Nowy przybysz z Indo-Pacyfiku kolonizuje Europę. Duży krab „pływak” osiedla się u wybrzeży Włoch
Ulubione przez Polaków Morze Śródziemne przechodzi gwałtowną transformację ekologiczną, która dzieje się na naszych oczach – napędzają ją zmiany klimatu i nasze własne działanie. Jednym z najbardziej fascynujących zjawisk jest tzw. migracja lessepska – napływ obcych gatunków z Morza Czerwonego przez Kanał Sueski. W jej wyniku do mieszkańców Europy dołączył właśnie egzotyczny krab z Indo-Pacyfiku.
Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Acta Ichthyologica et Piscatoria” dokumentuje błyskawiczną ekspansję kraba Gonioinfradens giardi w Morzu Jońskim, tuż u wybrzeży Włoch. Chociaż pierwsza obserwacja tego gatunku w okolicy Sycylii pochodzi z listopada 2025 roku (pojedynczy osobnik w Portopalo di Capo Passero), sytuacja szybko uległa zmianie. To już cała kolonia. Krab „pływak” kolonizuje Włochy W okresie od listopada 2025 do stycznia 2026 roku naukowcy udokumentowali obecność kolejnych 11 osobników kraba. To silny dowód na to, że gatunek ten przestał być jedynie „turystą” i zaczął tworzyć stabilne populacje w basenie Morza Śródziemnego. – Nasze odkrycia sugerują, że Gonioinfradens giardi przechodzi z fazy sporadycznych odnotowań do stałej obecności w centralnej części Morza Śródziemnego – wyjaśnia Francesco Tiralongo, główny autor badania. Czym charakteryzuje się nowy krab? Gonioinfradens giardi należy do rodziny pływakowatych (Portunidae) – tej samej, do której zaliczają się najbardziej agresywne i mobilne kraby świata. To, co wyróżnia go na tle rodzimych gatunków śródziemnomorskich, to unikalna budowa. Piąta para odnóży jest przekształcona w szerokie, spłaszczone wiosła (płetwy), co czyni go doskonałym i niezwykle szybkim pływakiem, a nie tylko piechurem kroczącym po dnie. Pod względem wizualnym budzi respekt: jego pancerz jest zazwyczaj nakrapiany, w odcieniach brązu i czerwieni, a krawędzie boczne zdobi sześć charakterystycznych, ostrych zębów. To właśnie ta „zbroja” oraz silne, ząbkowane szczypce czynią go skutecznym drapieżnikiem. W swojej nowej niszy ekologicznej G. giardi żywi się głównie małżami, ślimakami oraz mniejszymi skorupiakami, co może prowadzić do bezpośredniej konkurencji pokarmowej z lokalnymi gatunkami Rybacy jako pierwsi widzą zmiany Pierwszymi, którzy widzą zmiany w Morzu Śródziemnym, są ludzie, którzy poświęcili mu całe życie. Rybacy szybko dostrzegają nawet najdrobniejsze niuanse, dlatego naukowcy postanowili zintegrować swoje dane z ich „organoleptycznymi” obserwacjami i poprosić o pomoc. Wykorzystanie tradycyjnego sprzętu rybackiego pozwoliło na wyłowienie tuzina osobników w zaledwie dwa miesiące, co jasno wskazuje, że warunki środowiskowe stają się dla tego gatunku coraz bardziej sprzyjające. W miarę jak wody wokół Sycylii i w całym basenie Morza Jońskiego stają się cieplejsze, bariera termiczna, która wcześniej powstrzymywała migrację lessepską, znika. Krab ten nie tylko znajduje tu odpowiednią temperaturę do życia, ale – co ważniejsze – do efektywnego rozmnażania się, co potwierdzają znaleziska wielu osobników w różnym wieku w tak krótkim czasie. Co istotne, tegoroczne połowy wyznaczają najdalej na zachód wysuniętą granicę występowania tego kraba w całym Morzu Śródziemnym. Nowy krab może być zagrożeniem dla ekosystemu Duże, obce skorupiaki mogą wywołać efekt kaskadowy w lokalnych ekosystemach. Główne obawy naukowców dotyczą konkurencji o zasoby z rodzimymi gatunkami krabów czy potencjalnego wpływu na lokalne rybołówstwo. – Błyskawiczne pojawienie się tego gatunku pokazuje, jak szybko ekosystemy śródziemnomorskie reagują na zmiany środowiskowe – dodaje współautor badania, Alberto Felici. Dokumentowanie tych wczesnych faz osiedlania się jest kluczowe dla tworzenia strategii zarządzania kryzysowego i ochrony rodzimej fauny. Obecność G. giardi jest żywym dowodem na to, że parametry fizykochemiczne Morza Śródziemnego upodabniają się do wód tropikalnych. Źródło: Acta Ichthyologica et Piscatoria Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ptaki też potrzebują czułości. Delikatny dotyk sprawia, że kurczęta są szczęśliwsze
O kurczakach myślimy zwykle – niestety – jako o zwierzętach hodowlanych. Traktujemy je w kategoriach rosołowych, a zapominamy o bogatym świecie emocjonalnym ptaków. Brzmi to egzotycznie? Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu w Bristolu rzucają nowe światło na potrzeby najmłodszych mieszkańców kurników i okazuje się, że kurczaki – tak jak psy i koty – czerpią realne korzyści z delikatnego ludzkiego dotyku. Bardzo go potrzebują.
Naukowcy z Bristol Veterinary School opublikowali w czasopiśmie „Animal Welfare” wyniki eksperymentu, który może zmienić sposób traktowania przez nas drobiu. Badanie wykazało, że czułe interakcje z człowiekiem nie tylko redukują u piskląt lęk, ale przede wszystkim wywołują u nich nowe, pozytywne emocje. To kluczowe odkrycie dla poprawy dobrostanu zwierząt gospodarskich już na najwcześniejszym etapie ich życia. Jak zmierzyć radość kurczaka? Aby sprawdzić, czy ptaki faktycznie lubią kontakt z ludźmi, badacze wykorzystali test „uwarunkowanej preferencji miejsca” (CPP). Metoda ta opiera się na prostym założeniu: zwierzęta instynktownie wracają tam, gdzie czuły się dobrze. W badaniu wzięło udział 20 kurcząt niosek, które testowano w specjalnie przygotowanych pokojach. W pokoju A (interaktywnym) kurczęta doświadczały delikatnego głaskania, powolnych ruchów dłoni i cichego, łagodnego przemawiania ze strony człowieka. W pokoju B (neutralnym) człowiek był obecny, ale pozostawał całkowicie nieruchomy i milczący. Po serii sesji treningowych pisklęta mogły swobodnie wybierać, w którym miejscu chcą przebywać. Wynik był jednoznaczny: kurczęta konsekwentnie wybierały komorę, w której wcześniej doświadczyły czułości. Nie tylko brak strachu, ale realna przyjemność Najważniejszym wnioskiem z badania jest fakt, że pisklęta nie wykazywały unikania wobec neutralnego opiekuna. Oznacza to, że ich zachowanie nie było podyktowane ucieczką przed stresem, lecz aktywnym poszukiwaniem pozytywnego bodźca. – Odkryliśmy, ze delikatny kontakt może wyzwalać u młodych kurcząt pozytywne stany afektywne – tłumaczy dr Ben Lecorps, główny autor badania. – Spokojna interakcja ma potencjał przekształcenia relacji człowiek-zwierzę z opartej na lęku w pozytywną. Dlaczego powinno nam zależeć na dobrostanie kurczaków? Pierwszym argumentem jest oczywiście kontekst humanitarny. Zwierzęta hodowlane także zasługują na godne życie. Są jednak także aspekty bardziej pragmatyczne. Wczesne doświadczenia kurcząt mają kolosalny wpływ na ich późniejsze zachowanie, odporność na stres czy ogólne zdrowie. Wyniki z Bristolu sugerują, że wczesny kontakt fizyczny może trwale obniżyć poziom hormonów stresu w stadzie, a zmiana rutyny chowu może przynieść wymierne korzyści w systemach dobrostanu zwierząt – kurczaki po prostu będą zdrowsze. Ludzie mogą odgrywać aktywną rolę w kształtowaniu pozytywnych doświadczeń emocjonalnych zwierząt hodowlanych, co dotychczas było często pomijane przy przemysłowej produkcji żywności. A przecież jesteśmy całym światem, który znają. Nowy etos hodowli Praca naukowców jest krokiem milowym w rozumieniu psychologii ptaków. Udowodnili, że to istoty zdolne do odczuwania złożonych emocji, a ich potrzeba bliskości i bezpieczeństwa jest silnie zakodowana biologicznie. Czemu tak w zasadzie nas to dziwi? Choć wdrożenie „sesji głaskania” na masową skalę w dużych fermach może być ogromnym wyzwaniem logistycznym, wiedza ta otwiera drzwi do projektowania bardziej humanitarnych systemów opieki nad zwierzętami. Źródło: Animal Welfare Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Legendarny wilk tasmański przetrwał. Na skałach odnaleziono jego wizerunki
Wilki tasmańskie wyginęły w Australii 3000 lat temu? Nowe odkrycia sugerują coś innego. To legendarne zwierzę „żyje” w postaci malowideł sprzed zaledwie tysiąca lat. Archeolodzy dowodzą, że drapieżnik dzielił przestrzeń z ludźmi znacznie dłużej, niż sądzili przyrodnicy.
W powszechnej opinii archeolodzy zajmują się bardzo odległymi dziejami człowieka. Czasem jednak ich praca dotyczy również dawnych gatunków zwierząt. Tak też jest w tym przypadku. Legendarne stworzenia na skałach Zespół badaczy pod kierunkiem prof. Paula Taçona, szefa Katedry Badań nad Sztuką Naskalną Uniwersytetu Griffith, we współpracy z organizacją Traditional Owners udokumentował 14 nieznanych wizerunków wilka tasmańskiego (określanego też wilkoworem) oraz dwa wizerunki diabłów tasmańskich na skałach w północno-zachodniej Ziemi Arnhema w australijskim Terytorium Północnym. Artykuł na ten temat opublikowano w czasopiśmie „Archaeology in Oceania”. W ocenie prof. Taçona wilki tasmańskie były bardziej rozpowszechnione i miały większe znaczenie kulturowe w kontynentalnej Australii niż diabły tasmańskie. Znanych jest w sumie tylko 25 wizerunków naskalnych diabłów tasmańskich w porównaniu z ponad 160 przedstawieniami wilków tasmańskich. Co sztuka naskalna mówi o zagadkowych zwierzętach? Analizując wiek przedstawień naskalnych badacze sugerują, że wielki tasmańskie mogły przetrwać na kontynencie australijskim znacznie dłużej niż sądzono. Powszechnie uważa się, że wymarły w kontynentalnej Australii 3000 lat temu, a przetrwały do XX w. na Tasmanii. Teraz eksperci postulują, że być może znalazły schronienie w odizolowanych regionach Australii, takich jak Arnhem Land czy Kimberley. Stąd pojawiły się jako bohaterowie sztuki naskalnej. Wilk tasmański był największym współczesnym drapieżnym torbaczem. Zwierzę to osiągało wagę od 15 do 35 kg przy długości ciała wynoszącej 85–118 cm. Jego cechą charakterystyczną była płowa sierść z kilkunastoma poprzecznymi pręgami. Jako drapieżnik prowadzący nocny tryb życia, polował głównie na wombaty i kangury. Znaczenie legendarnego zwierzęcia dla ludności rdzennej Joey Nganjmirra, mężczyzna z plemienia Djalama z zachodniej Ziemi Arnhema i współautor badania, powiedział, że te wilki tasmańskie były nieodłączną częścią życia jego przodków. – Opowiadali historie o polowaniach z wilkami tasmańskimi – powiedział Nganjmirra. Najpopularniejsze podania z Arnhem Land opisują te zwierzęta jako „psy” lub zwierzęta domowe Tęczowego Węża. Wierzono, że para tych stworzeń (samiec i samica) towarzyszy wężom zamieszkującym głębokie rozlewiska pod wodospadami. Ile lat ma wilk tasmański? Archeolodzy mają poważne problemy z określenie wieku malowideł i rytów naskalnych. Pobranie próbek do precyzyjnego datowania jest arcytrudne. W tym przypadku ich wiek (mniej niż 1000 lat) określono w następujący sposób: Zastosowany pigment. Najmłodsze wizerunki wykonano przy użyciu białego pigmentu. W przeciwieństwie do czerwonej ochry, biała farba jest gruboziarnista, osiada na powierzchni skały zamiast w nią wnikać i bardzo szybko niszczeje pod wpływem warunków atmosferycznych. Fakt, że te malowidła wciąż są widoczne i dobrze zachowane, sugeruje, że nie mogą mieć od kilkuset to tysiąca lat; Styl malarski. Niektóre wizerunki wykonano w stylu późnego holocenu, który charakteryzuje się bogatymi zdobieniami wewnętrznymi, tzw. stylem rentgenowskim. Badacze wskazują, że ten konkretny sposób przedstawiania organów wewnętrznych, kręgosłupa czy tkanek jest charakterystyczny dla sztuki zachodniego Arnhem Land w ostatnim tysiącleciu; Tradycja ustna i ciągłość kulturowa. Istnienie bardzo szczegółowych opisów zachowania tych zwierząt w historiach przekazywanych przez starszyznę aborygeńską (np. o ich umiejętnościach pływackich) oraz fakt, że współcześni artyści wciąż je malują na korze czy płótnie sugeruje, że kontakt z tymi zwierzętami trwał znacznie dłużej, niż wynikałoby to z datowania samych szczątków kopalnych. Przyrodnicy kontra archeolodzy? A co na to wszystko przyrodnicy, bo można odnieść wrażenia, że archeolodzy chcą wejść w ich buty? Dostrzegają lukę w danych z północnej Australii i coraz częściej skłaniają się ku teorii, że sztuka naskalna może być wiarygodnym zapisem dłuższego współistnienia ludzi i tych wymarłych drapieżników na kontynencie australijskim. Źródło: Archaeology in Oceania Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Chłopiec z Lombardii zarażony ptasią grypą. To pierwszy przypadek w Europie
We Włoszech potwierdzono pierwszy w Europie przypadek ptasiej grypy H9N2 u człowieka. Eksperci uspokajają: wirus ma niską zjadliwość, a ryzyko epidemii jest obecnie minimalne.
Zachorowanie na grypę ptaków wykryto 25 marca 2026. W laboratorium potwierdzono, że patogen to szczep H9N2, jeden z wielu atakujących ptaki. Ed Hutchinson, wirusolog z Uniwersytetu w Glasgow, tłumaczy dlaczego na razie nie ma się czym martwić. Co wiadomo o pierwszym przypadku? Pacjentem jest dziecko – chłopiec który wrócił z podróży do Afryki, mieszkaniec włoskiego regionu Lombardia. Guido Bertolaso z lokalnego samorządu tłumaczy, że chłopiec miał choroby współistniejące, jednak infekcja H9N2 nie wywołała u niego poważnych objawów. Czuje się dobrze i przebywa w izolacji w szpitalu San Gerardo w mieście Monza. Ptasią grypę potwierdzono testami laboratoryjnymi. Czym jest ptasia grypa H9N2? Szczep ten należy to tzw. typu A wirusów grypy. Do tej samej grupy należą szczepy H1N1 i H3N2, wywołujące grypę sezonową u ludzi, a ponadto wiele szczepów atakujących ptaki. H9N2 jest klasyfikowany jako wirus o niskiej zjadliwości. Choć jest dużym zagrożeniem dla ptaków, szczególnie drobiu hodowlanego, u ludzi nie jest w stanie wywołać poważnej infekcji. Zarażenie u człowieka może nastąpić jedynie przez bezpośredni kontakt z chorym drobiem, w środowisku obfitującym w wirusa. Choć to pierwszy przypadek w Europie, H9N2 u ludzi odnotowywano już setki razy. Najwięcej przypadków było w Chinach, poza tym w innych krajach Azji oraz Afryki. Jakie jest ryzyko zachorowania? Wirusolog podkreśla, że ryzyko jest niskie, a chłopiec z Lombardii ma ogromne szanse na wyjście z infekcji bez szwanku. Szczep H9N1 raczej nie wywoła nawet lokalnej epidemii – jest po prostu źle przystosowany do atakowania ludzi. Musiałby zmutować, żeby łatwiej się rozprzestrzeniać, a póki co nie widać żadnych sygnałów mutacji. Włoskie władze robią wszystko, by namierzyć wszystkie osoby, z którymi mógł mieć kontakt młody pacjent, by objąć je obserwacją. Należy jednak pamiętać, że ptasia grypa to pojęcie dość szerokie, obejmujące ponad 140 szczepów. Znacznie bardziej zjadliwy i groźny jest szczep H5N1, który wykazuje tendencję do coraz częstszego zakażania ssaków. W latach 2003–2009, podczas globalnej pandemii ptasiej grypy, H5N1 doprowadził do śmierci 262 osób (na 440 zgłoszonych zachorowań). W tej chwili, także w Polsce, trwa epidemia wysoce zjadliwej grypy u drobiu, wywołana głównie właśnie przez szczep H5N1. W 2026 roku do tej pory stwierdzono 51 ognisk choroby. Ptasia grypa w Europie panuje teraz także wśród dzikich ptaków. Pojedynczy przypadek u ludzi w Europie to nic groźnego, ale musimy mieć się na baczności oraz szczepić się na grypę. Źródła: The Conversation, Główny Inspektorat Weterynarii Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Świat oczami psa wygląda inaczej, niż myślisz. To nie tylko kwestia kolorów
Jeszcze niedawno uważano, że psy widzą wyłącznie odcienie szarości. Dziś wiadomo, że rozróżniają kolory, ale tylko dwa. To jednak dopiero początek różnic, które całkowicie zmieniają ich obraz świata.
W tym artykule: Jak widzi pies Pole widzenia psa Jak pies widzi człowieka Czy pies dobrze widzi w nocy? Czy pies widzi kolory? Psy mają ogromny zakres pola widzenia, choć ostrość tego widzenia jest stosunkowo słaba. A chociaż są bardzo czułe na ruch i potrafią śledzić obiekty przemieszczające się bardzo szybko, to wyraz twarzy nawet najbardziej ukochanego człowieka nie budzi ich zainteresowania. Warto dowiedzieć się, jak widzi pies, by lepiej go zrozumieć. Tym bardziej, że psy widzą trochę inaczej niż np. koty. Jesteśmy tak bardzo zżyci z naszymi czworonożnymi pupilami, że czasami postrzegamy psy jako nasze przedłużenie. Taką nieco inną wersję człowieka. Jest to o tyle zrozumiałe, że psy towarzyszą ludziom od nawet 40 tysięcy lat. Sama relacja z nimi jest najlepszym dowodem na możliwość porozumienia międzygatunkowego. Gdy przyglądamy się wyrazowi pyska czworonoga, sądzimy, iż on również odczytuje emocje z naszej twarzy. Gdy towarzyszy nam podczas relaksu przy ulubionym filmie, wydaje nam się, że pies ogląda z nami. Gdy wreszcie przybiega do nas w półmroku, w mgnieniu oka odróżniając swojego człowieka od innych, uznajemy, że po prostu nas zobaczył. Ale sprawa nie jest aż tak prosta. Jak widzi pies Po pierwsze, psy widzą świat z zupełnie innej niż my perspektywy. My, ludzie, dzięki postawie wyprostowanej, dostrzegamy znacznie więcej obiektów na dalszym i bliższym planie. Ale nawet największe rasy psów nie dorównują wzrostem ludziom i mają głowę na wysokości maksymalnie 80–100 cm. Większość jest jednak znacznie niższa i ogląda otoczenie z dość przyziemnego poziomu. Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie Psy jako jedyne zwierzęta – poza ludźmi – potrafią płakać z emocji. Naukowcy z Japonii twierdzą, że udało się im się to wykazać w serii prostych eksperymentów. Jednak ich badanie zo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/psy-placza-z-emocji-gdy-widza-swojego-opiekuna-po-dluzszej-przerwie-kontrowersyjne-badanie-fot-getty-images-a29f85b.jpeg" width="938" height="623" alt="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" title="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" /> Jeśli chcesz sprawdzić, co otacza twojego psa, usiądź obok niego tak, by mieć oczy na podobnej wysokości, co pies. Dostrzeżesz wszystkie psie zabawki ukryte pod kanapą. Za to nawet najpiękniejszy żyrandol nie zrobi na tobie żadnego wrażenia. Pole widzenia psa Jednak nawet, jeśli zejdziemy do poziomu widzenia psa, to nasze widzenie będzie mocno ograniczone. Pole widzenia człowieka wynosi 180 stopni. Ale ze względu na rozmieszczenie oczu psów, ich pole widzenia obejmuje nawet 240 stopni! To jeden z powodów, dla których nasi stróżujący pupile wcale nie muszą rozglądać się dokoła, by obserwować bardzo szeroki wycinek przestrzeni. Ci, którzy mają szczęście posiadać więcej niż jednego czworonoga, mogli zauważyć, że stróżując, psy kładą się w charakterystycznych konfiguracjach, odwrócone do siebie tyłem. Dzięki temu są w stanie nieustannie obserwować całe otoczenie nie ruszając się z miejsca. Właśnie szerokie pole psiego widzenia jest jednym z powodów, dla których nasi pupile często nie odwracają głowy, gdy do nich mówimy. One i bez tego nas widzą. Jak pies widzi człowieka Ale jak pies widzi człowieka? Zawsze bardziej widzi ruch niż nieruchomą postać. Psy są wyjątkowo wyczulone na ruch. Psy myśliwskie są w stanie bezbłędnie śledzić tor ruchu ustrzelonego zwierza – dlatego tak szybko odnajdują zdobycz. Dlatego chcąc rozpocząć interakcję z psem, musimy się poruszyć. Dla odmiany, jeśli nie chcemy konfrontacji z psem, lepiej jest stać bez ruchu. My rozpoznajemy ludzi przede wszystkich po twarzach. Po oczach, grymasie, wygięciu ust rozpoznajemy stany emocjonalne naszych pobratymców. Za to pies widzi to wszystko, odczytując ruchy naszego ciała. W końcu psy pochodzą od wilków. Te zaś wytworzyły cały skomplikowany układ ruchów, wręcz taniec, mający informować pozostałych członków stada o emocjach. Charakterystyczne „chodzenie bokiem” to wyraz niepokoju, niepewności związanej z dynamiką sytuacji. Kulenie ogona to strach. Z kolei położenie się na plecach i pokazanie brzucha – całkowite zaufanie. Psy rozumieją mowę jak człowiek. Te trzy nowe badania radykalnie zmieniają naszą wiedzę o czworonogach Najnowsze odkrycia dotyczące psów powoduje, że nieco inaczej możemy spojrzeć na naszych czworonogich przyjaciół i może trochę lepiej ich zrozumieć. Skoro psy tak pokazują emocje, to również w ten sposób je odczytują. Owszem, może się nam wydawać, że pocieszają nas, gdyż widzą łzy. Jednak robią to raczej dlatego, że płacząc przyjmujemy często pozycję skuloną, przelęknioną. A pies to świetnie odczytuje. Warując przy nas, mówi: nie bój się, obronię cię. Rzecz jasna do tego wszystkiego należy dodać znakomity węch psów. To on jest w stanie perfekcyjnie rozróżnić wysyłane przez zwierzęta sygnały chemiczne. A co z twarzą? Badania przeprowadzone w 2020 roku przez zespół węgierskich badaczy wykazały, że psy kompletnie nie są zainteresowane naszymi twarzami. Bardziej interesują je pyski innych psów niż twarze ludzi. W ogóle całe mnóstwo rzeczy interesuje je bardziej, niż ludzkie twarze. Od tej zasady jest jeden wyjątek. Uśmiech. Dla ludzi pokazanie zębów w uśmiechu jest oznaką przyjaźni. Dla psa, szczególnie takiego, który nas nie zna i jest w sytuacji stresogennej, jest to wyraz agresji. Czy pies dobrze widzi w nocy? Pewnie nie raz zastanawiałeś się, jak to jest, że pies bez wahania biega po zmroku po terenie usianym licznymi przeszkodami? To, co dla nas skończyłoby się przynajmniej skręceniem kostki, psom przychodzi lekko i naturalnie. Jest to związane z budową psiego oka. Psy mają sporej wielkości soczewkę oraz znaczną powierzchnię rogówki. Pozwala to psiemu oku skupiać dużo światła. Poza tym w oczach psa znajduje się dużo fotoreceptorów, które odpowiadają za widzenie przy słabym oświetleniu. Za siatkówką oczu naszych merdających pupili znajduje się tzw. błona odblaskowa. Dzięki niej psy wyłapują znacznie więcej fotonów niż człowiek. Psy widzą w nocy o wiele lepiej niż my. Jednak raczej dostrzegają kształty i kontury niż szczegóły. Bo choć są świetnymi obserwatorami, to ich ostrość widzenia pozostawia wiele do życzenia. Czy pies widzi kolory? Czy w takim razie psy widzą kolory, czy może nie jest im to do niczego potrzebne? Przez wiele lat uznawano, że psy widzą świat jak w starym kinie, czarno-biały. I faktycznie współczesne badania wykazały, że psie oczy mają stosunkowo niewiele receptorów odpowiedzialnych za widzenie barw. Jednak odróżniają kolory żółty i niebieski. Za to jaskrawy w naszym odczuciu czerwony, jawi im się jako czerń. Jeśli więc chcesz sprawić swojemu psu zabawkę, wybierz taką w niebieskim lub żółtym odcieniu. Naukowcy dowodzą, że psy rozumieją ludzi. Mają zdolności poznawcze podobne do niemowląt Psy bardzo często są nazywane najlepszymi przyjaciółmi człowieka. Właściciele twierdzą nawet, że ich pupile potrafią zrozumieć to, co się do nich mówi. Najnowsze badania dowodzą, że ... A czy psy oglądają filmy? Pewnie nie raz widzieliście jak psy przekręcały głowy, mruczały lub warczały patrząc na ekran. Niestety, nie reagowały w ten sposób na sam film, ponieważ po prostu go nie widzą. Dostrzegają raczej samo migotanie i właśnie ono, w połączeniu z dźwiękami dochodzącymi z odbiornika, może wywołać taką reakcję psa. Dlatego kolejnym razem, gdy pies położy się przy twoich nogach radośnie przeżywając wieczór z filmami, pomyśl, że robi to, bo bardzo cię kocha. A nie dlatego, że nie może doczekać się kolejnego odcinka ulubionego serialu. Jak wychować szczęśliwego, zdrowego i grzecznego pupila? Tego dowiesz się z przewodnika dla miłośników kotów i psów, który jest już dostępny w sprzedaży. Specjalny numer magazynu „National Geographic Polska” możesz nabyć bez wychodzenia z domu za pośrednictwem strony kultowy.pl:
Antylopa gnu – wędrówki, zwyczaje i tajemnice życia w afrykańskiej sawannie
Antylopa gnu to jedno z najbardziej charakterystycznych zwierząt afrykańskich sawann, znana z imponujących migracji i niezwykłej wytrzymałości fizycznej. Gnu fascynuje biologów i miłośników przyrody nie tylko ze względu na swoją masywną sylwetkę i pręgowane ubarwienie, ale także z powodu złożonej struktury społecznej i roli, jaką odgrywa w ekosystemach Afryki.
Spis treści: Wygląd i wymiary Zasięg występowania Czym żywi się gnu? Zagrożenia i ochrona Antylopa gnu (gnu pręgowane) należy do rodziny wołowatych i rodzaju Connochaetes, w którym znajduje się także gnu brunatne. Pierwszy opis gnu pręgowanego pojawił się w 1823 roku i został sporządzony przez brytyjskiego przyrodnika Williama Johna Burchella. Obecnie wyróżnia się pięć głównych podgatunków gnu pręgowanego. Różnią się one ubarwieniem, długością rogów i obszarem występowania, co świadczy o ich zdolności do adaptacji w różnych środowiskach – od wilgotnych sawann po suche równiny Kalahari. Interesującym zjawiskiem jest krzyżowanie się gnu pręgowanego z gnu brunatnym, czego efektem są hybrydy – najczęściej płodne, choć czasami z drobnymi nieprawidłowościami morfologicznymi. Analizy genetyczne antylop gnu wskazują, że gnu pręgowane oddzieliły się od gnu brunatnego około miliona lat temu. Ich ewolucja szła w parze z rozwojem afrykańskich sawann, dzięki czemu te zwierzęta wykształciły liczne cechy umożliwiające przetrwanie w wymagających warunkach – zarówno morfologiczne, jak i behawioralne. Gnu pręgowane to więc nie tylko ikona afrykańskiej przyrody, ale także przykład niezwykłej siły adaptacyjnej i różnorodności biologicznej. Wygląd i wymiary Gnu pręgowane to masywna antylopa o charakterystycznej sylwetce, wyróżniającej się muskularnym tułowiem i mocnym pyskiem. Dorosłe samce osiągają długość ciała od 1,76 do 2,03 m, samice nieco mniejsze – 1,72–1,78 m. Choć do ważących tonę największych antylop wciąż im daleko, to masa ciała gnu pręgowanego jest imponująca. W przypadku samców waha się od 171 do 271 kg, a samic od 141 do 242 kg. Ogon osiąga długość od 55 do 73 cm, a wysokość w kłębie samców wynosi średnio 1,41–1,56 m, u samic 1,29–1,44 m. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/serengeti-co-roku-przyciaga-miliony-turystow-wszyscy-chca-zobaczyc-wielka-migracje-zwierzat-fot-shutterstock-541673e.jpg" width="1000" height="561" alt="Serengeti co roku przyciąga miliony turystów. Wszyscy chcą zobaczyć wielką migrację zwierząt (fot. Shutterstock)" title="Serengeti co roku przyciąga miliony turystów. Wszyscy chcą zobaczyć wielką migrację zwierząt (fot. Shutterstock)" /> Ubarwienie gnu pręgowanego jest charakterystyczne – szara sierść z pionowymi brunatnymi pręgami, które biegną od szyi do tylnej części tułowia. Obie płci posiadają parę zakrzywionych rogów, które mają kształt łuków, rozciągających się na boki, następnie wyginających się ku górze i do wewnątrz, co nadaje im charakterystyczny wygląd. Grzywa, ogon i twarz są zazwyczaj ciemne, niemal czarne, u wszystkich podgatunków. Cechą adaptacyjną jest silnie rozwinięta muskulatura kończyn, umożliwiająca szybkie biegi – gnu potrafi osiągać prędkość do 80 km/godz., co jest niezbędne do unikania drapieżników. Zasięg występowania Antylopy gnu występują głównie w południowej i wschodniej Afryce. Podgatunek nominatywny (typowy) zamieszkuje południową Angolę, południowo-zachodnią Zambię, Namibię, Botswanę, Zimbabwe, południowy Mozambik, północną i wschodnią Południową Afrykę oraz Eswatini. Podgatunki wschodnie i zachodnie występują w Kenii, Tanzanii i północnej części Mozambiku. Zwierzęta te preferują otwarte równiny porośnięte krótką trawą, graniczące z krzewiastymi sawannami. Mogą również przystosować się do suchych regionów, takich jak pustynia Kalahari, pod warunkiem dostępu do wody pitnej. Gnu pręgowane uczestniczą w dalekodystansowych migracjach w poszukiwaniu pożywienia i wody, przemierzając nawet setki kilometrów. Migracje te są zsynchronizowane z rocznym cyklem opadów, a ich zachowanie odgrywa istotną rolę w utrzymaniu równowagi ekologicznej sawanny, sprzyjając rozprzestrzenianiu się nasion i kontrolowaniu wzrostu roślinności. Czym żywi się gnu? Antylopy gnu to roślinożercy, których dieta opiera się głównie na krótkich trawach. Ich szeroki pysk pozwala efektywnie zbierać dużą ilość trawy w krótkim czasie. Gnu pręgowane są w stanie przystosować się do zmian sezonowych w dostępności pożywienia, korzystając w porze suchej również z liści krzewów i drzew. Współżyją z innymi gatunkami, takimi jak zebry stepowe, które zjadają górną warstwę traw, odsłaniając młodsze i bardziej odżywcze części, preferowane przez gnu. Antylopy piją regularnie – codziennie lub co drugi dzień pobierają około 10 litrów wody. Co ciekawe, potrafią przetrwać kilka dni bez wody, czerpiąc ją z bulw, korzeni i owoców bogatych w płyny. Podczas sezonowych migracji gnu pręgowane przemieszczają się w kierunku terenów bogatszych w trawę, co jest szczególnie istotne w okresie laktacji samic i wzrostu cieląt. Ich dieta obejmuje zarówno gatunki traw typowe dla sawanny, jak i rośliny zielne, które stanowią suplement odżywczy. To przystosowanie pozwala populacjom gnu utrzymać stabilność w zmiennych warunkach klimatycznych. Zagrożenia i ochrona Populacje antylop gnu są zagrożone przede wszystkim przez działalność człowieka. Wylesianie, nadmierny wypas bydła, wysychanie źródeł wody i fragmentacja siedlisk prowadzą do ograniczenia dostępnych terenów i zakłócenia migracji. W niektórych regionach Afryki na gnu pręgowane intensywnie polowano, co w połączeniu z utratą siedlisk skutkowało lokalnym spadkiem liczebności. Mimo tych zagrożeń, gnu pręgowane jest obecnie klasyfikowane przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) jako gatunek najmniejszej troski, a populacje są w większości stabilne. Ochrona gnu pręgowanego obejmuje tworzenie parków narodowych i rezerwatów przyrody, a także reintrodukcje w regionach, gdzie gatunek wyginął, np. w Namibii. W parkach narodowych, takich jak Serengeti, populacje gnu są monitorowane, co pozwala na obserwację migracji i analizę wpływu czynników środowiskowych na ich zachowanie. Edukacja lokalnych społeczności i działania ochronne, takie jak zabezpieczenie źródeł wody i ochrona przed kłusownictwem, mają kluczowe znaczenie dla utrzymania populacji w długim okresie. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
To nagranie zmieni podręczniki biologii. Rodzącej matce kaszalota i noworodkowi pomagało 10 „ciotek”
Po raz pierwszy w historii zaobserwowano asystę przy porodzie u gatunku innego niż naczelne. Rodzącej matce kaszalota towarzyszyła grupa wspierających ją samic, również niespokrewnionych. To nieznane do tej pory oblicze empatii u waleni.
W lipcu 2023 roku badacze z projektu CETI, monitorujący grupę kaszalotów u wybrzeży Karaibów, stali się świadkami wydarzenia, którego nigdy wcześniej nie udało się sfilmować. Dzięki dronom zarejestrowano pełny proces narodzin małego wieloryba. Nagranie dostarczyło dowodów na to, że poród w świecie kaszalotów nie jest indywidualną sprawą matki, tylko skoordynowanym działaniem grupy. W wydarzeniu brało udział aż 11 dorosłych osobników, które skupiły się blisko matki, tuż pod powierzchnią wody, pomagając rodzącej i noworodkowi. Grupowy wysiłek matki i „podwodnych położnych” Podczas trwającego pół godziny porodu 10 samic utrzymywało precyzyjną formację wokół matki. Od razu po tym, jak noworodek pojawił się na świecie, dorosłe osobniki podprowadziły go ku powierzchni wody, pomagając zaczerpnąć pierwszy oddech. To kluczowe, bo nowo narodzone kaszaloty nie mają wystarczającej wyporności i bez pomocy mogą po prostu utonąć. Samice na zmianę podtrzymywały młode, dając mu czas na rozprostowanie płetw ogonowych i przyzwyczajenie się do oddychania. Naukowcy podkreślają, że w matriarchalnych społecznościach kaszalotów wiedza o opiece nad potomstwem jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Na nagraniu widać, że w pomoc angażują się nie tylko blisko spokrewnione z matką samice. Gotowość na ataki drapieżników Widać też, że grupa przewidziała potencjalne zagrożenia. Zaledwie kilkanaście minut po porodzie w okolicy pojawiły się grindwale krótkopłetwe. Samice kaszalotów natychmiast przyjęły postawę obronną. Uformowały barierę między noworodkiem a intruzami, blokując im dostęp również od spodu. Doszło też do agresywnego odstraszania: samice otwierały szczęki i wykonywały gwałtowne ruchy głowami w kierunku nadpływających grindwali. Jeden z intruzów uderzył w dorosłą samicę osłaniającą młode. View oEmbed on the source website Co wieloryby „mówiły” podczas porodu? Naukowcy zebrali też dane za pomocą podwodnych rejestratorów dźwięku. W kluczowych momentach – na początku porodu oraz podczas ataku grindwali – styl komunikacji wielorybów uległ gwałtownej zmianie. Dźwięki znacząco odbiegały od standardowej komunikacji stada. Sugeruje to, że kaszaloty mają określony zestaw sygnałów, zarezerwowany dla stresujących momentów. Po ustaniu zagrożenia i ustabilizowaniu się sytuacji noworodka, grupa wróciła do typowych dźwięków. Historyczna obserwacja Znaczenia tej obserwacji nie można przecenić: to pierwszy raz, kiedy udokumentowano asystę przy porodzie u gatunku innego niż naczelne. Świadczy to o tym, że struktura społeczna i zachowania kaszalotów (a zapewne i innych waleni) są znacznie bardziej skomplikowane i empatyczne, niż sądzono. Do niedawna nie wiedzieliśmy nawet, że naczelne pomagają sobie przy porodzie – zachowanie to było uważane za typowo ludzkie. Ta grupa kaszalotów była obserwowana na Karaibach od 2005 roku, ale dopiero teraz naukowcy mieli tyle szczęścia, by nagrać cały poród. Szczegółowa analiza tej obserwacji, wraz z filmem, została właśnie opublikowana w artykule naukowym w prestiżowym „Science”. Naukowcy potwierdzili, że cielę przeżyło swój pierwszy rok życia i na razie ma się dobrze. Jego płeć pozostaje na razie nieznana. Cały poród i jego analizę można obejrzeć tutaj. Źródło: Project CETI, Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Mechanizm działania i rola prądów strumieniowych
Prąd strumieniowy (jet stream) to wąskie pasy wyjątkowo silnych wiatrów wiejących w górnej troposferze i dolnej stratosferze. Pojawiają się one zazwyczaj na wysokości około 9–12 kilometrów nad powierzchnią Ziemi. Prądy te w istotny sposób wpływają na pogodę w średnich szerokościach geograficznych. To od nich zależy w dużej mierze, czy nad Europą utrzyma się fala upałów, czy napłynie chłodne, arktyczne powietrze. Ich przebieg ma także znaczenie dla lotnictwa, ponieważ oddziałuje na prędkość przelotową samolotów i zużycie paliwa.
Spis treści: Jak powstaje jet stream? Jak silny jest prąd strumieniowy i z jaką prędkością wieje? Wpływ prądów strumieniowych na lotnictwo Wpływ prądów strumieniowych na pogodę Wbrew potocznemu uproszczeniu nie istnieje tylko jeden prąd strumieniowy. Największe znaczenie dla Europy ma prąd polarny (polar front jet) oraz prąd subtropikalny (subtropical jet). Te powietrzne „rzeki” mogą mieć szerokość od kilkudziesięciu do kilkuset kilometrów, lecz ich pionowa rozciągłość jest stosunkowo niewielka. Prąd strumieniowy nie przemieszcza się liniowo z zachodu na wschód, lecz faluje, tworząc rozległe meandry związane z falami Rossby’ego. To właśnie te odchylenia w dużej mierze kształtują układ wyżów i niżów, a tym samym warunki pogodowe nad całymi kontynentami. Jak powstaje jet stream? Mechanizm powstawania prądu strumieniowego jest ściśle związany z nierównomiernym nagrzewaniem Ziemi przez Słońce. Równik otrzymuje znacznie więcej energii niż obszary polarne, co prowadzi do powstawania silnych kontrastów temperatury między poszczególnymi szerokościami geograficznymi. Na granicy ciepłych i chłodnych mas powietrza tworzy się strefa frontu polarnego. To właśnie tam, w warunkach dużego gradientu temperatury, rozwijają się najsilniejsze prądy strumieniowe. Z fizycznego punktu widzenia kluczowe znaczenie ma tu: różnica temperatur (gradient termiczny), spadek ciśnienia wraz z wysokością, siła Coriolisa wynikająca z ruchu obrotowego Ziemi. Im większy kontrast temperatur, tym silniejszy może być prąd strumieniowy. Dlatego zimą, gdy różnice te są największe, jet stream zwykle przyspiesza i przesuwa się bardziej na południe. Latem natomiast słabnie i przemieszcza się ku wyższym szerokościom geograficznym. Warto podkreślić, że prąd strumieniowy nie jest stałą, sztywną strukturą. Jego przebieg zmienia się dynamicznie pod wpływem procesów synoptycznych, interakcji z układami niżowymi oraz zjawisk takich jak El Niño–Southern Oscillation (ENSO). W efekcie raz tworzy szerokie, łagodne fale, a innym razem głębokie zatoki i grzbiety, które mogą sprzyjać blokadom atmosferycznym. Jak silny jest prąd strumieniowy i z jaką prędkością wieje? Wiatry strumieniowe wieją znacznie szybciej niż wiatry przy powierzchni Ziemi. Typowe wartości mieszczą się w przedziale 100–250 km/godz., ale w sprzyjających warunkach mogą przekraczać 300 km/godz.. Największe prędkości występują zwykle zimą nad północnym Atlantykiem oraz nad Ameryką Północną i Eurazją. Wtedy kontrast temperatur między Arktyką a strefą umiarkowaną jest największy. Latem prąd strumieniowy bywa słabszy i bardziej pofalowany. Ważne jest jednak nie tylko to, jak szybko wieje jet stream, lecz także jak stabilny jest jego przebieg. Silny, stosunkowo prostoliniowy prąd strumieniowy sprzyja szybkiemu przemieszczaniu się niżów i zmiennej, dynamicznej pogodzie. Słabszy i bardziej falujący może prowadzić do tzw. blokad, czyli sytuacji, w których układy wyżowe lub niżowe pozostają przez wiele dni nad jednym obszarem. W ostatnich latach w debacie naukowej pojawiły się hipotezy, że ocieplenie Arktyki może osłabiać gradient temperatur między północą a południem, a tym samym wpływać na strukturę i stabilność prądów strumieniowych. To zagadnienie jest jednak przedmiotem badań i wciąż budzi dyskusje w środowisku klimatologów. Wpływ prądów strumieniowych na lotnictwo Dla lotnictwa prąd strumieniowy ma znaczenie praktyczne i ekonomiczne. Samoloty latają na wysokościach zbliżonych do poziomu, na którym występuje jet stream, dlatego mogą wykorzystywać go jako sprzyjający wiatr ogonowy. Loty z Ameryki Północnej do Europy często trwają krócej właśnie dzięki temu, że samolot „wpada” w korzystny nurt powietrza. Z kolei w przeciwnym kierunku – lecąc pod silny wiatr – maszyny zużywają więcej paliwa i czas przelotu się wydłuża. Jednocześnie wiatry strumieniowe są związane z występowaniem turbulencji bezchmurowych (clear-air turbulence). Są one szczególnie niebezpieczne, ponieważ nie towarzyszą im wyraźne chmury burzowe. W praktyce oznacza to, że nawet przy pozornie spokojnym niebie samolotem mogą wstrząsnąć turbulencje. Planowanie tras lotów uwzględnia więc aktualne położenie i intensywność prądów strumieniowych. Linie lotnicze korzystają z zaawansowanych modeli numerycznych, które pozwalają optymalizować zużycie paliwa i zminimalizować ryzyko silnych turbulencji. Wpływ prądów strumieniowych na pogodę Wpływ, jaki prądy strumieniowe wywierają na pogodę w średnich szerokościach geograficznych, jest fundamentalny. To one wyznaczają tor wędrówki niżów i wyżów oraz oddzielają masy powietrza o odmiennych właściwościach termicznych. Gdy jet stream przebiega bardziej na północ, do Europy Środkowej może napływać cieplejsze powietrze z południa. Gdy natomiast jego zatoka sięga daleko na południe, umożliwia spływ chłodnych mas powietrza z Arktyki. W ten sposób prąd strumieniowy wpływa na fale upałów, mrozy, intensywne opady oraz wichury. Szczególnie istotne są sytuacje, w których silne falowanie prowadzi do blokad atmosferycznych. Wówczas wyż lub niż utrzymuje się przez wiele dni nad tym samym regionem. Skutkiem mogą być długotrwałe susze, powodzie opadowe albo uporczywe fale upałów. W kontekście zmian klimatu rola prądów strumieniowych jest przedmiotem intensywnych badań. Część analiz wskazuje, że zmiany w strukturze jet stream mogą sprzyjać częstszemu występowaniu ekstremów pogodowych. Inne podkreślają, że system ten jest naturalnie zmienny, a jednoznaczne wnioski wymagają długoterminowych obserwacji. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ryś pracz? Niezwykłe nagranie z Hiszpanii. Tego u drapieżników jeszcze nie widziano
Fotopułapki w Hiszpanii zarejestrowały zdumiewające zachowanie u rysia iberyjskiego. Samice po polowaniu postanowiły… namoczyć swoje ofiary w wodzie. Tego typu zachowania są częste u wielu zwierząt, ale nigdy wcześniej nie widziano niczego podobnego u drapieżnika.
Odkrycia dokonywane dzięki nowoczesnej technologii, takiej jak drony czy fotopułapki, regularnie dostarczają nam dowodów na to, jak mało wciąż wiemy o życiu dzikich zwierząt. Najnowsze doniesienia z Hiszpanii, opublikowane w czasopiśmie „Ecology”, opisują fenomen, który wprawił naukowców w osłupienie. Po raz pierwszy w historii udokumentowano u rysiów iberyjskich (Lynx pardinus) celowe zanurzanie upolowanej zdobyczy w wodzie przed jej spożyciem. Rysiowe „panie domu” w hiszpańskich górach Choć mycie jedzenia kojarzy nam się głównie z szopami praczami, zachowanie to jest dość częste i typowe dla gatunków wszystkożernych lub roślinożernych, spożywających owoce. Jednak u mięsożerców regułą jest konsumpcja ofiary niemal natychmiast po zabiciu, ewentualnie jej ukrycie na później. Tymczasem kamery w Górach Toledańskich w środkowej Hiszpanii zarejestrowały samice rysiów iberyjskich, które fundowały swoim ofiarom (królikom europejskim) „kąpiel” w korytach z wodą. Od 2020 roku naukowcy zaobserwowali aż osiem takich incydentów z udziałem pięciu różnych samic. Zjawisko to powtarzało się w odstępach kilku lat u różnych osobników, co wyklucza przypadkowość i sugeruje, że mamy do czynienia z utrwalonym wzorcem behawioralnym, zapewne unikatowym dla tej konkretnej populacji. „Kocia kultura” czy racjonalne działanie? Największą zagadką pozostaje cel tego działania. Badacze wykluczyli wpływ warunków atmosferycznych – namaczanie królika nie było skorelowane z falami upałów ani suszą, więc nie chodzi o chłodzenie mięsa. Kluczem do rozwiązania tej zagadki może być struktura społeczna i pokrewieństwo. Wszystkie samice wykazujące to zachowanie zamieszkiwały sąsiadujące terytoria lub były ze sobą spokrewnione (np. matki i córki). To prowadzi do fascynującej hipotezy o istnieniu lokalnej „kultury” – specyficznej tradycji przekazywanej z pokolenia na pokolenie lub poprzez obserwację sąsiadek. Choć rysie są samotnikami, ich terytoria często się nakładają, co stwarza przestrzeń do nieświadomego uczenia się nowych nawyków. Nieco przypomina to swoistą „modę” wśród jednej z populacji orek, które nosiły na głowach „nakrycia” z martwych łososi. Z kolei inna grupa orek wytworzyła „lokalny zwyczaj” wyjadania wątroby rekinom. Obiad i napój w jednym Inna hipoteza, wsparta wstępnymi eksperymentami, sugeruje że namaczanie ofiary może być metodą transportu wody dla potomstwa. Późnym latem, gdy młode rysie przechodzą z mleka matki na pokarm stały, nawodnienie organizmu jest kluczowe dla ich przeżycia. Naukowcy sprawdzili, że królik po 30-sekundowym namoczeniu zatrzymuje znaczną ilość wody, która w cieniu paruje bardzo wolno. Jeśli samica dostarczy mokrego królika do gniazda, młode dostają obiad i napój w jednym. Zrozumienie takich niuansów pozwala lepiej chronić ten wciąż narażony na wyginięcie gatunek. Źródło: Ecology Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To już pewne: afrykańskie kleszcze przenoszą groźną bakterię, której w Polsce nie było
„Narodowe kleszczobranie” ujawniło nowe zagrożenie. Cztery przebadane okazy kleszczy afrykańskich z Polski zawierały egzotyczne bakterie chorobotwórcze. Naukowcy apelują o ostrożność – pogoda tej wiosny sprzyja szybkiemu rozmnażaniu kleszczy.
Niewystępujące wcześniej w Polsce egzotyczne kleszcze Hyalomma stwierdzono u nas już wiosną 2024 roku. Kluczowa w ich rozpoznaniu okazała się akcja „narodowe kleszczobranie”. Każdy może w niej wziąć udział i przesłać znalezione przez siebie kleszcze do badań w Zakładzie Eko-Epidemiologii Chorób Pasożytniczych na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Akcja szybko stała się popularna i ułatwia naukowcom oszacowanie „pochodu” kleszczy afrykańskich po Polsce. Właśnie ogłoszono wyniki badań czterech osobników. Okazuje się, że przenoszą groźny patogen. Wyniki badań kleszczy afrykańskich Badacze z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Anny Bajer potwierdzili, że kleszcze z rodzaju Hyalomma regularnie pojawiają się w różnych regionach kraju, w tym w Wielkopolsce i na Śląsku. Przebadano cztery osobniki i we wszystkich wykryto bakterie Rickettsia aeschlimannii. Jest to patogen wywołujący riketsjozy z grupy gorączek plamistych, który wcześniej nie był notowany na terenie naszego kraju. – Zakażenie może objawiać się wysoką gorączką, silnym osłabieniem, bólami mięśni oraz charakterystyczną zmianą skórną w miejscu ukłucia. Ten gatunek bakterii jest ściśle związany z kleszczami z rodzaju Hyalomma, więc jest nowym patogenem, po raz pierwszy zanotowanym na terenie naszego kraju – wyjaśniła w rozmowie z PAP Wiktoria Romanek, doktorantka zajmująca się projektem „narodowe kleszczobranie”. Póki co nie stwierdzono obecności śmiertelnie groźnego wirusa krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej. Jednak potwierdzenie obecności R. aeschlimannii to sygnał do zachowania wyjątkowej ostrożności. Pamiętajmy, że to już kolejna choroba przenoszona przez kleszcze w Polsce, po boreliozie i kleszczowym zapaleniu mózgu. Czym charakteryzują się Hyalomma? Kleszcze z rodzaju Hyalomma są wyjątkowo duże – po napiciu się krwi mogą osiągnąć nawet 2 cm długości. Są też szybsze niż krajowe kleszcze i potrafią podążać za swoją ofiarą na dystansie nawet kilkuset metrów. Ich głównymi żywicielami są konie, bydło, owce i psy, jednak stanowią realne niebezpieczeństwo również dla ludzi. Ciepła i sucha wiosna oraz sezon migracji ptaków to dla tych kleszczy idealne warunki. Jak podkreślają naukowcy, wraz z migrującymi ptakami tysiące ich larw i nimf trafiają corocznie do Europy. Choć sroga zima miała wpływ na kleszcze, to potrafią mnożyć się tak szybko, że nie ma co się łudzić, ze będzie ich mniej. Każdy może pomóc badać kleszcze Naukowcy apelują o przesyłanie znalezionych kleszczy do Zakładu Eko-Epidemiologii Chorób Pasożytniczych. W przypadku zauważenia nietypowo dużego osobnika, należy go bezpiecznie usunąć pęsetą lub kleszczołapkami, chwytając jak najbliżej skóry, aby uniknąć jego zgniecenia. Przed wysyłką kleszcza należy zamrozić na co najmniej 24 godziny, w temperaturze -20°C. Następnie należy go zapakować wraz z krótką informacją zawierającą datę znalezienia, dokładną lokalizację oraz informację, z jakiego zwierzęcia lub osoby został zdjęty. Kleszcze należy wysłać na adres: Zakład Eko-epidemiologii Chorób Pasożytniczych na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, Ilji Miecznikowa 1, 02-096 Warszawa. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Apokaliptyczne niebo nad Australią. Krwistoczerwony kolor zdumiał mieszkańców kontynentu
Nagrania z Australii Zachodniej obiegły media na całym świecie – niebo przybrało intensywnie czerwony, niemal nienaturalny kolor, który wielu internautów określało jako „apokaliptyczny”. Zdjęcia i filmy z tego zjawiska wywołały ogromne poruszenie i lawinę komentarzy w sieci. Co tak naprawdę wydarzyło się nad Australią?
Spektakularne obrazy czerwonego nieba nad Australią Zachodnią pojawiły się tuż przed nadejściem tropikalnego cyklonu Narelle, który uderzył w region z silnym wiatrem i intensywnymi opadami. Mieszkańcy m.in. Shark Bay obserwowali niezwykłe zjawisko atmosferyczne, gdy powietrze wypełniła gęsta warstwa pyłu, a niebo rozświetliły intensywne odcienie pomarańczu i czerwieni. Cyklon kilkukrotnie docierał do lądu, przynosząc dynamiczne zmiany pogody, jednak to właśnie niecodzienny wygląd nieba przyciągnął największą uwagę. Skąd wzięły się te niezwykłe kolory i czy rzeczywiście było się czego obawiać? Dlaczego niebo nad Australią zrobiło się czerwone? Świadkowie opisują zjawisko Niezwykłe zjawisko, które rozegrało się 27 marca nad Australią Zachodnią, szczególnie w rejonie Shark Bay, zaskoczyło zarówno mieszkańców, jak i obserwatorów na całym świecie. W miarę zbliżania się cyklonu powietrze zaczęło wypełniać się gęstym pyłem unoszonym przez silne podmuchy wiatru, co zmieniało kolor nieba z jasnopomarańczowego na intensywnie czerwony. Relacje świadków wskazują, że proces ten następował stopniowo – najpierw pojawiła się delikatna poświata, która z czasem przybrała bardziej nasycony odcień. – Niebo robiło się coraz bardziej pomarańczowe w miarę upływu popołudnia, aż w końcu wyszliśmy na zewnątrz i zobaczyliśmy ten niezwykły kolor – relacjonowała Kerrie Shepherd z Shark Bay Caravan Park, podkreślając, że nigdy wcześniej nie widziała podobnego zjawiska. Warunki atmosferyczne były przy tym wyjątkowo trudne – unoszący się pył był wyraźnie odczuwalny, ograniczał widoczność i dostawał się do oczu oraz dróg oddechowych. Jak opisywali mieszkańcy, drobiny były obecne niemal wszędzie, co potęgowało wrażenie obcowania z czymś niecodziennym. – Pył był wyczuwalny w ustach i gardle, czuć go było nawet między zębami i w oczach – wspominała Shepherd w rozmowie z Australian Broadcasting Corporation (ABC). Choć w innych częściach regionu zjawisko przybrało łagodniejszą formę, a niebo miało raczej pomarańczowy odcień, w Shark Bay jego intensywność była szczególnie widoczna. Całość trwała kilka godzin i zakończyła się równie nagle, jak się zaczęła – wraz z nasileniem wiatru i nadejściem opadów deszczu, które oczyściły powietrze. – To było bardzo dziwne. Nagle pojawił się ten kolor, potem wiatr się wzmógł, spadł deszcz i po pół godzinie wszystko wróciło do normy – dodała. Skąd wziął się krwistoczerwony kolor nieba? Naukowe wyjaśnienie zjawiska Choć czerwone niebo nad Australią mogło wyglądać jak scena z filmu katastroficznego, jego przyczyny są dobrze znane meteorologom i wynikają z wyjątkowego nałożenia się kilku zjawisk. Jak wyjaśnia Angus Hines z australijskiego Biura Meteorologicznego, kluczową rolę odegrała specyfika krajobrazu. Północna część Australii Zachodniej słynie z intensywnie czerwonej gleby bogatej w żelazo, które przez miliony lat ulegało utlenianiu, nadając jej charakterystyczny, rdzawy odcień. Gdy nad region nadciągnął cyklon, silne podmuchy wiatru wzbiły ogromne ilości suchego pyłu w atmosferę i przeniosły go na znaczne odległości – od Pilbary aż po obszary Gascoyne i wybrzeże. – To bardzo czerwona część kraju, a silne wiatry unoszą ten rdzawy pył zarówno lokalnie, jak i w całej północnej Australii Zachodniej – tłumaczy Hines, podkreślając skalę zjawiska. Sama obecność pyłu nie wystarczyłaby jednak do uzyskania tak intensywnego efektu wizualnego. Równie istotne okazały się warunki świetlne i zachmurzenie, które znacząco zmieniły sposób, w jaki światło rozchodziło się w atmosferze. W regionach takich jak Pilbara burze pyłowe zdarzają się stosunkowo często, ale zazwyczaj towarzyszy im bezchmurne niebo, dzięki czemu światło słoneczne przenika bezpośrednio i nie powoduje tak dramatycznych zmian kolorystycznych. Tym razem sytuacja była inna – niebo pokryła gęsta warstwa chmur, która rozproszyła światło i sprawiła, że nie pochodziło ono z jednego, wyraźnego źródła. – To trochę tak, jakby całe niebo działało jak jeden panel świetlny, a nie pojedynczy reflektor – obrazowo wyjaśnia meteorolog. Dodatkowo znaczenie miał sposób rozpraszania fal świetlnych w atmosferze. Krótsze fale, odpowiadające za barwy niebieskie, ulegają rozproszeniu znacznie szybciej, zwłaszcza gdy światło musi przebyć dłuższą drogę przez gęste, zapylone powietrze. W takich warunkach dominować zaczynają fale dłuższe (czerwone i pomarańczowe), które nadają niebu intensywny, nasycony kolor. W połączeniu z drobinami czerwonej gleby zawieszonej w powietrzu efekt ten został dodatkowo spotęgowany, tworząc spektakularne, niemal jednolite zabarwienie całego krajobrazu. Finalnie to właśnie kumulacja tych czynników – pyłu bogatego w żelazo, gęstego zachmurzenia i specyficznego rozproszenia światła – sprawiła, że niebo nad Australią przybrało tak niezwykły, czerwony odcień. Źródła: ABC, New York Post, Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Bieszczadzkie żubry rosną w siłę. Rekordowe wyniki marcowego spisu zwiastują potężne wyzwania
Podczas marcowego liczenia żubrów w bieszczadzkich nadleśnictwach udało się naliczyć 940 ogromnych ssaków. Tegoroczny wynik stanowi znaczącą poprawę względem ubiegłorocznego pomiaru – wtedy naliczono o 100 osobników mniej. Jednak nie powinniśmy wyłącznie się cieszyć: naukowcy tłumaczą, jakie negatywne skutki może nieść za sobą tak duży wzrost populacji.
Luty przyniósł historyczne wieści z polskiej części Puszczy Białowieskiej, gdzie populacja żubrów osiągnęła poziom 1176 osobników. Ten imponujący wynik to m.in. efekt udanych migracji zwierząt pomiędzy puszczami Białowieską a Knyszyńską. Powody do świętowania mają również leśnicy z Podkarpacia – bieszczadzka populacja zwiększyła się w ciągu roku o kolejne 100 sztuk. Eksperci studzą jednak entuzjazm, przypominając, że tak dynamiczny wzrost wymaga czujności i monitorowania zagrożeń ekologicznych oraz zdrowotnych. Dokładność bieszczadzkiego spisu Na pierwszy rzut oka dziwić może dokładność, z jaką przeprowadzony został spis. Precyzyjna liczba policzonych osobników jest jednak wynikiem jednodniowej akcji liczenia, która odbywa się we wszystkich jednostkach leśnych (nawet tych zarządzanych przez podmioty prywatne). Finał ten poprzedzają wielodniowe obserwacje stad. Dzięki tak dokładnemu przygotowaniu leśnicy doskonale znają strukturę grup, co pozwala wyeliminować ryzyko dwukrotnego policzenia tych samych osobników. Ile żubrów żyje w Bieszczadach? Jak podaje Edward Marszałek, rzecznik prasowy Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie, podczas marcowego spisu doliczono się łącznie 940 żubrów. Spośród nich 880 osobników bytuje po stronie polskiej, a 60 po słowackiej. Tytuł największej ostoi gatunku przypadł Nadleśnictwu Baligród, gdzie w 14 stadach odnotowano blisko 400 żubrów. Jednak to w Nadleśnictwie Lutowiska, u podnóża masywu Otryt, zaobserwowano największe pojedyncze stado. Obecna struktura populacji, skupionej w dużych grupach rodzinnych, jest charakterystyczna dla okresu wczesnowiosennego. Już niebawem stada ulegną rozproszeniu – znaczna część osobników uda się w wyższe partie gór, gdzie pod okiem żubrzyc (samica nazywana jest również krową) dorastać będzie kolejne pokolenie. To właśnie dlatego spis przeprowadzany jest w marcu: to ostatni moment, na obserwowanie ssaków w dużych skupiskach. Zagrożenia sukcesu populacyjnego Dynamiczny przyrost na ograniczonym obszarze generuje konkretne wyzwania. Edward Marszałek wskazuje m.in. na narastające szkody w uprawach rolnych będące konsekwencją żerowania tych największych polskich ssaków. Kluczowym zagrożeniem pozostaje jednak kwestia zdrowotna. Przegęszczenie stad sprzyja szybkiemu rozprzestrzenianiu się chorób, takich jak gruźlica czy telazjoza, która co roku dziesiątkuje bieszczadzkie żubry. Przy tak dużej liczbie osobników i częstych kontaktach między grupami ryzyko wystąpienia epidemii drastycznie rośnie, co w przyszłości może doprowadzić do załamania się liczebności gatunku. Aby ograniczać skalę problemu, należy dokładnie prowadzić monitoring osobników, co pozwala szybko reagować na zachodzące w lasach zmiany. Jak zachować się w obecności żubra? Wzrost populacji niesie ze sobą również wyższe ryzyko konfliktów ludzko-zwierzęcych. Największym zagrożeniem jest tu nieodpowiedzialna turystyka, która może prowadzić do tragicznych w skutkach zdarzeń. Już w zeszłym roku przyrodnik Adam Wajrak apelował o zachowanie bezpiecznego dystansu – minimum 100 metrów – podczas obserwacji. Taka odległość gwarantuje żubrowi komfort psychiczny i pozwala na swobodne fotografowanie bez płoszenia stada. Przekroczenie tej granicy jest skrajnie niebezpieczne – odczuwający zagrożenie żubr może zaatakować, co stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia turysty. Źródła: Nauka w Polsce, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Choć pochodzi z rodziny psowatych, bliżej mu do wydry. Ma błony między palcami i świetnie nurkuje
Pakożer leśny to jeden z najbardziej niezwykłych drapieżników wśród psowatych. Choć niewielki, bez trudu poluje na większą od siebie zdobycz. Wyróżnia go jednak coś innego – jako jeden z nielicznych gatunków w tej grupie doskonale radzi sobie w wodzie.
Spis treści: Czym jest pakożer? Jak wygląda pakożer? Gdzie występuje pakożer? Tryb życia pakożera Czym żywi się pakożer? Fauna Ameryki Południowej dosłownie obfituje w niezwykłe gatunki. Majestatyczny kondor, dziwny i niespokrewniony z żadnym innym psowatym pampasowiec grzywiasty czy niepozorna bullet ant, która żądli boleśniej niż jakikolwiek inny owad. Lista osobliwości południowoamerykańskiej przyrody jest znacznie dłuższa. Z całą pewnością nie może zabraknąć na niej pakożera, zwanego leśnym psem. Czym jest pakożer? Pakożer, czyli Speothos, to rodzaj ssaków z rodziny psowatych. Należy do niego jeden występujący współcześnie gatunek – pakożer leśny (Speothos venaticus). Przodek tego zwierzęcia pojawił się w Ameryce Południowej około 2,5 mln lat temu. W 1839 roku Peter Wilhelm Lud prowadził badania w brazylijskich jaskiniach. Na podstawie odkrytych skamieniałości i rysunków naskalnych, duński paleontolog opisał gatunek niedużego drapieżnika, który jego zdaniem mógł być przodkiem współczesnych psów. Naukowiec uznał, że ma do czynienia ze zwierzęciem wymarłym w plejstocenie. Nie miał jednak racji. Współczesny gatunek powstał wskutek specjacji filetycznej ze swojego praprzodka. Badania mitochondrialnego DNA dowiodły, że linia ewolucyjna pakożera leśnego rozeszła się wcześniej niż pozostałych gatunków. Przez długi czas badacze mieli problem z jego klasyfikacją. Wcześniej był zaliczany do podrodziny Simocyoninae, ale niektórzy naukowcy wskazywali na jego pokrewieństwo z majkongiem krabożernym i wilczkiem krótkouchym. Współcześnie zalicza się go do plemienia Canini z zaznaczeniem wyraźnej odrębności genetycznej od pozostałych gatunków. Jak wygląda pakożer? Pakożer leśny nie przypomina pozostałych psowatych. Pod względem pokroju bliżej mu do wydry lub łasicy. Dojrzały osobnik mierzy 30 cm w kłębie i 55–75 cm długości. Długość ogona to 12–15 cm. Masa ciała zamyka się w przedziale od 5 do 7 kg. Tułów pakożera jest krępy i wydłużony, a kończyny – krótkie. Głowa zwierzęcia jest niewielka, pysk – krótki i szeroki, a uszy – niewielkie i zaokrąglone. Ma 40 zębów. Ciekawostką są zmodyfikowane siekacze, których korona jest dłuższa i ostrzejsza niż u pozostałych psowatych. Silne szczęki są dobrze przystosowane do uśmiercania ofiar i oddzielania mięsa. Okrywa zwierzęcia jest szorstka, niemal szczeciniasta. Przeważa ubarwienie brązowe, ale spotykane są też osobniki ciemnokasztanowe i żółtawobure. Sierść na głowie, szyi i karku jest jaśniejsza, natomiast na ogonie i kończynach – ciemniejsza. Gdzie występuje pakożer? Pakożery leśne żyją w Ameryce Środkowej i Południowej, od Panamy na północy, po południową Brazylię, Paragwaj i północną część Argentyny. Populacje ekwadorskie i kolumbijskie występują na zachód od Andów. Mimo że zasięg występowania pakożera jest duży, nie można zaliczyć tego zwierzęcia do pospolitych przedstawicieli fauny tropikalnej. Na liście IUCN gatunek ten ma kategorię NT, co oznacza, że jest bliski zagrożenia. Środowisko pakożera Jak wskazuje na to drugi człon nazwy, pakożery doskonale odnajdują się w lasach. Ich siedliska znajdują się zarówno na obszarach gęsto porośniętych drzewami, jak i na półleśnych terenach trawiastych. Zamieszkują bagienne i podmokłe części lasów deszczowych, przede wszystkim lasy zalewowe, galeriowe i selvas. Żyją także w wilgotnych lasach podrównikowych. Nieco rzadziej spotyka się je na półleśnych, porośniętych drzewami i krzewami sawannach. Tryb życia pakożera Psy leśne zawsze osiedlają się w pobliżu zbiorników wodnych. Nic dziwnego. Te niezwykłe zwierzęta są doskonale przystosowane do wodnolądowego trybu życia. Natura wyposażyła je w błonę między palcami, dzięki której niezwykle sprawnie poruszają się w środowisku wodnym. Doskonale nurkują i często polują w wodzie. Niektóre rasy psów domowych ochoczo wskakują do wody, ale wśród dzikich psowatych takie zachowanie jest niespotykane. Są zwierzętami towarzyskimi. Żyją w stadach liczących od 10 do 12 osobników. Czas aktywności pakożerów przypada na porę dzienną. Noce spędzają w norach, skalnych szczelinach lub w spróchniałych pniach. Pakożery leśne prawdopodobnie tworzą monogamiczne pary. Ruja trwa 4 dni. W tym czasie samiec alfa wielokrotnie pokrywa samicę alfa. Po 63–67 dniach rodzi się od 2 do 6 szczeniąt. Młode ważą 130–190 g. Opiekę nad nimi sprawują nie tylko rodzice, ale także reszta stada. Czym żywi się pakożer? Podstawą diety pakożerów leśnych są duże gryzonie: kapibary, akuczi, aguti i paki, jak wskazuje na to pierwszy człon nazwy. W jadłospisie tych zwierząt pojawiają się także jaszczurki, płazy i ryby. Na gryzonie i inną niezbyt dużą zdobycz poszczególni członkowie stada najczęściej polują samodzielnie. Jeżeli namierzą większą ofiarę, zmieniają strategię i zaczynają działać w grupie. Pakożery potrafią powalić i uśmiercić nawet młodego tapira. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Rekiny na „bombie”. Przechodzą pozytywnie testy na narkotyki i kofeinę
Rekiny pod wpływem kokainy? To brzmi jak przepis na absurdalny horror. Niestety, to nasza ziemska rzeczywistość. U drapieżnych ryb żyjących w rajskich wodach Bahamów wykryto obecność narkotyków, leków i kofeiny. To nie oznacza jednak, że rekiny zmieniły styl życia na „imprezowy” – to my zmuszamy je do udziału w niebezpiecznym eksperymencie chemicznym.
Wody wokół Eleuthery – uznawanej za jedną z najbardziej odległych wysp Bahamów – stały się obiektem badań, które wywołały poruszenie w świecie nauki. Międzynarodowy zespół badaczy przeanalizował krew drapieżników odławianych w rejonach popularnych wśród nurków oraz na trasach wielkich statków wycieczkowych. Zaskakująca „impreza” w oceanie. Co pływa w rekinach? Wyniki są alarmujące: na 85 przebadanych osobników u aż 28 wykryto obecność substancji psychoaktywnych lub farmakologicznych. Najczęściej pojawiała się kofeina, ale u dwóch drapieżników potwierdzono obecność kokainy. Co więcej, w krwiobiegu rekinów krążyły pozostałości leków przeciwbólowych, takich jak acetaminophen oraz diclofenac. To pierwszy raz, gdy te substancje zidentyfikowano u rekinów nie tyle na Bahamach, co gdziekolwiek na świecie. Skąd kokaina we krwi rekinów? Wyniki nie sugerują więc „zmiany zachowań” zwierząt – jakkolwiek informacje o rekinach na bombie nie budziłyby wyobraźni – lecz raczej to, że rekiny znalazły się na styku dzikiej przyrody i coraz silniejszego śladu pozostawianego przez człowieka. Odpowiedź na pytanie o pochodzenie kokainy jest prosta i bolesna: to efekt niewydolności systemów oczyszczania ścieków oraz ogromnej skali turystyki. Substancje, które przyjmujemy, nie znikają magicznie po ich zażyciu. Trafiają do kanalizacji, a stamtąd – często w niemal niezmienionej formie – bezpośrednio do ekosystemów morskich. W przypadku Bahamów kluczowym czynnikiem są statki wycieczkowe, które działają jak pływające miasta. Generują one ogromne ilości ścieków, które – mimo filtracji – wciąż niosą ze sobą chemiczny ślad ludzkiej cywilizacji. Pojawia się hipoteza, że rekiny mogły naruszyć paczki z kokainą, które trafiły do wody – w końcu drapieżniki morskie eksplorują obiekty poprzez dotyk i ugryzienie. Najbardziej prawdopodobne są jednak bezpośrednie zanieczyszczenia lub spożywanie ryb, które napiły się skażonej wody. Czym są CEC i dlaczego powinniśmy się ich bać? Substancje znalezione w rekinach należą do grupy CEC (Contaminants of Emerging Concern) – zanieczyszczeń wzbudzających szczególne obawy. To związki, które przez lata pozostawały poza radarem ekologów, ponieważ występują w niskich stężeniach, ciągle powstają nowe lub trudno je mierzyć. Do tej grupy trafiają m.in. farmaceutyki i antybiotyki, substancje psychoaktywne czy środki higieny osobistej. Problem polega na tym, że są one projektowane jako biologicznie aktywne. Mają wywoływać konkretny efekt w organizmie człowieka, więc wywołują go również u zwierząt. W oceanie rekiny nie otrzymują jednej substancji, lecz toksyczny koktajl, którego skład zmienia się w zależności od sezonu turystycznego. Czy kokaina szkodzi rekinom? Tak, choć nie w sposób, który moglibyśmy sobie wyobrażać na podstawie filmów. Ekspozycja na narkotyki i leki wiąże się u ryb z ogromnym stresem metabolicznym. Organizm drapieżnika musi zużywać ogromne zasoby energii, aby neutralizować i usuwać obce substancje z krwiobiegu. Może to prowadzić do zaburzeń odporności, zmian w zachowaniu i agresji czy problemów z gospodarką hormonalną. Naukowcy podkreślają, że potrzebujemy dalszych badań, aby zrozumieć, czy naszpikowany kofeiną lub kokainą rekin staje się bardziej nieprzewidywalny. Jedno jest pewne, nasza codzienna kawa i tabletki przeciwbólowe mają swój nieoczekiwany finał w oceanie, zmieniając życie zwierząt, które nigdy nie prosiły o udział w tej „imprezie”. Źródło: Environmental Pollution, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pamiętasz ten wulkan? Eyjafjallajökull 15 lat temu zatrzymał świat. Czy znów może wybuchnąć?
Eyjafjallajökull to jedno z tych miejsc na mapie świata, których nazwa sama w sobie stanowi wyzwanie, a jednocześnie kryje historię, która potrafi zatrzymać globalny ruch lotniczy i przyciągnąć uwagę milionów ludzi. To nie tylko islandzki wulkan, lecz także symbol potęgi natury w epoce nowoczesnych technologii. Jego erupcja w 2010 roku pokazała, jak ściśle powiązany jest współczesny świat i jak jedno zjawisko geologiczne może wpłynąć na życie całego kontynentu.
Spis treści: Geologia wulkanu Erupcje wulkanu Eyjafjallajökull Czy wulkan Eyjafjallajökull jest nadal aktywny? Wulkan Eyjafjallajökull znajduje się w południowej części Islandii. Leży około 150 kilometrów od Reykjavíku, w sąsiedztwie innych znanych systemów wulkanicznych, w tym Katli. Jego charakterystyczną cechą jest to, że w całości ukryty jest pod lodowcem o tej samej nazwie. Gdy dochodzi do erupcji podlodowcowej, topniejący lód generuje dodatkowe ilości wody, co może prowadzić do powstawania gwałtownych powodzi glacjalnych, tzw. jökulhlaup. Islandia jako całość jest jednym z najbardziej aktywnych wulkanicznie obszarów na Ziemi. Leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, czyli granicy rozchodzących się płyt tektonicznych – północnoamerykańskiej i eurazjatyckiej. To właśnie ich powolne odsuwanie się od siebie powoduje powstawanie szczelin, przez które magma może wydostawać się na powierzchnię. Eyjafjallajökull jest jednym z wulkanów powstałych w wyniku tego procesu. Sam masyw wznosi się na wysokość 1666 metrów nad poziomem morza. Choć nie jest najwyższym wulkanem Islandii, jego położenie pod lodowcem sprawia, że erupcje mają specyficzny, często gwałtowny charakter. Kontakt gorącej magmy z lodem i wodą prowadzi do intensywnych eksplozji pary wodnej, co zwiększa siłę wybuchów. Geologia wulkanu Eyjafjallajökull, którego wiek badacze określają na 800 000 lat, jest wulkanem warstwowym (stratowulkanem). Tego typu konstrukcja powstaje w wyniku kolejnych erupcji, które nie mają jednorodnego charakteru – część z nich jest efuzyjna (spokojny wypływ lawy), inne natomiast mają charakter eksplozywny. Pod lodowcem znajduje się kaldera, czyli zagłębienie powstałe w wyniku zapadnięcia się komory magmowej po jednej z wcześniejszych erupcji. Eyjafjallajökull jest zasilany przez komorę magmową, posiada otwory wentylacyjne i sieć szczelin, którymi magma może wydostawać się na powierzchnię. Warto podkreślić, że Eyjafjallajökull jest częścią większego systemu tektonicznego. W przeszłości obserwowano związek czasowy między jego aktywnością a erupcjami pobliskiej Katli. Choć mechanizm tej zależności nie jest w pełni wyjaśniony, badacze od dawna analizują potencjalne interakcje między tymi systemami. Erupcje wulkanu Eyjafjallajökull Historia erupcji Eyjafjallajökull sięga ponad tysiąc lat wstecz. Źródła historyczne wspominają o aktywności wulkanu w X, XVII i XIX wieku, jednak najbardziej znana erupcja miała miejsce stosunkowo niedawno, bo w 2010 roku. To właśnie wtedy islandzki wulkan stał się jednym z najczęściej wymienianych słów w światowych mediach. Erupcja rozpoczęła się w marcu 2010 roku od fazy szczelinowej, która miała stosunkowo spokojny przebieg. Lawa wypływała z pęknięć w ziemi, tworząc widowiskowe strumienie ognia. Jednak w kwietniu aktywność przeniosła się pod lodowiec, co radykalnie zmieniło charakter zjawiska. Kontakt magmy z dnem lodowca doprowadził do serii eksplozji, w wyniku których do atmosfery trafiły ogromne ilości drobnego popiołu wulkanicznego. Chmura popiołu uniosła się na wysokość kilku kilometrów i zaczęła przemieszczać się nad Europą. Dodatkowo powstałe wskutek wybuchu drobne cząstki szkła stanowiły realne zagrożenie dla silników odrzutowych. W rezultacie wiele państw europejskich zdecydowało się na czasowe zamknięcie przestrzeni powietrznej. Islandia w centrum uwagi wskutek zakłóceń ruchu lotniczego W kwietniu 2010 roku Europa doświadczyła największego paraliżu lotniczego od czasów II wojny światowej. Setki tysięcy pasażerów utknęły na lotniskach, a tysiące lotów zostało odwołanych. Linie lotnicze poniosły ogromne straty finansowe, a gospodarka wielu państw odczuła skutki zakłóceń w transporcie towarów. Chmura popiołu przemieszczała się zgodnie z kierunkiem wiatrów, obejmując znaczną część Europy Północnej i Środkowej. Decyzje o zamknięciu przestrzeni powietrznej były podejmowane z dużą ostrożnością, ponieważ w przeszłości zdarzały się przypadki uszkodzeń silników przez popiół wulkaniczny. Co istotne, sama Islandia również doświadczyła lokalnych skutków erupcji. Pojawiły się powodzie lodowcowe (tzw. jökulhlaup), wobec czego konieczna była ewakuacja 800 osób. Dodatkowo opadający popiół pokrywał pola uprawne, wpływał na hodowlę zwierząt i jakość powietrza. Jednocześnie wydarzenie to przyciągnęło uwagę turystów oraz mediów, paradoksalnie czyniąc wyspę bardziej rozpoznawalnym kierunkiem podróży. Czy wulkan Eyjafjallajökull jest nadal aktywny? Eyjafjallajökull jest klasyfikowany jako wulkan aktywny, co oznacza, że w przeszłości wykazywał działalność erupcyjną i istnieje potencjalna możliwość jej powtórzenia. Brak bieżącej erupcji nie oznacza, że system wulkaniczny pozostaje uśpiony w sensie definitywnym. Po 2010 roku Eyjafjallajökull pozostaje spokojny, jednak eksperci podkreślają, że w długiej perspektywie czasowej kolejne erupcje są prawdopodobne. Wulkany funkcjonują w cyklach, które mogą obejmować okresy wieloletniej ciszy przeplatane gwałtowną aktywnością. Erupcja Eyjafjallajökull uświadomiła światu, że nawet w dobie globalizacji i zaawansowanych technologii człowiek pozostaje zależny od procesów zachodzących głęboko pod powierzchnią Ziemi. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Uznano go za wymarłego, ale powrócił. Poznaj kanguroszczura – niezwykłego „ogrodnika” Australii
Kanguroszczur to jedno z mniej znanych, a jednocześnie najbardziej intrygujących zwierząt Australii. Przez dekady wiele jego populacji zniknęło z mapy kontynentu, a jeden z gatunków uznano nawet za wymarły, zanim ponownie odkryto go pod koniec XX wieku. Dziś kanguroszczury są symbolem kruchości australijskich ekosystemów i przykładem tego, jak szybko zmiany środowiskowe mogą wpłynąć na los całej grupy ssaków.
Spis treści: Występowanie i tryb życia Gatunki należące do rodzaju kanguroszczurów Zagrożenia i status ochrony Kanguroszczur to potoczna nazwa przedstawicieli rodzaju Potorous, należącego do rodziny Potoroidae w obrębie torbaczy. Został on opisany naukowo w 1804 roku, a jego nazewnictwo było przedmiotem sporów taksonomicznych w XIX wieku. Rodzaj ten obejmuje cztery gatunki, z których trzy żyją współcześnie, a jeden uznawany jest za wymarły. Są to niewielkie torbacze o zwartej sylwetce, stosunkowo długich tylnych kończynach i ogonie pełniącym funkcję stabilizującą podczas poruszania się skokami. Ich masa ciała zależy od gatunku i waha się od 0,66 kg w przypadku kanguroszczurów myszatych do nawet 2,2 kg w przypadku kanguroszczurów długonogich. Charakterystyczną cechą kanguroszczurów jest budowa czaszki i uzębienia. Współczesne gatunki mają wydłużoną i wąską czaszkę, natomiast forma wymarła wyróżniała się szerszym, spłaszczonym profilem. Silnie rozwinięte kły oraz wyspecjalizowane przedtrzonowce pozwalają im skutecznie przetwarzać pokarm roślinny i grzybowy. Występowanie i tryb życia Kanguroszczur występuje wyłącznie w Australii. Współczesne populacje są rozproszone i zajmują ograniczone obszary południowo-wschodniej oraz południowo-zachodniej części kontynentu, a także Tasmanii. Dawniej zasięg rodzaju był znacznie szerszy, jednak presja środowiskowa i działalność człowieka doprowadziły do jego drastycznego zmniejszenia. Środowiskiem życia kanguroszczurów są przede wszystkim lasy i zarośla. Najchętniej bytują w leśnym poszyciu. Zwierzęta te prowadzą głównie nocny tryb życia. W ciągu dnia ukrywają się, a po zmroku wyruszają na poszukiwanie pokarmu. Ich dieta opiera się w dużej mierze na grzybach, korzonkach, trawach i larwach. Kanguroszczury wykorzystują silnie rozwinięty węch. Po zlokalizowaniu potencjalnego źródła pożywienia kopią w celu wydobycia pokarmu. W ten sposób przyczyniają się do rozprzestrzeniania zarodników grzybów i odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu leśnych ekosystemów. W przeszłości wcześni europejscy osadnicy uznawali je za szkodniki upraw, gdyż potrafiły żerować na roślinach użytkowych. Dziś jednak postrzegane są przede wszystkim jako cenny element rodzimej fauny Australii. Gatunki należące do rodzaju kanguroszczurów Do rodzaju Potorous zalicza się cztery gatunki: trzy współcześnie żyjące oraz jeden wymarły. Różnią się one zasięgiem występowania, budową czaszki oraz stopniem zagrożenia. Kanguroszczur właściwy (myszaty) Kanguroszczur właściwy (Potorous tridactylus), nazywany również kanguroszczurem myszatym, to gatunek typowy zwierząt tego rodzaju. Występuje on w południowo-wschodniej Australii oraz na Tasmanii. Preferuje lasy i obszary z gęstym podszyciem, gdzie znajduje odpowiednie warunki do żerowania. Kanguroszczur myszaty charakteryzuje się smukłą, wydłużoną czaszką. Jego sierść jest popielata lub brunatnoszara z białym spodem, a ciało bez ogona mierzy 25,9–41 cm. Częściowo chwytny ogon ma około 20 cm długości. Kanguroszczur właściwy dożywa do 7 lat. Prowadzi skryty, nocny tryb życia i rzadko bywa obserwowany w naturze. Jego populacje w wielu miejscach uległy zmniejszeniu, jednak gatunek nie znajduje się w tak dramatycznej sytuacji jak inne kanguroszczury. Kanguroszczur reliktowy Kanguroszczur reliktowy (Potorous gilbertii) uchodzi za jednego z najrzadszych ssaków Australii. Został opisany w 1841 roku, a w 1870 roku uznano go za wymarłego. Dopiero w 1994 roku niewielką populację odkryto ponownie w rezerwacie Two Peoples Bay w Australii Zachodniej, a do jego przetrwania nieświadomie przyczynił się książę Filip. Początkowo liczebność dzikiej populacji była bardzo niewielka. Dzięki intensywnym działaniom ochronnym udało się ją zwiększyć, jednak gatunek nadal pozostaje krytycznie zagrożony wyginięciem. Kanguroszczur reliktowy ma szarobrązowe futro o krótkim włosiu. Ma wąską, wydłużoną czaszkę. Ciało bez ogona może mierzyć nawet do 37,1 cm, a sam ogon od 20 do 23,6 cm. Bardzo ograniczony zasięg występowania kanguroszczura reliktowego czyni go wyjątkowo podatnym na zagrożenia, choroby oraz drapieżnictwo. Kanguroszczur szerokolicy Kanguroszczur szerokolicy (Potorous platyops) jest gatunkiem wymarłym. Został opisany w XIX wieku, a wkrótce po tym zniknął z obszarów swojego występowania. Wyróżniał się odmienną budową czaszki – jego pyszczek był szerszy i bardziej spłaszczony niż u pozostałych gatunków. Kanguroszczur szerokolicy był podobny do szczura. Mierzył do 34 cm (bez ogona), a jego futro miało szarą barwę na grzbiecie, a białą na podbrzuszu. Przyczyny jego wyginięcia wiąże się z działaniem drapieżników, a także z przekształceniami środowiska naturalnego. Kanguroszczur długonogi Kanguroszczur długonogi (Potorous longipes) został opisany naukowo dopiero w 1980 roku. Występuje w ograniczonych rejonach południowo-wschodniej Australii i jest obecnie ograniczony do dwóch subpopulacji. Jak wskazuje nazwa, wyróżnia się stosunkowo długimi tylnymi kończynami. Ciało kanguroszczura długonogiego mierzy 38–41,5 cm, a ogon nawet do 32,5 cm. Gatunek ten jest zagrożony wyginięciem, głównie ze względu na utratę siedlisk i presję drapieżników. Podobnie jak inne kanguroszczury, prowadzi nocny tryb życia i specjalizuje się w wyszukiwaniu korzonków, grzybów, bulw i drobnych bezkręgowców. Zagrożenia i status ochrony Wszystkie współczesne gatunki rodzaju Potorous zostały silnie dotknięte zmianami środowiskowymi od czasu europejskiej kolonizacji Australii. Najważniejsze zagrożenia to: drapieżnictwo ze strony introdukowanych gatunków, zwłaszcza lisów, utrata i fragmentacja siedlisk, zmiany reżimu pożarowego, presja ze strony działalności rolniczej. Kanguroszczur reliktowy znajduje się w kategorii krytycznie zagrożonych, natomiast kanguroszczur długonogi jest uznawany za zagrożony. Kanguroszczur właściwy ma stosunkowo stabilniejszą sytuację, choć również wymaga monitoringu i jest uznawany za gatunek bliski zagrożenia. Kanguroszczur szerokolicy uznawany jest za gatunek wymarły. Ochrona kanguroszczurów obejmuje tworzenie rezerwatów, kontrolę populacji drapieżników oraz programy hodowli i translokacji. Przypadek ponownego odkrycia kanguroszczura reliktowego pokazuje, że nawet niewielkie populacje mogą przetrwać w sprzyjających warunkach, jednak ich przyszłość zależy od konsekwentnych działań ochronnych. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Delfiny są bardzo inteligentne. Niestety, ludzie wciąż na nie polują i zmuszają je do niewolniczej pracy
Delfiny są zabijane na mięso w Japonii i zamykane w delfinariach na całym świecie. Film dokumentalny „Reiwa” pokazuje ten nieludzki proceder.
Reiwa (jap. 令和) to nazwa ery panowania cesarza Japonii Naruhito, obowiązująca od 1 maja 2019 r. Rząd Japonii poinformował, że oficjalne tłumaczenie nazwy nowej ery w języku angielskim brzmi „Beautiful Harmony”, czyli „Piękna Harmonia”. „Reiwa” to również tytuł filmu dokumentalnego, który wyprodukowaliśmy wraz z Katarzyną Kozak. Porusza on temat polowań na delfiny w Japonii, procederu handlu dzikimi zwierzętami – Wild Life Trade – oraz zamykania delfinów w niewoli, w wodnych parkach rozrywki, delfinariach, oceanariach i innych miejscach tego typu. Film jest dostępny na YouTube. Delfiny są zagrożone – także w Polsce Delfiny to ruchliwe ssaki, jedne ze szczytowych oceanicznych drapieżników. Badania naukowe wykazały, że te zwierzęta są samoświadome, posiadające bardzo mocno rozwinięty system nerwowy, przejawiają wiele umiejętności kognitywnych. Ich życie społeczne jest bardzo rozbudowane, są emocjonalne. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku miał miejsce boom na delfinaria. Przyczyniła się do tego głównie popkultura, a naturalna, „uśmiechnięta” fizjonomia delfina zaczęła stać się jego przekleństwem. View oEmbed on the source website Dlaczego w Polsce zajęliśmy się delfinami? Przeciwstawiamy się jakiejkolwiek formie przemocy i eksploatacji zwierząt, tym bardziej w cyrkach – bo tym są tak naprawdę delfinaria. Choć w Polsce nie ma delfinariów – Polacy korzystają z tego typu „rozrywki” np. podczas wakacyjnych wyjazdów do Turcji, Egiptu, Dubaju i innych miejsc, które kupują delfiny z japońskiego miasta Taiji. Ruch turystyczny, dla którego delfiny są magnesem, przynosi krociowe zyski. Pojedynczy, wytresowany delfin butlonos może być wart od 100 tys. do 1,5 miliona dolarów. Cena zależy głównie od stopnia wytresowania delfina, od tego, jak się z nim „pracuje”, od jego charakteru. Poprzez różne programy kontaktu z widzami, pokazy, sesje pływania, karmienia, możliwość robienia sobie zdjęć z delfinem, generuje on dla morskiego parku roczny przychód ponad 1 miliona dolarów. Właściciele delfinariów, inwestując w pozyskanie i wytrenowanie delfina, oczekują zwrotu z tej inwestycji i zysków. A żeby były zyski, delfiny muszą pracować, pracować, pracować. Do współudziału przy tworzeniu filmu „Reiwa” zaprosiliśmy ekspertów: Jakuba Banasiaka – psychologa zachowań zwierząt, członka „Dolphinaria Free Europe Coalition”, uczestnika badań nad zachowaniami dzikich delfinów, eksperta w dziedzinie dobrostanu delfinów trzymanych w niewoli, problematyki whale & dolphin watching i delfinoterapii, współpracownika Fundacji Viva!, Roberta Maślaka – biologa z Uniwersytetu Wrocławskiego zaangażowanego na rzecz humanitarnej ochrony zwierząt, zabierającego głos w istotnych społecznie problemach związanych z warunkami życia gatunków nieudomowionych w niewoli, współautora projektu dotyczącego zachowania i dobrostanu niedźwiedzi. Obaj eksperci podejmowali działania w sprawie zapobieżenia budowie delfinariów w Polsce. Krwawe polowania w Japonii Bardzo ważne materiały, bez których dokument nie uzyskałby ostatecznego kształtu, pochodzą bezpośrednio z Japonii – od Kunito Seko, mieszkańca Taiji działającego w tej sprawie od wielu lat. To dzięki niemu wiemy, co dzieje się każdego dnia w tym mieście. Jego praca jest trudna, wymaga podejmowania niełatwych decyzji, aby relacjonować działania myśliwych z Taiji. Seko jest okiem i uchem setek ludzi działających w tej sprawie. Każdego ranka, około godziny 6 czasu japońskiego, rozpoczyna live streaming i prezentuje, co dzieje się w porcie Taiji. Następnie, gdy myśliwi wypłyną na polowanie, relacjonuje ich powrót lub sam proces polowania, gdy myśliwi namierzą stado. Ukazuje światu, jak myśliwi, tworząc formację z łodzi i ścianę dźwięku, zapędzają delfiny w pobliże wybrzeża. Następnie – już innymi łodziami – zamykają stada w małych zatokach, gdzie dokonują rzezi lub wyłapują delfiny do niewoli. Agencja rybacka z Taiji, w prefekturze Wakayama w Japonii zwraca uwagę na kultywowanie tradycji polowań na delfiny, ale również na fakt, że delfiny migrujące wzdłuż wschodniego wybrzeża Japonii, z ciepłym prądem Kuro Siwa, pustoszą okoliczne wody z ryb. To bardzo częsta uwaga ludzi, którzy sami pustoszą oceany. Brak ryb jest efektem przełowienia, które zgotował nam światowy przemysł rybacki. Obecnie tylko 1% Japończyków spożywa mięso delfina. Można je znaleźć w sklepie w Taiji oraz w okolicznych miasteczkach, ale spożycie nawet na tym obszarze jest znikome. Tak naprawdę polowania istnieją z powodu handlu dzikimi zwierzętami – Wild Life Trade. Każdego roku pomiędzy wrześniem a końcem lutego (choć w marcu zezwala się na polowania na jeszcze dwa gatunki delfinów), w Japonii ma miejsce sezon polowań na delfiny. Kwoty połowowe ustala ministerstwo rolnictwa, rybołówstwa i leśnictwa. Gdyby delfiny były pod jurysdykcją ministerstwa środowiska, znajdowałyby się pod ochroną. Pomóż delfinom Ten dokument to krzyk rozpaczy i wołanie o opamiętanie skierowany do turystów oraz użytkowników delfinariów, delfinoterapii oraz wszystkich form wykorzystywania delfinów. To również forma nacisku na administrację japońską w celu zakończenia corocznych polowań na delfiny w Japonii. Czy biuro podróży, z którego korzystasz, promuje i sprzedaje wycieczki do delfinarium? Wiele polskich firm turystycznych wciąż to robi, łącznie z rynkowymi liderami. Za kilkanaście dni ruszamy z oficjalną kampanią razem z Fundacją Międzynarodowy Ruch Na Rzecz Zwierząt Viva!, ale już teraz potrzebujemy głosu każdego z was. Pomóż przekonać polskich touroperatorów, aby przestali wspierać biznesy oparte na niewoli delfinów. Proszę – podpisz petycję online „NIE! dla delfinarium”. Źródła: Dzikie Życie, Magazyn Vege Edwin Radzikowski Rocznik 1975, założyciel polskiego oddziału Fundacji kpt. Paula Watsona, aktywista prozwierzęcy i prośrodowiskowy, organizator wielu akcji w przestrzeni publicznej oraz social mediach. Weganin. Wychodzący poza warunkujące ramy współczesnego świata, pełny pasji i chęci ku eksperymentowaniu, niewykształcony artysta. Grafik, poeta, aktor, muzyk. Poszukiwacz światła.
Koniec rzek, jakie znamy. Dramatyczny raport ONZ o populacjach ryb słodkowodnych
Poznaliśmy brutalną prawdę o stanie światowych rzek. Tamy, zanieczyszczenia i zmiany klimatu sprawiły, że ryby słodkowodne to dziś najbardziej zagrożone kręgowce na Ziemi.
Ryby słodkowodne to jedne z najbardziej zagrożonych kręgowców. Gatunki migrujące znajdują się obecnie w fazie gwałtownego spadku liczebności, który zagraża stabilności ekosystemów rzecznych oraz bytowi milionów ludzi. Najnowszy raport „Global Assessment of Migratory Freshwater Fishes”, przygotowany dla Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (CMS), rzuca światło na krytyczną sytuację setek gatunków zależnych od swobodnego przemieszczania się wzdłuż rzek całego świata. Dokument ten opiera się na analizie blisko 15 000 gatunków z Czerwonej Listy IUCN, co pozwala na precyzyjne zidentyfikowanie ryb wymagających natychmiastowej ochrony. Obecnie na listach CMS znajdują się 23 gatunki ryb słodkowodnych, jednak szczegółowa analiza wskazuje, że powinny one objąć aż 325 kolejnych. Przyczyny gwałtownego spadku populacji ryb migrujących Od 1970 roku liczebność populacji migrujących ryb słodkowodnych spadła o zawrotne 81%. Głównym zagrożeniem jest fragmentacja siedlisk, spowodowana między innymi budową zapór, które skutecznie blokują trasy migracji do tarlisk oraz żerowisk. Degradacja siedlisk poprzez wylesianie, regulację koryt oraz wydobycie surowców niszczy naturalne miejsca rozrodu, a zanieczyszczenia systematycznie pogarszają jakość wody w całych dorzeczach. Nadmierna eksploatacja, w tym kłusownictwo ukierunkowane na pozyskanie kawioru, drastycznie redukuje liczbę dorosłych osobników niektórych gatunków. Zmiana klimatu dodatkowo przekształca rzeki, prowadząc do rozregulowania cykli życiowych ryb. Ponieważ problem dotyczy rzek jako nierozerwalnej całości, ochrona prowadzona wyłącznie w obrębie jednego państwa jest dalece niewystarczająca. Gatunki na krawędzi wyginięcia i priorytety ochronne Jesiotrokształtne to obecnie najbardziej zagrożona grupa ryb. Większość należących do niej gatunków posiada status krytycznie zagrożonych. Symbolem tego kryzysu stał się wiosłonos chiński, który w 2022 roku został oficjalnie uznany za gatunek wymarły. Równie dramatycznie wygląda sytuacja węgorza europejskiego. Populacja pangaza w Mekongu balansuje na krawędzi przetrwania z powodu fragmentacji siedlisk i zaburzeń naturalnego rytmu wylewów rzeki. W fatalnej kondycji są również sumowate z Amazonki, takie jak dorado i piramutaba, które odbywają migracje na dystansie przekraczającym 11 000 km. Bardzo niepokojąco prezentuje się także sytuacja minogów. Najważniejsze dorzecza na świecie Współpraca międzynarodowa jest absolutnie niezbędna w regionach o największej liczbie transgranicznych systemów rzecznych. Należą do nich między innymi dorzecze Amazonki i system La Plata-Paraná w Ameryce Południowej, Dunaj łączący aż 19 krajów w Europie oraz Mekong i Ganges-Brahmaputra w Azji. W Afryce natomiast dorzecza Konga, Nigru i Nilu zmagają się z coraz dotkliwszymi suszami. Mechanizmy ochrony i rekomendacje dla państw Aby powstrzymać zapaść populacji ryb, CMS proponuje zestaw narzędzi prawnych wdrażanych przez państwa i organizacje regionalne. Tak zwany „Aneks I” nakłada obowiązek ścisłej ochrony gatunków znajdujących się na skraju wyginięcia, natomiast „Aneks II” promuje międzynarodowe zarządzanie populacjami. Niezbędne jest ujednolicenie systemów monitorowania, swobodny przepływ danych oraz przywrócenie naturalnego biegu rzek. Sukces będzie możliwy tylko dzięki szerokiej współpracy – w przeciwnym razie czeka nas ekologiczna katastrofa, która drastycznie zmieni życie milionów ludzi. Źródło: Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zmiana czasu na letni już w ten weekend. Kto ją wymyślił i kiedy przestawimy zegarki po raz ostatni?
Już niedługo po raz kolejny przestawimy zegarki, przechodząc z czasu zimowego na letni. Choć zmiana ta towarzyszy nam od dekad, wciąż powracają pytania o jej zasadność i wpływ na nasze zdrowie.
W tym artykule: Kto wymyślił zmianę czasu? Od kiedy zmieniamy czas w Polsce? Zmiana czasu – który czas był pierwszy? Letni czy zimowy? Zmiana czasu – kiedy ostatni raz przestawimy zegarki? Zmiana czasu – ciekawostki Kto wymyślił zmianę czasu? Zaczęło się w Niemczech. 30 kwietnia 1916 roku obywatele II Rzeszy pierwsi na świecie przesunęli zegarki o godzinę do przodu. To nie Niemcy jednak wpadli na pomysł sezonowej zmiany czasu. Pierwszy na ten pomysł wpadł amerykański uczony i polityk Benjamin Franklin. Ten sam, który uważany jest za wynalazcę piorunochronu, a jednocześnie współautor Konstytucji USA. Franklin zauważył, że gdyby ludzie wstawali i kładli się spać wcześniej, zyskałaby na tym gospodarka. Tym tropem poszedł Brytyjczyk William Willet. Był tak przekonany o genialności pomysłu, że z własnych funduszy w 1907 r. opublikował broszurkę „The Waste of Daylight" („Marnowanie światła dziennego"). W opracowaniu wyliczył, że gdyby w okresie letnim przestawić zegary o 80 minut, można byłoby zaoszczędzić na oświetleniu kilka milionów funtów. Rząd brytyjski do wyliczeń Willeta podchodził sceptycznie. Tematem zainteresowali się natomiast Niemcy, którzy jako pierwsi w Europie zdecydowali się na inny czas letni i zimowy. W ich ślady poszły kolejne europejskie państwa, a wraz z nimi Amerykanie, którzy 19 marca 1918 roku ogłosili obowiązek stosowania czasu letniego na czas wojny. Strategiczna decyzja miała dać oszczędność ogromnych ilości paliwa wykorzystywanego do produkcji energii elektrycznej. Od kiedy zmieniamy czas w Polsce? W naszym kraju pierwsze próby wprowadzenia zmiany czasu czyniono jeszcze w pierwszej połowie XX wieku. Jednak dopiero od 1977 nieprzerwanie przestawiamy zegarki każdej wiosny i jesieni. Dziś czas letni obowiązuje w prawie 70 krajach świata. Od roku 2000 w całej Unii Europejskiej czas letni zaczyna się w ostatnią niedzielę marca, a kończy w ostatnią niedzielę października. Zmiana czasu – który czas był pierwszy? Letni czy zimowy? Po raz pierwszy zmieniono czas na letni 30 kwietnia 1916 r. Do tego czasu zawsze obowiązywał czas zimowy i to właśnie czas zimowy uznaje się dzisiaj na bardziej naturalny. Ewentualna decyzja o rezygnacji ze zmiany czasu stawia pytanie, który pozostawić. Oryginalny zimowy czy letni? Obiektywnie rzecz biorąc, żadna opcja nie jest idealna. W przypadku powrotu do czasu zimowego i utrzymaniu go przez cały rok 21 czerwca w Rzeszowie słońce będzie wstawać godzinę wcześniej niż teraz, czyli o 3:08. Tymczasem decydując się na długie wakacyjne dni i przyjemny czas letni przez cały rok, w Świnoujściu (czyli najbardziej na północ i na zachód położonym mieście w Polsce) 21 grudnia grudnia słońce będzie wstawać o 9:25. Zmiana czasu – kiedy ostatni raz przestawimy zegarki? Mimo że już w 2019 r. Parlament Europejski był bliski ukończenia prac nad likwidacją zmiany czasu, ostateczne decyzje zostały wstrzymane z powodu trwającej pandemii COVID-19 i wstrzymane do odwołania. W 2021 roku jednak Komisja Europejska zaleciła państwo członkowskim Unii Europejskiej kontynuowanie obecnych regulacji przynajmniej do 2026 r. W 2026 roku zmiana czasu z zimowego na letni nastąpi w nocy z 28 na 29 marca 2026 roku. O godzinie 2:00 przesuwamy wskazówki zegara na godzinę 3:00, czyli o jedną godzinę do przodu. Oznacza to, że noc będzie krótsza o jedną godzinę. Zmiana czasu – ciekawostki Unikajmy przesuwania wskazówek do tyłu. To niekorzystne dla mechanizmów – radzą zegarmistrzowie. Aby nie zepsuć zegarka, lepiej przesunąć wskazówki o jedenaście godzin do przodu. Wiele osób ma problem z zapamiętaniem, kiedy cofa się zegar o godzinę, a kiedy przyspiesza. W zapamiętaniu pomóc może anglojęzyczny zwrot: spring forward, fall back. Powiedzenie wykorzystuje dwuznaczność słów spring (wiosna lub skok) i fall (jesień, ale też upadek). Wychodzi nam więc „wiosna – skok w przód" i „jesień – upadek w tył". Szwedzcy lekarze z Karolinska Institutet przeprowadzili interesujący eksperyment. Wzięli pod lupę rejestry szpitalne z ostatnich 20 lat. Okazało się, że zmiany czasu miały wpływ na liczbę zdiagnozowanych zawałów serca. W pierwszych tygodniach po zmianie czasu na letni – i tym samym po gwałtownym skróceniu snu o godzinę – liczba ataków serca wzrastała o 5%. Co ciekawe, podczas jesiennego „wydłużania snu" tendencja była odwrotna – ludzie rzadziej dostawali zawału. Bez względu na obliczenia ekonomistów i ostrzeżenia lekarzy są i tacy, którzy w zmianie czasu widzą dobre strony. Brytyjczycy zauważyli, że przesuwanie wskazówek zegarków znacząco wpływa na bezpieczeństwo na drogach. Lepsza widoczność wieczorem przekłada się na mniejszą liczbę wypadków. Czas letni sprzyja branży sportowej i rekreacyjnej. Kiedy dzień kończy się później, można dłużej oddawać się aktywnościom na świeżym powietrzu – chociażby grze w tenisa czy w golfa. Cierpi z kolei branża rozrywkowa – przede wszystkim właściciele kin, bo ludzie mniej chętnie chadzają na seanse do ciemnych, zamkniętych sal, kiedy na zewnątrz świeci słońce. Z podobnych powodów widzów tracą stacje telewizyjne. Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Uratowali humbaka uwięzionego na Bałtyku. Pływające koparki otworzyły drogę do wolności
Od poniedziałku mieszkańcy wybrzeża Morza Bałtyckiego z zapartym tchem śledzili losy humbaka, który utknął na mieliźnie w Timmendorfer Strand w Niemczech. Ogromny ssak, który szybko zyskał sympatię mieszkańców i stał się symbolem walki o przetrwanie, odzyskał wolność dzięki bezprecedensowej akcji ratunkowej z użyciem ciężkiego sprzętu.
Kilkudniowa akcja pomocy humbakowi okazała się sukcesem, bo w nocy z czwartku na piątek (26/27 marca) wieloryb uwolnił się z mielizny i wpłynął z powrotem do Morza Bałtyckiego. Jak donoszą eksperci, nadal znajduje się jednak w wodach Zatoki Lubeckiej, której z jakiegoś powodu nie chce opuścić. Operacja „Kanał”. Koparki na ratunek Zwierzę zostało odkryte w poniedziałkowy wieczór (23.03) po zgłoszeniach o nietypowych odgłosach dobiegających z okolic plaży Niendorf. Aby pomóc morskiemu ssakowi ważącemu około 15 ton, na miejsce sprowadzono specjalistyczne pływające koparki. Ich zadaniem było wykopanie przed głową humbaka kanału o długości 50 metrów, który pozwoliłby mu wpłynąć na głębszą wodę. Praca w wietrznych warunkach Bałtyku była ekstremalnie trudna. W akcji brał udział biolog morski Robert Marc Lehmann, który nurkował przy wielorybie, wskazując operatorom maszyn dokładne miejsce wykopu. – Ma otwarte oczy, wydaje dźwięki, ale jest niesamowicie niepewny i przestraszony – relacjonował Lehmann. Zwierzę jest też bardzo duże, co utrudnia pracę: ma od 12 do 15 m. Najprawdopodobniej jest to młody samiec. Bałtyk to pułapka dla wielorybów Dla humbaków, które naturalnie zamieszkują północny Atlantyk czy Pacyfik, Bałtyk jest środowiskiem nieprzyjaznym. Uratowany osobnik ma poważnie uszkodzoną skórę, co jest wynikiem niskiego zasolenia naszej wody oraz ataków ptaków morskich. Dodatkowo z pyska zwierzęcia zwisała fragment siatki, co mogło utrudniać mu żerowanie. Eksperci podkreślają, że humbaki często trafiają do Bałtyku, podążając za ławicami śledzi, ale płytki i głośny akwen (hałas statków) szybko je dezorientuje. Nocny przełom. Mielizna na Zatoce Lubeckiej jest pusta Przez wiele godzin humbak leżał bezruchu, a ratownicy obawiali się najgorszego. Jednak w czwartek po godzinie 19:00 ssak zaczął walczyć – przemieścił się o pierwsze 20 metrów w stronę otwartego morza. Ostatecznie, w nocy z czwartku na piątek, wieloryb zdołał wpłynąć do Zatoki Lubeckiej. Obecnie humbak jest pod stałą obserwacją. Ponieważ zły stan skóry uniemożliwił zamontowanie nadajników GPS, zwierzę jest śledzone za pomocą dronów. Choć odzyskał wolność, nadal przebywa w wodach przybrzeżnych i nie wykazuje chęci szybkiego opuszczenia zatoki. Czy wiesz, że? Humbaki mogą ważyć nawet 30 ton i dożywać 90 lat. Zimą migrują do ciepłych wód tropikalnych, m.in. na słoneczne Karaiby, by łączyć się w pary i rodzić młode. Niefortunny humbak był już wcześniej widziany w tym miesiącu w pobliżu Wismaru i Flensburga. Pozostaje nam mieć nadzieję, że ten wielki ssak nie skieruje się w stronę polskiego wybrzeża, a znajdzie drogę na Atlantyk przez Cieśniny Bałtyckie. Stopy wody pod brzuchem! Źródło: PAP, NDR Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kolibry i pszczoły też spożywają alkohol. Krążą wśród nas pijane zapylacze?
Wyobraź sobie, że każdy kwiatek w twoim ogrodzie to miniaturowy bar serwujący drinki z „wkładką”. Choć nektar kojarzy się nam z czystą słodyczą, natura ma swoje drugie, nieco bardziej procentowe oblicze. Nowe badania rzucają światło na cichy skandal w świecie zapylaczy, w którym kolibry i pszczoły regularnie zaglądają do kieliszków… tworzonych przez samą przyrodę. Jak sobie radzą?
Kwiaty nie są sterylne. Gdy tylko zapylacz przeniesie na aparacie gębowym drożdże lub bakterie do wnętrza kielicha, zaczyna się magia – a raczej mikrofermentacja. Wystarczy odrobina ciepła i cukru, by nektar wzbogacił się o etanol. To nie jest celowe działanie rośliny, lecz wynik tętniącego życia mikrobiologicznego, które sprawia, że dwa identyczne kwiaty mogą smakować zupełnie inaczej. Pszczoły, kolibry i inne zapylacze nie mają łatwo – muszą sobie jakoś radzić z byciem „na bombie”. Kolibry na rauszu: życie na mikrodawkach W marcu 2026 roku naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkley ogłosili sensacyjne wyniki swoich badań: wykryli etanol w nektarze niemal wszystkich badanych gatunków roślin (26 na 29). To kluczowa informacja dla małego kolibra – a raczej byłaby, gdyby umiał czytać. Te „żywe klejnoty” potrafią zjeść dziennie nawet 150% masy swojego własnego ciała. Przy takiej skali żerowania, nawet śladowe ilości alkoholu sumują się w realną dawkę dzienną, porównywalną do jednego drinka u człowieka. Dlaczego więc nie spadają z nieba? Ponieważ kolibry to „małe piece” ewolucji. Ich ekstremalnie szybki metabolizm przepala alkohol, zanim ten zdąży wywołać stan upojenia. Pszczoły: czy alkohol zmienia ich wybory? W przypadku pszczół sprawa jest bardziej subtelna. Tutaj etanol nie działa jak „bilet do zabawy”, ale jako subtelny bodziec chemiczny. Nawet mikrodawki alkoholu mogą wpływać na to, jak pszczoła zapamiętuje zapach kwiatu lub jak ocenia ryzyko dalszego lotu. Zdaje się, że pszczoły „lubią” jego niewielkie ilości. W przypadku pszczół alkohol uderza w to, co mają najcenniejszego: ich niezwykłe zdolności poznawcze. Życie robotnicy opiera się na precyzyjnym uczeniu się zapachów, kojarzeniu ich z nagrodą oraz mistrzowskiej orientacji w terenie. Badania laboratoryjne sugerują, że nawet śladowe ilości etanolu mogą wpływać na te procesy. Dla pszczoły kropelka alkoholu w nektarze to nie kwestia „zawrotów głowy”, ale przesunięcia progu decyzyjnego. Zainfekowana mikrobami roślina może sprawić, że zapylacz zmieni swój rytm pracy: zacznie częściej wracać do tego samego źródła lub przeciwnie – szybciej zrezygnuje z poszukiwań. Takie detale, choć niewidoczne gołym okiem, decydują o skuteczności zapylania całych łąk i sadów. Etanol staje się więc subtelnym modulatorem, który może wpływać na „wierność” pszczoły wobec konkretnego gatunku rośliny. Czy to już uzależnienie? Karmnik jako domowy bar Co ciekawe, to my – ludzie – możemy niechcący serwować zapylaczom najmocniejsze trunki. Woda z cukrem w karmnikach, wystawiona na słońce, fermentuje znacznie szybciej niż nektar w naturze. Badacze zauważyli jednak, że ptaki nie są zbyt łapczywe i rozważnie podchodzą do alkoholu: o ile tolerują stężenia do 1%, to unikają roztworów powyżej 2%. Jeśli chcesz dbać o swoich gości, pamiętaj o częstej wymianie wody i myciu karmników. Gdy roztwór mętnieje lub zaczyna pachnieć „winem”, to znak, że twój ogrodowy bar serwuje już zbyt mocne drinki. Nowa, zarumieniona twarz ekologii Historia „pijanych” zapylaczy to lekcja pokory – natura rzadko jest czarno-biała i rzadko „antropocentryczna”. Gdy pszczoły i kolibry przelatują z kwiatka na kwiatek, często otrzymują dodatkowy prezent: alkohol. To „smakołyk” w mikroskali, który od tysięcy lat kształtuje skomplikowane relacje między światem roślin i zwierząt. Te mogą sobie z nim radzić nieco lepiej niż ludzie. – Badania te sugerują, że w świecie zwierząt może występować szeroki zakres adaptacji fizjologicznych do wszechobecności etanolu w diecie. Reakcje, które obserwujemy u ludzi, mogą nie być reprezentatywne dla wszystkich naczelnych lub wszystkich zwierząt w ogóle – tłumaczy prof. Robert Dudley z Uniwersytetu Berkley. – Być może istnieją inne fizjologiczne szlaki detoksykacji lub inne rodzaje żywieniowych efektów etanolu u zwierząt, które spożywają go codziennie. To jest interesujące – to zjawisko ma charakter przewlekły w ciągu dnia, ale jest to ekspozycja na nie przez całe życie po „odstawieniu od piersi”. Oznacza to po prostu, że biologia porównawcza spożycia etanolu wymaga dalszych badań – dodaje. Źródło: Royal Society Open Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Szympans Ayumu marzy, by być perkusistą. Gra, śpiewa i zmienia nasze spojrzenie na historię muzyki
Szympans Ayumu, znany dotąd światu jako geniusz pamięci, znów zaskoczył naukowców. Rezydent Uniwersytetu w Kioto udowodnił, że granica między ludzką a zwierzęcą kulturą jest jeszcze cieńsza niż sądziliśmy. W 2023 roku ten 26-letni samiec zaczął regularnie koncertować, wykorzystując do tego celu… elementy infrastruktury swojego wybiegu. Do 2025 roku dał 89 wokalno-instrumentalnych występów, stając się coraz lepszym muzykiem.
Przełom nastąpił w lutym 2023 roku, gdy Ayumu spontanicznie zerwał deski z chodnika i zaczął używać ich jako narzędzi perkusyjnych. Co istotne, nie był to chaos – szympans wydawał złożone i ustrukturyzowane dźwięki, które naukowcy porównują do pierwotnego śpiewu. Do 2025 roku badacze udokumentowali aż 89 takich „występów”, zauważając, że technika Ayumu staje się coraz bardziej wyrafinowana. Najciekawszy dla naukowców z EHUB (Center for the Evolutionary Origins of Human Behavior) jest fakt, że Ayumu łączył kilka warstw rytmu w jedną, spójną całość. Wszystko to działo się w warunkach niewymuszonej aktywności – bez zachęty ze strony opiekunów czy nagród w postaci jedzenia. Dla naukowców najciekawsze było jednak to, że Ayumu łączył kilka warstw rytmu w jeden spójny występ. Co ciekawe, równocześnie wykonywał złożone ekspresje wokalne. Gdzie się tego nauczył? Czy muzykalność mamy w sobie? Niewidzialna historia rytmu Dlaczego obserwacja japońskich naukowócw jest tak ważna? Archeolodzy od lat mierzą się z problemem „niewidzialnych instrumentów”. Pierwsze bębny prawdopodobnie powstawały z drewna i skór – materiałów, które szybko niszczeją i nie zostawiają śladów w zapisie kopalnym. Zachowanie Ayumu pozwala nam zajrzeć przez okno do procesu ewolucji muzyki i zrozumieć, jak nasi przodkowie mogli zacząć eksperymentować z dźwiękiem. To przełom w śledzeniu historii muzyki. Bębnienie u szympansów to nic nowego, ale pojawił się brakujący element Sam fakt bębnienia zwierzęcia nie był w tym przypadku rewelacją. Nowością była kombinacja: narzędzie + rytm + wokalizacja, czyli kilka warstw sygnału jednocześnie. Taki „pakiet” jest interesujący, bo w komunikacji zwierząt łączenie kanałów (ruch, dźwięk narzędzia, głos, mimika) może wzmacniać przekaz i pomagać innym osobnikom go odczytać. To sugeruje, że taki był pierwotny cel muzyki. Na nagraniu poniżej można usłyszeć wyraźny, powtarzalny rytm muzykalnego Ayumu: Jak naukowcy analizowali szympansią „muzykę”? Zespół EHUB przeanalizował nagrania, rozbijając zachowanie na elementy oraz sprawdzając, czy sekwencje działań wyglądają na przypadkowe, czy uporządkowane. – Fascynujące było obserwowanie, jak szympans używa narzędzi, by wydawać różne dźwięki, a jednocześnie wokalnie wyrażać swoje emocje – mówi główna autorka badania, Yuko Hattori. Sprawdzono, które przejścia między elementami zachowania pojawiają się częściej, niż wynikałoby to z przypadku. Jeśli te same „frazy” wracały w podobnej kolejności, łatwiej było bronić tezy, że to sekwencja, a nie chaotyczne rozproszenie aktywności. Okazało się, że „muzyka” Ayumu ma wyraźną, przemyślaną strukturę. Ayumu trzyma rytm „jak metronom” Interwały między uderzeniami były izochroniczne, czyli tempo utrzymywało się na zbliżonym poziomie. To nie musi oznaczać „muzyki” w ludzkim sensie, ale jest cechą, którą da się mierzyć i porównywać między osobnikami, sytuacjami czy rodzajami narzędzia. Emocje ukryte w dźwięku Badacze zauważyli u Ayumu tzw. play face (twarz zabawy) – mimikę jednoznacznie kojarzoną z pozytywnymi emocjami. Pojawiła się hipoteza „eksternalizacji”: emocje, które wcześniej szympansy wyrażały wyłącznie głosem, Ayumu zaczął przenosić na dźwięki wydobywane za pomocą narzędzi. Jego bębnienie charakteryzuje się stałym tempem (izochronią), co jest jedną z fundamentalnych cech muzyki. Co dalej z „muzykalnym szympansem”? Choć Ayumu wychował się w niewoli i jego zachowania mogą różnić się od tych w dzikich populacjach, jego przypadek dowodzi, że zdolność do muzycznej ekspresji jest głęboko zakorzeniona w genomie naczelnych. Zespół z Kioto planuje teraz sprawdzić, jak koncerty Ayumu wpływają na relacje społeczne w jego grupie i czy inne szympansy zaczną go naśladować. Źródło: Kyoto University Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wielkie badanie Tatr przynosi optymistyczne wieści. Nasze góry odżyły po 100 latach
Tatrzańska przyroda kwitnie, a bioróżnorodność w polskich górach jest większa niż wiek temu. Najnowsze badania, oparte na zestawieniu współczesnych danych z notatkami botaników sprzed stu lat, przynoszą ciekawe wnioski: to nie ocieplenie klimatu, lecz powstanie Parku Narodowego i koniec masowego pasterstwa uratowały tatrzański ekosystem.
Naukowcy z Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, Czeskiej Akademii Nauk oraz Tatrzańskiego Parku Narodowego przeprowadzili kompleksową analizę tatrzańskiej roślinności. Wykorzystali unikatowe źródła sprzed stu lat: dokumentację zbiorowisk leśnych sporządzoną w latach 20. XX wieku przez wybitnych polskich botaników, m.in. Władysława Szafera i Bogumiła Pawłowskiego. Porównując dawne zapisy ze współczesnymi danymi terenowymi badacze odkryli, że bioróżnorodność w Tatrach wyraźnie wzrosła. Co zaskakujące, w analizowanych skupiskach roślin nie widać negatywnego wpływu ocieplenia klimatu. Wzrost różnorodności zamiast termofilizacji Badania przeprowadzone na 56 powierzchniach wykazały, że w ciągu ostatniego stulecia nastąpił rozkwit roślin naczyniowych, szczególnie w niższych partiach Tatr. Wbrew wcześniejszym prognozom, naukowcy nie zaobserwowali procesu termofilizacji, czyli wypierania gatunków zimnolubnych przez te preferujące wyższe temperatury. Zamiast tego odnotowano ekspansję roślin azotolubnych oraz wysokich bylin ziołoroślowych, które do rozwoju wymagają dużej wilgotności podłoża. Skupiska ziołorośli to prawdziwe oazy bioróżnorodności – obficie kwitną, przyciągają zapylacze i stanowią bazę pokarmową dla wielu zwierząt. Do tej grupy należą m.in. kozłek bzowy, tojad mocny oraz ostróżka tatrzańska. Pasterstwo a regeneracja ekosystemu Główną przyczyną pozytywnych zmian nie jest klimat, lecz ustąpienie presji gospodarczej. Kluczowym momentem było zaprzestanie intensywnego wypasu owiec, który w latach 40. XX wieku obejmował nawet 30 tysięcy sztuk. Tak ogromna skala pasterstwa prowadziła do degradacji gleby i niszczenia naturalnej roślinności. Obecna dominacja roślin wilgociolubnych to znak, że tatrzańska przyroda naturalnie się regeneruje. Rola Tatrzańskiego Parku Narodowego Także górskie lasy reglowe powoli odzyskują swój pierwotny charakter. Uwalniają się od skutków XIX-wiecznej gospodarki, kiedy to wycinano buczyny na potrzeby hutnictwa, zastępując je monokulturami świerka. Badacze wskazują, że decydującym czynnikiem był utworzenie Tatrzańskiego Parku Narodowego w 1954 roku i wycofanie ingerencji człowieka. Wyniki analiz, opublikowane w prestiżowym „Journal of Ecology” dowodzą, że przypisywanie wszystkich zmian w przyrodzie wyłącznie globalnemu ociepleniu jest błędem, który może prowadzić do niewłaściwych decyzji w ochronie środowiska. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zmarła ostatnia z triady wielkich przyrodniczek. Żegnamy Biruté Galdikas, która zrozumiała „ludzi lasu”
Są badania, które zaczynają się od hipotezy na tablicy i takie, które rozpoczyna wejście do dżungli. Historia pracy Biruté Galdikas należy do tej drugiej kategorii. Żegnamy ostatnią z triady wielkich przyrodniczek, która spędziła tysiące godzin z orangutanami w lasach Borneo. Jej zdjęcie trafiło na jedną najbardziej kultowych okładek National Geographic.
Spis treści: Ostatnia z legendarnych „Trimates” Borneo zmienia perspektywę Orangutan – „człowiek lasu”: trzy historie Galdikas Rehabilitacja osieroconych orangutanów Żegnaj, Biruté Biruté Galdikas, „obrończyni orangutanów”, kanadyjska badaczka pochodzenia litewskiego i specjalistka w dziedzinie prymatologii, zmarła 24 marca 2026 roku po długiej i ciężkiej chorobie. Jej nazwisko stało się częścią opowieści o „Trimates” – trzech badaczkach wielkich małp – ale jej prawdziwy podpis widnieje gdzie indziej: w błocie ścieżek Borneo, w prowizorycznych obozach i godzinach spędzonych na patrzeniu, jak orangutany znikają w zieleni. Wielu mówi, że jako jedyna naprawdę je poznała. Ostatnia z legendarnych „Trimates” Galdikas była częścią słynnej triady badaczek wybranych przez Louisa Leakeya, znanego kenijskiego paleoantropologa brytyjskiego pochodzenia. Podczas gdy Jane Goodall badała szympansy, a Dian Fossey poświęciła się gorylom (i została zamordowana podczas próby ochrony dzikiej przyrody), Galdikas wybrała orangutany. Jej praca nie polegała na szybkich wnioskach, lecz na mozolnych, wieloletnich obserwacjach terenowych, które pozwoliły poznać prawdziwy rytm życia tych samotnych zwierząt, a nie tylko urywki ich zachowań. Było to szczególnie trudne, bo las deszczowy potrafi skutecznie ukryć nawet pomarańczowe futro. Wcześniej człowiek patrzył na wielkie małpy z zewnątrz: szybko, z dystansu, często przez filtr własnych wyobrażeń. Galdikas zbudowała wiedzę z tego, co powtarzalne, mozolne i pozornie nudne: godzin chodzenia, słuchania, wracania o świcie pod to samo drzewo. I dlatego jej historia jest dobra nie tylko dla miłośników przyrody, lecz także dla każdego, kto lubi opowieści o konsekwencji. Borneo zmienia perspektywę Galdikas wyjechała na Borneo w 1971 roku ze swoim ówczesnym mężem, fotografem Rodem Brindamourem. Skupiła się głównie na znanym z bujnej flory rezerwacie Tanjung Puting. Jeszcze nie wiedziała, że z tym miejscem zwiąże całe swoje życie naukowe. Jedna z pierwszych scen, które zapadły jej w pamięć, wydarzyła się – a jakże – w deszczu. Galdikas wracała do obozu, kulejąc, z raną po maczecie – zwykły wypadek w terenie, który przypomina, że dżungla nie jest dekoracją. I właśnie wtedy zauważyła orangutana na ziemi, przecinającego ladang (zarośnięte pole ryżowe) w drodze do drzew. To obserwacja, która zadziałała jak klin: rozszczelniła tradycyjny pogląd, że orangutany niemal nigdy nie schodzą na grunt. W nauce takie momenty mają ogromną wartość, bo nie są efektem sprytnej teorii, tylko uważności i gotowości, żeby przyznać: „to nie pasuje do tego, co dotąd mówiono”. W tle jej opowieści jest Camp Leakey – obóz nazwany na cześć Louisa Leakeya. Mokradła, pijawki, prowizoryczne schronienie i ścieżki wycinane w gęstwinie oznaczały ciągłą walkę o dostęp do miejsc, gdzie dało się obserwować zwierzęta. Ta surowość miała znaczenie praktyczne: uczyła, że jakość danych terenowych zależy od logistyki, zdrowia i wytrzymałości. A jeśli ktoś oczekiwał w nauce „szybkiej odpowiedzi”, Borneo odpowiadało inaczej: najpierw trzeba nauczyć się rytmu tego miejsca. Orangutan – „człowiek lasu”: trzy historie Galdikas, które najlepiej tłumaczą, co odkrywa się w terenie Orangutan w języku malajskim oznacza „człowieka lasu”. To więcej niż ładna etymologia – to podpowiedź, że małpa ta jest nierozerwalną częścią konkretnego krajobrazu. Jakie historie z dżungli raportowała Galdikas? Bliskość, której się nie planuje: badaczka spotkała kiedyś na wąskiej ścieżce ogromnego samca. Zamiast sensacji, dostaliśmy zapis chwili, w której człowiek mierzy się z własnym odruchem strachu, ale go nie karmi. W jej opisie nie było brawury, lecz czysta obserwacja: światło na futrze, dystans, ruch zwierzęcia i cisza po jego zniknięciu. To lekcja dla każdego: w terenie nie jest najważniejsze to, by „wygrać” spotkanie, tylko by wyjść z niego z nową wiedzą. Ograniczenia własnych założeń: Galdikas udowodniła, że orangutany potrafią spędzać czas na ziemi dłużej, niż sądzono, a nawet odpoczywać na gruncie. Opisywała gniazda budowane nisko, na zwalonych pniach. To informacje o elastyczności gatunku, która w przypadku fragmentacji lasu może umożliwić mu przetrwanie. Walki i wycia: raporty Galdikas pokazały, że przyroda nie jest tylko łagodną pocztówką. Opisywała napięcia między samcami, przerażające okrzyki niosące się po lesie i brutalne walki o władzę. Rehabilitacja osieroconych orangutanów – najtrudniejszy rodzaj pomocy Jej sylwetki nie da się opowiedzieć bez wątku ratowania zwierząt. Pod jej wodzą Camp Leakey stał się sierocińcem dla młodych orangutanów porzuconych lub odebranych z niewoli. To najbardziej „ludzka”, ale i najtrudniejsza część tej historii. Temat ten łatwo idealizować, jednak w praktyce to proces długi i ryzykowny. Zbyt duża zależność od człowieka może utrudnić powrót do natury. Z opowieści Galdikas przebija prosta prawda: młode orangutany uczą się życia latami przy matce, więc człowiek nie jest w stanie „przyspieszyć natury” bez kosztów. Camp Leakey działał jak laboratorium empatii – opiekunowie musieli rozumieć, że sukcesem nie jest bliskość, lecz moment, w którym młody osobnik przestaje wracać do obozu i znika w lesie. W ochronie dzikich zwierząt najpiękniejszy finał bywa niewidoczny. Żegnaj, Biruté W przypadku Biruté Galdikas słowo „dziedzictwo” nie jest pustą formułą. Ono realnie przetrwa w wiedzy o orangutanach, w języku ochrony przyrody i w tym, jak wielu ludzi zaczęło traktować las tropikalny nie jak tło, lecz jak dom istot, które mają prawo przetrwać. Żegnamy badaczkę, która udowodniła, że cierpliwe patrzenie może być formą odwagi, a nauka – formą odpowiedzialności. Biruté Galdikas (10.05.1946 – 24.03.2026). Źródło: National Geographic Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przełomowe badanie genetyczne: wiemy, kiedy pies stał się najlepszym przyjacielem człowieka
Koniec największego badania genetyki psów w Europie. Międzynarodowy zespół naukowców odkrył, że psy zostały udomowione ponad 14 000 lat temu. Co więcej, czworonogi żyjące w przedrolniczej Europie miały ogromny wpływ na pulę genetyczną zwierząt żyjących później – zarówno w neolicie, jak i w czasach współczesnych. To największa analiza genetyczna szczątków psowatych, jaką kiedykolwiek przeprowadzono.
Spis treści: Rewolucyjne badanie historii psów Jak odróżniono psy od wilków? Europejskie psy są starsze niż sądziliśmy Czy rolnictwo zmieniło psy? Psy wywodzą się od wilka szarego, a proces ich udomowienia zachodził pod koniec ostatniej epoki lodowcowej. Są tym samym pierwszymi zwierzętami, które zamieszkały z ludźmi – jeszcze przed narodzinami rolnictwa. Do tej pory najstarsze potwierdzone dowody genetyczne datowano na około 10 900 lat temu. Analiza DNA starszych szczątków była niezwykle trudna, a badanie samej morfologii kości często nie pozwalało odróżnić psa od wilka. Dzięki nowym technologiom to się zmieniło. Rewolucyjne badanie historii psów W publikacji na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, zespół badaczy z Instytutu Francisa Cricka, Uniwersytetu Wschodniej Anglii oraz Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka, przedstawił wyniki analizy ogromnego zbioru szczątków. Wykorzystano zaawansowaną technikę hybridisation capture, która pozwala „wyłowić” DNA psowatych nawet z próbek silnie zanieczyszczonych bakteriami. Przeanalizowano DNA z 216 kości, w tym 181 próbek pochodzących sprzed neolitu (przed ok. 10 000 lat temu). Próbki te pochodziły ze stanowisk w całej Europie i jej bliskich okolicach. M.in.: ze Szwajcarii, Niemiec, Francji, Belgii, Holandii, Turcji, Szwecji, Danii i Szkocji. Dzięki temu odkryto psa sprzed 14 200 lat. To jeden z najstarszych potwierdzonych genetycznie osobników. Dołącza on do psa sprzed 15 800 lat z Turcji, zidentyfikowanego w powiązanym badaniu, również opublikowanym właśnie „Nature”. Jak odróżniono psy od wilków? Naukowcy sprawdzili, na ile każda próbka jest podobna do współczesnego psa domowego. Identyfikacja powiodła się w przypadku aż 141 z 216 okazów. Nie zabrakło niespodzianek: szczątki z Belgii sprzed 13 700 lat, wcześniej uznawane za psie ze względu na niewielki rozmiar, okazały się genetycznie wilkiem. Potwierdza to, że tylko analiza DNA daje dziś pewność co do gatunku. Zespół potwierdził również, że tzw. pies z Kesslerloch (jaskinia w Szwajcarii) był rzeczywiście genetycznie psem. Jego szczątki datuje się na 14 200 lat. To najstarszy pies w tym badaniu i jeden z najstarszych, jakie kiedykolwiek znaleziono. Europejskie psy starsze niż sądziliśmy Wcześniejsze analizy sugerowały, że psy pochodzą od dwóch odrębnych populacji wilków, ze wschodniej i zachodniej Eurazji. Nowe modelowanie statystyczne wykazało jednak, że wszystkie wczesne psy europejskie mają wschodnie korzenie, z jedynie niewielką domieszką genów zachodnich. Oznacza to, że europejskie wilki nie odegrały znaczącej roli w ewolucji psa, a udomowienie w Europie nie przebiegało niezależnie od Azji. Oba regiony dzielą ten sam profil pochodzenia. Skoro pies z Kesslerloch już 14 tysięcy lat temu był genetycznie bliższy psom europejskim niż azjatyckim, proces udomowienia musiał zacząć się znacznie wcześniej, by obie populacje zdążyły się od siebie oddalić. Czy rolnictwo zmieniło psy? Rozprzestrzenianie się rolnictwa w Europie wiązało się z wielkimi migracjami ludzi z Azji Południowo-Zachodniej. Badacze wykazali, że ewolucja psów podążała za historią ludzi. Psy lokalnych łowców-zbieraczy żyjących już w Europie, wniosły znaczący wkład w genetykę tych przybyłych z neolitycznymi rolnikami. Analizy genetyczne współczesnych psów pokazują, że są one podobne zarówno do swoich neolitycznych, jak i paleolitycznych przodków. Pontus Skoglund, główny autor badania, stwierdził: „Psy były jedynymi zwierzętami, które towarzyszyły nam przed erą rolnictwa, więc ich ewolucja może pomóc nam zrozumieć, jak ta wielka zmiana ukształtowała nas samych. Fascynujące jest to, że psy paleolityczne w takim stopniu przyczyniły się do genetyki psów neolitu i współczesnych. Fakt, że pierwsi rolnicy przyjmowali psy łowców-zbieraczy do swoich grup świadczy o tym, jak ogromną wartość miały one dla naszych przodków”. Anders Bergström, jeden z autorów badania, powiedział: „Bez użycia tych zaawansowanych narzędzi genetycznych nie bylibyśmy w stanie odróżnić psów od wilków. Nie moglibyśmy również stworzyć tak kompleksowego obrazu ich ewolucji (…). Jednak wiele pytań wciąż pozostaje bez odpowiedzi. Nadal badamy, jak psy rozprzestrzeniały się w Europie po prawdopodobnym udomowieniu gdzieś w Azji”. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.