National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-24T12:09:04.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Super El Niño przebija wszelkie skale. Jest już największe w historii pomiarów
items: Naukowcy obserwowali kleszcze przez 35 lat. Odkryli, co naprawdę napędza falę boreliozy
items: Tysiące wielorybów pojawiły się w wodach Grenlandii. Wyjadają kluczową rybę i kryl
items: To najbardziej rockandrollowy wąż świata. Nowo odkryty gatunek nazwano na cześć Slasha z Guns N‘ Roses
items: Przyjaźnią się nie tylko ludzie, ale również zwierzęta. Dlaczego ta relacja jest taka ważna?
items: W Polsce żyje 10 gatunków dzięciołów. Czy potrafisz je rozpoznać?
items: Nie tylko ludzie kochają czworonogi. Opieka nad pupilami jest powszechna także u tych zwierząt
items: W naturze niemal wyginęły, w stawach Tajów są świętością. Niezwykła historia megaryb z Tajlandii
items: Groźne opady i burze nadciągają nad Polskę. Wszystko przez anomalię na południu Europy
items: „Kinowy” hit z oceanu na Florydzie. Rekin po raz pierwszy sam sfilmował innego rekina
items: Tegoroczne upały były armagedonem dla ptaków w miastach. „Ludzie chodzili po osiedlach z pudełkami i zbierali pisklęta”
items: Afrykański nietoperz w Europie. Sycylijska legenda sprzed 200 lat okazała się prawdą
items: Wygląda jak puszysta maskotka. Naukowcy odkryli, że to jeden z najmłodszych ssaków świata
items: To wydawało się niemożliwe. Kolejna puma w polskim lesie – tym razem pod Wrocławiem
items: Aż 94% obszaru Bałtyku ma ten sam problem. Eksperci ostrzegają przed morderczym zjawiskiem
items: Wulkanolodzy walczą z dezinformacją. Eksperci przekonują, że efektowne medialne uproszczenia prowadzą do tragedii
items: Niezwykłe odkrycie dzięki wideo z TikToka. Naukowcy natrafili na nieznany gatunek
items: Zmiany klimatu są niepodważalnym faktem naukowym. Co kryje się za tym pojęciem i czy powinniśmy się bać?
items: Wielkie europejskie jezioro wysycha. Niektórych miejsc nie widziano od 50 lat
items: Dlaczego grzyby rosną w okręgach? Naukowcy rozwiązali zagadkę „czarcich kręgów”
items: Nowa groźna choroba odkleszczowa u bram Europy. Wszystkie przypadki w jednym kraju – na razie
items: Nie ma oczu, jest niemal przezroczysty i błękitny. Pod amerykańską bazą wojskową odkryto „demonicznego” Demogorgona
items: Problem suszy w Polsce narasta. To jedno z największych wyzwań przyszłości
items: Po ponad dwóch latach Rhossi wraca do domu. Rzadki żółw morski przebył tysiące kilometrów samolotem z Walii do Teksasu
items: Morska muszla w roli śmiertelnej pułapki. Delfiny opanowały genialny manewr łowiecki i uczą tego swoje młode

Super El Niño przebija wszelkie skale. Jest już największe w historii pomiarów
type: item
date: 2026-08-24T12:09:04.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: klimat
subject: ocean spokojny
subject: ocieplenie klimatu
subject: pogoda
description: Zjawiska, które rodzą się na wodach równikowego Pacyfiku, lada moment odczuje cały świat. Prof. James Hansen ostrzega, że choć szczyt anomalii dopiero przed nami, najnowsze odczyty oceaniczne już pobiły historyczne rekordy.
encoded: Zmiany klimatyczne to nie tylko fale upałów, ale też potężne zjawiska pogodowe dyktujące warunki na całym globie. Jednym z najbardziej niszczycielskich jest El Niño – anomalia polegająca na utrzymywaniu się ponadprzeciętnie wysokiej temperatury na powierzchni wód w strefie równikowej Pacyfiku. Wywołuje to łańcuch globalnych katastrof: od gigantycznych susz w Australii i Azji, po niszczycielskie ulewy w obu Amerykach. Biorąc pod uwagę rosnące globalne ocieplenie, tegoroczne zjawisko rozwija się w tak bezprecedensowym tempie, że klimatolodzy musieli bardzo uważnie zweryfikować swoje dane. Ich wnioski nie napawają optymizmem. Ocean mówi wszystko Słynny klimatolog prof. James Hansen z Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku nie ma wątpliwości, że mamy do czynienia z ewenementem. – To El Niño wręcz rozkwitło i wykracza poza wszelkie skale. Zwykłe wskaźniki pomiarowe przebiły dotychczasowe, historyczne rekordy, mimo że maksymalne skutki zjawiska są jeszcze oddalone o kilka miesięcy – napisał badacz w swoim biuletynie. Hansen uważa, że najtrafniejszą metodą pomiaru siły tego zjawiska jest badanie tego, jak bardzo nagrzewa się górne 300 metrów wschodniego tropikalnego Pacyfiku. Według tego kluczowego wskaźnika, obecna anomalia cieplna już teraz przewyższa parametry tzw. „super El Niño” z lat 1997–1998. Spór o wskaźniki. Rekord z małym haczykiem Częściej stosowaną przez badaczy miarą jest jednak wskaźnik Niño3.4. Bada on wyłącznie temperaturę powierzchni morza w konkretnym, prostokątnym obszarze Pacyfiku (między 5 stopniem szerokości geograficznej północnej i południowej). I tutaj w świecie nauki wywiązała się ważna merytoryczna dyskusja. – Anomalia w strefie Niño3.4 wynosi obecnie około 2°C powyżej normy, co jest wartością bardzo wysoką jak na tę porę roku, ale nie tak wysoką jak anomalia w szczytowym momencie El Niño z 1997 i 1998 roku, która wynosiła około 2,5°C – uspokaja Adam Scaife z brytyjskiego urzędu meteorologicznego Met Office w rozmowie z magazynem „New Scientist”. D…

GettyImages-2007098339-03dd489.jpg
width: 5118
height: 4182

Naukowcy obserwowali kleszcze przez 35 lat. Odkryli, co naprawdę napędza falę boreliozy
type: item
date: 2026-08-24T09:45:39.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: borelioza
subject: choroby zakaźne
subject: kleszcze
subject: lasy
subject: polska
subject: stany zjednoczone
description: Obfitość żołędzi w lasach zapowiada wzrost zachorowań na boreliozę z dwuletnim wyprzedzeniem, a sroga zima wcale nie ogranicza liczebności kleszczy. Takie są wnioski z trwających ponad trzy dekady badań z USA. To obala dotychczasowe przekonania, opierające się m.in. na liczebności jeleni. Okazuje się, że liczebność niewielkich gryzoni, w tym myszy, jest jeszcze ważniejsza.
encoded: Borelioza, wywoływana przez bakterie Borrelia burgdorferi, to najczęstsza choroba przenoszona przez kleszcze na półkuli północnej. Każdego roku dotyka około pół miliona mieszkańców USA, ponad 200 tysięcy osób w Europie Zachodniej i około 30 tysięcy osób w Polsce (dane z 2024 roku). Aby zrozumieć skomplikowane zależności między patogenem, kleszczami i innymi gatunkami zwierząt i roślin, badacze z Cary Institute of Ecosystem Studies przez 35 lat badali kleszcze, ich żywicieli oraz zmiany w leśnym ekosystemie. Wnioski opublikowali właśnie w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Nimfy a jelenie: upada wieloletnie przekonanie Przez lata sądzono, że to populacja jeleni decyduje o liczbie kleszczy w danym sezonie. Jelenie są kluczowymi żywicielami dorosłych samic kleszcza, które po żerowaniu na tych ssakach są w stanie złożyć jaja. Nie znalazło to jednak potwierdzenia w badaniu Cary Institute. Naukowcy nie wykryli korelacji między liczebnością jeleni a zagęszczeniem nimf w kolejnych latach. To niezwykle istotny wniosek, bo to właśnie nimfy (stadium pośrednie między larwą a dorosłym kleszczem) najczęściej zarażają ludzi. Są tak małe, że ich ukąszenie trudno zauważyć nawet, gdy opiją się krwi. A to już bezpośrednio prowadzi do większego ryzyka transmisji bakterii Borrelia na człowieka. Myszy i żołędzie jako „napęd” boreliozy To niejedyny niezwykle ważny wynik badania. Okazało się też, że kluczowy wpływ na liczebność nimf mają myszy, których populacja zależy z kolei od dostępności pożywienia. W sezonach z wysoką liczebnością myszy, w kolejnym roku populacja nimf rosła o około 40 procent. Larwy kleszczy najchętniej wybierają właśnie myszy, bo szansa pomyślnego pożywienia się ich krwią jest dwukrotnie wyższa niż na innych ssakach czy ptakach. Większa dostępność myszy pozwala przeżyć większej liczbie larw, które przeobrażają się w nimfy. A liczebność myszy reguluje z kolei urodzaj żołędzi. Przy urodzaju populacja gryzoni gwałtownie rośnie, co pozwala prz…

AdobeStock2031717804-7a6cde3.jpeg
width: 4363
height: 3283

Tysiące wielorybów pojawiły się w wodach Grenlandii. Wyjadają kluczową rybę i kryl
type: item
date: 2026-08-24T08:02:08.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: badania naukowe
subject: grenlandia
subject: ryby
subject: wieloryby
subject: zmiany klimatyczne
description: Ocieplenie wód i kurczenie się pokrywy lodowej u wschodnich wybrzeży Grenlandii doprowadziły do bezprecedensowej migracji wielorybów. Finwale, humbaki i płetwale karłowate, które rzadko zapuszczały się w te rejony, dziś żerują tam, tworząc olbrzymie stada. Ta zmiana odzwierciedla głęboką przebudowę całego ekosystemu morskiego tego regionu.
encoded: W ciągu ostatnich 20 lat warunki w wodach wschodnich wybrzeży Grenlandii zmieniły się diametralnie. Średnia temperatura powierzchni wody w miesiącach letnich i jesiennych wzrosła od końca lat 90. o około 1 stopień Celsjusza, a zasięg paku lodowego w Cieśninie Fram uległ drastycznemu zmniejszeniu. Bariery, które przez całe stulecia blokowały wielorybom dostęp do przybrzeżnych wód, niemal zniknęły. Przed ssakami otworzyły się nowe, niezwykle bogate żerowiska. Gromadzą się na nich tysiącami i wyjadają lokalne ryby, kluczowe dla całego ekosystemu. Wieloryby zmieniają zasięg Badania z powietrza i ze statków świadczą o bezprecedensowej skali tego zjawiska. Pierwsze lotnicze spisy z lat 2015 i 2024, obejmujące pas wód do 50 km. od brzegu, wykazały niemal ciągły zasięg wielorybów wzdłuż wybrzeża. Współczesne szacunki wskazują, że w sezonie letnim przebywa tu około 4000 humbaków, 6000 finwali oraz od 4500–6000 płetwali karłowatych. Przed połową XX wieku wieloryby te były tam widywane sporadycznie. Podczas obserwacji prowadzonych ze statków, w ramach programu NASS, pierwszy raz humbaki dostrzeżono w tym rejonie w 2006 roku. Rok później zaobserwowano siedem osobników. W 2015 roku było to już 26 sztuk, a w 2024 roku – ponad 150. Podobne trendy zaobserwowano dla finwali i płetwali karłowatych. Co przyciąga wieloryby na Grenlandię? Głównym czynnikiem, który przyciąga tysiące gigantów w te wciąż zimne dla nich wody, jest obfitość pożywienia. A konkretnie gromadnika – niewielkiej ryby pelagicznej o kluczowym znaczeniu dla polarnego łańcucha pokarmowego. Pod wpływem ocieplania się oceanu, pod koniec lat 90. gromadnik zaczął masowo żerować na nowych terytoriach. Porzucił rejony na północ od Islandii i pojawił się przy szelfie wschodniej Grenlandii. Wieloryby bezbłędnie to wykorzystały i także się przeprowadziły. Analizy zawartości żołądków płetwali karłowatych odłowionych w fiordzie Kangertittivaq oraz lokalne doniesienia z Tasiilaq jednoznacznie potwierdzają, że gromadnik to główna …

GettyImages-1828748532-f42fc04.jpg
width: 8660
height: 5773

To najbardziej rockandrollowy wąż świata. Nowo odkryty gatunek nazwano na cześć Slasha z Guns N‘ Roses
type: item
date: 2026-08-24T05:56:30.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: nowa gwinea
subject: nowy gatunek
subject: węże
description: Kiedy słyszymy „Welcome To the Jungle”, od razu myślimy o „Gunsach”. Dziś to zdanie głośno rozbrzmiewa w wielu taksonomicznych laboratoriach – w lasach Nowej Gwinei opisano właśnie nowy gatunek węża, nazywając go na cześć słynnego długowłosego rockmana w cylindrze.
encoded: W gęstych, równikowych lasach drugiej co do wielkości wyspy świata naukowcy natrafili na niezwykłego drapieżnika. Nowa Gwinea wciąż skrywa niezbadane bogactwo fauny i flory. Rockendrollowi badacze z amerykańskiego Field Museum postanowili ochrzcić nocnego węża imieniem legendy muzyki. Nowy gatunek dostał imię Lielaphis slashi na cześć Slasha (Saula Hudsona) – wirtuoza gitary, a prywatnie wielkiego pasjonata ochrony przyrody i herpetologii. Sam muzyk przyznał, że to dla niego ogromny zaszczyt. Nauka wymaga cierpliwości Weryfikacja nowego gatunku wymagała od badaczy postawy rodem z utworu „Patience” (Cierpliwość). Pierwszy okaz odnalazł w dżungli w 2006 roku prof. Chris Austin z Louisiana State University. Od tego nocnego spotkania do oficjalnego ogłoszenia odkrycia w 2026 roku minęły równe dwie dekady. Naukowcy nie mieli pewności, z czym mają do czynienia – szczególnie opierając się na samym wyglądzie. Dopiero niedawne, zaawansowane analizy DNA, którymi kierowali dr Tianqi Huang i dr Sara Ruane, potwierdziły przełom. Wyjątkowy układ łusek oraz odrębny kod genetyczny udowodniły, że jest to zupełnie nieznany wcześniej gatunek, preferujący inne siedliska niż jego krewniacy. Drapieżnik jak „Nocny pociąg” Lielaphis slashi mierzy około 71 centymetrów długości i wyróżnia się pięknym, czerwonobrązowym ubarwieniem. W świecie nowogwinejskich gadów jest jak „Nightrain” (Nocny pociąg) – za dnia pozostaje w ukryciu, a na łowy wśród korzeni wielkich drzew wyrusza dopiero pod osłoną nocy. Choć zespół Slasha nazywano niegdyś „najbardziej niebezpiecznym zespołem świata”, sam wąż nie jest jadowity. Skrywa jednak inną broń. Gad posiada wydłużone zęby w tylnej części pyska, które pomagają mu pewnie chwytać śliskie jaszczurki i jaja innych gadów bez konieczności duszenia ofiary. „Rajskie miasto” pod presją Wybór rockowego patrona ma głęboki sens. Dr Sara Ruane od dziecka była fanką gitarzysty i doskonale wiedziała o jego miłości do gadów (muzyk wielokrotnie pozował z długimi wężami na ok…

FABRIC-KOLAZ-32-34-1204aab.jpg
width: 2813
height: 1875

Przyjaźnią się nie tylko ludzie, ale również zwierzęta. Dlaczego ta relacja jest taka ważna?
type: item
date: 2026-08-23T10:14:58.000Z
creator: Tomasz Ulanowski
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: ludzie
subject: psychologia zwierząt
subject: zwierzęta
description: Prawdopodobnie przyjaźnie zawiązują ze sobą ptaki. A na pewno zawiązują je bliższe nam ewolucyjnie konie – te żyjące dziko i przyjaźniące się ze sobą razem się pasą i śpią. Badania żyjących w Ameryce nietoperzy wampirów pokazały, że zawiązują one przyjaźnie na całe życie. Dokarmiają się nawzajem krwią, jeśli któryś z przyjaciół jest głodny (z dzióbka do dzióbka), a także wyruszają razem na nocne, krwawe łowy. Dlaczego przyjaźń jest taka ważna?
encoded: Szczególnie dobrze naukowcy przebadali przyjaźń u małp. Samice pawiana zawiązujące głębsze przyjaźnie z innymi samicami wydają na świat i odchowują więcej potomstwa – osiągają, jak mówią ewolucjoniści, większy sukces reprodukcyjny. Co więcej, same dłużej żyją. Między innymi dlatego, że są bardziej zrelaksowane – co wiadomo dzięki pomiarom poziomu hormonów stresu. Z kolei makaki królewskie pozbawione w tragicznych okolicznościach dotychczasowych przyjaciół natychmiast rzucają się w ramiona innych małp ze swojego stada i nawiązują nowe przyjaźnie. Samotność wśród makaków Co charakterystyczne także dla nas, u makaków – z którymi mieliśmy wspólnego przodka blisko 25 milionów lat temu – jedna trzecia stada jest zwykle bardzo przyjacielska i prospołeczna. Taka sama część jest przeciętnie społeczna. A kolejne 33 procent – żyje osobno, trochę jak u nas single. Przy czym tylko połowa tej ostatniej podgrupy to makaki introwertyczne. Druga połowa – czyli jedna szósta całego stada – cierpi z powodu swojej samotności. Haremowa bliskość Przyjaźnie zawiązują też żyjące w haremach samice goryla. Wśród szympansów sztamę trzymają zarówno samice, jak i samce. U szympansów zwyczajnych skomplikowane koalicje pozwalają niektórym samcom utrzymywać się u władzy, a niektórym samicom – sprawować rząd dusz. U bonobo twardą sztamę trzymają samice i dzięki swojemu siostrzeństwu (oraz swobodnemu podejściu do seksu) trzymają samców w szachu. A na starość szympansy zawężają znajomości, ograniczając je do sprawdzonych przyjaciół i przyjaciółek. Luźniejszymi związkami nie zawracają już sobie głowy. Jak ludzie, prawda? Zmienne losy przyjaźni Zgodnie z teorią socjoemocjonalnej selektywności, którą opracowała profesor Laura Carstensen, psycholożka ze Stanfordu i założycielka tamtejszego Centrum Długowieczności, kiedy jesteśmy młodzi i mamy w życiu czas, inwestujemy w więcej płytszych i instrumentalnych relacji. A gdy zostaje nam już czasu niewiele, kiedy horyzont zdarzeń nieuchronnie się skraca, dokonu…

przyjazn-6b90490.jpg
width: 6500
height: 4333

W Polsce żyje 10 gatunków dzięciołów. Czy potrafisz je rozpoznać?
type: item
date: 2026-08-22T07:16:57.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: drzewa
subject: dzikie zwierzęta
subject: lasy
subject: ochrona gatunkowa
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
description: Dzięcioły to jedni z najważniejszych mieszkańców naszych lasów, parków i ogrodów. Jako architekci leśnego ekosystemu wykuwają dziuple, które dają schronienie nie tylko im samym, lecz także dziesiątkom innym gatunkom zwierząt. Poznaj historię, różnorodność oraz sekrety wszystkich dzięciołów występujących w Polsce.
encoded: Spis treści: 60 milionów lat historii dzięciołów Najrzadsze dzięcioły w Polsce Dzięcioły nieliczne i średnio liczne Jak rozpoznawać polskie dzięcioły pstre? Najliczniejszy dzięcioł Polski Przegląd polskich dzięciołów wyraźnie pokazuje, że kluczem do ich przetrwania są stare, obumierające i martwe drzewa. Usuwanie takich drzew pozbawia te ptaki miejsc do gniazdowania oraz naturalnej spiżarni pełnej owadów. Dziuple wykute przez dzięcioły stają się schronieniem dla wielu innych gatunków zwierząt. Korzystają z nich m.in. szpaki, gągoły, sowy, kowaliki i sikory, a także nietoperze i gryzonie. Ochrona dzięciołów w Polsce nie wymaga skomplikowanych zabiegów – sprowadza się przede wszystkim do zostawiania sędziwych, martwych i zamierających drzew w naszym krajobrazie. Od gatunków związanych ze starymi lasami po dzięcioły świetnie przystosowane do życia w pobliżu człowieka – poznaj wszystkie gatunki występujące w Polsce. 60 milionów lat historii dzięciołów Na początku XXI wieku w Jaskini Komarowej koło Częstochowy w Polsce w pracach wykopaliskowych odkryto szczątki dzięcioła dużego. Pochodziły z okresu sprzed około 100–120 tys. lat, z przełomu interglacjału eemskiego i początku ostatniego zlodowacenia. Jak podkreślają badacze, w tej okolicy występowały siedliska leśne z dojrzałymi drzewami liściastymi, w których te ptaki wykuwały dziuple lęgowe. Z kolei w badaniach opublikowanych na łamach „Biological Conservation” z 2026 r. Szymon Czyżewski wraz z zespołem dokumentuje występowanie dzięcioła czarnego (Dryocopus martius) w wyższym glacjale zlodowacenia Wisły (59–17 tys. lat temu). Także w jego najzimniejszej fazie – podczas Ostatniego Maksimum Glacjalnego (ok. 27,5–19 tys. lat temu). Historia dzięciołów sięga ok. 60 milionów lat, kiedy ich przodkowie pojawili się we wczesnym paleogenie (erze kenozoicznej). Szacuje się, że ok. 50 mln lat temu wyodrębnili się jako odrębna linia ewolucyjna spośród pozostałych gatunków ptaków. Obecnie dzięcioły zamieszkują niemal wszystkie zalesi…

3-7c23822.jpg
width: 6000
height: 3376

Nie tylko ludzie kochają czworonogi. Opieka nad pupilami jest powszechna także u tych zwierząt
type: item
date: 2026-08-21T13:30:45.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: empatia
subject: małpy
subject: opieka
subject: udomowienie
description: Nowe badania nad relacjami międzygatunkowymi naczelnych przyniosły zaskakujące wyniki. Okazuje się, że u małp i ich krewniaków potrzeba opieki nad innymi zwierzętami jest powszechna. Naukowcy odkryli setki przypadków czułości, troski, zabawy i niezwykłej więzi między małpami a innymi gatunkami. Rzucają one nowe światło na ewolucyjne korzenie ludzkiej potrzeby posiadania zwierząt.
encoded: Wszystko zaczęło się od zaskakującej obserwacji w szanghajskim Zoo, gdzie samica gibbona białolicego, zamiast odpędzić mysz, która wbiegła na jej wybieg, delikatnie ją podniosła i zaczęła głaskać. To skłoniło biologów ewolucyjnych pod kierownictwem Cyrila Gruetera z Uniwersytetu Oksfordzkiego do przeanalizowania podobnych zachowań u naczelnych. Wyniki ich pracy, opublikowane w czasopiśmie „Primates”, dowodzą, że bliskie kontakty małp z innymi stworzeniami są znacznie powszechniejsze, niż dotychczas sądzono. Zebrane przez nich bardzo liczne przykłady pokazują, że ludzka miłość do czworonogów pochodzi prawdopodobnie od naszych zwierzęcych kuzynów. Naukowcy gromadzą setki przykładów Naukowcy przeanalizowali artykuły naukowe, doniesienia medialne oraz przeprowadzili globalną ankietę wśród 37 prymatologów. Zgromadzili 427 udokumentowanych przypadków bliskich interakcji międzygatunkowych. Zachowania te przejawiało 88 gatunków naczelnych oraz 127 innych gatunków zwierząt, zarówno w niewoli, jak i na wolności. Zebrała się z tego wszystkiego pokaźna i spójna baza danych, z których można już było wyciągać naukowe wnioski. Przykłady zaskakują różnorodnością. W Sri Lance hulman delikatnie głaskał wiewiórkę, młody samiec bonobo czule opiekował się młodą mangustą, w Tajlandii grupa makaków czyściła futro bezpańskiemu psu. Jednym z najciekawszych zachowań są relacje makaków japońskich z wyspy Yakushima z jeleniami wschodnimi. Choć zaczynają się od zjadania przez jelenie owoców zrzucanych z drzew przez małpy, przeradzają się w coś głębszego. Makaki nie tylko iskają jelenie i usuwają ich pasożyty, ale bawią się z nimi, jeżdżą na nich, a nawet podejmują próby kopulacji. Niektóre zebrane przez naukowców przykłady można zobaczyć na tym zdjęciu, dołączonym do artykułu naukowego (szczegółowe opisy pod zdjęciem): A: Samica kapucynki panamskiej (Cebus imitator) iska czepiaka czarnorękiego (Ateles geoffroyi) w Santa Rosa, Kostaryka; fot. Nicholas Chapoy. B: Langur ciemnogłowy (Trachypithecu…

GettyImages-1244737735-9053046.jpg
width: 2735
height: 1898

W naturze niemal wyginęły, w stawach Tajów są świętością. Niezwykła historia megaryb z Tajlandii
type: item
date: 2026-08-21T11:10:57.000Z
creator: Stefan Lovgren
subject: Przyroda
subject: azja
subject: mekong
subject: ryby
subject: rzeka
subject: tajlandia
description: Pangaz, uznawany za jedną z największych słodkowodnych ryb na świecie, w naturze stoi na skraju wyginięcia. W Tajlandii stał się jednak obiektem kultu, symbolem statusu i niespodziewaną nadzieją na ratunek.
encoded: Spis treści: Sumy i karpie jako symbole religijne i duchowe Tajlandia: prywatne hodowle przejmują rolę rezerwatów Ryby jako pasja, biznes i dziedzictwo Dlaczego liczenie ryb to dopiero początek Genetyczne pułapki hodowli – zagrożenie dla przyszłości Czy prywatne kolekcje mogą pomóc w ratowaniu gatunków? Powrót do rzeki – największe wyzwanie ochrony Gigantyczne ryby znikają z rzek i jezior, ale świetnie odnajdują się w prywatnych stawach i ogrodach. Naukowcy widzą w tym szansę na odbudowę zagrożonych gatunków. Kiedy w zeszłym roku na zalanej stacji kolejowej w Chiang Mai w Tajlandii pojawił się pangaz ważący około 90 kilogramów, ludzie dosłownie stanęli jak wryci. Widok ryby długiej na ponad dwa metry, uwięzionej przy kasie biletowej, wydawał się surrealistyczny. Pojawiło się oczywiste pytanie: jak się tam znalazła? Na pewno nie przybyła ze swojego naturalnego środowiska – rzeki Mekong, która przepływa przez kilka krajów Azji Południowo-Wschodniej. Ten krytycznie zagrożony gatunek należy do największych ryb słodkowodnych na świecie i w Tajlandii stał się już niemal niespotykany. Ryba ze stacji niemal na pewno pochodziła z hodowli – prawdopodobnie uciekła z prywatnego stawu, świątynnej sadzawki albo zarybionego zbiornika, gdy powódź przerwała ogrodzenia. To wydarzenie dało rzadki wgląd w ukryty świat. W całej Tajlandii megaryby, takie jak pangaz (Pangasianodon gigas) oraz równie zagrożony karp syjamski, zwany też karpiem olbrzymim (Catlocarpio siamensis), są masowo rozmnażane w niewoli. Hodują je państwowe wylęgarnie, komercyjne farmy i prywatni właściciele. Ryby trafiają do łowisk wędkarskich, do świątyń jako obiekty kultu, a także do ogrodowych stawów jako egzotyczne ozdoby. W ten sposób powstała ogromna, w dużej mierze nieudokumentowana populacja, która wielokrotnie przewyższa liczebnością to, co pozostało jeszcze w naturze. Dziś naukowcy stawiają pytanie: czy te stada hodowlane mogą pomóc w zatrzymaniu spadku liczebności megaryb w rzekach? – Zasoby hodowlane mogą …

pangaz-3ce39ea.jpg
width: 6042
height: 4028

Groźne opady i burze nadciągają nad Polskę. Wszystko przez anomalię na południu Europy
type: item
date: 2026-08-21T10:08:24.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: burze
subject: meteorologia
subject: opady
subject: pogoda
subject: polska
subject: wiatr
subject: zmiany klimatyczne
description: Przejście aktywnego wtórnego niżu nad Europą Środkową przyniesie do Polski intensywne opady deszczu oraz silny wiatr. Meteorolodzy wskazują, że bezpośrednią przyczyną tych zjawisk jest układ baryczny, którego dynamika jest ściśle powiązana z anomaliami termicznymi na Morzu Śródziemnym.
encoded: Potencjalnie groźne zjawiska to sprawa pofalowanego frontu atmosferycznego, rozciągającego się od Rosji po Półwysep Iberyjski. Wzdłuż tej strefy przemieszczają się wtórne ośrodki niżowe, które transportują zróżnicowane masy powietrza. Zderzenie ciepłego powietrza zwrotnikowego z chłodniejszym polarnym sprzyja rozwojowi chmur kłębiastych. W efekcie w najbliższym czasie (21–22 sierpnia) w Polsce można spodziewać się burz z obfitymi opadami deszczu oraz silnymi porywami wiatru. Rozkład opadów dla polskich województw W nocy z piątku na sobotę Polska znajdzie się pod wpływem wtórnego niżu przemieszczającego się z południowego zachodu Europy. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał ostrzeżenia przed intensywnymi opadami deszczu oraz lokalnymi burzami. W województwie dolnośląskim prognozowana suma opadów wynosi od 40–60 mm, a lokalnie do 70 mm. Zjawiskom tym towarzyszyć mogą porywy wiatru do 80 km/godz. oraz grad. W województwach śląskim i opolskim przewiduje się burze superkomórkowe z gradem do 4–5 cm i porywami wiatru do 80–100 km/godz. Strefa intensywnych opadów przesunie się potem nad województwa wielkopolskie, łódzkie, kujawsko-pomorskie oraz północną część mazowieckiego. Burzom i opadom towarzyszyć będą silne porywy wiatru. Temperatura Morza Śródziemnego a pogoda w Polsce Obserwowane w Europie Środkowej procesy są powiązane z warunkami termicznymi panującymi na południu kontynentu. Według danych programu Copernicus, lipiec 2026 roku był najcieplejszym miesiącem w historii pomiarów powierzchni oceanów (z wyłączeniem rejonów polarnych), osiągając średnią temperaturę wody na poziomie 20,96°C. Poprzedni rekord z 2023 roku wynosił 20,89°C. Szczególnie wysokie odchylenia od normy odnotowano w zachodniej części Morza Śródziemnego, gdzie na Morzu Tyrreńskim woda regularnie osiągała temperaturę 30°C i wyższą. Wysoka temperatura powierzchni mórz oznacza intensywniejsze parowanie i akumulację wilgoci w atmosferze. Wilgotne masy powietrza przemieszczające się na północ s…

pogoda-polska-5ffca46.jpg
width: 1463
height: 975

„Kinowy” hit z oceanu na Florydzie. Rekin po raz pierwszy sam sfilmował innego rekina
type: item
date: 2026-08-20T12:24:41.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: floryda
subject: rekiny
subject: żarłacz
description: Nowoczesne urządzenia po raz kolejny dostarczyły niezwykłych obserwacji przyrody. Naukowcy z Florydy wyposażyli rekina wąsatego w kamerę, a ten sfilmował swoje długie spotkanie z żarłaczem białym. To pierwsze takie nagranie w historii, wykonane z perspektywy rekina.
encoded: Kamery, drony i fotopułapki rewolucjonizują biologię. Dzięki urządzeniom, które w bezinwazyjny sposób obserwują przyrodę, naukowcy reularnie dokonują odkryć, które podważają naszą dotychczasową wiedzę. Fotopułapki odkrywają nowe gatunki, nowe zachowania, umożliwiają zobaczenie tego, co do tej pory było ukryte przed ludzkimi oczami. Pisaliśmy już m.in. o niezwykłym nagraniu polowania wilków na żubry w Puszczy Białowieskiej, nagraniach z kamer na grzbietach bocianów, czy pierwszym filmie z porodu wielorybów. Tym razem oceanografowie z Florida Atlantic University informują o czymś jeszcze dziwniejszym: wyposażony w kamerę na płetwie grzbietowej rekin wąsaty sam sfilmował innego rekina – żarłacza białego, w towarzystwie stadka podążających za nim ryb. Niezwykłe spotkanie drapieżników Według naukowców to pierwsze w historii nagranie rekina wykonane przez innego rekina. 4-minutowe spotkanie rekina wąsatego (ang. Nurse shark, łac. Ginglymostoma cirratum) z żarłaczem białym (ang. Great white shark, łac. Carcharodon carcharias) zostało sfilmowane w 2025 roku. Kamera była przytwierdzona do płetwy grzbietowej rekina wąsatego, który pływał wokół sztucznej rafy Donny Boy Slipe Reef w pobliżu Boynton Beach na Florydzie – popularnego miejsca do nurkowania. Na jego grzbiecie widać remorę – rybę, która traktuje większe ryby, m.in. rekiny, jako darmowy transport i stołówkę, żywiąc się pozostawionymi przez nie resztkami. Oba rekiny nie poprzestały na przepłynięciu obok siebie – aktywnie krążyły przez kilka minut, oceniając sytuację i obserwując się nawzajem. – Kiedy zobaczyliśmy żarłacza, nie mogliśmy w to uwierzyć. Film z punktu widzenia rekina to surrealistyczne doświadczenie – powiedziała Genevieve Sylvester z zespołu badawczego. Sfilmowany przez niego żarłacz biały miał wokół siebie i na sobie aż 6 remor, oraz stadko ciekawskich ryb tuńczykowatych, zapewne liczących na resztki z upolowaniej zdobyczy. Nagranie oraz okoliczności jego powstania naukowcy opublikowali na Youtube: View …

GettyImages-820341690-297748d.jpg
width: 4527
height: 3081

Tegoroczne upały były armagedonem dla ptaków w miastach. „Ludzie chodzili po osiedlach z pudełkami i zbierali pisklęta”
type: item
date: 2026-08-20T11:37:24.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: polskie miasta
subject: ptaki
subject: upał
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: Jakbyś się czuł, gdyby ktoś zamknął cię w blaszanej puszce wystawionej na 40-stopniowy upał – i nie miałbyś potu, który mógłby cię ochłodzić. Nic przyjemnego, prawda? W takiej właśnie pułapce bez wyjścia znalazły się w tym roku tysiące miejskich ptaków. Zjawisko, które zaobserwowali leśnicy, łamie serce.
encoded: Betonoza, „wyspy ciepła” i nagrzewające się do czerwoności dachy – nasze miasta podczas letnich fal upałów zamieniają się w wielkie piekarniki. Gdy my ratujemy się klimatyzacją, miejskie zwierzęta muszą walczyć o przetrwanie. Tegoroczne lato dobitnie pokazało, jak bardzo nieprzystosowane do rosnących temperatur jest polskie środowisko zurbanizowane. Dramat rozegrał się tuż nad naszymi głowami, w rynnach, szczelinach budynków i pod blaszanymi dachami, gdzie z braku laku ptaki – zwłaszcza jerzyki – najchętniej zakładają swoje gniazda. „Armagedon dla ptaków” Dla leśników i wolontariuszy z ośrodków rehabilitacji dzikich zwierząt ostatnie miesiące były prawdziwym koszmarem i walką z czasem. – W tym roku przyjęliśmy ponad 400 piskląt jerzyków. To 9–10 razy więcej niż w poprzednich latach w tym samym okresie. Do większych ośrodków trafiało ich jeszcze więcej. Tegoroczne upały to był armagedon dla tych ptaków – mówi PAP Paweł Kowalski, kierownik Leśnego Ośrodka Rehabilitacji Dzikich Zwierząt Nadleśnictwa Piotrków. Mechanizm tej tragedii był bardzo brutalny. Nagrzane od słońca blachy i wyloty wentylacyjne zamieniały się w śmiertelne pułapki cieplne. Ponieważ ptaki nie pocą się jak ssaki (regulują temperaturę jedynie poprzez otwieranie dziobów, szybkie oddychanie czy stroszenie piór), a pisklęta były ślepe i pozbawione izolujących piór, ich ciała błyskawicznie się przegrzewały. Jedyny ratunek to desperacki skok Aby nie usmażyć się żywcem w rozgrzanych gniazdach, maluchy, które nie potrafiły jeszcze latać, masowo, instynktownie wyskakiwały w przepaść. Wiele z nich zginęło na miejscu po uderzeniu w beton. Część na szczęście uratowali mieszkańcy. – Ludzie chodzili po osiedlach z pudełkami i zbierali pisklęta jerzyków. Do naszego ośrodka przywozili po kilkanaście–kilkadziesiąt maluchów naraz; były kolejki – relacjonuje dla PAP Kowalski. Nawet budka lęgowa może stać się piekarnikiem Choć w lasach i dziuplach drzew panuje naturalny chłód, w miastach infrastruktura często tworzy tzw…

GettyImages-1241450871-7325def.jpg
width: 6720
height: 4200

Afrykański nietoperz w Europie. Sycylijska legenda sprzed 200 lat okazała się prawdą
type: item
date: 2026-08-20T10:53:30.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: nietoperze
subject: ssaki
subject: sycylia
subject: włochy
description: Przez niemal 200 lat był uznawany za zoologiczną legendę, o której wspominano w sycylijskich kronikach. Teraz naukowcy potwierdzili: afrykański nietoperz – bruzdonos egipski – faktycznie zamieszkuje Europę. To odkrycie na nowo definiuje bioróżnorodność naszego kontynentu.
encoded: Bruzdonos egipski (Nycteris thebaica) jest szeroko rozpowszechniony w całej Afryce Subsaharyjskiej i na Bliskim Wschodzie – stąd jego sugestywna nazwa. W jego diecie trafiają się nawet żaby i ryby, ale skupia się na konsumpcji drobniejszych bezkręgowców. Uwielbia ćmy, chrząszcze czy pasikoniki. Uznawany jest za „szepczącego” nietoperze, bo emituje sygnały echolokacyjne o bardzo niskim natężeniu, czyli ciche. I z tego powodu naukowcy nie byli w stanie go do tej pory wykryć w Europie, bo zwierzę jest trudne do wykrycia przez standardowe urządzenia monitorujące Zagadkowy nietoperz na Sycylii W XIX-wiecznej literaturze sycylijskiej pojawiały się wzmianki o tajemniczym nietoperzu, jednak nikt się na niego nie natknął: brakowało konkretnych okazów, lokalizacji czy opisów diagnostycznych. Przez niemal dwa stulecia zoolodzy nie byli w stanie ani potwierdzić, ani ostatecznie odrzucić tych historycznych zapisów. Dopiero teraz międzynarodowemu zespołowi badaczy udało się potwierdzić obecność bruzdonosa egipskiego w Europie. Nowoczesna technologia kontra „szepczące” nietoporze Badacze skupili się na badaniach wulkanicznej wyspy Pantelleria położonej w kanale sycylijskim. Jest to naturalny pomost między Tunezją a Sycylią. Zastosowali innowacyjną metodę: rejestratory dźwięku o maksymalnej czułości ustawiono zaledwie pół metra nad ziemią, bo zwierzęta te lubią latać na takich wysokościach. Dzięki temu udało się przechwycić słabe sygnały echolokacyjne nietoperza latającego tuż przy podłożu. Po ich analizie naukowcy nie mieli najmniejszych wątpliwości – jest to bruzdonos egipski. – Te nagrania wskazują, że Pantelleria nie jest po prostu domem przypadkowego osobnika. Obecność dwóch nietoperzy lecących razem, wraz z wokalizacjami społecznymi, wskazuje na niewielką, wcześniej niewykrytą populację na wyspie – wyjaśnia Mirjam Knörnschild z Museum für Naturkunde Berlin i Uniwersytetu Humboldta w Berlinie, która jest współautorką badania. Ani widu, ale słychu Co ciekawe, w publikacji nauko…

nieto-5313026.jpg
width: 1575
height: 1050

Wygląda jak puszysta maskotka. Naukowcy odkryli, że to jeden z najmłodszych ssaków świata
type: item
date: 2026-08-20T08:30:59.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: gryzonie
subject: norwegia
subject: tundra
description: Leming norweski, żyjący na Półwyspie Fennoskandzkim, okazał się prawdziwym ewolucyjnym młodzikiem. Analizy genetyczne wykazały, że jako odrębny gatunek pojawił się zaledwie 35 tys. lat temu.
encoded: Spis treści Naukowcy poznali przeszłość leminga norweskiego Nietypowe mutacje i brak krzyżowania z bliskim krewnym Zaskakujące zachowania lemingów – mit o „samobójstwach” Badacze z Uniwersytetu Sztokholmskiego, wykorzystując sekwencjonowanie i zaawansowane analizy genetyczne, odkryli zaskakującą historię ewolucyjną leminga norweskiego (Lemmus lemmus). Wyniki ich pracy, opublikowane w czasopiśmie "Proceedings of the National Academy of Sciences" wskazują że jest to jeden z ewolucyjnie najmłodszych gatunków ssaków. Naukowcy poznali przeszłość leminga norweskiego Leming norweski oddzielił się od swojego najbliższego krewnego – leminga zachodniosyberyjskiego – około 35 000 lat temu, czyli podczas ostatniego zlodowacenia. Odgrywa on kluczową rolę ekologiczną w tundrze Półwyspu Fennoskandzkiego, obejmującego Norwegię, Szwecję, Finlandię i część Rosji. Zwierzak ten jest podstawowym źródłem pożywienia dla wielu drapieżników, w tym zagrożonego lisa polarnego. Dotychczas jednak nie był szczegółowo zbadany genetycznie. Szwedzkie badanie porównało genomy dziewięciu współczesnych oraz dwóch kopalnych osobników lemingów. Wyniki wykazały, że leming norweski i zachodniosyberyjski stanowią odrębne linie ewolucyjne. Co ciekawe, nie znaleziono dowodów na krzyżowanie się tych dwóch gatunków, mimo że ich zasięgi prawie się pokrywają, a rozdzieliły się stosunkowo niedawno. To przypadek dość nietypowy wśród blisko spokrewnionych i żyjących na tym samym terenie ssaków. Nietypowe mutacje i brak krzyżowania z bliskim krewnym Zespół badaczy zidentyfikował setki unikalnych mutacji u leminga norweskiego, szczególnie w genach odpowiadających za kolor sierści, metabolizm tłuszczu i (prawdopodobnie) zachowanie. Te różnice genetyczne tłumaczą charakterystyczne czarno-żółte umaszczenie oraz wyjątkową zdolność do aktywności zimą, co uznawane jest za przystosowanie do surowych warunków klimatycznych i presji drapieżników. Badanie dostarczyło również nowych informacji na temat filogenezy rodzaju Lemmus…

leming-norweski-08df8fc.jpg
width: 3072
height: 1536

To wydawało się niemożliwe. Kolejna puma w polskim lesie – tym razem pod Wrocławiem
type: item
date: 2026-08-19T09:09:49.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dolny śląsk
subject: dzikie zwierzęta
subject: koty
subject: wrocław
subject: zdjęcia
description: Sądziliśmy, że temat egzotycznych uciekinierów mamy już w tym sezonie zamknięty. Przypomnij: ledwie chwilę temu grasująca na Pomorzu puma została odłowiona – jej domem będzie poznańskie zoo. Jak widać, historia lubi się powtarzać. Doniesienia o wielkim kocie na południu Polski brano początkowo za żart, ale zdjęcia z fotopułapek nie pozostawiają złudzeń. Puma pod Wrocławiem to fakt.
encoded: Nadleśnictwo Świdnica potwierdza sensacyjne informacje. Dzięki fotografii przekazanej przez Powiatowy Oddział Straży Ochrony Przyrody w Świdnicy, służby leśne oficjalnie poinformowały, że po okolicznych terenach przemieszcza się puma. Wyraźne zdjęcie sylwetki potężnego kota zostało wykonane 9 sierpnia 2026 roku. Tajemniczy uciekinier zza oceanu. Gdzie przebywa puma? Leśnicy co prawda dysponują dowodem obecności pumy, ale dokładna lokalizacja kryjówki drapieżnika pozostaje tajemnicą. Zgłoszenia od zaniepokojonych świadków koncentrują się w rejonie Zagórza Śląskiego oraz Michałkowej. Sytuacja jest jednak bardzo dynamiczna. Co ciekawe, zaledwie kilka dni później (13 sierpnia) Starostwo Powiatowe w Kłodzku wydało podobne ostrzeżenie, informując o dużym, niezidentyfikowanym kocie widzianym między Szczytną a Polanicą-Zdrojem (Nadleśnictwo Zdroje). – Dla wielu z nas informacja ta początkowo brzmiała jak żart: brakowało bowiem zdjęcia lub nagrania potwierdzającego obecność tego niezwykłego drapieżnika. Teraz mamy jednak konkretny dowód – przekazuje Nadleśnictwo Świdnica. Nie ma się co dziwić, że wieści o pumie pod Wrocławiem potraktowano niezbyt poważnie. Skąd wielki kot wziął się w Polsce? Wielkie koty potrafią pokonywać ogromne dystanse. Jak jednak gatunek występujący naturalnie w obu Amerykach znalazł się na Dolnym Śląsku? Obecność pumy w Europie to wynik nielegalnego lub skrajnie nieodpowiedzialnego handlu dzikimi zwierzętami. Każdy taki osobnik na naszym terytorium to uciekinier z niewoli – prywatnej hodowli lub zoo. Z punktu widzenia ochrony przyrody, polski las to dla pumy środowisko całkowicie obce, stresujące i nienaturalne, co może potęgować jej strach i nieprzewidywalność. Co zrobić, gdy spotkasz pumę? Leśnicy apelują do turystów i mieszkańców o zachowanie najwyższej ostrożności oraz całkowite powstrzymanie się od prób poszukiwania zwierzęcia. Dzikie drapieżniki najczęściej same unikają kontaktu z człowiekiem, jeśli jednak podczas spaceru staniesz oko w oko z pum…

FABRIC-KOLAZ-32-30-8888513.jpg
width: 2813
height: 1875

Aż 94% obszaru Bałtyku ma ten sam problem. Eksperci ostrzegają przed morderczym zjawiskiem
type: item
date: 2026-08-19T06:40:13.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: morze bałtyckie
subject: rzeki
subject: sinice
description: Eutrofizacja, czyli groźny proces przeżyźniania wody, który prowadzi do powstawania tzw. pustyni tlenowych, zachodzi na niemal całym obszarze Morza Bałtyckiego. Zjawisko związane jest z gwałtownym rozwojem przemysłu i rolnictwa. Sytuacja zagraża nie tylko organizmom żyjącym w Bałtyku ale również odwiedzającym wybrzeże turystom.
encoded: Wielu turystów planujących wyjazd nad Morze Bałtyckie na pewno spotkało się kiedyś z komunikatem o trujących sinicach. Kąpiel w wodzie bogatej w te organizmy grozi wysypką, swędzeniem skóry czy łzawieniem oczu. Ekspansji bakterii sprzyja zjawisko eutrofizacji, które już teraz dotyczy niemal całego Bałtyku. Eutrofizacja, czyli przeżyźnienie wody Głównym czynnikiem napędzającym eutrofizację Bałtyku jest działalność rolnicza. Nadmierne stosowanie nawozów sztucznych i naturalnych sprawia, że składniki odżywcze (głównie azot i fosfor) przenikają do wód gruntowych, skąd rzekami trafiają wprost do morza. W wodach przepełnionych tymi pierwiastkami dochodzi do masowego zakwitu glonów i sinic, które przy wysokiej temperaturze powodują silne mętnienie wody. Gdy mikroorganizmy obumierają, opadają na dno, a proces ich rozkładu pochłania niemal cały rozpuszczony w wodzie tlen. W warunkach beztlenowych zaczynają namnażać się bakterie wytwarzające trujący siarkowodór. W efekcie na dnie powstają tzw. martwe strefy, czyli całkowicie pozbawione życia obszary, z których uciekają ryby i inne morskie organizmy. Bałtyckie martwe strefy Choć eutrofizacja dotyka niemal całego akwenu, nie wszędzie sytuacja jest na tyle krytyczna, by mówić o beztlenowych pustyniach. Miejsca, gdzie tlenu w wodzie jest za mało, by rozwijało się tam życie, pokrywają ok. 20% głębokiego dna Bałtyku. To obszar większy niż cała Dania. Co istotne, na naszym morzu znajduje się aż 7 z 10 największych tego typu stref na świecie. Oprócz niedotlenienia i zakwitu sinic, eutrofizacja niesie za sobą jeszcze kilka innych szkodliwych skutków. Zdominowana przez glony woda pozbawiona jest bioróżnorodności, co wpływa na utratę siedlisk gatunków wrażliwych. Do takich zalicza się wiele bałtyckich ryb, a wśród nich popularny dorsz, którego populacja od kilku lat jest zagrożona. Zmniejszenie populacji tej ryby to nie tylko wielka strata dla ekosystemu Bałtyku (ryby są elementem diety foki szarej), ale również cios wymierzony w rybołó…

GettyImages-1233910722-2bd28be.jpg
width: 4000
height: 3000

Wulkanolodzy walczą z dezinformacją. Eksperci przekonują, że efektowne medialne uproszczenia prowadzą do tragedii
type: item
date: 2026-08-19T05:49:23.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: geologia
subject: ruchy sejsmiczne
subject: wulkany
description: „Pacyficzny Pierścień Ognia”, „superwulkany” czy „megatsunami” to zaledwie kilka spośród wielu niepoprawnie interpretowanych określeń związanych z wulkanizmem. Międzynarodowy zespół wulkanologów, w tym ekspert z Centrum Badań Kosmicznych PAN, opublikował właśnie zestawienie powszechnych błędnych przekonań na temat wulkanów.
encoded: Wulkany budzą fascynację i strach. Czasami, niestety, fascynacja jest zbyt duża przy zdecydowanie za niskim poziomie racjonalnego strachu. 8 maja 2026 roku trzech turystów zginęło podczas erupcji indonezyjskiego wulkanu Dukono. Mimo zakazu wspinaczki grupa licząca 20 osób weszła w strefę zagrożenia. Całkowity zakaz wejścia na wulkan obowiązywał od kwietnia 2026 roku, a władze zalecały, by nie zbliżać się do krateru na odległość mniejszą niż cztery kilometry. Turyści zignorowali te ograniczenia. To tylko jeden z wielu przykładów bezrefleksyjnego podejścia do komunikatów służb monitorujących aktywność wulkaniczną. Żywa planeta Wulkany i ich erupcje są symbolem tego, jak dynamiczna jest planeta, na której żyjemy. Mogą jednak stanowić również poważne zagrożenie dla infrastruktury, ruchu lotniczego oraz dla ludzi mieszkających w ich pobliżu. Zdaniem międzynarodowej grupy ekspertów, kierowanej przez dr Janine Krippner oraz dr. Sama Poppe’a (CBK PAN), dostarczanie precyzyjnych informacji opartych na wiedzy naukowej podczas kryzysu wulkanicznego może dosłownie decydować o życiu i śmierci. Jak zauważają, z jednej strony możliwość szybkiego rozpowszechniania wiedzy naukowej na całym świecie nigdy nie była większa niż teraz. Z drugiej jednak plotki i efektowne sformułowania często rozprzestrzeniają się jeszcze szybciej. Popularne błędne przekonania mogą się utrwalać i, jeśli nie zostaną skorygowane, prowadzić do niebezpiecznych sytuacji. Właśnie dlatego eksperci opublikowali na łamach „Journal of Applied Volcanology” artykuł przeglądowy, w którym omawiają 18 często błędnie rozumianych zagadnień dotyczących wulkanów i ich erupcji oraz wyjaśniają stojące za nimi fakty naukowe. Artykuł grupuje te błędne przekonania w sześć obszarów tematycznych: sejsmologię, związki między wulkanami a klimatem, systemy i struktury wulkaniczne, zagrożenia wulkaniczne, skale czasowe, zdjęcia i nagrania. Wulkany nie wybuchają ogniem – Wśród najczęściej występujących błędnych przekonań wskazujemy na …

erupcja-etna-177084c.jpg
width: 1800
height: 1200

Niezwykłe odkrycie dzięki wideo z TikToka. Naukowcy natrafili na nieznany gatunek
type: item
date: 2026-08-18T13:45:27.000Z
creator: Gabriela Celińska
subject: Przyroda
subject: badania
subject: ganges
subject: indie
subject: naukowcy
subject: nowy gatunek
description: Nagranie opublikowane w mediach społecznościowych doprowadziło naukowców do niezwykłego odkrycia. W Bihar w północnych Indiach opisano Gangaichthys indonepalicus – nowy gatunek wodnego kręgowca, który żyje w całkowitej ciemności.
encoded: Czy TikTok może przyczynić się do naukowego odkrycia? Okazuje się, że tak. Z pozoru zwykłe nagranie może stać się dla badaczy wskazówką, gdzie warto zatrzymać się na dłużej. Właśnie w taki sposób międzynarodowy zespół naukowców odkrył w Bihar w Indiach Gangaichthys indonepalicus – nowy gatunek węgorza żyjący w podziemnych wodach, będący pierwszym takim w tym regionie. Wideo z TikToka doprowadziło naukowców do granicy Indii z Nepalem Wszystko za sprawą niepozornego nagrania. W 2024 roku zespół badaczy natknął się na krótki film zamieszczony w aplikacji TikTok, który przedstawiał wodne stworzenie wypływające ze studni. Na pierwszy rzut oka wyglądało jak niewielki organizm przystosowany do życia w wodach podziemnych – stygobiont – z małymi oczami oraz słabo zabarwioną skórą. Zaskakujący wygląd, a także fakt, że do tej pory w pobliżu granicy Indii z Nepalem, czyli w regionie, z którego pochodziło nagranie, nie były znane żadne stygobiontyczne organizmy, sprawiły, że badacze postanowili odnaleźć tajemniczego bohatera filmu i ustalić jego tożsamość. Nie było łatwo odnaleźć rybę z TikToka Proces poszukiwań nie był jednak wcale łatwy. Znalezienie organizmu, a co za tym idzie – zdobycie fizycznych próbek, wymagało intensywnych badań terenowych. Badacze musieli prosić właścicieli lokalnych pomp ręcznych i studni wierconych o pozwolenie na pobieranie wody do celów naukowych. Następnie samodzielnie pompowali tysiące litrów wody, wypatrując przedstawiciela nieznanego gatunku. Po wielu próbach pierwszy osobnik pojawił się po wypompowaniu około 2000 litrów wody, ale w niestety nie przeżył tego procesu. Drugi, nienaruszony okaz, znaleziono dopiero po wypompowaniu kolejnych 500 litrów z tej samej pompy. To właśnie on stał się później holotypem, czyli okazem wzorcowym nowo opisanego gatunku. Ma zaledwie 4 cm i żyje w całkowitej ciemności Nowo odkryty gatunek węgorza jest niewielki – mierzy około 4 cm długości. Jego małe, osłonięte skórą oczy i ciało z bardzo małą ilością pigmentu wsk…

nowy-gatunek-3204763-e1787053418900.jpg
width: 2383
height: 1300

Zmiany klimatu są niepodważalnym faktem naukowym. Co kryje się za tym pojęciem i czy powinniśmy się bać?
type: item
date: 2026-08-18T10:45:43.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: zmiany klimatyczne
description: Klimat to charakterystyczny dla danego obszaru, wieloletni układ warunków pogodowych. Kształtują go m.in. promieniowanie słoneczne, obieg wody w przyrodzie oraz cyrkulacja atmosferyczna, podczas gdy pogoda określa jedynie chwilowy stan atmosfery. Zmiany klimatu to niepodważalny fakt naukowy, który towarzyszy historii Ziemi od zarania dziejów, po dziś.
encoded: Spis treści: System naczyń połączonych Cykl węglowy Skutki rewolucji przemysłowej Uchodźcy klimatyczni System klimatyczny Ziemi jest jak organizm: aby funkcjonować, opiera się na wielu powiązanych ze sobą i współpracujących elementach. Wszystko zaczyna się od energii słonecznej. Lód odbija promienie słoneczne, jeszcze bardziej ochładzając bieguny. Różnica temperatur powoduje ruch oceanów i atmosfery, które wspólnie rozprowadzają ciepło po całej planecie. System naczyń połączonych Przemieszczanie się ciepła przez atmosferę i oceany powoduje powstawanie klimatu i pogody. W wielkim uproszczeniu wygląda to następująco: kriosfera (śnieg i lód): chłodzi Ziemię, odbijając promienie słoneczne i ograniczając ilość ciepła pochłanianego przez powierzchnię planety; atmosfera (powietrze): zatrzymuje i transportuje ciepło oraz parę wodną; litosfera (stała powierzchnia Ziemi): pochłania energię słoneczną, emituje ciepło i magazynuje węgiel. Kontynenty i ukształtowanie terenu pomagają kierować prądami oceanicznymi i wiatrowymi; biosfera (organizmy żywe): pobierają węgiel i wymieniają go z atmosferą i oceanem; hydrosfera (woda): ocean pochłania ciepło i węgiel, transportuje je po całej planecie i w naturalny sposób kontroluje poziom dwutlenku węgla w atmosferze. Atmosfera reguluje temperaturę Ziemi poprzez gazy cieplarniane zatrzymujące ciepło, głównie dwutlenek węgla (CO2). Jednak ocean ma również kluczowe znaczenie dla klimatu. Działa on jak regulator, pochłaniając lub uwalniając węgiel i ciepło w odpowiedzi na zmiany w atmosferze. Ocean zawiera 50 razy więcej dwutlenku węgla i 1000 razy więcej ciepła niż atmosfera. Ale nie jest w stanie pochłonąć wszystkiego. W związku z tym, że doszło do zachwiania tzw. cyklu węglowego, pochłonięcie nadmiaru CO2 z dzisiejszej atmosfery zajęłoby oceanowi tysiące lat. Cykl węglowy Węgiel nieustannie przemieszcza się między oceanem, atmosferą, biosferą i innymi elementami systemu klimatycznego. Naturalna wymiana węgla między tymi elementami reguluj…

zmiany-klimatu-13cb70f.jpg
width: 3000
height: 2000

Wielkie europejskie jezioro wysycha. Niektórych miejsc nie widziano od 50 lat
type: item
date: 2026-08-18T09:57:13.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: alpy
subject: jeziora
subject: niemcy
subject: susza
subject: zmiany klimatyczne
description: W Konstancji nad Jeziorem Bodeńskim zarejestrowano najniższy w tym roku poziom wody. Utrzymująca się susza oraz niewielka ilość śniegu w Alpach sprawiły, że stan jeziora wynosi jedynie 276 cm. Kryzys wpływa na wygląd największego zbiornika wodnego w Niemczech.
encoded: Po największych rzekach Starego Kontynentu przyszedł czas na jedno z największych europejskich jezior. Jezioro Bodeńskie, nad którego brzegami leżą trzy kraje – Niemcy, Szwajcaria i Austria – mierzy się z dramatycznie niskim poziomem wody. Specjaliści alarmują, że taka sytuacja nie powinna mieć miejsca o tej porze roku. Jezioro Bodeńskie wysycha Nieprzyjemną wiadomość przekazał Instytut Środowiska Badenii-Wirtembergii, który podał informacje z punktu pomiarowego w Konstancji. Tamtejszy wodowskaz pokazał najniższy wynik w tym roku – poziom wody spadł do wysokości 275 centymetrów, przebijając o jeden centymetr wynik z początku lutego. Okres końca zimy i początku wiosny jest jednak czasem, kiedy taka wysokość tafli zwykle się utrzymuje. W przypadku sierpnia tak niski poziom wody jest niepokojącą anomalią świadczącą o negatywnych skutkach kryzysu klimatycznego. Ocieplenie klimatu jako główną przyczynę wskazywała ministra środowiska Badenii-Wirtembergii, Thekla Walker. Już przed wakacjami zapowiadała ona, że okres letni przyniesie znacznie mniej opadów niż zwykle. Dramatyczna sytuacja na Jeziorze Bodeńskim nie jest jednak wyłącznie konsekwencją upalnego lata. Czemu poziom jest tak niski? Główną przyczyną, dla której poziom wody w Jeziorze Bodeńskim osiągnął rekordowo niski wynik, są utrzymujące się w Europie upały. Brak regularnych opadów sprawia, że akwen nie jest zasilany, a wysoka temperatura doprowadza do intensywnego parowania wody z powierzchni zbiornika. Na ujemny bilans wodny wpływa również sytuacja mająca miejsce kilkaset metrów nad taflą Bodensee. W wyniku wzrostu średnich temperatur alpejskie lodowce straciły ponad jedną czwartą swojej powierzchni i łącznie ok. miliona metrów sześciennych lodu w latach 2023–2025. Średnie roczne topnienie grubości pokrywy lodowej wyniosło 1,60 metra, co stanowi dwukrotnie szybszy spadek niż w latach 2018–2023. Cieplejsze zimy przekładają się więc na brak lodu i śniegu w górach, które po letnich roztopach zasilały zwykle akweny …

shutterstock2705597969-30c237e.jpg
width: 5520
height: 3680

Dlaczego grzyby rosną w okręgach? Naukowcy rozwiązali zagadkę „czarcich kręgów”
type: item
date: 2026-08-18T08:22:45.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: grzyby
subject: lasy
subject: szwecja
description: Niemal idealnie równe kręgi grzybów wyrastające na leśnych polanach od wieków pobudzają wyobraźnię, stając się pożywką dla legend o magii i sabatach czarownic. Najnowsze badania szwedzkich mykologów rzucają nowe światło na ten fenomen, sugerując, że za „magicznym” kształtem grzybowych kolonii stoi genialna strategia przetrwania.
encoded: To, co widzimy na powierzchni, to jedynie owocniki grzybów – mała część znacznie większego organizmu, który rozrasta się pod ziemią. Przez dziesięciolecia naukowcy zastanawiali się, dlaczego sieć grzybni czasem przybiera formę pierścienia, zamiast rozrastać się jak wypełnione koło. Zespół badaczy z Uniwersytetu w Sztokholmie postanowił sprawdzić, czy grzyby w ten sposób nie próbują uciec przed niekorzystnymi warunkami, które same wytworzyły. Dzięki nowoczesnej analizie DNA i nietypowym eksperymentom, tajemnica czarcich kół staje się coraz bardziej przejrzysta. Sabaty i portale do innego świata, czyli czarcie kręgi w kulturze Nazwa „czarcie koło” (po polsku także czarci krąg, czarodziejski krąg lub krąg czarownic) nie jest przypadkowa – w większości języków europejskich nawiązuje ona do czarów i magii. Przez tysiąclecia ludzie, nie rozumiejąc biologicznych mechanizmów wzrostu grzybów, przypisywali powstawanie tych struktur siłom nadprzyrodzonym. Wierzono, że kręgi pozostają np po tańcach elfów lub innych istot, a wejście do nich może przenieść człowieka do innego świata lub sprowadzić klątwę. Echa tych wierzeń przetrwały w kulturze popularnej do dziś; czarcie koło pojawia się chociażby w twórczości Andrzeja Sapkowskiego, w opowiadaniu „Ziarno prawdy” z sagi o Wiedźminie. Dla dawnych mieszkańców wsi takie kręgi były miejscem magicznym, gdzie natura pokazywała swoją najbardziej zagadkową twarz. Czarcie koła mogą osiągać imponujące rozmiary – nawet do kilkunastu metrów średnicy. Mapa podziemnego królestwa Współczesna nauka dowiodła, że czarcie koło powstaje, gdy pojedynczy zarodnik grzyba inicjuje kolonię rozrastającą się promieniście. Na temat mechanizmów tego wzrostu jest jednak wiele teorii: od wyjaławiania podłoża po interakcje z roślinami. Nowatorskie badania szwedzkich naukowców pozwoliły w końcu dokładnie „zmapować” to zjawisko. Badacze pobrali próbki gleby z dwóch kręgów twardzioszka przydrożnego (Marasmius oreades) rosnących na cmentarzu w Uppsali. Analiza DNA …

czarci-krag-aa7a412.jpeg
width: 4352
height: 2904

Nowa groźna choroba odkleszczowa u bram Europy. Wszystkie przypadki w jednym kraju – na razie
type: item
date: 2026-08-18T05:51:18.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: choroby tropikalne
subject: choroby zakaźne
subject: europa
subject: kleszcze
description: Gorączka krwotoczna krymsko-kongijska staje się kolejnym nowym wyzwaniem dla służb medycznych w Europie. Ta wirusowa choroba przenoszona jest głównie przez kleszcze z rodzaju Hyalomma. Trzy tegoroczne przypadki w Hiszpanii budzą uzasadniony niepokój.
encoded: Pierwsze opisy tej groźnej choroby pochodzą z XII wieku, z terenów dzisiejszego Tadżykistanu. Wywołuje ją wirus RNA, który po raz pierwszy został wyizolowany podczas epidemii wśród żołnierzy na Krymie w 1944 roku, a później w Kongo pod koniec lat 60. XX wieku. Obecnie wirus CCHF (z ang. Crimean–Congo hemorrhagic fever) jest na priorytetowej liście chorób Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), co stawia go w jednym rzędzie z najgroźniejszymi patogenami świata. Ocieplający się klimat oraz zmiany w rolnictwie sprawiają, że zasięg występowania przenoszących go kleszczy niebezpiecznie przesuwa się na północ, do Europy. Wirus CCHF: trudny i zmienny przeciwnik Wirus gorączki krwotocznej krymsko-kongijskiej należy do rodziny Nairoviridae. Jego genom składa się z trzech kolistych segmentów RNA. Wyróżnia się on ogromną różnorodnością genetyczną – naukowcy zidentyfikowali aż siedem jego typów, rozproszonych po Afryce, Azji i ostatnio także Europie, co utrudnia prace nad skuteczną szczepionką. Wirus atakuje ludzki układ odpornościowy, namnażając się w makrofagach i komórkach śródbłonka naczyń krwionośnych. To prowadzi do gwałtownej odpowiedzi organizmu i zaburzeń krzepnięcia krwi. Potrafi szybko ewoluować i tworzyć nowe warianty. Kleszcze Hyalomma: niebezpieczni przybysze do Europy Głównym rezerwuarem i wektorem wirusa są kleszcze z rodzaju Hyalomma. Pajęczaki te różnią się od europejskich gatunków – są większe, bardziej agresywne i aktywnie poszukują żywiciela. Do zarażenia u ludzi najczęściej dochodzi właśnie w wyniku ukąszenia kleszcza, ale wirus CCHF może być również przenoszony poprzez bezpośredni kontakt z krwią lub tkankami zainfekowanych zwierząt gospodarskich, takich jak bydło, owce czy kozy. Dla tych zwierząt infekcja jest zazwyczaj bezobjawowa, co dodatkowo utrudnia śledzenie zasięgu wirusa. Rozprzestrzenianiu się CCHF sprzyjają też migracje ptaków, które przenoszą zakażone kleszcze na ogromne odległości. Nie bez znaczenia jest też międzynarodowy handel inwentarzem. Gr…

krymsko-kongijska-goraczka-krwotoczna-4b9cbb7.jpg
width: 1463
height: 975

Nie ma oczu, jest niemal przezroczysty i błękitny. Pod amerykańską bazą wojskową odkryto „demonicznego” Demogorgona
type: item
date: 2026-08-17T11:41:35.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: nowy gatunek
subject: odkrycia
subject: ryby
subject: wojsko
description: Wydaje się przybyszem z innej planety, choć od milionów lat pływa w ziemskich mrokach. Biolodzy badający zalane jaskinie natrafili na rybę, która przez ponad trzy dekady skutecznie umykała ich uwadze, ukrywając się dosłownie na widoku. Czym tak naprawdę jest „demoniczna” ryba z Alabamy i czemu nazwano ją na cześć Demogorgona?
encoded: Tuż pod ściśle strzeżonym terenem Redstone Arsenal – amerykańskiej bazy wojskowej w północnej Alabamie – tętni życie. Jaskinia Bobcat to fascynujący ekosystem spowity wiecznymi ciemnościami. Przez ponad 30 lat naukowcy regularnie przeczesywali jej zalane korytarze, przekonani, że doskonale znają jej mieszkańców. Badania opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” po raz kolejny udowodniły jednak, że – jakkolwiek pyszni byśmy nie byli – podziemny świat wciąż skrywa przed nami tajemnice. W tamtejszych wodach odkryto właśnie zupełnie nowy rodzaj ryby. Stworzenie nie posiada oczu, jest pozbawione pigmentu, a jego ciało wydaje się niemal przezroczyste, przybierając za życia delikatną, elektryzująco błękitną barwę. Budzi piekielne skojarzenia. Ta mistrzyni kamuflażu to znalezisko na miarę wielkiego kota Odkrycie nowego rodzaju w tak dobrze zbadanym środowisku wywołało w świecie nauki spore poruszenie. – To jedno z ostatnich miejsc, na które postawilibyśmy pieniądze. Znalezienie dziś w Ameryce Północnej zupełnie nieznanego, nowego rodzaju ryby słodkowodnej przypomina trochę odkrycie nowego wielkiego kota – obrazowo tłumaczy dr Matthew L. Niemiller z University of Alabama in Huntsville, główny autor badania. – Myśleliśmy, że największe niespodzianki w tej grupie zwierząt mamy już za sobą. Jak to możliwe, że „demoniczna ryba” (bo tak roboczo nazwano zwierzę) ukrywała się tak długo? Jest podobna do innego znanego gatunku – ślepej ryby Typhlichthys subterraneus, która pływa w tych samych wodach. Błąd poznawczy trwałby w najlepsze, gdyby nie zdobycze współczesnej techniki. Dopiero badania DNA i tomografia komputerowa pokazały całkowitą odrębność anatomiczną i genetyczną znaleziska. Dwie podobne ryby nie są w ogóle ze sobą spokrewnione Najbardziej szokujący był moment, w którym biolodzy przeanalizowali drzewa genealogiczne obu gatunków. Choć z pozoru wyglądają niemal identycznie i dzielą ze sobą ten sam skrawek podziemnego basenu, okazało się, że obie ryby nie są ze sobą bli…

FABRIC-KOLAZ-32-27-154ce58.jpg
width: 2700
height: 1800

Problem suszy w Polsce narasta. To jedno z największych wyzwań przyszłości
type: item
date: 2026-08-17T10:15:45.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: ocieplenie klimatu
subject: polska
subject: susza
subject: zmiany klimatyczne
description: Susza w Polsce to znacznie więcej niż wysychające koryta rzek. Jej skutki widać także w zanikających stawach, przesuszonych torfowiskach, coraz niższej wilgotności lasów i rosnącym zagrożeniu pożarowym. To proces rozwijający się stopniowo, ale obejmujący coraz większe obszary i wymagający działań tu i teraz. Jakie są fazy suszy, co ją powoduje i w jaki sposób można ograniczać jej skutki?
encoded: Spis treści: Fazy suszy w Polsce Przyczyny suszy w Polsce – czynniki naturalne i antropogeniczne Skutki suszy w Polsce – gospodarka, środowisko, życie codzienne Jak walczyć z suszą? Rozwiązania dla Polski Susza to długotrwały okres, w którym ilość opadów jest znacznie niższa od średniej wieloletniej, co prowadzi do zaburzenia bilansu wodnego w glebie, rzekach, jeziorach i wodach podziemnych. Choć często mówi się o „typach” suszy, w praktyce można je traktować jako następujące po sobie fazy tego samego zjawiska. Fazy suszy w Polsce Każdy z nich charakteryzuje się innymi objawami i skutkami, ale wszystkie łączy wspólny mechanizm – długotrwały deficyt wody w środowisku. Susza atmosferyczna (meteorologiczna) Susza atmosferyczna to pierwszy etap procesu, w którym spadek opadów poniżej średniej wieloletniej utrzymuje się przez dłuższy czas. Brak deszczu, śniegu i innych opadów atmosferycznych w odpowiednich porach roku powoduje szybkie wysychanie powierzchni terenu i utrudnia gromadzenie wody w glebie. Jest to moment, w którym problem dopiero się zaczyna, a jego skutki nie są jeszcze w pełni odczuwalne w gospodarce czy środowisku. W Polsce susza meteorologiczna często pojawia się wiosną, kiedy długie okresy bezopadowe nakładają się na wzrost temperatury, co przyspiesza parowanie. Susza glebowa (rolnicza) Susza glebowa, nazywana także rolniczą, występuje, gdy gleba traci zdolność do zatrzymywania wilgoci w ilości wystarczającej dla rozwoju roślin. W efekcie uprawy zaczynają więdnąć, spada tempo wzrostu i pogarsza się jakość plonów. Ten etap suszy szczególnie dotyka rolnictwo, ponieważ niedobór wody w glebie często występuje w okresach kluczowych dla wzrostu zbóż, owoców czy warzyw. Susza hydrologiczna Susza hydrologiczna to faza, w której poziom wód w rzekach, jeziorach i zbiornikach retencyjnych spada poniżej wartości średnich wieloletnich. Pojawia się ona z opóźnieniem w stosunku do suszy atmosferycznej i glebowej, ponieważ najpierw brak opadów wysusza glebę, a dopiero p…

susza-w-Polsce-5865f68.jpg
width: 4046
height: 2697

Po ponad dwóch latach Rhossi wraca do domu. Rzadki żółw morski przebył tysiące kilometrów samolotem z Walii do Teksasu
type: item
date: 2026-08-17T09:03:36.000Z
creator: Gabriela Celińska
subject: Przyroda
subject: akcja ratunkowa
subject: ocean atlantycki
subject: walia
subject: zatoka meksykańska
subject: żółwie
description: Żółw zatokowy naturalnie żyjący w Zatoce Meksykańskiej został znaleziony na plaży w północnej Walii. Wycieńczony i osłabiony przeszedł intensywne leczenie oraz długą rehabilitację. Teraz po ponad dwóch latach przyszedł czas, by Rhossi wrócił do domu.
encoded: Żółw zatokowy (lepidochelys kempii), znany również po angielsku jako Kemp’s Ridley, to najmniejszy żółw morski na świecie. Gatunek ten występuje głównie w Zatoce Meksykańskiej i zachodnim Atlantyku. Ze względu na niewielką populację i liczne zagrożenia został wpisany na listę gatunków zagrożonych. Jeden z jego młodych przedstawicieli trafił jednak tysiące kilometrów od naturalnego zasięgu – na Wyspy Brytyjskie. Historia małego Rhossiego naprawdę zaskakuje. Jak Rhossi trafił do Walii? W grudniu 2023 roku na plaży Rhosneigr w północnej Walii znaleziono małego żółwia zatokowego. Zwierzę mierzyło zaledwie około 25 centymetrów i ważyło mniej niż kilogram. Po natychmiastowym zawiadomieniu odpowiednich służb w ciężkim stanie trafiło do Anglesey Sea Zoo, które zajmuje się między innymi ochroną i rehabilitacją zwierząt morskich. Tam żółw został poddany intensywnemu leczeniu, choć początkowo trudno było ocenić jego szanse na przeżycie. Nie był to pierwszy żółw morski, który trafił pod opiekę Anglesey Sea Zoo. We wcześniejszych latach placówka zajmowała się kilkoma podobnymi przypadkami, w tym Tally, również należącą do Kemp’s Ridley, uratowaną w 2021 roku. Gatunek ten występuje przede wszystkim w wodach Zatoki Meksykańskiej, położonej tysiące kilometrów od północnej Walii, gdzie panują zupełnie inne warunki klimatyczne. Pracownicy oceanarium uważają, że żółw mógł zostać zniesiony przez silne prądy i wiatry, a następnie doznał tzw. cold-stunning, czyli oszołomienia zimnem. To stan, w którym wychłodzone zwierzę traci siły, przestaje normalnie pływać i może zostać wyrzucone na brzeg. Dla żółwi morskich pozostawionych w zimnej wodzie lub na plaży pierwsze dni intensywnej terapii są szczególnie krytyczne. Mimo wycieńczenia żółwiowi udało się przetrwać. Gdy jego stan się poprawił, rozpoczął długą rehabilitację, a kiedy na dobre zadomowił się w Anglesey Sea Zoo, otrzymał imię Rhossi – od nazwy plaży, na której został znaleziony. Powrót po ponad dwóch latach. Dlaczego to nie takie pr…

Houston-Chronicle-3cea9ad.jpg
width: 1949
height: 1300

Morska muszla w roli śmiertelnej pułapki. Delfiny opanowały genialny manewr łowiecki i uczą tego swoje młode
type: item
date: 2026-08-16T13:10:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: delfiny
subject: inteligencja
subject: polowanie
subject: ssaki
description: Czy delfin balansujący z wielką muszlą na pysku to tylko przejaw zabawy? Okazało się, że to rzadki i genialny manewr łowiecki, który po raz kolejny dowodzi ponadprzeciętnej inteligencji tych morskich ssaków. Oto jak to działa.
encoded: Delfiny butlonose (Tursiops aduncus), nazywane przez rdzenną australijską ludność Butchulla słowem „buthu”, od dawna fascynowały naukowców swoją inteligencją. Jednak to, co uchwyciły kamery u wschodnich wybrzeży Australii, wywołało u badaczy z Uniwersytetu Sunshine Coast absolutną euforię. Gdy jedna z samic z impetem wynurzyła się z wody z potężną muszlą na nosie, naukowcy natychmiast zrozumieli, że mają przed oczami niezwykle rzadki, przekazywany w tajemnicy rytuał łowiecki, który do tej pory udokumentowano naukowo wyłącznie na odległym, przeciwległym końcu kontynentu. Śmiertelna pułapka ze ślimaka Na czym dokładnie polega ten manewr? W trakcie polowania delfin celowo zagania ofiarę – najczęściej niewielką rybę – do wnętrza dużej, pustej muszli ślimaka morskiego. Następnie drapieżnik błyskawicznie wsuwa swój pysk w jej otwór, unosi muszlę ponad powierzchnię wody i z impetem połyka wodę wraz z uwięzioną wewnątrz rybą. Opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Marine Mammal Science” badanie potwierdza, że nie wszystkie osobniki to potrafią. – Wymaga to pewnych umiejętności, wiedzy o tym, gdzie znaleźć puste muszle, jak nimi manewrować i jak skutecznie wydobyć z nich rybę – tłumaczy na łamach Science Alert ekolożka behawioralna Alexis Levengood. Kiedy badaczka po raz pierwszy zauważyła na wschodnim wybrzeżu samicę z muszlą uniesioną w powietrzu, z wielkiej ekscytacji zaczęła krzyczeć do obecnych na łodzi studentów, zdając sobie sprawę z wagi tego odkrycia. Kultura, która przenika pokolenia Dzięki tej obserwacji dowiedzieliśmy się wiele o zwierzęcej edukacji. Podczas analizy dawnych nagrań z Zatoki Rekina z 2020 roku badacze wysnuli wcześniej wniosek, że delfiny uczą się tej sztuczki horyzontalnie – czyli bezpośrednio od swoich rówieśników w stadzie, poprzez sieci społeczne. Nowe nagranie wideo z Zatoki Hervey z 2025 roku dostarcza jednak pierwszego twardego dowodu na to, że technika ta może być przekazywana również wertykalnie – przez matki swoim młodym. Kamera umi…

FABRIC-KOLAZ-32-25-d7ac99c.jpg
width: 2700
height: 1800