Niepełnosprawna papuga Bruce z Nowej Zelandii stała się samcem alfa. Wszystko dzięki niezwykłemu stylowi walki
Bruce stracił górną część dzioba prawdopodobnie w wyniku starcia z pułapką na szczury, gdy był jeszcze młody. Został uratowany przez nowozelandzkich biologów i trafił do azylu, gdzie od ponad dekady zadziwia opiekunów swoją pomysłowością. Teraz wywalczył sobie drogę na szczyt… walcząc jak prawdziwy rycerz. Na koniu.
Papugi kea (Nestor notabilis) to jedne z najbardziej inteligentnych i psotnych ptaków na świecie. Te oliwkowozielone papugi o rozmiarze kruka mają ognistopomarańczowe pióra pod skrzydłami i żyją w górach Wyspy Południowej Nowej Zelandii. Są niezwykłe: potrafią rozwiązywać skomplikowane zagadki, obsługiwać ekrany smartfonów, a nawet wzajemnie rozśmieszać. Bruce udowodnił jednak, że potęga ptasiego umysłu może pokonać nawet potężną barierę fizyczną – mimo braku górnej części dzioba „wdrapał” się na szczyt hierarchii, stając się samcem alfa. Inne papugi go czyszczą i ma priorytet w dostępie do pożywienia. Jak to możliwe? Dziób jak szwajcarski scyzoryk Dla papugi kea dziób jest niczym wbudowany szwajcarski scyzoryk – służy do podważania przedmiotów, pielęgnacji piór i usuwania pasożytów. Utrata jego części w naturze oznaczałaby niemal pewny wyrok. Bruce nie tylko jednak przeżył, ale stał się pierwszym udokumentowanym przypadkiem niepełnosprawnego zwierzęcia, które osiągnęło status samca alfa wyłącznie dzięki innowacji behawioralnej, bez wsparcia sojuszników. Już wcześniej Bruce stał się sławny dzięki temu, że nauczył się używać kamieni do pielęgnacji piór, trzymając je między językiem a dolną częścią dzioba. Teraz naukowcy na łamach czasopisma „Current Biology” opisali, jak ta sama kreatywność pomogła rezydentowi Willowbank Wildlife Reserve w Christchurch wygrywać walki o dominację. Bruce w pełni wykorzystał swój półdziób. Styl walki rodem z rycerskich turniejów Badacze pod kierunkiem Alexa Grabbhama analizowali interakcje Bruce’a z ośmioma innymi samcami na przestrzeni 12 lat. Odkryli, że wypracował on wyjątkową technikę ataku – podczas gdy inne kea próbują gryźć przeciwników w szyję, Bruce naciera na nich jak rycerz na koniu, wykorzystując swój półdziób jako prowizoryczną „kopię”. Gdy przeciwnik traci równowagę – co zdarza się w blisko 75 procentach jego starć – Bruce kończy robotę swoją dolną szczęką, zadając ciosy w plecy, głowę i skrzydła niczym bokser sypiący seriami ciosów. Co ciekawe, ta technika jest niedostępna dla w pełni sprawnych ptaków. U zdrowych osobników górna część dzioba zakrzywia się nad dolną, przez co ewentualne uderzenie głową byłoby jedynie tępym pchnięciem. Odsłonięty, ostry dolny dziób Bruce’a stał się w tym przypadku jego najgroźniejszą bronią. View oEmbed on the source website Bruce to najbardziej wyluzowany lider Wyniki badań nad hormonami zawartymi w odchodach papug przyniosły kolejne zaskoczenie. Bruce wykazał najniższy poziom hormonów stresu (metabolitów glikokortykoidów) w całym stadzie. Zazwyczaj to osobniki dominujące odczuwają największy stres związany z koniecznością ciągłej obrony swojej pozycji. – Bruce może być tak niekwestionowanym liderem, że po prostu nie musi się martwić ewentualnymi wyzwaniami – sugeruje Alex Grabham. Jego status zapewnia mu priorytetowy dostęp do jedzenia (potrafi zajmować stację karmienia przez 15 minut bez żadnych przeszkód) oraz wyjątkowe traktowanie: jest jedynym samcem, któremu inne samce czyszczą okolice dzioba i głowy. To nie jedyne niepełnosprawne zwierzę, które sobie poradziło Bruce nie jest jedynym znanym przypadkiem pozornie niepełnosprawnego zwierzęcia, które odniosło sukces społeczny. Przykładami są Faben, szympans, który stracił władzę w ręce z powodu polio – co zostało udokumentowane przez nieżyjącą już prymatolożkę Jane Goodall – oraz pewien starszy makak japoński, który nie mógł już chodzić. Jednak tym naczelnym pomagały sojusze z rodzeństwem i partnerami. Bruce natomiast był w stanie osiągnąć sukces samodzielnie. Lekcja z Willowbank – niepełnosprawność to nie wyrok Bruce sprawia, że inaczej zaczynamy myśleć o zwierzętach w niewoli. Jego historia pokazuje, że protezy nie zawsze są najlepszym rozwiązaniem – gdyby otrzymał sztuczny dziób, mógłby nigdy nie rozwinąć swojego niepokonanego stylu walki. Natura zawsze znajdzie sposób. – Kojarzymy niepełnosprawność z walką o przetrwanie i stresem, ale Bruce pokazuje, że może być wręcz przeciwnie – podsumowuje Grabham. Choć na wolności szanse Bruce’a byłyby znacznie mniejsze ze względu na większą konkurencję, jego sukces w azylu jest dowodem na to, że inteligencja i zdolność do adaptacji są potężniejszymi narzędziami niż jakakolwiek część ciała. Źródła: National Geographic, Current Biology, Primate Life Histories, Sex Roles, and Adaptability Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kiedyś to były zwierzęta! Ta prehistoryczna gęś miała prawie trzy metry wysokości i ważyła tyle co pół krowy
W Australii znaleziono czaszkę nielota wymarłego w plejstocenie. Tego ptaka uważano niegdyś za przodka emu. Jednak analiza nowych skamieniałości wykazała, że należał do zupełnie innej grupy zwierząt. To była prehistoryczna gęś.
W tym artykule: Druga czaszka nielota Wielka gęś z plejstocenu? Przystosowanie do życia w pobliżu wody 50 tys. lat temu. Podmokłe równiny w południowej Australii. Nad porośniętymi trawą bagnami unoszą się poranne mgły. Kiedy słońce wynurza się zza horyzontu, okolica budzi się do życia. Odzywają się owady, słychać śpiewy ptaków. A także głośne, głębokie nawoływania. Kto je wydaje? Gdy mgły znikają, nad trawami prostuje się stworzenie wyższe od najwyższego koszykarza NBA. Ma 2,5 m wysokości i waży nawet 250 kg. Jednak jego płaska głowa z wielkim dziobem wygląda znajomo. Gdybyśmy mogli cofnąć się w czasie i zobaczyć je żywe, być może właściwe skojarzenie nasunęłoby się nawet laikom. Przecież to gigantyczna gęś! Do takich wniosków doszli autorzy pracy o prehistorycznym nielocie opublikowanej na łamach czasopisma naukowego „Historical Biology”. Opisali w niej na nowo gatunek Genyornis newtoni. Ich zdaniem wcale nie był mięsożercą, jak wcześniej przypuszczano. Należał do ptactwa wodnego i stanowił dalekiego przodka dzisiejszych gęsi i kaczek. Druga czaszka nielota Dotychczas paleontolodzy mieli do dyspozycji tylko jedną czaszkę Genyornis newtoni. Została znaleziona w 1913 r. i była poważnie uszkodzona. Posłużyła jednak do identyfikacji nowego gatunku. Wraz z innymi częściami szkieletu pozwoliła oszacować jego prawdopodobne rozmiary. Ustalono również, że zwierzę wymarło ok. 45 tys. lat temu. Jednak dopiero teraz paleontolodzy zrekonstruowali, jak ten ptak naprawdę wyglądał. Podstawą było znalezienie drugiej czaszki Genyornis newtoni. Udało się to naukowcom z Flinders University podczas badań terenowych prowadzonych w 2019 r. nad słonym jeziorem Lake Callabonna. Tym razem skamieniałość była niemal kompletna. I posłużyła do stworzenia zupełnie nowego opisu G.newtoni. Wielka gęś z plejstocenu? Nielot z plejstocenu miał ogromną mózgoczaszkę, potężną szczękę i żuchwę oraz trójkątny kościany grzebień na głowie. Jego dziób przypominał dzioby ptaków żyjących dzisiaj – np. dziób zamieszkującej Australię gęsi skąpopłetwej. – Genyornis newtoni miał wysoką i ruchomą górną szczękę zbliżoną do szczęki papugi, ale w kształcie podobnym do gęsi, szerokie rozwarcie, dużą siłę gryzienia oraz zdolność miażdżenia miękkich roślin i owoców na podniebieniu – opowiada Phoebe McInerney, główna autorka pracy. Dokładne badanie skamieniałości – w tym wykonanie skanów, a następnie rekonstrukcji 3D – pomogło odkryć, z jakimi ptakami spokrewniony był Genyornis newtoni. W poprzednim wieku, zaraz po pierwszym opisaniu gatunku, podejrzewano, że to pra-pra-praprzodek emu. Dzisiejsze analizy, znacznie dokładniejsze, wykazały, że był ptakiem wodnym. I że, podobnie jak gęsi, powinien zostać przypisany do rzędu blaszkodziobych. – Dzięki nowej czaszce zaczęliśmy łączyć ze sobą kawałki puzzli. To pokazało, że, mówiąc najprościej, ten gatunek jest gigantyczną gęsią – mówi McInerney. Zaginione giganty. Co się z nimi stało? [REPORTAŻ] Kangury wysokie na dwa metry, wombaty rozmiarów nosorożca, ogromne nielotne ptaki i drapieżniki, które na to wszystko polowały: oto zwierzęta panujące niegdyś na kontynencie australijskim.... Przystosowanie do życia w pobliżu wody Trójwymiarowa rekonstrukcja pozwoliła porównać czaszkę nielota z czaszkami żyjącymi obecnie ptaków. A to z kolei – wywnioskować, jak poruszała się jego głowa. – Kształt kości i znajdujące się na nich struktury są związane z sąsiadującymi tkankami miękkimi, takimi jak mięśnie i więzadła, oraz miejscami ich przyczepu – tłumaczy Jacob Blokland, współautor artykułu. – Traktując współczesne ptaki jako materiał porównawczy, byliśmy w stanie ponownie nałożyć ciało na skamieniałości i przywrócić je do życia – dodaje. Co odkryli w ten sposób naukowcy? Genyornis newtoni był dobrze przystosowany do życia na trawiastych bagnach. Jego uszy i dziób były zbudowane tak, by utrudnić wodzie dostanie się do środka, gdy ptak wkładał głowę pod wodę. Kształt dzioba wskazuje zaś, że dobrze radził sobie z chwytaniem i rozrywaniem wodnych roślin. To z kolei sugeruje, co zabiło wielkiego nielota. Zmieniło się środowisko, w którym żyła ta prehistoryczna gęś. Słodnowodne bagna dzisiaj są silnie zasolonymi terenami. Zmiana musiała być tak radykalna, że Genyornis newtoni sobie z tym nie poradził. Źródło: New Scientist, Historical Biology, scimex, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ukochane polskie ptaki z wiekiem stają się coraz mądrzejsze. Widać to po trasach ich wędrówek
Bociany potrafią uczyć się z wiekiem. Młode ptaki spędzają więcej czasu, eksplorując nowe miejsca. Starsze doskonale radzą sobie z odnajdywaniem jak najszybszej trasy corocznych migracji.
W tym artykule: Migracje bocianów Skłonność do ryzyka i poszukiwań Najkrótsza droga do celu Co potrafią bociany? Tego ptaka zna każdy. Duże rozmiary ciała, białe upierzenie z czarnymi piórami na końcu skrzydeł, długie czerwone nogi i dziób. Bocian biały (Ciconia ciconia) ma charakterystyczny wygląd. Wystarczy zobaczyć go raz, by zapamiętać na całe życie. Ptaki te występują powszechnie w Europie. Jednak nie przebywają na Starym Kontynencie przez cały rok. W sierpniu zaczynają zbierać się w ogromne stada. Następnie większość udaje się w coroczną podróż aż do Afryki. Wiosną poświęcają kolejne kilkadziesiąt dni, by wrócić na europejskie lęgowiska. Bociany są znakomitymi nawigatorami. Jak właśnie odkryli naukowcy, doskonalą tę umiejętność przez całe życie. W młodości pozwalają sobie na eksplorację i eksperymenty. Jednak gdy dorosną, lecą do gniazda jak po sznurku. Migracje bocianów Migracje bocianów badał zespół pod kierunkiem Ellen Aikens z University of Wyoming. Między 2013 a 2020 rokiem Aikens wyszukiwała młode bociany, które przyszły na świat w Niemczech i Austrii. Ptaki były oznakowane zasilane bateriami słonecznymi nadajnikami GPS. Pozwoliło to dokładnie śledzić trasy ich wędrówek. Ostatecznie naukowcy zarejestrowali 301 migracji 40 bocianów białych. Każdy z nich dotarł do Afryki, a następnie z niej wrócił przynajmniej dwa razy. Badaczy interesowało, jak trasy bocianów zmieniają się, w miarę jak ptaki stają się coraz starsze. Skłonność do ryzyka i poszukiwań Jak napisali naukowcy w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „PNAS” - często wydaje nam się, że podczas migracji bociany podejmują proste decyzje. W czasie lotu musi im zależeć na oszczędzaniu czasu i energii. Jednak zdaniem Aikens istnieje jeszcze jeden niedoceniony czynnik ważny dla bocianów. To informacja. Młodym bocianom zależy najwyraźniej na zdobyciu jak największej ilości danych o trasie przelotu. Pozwalają więc sobie na eksplorację nowych miejsc i wypróbowywanie nowych dróg. Poświęcają na to więcej czasu niż dorosłe bociany. – Młode bociany zbierają informacje, by lepiej poznać środowisko – wyjaśnia „New Scientistowi” Aikens. – Jeszcze się nie rozmnażają. A więc nie odczuwają presji, by jak najszybciej dotrzeć do lęgowisk i miejsc, gdzie budują gniazda – dodaje badaczka. Śmieciowa dieta polskich bocianów. Zamiast żab niedopałki. Skąd to wiemy? Plastik i filtry papierosów to częste elementy jadłospisu polskich bocianów. W diecie ponad jednej trzeciej badanych par lęgowych bocianów naukowcy znaleźli odpady. Najkrótsza droga do celu Z wiekiem bociany nabierają doświadczenia. Trasy ich wędrówek stają się coraz mniej zagmatwane i wiodą prosto do celu. Bociany szybciej docierają też na miejsce. Wiedzą już, że opłaca się jak najwcześniej być w gnieździe. – Stopniowo udoskonalają swoje trasy, tak aby wiodły najkrótszą drogą do celu. Odbywa się to jednak kosztem większego zużycia energii – mówi Aikens. Jej zdaniem bociany decydują się na to, ponieważ po osiągnięciu dojrzałości muszą konkurować z innymi o wysokiej jakości miejsca do gniazdowania. Spieszą się więc, aby móc skutecznie się rozmnażać. – Bociany uczą się w taki sam sposób, w jaki my się uczymy – dodaje badaczka. – Naprawdę powinniśmy bardziej doceniać ich inteligencję. Oraz to, że umieją pomyślnie kończyć swoje podróże i że przez wiele lat robią to coraz lepiej. Co potrafią bociany? Bociany są wyjątkowymi podróżnikami jeszcze z kilku powodów. Podczas lotu sprytnie oszczędzają energię, korzystając z prądów wznoszących. Potrafią znaleźć obszar cieplejszego, unoszącego się powietrza, które wynosi je nawet na kilka kilometrów. Dzięki temu nie męczą się, by zyskać wysokość. Podczas corocznych migracji bociany nauczyły się omijać Morze Śródziemne. Lecą cały czas nad lądem albo wybrzeżami. Dlaczego? Ponieważ nad dużym akwenami nie tworzą się prądy wznoszące. Bociany opracowały więc taką trasę, która przez cały czas pozwala im korzystać z konwekcji termicznej. Co ciekawe, na początku tego wieku aż co czwarty bocian biały żył w Polsce. Później liczba gniazdujących u nas par nieco się zmniejszyła. Źródło: New Scientist, PNAS, bocian.org.pl.
Czy zwierzęta myślą? Odpowiedź nie jest jednoznaczna
Zastanawiasz się, czy zwierzęta myślą? Na to pytanie naukowcy szukają odpowiedzi od lat i choć pewności wciąż nie mamy, przeprowadzone dotychczas badania wskazują na to, że tak.
W tym artykule: Jak myślą zwierzęta? Jakie zwierzęta myślą? Wiele gatunków zwierząt już nieraz zaskoczyło swoim intelektem. Przykład? Dwie pszczoły z São Paulo, które wspólnymi siłami otworzyły butelkę. Choć nagranie spotkało się z różnym odbiorem, szybko stało się viralem. Na tym jednak nie koniec. Podobnych historii jest znacznie więcej. W 2021 roku Internet podbiło wideo amerykańskich naukowców, którzy nauczyli świnie obsługują joystick i grają w gry wideo. Kilka lat temu naukowcy dowiedli z kolei, że wrony mają poziom inteligencji zbliżoną do siedmioletniego dziecka. Natomiast najnowsze badania dowiodły, że sójki potrafią przejść przeznaczoną dla nich wersję słynnego testu pianki marshmallow, badający poziom samokontroli. Do najinteligentniejszych zwierząt świata zalicza się także choćby kruki, delfiny, krowy, papugi, ośmiornice czy nawet szczury. Mimo że lista jest zdecydowanie dłuższa, wiele osób wciąż zadaję sobie pytanie – czy zwierzęta myślą? Takie zachowania są mocnym argumentem na „tak”. Dlaczego właśnie ta ryba jest tak szybka? Zdziwisz się, gdy poznasz jej sekret Jak wynika z badań, organ produkujący olej pomaga miecznikom rozwijać większe prędkości podczas grasowania w morzu. Jak myślą zwierzęta? Przyjętą przez badaczy miarą zdolności zwierząt do myślenia i oceny ich inteligencji jest to, jak radzą sobie one w labiryntach, jak rozwiązują podsuwane im zagadki oraz czy mają świadomość „własnego ja”. Tę ostatnią cechą sprawdza się za pomocą tzw. testu czerwonej plamki. Uśpionemu zwierzęciu rysuje się na czole lub szyi czerwoną plamkę, a następnie stawia przed nim lustro. Jeśli po przebudzeniu i ujrzeniu własnego odbicia zwierzę wyciera plamkę z czoła, oznacza to, że ma świadomość samego siebie. Jeżeli próbuje wytrzeć plamkę z odbicia, to znaczy, że tej świadomości nie ma. Za pomocą takiego eksperymentu świadomość „własnego ja” stwierdzono u goryli, orangutanów, szympansów, bonobo, słoni, psów, delfinów butlonosych, orek, świń oraz srok. Inną oznaką inteligencji u zwierząt jest zdolność do oszukiwania. Z pewnością mają ją szympansy i rezusy, a także wilki. Kiedy złożona z kilkunastu osobników wataha wilków przemieszcza się, wszystkie idą za przewodnikiem stada, stawiając łapy dokładnie na jego śladach. Dla obserwatora wygląda to tak, jakby tropy zostawił po sobie tylko jeden drapieżnik. Jakie zwierzęta myślą? Słonie może nie oszukują, za to potrafią współczuć, myją jedzenie i używają różnych narzędzi, a robią to w bardzo kreatywny sposób. Mózg słonia waży co najmniej 5 kg, czyli znacznie więcej niż mózgi innych zwierząt o zbliżonych gabarytach: hipopotamów czy nosorożców. Mózg płetwala błękitnego jest zaledwie dwa razy większy od mózgu słonia, choć sam płetwal jest większy od słonia aż 20 razy. Co zrobić, by zwierzęta nas kochały? Sprawdź, jak zdobyć zaufanie psa, kota i innych pupilów O tym, czy zwierzętom jest z nami dobrze, świadczy wiele czynników. Poczynając od stanu futra czy upierzenia przez chęć do zabawy, apetyt po umiejętność uczenia się nowych rzeczy. Z kolei... O inteligencji szczurów mógłby długo opowiadać każdy, kto kiedykolwiek hodował te zwierzęta. Szczury bardzo szybko się uczą i mają doskonałą pamięć, dzięki czemu np. bez trudu odnajdują drogę wyjścia w najbardziej nawet skomplikowanych labiryntach. Myśleniem wykazują się też osły. Wbrew powszechnej opinii osły wcale nie są uparte, po prostu przed wykonaniem polecenia kalkulują, czy może przynieść im ono więcej szkody, czy więcej pożytku. I jeśli osioł np. odmawia przejścia przez kałużę, to dlatego, że ocenił, iż może ją ominąć i przejść „suchym kopytem”. Jak wychować szczęśliwego, zdrowego i grzecznego pupila? Tego dowiesz się z przewodnika dla miłośników kotów i psów, który jest już dostępny w sprzedaży. Specjalny numer magazynu „National Geographic Polska” możesz nabyć bez wychodzenia z domu za pośrednictwem strony kultowy.pl:
Zwierzęta monogamiczne, czyli gatunki, które łączą się na całe życie
Czy monogamia istnieje w przyrodzie? Mimo powszechnego przekonania, że większość gatunków wybiera więcej niż jednego partnera, to nie brakuje ssaków, ptaków czy owadów podążających zupełnie inną drogą. Choć pod względem liczebności zwierzęta monogamiczne ustępują tym preferującym poligamiczny styl życia, to warto wiedzieć, które z nich kochają aż po grób.
W tym artykule: Monogamia u zwierząt Ptaki monogamiczne Czy i jakie owady żyją w monogamicznych związkach? Monogamia u zwierząt Monogamia wśród zwierząt nie jest zjawiskiem powszechnym, ale to nie oznacza, że nie ma jej w ogóle. Choć miłość na całe życie zdarza się w przyrodzie bardzo rzadko, to już cykliczna monogamia, czyli pozostawanie wiernym jednemu partnerowi przez jeden lub kilka sezonów rozrodczych, nie jest osobliwością. – Monogamia złożona z trzech elementów, czyli wierności seksualnej, społecznego przywiązania do partnera oraz wspólnej opieki rodzicielskiej, dotyczy 5 proc. zwierząt – tłumaczy Diane Witt, zoolog z National Science Foundation. Miłość rodzicielska jest najpiękniejsza. Udowadniają to wzruszające zdjęcia zwierząt Nie ma silniejszej więzi nad miłość między rodzicem i dzieckiem. I jest to prawidło dotyczące nie tylko ludzi. Rodzicielstwo jest wyjątkowe, także w świecie dzikich zwierząt. Zobacz wyj.. Doskonałym jej przykładem są gibony, które tworzą pary charakteryzujące się silnymi więzami między samcem a samicą. Żyjące głównie w lasach południowo-wschodniej Azji gibony są wyjątkami, bo wśród czterech rodzajów małp człekokształtnych (do których zalicza się też goryle, szympansy i orangutany) tylko one są monogamistami. Para zakochanych gibonów uwielbia własne towarzystwo i potrafi godzinami siedzieć na drzewie, przytulając się i flirtując. A gdy pojawią się dzieci, rolą samca jest ich ochrona przed agresją innych samców. Warto jednak dodać, że zwierzęta monogamiczne nie zawsze są wierne swoim drugim połówkom. Także w małżeństwach gibonów zdarzają się skoki w bok. Ptaki monogamiczne Bezapelacyjnie najwięcej monogamistów i cyklicznych monogamistów (przeszło 90%) jest wśród ptaków, które wiodą prym w tej dziedzinie. Od wieków symbolem wierności były łabędzie. I choć dzięki badaniom genetycznym wykryto, że czasem samiec łabędzia wychowuje nie swoje dzieci, to generalnie łabędzie pozostają sobie wierne przez co najmniej kilka sezonów, a bywa, że i przez całe życie. Ma to głęboki sens, bo dzięki monogamii ptaki nie tracą czasu na zdobywanie nowych partnerów i mają go więcej na rozród. A ponieważ odbywają długie migracje, czas jest dla nich wyjątkowo cenny. Do grona ptaków, które uznaje się za monogamiczne, oprócz łabędzi, etolodzy zaliczają także: wrony, albatrosy, pingwiny, sępy płowe, żurawie japońskie, gęsi. Czy i jakie owady żyją w monogamicznych związkach? Monogamiczne bywają nawet owady. W koloniach termitów żyją razem, w jednej komorze lęgowej król i królowa (w przeciwieństwie do mrówek, u których samce giną zaraz po zaplemnieniu królowej). Królewska para może wspólnie „rządzić” kolonią termitów przez całe życie, które w zależności od gatunku może trwać nawet do 50 lat. Monogamia rzadko, ale zdarza się także wśród motyli. Nie jest ona jednak spowodowana wielką miłością, a co najwyżej obawą przed skokiem w bok. Aby uniknąć zdrady, motyle potrafią zatkać otwór genitalny partnerki. Aczkolwiek skutki takie obrotu spraw odczuje także samiec, bowiem później zwyczajnie brakuje mu sił na produkcję nowej porcji nasienia. Podobna sytuacja dotyczy również chrząszczy. Z lekką różnicą, że pierwsze skrzypce gra samica, a nie samiec. Jakie jeszcze zwierzęta są stałe w uczuciach? Zajrzyjcie do naszej galerii >> Seks na zgodę, grupowe orgie, miłość zamiast jedzenia? Zwierzęta mają bardzo bujne życia erotyczne Choć natura zna prostsze sposoby prokreacji, najczęściej stosuje rozmnażanie płciowe. Dlaczego? Znamy odpowiedzi.
Obżarstwo to ich drugie imię. Poznaj największych zwierzęcych żarłoków
Żeby żyć, trzeba jeść. Czasem bez opamiętania.
W kwestii zwyczajów żywieniowych zwierząt też mamy do czynienia ze skrajnościami. Są takie stworzenia (np. węże czy gekony), które potrafią wytrzymać bez jedzenia nawet kilka miesięcy (pod warunkiem, że wcześniej się porządnie najadły), a są i takie, które muszą jeść niemal non stop. Do żerujących przez całą dobę zalicza się ryjówka aksamitna. Ten mały ssak (długość ciała 6–8 cm), powszechnie występujący m.in. w Polsce zjada w ciągu doby co najmniej tyle pokarmu, ile sam waży (czyli 5 do 12 g). Już kilka godzin bez jedzenia może być dla niego śmiertelne. Warto dodać, że ryjówka poluje i żywi się owadami, a zatem w przeciwieństwie do gryzoni uważanych za szkodników jest to zwierzę pożyteczne. Niebywałym apetytem odznaczają się gąsienice jedwabników. Przez 4–5 tygodni życia gąsienicy masa jej ciała zwiększa się 10 tys. razy. To dlatego, że gąsienica je bez przerwy. Aby wykarmić niedużą hodowlę jedwabników powstałą z 10 g greny (czyli jaj jedwabnika), potrzeba aż 300 kg liści morwy. Sławę żarłoka ma szarańcza pustynna występująca w Afryce i na Bliskim Wschodzie. Przez większość czasu owad ten żyje samotnie, odżywia się owocami i zielonymi częściami roślin, nie wyrządzając większych szkód. Jednak co kilka lat łączy się w ogromne stada składające się z miliardów osobników. Tak wielka chmara może w ciągu kilku minut zniszczyć całe pola upraw, zostawiając po sobie nagą ziemię.
Zmysły zwierząt są niesamowite. Jak postrzegają świat?
Ostrość zmysłów oznacza szybkość informacji.
W zależności od tego, w jakim środowisku żyje zwierzę i jaki tryb życia prowadzi, rozwija najbardziej przydatne mu zmysły. Drapieżnik nie obędzie się bez sokolego wzroku, a zwierzę aktywne nocą potrzebuje czułego słuchu. Niektóre zwierzęta dysponują zmysłami kompletnie niewykształconymi u człowieka – ryby, a także dziobaki mają zmysł elektryczny (wyczuwają pole elektryczne generowane przez inne zwierzęta), ptaki, pszczoły i termity posiadają zmysł magnetyczny (wykrywają kierunki pola magnetycznego, co ułatwia im orientację w przestrzeni), a grzechotniki posługują się zmysłem termicznym (potrafią zlokalizować ofiarę na podstawie ciepła emitowanego przez jej ciało). Nieomylny węch mają... ryby – łososie i węgorze, które zapamiętują zapach miejsca swego urodzenia, dzięki czemu bezbłędnie wracają do niego po latach. Trudno rozstrzygnąć, czy mistrzostwo świata zwierząt w tej kategorii arbitralnie przyznać właśnie im, czy może samcowi pawicy grabówki (Eudia pavonia). Ten nocny motyl potrafi wyczuć wabik samicy z odległości 11 km. Wynik zadziwiający tym bardziej, że samiczka produkuje ledwie 0,0001 mg substancji zapachowej. Ponieważ motyle nie mają nosa, komórki węchowe znajdują się u nich, tak jak u większości owadów, w rozgałęzieniach czułków. Rekordzista w kategorii „najlepszy słuch” także należy do rzędu motyli. To barciak większy (Galleria mellonella) wyczuwający ultradźwięki o częstotliwości 300 kHz. Dla porównania – człowiek słyszy dźwięki o maksymalnej częstotliwości 20 kHz, natomiast delfiny i nietoperze, powszechnie uważane za ekspertów od ultradźwięków, rozpoznają dźwięki maksymalnie do 160 kHz. Tę niezwykłą zdolność barciaka większego zidentyfikowali całkiem niedawno szkoccy naukowcy z University of Strathclyde w Glasgow, którzy swoje odkrycie opisali na łamach majowego wydania Biology. Zdaniem szefa zespołu badaczy dr Jamesa Windmilla tak wysoce rozwinięta zdolność odbierania ultradźwięków u barciaków jest zapewne wynikiem ewolucyjnego wyścigu zbrojeń między motylami a polującymi na nie nietoperzami. Dzięki odbieraniu wysokich dźwięków motyle komunikują się między sobą, pozostając niesłyszalnymi dla nietoperzy. Jak widać, czułość słuchu nie idzie w parze z wielkością uszu – największe uszy w stosunku do reszty ciała ma fenek, zwany też lisem pustynnym, ale służą mu głównie do chłodzenia organizmu. W kategorii „ostrość wzroku” prym wiodą ptaki drapieżne. Sokoły, orły i jastrzębie potrafią wypatrzyć ofiarę (np. niedużego gryzonia) nawet z wysokości ok. 4 km. Niezwykłe zdolności wzrokowe, choć innego typu, mają ważki, które rozpoznają w ciągu jednej sekundy aż 300 pojedynczych obrazów, podczas gdy człowiek rozpoznaje ich ledwie 12. A zatem to, co dla nas jest ciągłym filmem, dla ważki jest powolną prezentacją slajdów.
Jad - broń doskonała świata zwierząt. Nie tylko węże go używają
Ukąszenia to potężna, bywa, że śmiertelna broń.
Zwierzęta gryzą i żądlą, aby obezwładnić ofiarę, lub w obronie własnej. Ale jad jadowi nierówny – bywają śmiertelne ukąszenia, które prawie w ogóle nie bolą, ale są takie, które nie zagrażają życiu, za to bolą jak diabli. Do kategorii niegroźnych dla życia, ale okrutnie bolesnych należy cios zadany przez dziobaka. To australijskie, przyjaźnie wyglądające zwierzę jest jednym z nielicznych jadowitych ssaków. Samiec dziobaka ma na tylnych kończynach ostrogi jadowe, którymi wprowadza toksynę w ciało agresora. Efektem jest rozdzierający ból, który może przerodzić się w hiperalgezję (przeczulicę) – trwający miesiącami stan nasilonego odczuwania bólu nawet pod wpływem delikatnego dotyku. Przeczulica jest skutkiem uszkodzenia funkcjonowania receptorów bólowych w miejscu wkłucia ostrogi dziobaka. Dojmujący ból potrafią zadawać pająki, np. czarna wdowa (Latrodectus mactans). Jej jad jest 15 razy silniejszy od jadu grzechotnika i bez trudu zabija owady. Ssaki i ptaki zazwyczaj jedynie paraliżuje, bo pająk dysponuje jadem oszczędnie i wstrzykuje bardzo małą dawkę. Jad czarnej wdowy to neurotoksyna, która po przedostaniu się do ciała człowieka wnika do krwiobiegu, a następnie wraz z krwią rozprzestrzenia się po organizmie i uszkadza zakończenia nerwowe zlokalizowane w różnych miejscach. Samo ugryzienie jest niezbyt bolesne, bardzo bolesne są natomiast skurcze mięśni pojawiające się 20–30 minut po ukąszeniu. Najgorsze są bóle kurczowe brzucha, które trwają do 48 godzin. – Objawy wywołane ukąszeniem przez czarną wdowę nazywane są latrodektyzmem i oprócz silnych bólów kurczowych obejmują bóle głowy i wymioty. Wskazana jest też profilaktyka przeciw tężcowi – informuje dr hab. med. Jacek Sein Anand z Pomorskiego Centrum Toksykologii. Na szczęście czarne wdowy są raczej bojaźliwe, chętniej chowają się przed ludźmi niż ich atakują. Helodermy arizońskie też unikają ludzi, ale gdy zostaną do tego zmuszone, gryzą naprawdę boleśnie. Heloderma arizońska jest jedną z trzech jadowitych jaszczurek świata, obok helodermy meksykańskiej i warana z Komodo. Jej jad jest niegroźny dla człowieka, choć po ugryzieniu mogą wystąpić omdlenia i wymioty. Największym problemem nie jest jednak jad, lecz to, że jaszczurka bardzo silnie zaciska szczęki, a zmuszenie jej do ich rozwarcia nie jest wcale łatwe. Dlaczego heloderma tak długo przytrzymuje ofiarę w szczękach? Otóż w odróżnieniu od węży jej jad nie jest wstrzykiwany pod silnym ciśnieniem, lecz spływa pomału małymi wyżłobieniami znajdującymi się w zębach jaszczurki. Za najboleśniejsze owadzie ukąszenie – według skali bólu Schmidta – uważa się atak mrówki Paraponera clavata. Owad ten występuje w Amazonii i w świecie anglojęzycznym nazywany jest bullet ant, bo zadawany przez niego ból porównywalny jest do bólu od postrzału. Twórca skali bólu odczuwanego po użądleniach bądź ukąszeniach, amerykański entomolog Justin Schmidt, porównał boleści wywołane przez Paraponera clavata do chodzenia po rozżarzonych węglach z gwoździami wbitymi w stopy. Tymczasem jedno z plemion amazońskich Indian – Satere Mawe – używa tych mrówek do rytuału inicjacji. Młodzi chłopcy, aby stać się mężczyznami, muszą stać przez 10 minut w trawie pełnej mrówek pocisków i znosić ich ugryzienia. Wielu z nich po takich torturach miesiącami leczy obolałe ciało. Marta Koton-Czarnecka
Liga mistrzów natury. Zwierzęce rekordy zawstydzają ludzkość
Do czego zdolne są zwierzęta? Do wszystkiego, bo w świecie przyrody nie ma rzeczy niemożliwych
Żyjące w azjatyckich lasach wielkookie wyraki bez trudu odkręcają głowę o 180 stopni, kaszaloty nurkują na głębokość 2500 m, a termity budują na pustyni klimatyzowane osiedla. Wszystkie te niezwykłe umiejętności są przejawem przystosowania zwierząt do środowiska, w którym żyją. I mowa tu nie tylko o warunkach fizycznych, takich jak ekstremalny upał czy ciemność, ale także o skomplikowanych zależnościach współtworzonych przez wszystkie żyjące w danym środowisku organizmy. Klasycznym przykładem takiej relacji, silnie stymulującej rozwój adaptacji, jest zależność między drapieżcą a jego ofiarą bądź między pasożytem a jego żywicielem. Zgodnie z koncepcją „Czerwonej Królowej” drapieżnik musi być coraz szybszy, sprawniejszy i wyposażony w coraz lepsze zmysły, bo jego ofiara też jest coraz szybsza, sprawniejsza i coraz lepiej przystosowana do ucieczki bądź obrony. A zatem, jak mówiła Czerwona Królowa z powieści "Po drugiej stronie lustra" Lewisa Carrolla, aby utrzymać się w tym samym miejscu, trzeba biec, ile sił. Dobrze znaną biologom ilustracją tego, jak na rozwój przystosowań działa zarówno presja drapieżców, jak i zmiany warunków siedliskowych, jest przypadek krępaka brzozowego (Biston betularia). Badania nad adaptacją tych ciem prowadzone były w Anglii od połowy XIX w. Wówczas większość osobników miała jasne ubarwienie, co było przystosowaniem do przebywania na pokrytych porostami, a przez to jasnych pniach drzew i pozostawania niewidocznymi dla drapieżnych ptaków. Jednak w następstwie rozwoju przemysłu powietrze w Anglii ulegało zanieczyszczeniu dymami i sadzą. Skutek? Porosty obumarły, a pnie drzew pociemniały, tak że uwadze drapieżców zaczęły uchodzić ciemne motyle. Ciemne ubarwienie okazało się na tyle dobrym przystosowaniem do nowych warunków, że obecnie w uprzemysłowionych rejonach Anglii 90 proc. populacji Biston betularia to osobniki o ciemnych skrzydłach. Nie mniej istotna dla rozwoju, niekiedy naprawdę zdumiewających, przystosowań jest panująca w świecie zwierząt walka o byt. Przedstawiciele różnych gatunków biją się o pokarm, wodę i schronienie. Tylko dzięki rozwiniętym umiejętnościom przystosowawczym mogą zyskać przewagę nad konkurencją i znaleźć dla siebie niszę ekologiczną. Wewnątrz gatunku jest jeszcze trudniej, bo tu prócz walki o byt mamy do czynienia także z rywalizacją o partnerów do rozrodu. To dlatego pająki przynoszą samicom prezenty, goryle prężą muskuły, a altanniki budują kunsztowne „gniazdka miłości”. Różnorodność umiejętności i zachowań zwierząt jest ogromna. I pomyśleć, że znamy tylko 1,4 mln z ponad 10 mln gatunków fauny, jakie według szacunków żyją na świecie. Aż trudno sobie wyobrazić, jakimi zdolnościami dysponują te jeszcze niepoznane. Oto subiektywna lista ekstremalnych zwierzęcych talentów i adaptacji. Południowoamerykański koliber uszatek niebieskobrzuchy (Colibri coruscans) zawisa w locie, by posilić się nektarem. (Fot. Michael & Patricia Fogden/Minden Pictures/FPM) Warto wiedzieć: Rekordy zwierząt 240 km/godz. – to prędkość, jaką może rozwinąć sokół wędrowny, czyli najszybszy ptak. 100 razy na sekundę może machać skrzydłami koliber (najszybciej spośród ptaków). 11 300 m n.p.m. – na takiej wysokości obserwowano sępa plamistego, to prawdopodobnie najwyżej latający ptak. 36 000 km – tyle w ciągu roku pokonuje rybitwa popielata. Co roku przelatuje ona z Grenlandii na Antarktydę i z powrotem. 500 V – prąd o takim napięciu potrafi wygenerować węgorz elektryczny z Amazonii. Prąd służy mu do ogłuszania ofiar oraz do obrony przed napastnikami. 60 cm – na taką odległość skacze pchła, co odpowiada 200-krotności długości jej ciała. To absolutny rekord wśród zwierząt. do 2 lat – tyle czasu może spędzić w nieprzerwanym locie jerzyk. Ten mały ptak ląduje tylko po to, by zbudować gniazdo i wykarmić pisklęta. Jerzyki latają nie tylko długo, ale i szybko – w locie poziomym osiągają do 110 km/godz.
Naprawdę trudno znaleźć na Ziemi miejsca, gdzie nie ma życia.
Zwierzęta żyją w krainie wiecznych śniegów i lodów, a także na niemiłosiernie suchych i spalonych słońcem pustyniach. Są w najwyższych partiach gór i w głębinach oceanów. Wszędzie tam konkurentów i zwierzęcych wrogów jest co prawda mniej, za to surowość siedliska stawia nieprawdopodobnie wysokie wymagania. W upale północnej Afryki bytują jedne z najosobliwszych ssaków – golce. Te małe, niemal pozbawione owłosienia gryzonie żyją w podziemnych koloniach zhierarchizowanych podobnie jak społeczności mrówek czy pszczół. Osobniki tworzące kolonię dzielą się na robotnice, żołnierzy i królową. Robotnice kopią tunele, gromadzą jedzenie i zajmują się młodymi; żołnierze bronią kolonii, a królowa poświęca się reprodukcji. Podziemne mieszkanie zapewnia golcom w miarę przyjemną i stabilną temperaturę. Pustynia to nie tylko żar, ale także chroniczny brak wody. Dlatego żyjące na pustyniach zwierzęta imają się przeróżnych sposobów, aby ją zdobyć. Na przykład chrząszcz namibski do perfekcji opanował sztukę przemiany pary wodnej w krople wody. W czasie parnej nocy bądź mglistego poranka ustawia się pancerzem w kierunku wiatru, pochylając głowę do dołu. Cząsteczki pary osadzają się na silnie hydrofilowych pokrywach skrzydeł owada, następnie łączą w większe krople i dzięki grawitacji spływają specjalnymi rowkami w kierunku głowy, wprost do otworu gębowego spragnionego chrząszcza. Dla niektórych zwierząt codziennością jest zmaganie się z ekstremalnym zimnem. Na przykład żyjące na Antarktydzie pingwiny cesarskie słyną z tego, że odbywają lęgi w czasie antarktycznej zimy, gdy temperatura powietrza dochodzi do –50OC. Wysiadywaniem jaj w tych skrajnie trudnych warunkach zajmują się samce, które dla ochrony przed mrozem skupiają się w zbite gromady, sprawiedliwie wymieniając się najcieplejszymi miejscówkami w środku stada. I oczywiście przez cały czas dbają o to, aby być ustawionym tyłem do wiatru. Po wykluciu się piskląt oboje rodzice koncentrują się na polowaniu na oceanie, a oczekujące na pożywienie maluchy zbijają się w „szkółki”, w których im tłoczniej, tym cieplej. Kolejne ekstremum to głębiny oceanów. Rekord w ich penetrowaniu należy do kaszalota, który potrafi zanurzyć się na głębokość 2500 m i przebywać pod wodą nawet 90 minut. To dzięki zgromadzonemu w głowie zwierzęcia spermacetowi, czyli woskowatej substancji zmieniającej swój ciężar właściwy pod wpływem temperatury. Im głębiej kaszalot nurkuje, tym bardziej oziębia spermacet, który gęstnieje i staje się coraz cięższy, pozwalając zwierzęciu na coraz szybsze schodzenie w dół. Kaszaloty, tak jak inne wieloryby, przed zanurkowaniem wydychają powietrze z płuc, dzięki czemu nie przedostaje się ono do krwi i nie ma niebezpieczeństwa rozszerzania się gazów podczas wynurzania. Zapasy tlenu potrzebne na czas nurkowania gromadzone są w mięśniach wieloryba. Problemu wynurzania się nie mają żyjące na stałe w zimnych i ciemnych głębinach drapieżne ryby głębinowe. Wszystkie są ciemnej, bliżej nieokreślonej barwy, ale na ich ciałach znajdują się liczne świecące punkciki. Dzięki nim osobniki tego samego gatunku mogą się rozpoznawać, gdyż spośród około 150 gatunków ryb głębinowych każdy charakteryzuje się innym wzorem świetlnym. Organy świetle służą rybom głębinowym także do odstraszania wrogów lub, jak w przypadku ryb żabnicokształtnych, wabienia zdobyczy. Należąca do żabnicokształtnych maszkara ma na głowie długi, cienki, wygięty do przodu wyrostek zakończony świecącym punktem. Gdy jakaś zaciekawiona ryba zbliży się do „światełka”, maszkara otwiera paszczę i połyka niesioną strumieniem wody ofiarę.