu-goliatowi-fot-keystone-france-gamma-keystone-via-getty-images-26e6f9a.jpg" width="647" height="700" alt="Wojna zimowa 1939–1940. Jak „fiński Dawid” dał odpór „sowieckiemu Goliatowi”? (fot. Keystone-France/Gamma-Keystone via Getty Images)" title="Wojna zimowa 1939–1940. Jak „fiński Dawid” dał odpór „sowieckiemu Goliatowi”? (fot. Keystone-France/Gamma-Keystone via Getty Images)" /> Fałszywe pomosty, okręty i zbiorniki na paliwo Sykes rozkazał spalić fałszywe pomosty, okręty i zbiorniki na paliwo. Alianci znaleźli się w odwrocie, mimo że mieli przewagę liczebną. Brytyjskie brygady pancerne były niszczone z zabójczą precyzją – jedna z nich straciła w ciągu kilku dni 230 z 300 posiadanych czołgów. Tobruk został wzięty z marszu – 35 tysięcy alianckich żołnierzy trafiło do niewoli. Rommel doskonale wykorzystał ukształtowanie terenu, jakby miał szósty zmysł: to właśnie dzięki temu dorobi się przydomka „Lis Pustyni”. Tylko w ciągu jednego tygodnia jego oddziały pokonały ponad 700 kilometrów, staczając po drodze dwie duże bitwy i czterdzieści potyczek. 1 lipca 1942 roku Afrika Korps zatrzymały się zaledwie 100 km od Aleksandrii. 400 metrów przed nim ostatnia przeszkoda – silnie broniony węzeł kolejowy Al-Alamajn. Gdy w Kairze trwała ewakuacja cywilów oraz ambasad, Geoffrey Barkas założył kwaterę główną kilka kilometrów od El-Alamein i kazał ściągnąć tam wszystkie urządzenia maskujące, jakie powstały do tej pory w Egipcie. Atrapy czołgów, ciężarówek i dział przeciwlotniczych zatykały dziury w linii frontu i na jego zapleczu – Rommel musiał odnieść wrażenie, że siły aliantów są o wiele większe niż w rzeczywistości. Udało się: Afrika Korps były wyczerpane szybkim marszem, brakowało amunicji i benzyny. Linia frontu zamarła na wiele tygodni, jednak Rommel wciąż był groźny. W sztabie brytyjskich sił, dowodzonych teraz przez generała Bernarda Montgomery’ego, powstał plan, jak oszukać „Lisa Pustyni” i całkowicie zniszczyć jego siły nagłym i niespodziewanym atakiem. Fantomowa Armia Plan przedstawiony Barkasowi przez Montgomery’ego wydawał się prosty, jednak wcale taki nie był. Naprzeciwko oddziałów Rommla miały stanąć dwie brytyjskie armie – jedna prawdziwa i jedna fałszywa. Przy czym ta prawdziwa miała wyglądać na fałszywą – i odwrotnie. „Lis Pustyni” miał też zostać wprowadzony w błąd co do terminu brytyjskiego ataku. Cała maskarada została ochrzczona kryptonimem „Bertram”. Barkas opracował szczegóły, wykorzystując wszystkie dotychczasowe doświadczenia Jednostki Kamuflażowej. Na południu frontu brygady inżynieryjne rozpoczęły budowę fałszywego rurociągu i magazynów dla wojska. Cele były dwa: Niemcy mieli nabrać przekonania, że to właśnie stamtąd nadejdzie atak i że nie nastąpi on, póki rurociąg nie zostanie skończony. W rzeczywistości egipscy robotnicy zakopali w piachu stare beczki po paliwie, a cała konstrukcja nie miała żadnego militarnego znaczenia. Poza jednym – pod plandekami fałszywych ciężarówek i fałszywymi namiotami zostały ukryte stanowiska prawdziwych przeciwpancernych dział. Jednocześnie na północy powstała baza o kryptonimie „Martello”, do której ciężarówki zwiozły zaopatrzenie. Czołgi wciąż stały daleko za linią frontu – żołnierze Rommla mieli odnieść wrażenie, że do ataku jeszcze daleko. 25 października o piątej rano, gdy na dworze panowały egipskie ciemności, pierwsze czołgi ruszyły do „Martello”, gdzie żołnierze natychmiast założyli na nie sunshieldy. Jednocześnie za linią frontu w miejsce każdego czołgu, który odjechał do bazy, powstała jego atrapa wykonana z plecionej trzciny. W ciągu kolejnych nocy operację powtarzano. Gdy wschodziło słońce, niemiecki zwiad lotniczy stwierdzał, że nic się zmieniło – brytyjskie czołgi wciąż były tam, gdzie wcześniej, a w „Martello” stało około sześciuset ciężarówek. W rzeczywistości były to zamaskowane i gotowe do ataku „Shermany”. 15 listopada 1942 roku, po raz pierwszy od początku wojny, zabiły dzwony w kościołach całej Wielkiej Brytanii. Tego dnia w parlamencie Winston Churchill ogłosił, że Afrika Korps zostały zniszczone, a Egipt i Kanał Sueski są bezpieczne. Podstęp się udał i miał kluczowe znaczenie dla brytyjskiego morale. Jak po latach stwierdził brytyjski premier, „do Al-Alamajn Wielka Brytania nie wygrała żadnej bitwy z Hitlerem. Po Al-Alamajn żadnej nie przegrała”. Kampania wrześniowa – mało znane fakty. Skąd wziął się mit o kawalerii szarżującej na czołgi? Kampania wrześniowa, zwana też wojną obronną 1939 roku, mimo dotkliwej polskiej porażki nie przebiegła dokładnie według planu Niemiec. Ile tak naprawdę krajów zaatakowało wówczas Polsk.. Najważniejszy trik Zdobyte w Afryce doświadczenia Camouflage Unit zostały na jeszcze większą skalę wykorzystane w 1944 roku, gdy alianckie wojska przygotowywały się do inwazji na kontynent. W południowej Anglii powstała wówczas kolejna Fantomowa Armia, którą generałowie Hitlera uważali za prawdziwą – First US Army Group (FUSAG). Wizytował ją król Jerzy V i dowódca amerykańskich wojsk generał Eisenhower. Armia miała swoje baraki, składy, porty, kasyna i posterunki kontrolne. W polu stały setki czołgów – w rzeczywistości gumowych, wymyślonych przez Jaspera Maskelyne’a atrap, które czterech ludzi mogło z łatwością podnieść do góry. Na lotniskach stacjonowały setki fałszywych samolotów. Wszystko to miało przekonać Niemców, że atak nastąpi z południa Anglii na Pas-de-Calais, 350 km od prawdziwego celu inwazji. Aby jeszcze bardziej uwiarygodnić ten scenariusz, na czele fikcyjnej armii postawiono jednego z najlepszych alianckich dowódców, amerykańskiego generała George’a Pattona. Brytyjski wywiad wiedział, że Hitler i jego generałowie są głęboko przekonani, iż to właśnie on poprowadzi inwazję na kontynent, a główną siłą uderzeniową będzie FUSAG. Oczywiście Patton nie był zachwycony postawieniem go na czele fikcyjnej armii i drugorzędną rolą, jaką miał odegrać w inwazji. Wybuchowy Amerykanin zignorował ostrzeżenia generała Eisenhowera, by trzymał się z dala od mediów, którym udzielił kilku wywiadów, kreując się na męża opatrznościowego aliantów. Informacje te szybko dotarły do Berlina. W rzeczywistości planujący operację ludzie liczyli na dokładnie takie zachowanie Pattona. To również była część planu wielkiej mistyfikacji, która miała doprowadzić do pokonania Hitlera.
„Brunatni księża” wspierali nazistów. Używali nawet pozdrowienia „heil Hitler”
Część księży używała w czasach III Rzeszy nazistowskiego pozdrowienia „heil Hitler”. Ich motywacje były różne. Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, nazywano często szyderczo „brunatnymi księżmi”.
W tym artykule: Księża w państwie nazistowskim „Brunatni księża" w III Rzeszy Początkowe wsparcie katolików dla Hitlera Obawy kleru przed nazistami Hitler obłaskawia Kościół Wśród niemieckiego kleru katolickiego było wiele poziomów akceptacji i odrzucenia państwa nazistowskiego. Nawet ci z duchownych, którzy wielokrotnie i wyraźnie dawali odpór narodowemu socjalizmowi (i płacili za to życiem), niekiedy podczas swej posługi publicznie wyrażali aprobatę dla pewnej formy rasizmu. Księża w państwie nazistowskim Kapłani, podobnie jak większość Niemców, musieli zmagać się z pokusą narodowego socjalizmu. Tymczasem relacje pomiędzy Kościołem a państwem w Niemczech stawiały księży w szczególnie trudnej sytuacji. Duchowni byli nie tylko przedstawicielami religii, podlegającymi najpierw Bogu, a potem swemu biskupowi diecezjalnemu czy wreszcie także normom katolickiego prawa kanonicznego. Lecz również niejako funkcjonariuszami państwowymi, podległymi przepisom państwa. W rezultacie tego stanu rzeczy, gdy państwo w lipcu 1933 roku wydało zarządzenie nakazujące urzędnikom państwowym używać pozdrowienia „Heil Hitler”, księża katoliccy musieli się mu podporządkować. Niektórzy duchowni rzeczywiście używali nazistowskiego pozdrowienia. Ci, którzy to czynili, używali go, zwłaszcza wchodząc do klasy przed lekcjami katechezy w szkole państwowej. Choć ich postępowanie nie dawało dobrego przykładu katolickiej młodzieży, to większość z salutujących nie utożsamiała tego gestu z pełną aprobatą dla narodowego socjalizmu. Niektórzy godzili się nań tylko po to, by uniknąć problemów z państwem. Inni traktowali salut jako wyraz narodowej solidarności ze współrodakami. Istniała jednak grupa stu trzydziestu ośmiu księży, którzy regularnie stosowali nazistowskie pozdrowienie, często ku niezadowoleniu swoich parafian i współbraci w kapłaństwie. Co najmniej jedna trzecia tych księży wstąpiła do NSDAP. Reszta wprawdzie nie zapisała się do partii, ale ściśle się z nią utożsamiała i publicznie głosiła jej idee. Oczywiście wszyscy ci duchowni byli księżmi Hitlera, identyfikującymi się nie tylko z Führerem, lecz także z Weltanschauung (światopoglądem, ideologią) ruchu nazistowskiego. Była też pewna niewielka liczba księży, którzy całkowicie porzucili kapłaństwo i wyszli z Kościoła katolickiego, by zasilić szeregi SS. „Brunatni księża" w III Rzeszy Tych, którzy pozostali w kapłaństwie i popierali narodowy socjalizm, nazywano często szyderczo „brunatnymi księżmi”, jako że brunatny był oficjalnym kolorem ruchu nazistowskiego. Ich akceptacji i uwielbienia dla narodowego socjalizmu nie należy jednak łączyć z żadnym określonym wydarzeniem czy ideologią. Duchowni ci, podobnie jak większość narodowych socjalistów, stawali po stronie partii nazistowskiej z różnych przyczyn. Część z nich uważała, że wydarzenia, które nastąpiły po pierwszej wojnie światowej, i powstanie Republiki Weimarskiej wywołały upadek moralny. Według nich powstrzymać go mógł jedynie narodowy socjalizm. Myśleli tak szczególnie dawni żołnierze, lekarze czy kapelani. Inni traktowali członkostwo w NSDAP jako środek do robienia kariery państwowej i kościelnej bądź pozwalający uniknąć konfliktu z ich kościelnymi przełożonymi. Ci ostatni często odwoływali się do problemów związanych z takimi kwestiami, jak kryzys powołań, celibat czy alkoholizm. Jak na ironię Hanns Kerrl, minister Rzeszy ds. wyznań, ostrzegał, by księża „nie traktowali partii jako parawanu”, zasłaniając się przed problemami ze swoimi przełożonymi diecezjalnymi. Jeszcze inni stawali się nazistami ze względu na swój antysemityzm, związany z przekonaniem, że Żydzi są odpowiedzialni za nieszczęścia, które spadły na Niemcy. Początkowe wsparcie katolików dla Hitlera Niezależnie od tych czy innych powodów poparcia dla narodowego socjalizmu wielu katolików wspierało Hitlera, zwłaszcza w początkowym okresie jego władzy. Hitler wpisywał się w mityczne tęsknoty wielu Niemców za narodowym zbawcą. Istotną rolę w tej fascynacji odgrywały jego talenty oratorskie, podsycające tę tęsknotę. Również to, co mówił – zwłaszcza gdy atakował komunizm, niemoralność i bezrobocie – znajdowało oddźwięk w środowisku katolików niemieckich. W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku na przykład często zdarzało się, że w całych Niemczech na niedzielnych mszach katolicy wysłuchiwali kazań, w których ich duszpasterze ostrzegali przez złem niemoralności i komunizmu. Zarówno klerowi katolickiemu, jak i większości katolickiego laikatu nieobcy był głoszony przez nazistów antysemityzm. Choć hierarchia katolicka oficjalnie odrzucała skrajną ideologię partii nazistowskiej, to podtrzymywała negatywny obraz Żydów, winiąc ich za ukrzyżowanie Chrystusa. Zgodnie z retoryką i obiegowym poglądem katolickim Żydzi byli outsiderami i mieli niewielkie szanse na zbawienie, chyba że dawali się ochrzcić. Niemniej jednak księża i biskupi mieli powody do nieufności wobec narodowego socjalizmu. Faktycznie też w marcu 1931 roku biskupi niemieccy zabronili katolikom wstępowania do partii nazistowskiej. W niektórych diecezjach nakazywano nawet księżom, by nie udzielali sakramentów członkom NSDAP. Obawy kleru przed nazistami Główną obawą przywódców Kościoła było to, że narodowi socjaliści nie pozwolą Kościołowi swobodnie działać. Biskupi niepokoili się też, że naziści będą wzywać do założenia schizmatyckiego narodowego kościoła niemieckiego, do „oczyszczenia” Starego Testamentu, a zwłaszcza do uświęcenia rasy, co kwestionowałoby ważność chrztu Żydów nawróconych na katolicyzm. Auschwitz-Birkenau to piekło na ziemi. Ta nazistowska fabryka śmierci pracowała do końca Obóz zagłady Auschwitz-Birkenau to symbol jednego z najczarniejszych rozdziałów w historii ludzkości. Niemieccy naziści właśnie na jego terenie z nieznaną dotąd światu pedantycznością ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/auschwitz-birkenau-czyli-pieklo-na-ziemi-fabryka-smierci-ktora-pracowala-do-konca-fot-votava-imagno-getty-images-fc7ecd8.jpg" width="938" height="653" alt="Auschwitz-Birkenau, czyli piekło na ziemi. Fabryka śmierci, która pracowała do końca (fot. Votava/Imagno/Getty Images)" title="Auschwitz-Birkenau, czyli piekło na ziemi. Fabryka śmierci, która pracowała do końca (fot. Votava/Imagno/Getty Images)" /> Do marca 1933 roku Hitler zwiększył jeszcze te obawy, odmawiając sprecyzowania stanowiska swojej partii w kwestii Kościołów chrześcijańskich. Z przyzwolenia Führera w programie jego partii znalazł się punkt 24., zawierający dwuznaczne stwierdzenie, że nazizm akceptuje „pozytywne chrześcijaństwo”. W rezultacie poszczególni okręgowi i lokalni przywódcy NSDAP traktowali ten punkt dość swobodnie, zajmując różne stanowiska, zarówno za Kościołami, jak i przeciw nim. Mimo niejednoznacznej i niekiedy wrogiej postawy partii wobec Kościołów niektórzy katolicy ulegali jej wpływom. Ich liczba wzrosła nieco po roku 1930, gdy NSDAP została liczącą się siłą polityczną w niemieckim Reichstagu. Istotnym czynnikiem był tu akcent kładziony przez nazistów na nacjonalizm, który przekonał wielu katolików do zmiany poglądów w kwestii narodowego socjalizmu. Sytuacja ta zmieniła się dramatycznie 30 stycznia 1933 roku, gdy Hitler został kanclerzem Niemiec. Kiedy narodowi socjaliści stopniowo przejmowali stanowiska na szczeblu krajowym i lokalnym, katolicy coraz bardziej obawiali się, że zostaną usunięci z życia politycznego i okrzyknięci zdrajcami przez nowy rząd. Żaden praktykujący katolik niemiecki nie życzył sobie powrotu Kulturkampfu, który za rządów Ottona von Bismarcka w cesarstwie niemieckim próbował stłumić Kościół katolicki, powołując się na względy natury ogólnopaństwowej. Obawy te nieustannie pojawiały się w publikacjach katolickich w latach tuż przed i po dojściu Hitlera do władzy. Hitler obłaskawia Kościół Dnia 23 marca 1933 roku, w mowie wygłoszonej do posłów do Reichstagu, Hitler starał się uśmierzyć te lęki. Szukając poparcia dla swojego rządu, a zwłaszcza dla aktu prawnego, który miał skupić władzę ustawodawczą w jego gabinecie, ostatecznie składając ją w jego ręce, obiecał Kościołom katolickiemu i luterańskiemu, że chrześcijaństwo stanowić będzie fundament narodu niemieckiego. Większość hierarchów katolickich uwierzyła obietnicy kanclerza. Kilka dni później biskupi niemieccy znieśli zakaz należenia do NSDAP i publicznie uznali obietnice, które Hitler poczynił wobec Kościołów. Biskupi nie zdecydowali się jednak na odwołanie „potępienia poważnych błędów religijnych i moralnych” w światopoglądzie narodowego socjalizmu. Mieli tu szczególnie na myśli dość niejasne potępienie doktryny rasistowskiej narodowego socjalizmu, odrzucającej skuteczność chrztu i łaski uświęcającej. Nic dziwnego, że siedem miesięcy później, 20 lipca, rząd niemiecki pod wodzą Adolfa Hitlera podpisał konkordat z państwem watykańskim, który obiecywał ogólną opiekę rządową i uznanie Kościoła katolickiego oraz jego instytucji w Niemczech. Był to przywilej, którego nie ważyła się przyznać dotąd żadna Rzesza niemiecka. To jest przedruk z książki Kevina P. Spicera pt. „Księża Hitlera. Kler katolicki i narodowy socjalizm”, która ukazała się nakładem Wydawnictwo Słowa/Obraz Terytoria w przekładzie Marka Chojnackiego. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Adolf Hitler kipiał złością i nienawiścią. Jak to możliwe, że 13 mln osób oddało na niego swój głos?
Namiętności, które nim rządziły, były haniebne: nienawiść, złość, żądza władzy, a gdy już nie mógł władać – chęć niszczenia. 12 lat jego dyktatury było wyjałowione z wszelkich idei prócz jednej: rozszerzania panowania własnego i panowania narodu, z którym się utożsamiał. Jak to możliwe, że Adolf Hitler doszedł do władzy?
W tym artykule: Skąd się wziął nazizm? Adolf Hitler i jego droga do władzy Polityczny klimat w Europie okresu międzywojennego Adolf Hitler. Znak czasów Wiele wysiłku włożono w to, aby wyjaśnić znaczenie Hitlera – od świetnej karykatury Chaplina w jego filmie Dyktator aż do znacznie mniej przekonywającego przedstawienia Hitlera jako pionka, manekina niemieckiego kapitalizmu. Twierdzono też, że sam w sobie nie był on kimś nadzwyczajnym, że stanowił tylko symbol nieposkromionych ambicji narodu niemieckiego do panowania w Europie; że był tworem wyniesionym w górę falą rewolucyjnych przemian lub też wcieleniem kolektywnej nieświadomości narodu ogarniętego obsesją gwałtu i mordu. Skąd się wziął nazizm? Argumenty te, moim zdaniem, opierają się na pomieszaniu dwóch różnych kwestii. Nazizm był oczywiście zjawiskiem zawiłym, na które złożyło się wiele czynników – socjalnych, ekonomicznych, dziejowych i psychologicznych. Ale żadne wytłumaczenie tego epizodu w historii Europy – a nie może być ono tylko jedno – nie odpowie na pytanie: jaką rolę odegrał w nim Hitler? Może prawdą jest, że ruch masowy, ściśle: ruch nacjonalistyczny, antysemicki i radykalny, powstałby w Niemczech i bez Hitlera. Ale jeżeli chodzi o to, co się wydarzyło, a nie o to, co mogło się wydarzyć, wszystko wydaje się wskazywać, iż żaden człowiek w rewolucji nazistowskiej czy też w historii Trzeciej Rzeszy nie odegrał roli, która by miała bodaj dalekie podobieństwo do tej, jaką odegrał Adolf Hitler. Adolf Hitler i jego droga do władzy Koncepcja partii narodowosocjalistycznej, propaganda nieuchronnie przemawiająca do narodu niemieckiego i taktyka, która doprowadziła go do władzy, były bez wątpienia dziełem Hitlera. Po roku 1934 nie miał on już żadnych rywali, a do 1938 roku usunął najmniejszą nawet przeszkodę ograniczającą mu swobodę działania. Potem sprawował w Niemczech władzę arbitralną w stopniu rzadko dorównującym jakimś innym rządom w nowoczesnym uprzemysłowionym państwie. Jednocześnie od czasu remilitaryzacji Nadrenii aż do napaści na Związek Radziecki osiągnął wiele sukcesów dyplomatycznych i militarnych, które pozwoliły mu zdobyć hegemonię nad kontynentem europejskim, dającą się porównać jedynie z tą, jaką u szczytu swojej sławy osiągnął Napoleon. A jeżeli było to niemożliwe bez pomocy narodu i wojska, chętnych do służenia mu, to właśnie Hitler był tym, który potrafił zapewnić niezbędne do tego kierownictwo, miał wyczucie sprzyjającej chwili i odwagę jej wykorzystania. W ujęciu retrospektywnym jego błędy wydają się oczywiste i łatwo się pocieszać, że musiały doprowadzić do klęski. Ale trzeba było wspólnego wysiłku trzech najpotężniejszych mocarstw świata, aby obalić jego władzę nad Europą. Szczęście i brak jedności w obozie przeciwników przyczyniły się – podobnie jak w wypadku Napoleona – do większości sukcesów Hitlera, ale nie do wszystkich. Zaczynał, nie mając nic. Ani nazwiska, ani poparcia innego niż to, które sam sobie zdobył. Nie był nawet obywatelem kraju, którym zamierzał rządzić. Żeby to osiągnąć, musiał mieć niepoślednie talenty, które w sumie, mimo złych owoców, jakie przyniosły, równały się politycznemu geniuszowi. Polityczny klimat w Europie okresu międzywojennego Często mówi się, że Hitler mógł dojść do władzy tylko w Niemczech. Rzeczywiście, trzeba przyznać – bez obawy popełnienia takiego samego błędu rasizmu, jaki popełnili Niemcy – że w ciągu swoich dziejów, zupełnie niezależnie od skutków klęski i depresji gospodarczej, naród ten wykazywał pewne cechy, które sprzyjały powstaniu podobnego ruchu. Nie chodzi o zarzucanie Niemcom grzechu pierworodnego czy ignorowanie innych stron ich życia, które naziści tylko ordynarnie skarykaturowali. Ale nazizm nie spadł na naród niemiecki jak grom z jasnego nieba. Był zakorzeniony w jego historii i jeżeli istotnie większość Niemców nigdy nie głosowała na Hitlera, to jednak prawdą jest, że 13 mln oddało na niego swoje głosy. O obu tych faktach należy pamiętać. To miejsce wciąż przyciąga badaczy tajemnic historii. Kwatera Hitlera Od początku sprawowania władzy wielki führer nie umiał pozbyć się lęku o własne życie. Najbezpieczniej czuł się w żelbetowych konstrukcjach bunkrów. Ale Niemcy nie byli jedynym narodem, który w latach trzydziestych wolał zamknąć na wszystko oczy i nie chciał nazwać złych rzeczy po imieniu. Anglicy i Francuzi w Monachium, Włosi, partner Niemiec w pakcie stalowym, Polacy zajmujący Zaolzie, Rosjanie starający się zyskać na czasie – wszyscy oni myśleli, że zdołają kupić Hitlera albo wykorzystać go dla własnych celów. Nie powiodło im się to, tak samo jak nie powiodło się niemieckiej prawicy czy niemieckiej armii. Adolf Hitler. Znak czasów Hitler w istocie rzeczy był Europejczykiem nie mniej niż typowym niemieckim zjawiskiem. Warunki i stan umysłów, które eksploatował, malaise, której był symptomem, nie ograniczały się tylko do jednego kraju, choć w Niemczech występowały silniej niż gdzie indziej. Hitler był idiomatyczny dla Niemiec, ale myśli i uczucia, którym nadał wyraz, miały zasięg bardziej uniwersalny. Doskonale zdawał sobie sprawę ze swego związku z Europą. Burzył się przeciwko „systemowi” nie tylko w Niemczech, lecz i w Europie, przeciwko porządkowi burżuazyjno-liberalnemu, którego symbolem był dla niego Wiedeń, miasto, które go niegdyś odepchnęło. Jego powołaniem, a wierzył w nie aż do końca, było zniszczyć ów porządek i w tym – najmocniej odczuwalnym ze wszystkich celów – nie zawiódł. Europa może się znów podźwignąć, lecz dawna Europa z okresu między 1789 – rokiem rewolucji francuskiej – i 1939 – rokiem wojny hitlerowskiej – skończyła się bezpowrotnie, a ostatnią postacią w jej historii jest Adolf Hitler, architekt jej ruiny. Si monumentum requiris, circumspice – jeżeli szukasz jego pomnika, rozejrzyj się wkoło. To jest przedruk z książki pt. „Hitler. Studium tyranii” autorstwa Alana Bullocka w przekładzie Tadeusza Everta. Publikacja ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Literanova. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
„Mein Kampf” – najbardziej kontrowersyjna i złowroga książka na świecie
„Mein Kampf” to pozycja, obok której trudno przejść obojętnie. Do końca II wojny sprzedanych zostało ponad 10 milionów egzemplarzy. Przemyślenia Adolfa Hitlera na temat współczesnego świata były zalążkiem największej zbrodni w dziejach ludzkości.
W tym artykule: Co oznacza „Mein Kampf”? Ile stron ma „Mein Kampf”? Rozdziały „Mein Kampf” Czy „Mein Kampf” jest legalna w Polsce? „Mein Kampf” po wojnie Opublikowana w latach 20. minionego wieku książka „Mein Kampf” autorstwa Adolfa Hitlera szybko zyskała status „nazistowskiej biblii”. Pierwsza część ujrzała światło dzienne w 1925 r. i poświęcona została autobiografii poprowadzonej przez pryzmat propagandy wodza III Rzeszy. Druga z nich, wydana w 1927 r., zawiera natomiast fundamenty ideologii ruchu antysemickiego i narodowego socjalizmu, którym kierowało się państwo pod przywództwem Führera. Obie części zostały połączone w jeden tom w 1930 roku. „Mein Kampf” to zbiór przekonań o wyższości narodu niemieckiego i rasy aryjskiej („rasy panów”) nad pozostałymi, której celem jest zwalczanie słabszych i gorszych ras. Nienawiść wobec Żydów, a także Słowian przejawiała się silnym przekonaniem, że zagrażają oni porządkowi na świecie, a rozwiązaniem jest ich likwidacja. W książce znajdziemy także obietnicę budowy Wielkich Niemiec, odkupienia klęski I wojny światowej oraz poszerzenia przestrzeni do życia na Wschodzie. Brzmi jak istne szaleństwo, które – niestety – stały się dramatyczną rzeczywistością i odbiło bolesne piętno na dziejach ludzkości. Co oznacza „Mein Kampf”? Adolf Hitler w pierwotnej wersji zamierzał nazwać swoje dzieło „Viereinhalb Jahre (des Kampfes) gegen Lüge, Dummheit und Feigheit”, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „Cztery i pół roku (walki) z kłamstwami, głupotą i tchórzostwem”. Wydawcy zaproponowali jednak nazistowskiemu zbrodniarzowi o wiele krótszą wersję, którą znamy do dnia dzisiejszego, czyli „Mein Kampf” (z niem. „Moja walka”). Tytuł angielskiego tłumaczenia brzmi „My struggle”. Ile stron ma „Mein Kampf”? Liczba stron w „Mein Kampf” może się różnić w zależności od wielu czynników, jak np. wydawnictwo czy czas wydania. Oryginalna wersja z lat 20. liczy ok. 720 stron. Warto mieć na uwadze, że książka została napisana przez Adolfa Hitlera podczas odbywania wyroku w więzieniu w Landsbergu po nieudanym puczu monachijskim w 1923 r. Ponadto w tym okresie Niemcy mierzyły się z poważnym kryzysem gospodarczym, hiperinflacją oraz niestabilnością polityczną. Przed 1939 r. nie istniało żadne publiczne wydanie „Mein Kampf” w polskiej wersji językowej. Powstało wyłącznie kilka egzemplarzy dla oficerów Wojska Polskiego. Pod naciskiem cenzury w 1951 r. wszystkie kopie zostały natychmiast wycofane z bibliotek. Aktualne polskojęzyczne wydanie pochodzi z 2021 r. i opatrzone jest komentarzem krytycznym prof. Eugeniusza Cezarego Króla – eksperta od dziejów Trzeciej Rzeszy i narodowego socjalizmu. Książka liczy równo 1000 stron. Rozdziały „Mein Kampf” Jak już wiemy, „Mein Kampf” została opublikowana w dwóch częściach, a rozkład rozdziałów wygląda następująco: I. Obrachunek W domu rodzinnym Wiedeńskie lata nauki i walki Monachium Wojna światowa Propaganda wojenna Rewolucja październikowa Początki mojej działalności politycznej Niemiecka partia robotnicza Przyczyny upadku imperium Naród i rasa Pierwszy okres w rozwoju Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej II. Ruch narodowosocjalistyczny Światopogląd a partia Państwo Obywatele Osobowość a koncepcja państwa narodowego Światopogląd a organizacja Pierwsze dni walki: znaczenie przemówień Walka z siłami czerwonymi Silny człowiek jest najmocniejszy, gdy jest sam Myśli na temat znaczenia i organizacji socjalistycznych robotników Pozorny federalizm Propaganda a organizacja Sprawa związków zawodowych Powojenna polityka Niemiec w kwestii sojuszy Polityka wschodnia Prawo do samoobrony Rudolf Hoess. „Diabeł z Auschwitz” i (anty)bohater „Strefy interesów” Gdy sto metrów dalej masowo ginęli zupełnie niewinni ludzie, Rudolf Hoess wraz ze swoją rodziną prowadził, jak gdyby nigdy nic, sielankowe życie. Ich dwukondygnacyjny dom z ogrodem i basenem... Czy „Mein Kampf” jest legalna w Polsce? Dystrybucja „Mein Kampf” w Polsce jest dopuszczalna, ale pod pewnymi warunkami. Biorąc pod uwagę obecnie obowiązujące przepisy prawa, dozwolone jest użytkowanie napisanej w latach 20. przez Adolfa Hitlera książki wyłącznie w formie dokumentu o wartości historycznej, ale z koniecznością zawarcia komentarza krytycznego. Dodatkowo dopuszczalny jest także handel historycznymi wydaniami dzieła Hitlera na podstawie ich wartości kolekcjonerskiej. Odpowiedzialności karnej podlega każda sprzedaż „Mein Kampf”, która nie jest opatrzona krytycznym komentarzem ekspertów. „Mein Kampf” po wojnie Koniec II wojny światowej sprawiły, że książka została zakazana w wielu krajach. Prawa autorskie do „Mein Kampf” przejęła Bawaria. Lokalne władze stanowczo reagowały na kolejne próby dodruku dodatkowych egzemplarzy, a sprawy niekiedy miały nawet swój finał w sądzie. Przypomnijmy, że w 2005 roku rozpoczął się trwający 4 lata proces przeciwko polskiemu wydawcy XXL, który zakończył się miesięcznym wyrokiem w zawieszeniu oraz grzywną w wysokości 10 tys. zł. W 2016 r., gdy prawa autorskie do publikacji wygasły, postanowiono na nowo wydać „Mein Kampf”. Opatrzone zostało ono krytycznym komentarzem Instytutu Historii Współczesnej w Monachium, który miał na celu wyjaśnić złudne przemyślenia i ideologiczne manipulacje Hitlera. Co ciekawe, w przeciągu pierwszego roku sprzedało się ponad 85 tys. egzemplarzy. Dzięki temu „Mein Kampf” trafiła na 1. miejsce listy bestsellerów w kategorii literatura non-fiction w Niemczech. Publikacja pełni funkcję przestrogi przed zbrodniczą ideologią nazizmu.
Dunkierka to militarny cud. Alianci przekuli sromotną porażkę w wielkie zwycięstwo
Dunkierka to małe miasteczko na wybrzeżu Francji, które było sceną ogromnej kampanii wojskowej podczas II wojny światowej. Podczas bitwy o Dunkierkę od 26 maja do 4 czerwca 1940 roku około 338 tys. żołnierzy Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego (BEF) i innych oddziałów alianckich zostało ewakuowanych z Dunkierki do Anglii. Potężna operacja, w której brały udział setki okrętów wojennych i cywilnych, stała się znana jako „Cud Dunkierki”. Była punktem zwrotnym w podejściu do walki z Hitlerem.
W tym artykule: Przygotowania aliantów od 1939 r. Wojna błyskawiczna Niemiec Wojska otoczone pod Dunkierką Dunkierka – miasto na styku narodów Operacja Dynamo Chaos podczas ewakuacji Początek końca Trzeciej Rzeszy Późną wiosną 1940 roku, gdy armia Adolfa Hitlera terroryzowała już znaczną część Europy, mocarstwa europejskie wciąż były zaangażowane w to, co nazwano „fałszywą wojną”. Pomimo inwazji Niemiec na Polskę we wrześniu poprzedniego roku, Francja i Wielka Brytania zrobiły niewiele. Skonsolidowały wojska po swojej stronie linii obronnych i czekały na ruch armii Trzeciej Rzeszy. We Francji wojska brytyjskie wylądowały wcześnie, bo już 9 września. Przygotowywano się na niemal natychmiastowy atak hitlerowców na Zachód. Brytyjski Korpus Ekspedycyjny (BEF), formalnie podlegający Francuzom, początkowo składał się z dziewięciu dywizji. Później dołączyły do niego cztery dodatkowe. Przygotowania aliantów od 1939 r. W chwili wybuchu wojny na froncie zachodnim sojusznicze siły, obejmujące również żołnierzy polskich, liczyły 144 dywizje, czyli o trzy więcej niż Niemcy. Armia dysponowała także dwukrotnie większą ilością artylerii, o 50 proc. większą liczą średnich i ciężkich czołgów. Niemcy posiadali 10 dywizji pancernych, głównie wyposażonych w lekkie pojazdy własnej produkcji, oraz ponad sto nowoczesnych maszyn zdobytych od Czechów. Sojusznicy przewidywali możliwy atak już jesienią 1939 r., co pozwoliło im na ponad pół roku tzw. „dziwnej wojny” w celu przygotowań. Linia Maginota miała wyznaczać obronę na granicy z Niemcami i Luksemburgiem. Do wiosny 1940 r. alianci zdołali się również umocnić przy granicy francusko-belgijskiej. Wojna błyskawiczna Niemiec 10 maja 1940 r. ta „fałszywa wojna” zakończyła się definitywnie. Nazistowskie Niemcy zaatakowały Holandię, Luksemburg i Belgię. Nazwano to blitzkrieg (po niemiecku – wojna błyskawiczna). W obliczu tak skoordynowanej strategii, przewagi sił powietrznych i wysoce mobilnych sił lądowych wspieranych przez czołgi, wszystkie trzy kraje szybko się poddały. Niemcy zajęli Luksemburg 10 maja, Holandię 14 maja, a Belgię do końca miesiąca. Wkrótce po rozpoczęciu blitzkriegu siły niemieckie zaatakowały Francję. Jednak nie wzdłuż Linii Maginota, czego spodziewali się alianci, ale przez Las Ardeński. Posuwali się miarowo wzdłuż doliny Sommy w kierunku kanału La Manche. Wojska otoczone pod Dunkierką W ciągu tygodnia około 400 tys. żołnierzy alianckich – w tym większość Brytyjskich Sił Ekspedycyjnych, trzech armii francuskich i resztek wojsk belgijskich – zostało otoczonych. Stało się to na północnym wybrzeżu Francji, w pobliżu nadmorskiego miasta Dunkierka. Już 19 maja generał John Gort, dowódca Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego (BEF), zaczął rozważać możliwość ewakuacji całych swoich sił drogą morską. Chciał uratować je przed pewną zagładą ze strony zbliżających się wojsk nazistowskich. Ale wtedy stało się coś, czego nikt się nie spodziewał. Nazistowska armia, zamiast uderzyć w broniące się wojska aliantów, zaprzestała ataku. Hitler wydał swoim oddziałom pancernym rozkaz zatrzymania się. Być może obawiał się brytyjskiego kontrataku. A może sądził, że niemieckie lotnictwo może zdławić siły alianckie pod Dunkierką bez pomocy artylerii naziemnej. Powód tej decyzji nigdy nie został do końca wyjaśniony. Dało to jednak brytyjskiemu wojsku wystarczająco dużo czasu na zorganizowanie ewakuacji. Samoloty Luftwaffe zrzucały bomby i ulotki propagandowe na wojska alianckie. Zawierały one mapę sytuacyjną i tekst po angielsku oraz po francusku: „Brytyjscy żołnierze! Spójrzcie na mapę: przedstawia twoją prawdziwą sytuację! Twoje wojska są całkowicie otoczone – przestań walczyć! Rzuć broń!”. Niemcy, praktycznie pozbawieni floty desantowej, byli pewni, że kanał La Manche zatrzyma wojsko aliantów na plaży. Ale to, co Niemcom wydawał się być barierą nie do przebycia, Brytyjczycy postrzegali jako drogę ewakuacji. Dunkierka – miasto na styku narodów Dunkierka znajduje się na północy Francji, nad brzegiem Morza Północnego w pobliżu granicy belgijsko-francuskiej. Powstała około 800 roku jako flamandzka osada rybacka. W 1622 roku Hiszpanie zbudowali fort Mardyck. W 1646 roku po 17 dniach oblężenia Kondeusz zdobył Dunkierkę dla Francji. Od połowy XVII wieku miasto było kością niezgody między Francją a Anglią i regularnie przechodziło z rąk do rąk. Nic dziwnego, jest znakomicie położone. W tym miejscu odległość między państwami wynosi niespełna 40 km. Dunkierka i jej okolice były miejscem wielowiekowego handlu i podróży, a także licznych krwawych bitew. Operacja Dynamo Aby ewakuować zgromadzone w okolicach Dunkierki siły alianckie, 26 maja rozpoczęła się operacja Dynamo. Brytyjscy oficerowie odpowiedzialni za zorganizowanie szaleńczej ucieczki przez morze szacowali, że uda się uratować tylko 45 tys. ludzi. Jednak w ciągu następnych ośmiu dni prawie 1000 brytyjskich okrętów – zarówno wojskowych, jak i cywilnych – wielokrotnie przekraczało kanał La Manche, aby uratować 338 226 ludzi. W tym czasie Królewskie Siły Powietrzne walczyły z Luftwaffe. Kolejne 220 tys. żołnierzy alianckich zostało uratowanych przez Brytyjczyków z francuskich portów Saint-Malo, Brestu, Cherbourga i Saint-Nazaire. Ewakuacja Dunkierki stała się inspiracją dla Winstona Churchilla. Wygłosił 4 czerwca w Izbie Gmin jedno z najbardziej dramatycznych przemówień. Powiedział m.in.: „Pójdziemy do końca... Będziemy walczyć na morzach i oceanach, będziemy walczyć z rosnącą pewnością siebie i rosnącą siłą w powietrzu, będziemy bronić naszej wyspy, bez względu na koszty, będziemy walczyć na plażach... Będziemy walczyć na wzgórzach. Nigdy się nie poddamy”. Chaos podczas ewakuacji Na plażach Dunkierki zapanował chaos. Żołnierze ustawiali się w szeregach do wody lub na wschodnim molo. Stali na swoich miejscach nawet przez trzy dni, bez snu, jedzenia i picia. Przez cały ten czas niemieckie samoloty zrzucały bomby na plażę i na statki próbujące uratować ludzi. Jeden z żołnierzy, Brian Bishop, który wszedł na pokład turystycznego statku rzecznego Medway Queen 1 czerwca, opisał przerażające doświadczenie oczekiwania na ewakuację: „Molo zostało zbombardowane w kilku miejscach, a w poprzek szczelin umieszczono trapy. Trudno było nosić po nim nosze, a jeszcze trudniej podnosić je na wysokość ramion, by przejść po trapach. Po pewnym czasie oficer zajrzał do przenoszonego rannego i powiedział: »On nie żyje, wyrzućcie go i przynieście następnego«”. Początek końca Trzeciej Rzeszy Nawet po dotarciu na statek, żołnierze nie mogli powstrzymać się od paniki. Nad ich głowami przelatywały niemieckie samoloty, bombardując z lotu nurkującego i ostrzeliwując z karabinów maszynowych łodzie płynące przez kanał La Manche. Kursowały one o każdej porze dnia, płynąc tak szybko, jak to możliwe, aby uratować jak najwięcej osób. Niemcom udało się wziąć do niewoli 40 tys. żołnierzy alianckich, którzy byli zmuszani do ciężkiej pracy do końca wojny. Mimo że operacja Dynamo była odwrotem z ciężkimi stratami, uratowanie prawie pół miliona żołnierzy z Dunkierki okazało się jednym z najważniejszych zwycięstw wojny i mogło zmienić jej wynik. Jak pisze historyk Patrick Wilson: „Dunkierka była początkiem końca Trzeciej Rzeszy”. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czarownice bardzo interesowały nazistów. Dlaczego tajny dział SS studiował procesy o czary?
W 1945 r. Polacy odkryli w pałacu w Sławie tajemnicze archiwum. Okazało się, że kryło sekretną broń szefa SS Heinricha Himmlera wyciągniętą z inkwizytorskich szaf.
W tym artykule: Archiwum Himmlera ukryte w pałacu Masońskie dokumenty i akta procesów czarownic Dlaczego nazistów interesowały czary i okultyzm? Materiały kompromitujące Kościół Praprababka Himmlera spłonęła na stosie Komuniści też chcieli szkodzić Kościołowi Kiedy alianckie bomby zaczęły regularnie spadać na Berlin, Niemcy postanowili ukryć część archiwów i kolekcji dzieł sztuki na wschodnich rubieżach Trzeciej Rzeszy. Nie spodziewali się oczywiście, że po 1945 r. tereny te znajdą się w granicach Polski! Gdy polscy urzędnicy pojawili się na tych „ziemiach odzyskanych”, przejmowali pozostawione zbiory. Tak było także w przypadku Schlawy, czyli dzisiejszej Sławy. Wiosną 1945 r. polscy byli robotnicy przymusowi poinformowali nową administrację, że w pobliskim pałacu Haugwitzów znajdują się cenne zbiory książek. Urzędnicy nie zareagowali z entuzjazmem. Ot, kolejny zbiór do zinwentaryzowania. Bardzo się mylili, bo trafili na tajemnicę, której do dziś nie udało się w pełni rozwikłać. Archiwum Himmlera ukryte w pałacu Informację o odkryciu w Sławie przekazano prof. Aleksandrowi Birkenmajerowi – pełnomocnikowi do spraw zabezpieczania księgozbiorów porzuconych i opuszczonych oraz dyrektorowi Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Profesor dysponował nieliczną grupą pracowników, wśród nich byli jednak wybitni specjaliści. Śledztwo w sprawie sławskich zbiorów zostało zlecone 56-letniemu Ludwikowi Gocelowi, historykowi i bibliofilowi, kolekcjonerowi m.in. archiwaliów ariańskich oraz dokumentów z czasów powstania listopadowego. Dla Gocela zadanie było kontynuacją tego, co robił od lat, bo przez całą II wojnę światową ratował książki. Zamki Dolnego Śląska. Jaka jest ich historia i jakie tajemnice kryją? Zamki Dolnego Śląska odzyskują blask. I otwierają się na turystów. Dzięki temu w luksusie zarezerwowanym kiedyś dla błękitnokrwistych mogą pławić się dziś zwykli śmiertelnicy. W kwietniu 1945 r. stanął przed pałacem w Sławie. Majątek zrobił na nim wrażenie. Okazała rezydencja leżała nad malowniczym stawem, otaczał ją imponujący park. Sławski pałac należał od 1886 r. do rodu von Haugwitz. Ostatnim z właścicieli majątku był hrabia Heinrich Karl. Władał nim do czasu przejęcia Sławy przez Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) w styczniu 1944 r. Dawny właściciel bywał wprawdzie jeszcze sporadycznie w pałacu, ale ten stał się formalnie własnością SS pozostawioną do dyspozycji Himmlera. Całe zabytkowe wyposażenie rezydencji po skonfiskowaniu jej na rzecz państwa zostało wywiezione, a w wielkich salach umieszczono dziesiątki ton dokumentów. Co ciekawe, przechodząca przez miasteczko na przełomie stycznia i lutego 1945 r. Armia Czerwona nie zainteresowała się pałacem. Gdy zjawił się Gocel, budynek był więc wciąż w bardzo dobrym stanie. Jakie zbiory kryły się w jego wnętrzu? „Księgozbiór w pałacu należał do samego Heinricha Himmlera, szefa SS, gestapo oraz ministra spraw wewnętrznych III Rzeszy – usłyszał od polskich robotników Gocel. – W styczniu podczas wyprowadzki żołnierze SS palili na dziedzińcu stosy akt i wywozili w kierunku dworca jakieś skrzynie. Nie udało się im jednak zabrać wszystkiego”. Historyk natychmiast przekazał te informacje swoim zwierzchnikom i do miasteczka przybyli funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Zajęli pałac i zabronili cywilom wchodzić do środka. Jedynie Gocel jako przedstawiciel uniwersytetu otrzymał dostęp do odnalezionych skarbów. Rozpoczęło się przeglądanie zbiorów. Masońskie dokumenty i akta procesów czarownic Dlaczego Himmler zwrócił uwagę właśnie na Sławę, niewielkie miasteczko leżące na pograniczu dzisiejszego województwa lubuskiego, Wielkopolski i Dolnego Śląska? Letniskowa miejscowość, w której przechodzili rekonwalescencję niemieccy żołnierze, była idealną kryjówką. Nikomu przecież nie przyszłoby do głowy, żeby bombardować kurort pozbawiony militarnego znaczenia. Gocel wszedł do sezamu, który wypełniały po sufit książki i segregatory z dokumentami. Wiele oznaczonych było stemplem biblioteki Himmlera i miało na okładce literę H. Na pierwszy rzut oka znak ten kojarzył się z pierwszą literą nazwiska hitlerowskiego notabla. Lecz wkrótce miało się okazać, że miał jeszcze inne znaczenie. Badacz znalazł wśród papierów nie tylko kilka tysięcy tomów dotyczących gospodarki i polityki, ale także protokoły Wielkiego Wschodu Francji – największej masońskiej organizacji tego kraju. Przeglądając kolejne książki i czasopisma stwierdził, że pochodziły m.in. z bibliotek lóż wolnomularskich. „Pobieżne penetrowanie zbioru książek w Sławie zajęło Ludwikowi Gocelowi dwa dni. Ocenił wielkość zbioru na 100–150 tys. woluminów. Stwierdził, że najcenniejszą częścią znajdujących się w Sławie książek są druki masońskie” – pisze Andrzej Karpowicz, historyk i twórca Pracowni Zbiorów Masońskich Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Jak zaznacza, kolekcjoner początkowo błędnie przyjął, że większość druków związana była z wolnomularstwem. „Zaliczył bowiem do nich książki należące do pozostałych obiektów zainteresowań Himmlera i VII Urzędu RSHA (Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy): jezuitów, Żydów, czarownic”. Akta procesów o czary okazały się kluczem do tajemnicy litery H na okładkach. Bo czarownica to po niemiecku Hexe. Litera H mogła więc dotyczyć tematyki zbiorów, a nie ich właściciela. Dlaczego nazistów interesowały czary i okultyzm? Już w początku lat 30. prominentni politycy III Rzeszy uznali, że wiedza tajemna może przydać się do podporządkowania innych narodów. Za sprawą Himmlera powstawały tajne okultystyczne stowarzyszenia, zakony i bractwa, których nazwy oraz działania wyraźnie nawiązywały do starogermańskich tradycji. Sam Führer wmawiał współpracownikom, że „przenikają go astralne fluidy”. Polskie polowanie na czarownice. Jak do tego doszło? W całej Europie 60 tysięcy kobiet i mężczyzn padło ofiarą polowań na czarownice. W Polsce – która w świadomości wielu uchodzi za państwo bez stosów – płonęły one także. W 1935 r. powstała tajna jednostka SS, nazwana H-Sonderkommando. Liczyła około ośmiu osób i pierwotnie mieściła się w Berlinie. Wiadomo, że na jej czele stanął Sturmbannführer dr Rudolf Levin, historyk i filozof. Jednak w trakcie prac nad aktami członkowie sekretnej grupy posługiwali się jedynie inicjałami. Ludzie Levina przebadali od 1935 r. ponad 24 tys. przypadków procesów o czary. Drobiazgowo przejrzeli ponad 250 archiwów w wielu krajach świata. Każdej sprawie zakładali specjalną teczkę. A w niej znajdował się m.in. 57-punktowy formularz, w którym zapisane były dane sądzonej „czarownicy” i jej rodziny oraz takie informacje jak majątek podsądnej, jej pozycja społeczna, a także rodzaj zastosowanych tortur, złożone w trakcie przesłuchań zeznania, wyrok i rodzaj egzekucji. Uzupełniały je informacje o imionach donosicieli, obrońców, sędziego i kata. Nie pominięto nawet tak odległych, zdawałoby się, od meritum procesu szczegółów jak rachunki związane z wydatkami na posiedzenia sądu. Kartotekę metodycznie uzupełniano. Ostatecznie znalazło się w niej 33 846 teczek z aktami procesów – i to nie tylko europejskich. Z całego świata, od Indii po Meksyk. Dochodził do tego imponujący księgozbiór poszerzany w dziesiątkach bibliotek podbitej Europy. Po co jednak konkretnie H-Sonderkommando wykonywało tę pracę? Materiały kompromitujące Kościół Gocel nie miał wątpliwości, że esesmani szukali w aktach… najskuteczniejszych sposobów tortur oraz wymuszania zeznań! Wiedza o średniowiecznych rozprawach sądowych miała jak najbardziej praktyczny wymiar. W pałacowych zbiorach nie brakowało szczegółowych obrazów i opisów narzędzi tortur. Na kartach dawnych „podręczników” niemieccy badacze notowali „merytoryczne” uwagi dotyczące przebiegu procesu. Np. „niezgodne z zasadami – przedtem powinno się przeszukać jej dom”. Tak było w przypadku spalonej na stosie Barbary Hartmann z Rydzyny czy Anny Bugger sądzonej w 1629 r. Na jej karcie pojawił się zapis: „z powodu ciąży nie można torturować”. Czy aby chodziło tylko o to? Gocel do tematu już nie wracał. Poświęcił się pracy naukowej, powiększał swe zbiory, publikował artykuły. Zmarł w 1966 r. A znaczna część dokumentów sławskiego archiwum, wśród których znajdowała się słynna „Kartoteka procesów o czary”, trafiła do poznańskiego Archiwum Państwowego. Wiele lat po Gocelu badaniem działalności H-Sonderkommando zajęła się niemiecka historyczka Barbara Schier. Esesmanom „prawie wcale nie chodziło o czarownice czy o okazanie im cienia sympatii” – uznała. Jej zdaniem ta specjalna grupa miała Himmlerowi dostarczyć amunicji, by ostatecznie rozprawić się z Kościołem, duchowieństwem i chrześcijaństwem w ogóle! Wiedźma, czarownica czy strzyga? W polskiej wsi odnaleziono grób kobiety, której miejscowi bali się nawet po śmierci W miejscowości Pień nieopodal Bydgoszczy archeolodzy odnaleźli grobowiec, w którym spoczywała młoda kobieta. Badaczy zaskoczył sposób jej pochówku. Bardzo możliwe, że lokalna ludność o... Himmler zbierał przecież dane na temat ideologicznych wrogów Rzeszy i nazizmu, a więc Żydów, Słowian, masonerii, a przede wszystkim Kościoła katolickiego. Ten ostatni, zresztą jak całe chrześcijaństwo, miał ponosić szczególną odpowiedzialność za prześladowanie w dawnych wiekach ludzi inaczej myślących, w tym podejrzanych o czary. „Himmler chciał udowodnić, że duchowieństwo od zawsze było niczym więcej jak spiskiem homoseksualistów. Jego członkowie z chęci władzy od wieków terroryzowali ludzkość, paląc na stosach niewinne, bezbronne kobiety” – podkreśla badaczka historii czarownic Katarzyna Leszczyńska. Jak stwierdza, powołując się na jedno z przemówień Himmlera, „dowódca SS uważał, że prześladowania czarownic przez Kościół szczególnie dotknęły kobiety niemieckie, gdyż te jako jedyne zachowały to, co ocalało ze starogermańskich wierzeń i germańskiej kultury”. Praprababka Himmlera spłonęła na stosie O wyraźnie antykościelnym charakterze H-Sonderkommando świadczy też fakt, że działali w nim ludzie o poglądach wrogich chrześcijaństwu, a nawet eksduchowni. Tak było w przypadku Friedricha Murawskiego, byłego księdza, który po wstąpieniu do NSDAP został specjalistą do spraw kościelnych w SD (służbie bezpieczeństwa SS). Podobnie jak on zaciekłym wrogiem Kościoła był Wilhelm Spengler. To historyk i germanista, który rozpracowywał ideologicznych przeciwników III Rzeszy, kierując w SD referatem „Prasa i piśmiennictwo”. Na tych ludzi stawiał Himmler. Jak się okazało, oprócz pobudek ideologicznych do walki z Kościołem miał też powody bardzo osobiste. Otóż kiedy powołał do życia H-Sonderkommando w roku 1935, jednym z jego liderów został Wilhelm August Patin, kuzyn szefa SS. Ten teolog i profesor prawa kanonicznego w 1934 r. wystąpił z Kościoła, by stać się członkiem nazistowskiej partii. Przekazał krewnemu, że jedną z pierwszych kobiet spalonych na stosie w Niemczech mogła być praprababka Himmlera Margareth Himbler z Markelsheim – stracona w 1629 r. w Morgentheim. Z archiwalnego formularza, jaki sporządzono dla niej, wynika, że była żoną ślusarza, a nazwisko zachowała po poprzednim mężu. Dalsze informacje wskazują, że została zatrzymana 22 marca 1629 r. pod zarzutem uprawiania czarów. W śledztwie – jak zapisano w dokumencie – przyznała się do obcowania z diabłem i szkodzenia zwierzętom. Została spalona na stosie 4 kwietnia. Historia ponoć bardzo poruszyła szefa SS. Niewykluczone, że przez to zaangażował się osobiście w sprawę. Jego tajna broń przeciw Kościołowi jednak nigdy nie wypaliła. Pozostała schowana w Sławie. Potem zbiory trafiły w ręce Gocela i innych polskich instytucji. Komuniści też chcieli szkodzić Kościołowi „W katalogowaniu, segregowaniu i przygotowaniu do transportu odnalezionych zasobów uczestniczyli również pracownicy UJ z Krakowa oraz prawdopodobnie funkcjonariusze UB – wyjaśnia Artur Pacyga, historyk i regionalista. – Większość archiwaliów trafiła do Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu, zaś masoniki do biblioteki w Ciążeniu. Część ze zgromadzonych materiałów przez kilkadziesiąt lat była utajniona”. Skąd pochodzą Słowianie i jaki jest rodowód Piastów? Najnowsze badania DNA zaskoczyły wszystkich Skąd się wzięli Słowianie i społeczność państwa Piastów? Odpowiedzi na te pytania miały przynieść najnowsze badania DNA. Przeanalizowano szczątki kilkuset osób. Wyniki zaskoczyły wsz... Prawdopodobnie w latach 70. kolekcja dokumentów dotyczących czarownic została potajemnie skopiowana przez bezpiekę i trafiła do Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Peerelowskie służby dzieliły się bowiem informacjami, które mogłyby „dyscyplinować” Kościół, z zaprzyjaźnionymi państwami. Zbieranie „haków” na Kościół tak w przypadku III Rzeszy, jak i w przypadku krajów bloku sowieckiego było – jak w każdym ustroju totalitarnym – czymś zupełnie normalnym. Wiemy, że do tajnej enerdowskiej policji STASI trafił też fragment archiwaliów dotyczący masonerii. Natomiast do dziś nie wiadomo, co stało się z częścią dokumentów, które przejęli funkcjonariusze polskiego Urzędu Bezpieczeństwa. Mówi się też o rozszabrowanych nieskatalogowanych dokumentach. Nie wiadomo, co mogły kryć.
Tajna wojna papieża. Czy Pius XII brał udział w spisku na życie Hitlera?
Pius XII, którego po wojnie oskarżono o proniemieckie sympatie, w rzeczywistości przez wiele lat brał udział w spisku na życie Hitlera i pośredniczył w tajnych negocjacjach admirała Canarisa z Brytyjczykami!
W tym artykule: Rozmowy papieża były nagrywane Dlaczego Pius XII milczał? Watykan szpiegował III Rzeszę Wsparcie dla spisku przeciw Hitlerowi Pertraktacje z Brytyjczykami Wielka Brytania popiera spisek Koniec złudzeń Watykan umie strzec swoich sekretów. Do niedawna tylko nieliczni wiedzieli o rejestrowaniu audiencji papieskich przed 80 laty! W Stolicy Apostolskiej zainstalowano wówczas sprzęt do nagrywania, którego nie powstydziłby się żaden wywiad. Ojciec Święty miał też do dyspozycji zamontowane przez Guglielmo Marconiego telefony, radiową stację nadawczą oraz krótkofalowe łącze z letnią rezydencją. Radiem i sprzętem, służącym na co dzień do utrwalania na metalowej taśmie wystąpień papieża, zarządzali jezuici. I to oni, tuż przed wybuchem II wojny światowej, na prośbę papieża Piusa XII zaczęli nagrywać jego gości! Papież obawiał się, że nawet relacje z tajnych rozmów z zaufanymi współpracownikami mogą zostać sfałszowane i wykorzystane przeciw Kościołowi. Dla bezpieczeństwa chciał więc dysponować twardymi dowodami. A czasy były trudne. W Berlinie rządzili narodowi socjaliści. Nie ukrywali, że katolicy – oprócz bolszewików i Żydów – są ich największymi wrogami. Dlatego kiedy kilka dni po konklawe nowy papież zaprosił do siebie kardynałów z Austrii i z Niemiec, postanowił się zabezpieczyć. Tym bardziej że nie ufał jednemu z nich – kardynałowi Wiednia Theodorowi Innitzerowi, który poparł Anschluss Austrii. Rozmowy papieża były nagrywane Rankiem 6 marca 1939 r. dostojni goście znaleźli się w papieskiej bibliotece. Jezuicki inżynier dyżurujący w specjalnym studiu w Ogrodach Watykańskich uruchomił nagrywanie. Ta i kolejne rozmowy zostały później spisane i przetrwały w jezuickich archiwach. Upublicznił je dopiero Mark Riebling w książce „Kościół szpiegów”, która ukazała się w Polsce w 2016 roku. Arabowie w Rzymie splądrowali Bazylikę św. Piotra. Islamska armia bez trudu pokonała wojska chrześcijan Hordy islamskich wojowników wtargnęły do Bazyliki św. Piotra, bezczeszcząc i łupiąc świątynię. Był 27 sierpnia 846 roku. Arabowie w Rzymie znaleźli się w samym sercu zachodniego chrze... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/arabowie-w-rzymie-spladrowali-bazylike-sw-piotra-islamska-armia-bez-trudu-pokonala-wojska-chrzescijan-fot-getty-images-099df25.jpg" width="938" height="665" alt="Arabowie w Rzymie splądrowali Bazylikę św. Piotra. Islamska armia bez trudu pokonała wojska chrześcijan (fot. Getty Images)" title="Arabowie w Rzymie splądrowali Bazylikę św. Piotra. Islamska armia bez trudu pokonała wojska chrześcijan (fot. Getty Images)" /> Riebling wpadł na ślad jezuickich transkrypcji dzięki historykowi o. Peterowi Gumpelowi. To ostatni żyjący świadek wojennej działalności papieża Piusa XII. Od niego Amerykanin dowiedział się m.in. o wydrążonej w ścianie papieskiej biblioteki dziurze. Przez nią 80 lat temu przeciągnięto kabel, służący do podsłuchiwania audiencji. Z tajnych papieskich rozmów wynika, że Pius XII był nieprzejednanym przeciwnikiem Hitlera. Co więcej, aktywnie wspierał kolejne spiski na życie Führera i plany odsunięcia nazistów od władzy! Przeczy to więc informacjom rozpowszechnianym po wojnie. Wedle nich Eugenio Pacelli, pełniący w latach 20. rolę nuncjusza w Berlinie, był wręcz stronnikiem III Rzeszy. Dlaczego Pius XII milczał? Z nagranej 6 marca 1939 roku rozmowy wynika, że już wtedy Pius XII postanowił zwalczać Hitlera. Kilka miesięcy później zdecydował się nawet na poparcie spisku na życie Führera. Wziął udział również w tajnych pertraktacjach niemieckiej opozycji z Brytyjczykami. Do wyboru takiej taktyki skłonili go według Rieblinga m.in. niemieccy kardynałowie. Obawiali się nacjonalizacji Kościoła katolickiego przez Hitlera, który mógłby się wzorować na królu Henryku VIII. Dlatego namawiali papieża, a ich słowa zarejestrowała wiernie watykańska nagrywarka, żeby nie działał otwarcie. To mogłoby ściągnąć na niemieckich katolików zemstę Führera. Pius XII dał się najwyraźniej przekonać tej argumentacji. Przez całą wojnę był bardzo powściągliwy w potępianiu niemieckich zbrodni. Jeszcze jako sekretarz stanu dał się poznać jako zdecydowany przeciwnik nazistów. Nawet w dniu, kiedy upadła Warszawa, nie zdobył się na ostre oświadczenie, choć błagali go o to podobno polscy hierarchowie. Przyznał tylko w obecności francuskiego ambasadora, że jego sympatia leży po stronie Polaków. Jednak nie może o tym mówić głośno, bo mógłby w ten sposób pogorszyć los ofiar. Nawet najwięksi krytycy papieża i przeciwnicy jego beatyfikacji, tacy jak John Cornwell, autor książki „Papież Hitlera”, czy Daniel Goldhagen, badający stosunek Kościoła do Holokaustu, równocześnie zauważają jego zaangażowanie w próby odsunięcia Hitlera od władzy. Inna sprawa, że nie wyciągają z tego faktu wniosków. „Dlatego zacząłem pisać tę książkę, bo zastanowiło mnie, jak papież Hitlera mógł równocześnie chcieć jego śmierci, i ukrywać w rzymskich klasztorach, a nawet w letniej rezydencji w Castel Gandolfo, setki Żydów” – tłumaczy Riebling w wywiadzie z amerykańskim pisarzem Samem Harrisem. Autor „Kościoła szpiegów” nie poprzestał na jezuickich archiwach. Rozmawiał także z emerytowanymi agentami CIA. W czasie wojny współpracowali z legendarnym szpiegiem działającym m.in. w Watykanie Jamesem Jesusem Angletonem. Wszyscy oni potwierdzali, że Stolica Apostolska w czasie wojny prowadziła tajne operacje tak skutecznie, że agenci NSA, wewnętrznej amerykańskiej agencji wywiadowczej, nie potrafili złamać jej szyfrów. Także kwerenda brytyjskich i amerykańskich archiwów potwierdziła, że papież był w czasie wojny niezwykle zaangażowany w potajemne działania. Ich celem było pozbycie się Hitlera. Właśnie dlatego – jak stwierdza w książce Riebling – jego uparte milczenie na temat niemieckich zbrodni było prawdopodobnie próbą odwrócenia uwagi nazistów od spisku. Zresztą także z raportów wywiadowczych wysyłanych do prezydenta Roosevelta wynikało, że o milczenie prosili papieża sami spiskowcy. Śmierć Juliusza Cezara – kto naprawdę zabił rzymskiego wodza i polityka? Juliusz Cezar był rzymskim politykiem, wodzem, dyktatorem i jedną z najważniejszych postaci w historii Rzymu. Został zamordowany 15 marca 44 roku p.n.e. Przez wieki obwiniano za to Marka Junius... Watykan szpiegował III Rzeszę Kurierska i wywiadowcza siatka dostarczająca informacji z Niemiec powstała już w pierwszych dniach pontyfikatu Piusa XII. Jego najbardziej zaufanymi łącznikami byli niemieccy jezuici, m.in. ojciec Robert Leiber i monsignor Ludwig Kaas. Lecz najskuteczniejszym pomocnikiem papieża w tajnej walce z Hitlerem okazał się bawarski prawnik i żarliwy katolik Josef Müller. Gestapo nazwało go najlepszym agentem wywiadu watykańskiego w Niemczech. A sam papież – człowiekiem, który czynił cuda. Trudno się zresztą dziwić tym komplementom, bo Niemiec był nie tylko odważny, ale miał też niezwykłą łatwość nawiązywania kontaktów. Dlatego jednym z jego informatorów był nawet szef ochrony Hitlera Hans Rattenhuber. Zaufali mu także niemieccy spiskowcy, którzy postanowili zgładzić Hitlera. Wsparcie dla spisku przeciw Hitlerowi Admirał Wilhelm Canaris, szef Abwehry, wojskowego wywiadu, i przeciwnik Hitlera, szukał pośrednika, który skontaktowałby się w imieniu niemieckiej opozycji z papieżem. Canaris znał Pacellego z czasów, gdy Włoch był nuncjuszem. Jego źródło w Monachium wskazało właśnie na Müllera. Zgodnie z planem Canarisa, który powstał tuż po ataku na Polskę, papież dzięki sile swego autorytetu miał zagwarantować, że alianci zgodzą się na sprawiedliwy dla Niemców pokój. Canaris chciał przeprowadzić wojskowy pucz, zgładzić Hitlera, rozpisać wybory i ustanowić nowy cywilny rząd. Müller, który po rozmowie z Canarisem zgodził się dołączyć do spisku, taką właśnie propozycję zawiózł do Rzymu. Wiadomość dotarła bez przeszkód. W październiku 1939 r. Pius XII po kilku dniach namysłu wsparł plan eliminacji Hitlera, doszedł bowiem do wniosku, że nie ma innego sposobu, żeby zakończyć wojnę. Papież miał wówczas powiedzieć ojcu Leiberowi, że Brytyjczycy muszą usłyszeć głos niemieckiej opozycji. Według Rieblinga decyzja Piusa XII nie była zaskoczeniem. Kierował się nauką św. Tomasza z Akwinu, który usprawiedliwiał morderstwo tyrana, jeśli brakuje innych metod pozbycia się go. Na pytanie Leibera, jaki rząd powinien zastąpić nazistów, papież odpowiedział: „Jakikolwiek, byleby bez Hitlera”. Stałym łącznikiem Piusa XII z niemieckimi wrogami Hitlera został właśnie Müller. Papież miał w spisku Canarisa pseudonim „Szef”, Müller „Pan X”, a ojciec Leiber „Gregor”. Na rozkaz Canarisa Abwehra chroniła Müllera przed gestapo. Przedstawiała go w raportach jako swojego agenta w Watykanie, śledzącego włoskich pacyfistów. Przykrywka działała doskonale. Według archiwów CIA Müller był w Rzymie 150 razy z pełnym poparciem nazistowskiego rządu, przeciw któremu przecież spiskował! Zatrzymywał się zazwyczaj w Albrego Flora przy Via Veneto, gdzie nocowali niemieccy szpiedzy. Müller nie spotykał się z papieżem. Rozmawiał albo z monsignorem Kaasem, albo z ojcem Leiberem. To właśnie Kaasowi Müller przekazał tę pierwszą październikową informację od admirała Canarisa wraz z raportem Abwehry o zbrodniach popełnionych przez Niemców w Polsce. Papież odpowiedział wtedy spiskowcom, że sprawiedliwy pokój z Niemcami jest możliwy i osobiście zagwarantuje, że nie zostaną oszukani przez aliantów. Pertraktacje z Brytyjczykami Według Ronalda J. Rychlaka, badacza życia Piusa XII i autora książki „Hitler, the War and the Pope” (po pol. „Hitler, wojna i papież”), największym osiągnięciem papieża było wówczas już samo wsparcie spisku. „Na co dzień Niemcy słyszeli w kraju wyłącznie propagandę, która wmawiała im, że wszyscy kochają Hitlera. Tymczasem okazało się, że papież jest jego przeciwnikiem. To dawało siłę tym, którzy dotąd nie umieli przeciwstawić się reżimowi” – podkreśla Rychlak. Przygotowania do spisku na życie Hitlera, który miał przekonać Anglię o determinacji niemieckiej opozycji, trwały od końca 1939 r. aż do maja 1940 r. Ale papież już w grudniu 1939 r. nawiązał pierwsze kontakty z brytyjską dyplomacją. Był też świadomy, że warunki pokoju, których oczekiwała wówczas strona niemiecka, obejmowały m.in. wycofanie się z Austrii i wypowiedzenie paktu z ZSRR, ale też zatrzymanie Polski i Czech. Pośrednikiem w kontaktach między papieżem i brytyjskim rządem był ambasador D’Arcy Osborne. Spotykali się potajemnie po północy w apartamentach papieskich. Pius nie zgodził się na ujawnienie nazwisk spiskowców. Przyznawał jedynie, że są to m.in. cenieni generałowie. Stąd zresztą brała się powściągliwość Anglików wobec wysiłków biskupa Rzymu. Tym bardziej, że pierwszy plan zamachu na Führera ostatecznie spalił na panewce. Generałowie zaczęli mieć wątpliwości, a pomysł rzucenia bomby przez dr. Ericha Kordta, doradcę Joachima Ribbentropa, też nie został zrealizowany. Ambasador Osborne nie ukrywał, że uważał plany spiskowców za co najmniej mgliste, mimo że papież wydawał się mu zaangażowany. Poinformował jednak rząd JKM, że w Niemczech zawiązał się spisek przeciwko Hitlerowi, a jego uczestnicy chcą rozmawiać o pokoju za pośrednictwem Watykanu. W kolejnych depeszach do Londynu relacjonował, że Pius dopytywał się, czy Brytyjczycy mogą zagwarantować integralność terytorialną pohitlerowskich Niemiec. Jednak Wyspiarze jeszcze długo byli nieufni. Tym bardziej że gestapo złapało w listopadzie 1939 roku w Venlo w śmiertelną pułapkę dwóch angielskich agentów, mamiąc ich wizją kontaktu z przeciwnikami Hitlera. Wielka Brytania popiera spisek Pertraktacje posuwały się do przodu niezwykle opornie. Pius XII starał się przełamać nieufność Brytyjczyków, dostarczając im także informacji o planach wielkiej niemieckiej inwazji na Francję przez Holandię. Równocześnie zastrzegał, że atak może nie nastąpić, jeśli tylko brytyjski rząd zagwarantuje spiskowcom sprawiedliwy pokój. Wątpliwości Osborne’a w końcu stopniały, głównie (jak przyznawał w swoich raportach, do których dotarł Riebling) z powodu intensywności papieskiego lobbingu. Ambasador uznał, że w tej sytuacji Wielka Brytania musi jakoś odpowiedzieć. W sprawę zaangażował się m.in. król Jerzy VI. W lutym 1940 r. Osborne dostał od swojego rządu zielone światło. Brytyjczycy – za pośrednictwem papieża – poprosili spiskowców o listę ich oczekiwań. Każda ze stron przekazała tej drugiej po siedem oświadczeń. W tym samym czasie Hitler przygotowywał się do kolejnej ofensywy i wciąż przekładał daty jej rozpoczęcia. 10 marca papież otrzymał ostateczną odpowiedź Brytyjczyków. Chcieli oni m.in. likwidacji NSDAP i wycofania się Niemców z Polski. Papież spisał ich żądania na kartce, choć zazwyczaj nie pozostawiał żadnych śladów swej spiskowej działalności na papierze, co zresztą ułatwiło zadanie jego powojennym krytykom. Tym razem jednak zrobił wyjątek. Na dokumencie, który przekazał ojcu Leiberowi, widniał skrót P.M., czyli Pontifex Maximus, a w lewym górnym rogu znak ryby. Leiber oddał kartkę Müllerowi spodziewając się, że ten nauczy się jej treści na pamięć i spali ją. Müller był jednak przekonany, że przekazując żądania Anglików spisane ręką papieża jeszcze bardziej uwiarygodnia wsparcie Piusa XII. Dlatego wręczył dokument Canarisowi. Koniec złudzeń Wydawało się, że wszystko idzie w dobrym kierunku. Jednak wciąż brakowało dowodu na prawdziwość intencji spiskowców. Kolejne zamachy na Hitlera także się nie udały. Papież jednak za każdym razem starał się podtrzymywać kontakt z niemiecką opozycją. A także przekonywać Brytyjczyków, że plany obalenia przywódcy III Rzeszy są nadal aktualne. Według amerykańskiego historyka prof. Geralda Steinachera Pius był w swej wierze w spiskowców zbyt naiwny. Tej łatwowierności nie podzielali jego współpracownicy. Kaas uważał, że niemieccy generałowie nie będą w stanie wyłamać się z pruskiej dyscypliny i zwrócić się przeciwko swemu przywódcy. „Tak samo łatwowiernie do determinacji niemieckich spiskowców podchodzi Riebling – pisze w swojej recenzji „Kościoła szpiegów” na łamach „Wall Street Journal” prof. Steinacher. – Riebling cytuje np. gen. Weizsäckera, który miał w 1938 r. wejść do kancelarii Rzeszy z naładowanym pistoletem z zamiarem zabicia Hitlera. Ignoruje przy tym fakt, że opowieść ta pochodzi z pamiętników generała spisywanych w czasie procesu norymberskiego, kiedy chciał się przedstawić jako opozycjonista”. Papież jednak uparcie czekał na efekty spisku. Monsignor Kaas namawiał go do zerwania kontaktów z Canarisem, bo robiło się zbyt niebezpiecznie. Pius miał odpowiedzieć wręcz opryskliwie, żeby pilnował swoich spraw. Przy innej okazji przypomniał, że nie przestraszył się pistoletu wymierzonego w niego przez komunistów, którzy w 1919 r. napadli na nuncjaturę w Monachium. Teraz również się nie boi. Nadzieje papieża na pozbycie się nazistów prysły ostatecznie w 1944 r. Podłożona przez hr. Clausa von Stauffenberga bomba jedynie zraniła Hitlera. Spiskowców skrupulatnie wyłapano i skazano na śmierć. Poczynając od samego Canarisa, przez niemieckich jezuitów, aż po luterańskiego teologa Dietriecha Bonhoeffera. Gestapo dopadło także w końcu Müllera, którego poddano okrutnym torturom i osadzono w twierdzy we Flossenburgu. Udało mu się jednak cudem przeżyć. Pod koniec wojny podjął współpracę z CIA i pomagał zorganizować w Niemczech Partię Chrześcijańskich Demokratów. W czerwcu 1945 r. spotkał się z papieżem. Podziękował mu za to, że – jak pisze Riebling – potrafił odróżnić porządne Niemcy od III Rzeszy Hitlera. Pius XII miał wtedy odpowiedzieć, że nie było to łatwe, bo stoczyli walkę z diabelskimi siłami.
Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś
Była kobietą, której udało się pogodzić rzeczy niemożliwe. Uwielbiali ją zarówno Hitler, jak i Stalin. Pierwszy jako aktorkę, drugi – jako swoją agentkę.
W tym artykule: Kim była Olga Czechowa? Życie w Europie po I wojnie światowej Niemieckie kino nieme i początek kariery Czechowej Jak Olga Czechowa została szpiegiem? Filmowa diwa III Rzeszy Szpieg, który uwiódł Hitlera Olga Czechowa przekazywała informacje o planach Hitlera Sowietom Willa Czechowej pod Berlinem Nowe życie w RFN Pod koniec 1941 r. sytuacja ZSRR wydawała się tragiczna. Niemcy stali pod bramą Moskwy. Mińsk, Kijów i Charków były okupowane przez wroga. Wokół Leningradu zacisnęła się pętla blokady. Życie straciło około 3 mln czerwonoarmistów, do niewoli trafiło już ponad 2,5 mln. Wówczas kierownictwo NKWD doszło do wniosku, że jedynym sposobem na powstrzymanie niemieckiej wojennej machiny jest zabójstwo Hitlera. Kim była Olga Czechowa? To zadanie powierzono agentowi bezpieki Lwowi Knipperowi. Mężczyzna pochodził ze zruszczonej niemieckiej rodziny, wyglądał jak rasowy Aryjczyk. Perfekcyjnie mówił po niemiecku, posiadał nienaganne maniery i szlachecki rodowód. Lew miał przedostać się do Berlina i udawać tam prześladowanego przez Sowietów artystę, a potem wejść do najbliższego kręgu Hitlera – w czym Knipperowi miała pomóc starsza siostra Olga Czechowa. Kobieta mieszkała w Berlinie, uchodziła za największą gwiazdę niemieckiego kina i ulubienicę Hitlera, który nadał jej oficjalny tytuł „aktorki państwowej Rzeszy”. Olga Czechowa trafiła do Berlina w sierpniu 1920 r. jako 23-letnia uciekinierka z bolszewickiej Rosji. Miała za sobą ciężkie przeżycia w kraju rozbitym wojną domową. Zimą temperatura w moskiewskim mieszkaniu Olgi i jej siostry spadała poniżej zera. Kobiety cudem uniknęły zbiorowego gwałtu, gdy im dokwaterowano grupę czerwonoarmistów. Zdarzało im się głodować po kilkanaście dni, a największym przysmakiem były ugotowane mrożone ziemniaki. O ludzkich losach decydowali wówczas arbitralnie czerwoni komisarze: jeśli ktoś trafiał przed sąd, a nie miał spracowanych rąk, sędziowie często wydawali na niego wyrok śmierci. Olga była szczególnie zagrożona, gdyż należała do stanu szlacheckiego, wobec którego Lenin zalecał stosowanie „bezwzględnego rewolucyjnego terroru”. Życie w Europie po I wojnie światowej Kobieta znosiła trudy codziennego życia, dopóki istniała szansa na obalenie bolszewików. Armia „białego” generała Denikina odnosiła kolejne zwycięstwa i powoli posuwała się w kierunku Moskwy. Ale w październiku 1919 r., po dotkliwej klęsce „białych” pod Orłem, nadzieje na zniszczenie barbarzyńskiego reżimu prysły. Czechowa zaczęła myśleć o wyjeździe do Berlina, gdzie osiedlały się tysiące rosyjskich emigrantów. W rozpoczęciu nowego życia Oldze miała pomóc koleżanka mieszkająca w stolicy Niemiec. Zezwolenie na opuszczenie kraju Czechowa otrzymała dzięki fikcyjnemu małżeństwu z węgierskim oficerem. W sierpniu 1920 r.wyjechała na Zachód. W Rosji pozostawiła córkę Adę (którą zamierzała sprowadzić, gdy już się urządzi w Berlinie), eksmęża Miszę, rodziców i rodzeństwo. Koleżanka czekająca na Olgę na berlińskim dworcu ledwo ją rozpoznała w wychudzonej kobiecie odzianej w workowaty płaszcz, chustę i walonki. Jedyny kapitał startowy, z jakim Czechowa rozpoczęła nowe życie, stanowił przeszmuglowany z Moskwy pierścionek z brylantem. Sprzedała go, by kupić sobie przyzwoite buty, wynająć pokój i zacząć poszukiwania pracy. Lecz jedynym zajęciem, jakie znalazła, a które nie wymagało znajomości niemieckiego, było rzeźbienie figur szachowych. A jednak już wkrótce, 7 kwietnia 1921 r., zaledwie 8 miesięcy po wyjeździe z kraju, Olga Czechowa została gwiazdą. W Berlinie odbyła się wówczas premiera filmu „Zamek Vogelöd” F.W. Murnaua z Rosjanką w roli głównej. To miejsce wciąż przyciąga badaczy tajemnic historii. Kwatera Hitlera Od początku sprawowania władzy wielki führer nie umiał pozbyć się lęku o własne życie. Najbezpieczniej czuł się w żelbetowych konstrukcjach bunkrów. Niemieckie kino nieme i początek kariery Czechowej Jak biedna emigrantka to osiągnęła? Dzięki nazwisku i koligacjom rodzinnym: jej eksmąż Misza był bratankiem Antoniego Czechowa, a ciotka Olga – wdową po pisarzu i wybitną aktorką Moskiewskiego Teatru Dramatycznego. Wykorzystując to, Olga szybko weszła do rosyjskiej socjety Berlina. Na jednym z przyjęć spotkała pewnego członka rodziny Romanowów (jego tożsamości w swoich wspomnieniach nie ujawniła), który uznał, że „ma twarz wprost wymarzoną dla kinematografii”. Następnie przedstawił ją producentowi Erichowi Pommerowi, czołowej postaci w wielkim studiu filmowym UFA Universum-Film. Aby dostać rolę, Rosjanka skłamała, że w ojczyźnie występowała w Moskiewskim Teatrze Dramatycznym (w istocie rzeczy jej doświadczenie sceniczne ograniczało się tylko do oglądania prób spektakli, w których grał jej eksmąż). Okazało się jednak, że dobrze prezentowała się przed kamerą, a próby wypadły wręcz znakomicie. Brak znajomości niemieckiego nie stanowił zaś przeszkody, ponieważ ówczesne filmy były nieme. „Zamek Vogelöd” okazał się sukcesem. Olga występowała w kolejnych produkcjach i zaczęła dobrze zarabiać. Krytycy chwalili ją za kunszt aktorski i wyrazistość. Czechową zaprzątał tylko jeden problem: jak sprowadzić z Rosji córkę Adę? Jak Olga Czechowa została szpiegiem? Pomoc przyszła z niespodziewanej strony. W zamian za deklarację współpracy z GPU (poprzedniczką NKWD i KGB) władze radzieckie zgodziły się na wyjazd do Niemiec córki i matki aktorki. Pośrednikiem w kontaktach pomiędzy Olgą a bezpieką stał się jej brat Lew Knipper. Sam został agentem GPU pod przymusem. Jako oficer armii Denikina i były emigrant, który wrócił do Rosji w 1921 r. z tęsknoty za ojczyzną, był postrzegany jako wróg nowego ustroju. „Białych” carskich oficerów i ich bliskich prześladowano. O skali represji świadczy fakt, że 10 lat później – jak pisze rosyjski historyk Siergiej Wołkow – prawie wszyscy oficerowie zostali zgładzeni lub wysłani do Gułagu. Zastraszony Lew zgodził się na współpracę z GPU. Bezpieka zaangażowała go do jednej ze swoich flagowych operacji – zniszczenia opozycyjnego środowiska „białych” w Europie. Sowieci potrzebowali ludzi potrafiących zaskarbić zaufanie emigrantów i zdobyć informacje na temat ich stowarzyszeń. Szlacheckie pochodzenie oraz siostra – wschodząca gwiazda niemieckiego kina – czyniły Knippera idealnym kandydatem do tych zadań. Pod koniec 1922 r. Lew wyjechał do Berlina – jakoby na leczenie w jednej z tamtejszych klinik. Wtedy zwerbował Olgę. Aktorka została nieopłacanym agentem tzw. śpiochem, który miał uaktywnić się dopiero na rozkaz swoich mocodawców. Filmowa diwa III Rzeszy Czechowa przez kilkanaście lat nie była niepokojona przez Sowietów i skoncentrowała się na karierze. Tylko w latach 20. aktorka wystąpiła w 40 niemych filmach. Opanowała język niemiecki i zaczęła grać w produkcjach dźwiękowych oraz na deskach teatrów. Gościła też w USA. Jej twarz pojawiała się na pocztówkach i zdobiła okładki magazynów. Gdy w 1933 r. do władzy doszli naziści, kariera Olgi przyśpieszyła, ponieważ nowi włodarze mieli wręcz obsesję na punkcie kina: minister propagandy Goebbels obejrzał ponad 1100 filmów, a w prywatnej siedzibie Hitlera w Berghofie urządzono salę projekcyjną. W III Rzeszy kino spełniało funkcję propagandową, nie szczędzono więc wydatków na finansowanie produkcji o heroicznych wyczynach Niemców podczas I wojny światowej czy o Fryderyku Wielkim. Co najważniejsze – jak pisze biograf Rosjanki Antony Beevor – od obejrzenia pierwszego filmu z udziałem Czechowej w 1927 r. wielkim fanem Rosjanki stał się sam Hitler. Aktorzy byli często zapraszani na przyjęcia z udziałem zagranicznych dyplomatów, bo żony nazistowskich notabli były kiepsko wykształcone, brakowało im elegancji i stylu. Poza tym artyści pokazywali światu ludzką twarz nowego reżimu. Czechowa niejednokrotnie bywała na prywatnych przyjęciach u Goebbelsa, który określał aktorkę mianem „czarującej damy”, a jej grę w teatrze uważał za „fantastyczną”. Gdy w maju 1939 r. Ribbentrop zorganizował garden party dla korpusu dyplomatycznego, Oldze przypadło miejsce w pierwszym rzędzie, obok Hitlera. Wspólne zdjęcie Czechowej i Führera opublikowano w wielu europejskich gazetach, potwierdzając uprzywilejowany status Olgi w III Rzeszy. Szpieg, który uwiódł Hitlera Jak uważa Antony Beevor, to właśnie pod koniec lat 30., gdy kontakty Czechowej z nazistowską wierchuszką stały się bardzo intensywne, o swoją uśpioną agentkę upomniał się radziecki wywiad. Sowieci oczekiwali, że m.in. poprzez swojego brata Olga będzie dostarczać im najnowsze wiadomości i plotki krążące w towarzyskich sferach Berlina. Poza tym Czechowa miała odkryć „źródła siły Hitlera” w Niemczech: Rosjanie pragnęli wiedzieć, jak udało mu się zdobyć władzę i powszechne poparcie. Trzecie zadanie zlecone przez samego Stalina polegało na wysondowaniu, kto w otoczeniu Hitlera jest przeciwny atakowi na ZSRR. Radziecki lider zdawał sobie sprawę z zagrożenia wojną oraz ze słabości swojej armii wywołanej czystkami z lat 1937–1938. Wiedza o nastrojach wśród nazistowskiej wierchuszki pozwoliłaby Sowietom grać na zwłokę poprzez wsparcie niemieckich przeciwników wojny. Po wybuchu II wojny światowej Olga często występowała w stacjonujących w Belgii i Francji jednostkach Wehrmachtu, podnosząc morale niemieckich żołnierzy. Jak wynika z jej własnych wspomnień – dopiero niemiecki atak na ZSRR nią wstrząsnął. Wrażenie na niej zrobiła zarówno sama agresja, jak i tempo niemieckiej ofensywy. Olga Czechowa przekazywała informacje o planach Hitlera Sowietom Czechowa (podobnie jak wielu innych rosyjskich emigrantów, np. generał Anton Denikin) nie akceptowała władzy bolszewickiej, ale wciąż traktowała Związek Radziecki jako swoją byłą ojczyznę. Dlatego podjęła się kolejnego zadania. Ułatwiła dostęp do Hitlera swojemu bratu Lwowi. Notabene, równolegle z Rosjanką dojścia do Führera poszukiwał zwerbowany przez NKWD książę Janusz Radziwiłł, dobry znajomy marszałka Rzeszy Hermanna Göringa. Sowieci aresztowali Polaka w 1939 r. i wsadzili do więzienia na Łubiance. Księcia zwolniono za wstawiennictwem włoskiej rodziny królewskiej, jednak przed powrotem do Warszawy zgodził się na współpracę z radziecką bezpieką. Zgodnie z sowieckim planem ataku na Führera Polak miał ułatwić Knipperowi dostęp do Hitlera, gdyby Olga nie zdołała wywiązać się z tego zadania. Ostatecznie wyjazd Lwa do Berlina jednak nie doszedł do skutku. Moskwa odwołała operację w obawie, że po śmierci Hitlera Zachód podpisze separatystyczny pokój z Niemcami. Potem sytuacja na froncie zmieniła się na korzyść ZSRR. Kwestia separatystycznego pokoju Niemców z Zachodem powróciła w 1945 r. Zgodnie ze zleceniem Moskwy Olga miała dowiedzieć się, czy nazistowska wierchuszka nie rozpoczęła negocjacji z aliantami. Czechowa zameldowała, że w neutralnej Szwajcarii faktycznie odbyło się spotkanie szefa amerykańskiego wywiadu w Europie Allena Dullesa z wysokiej rangi dowódcami Rzeszy. Zbulwersowany Stalin wystosował notę protestacyjną do prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta. Ów zapewnił radzieckiego przywódcę, że „ten incydent należy do przeszłości”, a między oboma mocarstwami „nie powinno być żadnych wątpliwości co do wzajemnej lojalności”. Amerykański lider również wyraził nadzieję, że „nasze armie połączą się w Niemczech i wspólnymi siłami zniszczą nazistowski świat”. Po kilkudziesięciu latach misja Czechowej stała się kanwą dla kultowego radzieckiego serialu „Siedemnaście mgnień wiosny”, w którym zwiadowca Maksim Isajew – znany jako Stirlitz – tropił nazistowskich notabli prowadzących rozmowy o separatystycznym pokoju. Willa Czechowej pod Berlinem Nie był to koniec szpiegowskiej kariery Czechowej. Po tym jak Armia Czerwona zajęła kraje Europy Wschodniej, NKWD aresztowało tysiące rosyjskojęzycznych mieszkańców tych ziem postrzeganych jako niedobitki „białych” (z samej tylko Łodzi na Wschód wywieziono 2 tys. osób, zaledwie trzynaścioro z nich wróciło do domu po śmierci Stalina). Poza tym do Gułagu wysłano tysiące radzieckich wojskowych, którzy podczas pobytu w Europie mogli „skazić się” liberalnymi ideami. Czechowa także znalazła się w Moskwie. Jednak trafiła tam nie w bydlęcym wagonie, ale na pokładzie rządowego samolotu. W radzieckiej stolicy aktorkę ulokowano w jednym z tajnych mieszkań NKWD. Urządzano w nim spotkania m.in. z szefem NKWD Ławrientijem Berią i kierującym Smierszem (kontrwywiadem wojskowym) Wiktorem Abakumowem. Po 8 tygodniach Czechową odwieziono do Berlina. Olga wybrała na mieszkanie piękną podmiejską willę, która została gruntownie wyremontowana przez radzieckich żołnierzy. Funkcjonariusze NKWD zaopatrywali ją w żywność, pieniądze i węgiel opałowy. Rosjanka wróciła do filmów, choć przekroczywszy pięćdziesiątkę, grała już mniej. Od roku 1947 Czechowa utrzymywała kontakty z jednym z najlepszych agentów NKWD Aleksandrem Demianowem. To on według wszelkiego prawdopodobieństwa był jej oficerem prowadzącym w latach powojennych. O jej misjach pod skrzydłami Demianowa wiadomo niewiele, bo Rosjanie będą mogli odtajnić archiwa swojego wywiadu najwcześniej po siedemdziesięciu latach od wydarzeń. Zresztą – jak zauważa Antony Beevor – mimo obowiązującej ustawy władze Federacji Rosyjskiej niechętnie otwierają te zbiory, więc jest prawdopodobne, że informacje na temat Czechowej nie ujrzą światła dziennego. Nowe życie w RFN Tak czy inaczej, szefowie Rosjanki byli raczej zadowoleni ze świadczonych przez nią usług, skoro pod koniec lat 40. zezwolili jej na przenosiny do Niemiec Zachodnich. Ponoć radzieccy mocodawcy sfinansowali nawet otwarcie firmy „Olga Tschechowa Kosmetik”, gdy filmowa kariera Czechowej powoli dobiegała końca. Gwiazda była bliska dekonspiracji, gdy pod koniec lat 40. brytyjski tygodnik „People” opublikował artykuł „Szpieg, który uwiódł Hitlera”, wkrótce przedrukowany przez niemiecki „Kurier”, będący zbiorem plotek na temat Czechowej. Ta jednak pisemnie zdementowała informacje, np. o schadzkach z Ribbentropem i otrzymanym od Stalina orderze Lenina. Nawet zamieszczone w artykule zdjęcie przedstawiało nie berlińską aktorkę, lecz jej ciotkę oraz imienniczkę, wdowę po Antonim Czechowie! „Kurier” pokornie więc przeprosił Czechową. W 1962 r. za „wkład w rozwój niemieckiej kinematografii” Olga otrzymała nagrodę „Deutscher Filmpreis”. Dziesięć lat później rząd RFN odznaczył ją Krzyżem Orderu Zasługi. Zmarła na białaczkę w roku 1980. Już po śmierci aktorki powstawały kolejne legendy na temat jej burzliwego życia. Na przykład o tym, że w czasie wojny usiłowała uratować przetrzymywanego w niemieckiej niewoli syna Stalina. Prezydent Jelcyn stwierdził nawet, że bunkier, w którym znajduje się skradziona przez Niemców Bursztynowa Komnata, nosi kryptonim „Olga”.
Krzyżacy w obozie koncentracyjnym. Nieoczywista historia słynnego zakonu
Naziści zlikwidowali zakon krzyżacki. Następnie skonfiskowali jego mienie. Kapłanów poddali prześladowaniom. A jednocześnie hitlerowcy nawiązywali do historii Zakonu, a w Malborku szkolili młodzież. Krzyżacy i ich dzieje potrafią zaskoczyć. O tym opowiada wystawa w Muzeum Zamkowym w Malborku.
W tym artykule: Polacy wśród Krzyżaków Krzyżacy w czasach III Rzeszy Czarna i biała legenda Krzyżaków Historia Krzyżaków jest ciągle żywa i budzi emocje Zakon krzyżacki przetrwał wszystkie, nawet najgorsze zawirowania historyczne. Klęska pod Grunwaldem w 1410 rokiem to był tylko jeden z ważnych etapów jego pasjonującej historii. Istnieje do dziś. Krzyżacy są katolikami i podlegają obecnie papieżowi. Polacy wśród Krzyżaków W ich szeregi w ostatnich latach wstąpiło nawet kilku kapłanów polskiego pochodzenia. W średniowieczu również było wielu Polaków, którzy z tym zakonem sympatyzowali. Ale mieli oczywiście inne pobudki. Bo dziś Krzyżacy nie są już rycerzami. Zajmują się działalnością charytatywną, medyczną i duszpasterską. Z kolei w średniowieczu polscy możni i rycerze wspierali Krzyżaków, bo byli ich lennikami, ale część robiła to też absolutnie z własnej woli. Po tym jak król Kazimierz Wielki zawarł z nimi pokój w 1343 roku, wielu polskich rycerzy wraz z zakonnikami walczyło przeciw pogańskiej Litwie. Nawet pod Grunwaldem wśród Krzyżaków walczyli ramię w ramię książęta Konrad VII Biały z dynastii Piastów i szczeciński – Kazimierz V z rodu Gryfitów. Krzyżacy w czasach III Rzeszy Naziści postanowili zlikwidować zakon w latach 1938–1939. Następnie po zajęciu Austrii i Czechosłowacji przejęli jego mienie. Kapłani i siostry byli prześladowani. O tym, że historia zakonu krzyżackiego bywa nie taka oczywista, jak uczyliśmy się w szkole, można przekonać się na wystawie czasowej w Muzeum Zamkowym w Malborku. Zatytułowana jest „Nigra crux mala crux. Czarna i biała legenda zakonu krzyżackiego”. Szczególnie szokujące mogą być dla zwiedzających dzieje zakonu w czasie rządów Adolfa Hitlera. Przecież propaganda PRL niemal zrównywała Krzyżaków z faszystami. Tymczasem na wystawie poznamy sylwetki kapłanów i sióstr zakonnych zamordowanych przez nazistów. Wśród nich był na przykład ojciec Gvido Johann Krisch. Hitlerowcy zabili go w komorze gazowej 9 czerwca 1941 roku w zamku Hartheim w Austrii. Z kolei siostra Irmgardis Leopoldina Smuk została zamordowana w Pirna-Sonnenstein koło Drezna. – Krzyżacy zostali przez nazizm zlikwidowani. Kapłani, bracia, którzy już nie byli rycerzami, tylko to już był zakon duchowny, trafili do obozów koncentracyjnych. Dzielili ten los z naszymi kapłanami w Dachau – mówi w specjalnym podcaście towarzyszącym wystawie dyrektor Muzeum Zamkowego w Malborku, prof. Janusz Trupinda. A jednocześnie z wielką pompą hitlerowcy przenieśli w 1940 roku do Malborka kopie chorągwi zakonu, zdobyte przez Polaków w bitwie pod Grunwaldem. Mit i symbolika krzyżacka była wykorzystywana w narodowosocjalistycznej propagandzie. Czarna i biała legenda Krzyżaków Ekspozycja dostępna w przestrzeniach zamkowych jest czynna do 15 stycznia 2024 roku. – To jest wystawa, która po raz pierwszy zajmuje się kompleksowym zbadaniem, kompleksowym przedstawieniem dwóch stron legendy Zakonu krzyżackiego. Tej białej legendy, którą Krzyżacy prowadzili w swoich celach politycznych (...) i tej czarnej, która pochodzi raczej z polskiej strony i ze strony innych wrogów Zakonu, której miał w swojej historii bardzo wielu – wyjaśnia w podcaście Aleksander Masłowski. To członek zespołu kuratorskiego i kierownik Zamku w Sztumie, który jest oddziałem Muzeum Zamkowego w Malborku. I dodaje: – Legenda krzyżacka nie jest całkiem biała, ani całkiem czarna. Na wystawie zebrano ponad 300 oryginalnych eksponatów z 35 instytucji oraz osób prywatnych z Polski, Litwy, Niemiec, Włoch, Austrii. Są to m.in. średniowieczne kodeksy krzyżackie, Madonna szafkowa z Klonówki, znakomite nowożytne i XIX- i XX-wieczne obrazy, rysunki, grafiki, w tym dzieła Jana Matejki, Wojciecha Gersona, Juliusza i Wojciecha Kossaków. Są też gadżety o tematyce krzyżackiej i grunwaldzkiej. Wśród nich jest na przykład szalik zakupiony przez dyrektora Muzeum Zamkowego w Malborku przed meczem Polska-Niemcy, który ma sobie napis 1410–2010. Zatem nawiązuje do bitwy grunwaldzkiej. Jak przekonują muzealnicy, wystawa jest zaproszeniem do refleksji, ale i ożywionej dyskusji oraz do zapoznania się ze wspaniałymi dziełami sztuki i artefaktami prezentowanymi w salach zamkowych. Historia Krzyżaków jest ciągle żywa i budzi emocje Duża część wystawy poświęcona jest II połowie XIX i I XX w. – To czas kiedy Krzyżacy i ich historia, a także jednoznacznie kojarzony z nimi zamek krzyżacki w Malborku, były szeroko wykorzystywane dla doraźnych celów politycznych, propagandowych i ideologicznych – czytamy w opisie wystawy. Takie doraźne wykorzystanie historii zakonu doprowadziło do uproszczenia jego historii, jej przekłamania, powstania mitów i stereotypów, które funkcjonują i zakorzenione są we współczesnym myśleniu o zakonie. Źródła: Arnold U., Zakon niemiecki. Podstawy, regiony, osoby, Wydawnictwo Naukowe UMK, 2023 Muzeum Zamkowe w Malborku, podcasty do wystawy Stokowski M., Trupinda J., Zamek Malbork w czasach wielkich mistrzów oraz zarys jego dalszych dziejów. Vademecum dla zwiedzających, Muzeum Zamkowe w Malborku, brak roku wydania Teler M., Polak Krzyżak – dwa bratanki, w: Focus Historia Ekstra, 02/2021 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Podziemne miasto Osówka. Poznaj tajemnice hitlerowskiego „Olbrzyma”
Podziemne miasto Osówka, wchodzące w skład owianego wieloma legendami kompleksu „Riese”, od dekad przyciąga na Dolny Śląsk badaczy i turystów z całej Europy.
W tym artykule: Czym jest kompleks „Riese”? Po co powstał kompleks „Riese”? Zwiedzanie kompleksu „Riese” Podziemne miasto Osówka – informacje praktyczne Dolny Śląsk to region o niezwykle bogatej i wielokulturowej historii. Dla pasjonatów podróży jest idealnym zakątkiem do wypoczynku. Natomiast dla poszukiwaczy mocniejszych wrażeń, obszarem, gdzie każde miasto, zabytek czy góra skrywają do końca nieodkryte tajemnice. Lokalny urok i niepowtarzalny klimat, z natury tajemniczy, intrygujący i wciągający, świetnie ilustruje m.in. podziemne miasto Osówka, wchodzące w skład kompleksu „Riese”. Czym jest kompleks „Riese”? Alianckie naloty bombowe zmusiły III Rzeszę do budowy podziemnych obiektów. Na rozkaz Adolfa Hitlera jeden z najbardziej monumentalnych powstał właśnie na obecnych terenach Dolnego Śląska. Od 1943 roku w rejonie Gór Sowich Niemcy prowadzili zakrojone na szeroką skalę prace budowlane pod kryptonimem „Riese” (z niem. Olbrzym). Budowa była oczywiście objęta ścisłą tajemnicą, a sam projekt górniczo-budowlany stał się największym w historii nazistowskich Niemiec. W 1944 roku pieczę nad postępami prac przejęła Organizacja Todt. Co ciekawe, na projekt o kryptonimie „Riese” przyznano aż 28 tysięcy ton stali i cementu. Ilość poświęconego materiału odpowiadała liczbie, jaką Niemcy w ciągu roku przydzieliły na budowę schronów dla swojej ludności cywilnej. Do prac wykorzystywano najpierw robotników przymusowych różnych narodowości, a później więźniów obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Wśród nich przeważała ludność pochodzenia żydowskiego. Mazury pełne tajemnic: u-booty, naziści, bunkry i legendy Zamki, klasztory, bunkry otoczone zagadkami i legendami, strzeżone przez duchy – przyciągają tłumy poszukiwaczy skarbów i przygód. Rozmieszczono ich w obozach Arbeitslager Riese, znajdujących się w pobliżu miejsc budowy. Na skutek ciężkiej i wyniszczającej pracy, wypadków, tragicznego odżywiania oraz różnorodnych chorób wielu z nich straciło tam życie. Kalkuluje się, że sprowadzono tam kilkanaście tysięcy osób do przymusowej katorgi. Budowa nigdy nie została ukończona. Prace prowadzono do końca wojny, a oficjalnie zakończono je w lutym 1945 roku, choć większość więźniów przebywała na miejscu aż do końca kwietnia. Podczas kapitulacji ważniejsze narzędzia zostały wywiezione, natomiast niektóre tunele wysadzone. Po wojnie miejsce było przeszukiwane przez napływającą ze Wschodu ludność oraz poszukiwaczy ukrytego skarbu. Po co powstał kompleks „Riese”? O ile same Góry Sowie są niezwykle przyjazne dla turystów, tak ich podziemia skrywają mroczną przeszłość. Niewielka ilość zachowanej dokumentacji sprawiła, że cel oraz przeznaczenie „Olbrzyma” w do dziś jest tematem wielu dyskusji, mimo że od zakończenia wojny minęło niemal 80 lat. Do czego właściwie nazistowskim Niemcom miały służyć te gigantyczne, ukryte pod skałami hale i tunele? Historycy do dzisiaj spierają się o tę kwestię. Na przestrzeni dekad powstało wiele przypuszczeń. Niektóre z nich mówiły o podziemnym mieście, a kolejne o fabrykach Wunderwaffe – cudownej broni, która miała przechylić szalę zwycięstwa na korzyść nazistów. Spekulowano też o tajnych eksperymentach czy schronie w razie wojny atomowej. Z kolei raport Siegfrieda Schmelchera wspominał o głównej kwaterze Adolfa Hitlera. Jednak te najbardziej rozpalające wyobraźnie historie – niekoniecznie wiarygodnie – głoszą, że znajdują się tam ukryte przez nazistów skarby. Na wytrwałych odkrywców miał czekać pociąg, który przewoził depozyt mieszkańców okolic Dolnego Śląska. Jak widać istnieje wiele hipotez i historii, które – niestety – nie mają żadnego naukowego potwierdzenia. Tutaj rodzi się także pytanie, czy ukończenie budowy mogłoby spowodować przedłużenie śmiertelnej wojny o kolejne miesiące. Zwiedzanie kompleksu „Riese” Potężna fortyfikacja, wąskie i długie przejścia, zalane korytarze, wystawy militariów, betonowa wartownie oraz mroczna atmosfera – to czeka na przyjezdnych, którzy postanowią zgłębić sztolnie Gór Sowich. Do dyspozycji odwiedzających oddano cztery obiekty: Sztolnie Walimskie, Włodarz, Zamek Książ, oraz podziemne miasto Osówka. Stanowią one zaledwie niewielki fragment powstałych konstrukcji w ramach wspomnianego projektu. Spora część tuneli Gór Sowich nadal bowiem czeka na odkrycie. Tak blisko i tak pięknie. Odwiedź Skalne Miasta przy polskiej granicy Skalne Miasto w czeskim Adršpach posłużyło filmowcom z Hollywood za plan filmowy podczas ekranizacji powieści fantasy C.S. Lewisa. I fakt - jest tu fantastycznie. Do tego na tyle blisko, że ... Na szczególną uwagę zasługuje podziemne miasto Osówka. Na zwiedzających czekają tutaj nie tylko zapierające dech w piersiach podziemia, ale też intrygujące budowle naziemne, znane jako „Kasyno” oraz „Siłownia”, których przeznaczenie jak można się domyślić, także jest zagwozdką. Dodatkowo stopień zaawansowania i postępu prac stawia je na czele, jeżeli chodzi o wykończenie tego typu obiektów „Olbrzyma”. Naziści przez krótki okres zdążyli w Osówce wykonać blisko 2 km podziemnych tuneli i hal wraz z chodnikami. Zobaczymy tutaj wartownię, techniczny korytarz czy oraz ogromną halę z zachowanymi oryginalnymi szalunkami z końca 1944 roku o wysokości ponad 10 metrów. We wnętrzu Osówki można również przepłynąć łodzią po zalanych fragmentach trasy, co tylko urozmaici standardowe zwiedzanie. Podziemne miasto Osówka – informacje praktyczne Wybierając się do podziemi, warto pamiętać, że zwiedzanie odbywa się tylko z wykwalifikowanym przewodnikiem o ustalonych godzinach. Miejsce jest dostępne dla zwiedzających przez cały tydzień w godz. 10:00 – 17:00. Do wyboru mamy kilka możliwości eksplorowania podziemnego miasta. Na trasie historycznej zobaczymy 1200 m korytarzy, hal oraz wyrobisk. Podczas wersji ekstremalnej dodatkowo przepłyniemy łodzią desantową i pokonamy drogę poszukiwaczy skarbów. Uruchomiona została także opcja retro, czyli zwiedzanie wyłącznie przy świetle latarek. Ponadto wspomniane trasy wzbogacone zostały o efekty audiowizualne nawiązujące do prac prowadzonych podczas drążenia korytarzy w czasach II wojny światowej. Należy pamiętać, że w obiekcie panuje niska temperatura, dlatego lepiej zabrać ciepłe ubrania i zakryte buty, nawet w okresie letnim. Decydując się na oprowadzanie ekstremalne, dobrze jest wziąć dodatkowe obuwie, ze względu na możliwe chodzenie po lekko podmokłych fragmentach trasy. Na miejscu można skorzystać także z zaplecza gastronomicznego, gdzie zjemy ciepły posiłek i wypijemy kawę po pełnym dniu wrażeń. Cały kompleks Osówka znajduję się w granicach miasta Głuszyca, leżącego w powiecie wałbrzyskim. Bez problemu dojedziemy tutaj samochodem, tym bardziej że na terenie obiektu funkcjonują aż trzy parkingi. Osoby niezmotoryzowane również nie mają powodów do zmartwień. Do miasta dostaniemy się pociągiem, a z dworca kursuje linia autobusowa, która zawiezie nas na miejsce. Jeżeli zapragniesz poznać więcej faktów na temat kompleksu „Riese”, polecamy książkę autorstwa Bartosza Rdułtowskiego zatytułowaną „Riese. Początek tajemnicy”. Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Jest szósta rano, Bacówka pod Małą Rawką budzi się powoli– trzeszczą deski, słychać krzątanie w kuchni na dole. Stare budynki mają duszę, drewno mówi – skrzypi, jęczy, pachnie, niesie głosy, jakby rozmowy odbywały się za papierową ścianą. Wychodzę na zewnątrz, na trawie wciąż srebrzy się rosa, kot ociera się o moje nogi, domagając się pieszczot, brzęczą owady, śpiewają ptaki. Siadam na ławce i zatapiam się w tej ciszy nie ciszy, bo przecież tu jednak wszystko żyje, wibruje, pachnie. Jestem w Bieszczadach. Przede mną roztacza się widok na Połoninę Caryńską z charakterystycznym trawiastym grzbietem, za mną jest Mała i Wielka Rawka oraz Trójstyk, miejsce, gdzie zbiegają się granice Polski, Ukrainy i Słowacji. Odpoczywam, mimo że codziennie pokonuję pieszo grubo ponad 20 km. Góry mają niesamowitą moc. Każdy przyjeżdża tu z jakąś historią, bagażem doświadczeń, problemami, ale szybko schodzą one na dalszy plan, bo jedyne, co się tu liczy, to stawianie kolejnych kroków, nabieranie powietrza do płuc i kontemplacja odsłaniających się za każdym nowym wzniesieniem coraz to bardziej oszałamiających widoków. Kocham góry, ich czystość, przestrzeń, harmonię i piękno. Mam do nich ogromny szacunek, bo jak mówią wszyscy ludzie gór, one uczą pokory. Dlatego nigdy nie należy ich lekceważyć i zanim wyjdziemy na szlak, warto się dobrze przygotować, by w pełni cieszyć się ich naturą. I o tym właśnie jest to wydanie Travelera. O potrzebie wędrowania, zachwycania się, męczenia się i radości z odpoczywania na najpiękniejszych szlakach Europy i świata.
To miejsce wciąż przyciąga badaczy tajemnic historii. Kwatera Hitlera
Od początku sprawowania władzy wielki führer nie umiał pozbyć się lęku o własne życie. Najbezpieczniej czuł się w żelbetowych konstrukcjach bunkrów.
Idę ostrożnie przez sosnowo-bukowy las. Nogawką zahaczam o kawałek zardzewiałego drutu kolczastego. Nagle tuż przed moim nosem wyrasta pokryta mchem betonowa ściana. Bunkier, jeden z wielu, który przetrwał tu od czasów II wojny światowej. Znajduję się na terenie Führerhauptquartier – kwatery głównej Adolfa Hitlera zwanej Gniazdem Os, Wilczą Jamą lub po prostu Wilczym Szańcem. Stoję przed bunkrem, którego ściany liczą 5–6 m grubości, a strop dochodzi do 8 m. Ze ścian wystają zardzewiałe rury i stalowe pręty. Wewnątrz panuje przenikliwy ziąb i mimo ciepłych ubrań dostaję gęsiej skórki. Podchodzę do ogromnych żelaznych drzwi przypominających sejf w banku. Są niesamowicie ciężkie i mimo usilnych starań nie udaje mi się ich przesunąć nawet o milimetr. W podłodze i w suficie widać specjalne otwory na zapadki. Kwaterę główną Hitlera budowano w latach 1939–1940, ale przez cały czas wojennej zawieruchy nie zaprzestano jej rozbudowy i unowocześniania. Powstało w efekcie ok. 80 obiektów, w tym 70 bunkrów ze zbrojonego betonu i cegły. Budowa była utrzymywana w ścisłej tajemnicy – o działaniach Niemców w lesie Gierłoż nie wiedziała ani okoliczna ludność, ani obce wywiady. Według niektórych prace nad „jakimiś” fortyfikacjami rozpoczęły się w tamtejszym lesie już w 1936 r. Większość jest jednak przekonana, że budowa bunkrów ruszyła tuż przed lub zaraz po inwazji na Polskę – liczono się z koniecznością prowadzenia dalszych działań wojennych na wschodzie. Dlaczego na kwaterę główną zostały wybrane Mazury? Ze względu na bliskość działań wojennych i z powodu sprzyjających warunków przyrodniczych. Wysokie drzewa i gęste krzaki świetnie maskowały betonowe bunkry, uniemożliwiając obserwację życia kwatery zarówno z ziemi, jak i z powietrza. Bliskość lotnisk polowych, linii kolejowej i dobrze utrzymanej szosy zapewniała sprawną komunikację ze światem zewnętrznym. Zaletą terenu była też niewielka liczba mieszkańców Kętrzyna i okolicznych wsi, którą gestapo mogło łatwo kontrolować. Zabudowania kwatery tworzyły niegdyś zwarty, prostokątny kompleks, który przecinały szosa i linia kolejowa. Betonowe konstrukcje miały żelbetonowe ściany i stropy kilkumetrowej grubości, albo też ściany z cegieł, a dachy z żelbetonu. Największą ciekawość wzbudza oczywiście to, co ukryto pod ziemią. Na zdjęciach, które zachowały się z tamtych lat, można zobaczyć obszerne pomieszczenia w niczym nieprzypominające tych niewielkich, mieszczących się na powierzchni bunkrów. Czyżby zatem kwatera główna miała jakieś podziemia? Być może, do dziś jednak nie udało się ich odnaleźć. Oglądając zniszczone bunkry, trudno uwierzyć, że kiedyś szaniec tętnił życiem. Załoga liczyła ok. 2 200 osób, a w jej skład oprócz oficerów sztabowych, łączników i innych wojskowych wchodzili także fryzjerzy, kucharze, lekarze, sekretarki i stenografowie. Wejścia pilnowali specjalnie „wyselekcjonowani” SS-mani z Leibstandarte, czyli gwardii przybocznej wodza. Dla większego bezpieczeństwa kwaterę otoczono zasiekami z drutu kolczastego oraz polem minowym (w latach 1953–1955 unieszkodliwiono tu ponad 54 tys. min). Co kilka metrów rozmieszczono wieżyczki obserwacyjne i stanowiska CKM-ów. Dodatkowo obiekty na terenie kwatery były zamaskowane. Na dachach przykrytych warstwą ziemi rosły trawa i drzewa, zaś wszelkie ubytki w drzewostanie uzupełniano specjalnymi atrapami z rur, na które naciągano siatkę maskującą. W „Wilczym Szańcu” znajdowały się trzy strefy bezpieczeństwa. Najważniejsza była I strefa, związana bezpośrednio z osobą Naczelnego Wodza. Mieściła jego osobistą kwaterę, w której odbywały się strategiczne narady. Dostęp do niej miały nieliczne osoby, legitymujące się stałymi lub czasowymi przepustkami. Poza tym na terenie kwatery głównej znajdowały się: centrala telefoniczna, wydział personalny wojsk lądowych, adiutantury osobiste, batalion przyboczny Hitlera, wydziały sztabowe sił zbrojnych Wehrmachtu, centrala dalekopisowa, naczelne dowództwo Marynarki wojennej i Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Oprócz tego mieściły się tam: kotłownia, dwie herbaciarnie, trzy kasyna, sauna i najpotężniejszy obiekt całego kompleksu – schron przeciwlotniczy. W styczniu 1945 r. Armia Czerwona zajęła pobliskie Węgorzewo. W nocy z 24 na 25 stycznia wysadzenia kwatery głównej Hitlera dokonali niemieccy saperzy z Grupy Korpuśnej generała Eduarda Hausera. Wszystkie dokumenty i akta zostały skrupulatnie zniszczone. Ci, którzy przebywali w szańcu podczas wojny, zachowali na jego temat daleko posunięte milczenie. Nikt niczego nie zdradził. Do dziś bardzo trudno ustalić przeznaczenie poszczególnych budynków. Nie ma planów ani map, a prawdziwe podziemia kwatery nadal pozostają nieodkryte.
Jeżeli myślimy o najbardziej romantycznym mieście świata, natychmiast przychodzi nam do głowy Paryż. Miasto zakochanych, gdzie miłość rozkwita na tle wspaniałych zabytków, muzeów z dziełami takimi jak Mona Lisa, którą rocznie ogląda ponad 9 mln osób. To miasto, które uwodzi filmowców – nie sposób wymienić nazw wszystkich produkcji, których stało się bohaterem – o czym pisze Iza Klementowska. Wyznacza kierunki w sztuce, oczarowuje intymną atmosferą kawiarni i bistr, zachwyca szykiem i bawi. Paryż to zawsze dobry wybór. Ale Francja, bohaterka tego wydania Travelera, to przecież nie tylko stolica, to ciągnące się po horyzont lawendowe pola i gaje oliwne Prowansji, której kolory i atmosfera spokojnego sielskiego życia sprawiły, że stała się mekką artystów. To dolina Loary z setkami baśniowych zamków i pałaców otoczonych wypielęgnowanymi ogrodami, w których murach rozgrywały się zarówno te najbardziej romantyczne, jak i krwawe historie. To Alzacja ze swoimi kolorowymi miasteczkami, żywą scenografią niczym z baśni braci Grimm, magiczne klimaty Bretanii z jej setkami kilometrów pofalowanego wybrzeża z urwistymi klifami, dzikimi plażami i celtyckimi legendami. Akwitania z doliną rzeki Dordogne, która wije się między wzgórzami obklejonymi kamiennymi miasteczkami. To Camargue, francuski dziki zachód z tysiącami flamingów i żyjącymi na wolności końmi. Burgundia, raj dla miłośników wina i budowli sakralnych, ośnieżone szczyty Alp oraz Pirenejów i wiele, wiele innych miejsc, które sprawiły, że Francja jest turystycznym numerem jeden na świecie. Agnieszka Franus redaktor naczelna
Zobacz podziemia Zamku Książ w Wałbrzychu. Już w tym roku otworzą się dla turystów
To pierwszy raz w historii, badacze tajemnic Dolnego Śląska zacierają ręce. Dla turystów natomiast szykuje się nowa piękna atrakcja.
"27 lutego doszło do historycznego wydarzenia - prezes zamku, Anna Żabska, podpisała umowę na zabudowę wejścia turystycznego do podziemi" - chwali się na swojej facebookowej stronie Zamek Książ. Pierwsze grupy turystów mają wejść tam już jesienią tego roku, chętnych z pewnością nie zabraknie. W latach 1944 -1945 w Książu trwała prowadzona przez hitlerowców przebudowa wojenna (nieukończona). Rękami więźniów z obozu Gross-Rosen wykuto wtedy pod zamkiem żelbetowy schron z rozbudowaną, liczącą setki metrów siecią tuneli. Dziś sama powierzchnia znanych nam podziemi wynosi ponad 3000 m². Według historyków prawdopodobnie w zamaskowanych korytarzach ukryte zostały cenne depozyty zamkowe i muzealne, które zaginęły w wojennej zawierusze.