Test Szaleństwo 2026 dla Agnieszki i Uli NG
Test Szaleństwo 2026 dla Agnieszki i Uli NG View Burdaffi on the source website Test Szaleństwo 2026 dla Agnieszki i Uli NG
Abu Dhabi – 6 atrakcji dla całej rodziny
Abu Dhabi czy Abu Zabi – niezależnie jak nazywasz to miejsce, ze swoimi parkami rozrywki, zieloną przestrzenią miejską i przyjaznymi dzieciom atrakcjami jest idealną destynacją zarówno dla małych, jak i dorosłych podróżników.
Abu Dhabi spełnia oczekiwania całych podróżniczych rodzin, co wcale nie jest tak proste, jak mogłoby się wydawać. Ale połączenie tak różnych od siebie atrakcji jak gwarantujące skok adrenaliny parki rozrywki, cudownie zielone przestrzenie miejskie i przyjazne dzieciom ośrodki kultury to doskonałe rozwiązanie dla małych i dużych podróżników. Abu Dhabi – Luwr zobaczysz nie tylko w Paryżu! Abu Dhabi to miejsce, gdzie powstała pierwsza zagraniczna filia legendarnego paryskiego muzeum sztuki. Tutejszy Luwr zaprojektował francuski architekt Jean Nouvel. Od wzbudzającej podziw zewnętrznej części budynku, po fantastyczne wystawy stałe znajdujące się w jego wnętrzu, muzeum oddaje hołd wspólnym wartościom i wierzeniom ludzkości, prezentując wielokulturową skarbnicę sztuki na przestrzeni wieków. W weekendy muzeum oferuje odwiedzającym wycieczki i warsztaty twórcze stworzone z myślą o całych rodzinach. Z kolei dzięki Muzeum dla dzieci, które jest częścią Luwru w Abu Dhabi, atrakcje w postaci wystaw stają się znacznie bardziej przystępne dla zwiedzających w młodym wieku. Skierowane do nich wystawy interaktywne poświęcone są takim tematom, jak historia ubioru oraz sposoby przedstawiania zwierząt w sztuce. Na zdjęciu: Fundacja Kultury została powołana, aby zachować sztukę i literaturę Emiratów oraz promować wymianę międzykulturową. Photograph by Renan Ozturk Abu Dhabi – kultura na wyciągnięcie ręki w Qasr Al Hosn i Cultural Foundation Abu Dhabi inspiruje młodych ludzi, między innymi dzięki Qasr Al Hosn oraz Cultural Foundation. Rolą tych charakterystycznych, sąsiadujących ze sobą obiektów jest zachowanie i ochrona bogatego dziedzictwa kulturowego Abu Dhabi. Qasr Al Hosn od ok. 1790 roku pełniło rolę pałacu, siedziby władz oraz archiwum narodowego. Dziś, otoczone nowoczesnymi wieżowcami, jest symbolem niesamowitego rozwoju miasta. Sąsiadujący z nim teren Cultural Foundation to z kolei miejsce stworzone z myślą o pielęgnowaniu wymiany kulturalnej. Misja ta jest wciąż kontynuowana poprzez inspirujący harmonogram wystaw i występów. Najmłodsi podróżnicy, którzy spędzają w Abu Dhabi wakacje, pokochają stworzoną tutaj bibliotekę dla dzieci. Znajduje się w niej wiele miejsc przeznaczonych do czytania i uczenia się zarówno przy pomocy tradycyjnych, jak i cyfrowych nośników wiedzy, a do tego liczne pracownie i strefy tematyczne dla dzieci w każdym wieku. Abu Dhabi – odkryj parki rozrywki na wyspie Yas Abu Dhabi to bardzo rzadki przypadek miejsca, w którym inwestorzy otrzymali szansę zaprojektowania całej wyspy w jednym celu: zapewnienia rozrywki całym rodzinom. Piętnaście lat temu, gdyby zapytać kogokolwiek o to co warto zobaczyć w Abu Dhabi, nazwa tej wyspy z pewnością by się nie pojawiła. Yas było wówczas jak czyste płótno, a dziś wyspa ta stanowi centrum szerokiej gamy atrakcji, włączając w to tor wyścigowy Formuły 1, luksusowe centrum handlowe, pole golfowe klasy mistrzowskiej z 18 dołkami oraz niezwykłą przystań wypełnioną superjachtami. Wisienką na torcie jest kompleks światowej renomy parków rozrywki oraz parków wodnych, takich jak Warner Bros. World Abu Dhabi, Ferrari World Abu Dhabi oraz Yas Waterworld Abu Dhabi. Najnowszym obiektem w tej kolekcji jest CLYMB – kryte centrum wspinaczki i latania w tunelach aerodynamicznych, w którym jedynym ograniczeniem wydaje się być niebo. Na zdjęciu: Umm Al Emarat Park, założony w 1982 roku, jest jednym z najstarszych parków publicznych w Abu Zabi. Photograph courtesy The Department of Culture and Tourism — Abu Dhabi Abu Dhabi – poznaj uroki parku Umm Al Emarat Abu Dhabi to miasto, w którego centrum znajdziemy wiele zielonych zakątków, ale mało jest tak pięknych miejsc jak park Umm Al Emarat. Połacie trawników, daktylowce oraz wijące się ścieżki dla spacerowiczów to cechy pierwszego parku na Bliskim Wschodzie, który otrzymał nagrodę Green Flag Award. Jeśli wciąż zastanawiasz się będąc w Abu Dhabi co zobaczyć, to miejsce musi znaleźć się na twojej liście. Od 2015 roku w nieco odświeżonym parku funkcjonuje kryty ogród botaniczny oraz ogród przeznaczony specjalnie dla dzieci, a także konstrukcja zacieniająca wznosząca się na 30 metrów, wyposażona w dwa tarasy widokowe, z których możemy podziwić otaczającą nas zieleń. W soboty, w parku odbywa się targ (The Ripe Market), na którym sprzedawane są świeże, organiczne i lokalne produkty. Świetną rodzinną rozrywkę przez cały rok gwarantują nam też takie wydarzenia odbywające się w parku, jak pokazy kina plenerowego i koncerty. Abu Dhabi – daj się ponieść przygodzie w parku Wadi Adventure Abu Dhabi może pochwalić się atrakcyjnymi, zielonymi terenami nie tylko w centrum miasta. Doskonałym tego przykładem jest znajdująca się w Al Ain egzotyczna oaza (The Garden City) znana z plantacji daktylowców, stanowisk archeologicznych oraz skalistego kolosa o nazwie Jebel Hafit. Jest to najwyższa góra Abu Dhabi, gdzie leży również słynny park przygód Wadi Adventure. To właśnie na zboczu tej góry odwiedzające park osoby mogą walczyć z bystrzami górskich rzek na pontonie lub w kajaku, ćwiczyć swoje umiejętności w surfingu w basenie ze sztucznymi falami lub zaszaleć na wakeboardzie w lagunie sportów wodnych. Jeśli nie boisz się wysokości, możesz podziwiać zachwycające otoczenie góry podczas przejażdżki tyrolką o długości 200 metrów lub pobujać się na oszałamiającej, olbrzymiej huśtawce. W pokonaniu grawitacji pomoże ci natomiast ściana wspinaczkowa oraz park linowy. Na zdjęciu: Plenerowe place i trawniki na nabrzeżu Reem Central Park są usiane instalacjami artystycznymi i kolorowymi freskami.Photograph by Renan Ozturk Abu Dhabi – zrelaksuj się w Reem Central Park W Abu Dhabi meczet szejka Zajida jak widać nie jest jedyną atrakcją. Będąc w tym miejscu warto też odwiedzić Reem Central Park, ogromną przestrzeń publiczną w sercu miasta, w której możemy podziwiać współistniejące obok siebie sztukę oraz architekturę. To piękne miejsce, w którym wspólnie relaksują się całe rodziny i grupy przyjaciół. Wokół parku znajdują się instalacje sztuki współczesnej oraz tańczące fontanny, a wszystko to otaczają spokojne fosy i szklane wieżowce. Jeśli zastanawiasz się będąc w Abu Dhabi co zwiedzać, aby poczuć klimat tego miasta, koniecznie zajrzyj do Reem Central Park, gdzie mieszają się najróżniejsze kultury. To tutaj mieszkańcy i turyści z całego świata relaksują się na zadbanych trawnikach i placach zabaw, próbują nowych akrobacji na skateparku i gromadzą się w restauracjach oraz przy food truckach, które serwują szeroki wybór smakołyków z całego świata. Źródło: NationalGeographic.com: 6 family activities in Abu Dhabi
Abu Dhabi – perła na mapie arabskiego świata. Co musisz wiedzieć przed podróżą?
Abu Dhabi to najbogatsze i jednocześnie największe miasto Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Samo miasto Abu Dhabi jest szczególnie warte uwagi, ponieważ jest stolicą ZEA i jest uważane za jedno z najnowocześniejszych na świecie. Powierzchnia miasta wynosi 67 tysięcy kilometrów kwadratowych, a samo miasto znajduję się na kilkudziesięciu wyspach położonych u wybrzeży Półwyspu Arabskiego.
Abu Dhabi: gdzie leży? Abu Dhabi jest największym miastem emiratów. Zlokalizowane na wyspach jest jednym z kluczowych miast w Zatoce Perskiej. Międzynarodowe lotnisko, położone jest 26 kilometrów od centralnej części Abu Dhabi, gdzie jest możliwość podróży do ponad 150 lotnisk w różnych krajach. Według danych z 2007 roku populacja Abu Dhabi wynosi 1 463 491 mieszkańców. W pasie nadmorskim, gdzie leży miasto, klimat charakteryzuje się łagodnością i stosunkowo wysoką wilgotnością w zimie (od listopada do lutego). Miesiące letnie w Abu Dhabi wyróżniają się dużą liczbą słonecznych dni, najcieplejszymi miesiącami są lipiec, sierpień i wrzesień, w których średnia temperatura powietrza osiąga +35° С. W styczniu średnia temperatura powietrza wynosi +18° С. Temperatura wody morskiej zmienia się w ciągu roku od +19° C w styczniu do 32° C w sierpniu. Każdego gościa zdziwi obfitość zieleni w Abu Dhabi. Rosną tu palmy i drzewa eukaliptusowe. Samo miasto jest wypełnione ogromną liczbą ozdobnych krzewów i trawników. Miasto jest oddzielone od lądu cieśniną, temperatura w stolicy jest o kilka stopni niższa niż poza miastem, w tym z powodu dużej liczby terenów zielonych. Położenie geograficzne miasta Abu Dhabi doprowadziło do budowy emirackich hoteli bezpośrednio nad brzegiem morza, co jest charakterystyczne dla Dubaju i Szardży. Abu Dhabi jest szczególnie znane z pięknych plaż, które są obmywane lazurowymi, lśniącymi wodami Zatoki Perskiej, a także licznych restauracji, wszystkich warunków do uprawiania sportu, klubów nocnych i innych rodzajów rozrywki. Abu Dhabi: co zobaczyć? Abu Dhabi jest miastem wręcz zaprojektowanym dla turystów. Plaże, hotele, zabytki i atrakcje turystyczne, wszystko to znajdziemy w Abu Dhabi. Co warto zwiedzić w pierwszej kolejności? Abu Dhabi ma piękne plaże, parki i rezerwaty przyrody, wspaniałe centra rozrywki i handlowe, to miasto jest dosłownie stworzone na rodzinne wakacje. Za oficjalną datę założenia miasta można uznać 1761. W tym roku odkryto źródło świeżej wody, wokół którego ludzie z plemienia Bani Yas wznieśli fort ochronny. Wokół tego miejsca powstała mała osada, której mieszkańcy bronili cennego źródła życiodajnej wilgoci. Głównym sposobem utrzymania mieszkańców wsi było wydobywanie pereł i rybołówstwo. Przez lata nie nastąpiły znaczące zmiany w stylu życia osadników, dopóki w 1958 roku w pobliżu Ras Sadr nie odkryto innego cennego źródła – ropy. W centrum miasta znajdują się meczety, a promenada jest ozdobiona pięknymi fontannami. Abu Dhabi to wyjątkowy kontrast współczesnych drapaczy chmur otoczonych zielenią i złotym piaskiem pustyni. Pomimo wielkości nowoczesnych budynków miasto ma także zabytki kultury, z których jednym jest starożytny fort Al Husn. Wschodnia część miasta jest uważana za dzielnicę historyczną, w której znajdują się główne atrakcje miasta: Muzeum Al Ain, Góra Hafit, Park Haley, duże zoo, Park Ain Fayad, a także Uniwersytet Narodowy. Jednym z głównych symboli miasta jest Meczet Szejka Zayeda, znany również jako Biały Meczet. Budynek uderza swoją skalą i niesamowitą urodą. Wokół meczetu znajduje się ogromny obszar wyłożony wielokolorowym marmurem. Meczet może jednocześnie pomieścić do 40 000 wierzących i jest uważany za jeden z najbardziej luksusowo zaprojektowanych na świecie. Do dekoracji wnętrz użyto nie tylko szlachetnego marmuru, ale także kamieni szlachetnych. W ścianach meczetu ukrytych jest wiele interesujących artefaktów, w tym największy na świecie dywan i najdroższy żyrandol, którego średnica sięga 10 metrów. Wioska Dziedzictwa Muzeum Etnograficznego jest idealnym miejscem do poznania kultury i tradycji miejscowej ludności. Jest stylizowana na klasyczną osadę Beduinów, na terenie tego muzeum zainstalowanych jest kilka namiotów, w których ukryte są ciekawe artefakty. W muzeum znajduje się kilka interesujących warsztatów, w których można obejrzeć produkcję artykułów gospodarstwa domowego, ciekawe pamiątki i biżuterię. Zwiedzanie tego muzeum jest całkowicie bezpłatne. Wielu podróżnych z dziećmi rozpoczyna swój program wakacyjny od wizyty w Zoo Al-Ain, które znajduje się u podnóża Jebel Hafit. To zoo jest domem dla około 4000 zwierząt i ptaków. Wszyscy mieszkają w przestronnych pomieszczeniach, których warunki są jak najbardziej zbliżone do naturalnych warunków życia. Turyści powinni też wybrać się na górę Jebel Hafit. Możesz udać się na szczyt góry samochodem. Znajdziesz tutaj wspaniały taras widokowy, a także restauracje, która jest idealna na rodzinny lunch lub kolację. Ci, którzy wolą odpocząć na łonie natury, będą mieli do dyspozycji specjalny teren piknikowy, na którym można się zrelaksować i podziwiać panoramę miasta. Parki w Abu Zabi zasługują na szczególną uwagę, z których najpiękniejsze i niezwykłe to Al Ain Paradise. To ogromny park kwiatowy, który dzięki unikalnym dekoracjom krajobrazowym zasłynął na całym świecie. Tutaj można zobaczyć ogromne klomby i domy z żywą fasadą i niesamowicie skomplikowanymi labiryntami kwiatów. Jedną z głównych dekoracji Ogrodu Eden są makiety słynnych na całym świecie zabytków, które również wykonane są ze świeżych kwiatów. Świetnym miejscem do wypoczynku z dziećmi w każdym wieku będzie Khalifa Park. Terytorium tego parku jest wyposażone w wiele placów zabaw i boisk sportowych, jednym z najbardziej popularnych miejsc dla odwiedzających jest teren rekreacyjny z fontannami. W tym parku dzieciom oferuje się wiele ciekawych rozrywek, będą mogli odwiedzić mini-muzeum i dowiedzieć się wielu ciekawych rzeczy o historii miasta, a także przejechać przez park pięknym pociągiem dla dzieci. W parku Khalifa znajduje się również piękne akwarium, które będzie interesujące odwiedzić z całą rodziną. Wśród parków rozrywki dostępnych dla wczasowiczów szczególnie godne uwagi jest miasto Hili Fun City, które z pewnością przypadnie do gustu miłośnikom filmów animowanych i niesamowitych atrakcji. W sumie w tym parku znajduje się 30 atrakcji, z których niektóre są dość ekstremalne. Główną cechą parku są animatorzy ubrani w kostiumy znanych postaci z kreskówek, którzy proponują młodym odwiedzającym udział w ciekawych grach. W parku są ciekawe atrakcje wodne, a także lodowisko. Luksusowe restauracje w Abu Zabi zawsze zaskakiwały gości mnóstwem dań mięsnych i warzywnych, a także różnorodnymi słodyczami. Do gotowania potraw mięsnych kucharze najczęściej używają cielęciny i wołowiny, powszechnym składnikiem jest drób. Muzułmanom nie wolno jeść wieprzowiny, więc każda restauracja oferuje różnorodne dania rybne. Przepis zawiera różnorodne przyprawy i przyprawy, które nadają kulinarnym arcydziełom jeszcze więcej pikanterii. Najbardziej popularne są zupy mięsne, do których można dodać ziemniaki, ryż, fasolę i kapary. Kurczak jest zwykle nadziewany owsianką kukurydzianą, a drób jest również dodawany do pilawu, który jest jednym z najpopularniejszych dań orientalnych. Produkty mleczne są bardzo powszechne, ale w restauracjach z kuchnią narodową trudno będzie znaleźć sałatki warzywne znane Europejczykom. Jeśli przyjedziesz do Abu Zabi i chcesz poczuć dreszczyk emocji, koniecznie odwiedź duży kryty park rozrywki Ferrari World. Czerwony dach jest rozpoznawalny przez mieszkańców całego świata. Wszystko tutaj poświęcone jest legendarnej marce samochodów. Jest też muzeum „Galleria Ferrari”, w którym można zapoznać się z historią, modelami, designem słynnej marki. Odwiedzając Abu Zabi, możesz też wybrać się na wycieczkę na pustynie i zobaczyć najpiękniejszy zachód słońca na świecie. Odwiedź park wodny Yas Waterworld w Abu Zabi. Tutaj możesz poczuć się jak prawdziwy łowca pereł. Zanurzysz się w głębokim zbiorniku z wodą i zbierzesz ostrygi z jego dna, w których ukryte są perły. Abu Dhabi: waluta i ceny Dolary lub Dirham to waluty, jakimi możemy płacić w Abu Dhabi. Co zwiedzić, czym zapłacić i ile musimy mieć pieniędzy ze sobą podczas pobytu w Abu Dhabi. Oficjalną walutą w ZEA jest Dirham. Istnieją również monety zwane filami. 1 dirham (DHS lub AED) = 100 fils (FLS). Pytanie, ile pieniędzy wziąć w ZEA, jest równie ważne, jak pytanie, na co je wydać. Zabierz ze sobą co najmniej tyle, ile wynosi koszt wycieczki, czyli około 1000 USD - 2000 USD. Emiraty to raczej drogi kraj, a zakupy w ZEA będą twoim głównym wydatkiem. Trudno się bowiem oprzeć chęci kupowania, przechodząc obok ogromnej liczby witryn sklepowych z wysokiej jakości odzieżą, elektroniką, akcesoriami i perfumami. Nawet umiarkowani zakupoholicy wydają co najmniej połowę budżetu na zakupy. Nie zapominaj, że ceny w Zjednoczonych Emiratach Arabskich są obniżane podczas sprzedaży zimowej. Rozrywka w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, zwłaszcza na plaży i w nocy, jest dość droga. Bilety do parków wodnych i parków rozrywki niestety są kosztowne. Wycieczki w ZEA są również bardzo drogie, średnio 100 USD za wycieczkę po mieście. Znacznie taniej jest korzystać z transportu publicznego i taksówek. Jedzenie w Zjednoczonych Emiratach Arabskich jest tanie, zwłaszcza jeśli jesz w arabskich restauracjach lub restauracjach typu fast food, a nie w drogich lokalach. Orientacyjne ceny w ZEA Przyzwoite fast foody: 10 USD Lunch w zwykłej restauracji: 20 USD Puszka Coca-Coli: 1 USD Litr mleka: 30 USD Butelka taniego wina: 25 USD Para butów sportowych: 80 USD Przejazd taksówką: 10 USD W Zjednoczonych Emiratach Arabskich możesz wymieniać pieniądze w dowolnym banku lub hotelu, ale bardziej opłaca się to robić na wymiennikach zwanych Money Exchange. Możesz wypłacać gotówkę z karty kredytowej w dowolnym bankomacie lub płacić nią w dużych sklepach i restauracjach. Płacąc za taksówki, używaj gotówki. Banki w Zjednoczonych Emiratach Arabskich działają według nietypowego dla nas harmonogramu, w wyniku czego przez większość czasu są zamknięte. Godziny pracy banków w Zjednoczonych Emiratach Arabskich: sob.-czw. 08:00-13:00, pt. - nieczynne. Wiele produktów ma tutaj rozsądne ceny w porównaniu z cenami ustalonymi w innych krajach. W większym stopniu dotyczy to produktów złotych, tekstyliów i dywanów. Większość sklepów zaczyna pracę o 10 rano, a kończy o 22. Należy pamiętać, że podczas Ramadanu sklepy działają inaczej: po obiedzie zamykają się i otwierają tylko wieczorem. Abu Dhabi słynie z ogromnych centrów handlowych, jednym z najbardziej popularnych jest Abu Dhabi Mall. Jego otwarcie miało miejsce w 2001 roku. Dziś w murach centrum znajduje się 220 sklepów oraz ponad 40 restauracji i kawiarni o różnych specjalizacjach. Ten kompleks handlowy jest popularny ze względu na różnorodność markowych sklepów. Abu Dhabi: jak się przygotować do podróży? Przed podróżą do Abu Dhabi należy zawsze sprawdzić kalendarz świąt religijnych. Wtedy wiele instytucji państwowych będzie zamknięta, a w restauracjach i kawiarniach sprzedaż napojów alkoholowych jest zawieszona. W Zjednoczonych Emiratach Arabskich zwyczajowo nie je się w ruchu. Powinieneś także pamiętać, że podróżujesz do kraju o bardzo wysokich zasadach moralnych. Śmieci wyrzucone na ulicę mogą skutkować znaczną grzywną (około 500 dirhamów). Znacznie większa grzywna (w okolicach 60 tysięcy dirhamów), a nawet uwięzienie może zagrozić nadmierną zwracanie uwagi na lokalne kobiety. Również groźby wobec rozmówcy mogą zakończyć się pozbawieniem wolności na okres do siedmiu lat. Należy pamiętać, że Koran zabrania spożywania alkoholu, a jak wiadomo, wielu naszych turystów nie wyobraża sobie swoich wakacji bez mocnych napojów. Pojawienie się w stanie zatrucia alkoholowego w miejscu publicznym może skończyć się wysoką grzywnę, a nawet deportacją z kraju. W każdym emiracie znajduje się kilka sklepów, w których zagraniczni turyści mogą kupić napoje alkoholowe. Ponadto alkohol można kupić w barach i restauracjach w hotelach. Podczas pobytu w kraju wskazane jest, aby zawsze mieć przy sobie dokumenty (niekoniecznie oryginały, można ograniczyć się do kserokopii). Co jeszcze należy wiedzieć przed podróżą do Emiratów? Po pierwsze, nie musisz robić żadnych szczepień, a po drugie, nie możesz zapominać, że to wciąż kraj muzułmański i nie powinieneś zabierać ze sobą zbyt skąpych ubrań. Abu Dhabi: ciekawostki Abu Dhabi to miasto niezwykłe, a jednocześnie nieznane wielu turystom z Polski. To dla nich przygotowaliśmy kilka porad: Biżuterię należy kupować tylko w dużych centrach handlowych. Na rynkach niedoświadczeni turyści mogą zakupić fałszywe lub gorszej jakości złoto. Musisz się targować, czasem pozwala to kilkakrotnie obniżyć cenę. Miasto nie ma najlepiej rozwiniętego systemu transportu miejskiego, dlatego najlepiej podróżować taksówką. Możesz również wynająć samochód, z reguły biura wynajmu znajdują się w pobliżu dużych hoteli. Dla tych, którzy planują poświęcić dużo czasu na spacery po mieście i wycieczki, najlepiej wybrać się na wycieczkę od października do maja. Ten okres nie jest tak gorący. W dużych restauracjach napiwki są wliczone w całkowity rachunek, zwykle stanowią 10–15%. W kawiarniach i barach możesz zostawić kelnerom podobną nagrodę. Zabronione jest picie alkoholu na ulicach miasta. Urlopowiczom nie zaleca się wycieczek i spacerów od 11:00 do 14:00, w tym czasie słońce jest najbardziej niebezpieczne Odwiedzając targi, restauracje i inne miejsca publiczne, należy dotykać wszystkiego prawą ręką - takie są zasady lokalnej etykiety. Konieczne jest również przekazanie pieniędzy sprzedawcom, kelnerom i taksówkarzom prawą ręką. Jeśli sprzedawca w sklepie lub lokalny mieszkaniec zaproponuje wypicie z nim filiżanki kawy, w żadnym wypadku nie należy odmówić, będzie to oznaką braku szacunku.
Świat bez śmieci -jak pozbyć się góry odpadów?
Świat bez odpadów wydaje się czymś niemożliwym. Ale wizja gospodarki o obiegu zamkniętym – takiej, w której oszczędnie wykorzystujemy zasoby, a materiały przetwarzamy w nieskończoność – jest inspirująca zarówno dla firm, jak i ekologów. Czy możemy ja zrealizować? Czy stać nas na to, żeby tego nie robić? Czujemy się źle, gdy wyrzucamy rzeczy, które nie powinny trafić do śmieci (np. przeterminowane jedzenie), lub gdy niepotrzebnie marnujemy energie (np. zostawiając włączone światło). To poczucie winy jest w nas głęboko zakorzenione; przysłowie „nie marnuj, a nie będziesz w potrzebie” sięga początków XVI w. Niestety marnujemy, i to zarówno na duża, jak i mała skale. Rezultatem jest szokujący fakt: dwie trzecie minerałów, paliw kopalnych i innych surowców, które wydobywamy z ziemi, a następnie przekształcamy w produkty, staje się odpadem. Plastikowe śmieci spłynęły do rzek i oceanów, podobnie jak azotany i fosforany wypłukiwane z nawożonych pól. Jedna trzecia żywności zgniła, choć Amazonia była wylesiana, by wyprodukować jeszcze więcej żywności – pisze w artykule Świat bez śmieci Robert Kuźni. A największy problem będący efektem marnotrawstwa? Klimat zmieniający się na skutek spalania paliw kopalnych i rozpraszania odpadów – dwutlenku węgla – do atmosfery. A gdybyśmy mogli odzyskać te odpady i zamienić je w coś innego? Ta koncepcja, zwana gospodarka cyrkulacyjna, nie jest nowa. Ekolodzy postulują postawę ograniczania, ponownego wykorzystania i recyklingu już od lat 70 XX w. W Prato we Włoszech stare wełniane swetry od pokoleń są zamieniane we włókna, z których tka się nowe ubrania. Przez dziesięciolecia miedz była odzyskiwana z przetapianych dzwonów i posagów; dziś bardziej prawdopodobne jest, że będzie pochodzić z komórek. Wysłaliśmy naszego autora Roberta Kunziga i fotografa Luce Locatellego, aby sprawdzili, gdzie rozwija się nowa gospodarka cyrkulacyjna. Znaleźli wiele miejsc. W Nowym Jorku grzyby są podstawa produkcji biodegradowalnych opakowań. W Londynie naukowcy na odpadach z browaru hodują owady, które staja się pasza dla zwierząt. W kuchniach hotelowych na świecie szefowie redukują odpady za pomocą inteligentnych pojemników na śmieci. Może się wydawać, że idea świata bez śmieci jest zbyt śmiała. Tak, ale w dobrym tego słowa znaczeniu, powiedział mi Kunzig.. – Przypomina zdanie z filmu Diner, który uwielbiam: Jeśli nie masz dobrych snów, masz koszmary. Gospodarka cyrkulacyjna to sen, który musimy spróbować urzeczywistnić. Redaktor Naczelna Agnieszka Franus
Emiraty Arabskie trzeba zobaczyć, by dowiedzieć się, co nas czeka za kilkadziesiąt lat. Przedstawiamy sposoby na tanie Emiraty Arabskie.
Jeszcze niedawno te pokryte pomarańczowym piaskiem ziemie zamieszkiwały rozproszone plemiona. Ich karawany wędrowały pomiędzy małymi oazami i wybrzeżem Zatoki Perskiej. Jedynym źródłem utrzymania było dla nich poławianie pereł i ryb. Pół wieku temu odkrycie ropy naftowej gwałtownie zmieniło tę senną krainę w tętniące życiem centrum handlu i wymiany międzynarodowej. Zjednoczone Emiraty Arabskie są dziś kosmopolitycznym społeczeństwem i oferują mieszankę atrakcji – od ekscytujących miast, słynących z ekskluzywnych rozrywek i spektakularnej architektury, przez urokliwe wysepki i pustynne osady, aż po nieliczne, ale starannie zachowane zabytki dokumentujące dawny styl życia i kulturę beduinów. Warto poznać kraj zapatrzony w przyszłość, wdrażający technologie, które Europie się jeszcze nie śniły. 1. Zapomnij o samochodzie Choć ropa jest tańsza od wody, autostrady jak spod igły, a przed każdą willą stoi kilka luksusowych aut, wypożyczenie samochodu lub wykupienie wycieczki z kierowcą kosztuje tu krocie. Podobnie jak kurs taksówką, bo tutejsze miasta są rozległe. Lepiej trzymać się autobusów i zaoszczędzić kilkaset złotych dziennie. W Dubaju i Abu Zabi przejażdżka autobusem miejskim, kursującym pomiędzy atrakcjami, będzie kosztowała 3 zł. Trasy i przystanki są dobrze opisane, a pojazdy klimatyzowane. 2. Jedz u Hindusów Cztery dekady temu pustynne Emiraty zajmowała garstka mieszkańców – teraz miasta pęcznieją, wypełniają je zagraniczni imigranci. Miliony przyjezdnych m.in. z Indii, Syrii czy Libanu współtworzą kulturę młodego państwa. Oni też najlepiej i najtaniej karmią. Zamiast restauracyjnych żyrandoli radzę wypatrywać mrugających między budynkami neonów z napisem „cafeteria“ albo „bistro“. W małych, otwartych do późna lokalach humus, biriani czy szoarma będą świeże, pyszne i doprawione przyjacielską pogawędką. fot. Shutterstock 3. Daj się zaprosić Ekskluzywne pakiety wycieczek na piaskowe bezdroża to obietnica przejażdżek na quadach, wielbłądach i kawy pitej pod gwiazdami. Ale esencją kultury beduińskiej jest raczej gościnność i hojność wobec przybyszów. Można ich doświadczyć choćby przy posiłku czy na jednej z gwarnych miejskich plaż. Mieszkańcy Emiratów są otwarci i chętnie robią użytek ze swych samochodów, by pokazać przyjezdnym to, co najpiękniejsze. Dawniej, gdy obcy zjawiał się w oazie, traktowano go jak członka rodziny. I dziś ugościć kogoś znaczy tyle, co wziąć za niego odpowiedzialność. 4. Kupuj u niedużych Dubai Mall – największe centrum handlowe świata – oszałamia rozmiarami. Wybór towarów jest tu ogromny, ale lepiej nie wyjmować tam portfela z kieszeni. Podobnie jak w innych centrach handlowych. Bogate tradycje arabskiego handlu warto podziwiać na sukach, czyli tradycyjnych targach. Nieduże targowiska oraz rodzinne sklepy, wyspecjalizowane w przyprawach, rękodziele czy wielbłądzim mięsie, trwają mimo przeciwności, wciśnięte pomiędzy nowoczesne wieżowce. Tam można i należy negocjować. 5. Idź śladem Zajida Twórca Zjednoczonych Emiratów Arabskich, szejk Zajid ibn Sultan Al Nahajjan, jest patronem wszystkich najważniejszych zabytków i instytucji w państwie. A ponieważ był entuzjastą edukacji i pielęgnowania lokalnego dziedzictwa, zadbał o otwartość i dostępność muzeów, uniwersytetów i świątyń. Wizyty w większości z nich są bezpłatne. fot. Shutterstock 6. Czytaj lokalne gazety Kupić je można w sklepach spożywczych i galeriach. Takie tytuły jak Khaleej Times, Time Out Dubai czy darmowy tygodnik Week są doskonałymi przewodnikami po ważnych wydarzeniach. Od konferencji o energii odnawialnej, przez festiwale kulinarne i pokazy wyplatania tradycyjnych koszy, aż po widowiska lotnicze, huczne otwarcia nowych sklepów i imprezy na jachtach. Artykuły pomogą ułożyć plan dnia i nocy, wskazując darmowe atrakcje i promocje w pulsujących życiem miastach.
Zjednoczone Emiraty Arabskie to nie tylko Dubaj! Zobacz niezwykłe miasta przyszłości
O Dubaju mówi się wiele, Abu Zabi i Masdar często pozostają w cieniu. Niesłusznie.
ZOBACZ GALERIĘ >>> Szklane drzwi rozsuwają się, mogę wsiadać. Lśniący zipcar stoi w zatoczce, jakby na mnie czekał. Ruszamy – ja i elektryczny, w pełni zautomatyzowany pojazd korzystający z sił magnetycznych. Podróż do przyszłości będzie krótka – potrwa kilka minut, trasa prowadzi wśród betonowych filarów na poziomie zero. Przemieszczam się bezkolizyjnie tuż pod jednym z najbardziej innowacyjnych miast świata. A dokładniej pod czymś, co stanowi laboratorium lepszej przyszłości. Wychodzę po schodach na zacieniony dziedziniec. Wieje suchy wiatr, mężczyźni przemykają w garniturach, kobiety w abajach. Samochodów nie ma, w Masdarze są zakazane. Podstawową regułą w eksperymentalnym ekomieście jest to, że do ważnych usług i spraw można dotrzeć pieszo. Wszystko zachęca do spaceru: uliczki na tyle wąskie, by część pozostawała zacieniona. Falujące fasady, które przyspieszają pęd wiatrów i przyjemnie chłodzą. Dobrze uwidocznione schody i trudne do znalezienia, celowo ukryte windy. Co kilkadziesiąt metrów – placyki lub dziedzińce z gajem palmowym, fontanną, ławami z recyklingowanego betonu. Cisza, czasem tylko rozmowy, świst wiatru, dzwonki telefonów. Żadnego zgiełku, który od stuleci kojarzymy z miastem. Wszystko to cud – technologicznie zaawansowana oaza na surowej pustyni, 20 km od Abu Zabi, stolicy Zjednoczonych Emiratów Arabskich. W sercu istniejącej części miasta (projekt ogłoszono 10 lat temu, budowa zaczęła się w 2008 r. i postępuje powoli – zrealizowano kilka procent ambitnych założeń), na dziedzińcu, panuje spokój. Grupa kobiet rozłożyła się na poduchach, piją kawę. Furkocze wieża wiatrowa – przechwytuje mknące nad dachami wiatry i ściąga je przez chłodzącą teflonową tubę. Dlatego tu, gdzie siedzę, korzystając z wszechobecnego wi-fi, jest o 10 stopni zimniej niż w centrum Abu Zabi. To jedyne w promieniu wielu kilometrów miejsce, w którym siły natury – palące słońce i pustynne powiewy – stały się sprzymierzeńcami ludzi. Masdar stanął pod odpowiednim kątem – tak by chłodziły go wiatry. Dachy pokryte są panelami zmieniającymi światło w energię. W oknach inspirowane tradycjami arabskimi rzeźbione ekrany – wpuszczają promienie słońca do wnętrza, ale chronią przed nagrzaniem. Lamp potrzeba o połowę mniej niż w zwykłych budynkach. I można obyć się bez klimatyzacji – istny fenomen w kraju dręczonym przez 50-stopniowe upały. Zamiast wieżowców – wyłącznie kilkupiętrowe, gęsto skupione budynki, jak w dawnych arabskich miastach. Każdy z nich to unikatowy okaz architektoniczny. – Masdar rozwija się organicznie, adekwatnie do potrzeb – mówi mi Chris Wan zarządzający rozwojem miasta. – Bierzemy pod uwagę wiele czynników klimatycznych i potrzeby zamawiających. Projektujemy budynki tak, by zużywały jak najmniej zasobów. Stoimy na kaskadowych schodach, które są swego rodzaju bramą do miasta. Obok działa pierwszy w ZEA sklep z organiczną żywnością, kawiarnia, jest i siedziba firmy Siemens – jednej z 300 organizacji, które mają w Masdarze swoje biura. Inne to np. Lockheed Martin, General Electric czy IRENA – Międzynarodowa Agencja Energii Odnawialnej. Wprowadziła się tu przed rokiem, powstał dla niej modelowy kompleks budynków, które nie dość, że zużywają o połowę mniej prądu i wody, to jeszcze produkują energię. – Stawiamy na architekturę pasywną, która wykorzystuje czynniki przyrody na swoją korzyść – wyjaśnia Wan. Ale unika odpowiedzi na pytanie, kiedy Masdar zmieni się z mikrolaboratorium pełnego naukowców i pracowników korporacji w autentyczne miasto. – Nie mam w głowie żadnej daty. Zrównoważony rozwój polega na tym, że odpowiada na potrzeby. Jedną z nich jest opłacalność. Innymi słowy, przyznaje, że do realizacji snu o Masdarze – pierwszym mieście bez dwutlenku węgla – wciąż daleko. Władze Emiratów, świadome wyczerpujących się zasobów ropy, przyszłości upatrują w przemysłach związanych z wiedzą i innowacjami. Ale w tych futurystycznych wizjach kierują się zyskiem, dlatego ostrożnie podchodzą do inwestowania w rozbudowę Masdaru. Rodzące się tu ekojutro jest opowieścią o kompromisach. Tuż po wbiciu łopaty nadszedł globalny kryzys, który spłoszył część inwestorów. Zamiast 50 tys. mieszkańców i 40 tys. ludzi dojeżdżających tu do pracy na razie w mieście żyją 3 tys. osób, w tym zespół instytutu technologicznego. Specjaliści pracują nad pomysłami na zdrowsze, tańsze i szczęśliwsze miasta. Częstymi gość­mi są tu przedstawiciele rządów i korporacji – krążą, oglądają prototypy i próbują zaszczepiać podobne rozwiązania w innych regionach. Masdar pomógł już stworzyć m.in. elektrownie słoneczne w Hiszpanii, Mauretanii i Afganistanie, farmy wiatrowe na Seszelach czy pompy w Omanie. – Nieważne, czy budujesz na pustyni, czy w górach. Wszędzie można stosować naszą filozofię tworzenia infrastruktury współdziałającej z naturą – przekonuje Wan. – Jestem optymistą. Naszą rolą jest zaszczepianie wiary w przyszłość. Wobec zmian klimatycznych ludzkość potrzebuje tysięcy takich miejsc jak Masdar, by przetrwać. Być może część założeń się nie spełni, ale my przynajmniej coś w tej sprawie robimy. Ekstrawagancki kuzyn Opuszczam Masdar miejskim autobusem. Wystarczy wyjść poza obręb tej nowatorskiej enklawy, by poczuć palącą rzeczywistość. Autobus jedzie do Abu Zabi, klucząc wśród willowych dzielnic. Emiratczycy żyją w rozłożystych domach z bujnymi ogrodami i kilkoma samochodami. Symbolem statusu jest wystawny styl życia i nieograniczone korzystanie z zasobów: ludzkiej pracy, paliwa, wody, prądu. Gdy zamożni wyjeżdżają na długie wakacje, nie wyłączają nawet w domach klimatyzacji. Wtaczamy się na autostradę i od razu wpadamy w korek. Abu Zabi, wybudowane błyskawicznie, po tym jak w końcu lat 50. odkryto tu ropę, to siatka szerokich, wielopasmowych alei, wzdłuż których stoją wysokie apartamentowce i biurowce. Większość pozbawiona fantazji, za to hotele – wystawne, olbrzymie, jakby pękały z dumy. Abu Zabi jest posiadaczem największych w ZEA zasobów ropy, ale jako centrum polityczne cierpi na nudę. Przywódcy, chcąc rozbudzić apetyty inwestorów, uruchomili tu projekty powstające wbrew rzeczywistości. Na sztucznie powiększonych wyspach Saadiyat i Yas powstają arabskie kopie globalnych marek: Muzeum Guggenheima, oddział Luwru, tutejsza wersja Hiltona i filia Uniwersytetu Nowojorskiego. Wszystko olbrzymie, oddalone, samotne. Budowa muzeów się ślimaczy, za to tor Formuły 1 oraz park wodny przyciągają w weekendy tysiące ludzi. Raj finansowy nie nadąża z zaspokajaniem potrzeb tych, którzy pragną nie masdarskiej skromności, lecz mocnych wrażeń i niesamowitości. Godzinę drogi stąd leży Dubaj – ekstrawagancki kuzyn statecznej stolicy Emiratów. Tam co wieczór wydarza się to, co jeszcze rano uważano za niemożliwe. Dubaj chce być „naj” – stawia na rozmiar, tempo i świeżość. Wyrastają tam nie tyle budynki, co brawurowe wizje całych dzielnic projektowanych z nieznanym reszcie świata rozmachem. Burdż Chalifa imponuje rekordową wysokością, ale najbardziej zdumiewające są sztuczne Wyspy Palmowe. Pierwsza – Jumeirah – powstała w kilka lat i to z naturalnych materiałów. Do morza zrzucano tony bloków skalnych oraz pompowanego z dna piasku, nurkowie sprawdzali umocnienia, a pomiary satelitarne pomagały uzyskać idealny kształt palmowych liści, które pustynnemu Emiratowi przydały łącznie kilkadziesiąt kilometrów wybrzeża i prestiżową lokalizację dla deweloperów. Na samym czubku palmy stanął luksusowy Atlantis – imponujący pałacowy hotel oferujący gościom baśniowe atrakcje. Pięć dekad temu żyjący w okolicy Beduini żywili się niemal wyłącznie daktylami, a jedynym źródłem ich zarobku było wycieńczające poławianie pereł. Dziś goście relaksują się na stworzonej ludzkimi siłami wyspie, gdzie czekają rozległe apartamenty czy gigantyczne akwarium. Można nurkować wśród rekinów lub delfinów, korzystać z wodnych rozrywek, kupować w luksusowych butikach, jeść w ponad 20 restauracjach i cieszyć się spektakularnymi widokami. Atlantis był jedną z pierwszych ikonicznych budowli Dubaju – miasta, które niemal każdego dnia unieważnia przeszłość i wyznacza nowe standardy. Od otwarcia hotelu minęło osiem lat, a obok niego rośnie już siostrzany, innowacyjny obiekt. Będzie trzykrotnie większy, ale też ultraminimalistyczny, złożony z przeszklonych kubików. Czyżby lekcja z Masdaru zawędrowała na szczyt luksusu? – Oczywiście, uczymy się na doświadczeniach. Utrzymanie budowli na środku morza w ekstremalnym upale, wietrze i wilgoci kosztuje – mówi Serge Zaalof zarządzający hotelem Atlantis. W środku nocy odwiedzamy budowę – w świetle reflektorów pracują spychacze, maszyny leją beton. Nie ma jeszcze fundamentu, ale Zaalof zapewnia: – Za trzy lata przyjmiemy pierwszych gości. Podczas gdy Masdar stopniowo rozsiewa w świecie ideę skromności i prostoty, Dubaj wybucha jak hipnotyzujący fajerwerk. Do połowy lat 60. XX w. żyła w nim garść kupców i poławiaczy, nie było nawet portu ani prądu. Odkrycie ropy przyniosło zyski, które władcy szybko inwestowali w infrastrukturę przyszłości. Imponujące budowle w połączeniu z wolnymi strefami ekonomicznymi szybko zrodziły miasto, które może budzić porównania z jednym tylko miejscem – Nowym Jorkiem. Dziś do pnącego się pod niebo, pozbawionego zahamowań Dubaju ciągnie cały świat – pracują tu migranci z 200 krajów. Współtworzą miasto globalne, które żyje pragnieniem przesuwania granic i pogonią za tym, czego nigdy jeszcze nie było. WARTO WIEDZIEĆ Kiedy lecieć? Najprzyjemniej w listopadzie i grudniu – 25°C i lekkie wiatry. Wiosną i latem: upały ponad 40°C, lepiej więc pozostawać w klimatyzowanych wnętrzach. Jak dotrzeć? Najtaniej z Air Berlin – z przesiadką w Berlinie i Qatar Airlines lub Etihad (1700–1900 zł). Codziennie z Warszawy do Dubaju lata też Emirates. Między Abu Zabi a Dubajem przejechać można autobusem. Podróż: 90 min, ok. 30 zł, bez kontroli paszportowej.W obu miastach jest dobrze rozwinięty transport publiczny. W Dubaju – powolne, ale czyste metro i tramwaje. W Abu Zabi – autobusy. Pojedynczy przejazd: 4–6 zł. Co jeść? Mimo wszechobecnego futuryzmu Abu Zabi karmi tradycyjnie: niedrogie restauracje libańskie, indyjskie i tajskie mieszczą się na parterze w budynkach wzdłuż głównych ulic. Posiłki już od 12 zł. Co kupić? Od największego centrum handlowego świata Dubai Mall po tradycyjne suki i targi tematyczne – okazji do kupowania tu nie brakuje. Z podatku zwolnione są m.in. urządzenia elektroniczne, warto szukać tańszych niż w Polsce komputerów czy smartfonów. Pamiętaj! W ZEA warto powstrzymać się od publicznego okazywania czułości i spożywania alkoholu. W kraju zakazane i zablokowane są też strony internetowe i telewizje prezentujące treści erotyczne. Tekst: Paulina Wilk
Po Mekce i Medynie Wielki Meczet w Abu Dhabi jest największy na świecie.
Pomysł jego budowy zrodził się w głowie szejka Zayeda bin Sultana Al Nahyan, pierwszego prezydenta Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Chciał on, żeby powstało miejsce, które będzie jednoczyć wszystkich Muzułmanów. Przy realizacji tej wizji przez 12 lat pracowało 3,5 tys. robotników. Ale efekt jest oszałamiający. Meczet szejka Zayeda to jedna z najwspanialszych budowli na świecie. Nowoczesna i tradycyjna jednocześnie. Meczet ukończono w 2007 roku, kosztował 550 mln dolarów. Ma prawie 22,5 tys. m kw powierzchni, co oznacza, że pomieściłby 5 boisk piłkarskich. Na jego budowę zużyto 33 tys. ton stali i 250 tys. m 3 cementu. Ma 1048 kolumny i 82 kopuły, z których największa - główna ma 85 metrów wysokości i prawie 33 średnicy, co czyni ją największą na świecie. 4 minarety strzelają w niebo na 107 metrów. Może się w nim jednocześnie modlić 41 tys. wiernych. Fot. Shutterstock Wykończony jest pochodzącymi z Grecji, Włoch, Macedonii, Indii białymi marmurami. 7 kryształowych żyrandoli, większość wykonano z kryształów Swarovskiego. Główne drzwi do meczetu są szklane i mają wysokość 12,2 metra i 7 metrów szerokości. Fot. Shutterstock Podłogę przykrywa dywan o powierzchni 5625 m kw. Pracowało nad nim 1300 irańskich tkaczy, którzy zużyli 35 ton wełny i 12 ton bawełny. Ma 25 kolorów, z których dominujący jest zielony, ulubiony kolor szejka. Fot. Shutterstock
Świąteczne jarmarki kojarzą się z zimową aurą i pruszącym śniegiem. A gdyby tak dla odmiany udać się na południe i spędzić czas na targu w blasku słońca?
Tradycyjnie w Barcelonie Jednym z najstarszych i najbardziej uznanych jarmarków bożonarodzeniowych w Barcelonie jest Fira de Santa Llúcia. W dawnych czasach znajdował się tam rynek, na którym można było kupić m.in. materiały do budowania szopki bożonarodzeniowej, a w szczególności mech, znaleziony na schodach kościoła. Koszt przelotu do Barcelony z Warszawy: 690 zł* Królewski sezon przedświąteczny W Księstwie Monako jarmark bożonarodzeniowy na Lazurowym Wybrzeżu zachwyca wyśmienitymi przysmakami i ogromnym wyborem prezentów świątecznych. Po udanych zakupach można przespacerować się ulicą udekorowaną klimatycznymi lampionami i modelami kolejek, a na koniec wsiąść na diabelski młyn i zobaczyć piękną panoramę. Koszt przelotu do Nicei z Warszawy: 861 zł* Majorka w innej odsłonie Od 5 do 8 grudnia w Palmie, uznawanej za stolicę Majorki, odbywa się tradycyjny jarmark bożonarodzeniowy. Jak przystało na miasto kojarzone z zabawą do rana, świąteczne stoiska można odwiedzać tam każdego dnia od południa aż do północy. Koszt przelotu do Palma de Mallorca z Warszawy: 1094 zł* Niech żyje Hiszpania... na Teneryfie Od 2007 roku jarmark bożonarodzeniowy w Santa Cruz odbywa się na Plaza de la Concepción naprzeciwko kościoła Iglesia de la Concepción. Na pięknie udekorowanych straganach pełno jest świątecznych drobiazgów, dzięki którym jarmark to idealne miejsce nie tylko do cieszenia się niezwykłą atmosferą, lecz również do wyszukiwania prezentów na ostatnią chwilę. Koszt przelotu na Teneryfę z Warszawy: 814 zł* Świąteczne noce arabskie „Świąteczny festiwal w Dubaju” odbędzie się w tym roku już po raz trzeci. Wielkie świąteczne wydarzenie będzie miało miejsce od 11 do 13 grudnia w amfiteatrze. Podczas zakupów albo kolacji w jednej ze znakomitych restauracji, warto wypatrywać miejscowych celebrytów. Koszt przelotu do Dubaju z Warszawy: 1232 zł* Grüezi Abu Zabi Od 4 do 7 grudnia w Abu Zabi (na plaży Rotana) odbywa się… „Szwajcarski jarmark bożonarodzeniowy”, gdzie goście witani są słynnym „Grüezi”. Jego główną atrakcją są codzienne występy jednego z najpopularniejszych szwajcarskich zespołów folklorystycznych „Original Appenzeller Streichmusik Alder”. Koszt przelotu do Abu Zabi z Warszawy: 1909 zł* Tyle świątecznej atmosfery, ile wytrzymasz Niespodzianką może okazać się fakt, że największy bożonarodzeniowy jarmark, czyli „Santa's enchanted forest”, ma miejsce w Miami. Od 30 października do 4 stycznia odwiedzający mogą nie tylko przebierać wśród niezliczonych świątecznych dekoracji i prezentów, ale również zobaczyć jedno z licznych przedstawień, rozerwać się w wesołym miasteczku, a nawet odwiedzić… ogród zoologiczny. Koszt przelotu do Miami z Warszawy: 2368 zł* Niemieckie święta w Afryce Orzeźwiające napoje, stragany ze świątecznymi podarunkami i niemieckie specjały – wszystko to można znaleźć na licznych bożonarodzeniowych jarmarkach w… Kapsztadzie, drugim co do wielkości mieście Afryki Południowej. Koszt przelotu do Kapsztadu z Warszawy: 2947 zł* Święta z certyfikatem „fair trade” W australijskim mieście Melbourne na Placu Federacji gości wyjątkowy jarmark bożonarodzeniowy, na którym sprzedawane są upominki i pamiątki sygnowane certyfikatem sprawiedliwego handlu. Od początku grudnia można spacerować m.in. po małym „lesie” składającym się z około 150 drzew na placu Fair@square. Koszt przelotu do Melbourne z Warszawy: 4477 zł* Świąteczna parada na hawajskich plażach Na Hawajach nie ma co prawda tradycyjnego bożonarodzeniowego jarmarku, za to sezon świąteczny otwierany jest co roku paradą na łodziach. „Festiwal świateł”, który odbywa się 20 grudnia, jest niezapomnianym przeżyciem i tworzy wyjątkowy klimat na zbliżające się dni świętowania, a większość turystów wraca do domu z pamiątkową koszulką z wydarzenia. Koszt przelotu do Honolulu z Warszawy: 5629 zł* *Ceny lotów podane zostały zgodnie z wyszukiwaniami z 20.11.2014 na loty w okresie od 5 do 7 grudnia, o ile nie wspomniano inaczej. Ceny lotów dla następujących miast odnoszą się do innych dat: Dubaj od 12 do 14 grudnia, Honolulu od 19 do 21 grudnia. Podane ceny to koszt przelotu w obie strony z lotniska w Warszawie. Ceny i dostępności biletów mogą ulec zmianie, a loty zostać wyprzedane.
Pomysł na przewodnik Grand Prix Formuły 1
Do niedawna w Polsce mało kto interesował się Formułą 1. Sukcesy Roberta Kubicy sprawiły jednak, że królowa sportów motorowych stała się naszą kolejną, po skokach narciarskich, dumą narodową.
Każdy, kto śledzi zmagania kierowców F1 przed ekranami telewizorów, w końcu zapragnie zobaczyć je na żywo. Jednak te najbliższe, czyli Grand Prix Węgier (na Hungaroringu) czy Niemiec (na Nurburgringu), szybko nam się znudzą. Tak jak nudzą się kierowcom i możnym tego świata. Dlatego coraz więcej imprez odbywa się w Azji, na Bliskim Wschodzie. Aż korci, żeby się tam wybrać, tym bardziej że w większości są to tory nowe, o doskonałej infrastrukturze i świetnym zapleczu, jak restauracje, parki rozrywki, kina, plaże, baseny. Sezon 2009 kusi do zwiedzania całego świata – kierowcy F1 będą się ścigać w 17 krajach na czterech kontynentach. Za rok ruszą też po Grand Prix Indii oraz Korei Południowej. Niestety, nikt nawet nieśmiało nie przebąkuje o podobnej inwestycji w Polsce. Budowa obiektu F1 z pełnym zapleczem kosztuje od 100 do 500 mln dolarów. Tor musi być tak zaprojektowany, by wyścig był jak najbardziej emocjonujący i ale też bezpieczny. Dlatego Fédération Internationale de l’Automobile (FIA) rezygnuje ze starych konstrukcji na rzecz cacek wybudowanych w Azji i na Bliskim Wschodzie. Decyzja ta uchroniła, przynajmniej w pewnym stopniu, Formułę 1 od skutków kryzysu finansowego. Na następnych stronach przedstawiamy przegląd najciekawszych torów F1 na świecie. Co to jest ? ■ Formuła 1 (F1) to prowadzony co roku cykl najbardziej prestiżowych międzynarodowych wyścigów samochodowych (Grand Prix) na świecie. Pierwsze zawody zostały rozegrane w 1950 r. ■ F1 jest też nazwą klasy aut biorących udział w wyścigach. Wszystkie parametry dopuszczanych na tor bolidów są rygorystycznie określone. Nadwozie jest otwarte, kabina ma tylko jedno miejsce. ■ Formuła 1 (wymowa „jeden”) w Polsce często jest błędnie określana jako „formuła pierwsza”. Złe tłumaczenie wprowadza zamieszanie, bo Formula 1st (czyli „formuła pierwsza”) to seria wyścigów, które nie mają nic wspólnego z Formułą 1. Sepang International Circuit (1999 r.) Malezja Długość toru: 5,543 km Zakręty: 15 Rekord okrążenia: 1:34,223 (Juan Pablo Montoya, Williams, 2004) Tor w Malezji to jeden z najciekawszych obiektów tego typu na świecie. Dla nas jest ważne, że to właśnie tam Robert Kubica osiągnął jeden z najlepszych ubiegłorocznych wyników, kończąc wyścig na drugiej pozycji. Szerokie proste na Sepang International umożliwiają częste wyprzedzanie, a dość wąskie zakręty wymagają sporej koncentracji. Jedną z większych atrakcji na torze Sepang jest kapryśna pogoda – potrafi zmienić scenariusz każdego wyścigu. W tropikalnym upale może w ciągu kilku minut spaść rzęsista ulewa, która po kolejnych kilku minutach ustaje. W takich warunkach na mokrym torze przyczepność tracili tu najlepsi: Michael Schumacher i Rubens Barichello (obaj w 2001 r.). Malezyjczycy chcieliby także, by ich tor był równie niezwykły jak tor w Singapurze (strona 104) i dlatego w tym roku zaproponowali wyścig wieczorny, przy sztucznym oświetleniu. Na razie jednak nie wiemy, czy do tego dojdzie – być może władze F1 mają podpisaną z Singapurem umowę na wyłączność organizowania wieczornych zawodów. W ubiegłym roku Bernie Ecclestone, w młodości średniej klasy kierowca wyścigowy, teraz prawdziwy pan i władca Formuły 1 (jego majątek szacowany jest na 2,5 mld funtów, z czego większość pochodzi ze sprzedaży praw telewizyjnych do transmisji z Grand Prix F1), sugerował wyłączenie Malezji z kalendarza wyścigów. Nie kwestionował samego toru, którego zaplecze techniczne należy do jednych z najlepiej przygotowanych na świecie. Tor wymaga wprawdzie drobnych poprawek, ale podstawowym zarzutem było najbliższe otoczenie kompleksu. W pobliżu Sepang znajduje się wysypisko śmieci, a okoliczna infrastruktura jest już przestarzała. Ostatecznie, po zapewnieniach malezyjskiego rządu, że jeszcze przed tegorocznym Grand Prix Malezji wprowadzone zostaną niezbędne inwestycje i zmiany, udało się przedłużyć kontrakt na rozgrywanie zawodów do 2015 r. Shanghai International Circuit (2004 r.) Chiny Długość toru: 5,451 km Zakręty: 16 Rekord Okrążenia: 1:32,238 (Michael Schumacher, Ferrari, 2004) Budowa toru w Szanghaju trwała zaledwie półtora roku. Pracowało przy niej przez 24 godziny na dobę niemal trzy tysiące robotników. Koszt inwestycji wyniósł pół miliarda dolarów. Autorem projektu był oczywiście Niemiec Hermann Tilke, od kilkunastu lat monopolista w dziedzinie tworzenia najlepszych torów F1. Jego nazwisko jest gwarancją sukcesu. Chińczycy już wcześniej próbowali dołączyć do grona gospodarzy Grand Prix. Pierwszy tor wybudowali w 1999 r., jednak jego plan nie wyszedł spod ręki architekta rekomendowanego przez FIA, w związku z czym nie zyskał atestów dopuszczających go do kalendarza F1. Pierwsze Grand Prix Chin odbyło się dopiero na Shanghai Circuit. Kierowcy lubią się na nim ścigać. Jest zrobiony ze sporym rozmachem, a trybuny mogą pomieścić największą na świecie liczbę widzów (200 tys.). Tor jest przy tym bardzo wymagający i szybki. Na kilku prostych bolidy osiągają prędkości ponad 300 km/godz. Zawody w 2007 r. źle wspominają dwaj młodzi kierowcy, Lewis Hamilton i Kubica. Hamilton walczył o pierwszy tytuł mistrzowski, ale wyjeżdżając z alejki serwisowej, zjechał na pobocze i zakopał się w żwirze, co zniweczyło jego plany. W tym samym roku wyścigu nie ukończył Kubica, któremu popsuła się hydraulika w BMW. Na szczęście Szanghaj pozostawia też dobre wspomnienia. W ubiegłym roku Kubica wyścig zakończył tam jako szósty. Bahrain International Circuit (2004 r.) Bahrajn Długość toru: 5 411 km Zakręty: 15 Rekord okrążenia: 1:30, 252 Michael Schumacher, Ferrari 2004 Przeciwników przenoszenia Grand Prix na Wschód nie brakowało. Znalazł się jednak skuteczny argument, który przekonał nawet najbardziej opornych: pieniądze. Choć w porównaniu z torem szanghajskim można stwierdzić, że ten w Bahrajnie był dość tani – kosztował „zaledwie” 150 mln dolarów. Powstawanie kolejnych torów poza Europą zwiastuje zmianę europocentrycznego nastawienia szefów F1. Grand Prix Bahrajnu w 2004 r. było pierwszym w historii F1 wyścigiem rozgrywanym na Bliskim Wschodzie. I jednocześnie zostało uznane przez Fédération Internationale de l’Automobile za najlepiej zorganizowane Grand Prix w 2004 r. Co ciekawe, na kilka miesięcy przed imprezą władze Bahrajnu występowały do Berniego Ecclestone’a z prośbą o usunięcie jej z kalendarza wyścigów z obawy przed kompromitacją, że nie uda im się zdążyć z przygotowaniami toru. Nawierzchnia jest dość śliska z powodu pustynnego piasku nawiewanego na asfalt. Ale szerokie proste i zakręty, szerokie pasy bezpieczeństwa sprawiają, że kierowcy mogą tutaj iść na całość. Dzięki asfaltowej strefie bezpieczeństwa (a nie trawiastej, piaskowej czy żwirowej, jak na starszych torach) kierowcy, którzy wypadają z trasy, nie tracą cennych punktów za drobne błędy. W ostatnich latach na tym torze wygrywali Michael Schumacher, Fernando Alonso i Felipe Massa. Co ciekawe, zwycięzcy, stojąc w Bahrajnie na podium, nie strzelają korkami od prawdziwego szampana. Alkohol w muzułmańskim kraju co prawda nie został zakazany, jednak jego spożywanie jest źle przyjmowane. Dlatego kierowcy otwierają butelki z napojami bezalkoholowymi. Circuit de Monaco (1950 r.) Monako Długość toru: 3,340 km Zakręty: 18 Rekord Okrążenia: 1:14,439 (Michael Schumacher, Ferrari, 2004) Uliczny tor w Monako to nie tylko jedna z najbardziej emocjonujących i prestiżowych eliminacji w kalendarzu Grand Prix F1, ale także jeden z najważniejszych wyścigów samochodowych na świecie. Stawiany jest w jednym szeregu z Indianapolis 500 czy 24-godzinnym Le Mans. Odbywały się tu pierwsze w historii wyścigi Formuły 1 i chyba nikt nie wyobraża sobie kolejnych lat bez tego punktu programu. Nawet jeśli już wszystkie inne Grand Prix wyniosą się z Europy, można być pewnym, że Grand Prix Monako pozostanie. Tor w Monako jest najkrótszy, najbardziej skomplikowany i najtrudniejszy spośród wszystkich tras Formuły 1. Każdy zespół chce się tu pokazać z jak najlepszej strony. W ubiegłym roku Robertowi Kubicy udało się zająć tu drugie miejsce. Trasa przebiega ulicami, które na co dzień służą mieszkańcom miasta do jazdy zwykłymi autami. Niemal 3,5-kilometrowy odcinek wyłączany jest z ruchu na sześć tygodni przed planowanym wyścigiem, by ustawić odpowiednie bandy, barierki i zabezpieczenia. Sprzątanie po całej imprezie trwa kolejne 3 tygodnie. Z powodu niespełna 2-godzinnego wyścigu przez ponad dwa miesiące w roku główne ulice Monte Carlo są wyłączone z ruchu. Mieszkańcy jednak nie widzą w tym nic nadzwyczajnego. Może dlatego, że wśród nich znajdują się też kierowcy F1 (korzystne przepisy podatkowe przyciągnęły tu wielu z nich). Jazdę w Monako utrudniają niezwykle ciasne zakręty, na których bolidy muszą zwalniać do 50 km/godz. oraz proste, takie jak ta wiodąca przez słynny tunel, gdzie prędkości dochodzą do 300 km/godz. Charakterystyka aerodynamiczna tunelu sprawia, że bolidy tracą nawet do 30 proc. docisku aerodynamicznego, który mają na otwartej przestrzeni. Dodatkowo wąska trasa utrudnia wyprzedzanie. Takie warunki wymagają wprowadzenia bardzo specyficznych zmian w autach i są sprawdzianem dla mechaników. Podczas Grand Prix Monako kierowca zmienia bieg średnio raz na dwie sekundy. Tor najczęściej służy zespołom do prezentowania nowinek technicznych. Yas Marina Circuit (2009 r.) Abu Zabi Długość Toru: 5,520 km Zakręty: 20 Rekord okrążenia: brak W tym roku odbędzie się inauguracja Grand Prix Abu Zabi w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Właśnie tam rozstrzygnie się walka o mistrzostwo świata – ostatni wyścig sezonu. Yas Marina ma przypominać połączenie dwóch torów europejskich: części portowej toru w Monako oraz fragmentu belgijskiego toru Spa-Francorchamps. Budowa tego obiektu nie jest jeszcze ukończona, więc trudno mówić o całkowitych kosztach inwestycji. Jednak mimo rozmachu, z jakim arabscy szejkowie realizują swoje projekty, prawdopodobnie trudno będzie im przebić kwotę za tor w Szanghaju. Nie ulega jednak wątpliwości, że i tutaj koszty będą spore: tor położony jest na wyspie oddalonej od stolicy Abu Zabi o około 30 km. Poza torem powstaje tu jedna z najciekawszych infrastruktur. Budowane są: hotele, marina, nowe plaże i baseny. Zapowiada się istny raj dla co majętniejszych kibiców. Marina Bay Street Circuit (2008 r.) Singapur Długość toru: 5,067 km Zakręty: 23 Rekord okrążenia: 1:45,599 (Kimi Räikkönen, Ferrari, 2008) Pierwsze Grand Prix w Singapurze w ubiegłym roku było wyjątkowe przede wszystkim dlatego, że kierowcy po raz pierwszy w historii F1 ścigali się w nocy. Cały tor na dystansie ponad 5 km został dokładnie oświetlony specjalnymi diodami LED i lampami, które nie rzucały cienia i nie oślepiały kierowców. Organizację tego Grand Prix próbowały zablokować władze Malezji. Ich zdaniem tor Sepang, oddalony zaledwie o 300 km od nocnego toru Marina Bay, straciłby na atrakcyjności. Wyrażały też obawy, że taka konkurencja może tym dwóm państwom nie wyjść na dobre. Na szczęście już po imprezie głosy sprzeciwu umilkły – okazało się, że te wielkie zawody zupełnie sobie nie szkodzą. Bardzo kręty i szybki tor przypadł do gustu kierowcom. Wielu z nich lubi ścigać się w miastach, a nocne wyścigi jeszcze bardziej podnoszą poziom adrenaliny. Jazda w centrum 4,5-milionowej metropolii z prędkościami powyżej 300 km/godz. jest widowiskowa i sprzyja popularności F1. Utrudniają ją potworny upał i nierówna nawierzchnia (przez nią bolidy odrywają się od asfaltu, co pogarsza ich właściwości aerodynamiczne i skuteczność hamulców). Tor Marina Bay zyskał sobie sławę niewybaczającego błędów. Po wypadkach i stłuczkach aż trzech kierowców musiało wycofać się z wyścigu (Nelson Piquet Junior, Adrian Sutil i Kimi Räikkönen). Natomiast ferrari prowadzone przez Felipe Massę wyjechało z pit-stopu z fragmentem dystrybutora paliwa, o którym zapomnieli mechanicy. Istanbul Park (2005 r.) Turcja Długość toru: 5 338 km Zakręty: 14 Rekord okrążenia: 1:24.770 (Juan Pablo Montoya, McLaren-Mercedes, 2005) Gdy cztery lata temu Formuła 1 trafiła do Turcji, nikt się nie spodziewał, że zadomowi się tu na dłużej. A jednak okazało się, że i kierowcy, i organizatorzy imprezy polubili Stambuł. Jeździ się tutaj w ruchu przeciwnym do wskazówek zegara (tak jak w Singapurze i Brazylii). Według Berniego Ecclestone’a to najlepszy tor F1 na świecie. Jednak po wyścigu w 2006 r. organizacja dalszych Grand Prix w Turcji wisiała na włosku. Okazało się, że nagrodę dla zwycięzcy Grand Prix wręczał Mehmet Ali Talat, który został przedstawiony jako prezydent Tureckiej Republiki Cypru Północnego, państwa uznawanego tylko przez Turcję. Za próbę wmieszania FIA w sprawy polityczne wymierzono organizatorom 5 mln dolarów kary. Trybuny toru w Stambule mogą pomieścić nawet 155 tys. kibiców. Rekord osiągniętej prędkości: niemal 330 km/godz. Tor jest bardzo bezpieczny, widowiskowy i wyjątkowo malowniczo położony. Jego projektant, oczywiście Hermann Tilke, wykorzystał atrakcyjne ukształtowanie terenu. Trasa opada i wznosi się wszędzie, gdzie to tylko możliwe. Niektóre z zakrętów przypominają te z najsłynniejszych torów na świecie. Znajdziemy tu zapożyczenia z toru Interlagos, Laguna Seca czy Spa-Francorchamps. Na ósmym z kolei zakręcie w Stambule kierowcy przez nieco ponad cztery sekundy poddawani są przeciążeniu rzędu 5 G! Wielu zawodników nie utrzymuje na nim swoich bolidów, ponieważ cztery mniejsze wiraże tworzą tam jeden duży zakręt. Podczas inaugurującego wyścigu w 2005 r. na dwa okrążenia przed końcem właśnie w tym miejscu z trasy wypadł walczący o mistrzowski tytuł Juan Pablo Montoya, oddając zwycięstwo Kimiemu Räikkönenowi. Od trzech lat królem tureckiego toru jest Felipe Massa, który wygrywa tutaj walkę o pole position, a także sam wyścig. Bezpieczeństwo Kierowcę chroni: ■ konstrukcja nadwozia (tzw. monocoque) z włókien węglowych, ■ ognioodporne ubranie wytrzymujące przez 35 sekund temperaturę 850 stopni Celsjusza, ■ kask, którego nie przedziurawi pocisk wystrzelony z prędkością 500 km/godz., ■ system HANS utrzymujący głowę kierowcy w pozycji pionowej przy uderzeniu czołowym, co chroni szyjny odcinek kręgosłupa przed urazem, ■ wymiana żwirowego pobocza w starszych torach na asfaltowe, by samochody łatwiej wytracały na nim prędkość; na asfaltowej nawierzchni maleje też ryzyko niebezpiecznego koziołkowania bolidu, ■ w starych torach proste stalowe bariery obudowane ścianami opon zastępuje się specjalnymi barierami pochłaniającymi energię uderzenia. Przewinienia: Falstart, przekroczenie dopuszczalnej prędkości w alei dojazdowej do pit-stopów i przy samych boksach (maksymalna prędkość 80 km/godz.), rozmyślne blokowanie szybszego kierowcy, skracanie trasy przejazdu, celowe spowodowanie wypadku (którego można było uniknąć). Kary. Sędziowie mają w swoim arsenale dwie podstawowe kary: drive-through oraz stop & go. Drive-through polega na przejechaniu przez boksy z zachowaniem obowiązującego ograniczenia prędkości, natomiast stop & go wymusza na kierowcy 10-sekundowy postój w jego boksie. Trasa: Wyścig rozgrywany jest na dystans 305 – 320 km (jedynym wyjątkiem jest Monako – tor ma 260 km) i nie może trwać dłużej niż dwie godziny. Taki wymóg czasowy narzuciły stacje telewizyjne, które wykupiły prawa do transmisji F1. Pit-Stop. Tutaj z czasem walczą mechanicy: tankowanie samochodu (12 litrów na s); zmiana opon (3,5 s); czyszczenie szybki w kasku kierowcy i wymiana uszkodzonych części nadwozia (mniej niż 10 s). Silnik F1. Ma pojemność 2,4 litra, waży minimum 95 kg. Jego moc szacowana jest obecnie na około 700–750 KM. Obroty dochodzą do 19 tys. na minutę. Zakazane są jakiekolwiek formy doładowania. Bilety. Formuła 1 zaczyna się najczęściej już w piątek dwiema sesjami treningowymi, poranną i popołudniową. Następny dzień rozpoczynają przygotowania do kwalifikacji, które zaczynają się o godzinie 13.00 lub 14.00. Niedzielny wyścig rusza o 14.00, a wraz z nim rosną emocje. Jeśli chcemy w pełni cieszyć się jego atmosferą, musimy się wykosztować. ■ Ceny są zróżnicowane i zależą głównie od lokalizacji trybuny na torze. Trzydniowy karnet na miejsca w pobliżu zakrętu Parabolica na włoskim torze Monza kosztuje 180 euro, a na lepszej trybunie przy prostej startowej nawet dwukrotnie więcej. Bogatsi kibice mogą również poznać F1 od kuchni i wybrać opcję z wycieczką po paddocku i z wyjściem w okolice pit lane. ■ Najtańsze dla nas są oczywiście Grand Prix Węgier i Grand Prix Niemiec (najniższe koszty dojazdu). Bilety kosztują minimum 100 euro (z reguły miejsca stojące), ale żeby móc zobaczyć choć fragment wyścigu, trzeba zapłacić przynajmniej dwukrotnie więcej. ■ Warto też decydować się na miejsca niedaleko telebimów, bo tylko one pozwolą nam śledzić przebieg całego wyścigu. Najdroższe bilety obowiązują na miejscach, z których widać pit-stopy i prostą startową. Ich ceny podaje się w tysiącach euro. ■ Bilety najlepiej zamawiać za pośrednictwem stron internetowych każdego z torów F1. Można też skorzystać ze stron firm specjalizujących się w sprzedaży biletów na Grand Prix. Często organizują one nie tylko bilety, ale także przelot i hotel. www.gptt.pl, www.obp.com.pl Kalendarium F1 na rok 2009 1. Grand Prix Australii 29.03. 2. Grand Prix Malezji 5.04. 3. Grand Prix Chin 19.04. 4. Grand Prix Bahrajnu 26.04. 5. Grand Prix Hiszpanii 10.05. 6. Grand Prix Monako 4.05. 7. Grand Prix Turcji 07.06. 8. Grand Prix W. Brytanii 21.06. 9. Grand Prix Niemiec 12.07. 10. Grand Prix Węgier 26.07. 11. Grand Prix Europy 23.08. 12. Grand Prix Belgii 30.08. 13. Grand Prix Włoch 13.09. 14. Grand Prix Singapuru 27.09. 15. Grand Prix Japonii 04.10. 16. Grand Prix Brazylii 18.10. 17. Grand Prix Abu Zabi 01.11.
Już na lotnisku zderzamy się z wielkimi pieniędzmi. Pełno tu biznesmenów w świetnie skrojonych garniturach najlepszych marek, Arabów w nieskazitelnie białych, tradycyjnych strojach, ze złotymi sygnetami na palcach.
Na stopach mają zazwyczaj klapki, co trochę kłóci się z europejskim poczuciem elegancji, ale tu wydaje się być czymś jak najbardziej normalnym. Lotnisko oferuje marhabę – usługę polegającą na przywitaniu pasażera i przeprowadzeniu go z bagażem przez halę do taksówki, z pominięciem kolejek do odprawy paszportowej. Można więc od razu, za pieniądze (od 21 USD), poczuć się jak VIP. Przed lotniskiem naszą uwagę przykuwają rollsroyce’y, hummery, porsche, najnowsze modele mercedesów i audi. Upewniamy się, że jesteśmy w jednym z najbogatszych miast świata. Bogactwo aż kłuje w oczy i tylko gorące powietrze, które uderza po wyjściu z klimatyzowanego budynku, przypomina, że znajdujemy się na pustyni. Mieszkamy przy Dżumajra (Jumeirah) Beach, w jednym z wielu hoteli mających plażę, baseny, restauracje i spa. Śniadanie jest iście międzynarodowe: od jajek w każdej postaci, po sushi, mleko wielbłądzie, humus i szampan. Przy stolikach siedzi trochę biznesmenów, ale większość to turyści. Słychać angielski, rosyjski, francuski, włoski. Dubajj stał się modnym miejscem na spędzanie wakacji. W sezonie rezerwacje trzeba robić z parotygodniowym wyprzedzeniem! Piasek na plaży jest wysterylizowany przez słońce, morze ma łagodne dno, a przezroczysta woda jest tak ciepła, że przy zanurzeniu prawie nie czuć różnicy temperatur. Na niebie nie widać ani jednej chmury i można by to miejsce nazwać rajem dla turystów, ale takich lubiących... cywilizację. Wzdłuż plaży za rzędem hoteli wznosi się betonowa dżungla – drapacze chmur, każdy po 30–40 kondygnacji, a w nich tysiące luksusowych apartamentów. Patrzę na te setki pięter, tysiące okien, miliony zainwestowanych dolarów i czuję, że ogrom tego przedsięwzięcia poraża mnie. A to przecież tylko jedno z wielu osiedli powstających w tym mieście. Z naszej plaży widać Palmę Dżumajra, pierwszą sztuczną wyspę w kształcie palmy usypaną na morzu i już okrzykniętą kolejnym cudem świata. Na 17 odnogach-liściach i otaczających je wyspach buduje się 1 500 willi, 2 500 apartamentów, 32 hotele, centra handlowe, parki wodne – jednym słowem całe miasto. To najmniejsza z trzech wysp-palm powstająca u wybrzeży Dubajju. Druga, o 40 proc. większa, to Dżabal Ali, jej budowa ma zostać ukończona w połowie 2008 r. Z morza już wyłania się kolejna – Da’ira – która ma być 10-krotnie większa od Dżumajry. To nie wszystko. Pomiędzy nimi wyrasta następny kompleks nazwany The World (Świat), a to dlatego, że wysepki oglądane z góry będą przypominały mapę świata. Zastanawiam się, czy znajdzie się tylu chętnych na zamieszkanie w apartamentach w kraju co prawda tolerancyjnym wobec przyjezdnych, ale jednak bardzo islamskim, gdzie nie-Emiratczycy nie mają żadnego wpływu na to, co się dzieje. W Dubajju nie ma wyborów, rządy sprawują szejkowie, a najwyższe stanowiska w państwie są obsadzone przez członków rodziny szejka Mohammeda. Po południu zabiera nas z hotelu znajoma Brazylijka. Lesiane to prawdziwa ekspatka – jej mąż pracuje w dużym koncernie i jest „przerzucany” w różne części świata: na Kubę, do Londynu, Kamerunu, Szanghaju. Teraz mieszkają w Dubajju. Dzielę się z nią pierwszymi wrażeniami. Uśmiecha się i mówi, że choć trudno w to uwierzyć, jeszcze pięć lat wcześniej wokół mojego hotelu była pustynia, a teraz rośnie las domów. Rozważa z mężem kupienie apartamentu w tym rejonie – to ponoć świetna inwestycja. W ogóle w Dubajju ciągle mówi się o pieniądzach i zyskach, nawet nad hotelowym basenem słychać rozmowy biznesmenów – co chwila padają pięcio- lub sześciocyfrowe liczby. Jedziemy do centrum handlowego Mall of the Emirates. Termometr na zewnątrz samochodu wskazuje 35oC, jest listopad. Latem temperatura dochodzi do 48oC. W Mall of the Emirates mieszczą się sklepy sieciowe znane z Europy, tyle że obok nazw angielskich śmieszą arabskie „robaczki”, przypominające, gdzie naprawdę się znajdujemy. Centrum jest tak duże, że łatwo się w nim zgubić, ale też dać ogarnąć szałowi zakupów. Dzięki strefie bezpodatkowej ceny wielu artykułów są naprawdę atrakcyjne, poza tym jest absolutnie wszystko, od elektroniki po kosmetyki. Dubajj ma niemal 50 centrów handlowych! Docieramy do głównej atrakcji – sztucznego stoku narciarskiego znajdującego się przy Mall of the Emirates, otwartego w 2005 r. Ma kształt litery L, długość 400 m, szerokość 80 m, a różnica wysokości wynosi 85 m. Przez szybę widać ludzi w kombinezonach jeżdżących na nartach! Jest prawdziwy wyciąg krzesełkowy, a w połowie góry „schronisko”, gdzie można się ogrzać przy filiżance gorącej czekolady. Wszystko to wygląda tak surrealistycznie, że patrzymy z niedowierzaniem. Oczywiście nie możemy „odpuścić” takiej atrakcji. Za dwie godziny z wypożyczeniem nart, butów i kombinezonu zapłaciliśmy 150 dirhamów (ok. 32 euro) od osoby. Już po kilkudziesięciu minutach spędzonych w tej ogromnej lodówce cieszę się, że kupiliśmy czapki i rękawiczki. Uszy robią się czerwone i pod koniec jesteśmy przemarznięci, jakbyśmy jeździli w prawdziwych górach. Ruszamy na zwiedzanie starego Dubajju, czyli tzw. Creek (kanał). Jedziemy Drogą Szejka Za’ida, główną arterią prowadzącą do centrum, mijając drapacze chmur, cudeńka współczesnej architektury ze szkła, metalu i betonu. Wiele z nich ozdabiają loga światowych koncernów. Wieżowce pozostają za nami, pojawiają się niskie budynki. W okolicy Creek życie płynie jak dawniej. Kanał to tak naprawdę długa na 14 km zatoka morska stanowiąca naturalny port. Na jej brzegach powstały pierwsze osady – na wschodnim Da’ira, na zachodnim Burdż Dubajj. To one są kolebką miasta. Zwiedzamy Muzeum Dubajskie i dom szejka Saida, dziadka obecnie panującego szejka Mohammeda. Dom jest zbudowany w starym arabskim stylu – z „wietrznymi” wieżami, które łapią podmuchy wiatru i dają trochę ochłody. Oglądamy zdjęcia sprzed 50 lat. Aż trudno uwierzyć, jak bardzo się to miejsce zmieniło. Przez kanał przeprawiamy się małą barką zwaną abra. Mijane kafejki wabią zapachem kawy i miejscowych przypraw. Tutejszy souk, czyli bazar, pozostaje nieczuły na nowoczesność i nie poddaje się zmianom. Handlarze siedzą w sklepikach, towar jest wyłożony na ulicy jak kiedyś, wzdłuż alejek stoją worki z przyprawami. Rozpoznaję: imbir, majeranek, liście laurowe, cynamon, ale są i takie, których nie znam. Sprzedawcy zagadują po rosyjsku, angielsku, a nawet po polsku. Nie do wiary, jak szybko wychwytują obce słowa. Na rynku złota wzrok przyciągają wystawy z wymyślną biżuterią. Nowoczesność wchodzi tu tylnymi drzwiami, w sklepach działa klimatyzacja, sprzedawcy noszą garnitury i krawaty. Między witrynami snują się zmęczeni upałem turyści z Europy. Łatwo ich rozpoznać wśród osób o ciemniejszej karnacji z Indii, Pakistanu czy Filipin. To dzięki nim – głównej sile roboczej – Dubajj tak szybko się rozwija. Rodowici Dubajjczycy, noszący się na biało, stanowią tylko ok. 15 proc. mieszkańców. Największą grupą narodowościową są Hindusi (43 proc.), dlatego hindu (ale też urdu) jest tak samo popularne jak arabski. Zastanawiamy się, kiedy natkniemy się na Polaków – bo przecież nasi są wszędzie. Rodaków spotykamy nazajutrz podczas zwiedzania meczetu Dżumajra. Są z Warszawy, przyjechali tak jak my na wakacje. Razem słuchamy przewodnika opowiadającego o pięciu filarach islamu i zwyczajach arabskich. Decydujemy się też na safari po pustyni (50 USD), nieodzowny punkt programu każdego turysty przyjeżdżającego do Emiratów Arabskich. Oferta biur podróży jest podobna: wyprawa jeepami po wydmach, jazda na snowboardzie, przejażdżka na wielbłądach, beduińska kolacja z pokazem tańca brzucha. Można też ozdobić dłonie henną (zwyczaj tutejszych kobiet), zrobić sobie zdjęcie z sokołem i zapalić fajkę wodną. Osoby żądne mocniejszych wrażeń zapewne skusi buggy drive – jazda skuterami po wydmach (66 USD za 30 min). Atrakcją kolejnego dnia jest kolacja zarezerwowana za pośrednictwem biura podróży (ok. 200 USD na os.) w cudzie architektury, jakim jest hotel Burdż al-Arab, wizytówka Dubajju. Zbudowany na sztucznej wyspie, przypomina wydęty żagiel. Wznosi się na wysokość 321 m, co czyni go najwyższym hotelem na świecie. Jego zewnętrzna fasada jest wykonana z teflonu i pokryta włóknem szklanym, które w dzień oślepia bielą, zaś wieczorem, podświetlone reflektorami, mieni się kolorami tęczy. Nowoczesne, pełne przepychu wnętrza przywodzą na myśl arabskie haremy. W głównym holu po bokach stoją dwa olbrzymie akwaria, pomiędzy nie została wkomponowana kaskadowa fontanna. Szkoda, że nie wolno fotografować wnętrz. Mieszczą się tu butiki najdroższych firm świata, można kupić biżuterię, perfumy, złotego rollexa. Goście są odbierani z lotniska białym rolls-royce’em. Burdż al-Arab jest tak luksusowy, że reklamuje się go jako pierwszy 7-gwiazdkowy hotel na świecie. Nic dziwnego – obsługa jest na każde zawołanie 24 godziny na dobę i spełnia każdą zachciankę gości. Serwują tu dania wszystkich kuchni świata, a rano dostarczają świeże gazety z każdego zakątka kuli ziemskiej. Ten luksus nie jest jednak przeznaczony dla marnego zjadacza chleba, średnio apartament kosztuje 3 100 dolarów za noc (najdroższy nawet 15 tys. USD), a mimo to chętnych ponoć nie brakuje. Rezerwację trzeba robić z trzymiesięcznym wyprzedzeniem! Przed każdą wzmianką imienia panującego obecnie w Dubajju szejka pojawia się tytuł „Jego Wysokość”. Potem jest wymieniane pełne imię i wszystkie funkcje: „Jego Wysokość Szejk Mohammed bin Rashid al Maktoum, wiceprezydent i premier Zjednoczonych Emiratów Arabskich”. Traktowanie go w mediach z taką czcią wydaje się trochę śmieszne i sztuczne, ale myślę, że cała rodzina Al Maktoum zasłużyła na takie poważanie. To dzięki wizji szejka Rashida bin Saeed Al Maktoum, ojca obecnie panującego władcy, Dubajj jest bogatym, kosmopolitycznym, nowoczesnym miastem o jednym z najwyższych na świecie dochodów na głowę mieszkańca (31 tys. USD w 2005 r.; do 2015 r. ma sięgnąć 44 tys. USD). Tu stać państwo na budowę klimatyzowanych przystanków autobusowych (w planach ma ich być 500, każdy na 14 osób) i udostępnienie mieszkańcom darmowych rozmów z telefonów stacjonarnych. Szejk Rashid jeszcze przed odkryciem złóż ropy wiedział, że miasto może wykorzystać swoje położenie geograficzne i stać się głównym ośrodkiem reeksportu między Wschodem a Zachodem, między Azją a Afryką i Europą. Utworzył więc strefę wolnego handlu, gdzie wszyscy zagraniczni przedsiębiorcy są zwolnieni z podatków, również od dochodów osobistych. Rozbudował też port – nazwany jego imieniem. Po odkryciu ropy naftowej w 1966 r. petrodolary zostały zainwestowane właśnie w infrastrukturę potrzebną do rozwoju handlu. Dziś dochody Dubajju pochodzące z ropy stanowią mniej niż 10 proc. Nawet jeśli wyschną źródła tego paliwa, miasto nadal będzie tętniło życiem. Szejk Mohammed dostrzegł bowiem następną „żyłę złota”, jaką jest turystyka. Dubajj ma wszystko, co potrzebne do jej rozwoju: morze, piaszczyste plaże, słońce, niezbyt długi lot z Europy (ok. 5,5 godz.) i niedużą różnicę czasu – 3 godziny w stosunku do naszego. To atuty, ale szejk Mohammed zdał sobie sprawę, że są... niewystarczające. Jedziemy do znajomych na przedmieścia Dubajju. Wyjeżdżamy z betonowej dżungli i nagle znajdujemy się na pustyni. Kierowca pokazuje nam, gdzie zbudowano tor Formuły 1. – A tu będzie Dubajland, największy park rozrywki na świecie, dwa razy większy niż Disneyland na Florydzie – mówi, kiwając głową z podziwem i dumą. Na horyzoncie majaczy szkielet wielkiego roller- coastera, a może ogromnego dinozaura? Patrzymy z ciekawością. Powstaną tu także: park wodny, kolejny sztuczny stok narciarski, kompleks sportowy ze stadionami olimpijskimi, hotele, spa, sklepy i The Mall of Arabia, największe na świecie centrum handlowe o powierzchni niemal 1 mln m2 z parkingiem na 10 tys. samochodów. To nie koniec! W planach jest Falcon City of Wonders – miasteczko z replikami 7 cudów świata, największe zoo oraz park dinozaurów z muzeum historii naturalnej. I to ma być właśnie główny magnes, który przyciągnie do Dubajju turystów. Inwestorzy liczą na 15 mln osób rocznie. Pierwsza faza projektu ma być ukończona do 2010 r., a całość do 2018. Teraz nie dziwi fakt, że Emirates Airlines są najszybciej rozwijającą się linią na świecie, która co miesiąc odbiera nowy samolot. Bo przecież te miliony turystów trzeba będzie jakoś przywieźć! Patrzę na otaczającą nas pustynię i staram się to wszystko sobie wyobrazić. Plany przygniatają rozmachem, a może nawet bezczelnością. Dubajj chce pobić wszystkie rekordy. To również w tym mieście powstaje najwyższy budynek na świecie – Burdż Dubajj. Co prawda oficjalnie jego wysokość nie została podana, ale mówi się o 818 m (obecny rekordzista – Taipei na Tajwanie – ma 509 m). Jedziemy za miasto i trafiamy na godziny szczytu. Na drogach wyjazdowych z centrum panuje ogromny ruch. Nie wystarczają cztery pasy w jedną stronę. Na poboczu tworzy się piąty pas, każdy chce dojechać jak najszybciej. Autokar wiozący robotników z budowy zjeżdża w boczną drogę i się zatrzymuje. Wysiada z niego kierowca, rozkłada przed autobusem prostokątny dywanik, klęka i zaczyna się modlić. Nie mogę uwierzyć. Nagle czas się zatrzymał. W autokarze wszyscy czekają ze stoickim spokojem. Dookoła piasek, na horyzoncie majaczą zarysy wieżowców wzbijających się odważnie w niebo. Nad widnokręgiem widać czerwoną łunę. Przypominam sobie, że to czas na Maghrib, modlitwę po zachodzie słońca, jedną z pięciu, jakie w ciągu dnia powinien odmówić pobożny muzułmanin. I już wiem, co mnie tak urzeka w Dubajju. To przemieszanie się niewyobrażalnie wielkich pieniędzy z głęboką tradycją i religijnością. To świat trochę dla nas bajkowy, obcy, nie do końca zrozumiały, ale może przez to tak fascynujący i pociągający. No to w drogę Jeden z siedmiu Zjednoczonych Emiratów Arabskich (drugi co do wielkości i obok Abu Zabi najbardziej znany), a jednocześnie główne miasto w tym emiracie. Powierzchnia: 4,1 tys. km2 wraz ze sztucznymi wyspami na Zatoce Perskiej. Ludność: 1,5 mln. Rodowici Dubajjczycy tylko 15 proc., reszta to ludność napływowa: z Indii (43 proc.), Pakistanu (13 proc.), innych krajów arabskich (12 proc.), Bangladeszu (7 proc.). Język: arabski, ale bez problemu porozumiemy się po angielsku. Waluta: dirham (Dh lub AED), 1 Dh = ok. 0,70 zł. Od lutego 2002 r. wartość dirhama jest oficjalnie połączona z kursem USD. Najlepiej między październikiem i grudniem oraz marcem i majem, gdy panują temperatury 20–35°C. Najgoręcej jest od czerwca do sierpnia (ok. 40°C). Wizę turystyczną należy załatwić przez hotel, w którym zrobiło się rezerwację, lub przez biuro podróży. Jeżeli rezerwujemy hotel sami, musimy się upewnić, że jego obsługa załatwi nam wizę (niektóre hotele odmawiają i kierują do agencji turystycznych). Do hotelu trzeba przesłać skan strony ze zdjęciem z paszportu i wypełniony formularz wizowy. Z hotelu otrzymujemy promesę, na podstawie której na lotnisku dostajemy wizę. Jej koszt to 40 euro plus opłata za formalności naliczana przez hotel wg uznania. Na wydanie wizy/promesy trzeba czekać ok. 5–7 dni roboczych. Nie ma bezpośrednich połączeń z Warszawy, trzeba lecieć z przesiadką w jednym z europejskich miast (Londyn, Amsterdam, Paryż, Frankfurt, Wiedeń). Warto sprawdzić ofertę Emirates Airlines, BA, KLM, Lufthansy czy Al-italii. Ceny biletów z Warszawy zaczynają się od ok. 1 900 zł, a z głównych portów europejskich od ok. 400 euro. Po mieście najłatwiej poruszać się taksówkami. Opłata początkowa wynosi 3 Dh plus 1,43 Dh za każdy kilometr. Przy kursie z lotniska opłata początkowa 16 Dh. Autobusy, zazwyczaj klimatyzowane, są najtańszym środkiem transportu. Bilet kosztuje 2–5 Dh, kupuje się go u kierowcy. Dubaj ma ok. 420 hoteli, jest więc w czym wybierać. Najlepszą lokalizację mają 4- i 5-gwiazdkowe, znajdujące się w Dżumajra Beach: Jumeirah Beach Hotel, Le Royal Meridien, Ritz Carlton, Hilton Jumeirah, Oasis Beach Hotel oraz Burdż al-Arab (7-gwiazdkowy). Mają własne plaże, od centrum dzieli je 15–20 min jazdy samochodem. Ceny wahają się od 750 do 1 500 zł za dwójkę, ale poza sezonem spadają nawet o połowę, np. w marcu noc w Jumeirah Beach Hotel kosztowała 1 570 zł, w lipcu wynosi 720 zł. W okolicach kanału (dzielnice Burdż i Da’ira) można znaleźć tańsze hotele 3- i 2-gwiazdkowe, np. Saint George Hotel Dubai 3* – ok. 200 USD za dwójkę. www.dubaihotels.ae Dobre restauracje zazwyczaj są przy hotelach, ponieważ mają one koncesje na podawanie alkoholu, np. Al Mahara – w Burdż al-Arab (specjalność ryby i owoce morza), Al Khayal – w Jumeirah Beach Hotel (kuchnia libańska), Blue Elephant – w Al Bustan Rotana Hotel (specjalność kuchnia tajska). Na ulicy królują smaki Bliskiego i Dalekiego Wschodu. Popularne są restauracje libańskie serwujące kebab, grillowanego kurczaka (shish tawooq) lub jagnięcinę (kofta), do tego humus i tabbouleh (sałatka z natki pietruszki, pomidorów, mięty i pszenicy). Warto spróbować wielbłądziego mleka (dostępne w każdym supermarkecie), daktyli i arabskiej kawy gahwa przyrządzanej z kardamonem i odrobiną szafranu. W czasie ramadanu zabrania się (także turystom ) jedzenia i picia napojów w miejscach publicznych od wschodu do zachodu słońca. W ciągu dnia czynne są tylko restauracje hotelowe. Niemuzułmanie nie mogą wchodzić do meczetów. Wyjątek stanowi meczet Dżumeirah udostępniany turystom do zwiedzania w soboty, niedziele, wtorki oraz czwartki o 10.00 (wstęp płatny: 10 Dh). www.cultures.ae Dniem wolnym od pracy jest piątek. Od 1 września 2006 r. weekend to piątek i sobota (nie pracuje sektor rządowy i szkoły). Muzeum Dubajskie mieści się w starym forcie z ok. 1800 r. Czynne sob.–czw. w godz. 8.30––20.30, pt. w godz. 14.30–19.30. Bilet kosztuje 3 Dh. Można się zaszczepić przeciw żółtaczce A, durowi brzusznemu, błonicy, tężcowi i polio (ale nie są wymagane) - www.szczepienia.pl Za obiad w przeciętnej restauracji zapłacimy ok. 50 Dh, w lepszej dwukrotnie więcej. Kawa w Starbucks kosztuje 10–12 Dh, woda (250 ml) 2–5 Dh, pizza z colą w Pizza Hut ok. 30 Dh. Wejście na plażę to wydatek ok. 5 Dh, przejazd abrą przez kanał 1 Dh w jedną stronę, wynajęcie abry na 30 min – 60 Dh. Trzydaniowa kolacja w Burdż al-Arab rezerwowana przez biuro kosztuje 495 Dh/os. W cenę jest wliczony transport do i z hotelu oraz oprowadzenie po jego wnętrzach, nie są uwzględnione napoje. Trzeba doliczyć soft drinki (np. cola ok. 20 Dh). Alkohole są drogie (wino ok. 100–150 Dh/os.). Najważniejsze święta w 2008 r. 30 lipca – Leilat al-Meiraj – Wniebowstąpienie Proroka. 2 października – Eid al-Fitr – koniec ramadanu. 2 grudnia – Dzień Niepodległości 9 grudnia – Eid al-Adha – Święto Ofiar. 29 grudnia – Al-Hijra – Muzułmański Nowy Rok. Atrakcyjne są ceny elektroniki, dywanów, złota, markowej odzieży, kosmetyków. Warto spojrzeć na beduińskie wyroby ze srebra, noże, biżuterię, dzbanki oraz szale z pashmina – krótkiej, bardzo miękkiej wełny kóz tybetańskich. Ambasada RP w Abu Zabi, Delma Street (róg Karama Str.), P.O. Box 2334, Abu Dhabi, Zjednoczone Emiraty Arabskie, tel. (009712) 44 65 200, www.abuzabi.polemb.net www.dubai.ae www.dubaitourism.ae www.skidubai.com www.marhabaservices.com