National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-13T13:49:27.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Życie zaczęło się wcześniej, niż myśleliśmy. Odkryto geny, które mają ponad 4 miliardy lat
items: Co kryje się pod lodem Antarktydy? Naukowcy odsłaniają ukryty krajobraz kontynentu
items: Źródła, które zmieniają kolor i nigdy nie zamarzają
items: Niepozorny gryzoń zdominował niemal wszystkie kontynenty. Ten rząd ssaków cechuje zdumiewająca różnorodność
items: Małpi podwieczorek udowodnił, że bonobo mają wyobraźnię. Kanzi bawił się „na niby”
items: Cud w cieniu klimatyzatora: gatunek, który miał nie istnieć, opanowuje Bermudy
items: Rekin wielorybi to fascynujący olbrzym. Imponuje nie tylko wymiarami, ale także masą
items: Klify Moheru, czyli Irlandia w najbardziej surowej odsłonie
items: Sroga zima przypomina o zapomnianych słowach. Śryż, okiść, szreń i morszkulce wracają do codziennego języka
items: Najniższy poziom Bałtyku w historii pomiarów. Naukowcy alarmują, że tak źle nie było od 1886 roku – a może dłużej
items: Żarłacz biały u wybrzeży Hiszpanii. Badania dowodzą, że w Europie mamy stabilną populację legendarnego rekina
items: Chińczycy przekształcili pustkę w życie. Posadzili tyle drzew wokół pustyni, że stała się gigantycznym pochłaniaczem dwutlenku węgla
items: Wyjątkowy ssak z Grenlandii w gdańskim ZOO. „To jedyne takie zwierzę w kraju”
items: W niewoli ludzkich oczekiwań. Jak współczesny styl życia krzywdzi nasze psy
items: Poznajcie „Baronową” – to najdłuższy dziki wąż świata. Olbrzymi pyton uratowany przez schronisko
items: Torby z tropikalnej ryby zamiast plastikowych folii? To ekologiczna alternatywa dla sklepowych opakowań
items: Te hybrydy powstały przez wybuch elektrowni w Fukushimie. Mają wyjątkowe cechy, a ich życie to eksperyment na DNA
items: To najdroższa rasa psa na świecie. Za tę cenę można kupić w Polsce kilka domów
items: Poznajcie Zwierzaka Roku 2025 warszawskiego ZOO. Jessie podbiła serca internautów, choć jest bardzo skrytą damą
items: Węże oszukały głód i mogą nie jeść przez rok. Ewolucja wyłączyła u nich kluczowy mechanizm
items: Czy ruch samochodowy po Bałtyku jest możliwy? W Estonii ruszyła droga po lodzie
items: Życie, które czeka na przebudzenie. Pod dnem oceanu żyją „uśpione” organizmy, które przygotowują się na powrót
items: „Biały beton”: dlaczego olimpijskie trasy są dziś szybsze i groźniejsze niż kiedykolwiek?
items: Te chrząszcze to szpiedzy świata owadów – „kradną” zapach mrówek i potajemnie żyją pośród nich
items: Nieznany uskok pod Podhalem. Spokojny region skrywa burzliwą historię

Życie zaczęło się wcześniej, niż myśleliśmy. Odkryto geny, które mają ponad 4 miliardy lat
type: item
date: 2026-02-16T08:00:03.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: ewolucja
subject: geny
subject: mikroby
subject: prehistoria
description: LUCA, czyli wspólny przodek wszystkich organizmów, od lat uznawany jest za punkt wyjścia ewolucji życia na Ziemi. Najnowsze analizy genetyczne pokazują jednak, że część genów może być starsza niż on sam – i sięgać ponad 4,2 miliardów lat wstecz.
encoded: Według współczesnej biologii ewolucyjnej, wszystkie żywe organizmy na Ziemi wywodzą się od wspólnego przodka, znanego jako LUCA (Last Universal Common Ancestor). Choć szacuje się, że żył on około 4,2 miliarda lat temu, najnowsze analizy genetyczne sugerują, że nie pojawił się w biologicznej próżni. Grupa biologów – Aaron Goldman, Greg Fournier i Betül Kaçar – argumentuje, że część genów LUCA pochodzi od jeszcze dawniejszych, tajemniczych organizmów. Z okresu tak dawnego nie zachowały się żadne skamieniałości. Zatem skąd naukowcy wiedzą o istnieniu życia przed LUCA? Odpowiedzi tkwią w genach, które wciąż występują u żywych organizmów. Te najstarsze sekwencje to tzw. paralogi Korzenie drzewa życia. Co istniało przed LUCA? Paralogi to rodziny genów, które są znajdowane w każdej gałęzi życia na Ziemi – u zwierząt, roślin, grzybów i bakterii. Skoro te powielone kopie występują u wszystkich współczesnych organizmów, proces ich duplikacji musiał nastąpić przed rozdzieleniem się głównych domen życia. Ich liczba jest niewielka, ale znaczenie – kolosalne. Jeśli wyobrazimy sobie LUCA jako pień ewolucyjnego drzewa, to organizmy u których paralogi się pojawiły po raz pierwszy, były jego korzeniami. Te specyficzne geny stanowią unikalne narzędzie filogenetyczne, pozwalające naukowcom badać procesy ewolucyjne zachodzące ponad cztery miliardy lat temu. Historia syntezy białek i prastare ekosystemy Okazuje się, że niektóre paralogi biorą udział w procesie translacji, czyli syntezy białek na podstawie informacji zawartych w kodzie genetycznym, a konkretnie w mRNA. To proces, który uznaje się za najstarszy zachowany do dziś mechanizm molekularny. Szczególną uwagę naukowców przykuwają „przodkowie” kluczowych enzymów, tzw. syntetaz aminoacylo-tRNA. Odpowiadają one za precyzyjne łączenie aminokwasów (budulca białek) z odpowiednim transportowym RNA. Ich odkrycie sugeruje, że najwcześniejsze formy życia potrafiły włączać aminokwasy do genetycznie kodowanych białek znacznie wcześniej, niż p…

LUCA-7458772.jpg
width: 3630
height: 2420

Co kryje się pod lodem Antarktydy? Naukowcy odsłaniają ukryty krajobraz kontynentu
type: item
date: 2026-02-15T11:14:31.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: badania naukowe
subject: lód
subject: topnienie lodowców
description: Międzynarodowy zespół naukowców przedstawił efekt swoich rewolucyjnych badań nad antarktyczną pokrywą lodową. Stworzona mapa ukazuje niesamowity i różnorodny krajobraz ukryty pod grubymi warstwami zamrożonej wody. Badacze wykorzystali kompletnie nową technikę, która pozwala na zanurzenie się w nieodkryty dotąd świat.
encoded: Antarktyda stanowi przedmiot zainteresowania badaczy już od czasów starożytności, kiedy to rzymski kartograf Pomponiusz Mela umieścił na swoich mapach legendarny kontynent Terra Australis – „Nieznany Południowy Ląd”. Okres najliczniejszych dyskusji i badań nad południowym kontynentem przypadł jednak na XIX wiek. W trakcie tamtego stulecia rosyjska wyprawa – pod kierownictwem Fabiana Bellingshausena – po raz pierwszy okrążyła „szósty kontynent”, oficjalnie odkrywając nieznane wcześniej tereny. Mimo upływu wieków i kolejnych prac naukowych wiedza na temat Antarktydy wciąż pozostaje fragmentaryczna. Ostatnio opublikowane badania odkrywają kolejne tajemnice lodowego lądu – tym razem zaglądając pod jego powierzchnię. Góry, kaniony i doliny schowane pod pokrywą lodową Antarktyda pokryta jest największą na świecie pokrywą lodową, która łącznie zajmuje ok. 14 milionów kilometrów kwadratowych. Dla porównania: powierzchnia lądowa Polski zajmuje nieco mniej niż 312 tysięcy km², a Europy – 10,5 miliona km². Nic więc dziwnego, że tak gigantyczna struktura skrywa pod sobą wiele tajemnic związanych z ukształtowaniem tego południowego kontynentu. Badanie przeprowadzone m.in. przez naukowców z Uniwersytetu Edynburskiego ujawniło nieznane dotąd elementy rzeźby terenu, które wpływają na przepływ antarktycznego lodu. Wśród odkryć znajduje się ponad 30 tys. wzgórz, których wysokość sięga co najmniej 50 metrów. Tyle samo mierzy głębokość odnalezionego przez badaczy kanionu. Skryta pod lodem dolina cechuje się ponadto 6-kilometrową szerokością oraz 400-kilometrową długością. Innowacyjna metoda eksploracji Do tej pory podczas mapowania struktur znajdujących się pod antarktycznym lodem wykorzystywano specjalne radary, ciągnięte za skuterami śnieżnymi lub podwieszane pod samolotami przelatującymi nad południowym kontynentem. Taka metoda, choć skutecznie ukazuje to, co znajduje się bezpośrednio pod badaczem, ma swoje ograniczenia polegające na fragmentarycznej eksploracji. Radar potrafi uchwy…

GettyImages-121716604-a659e79.jpg
width: 3500
height: 2333

Źródła, które zmieniają kolor i nigdy nie zamarzają
type: item
date: 2026-02-15T09:04:08.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: geologia
subject: mazowsze
subject: woda
description: Niebieskie Źródła to unikatowy zespół krasowych źródeł położonych w dolinie rzeki Pilicy, w południowo-wschodniej części Tomaszowa Mazowieckiego. Ich wyjątkowość podkreśla przede wszystkim niezwykła barwa wody, która przybiera intensywne odcienie błękitu, zieleni i turkusu. Zjawisko to od lat przyciąga zarówno badaczy, jak i turystów zainteresowanych przyrodą nieożywioną.
encoded: Spis treści: Dlaczego Niebieskie Źródła są niebieskie? Flora rezerwatu Zwierzęta żyjące w Rezerwacie przyrody Niebieskie Źródła Niebieskie Źródła – ciekawostki przyrodnicze i geologiczne Znaczenie Niebieskich Źródeł dla regionu i turystyki przyrodniczej Wywierzyska, czyli źródła krasowe, powstają w skałach węglanowych, gdzie w spękanych wapieniach jurajskich woda podziemna wydostaje się na powierzchnię pod znacznym ciśnieniem. W przypadku Niebieskich Źródeł mamy do czynienia także ze źródłami typu limnokrenowego, które tworzą niewielkie zbiorniki o krystalicznie czystej wodzie. Ich charakterystyczną cechą są silnie pulsujące wypływy, unoszące z dna drobne ziarna piasku i nadające zbiornikom dynamiczny, niemal „żywy” wygląd. Dlaczego Niebieskie Źródła są niebieskie? Niebiesko-zielone zabarwienie źródeł jest wynikiem zjawisk optycznych zachodzących w wyjątkowo czystym środowisku wodnym. Woda pozbawiona zawiesin i zanieczyszczeń pochłania promienie czerwone, natomiast odbija fale z zakresu barwy niebieskiej i zielonej, co tworzy charakterystyczny efekt barwny. Intensywność kolorów nie jest stała. Zmienia się wraz z poziomem nasłonecznienia, zachmurzeniem, porą dnia oraz kątem padania światła. Dzięki temu Niebieskie Źródła tworzą krajobraz, który subtelnie różni się przy niemal każdej wizycie. Flora rezerwatu Na terenie Rezerwatu przyrody Niebieskie Źródła stwierdzono występowanie około 400 gatunków roślin. Mimo iż większość z nich (około 75%) stanowią gatunki pospolite, to jednak występujące tu rośliny chronione wskazują na duże znaczenie obszaru dla regionalnej bioróżnorodności. Wśród interesujących gatunków flory wymienia się m.in. wierzbę czarniawą, rzeżuchę niecierpkową, turówkę wonną oraz paprocie takie jak nasięźrzał pospolity i nerecznica grzebieniasta. Zaskakujący może wydać się fakt, iż roślinność wodna jest stosunkowo uboga. Jest to spowodowane przede wszystkim niską temperaturą wody, która wypływa ze źródeł – ma ona zaledwie około 9 stopni Celsjusza niezależ…

niebieskie-zdrodla-b6e62b7.jpg
width: 1599
height: 1200

Niepozorny gryzoń zdominował niemal wszystkie kontynenty. Ten rząd ssaków cechuje zdumiewająca różnorodność
type: item
date: 2026-02-15T07:32:15.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: gryzonie
subject: ssaki
subject: zwierzęta
description: Gryzoń często postrzegany jest w sposób stereotypowy – jako szkodnik lub prosty organizm laboratoryjny, który istnieje tylko po to, by służyć ludzkości. W rzeczywistości mówimy tu o rzędzie zwierząt o niezwykłej złożoności biologicznej i behawioralnej. Co warto wiedzieć na ich temat? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Co zadecydowało o sukcesie gryzoni? Królestwo gryzoni to prawdziwa galeria osobliwości Nie każdy zdaje sobie sprawę z niezwykłej pozycji, jaką gryzonie zajmują w światowym królestwie fauny. Mówimy tu o najliczniej reprezentowanym rzędzie w obrębie ssaków. To właśnie te niepozorne zwierzęta stanowią ok. 40% wszystkich gatunków w tej gromadzie. Gryzonie zasiedliły niemal każdy zakątek naszej planety, od skutych lodem pustkowi tundry, przez tętniące życiem lasy deszczowe, aż po surowe, wysokogórskie stepy Andów i betonowe dżungle nowoczesnych metropolii. Co zadecydowało o sukcesie gryzoni? Gryzonie (Rodentia) pojawiły się na ziemi już w paleocenie, czyli tuż po wielkim wymieraniu kredowym. Pod nieobecność ogromnych gadów, nieliczne i niewielkie dotąd ssaki mogły swobodnie ewoluować, zajmując puste nisze. W kolejnej epoce – eocenie – gromada znacznie się zróżnicowała i rozprzestrzeniła na różne kontynenty. Dziś gryzonie są obecne we wszystkich siedliskach lądowych, w niemal każdym zakątku świata (jedynym wyjątkiem jest Antarktyda). Co stoi za ich spektakularnym sukcesem biologicznym? To zasługa unikatowych cech, które wykształciły w toku ewolucji. Zęby jak dłuta Nazwa rzędu – Rodentia – wywodzi się od łacińskiego słowa „rodere”, oznaczającego „gryźć”. To właśnie aparat gębowy jest cechą definiującą tę grupę i kluczem do ich globalnej dominacji. W przeciwieństwie do większości ssaków, których zęby przestają rosnąć po osiągnięciu dojrzałości, siekacze gryzoni (jedna para w szczęce i jedna w żuchwie) rosną nieprzerwanie przez całe życie zwierzęcia. Ta niezwykła cecha jest ewolucyjnym przystosowaniem do pobierania twardego, włóknistego materiału roślinnego. Pokarm o takiej strukturze powoduje gwałtowne ścieranie się koron zębowych. Gdyby zęby gryzonia przestały rosnąć, zwierzę w krótkim czasie straciłoby zdolność pobierania pokarmu i zginęło z głodu. Mechanizm ten wymaga jednak precyzyjnej kontroli – gryzoń musi nieustannie ścierać zęby, aby nie przerosły one i…

gryzon-134fe7b.jpg
width: 3283
height: 2189

Małpi podwieczorek udowodnił, że bonobo mają wyobraźnię. Kanzi bawił się „na niby”
type: item
date: 2026-02-14T14:13:54.000Z
creator: Jack Tamisiea
subject: Przyroda
subject: bonobo
subject: eksperyment
subject: nauka
subject: przyroda
subject: szympansy
description: Podczas serii eksperymentów legendarny bonobo Kanzi udowodnił, że potrafi bawić się „na niby”. To przełomowe odkrycie sugeruje, że zdolność do fantazjowania i kreowania alternatywnej rzeczywistości towarzyszy nam od milionów lat.
encoded: Spis treści: Bonobo też potrafią udawać Wyobraźnia nie tylko u człowieka Jak naukowcy testowali wyobraźnię bonobo? Czy Kanzi był wyjątkiem? Zdolność do udawania i wyobrażania sobie sytuacji, które nie istnieją, do tej pory wydawała się cechą wyłącznie ludzką. Najnowsze badania pokazują jednak, że nasi najbliżsi żyjący krewni – bonobo – również rozumieją koncepcję zabawy „na niby”. Bonobo też potrafią udawać Naukowcy przeprowadzili serię eksperymentów przypominających zabawę w podwieczorek z udziałem Kanziego, genialnego bonobo wyszkolonego w komunikacji językowej. Przez dziesięciolecia Kanzi wnosił bezcenny wkład w naukę, umożliwiając badaczom lepsze poznanie umysłów naczelnych. Wyniki badań, opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma „Science” dowodzą, że Kanzi potrafił wykazywać rozumienie udawanych przedmiotów. Według naukowców stanowi to niepodważalny dowód na to, że przynajmniej niektóre naczelne potrafią postrzegać świat przez pryzmat wyobraźni. – To pokazuje, że nie jesteśmy jedynymi zwierzętami o tak złożonym życiu umysłowym – mówi Christopher Krupenye, współautor publikacji i psycholog poznawczy z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa. Wyobraźnia nie tylko u człowieka Ludzie zaczynają eksperymentować z wyobraźnią poprzez zabawę w udawanie. Dziecko tworzy lub przywołuje stan umysłu zwany reprezentacją wtórną, który różni się od otaczającej je rzeczywistości. Przez długi czas badacze byli przekonani, że zdolność do kreowania wyobrażonych scenariuszy jest cechą wyłącznie ludzką. Zdarzało się, że naukowcy obserwowali, jak młode szympansy żyjące w niewoli przesuwają po podłodze wyimaginowane klocki, a dzikie samice kołyszą patyki lub kłody niczym niemowlęta. Jak jednak podkreśla Amalia Bastos, psycholożka z Uniwersytetu St. Andrews w Szkocji i współautorka nowego badania nad bonobo, takich osobliwych zachowań nigdy wcześniej nie badano w warunkach eksperymentalnych. Wraz z zespołem postanowiła więc raz na zawsze rozstrzygnąć, co naprawdę kryje się za tymi relacjami. …

bonobo-3367210.jpg
width: 5120
height: 3413

Cud w cieniu klimatyzatora: gatunek, który miał nie istnieć, opanowuje Bermudy
type: item
date: 2026-02-14T11:15:53.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: bermudy
subject: ochrona gatunkowa
subject: ochrona przyrody
subject: ślimaki
subject: zagrożone gatunki
description: Czy można cofnąć czas w świecie przyrody? Historia małego ślimaka z Bermudów dowodzi, że niemożliwe nie istnieje. Gatunek, który oficjalnie uznawano za wymarły, nie tylko został odnaleziony w najmniej spodziewanym miejscu. Dzięki bezprecedensowej akcji naukowców, rządu i ogrodu zoologicznego, wrócił do środowiska w liczbie ponad 100 tysięcy osobników. Takie sukcesy w ochronie przyrody zdarzają się bardzo rzadko.
encoded: Przez lata naukowcy z niepokojem obserwowali drastyczny spadek populacji bermudzkiego ślimaka Poecilozonites bermudensis. W końcu zupełnie zniknął ze swojego naturalnego środowiska i wydawało się, że jego los jest przesądzony. A jednak iskierka nadziei pojawiła się tam, gdzie nikt nie jej nie szukał: w brudnym zaułku, tuż obok…klimatyzatora. To tam odkryto ostatnie osobniki, które przetrwały tylko dzięki kroplom wody spadającym z urządzenia. A potem było jeszcze ciekawiej: rozpoczęła się jedna z najbardziej ambitnych operacji ratunkowych w historii współczesnej zoologii. Od kilku sztuk do setek tysięcy Gdy tylko odkryto ocalałą populację ślimaka, rząd Bermudów podjął błyskawiczną decyzję o współpracy z ekspertami z brytyjskiego Chester Zoo. Kilka cennych osobników wysłano do Wielkiej Brytanii, gdzie stały się zaczątkiem programu hodowlanego. Wyzwanie było ogromne – naukowcy musieli sztucznie odtworzyć idealne warunki do życia i rozrodu. Zaprojektowano specjalne pojemniki, w których monitorowano każdy parametr, od wilgotności po temperaturę. Wysiłek się opłacił: ślimaki zaczęły rozmnażać się w tempie, które przerosło najśmielsze oczekiwania. Z garstki „ocalenców z klimatyzatora” narodziła się armia ponad stu tysięcy ślimaków. Wielki powrót i inwazyjny wróg Proces reintrodukcji, czyli ponownego wprowadzania gatunku do naturalnego środowiska, był operacją zaplanowaną z chirurgiczną precyzją. Zanim ślimaki trafiły na Bermudy, każdy z nich przeszedł badania pod kątem obecności pasożytów, które mogłyby zagrozić lokalnemu ekosystemowi. Kluczowym problemem był jednak inny, inwazyjny ślimak Euglandina rosea, który wcześniej niemal doszczętnie wytępił swoich bermudzkich kuzynów. Naukowcy mozolnie szukali bezpiecznych enklaw dla „ocalonych”. Każdy wypuszczony osobnik został oznaczony. Ślimaki na bieżąco monitorowano, by upewnić się, że zaczęły samodzielnie żerować. Symbol zwycięstwa nad kryzysem bioróżnorodności W końcu świat nauki mógł oficjalni potwierdzić: ślimak bermudzki …

bermuda-snails-saved-from-extinction-l-3951eb0.jpg
width: 1200
height: 675

Rekin wielorybi to fascynujący olbrzym. Imponuje nie tylko wymiarami, ale także masą
type: item
date: 2026-02-14T10:24:52.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: rekiny
subject: rekordy
subject: ryby
description: Rekin wielorybi należy do największych, a przy tym także najniezwyklejszych mieszkańców oceanów. Mówimy tu bowiem o niezwykłym paradoksie biologicznym – gatunku, który łączy w sobie rozmiary walenia z fizjologią drapieżnika chrzęstnoszkieletowego. Jak wygląda rekin wielorybi? Gdzie występuje i czym się żywi? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Kolos wśród rekinów Dieta i mechanizm odżywiania Zasięg występowania Rozmnażanie i cykl życiowy Już na wstępie warto zaznaczyć, że rekin wielorybi (Rhincodon typus) to największa ryba, przemierzająca oceany. Ma wymiary zbliżone do wymarłego superdrapieżnika – mierzącego ponad 16 metrów megalodona, który polował w morzach miocenu i pliocenu. Z tym wielkim myśliwym łączą go jednak wyłącznie wymiary i przynależność do gromady ryb chrzęstnoszkieletowych. Należy bowiem podkreślić, że mówimy tu o łagodnym olbrzymie, którego jadłospis składa się przede wszystkim z niewielkich organizmów. Kolos wśród rekinów Na pierwszy rzut oka rekin wielorybi może wydawać się niezgrabnym gigantem, ale to tylko pozory. W rzeczywistości anatomia tego kolosa jest majstersztykiem natury, zoptymalizowanym pod kątem energooszczędnego przemieszczania się na ogromne dystanse i efektywnego pozyskiwania pokarmu. Wymiary i masa Ile metrów mierzy największa ryba? Rekordowy wiarygodnie zmierzony osobnik osiągnął długość 18,8 metra. W niektórych źródłach pojawiają się wzmianki o 20-metrowych rekinach wielorybich, jednak większość spotykanych w naturze dorosłych okazów mieści się w przedziale od 10 do 12 metrów. Dla porównania, największy długoszpar mierzył 12,27 m. Nie można nie wspomnieć, że Rhincodon typus jest nie tylko największą rybą, ale także największym zwierzęciem niebędącym waleniem. U przedstawicieli tego gatunku, przeciętna masa ciała sięga 13,6 t. Szacunkowa masa największych osobników to natomiast 34 t. Skóra rekina wielorybiego – pancerz i kamuflaż Skóra tego giganta to kolejny ewenement w świecie fauny. Na grzbiecie może osiągać grubość do 10–15 cm, co czyni ją najgrubszą skórą w królestwie zwierząt, przewyższającą pod tym względem nawet skórę nosorożców czy słoni. Pokrywają ją łuski plakoidalne o unikatowej dla tego gatunku budowie. Mają silny centralny kil i trójwymiarową krawędź tylną. Taka struktura nie tylko zapewnia ochronę mechaniczną przed pasożytami i otarciami, al…

rekin-wielorybi-46ff1ed.jpg
width: 1599
height: 1200

Klify Moheru, czyli Irlandia w najbardziej surowej odsłonie
type: item
date: 2026-02-14T09:05:40.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: irlandia
subject: klif
subject: ptaki
subject: wybrzeże
description: Klify Moheru od lat funkcjonują w zbiorowej wyobraźni jako symbol Irlandii surowej, nieoswojonej i wystawionej na działanie żywiołów. To jedno z tych miejsc, które jednocześnie przyciąga turystów, badaczy przyrody i twórców kultury, a przy tym wymyka się prostym opisom. Klify należą do najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych w Irlandii. Na odwiedzających czekają nie tylko zapierające dech w piersiach widoki klifów, ale także zaskakująco duża liczba ptaków, w tym narażonych na wyginięcie maskonurów.
encoded: Spis treści: Jedna z największych atrakcji turystycznych Irlandii Wyjątkowe walory przyrodnicze Klifów Moheru Klify Moheru w kulturze i popkulturze Klify Moheru znajdują się na zachodnim wybrzeżu Irlandii, w hrabstwie Clare, nad wodami Oceanu Atlantyckiego. Dzięki swojej lokalizacji są one łatwo dostępne z kilku większych ośrodków turystycznych, w tym z Galway. Klify Moheru rozciągają się na długości około 14 kilometrów i stanowią jeden z najbardziej rozpoznawalnych fragmentów irlandzkiego krajobrazu. Ich maksymalna wysokość sięga aż około 214 metrów nad poziomem morza. Położenie Klifów Moheru ma kluczowe znaczenie dla ich charakteru. Atlantyk odgrywa tu rolę nie tylko estetyczną, ale i geologiczną. To właśnie fale, wiatr i deszcz przez miliony lat kształtowały pionowe ściany skalne, nadając im surową, niemal monumentalną formę. Klify zbudowane są głównie z warstw piaskowca i wapieni, które powstały w okresie karbonu, około 320 milionów lat temu. Jedna z największych atrakcji turystycznych Irlandii Klify Moheru należą do najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych w Irlandii. Szacuje się, że co roku przyciągają około 1,5 miliona turystów z całego świata, co plasuje je w ścisłej czołówce irlandzkich „ikon krajobrazu”, obok takich miejsc jak Ring of Kerry czy Giant’s Causeway. Popularność klifów wynika nie tylko z ich imponujących rozmiarów, ale także z wyjątkowego połączenia dzikiej natury i dobrze zaplanowanej infrastruktury turystycznej. Na terenie kompleksu działa centrum dla odwiedzających, zaprojektowane w sposób możliwie neutralny dla krajobrazu, dzięki czemu nie dominuje nad naturalnym otoczeniem. Klify Moheru są także ważnym punktem na szlaku turystycznym Wild Atlantic Way, czyli jednej z najdłuższych (2,5 tys. km!) nadmorskich tras widokowych na świecie. Dla wielu podróżnych stanowią symbol „dzikiej Irlandii”, przeciwstawnej wobec zurbanizowanych miast i uporządkowanych krajobrazów Europy kontynentalnej. Warto podkreślić, że mimo masowego charakteru ruch…

klify-moheru-a668711.jpg
width: 1800
height: 1200

Sroga zima przypomina o zapomnianych słowach. Śryż, okiść, szreń i morszkulce wracają do codziennego języka
type: item
date: 2026-02-14T08:13:31.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: historia polski
subject: język
subject: lód
subject: mróz
subject: polska
subject: zima
description: Panuje popularny mit, że zamieszkujący Grenlandię innuici mają aż 50 różnych określeń na śnieg, a Polacy… tylko jedno. To nieprawda: w czasach sroższych niż aktualnie zim nasz język także dostosowywał się do panujących warunków, a mroźna zima 2026 pozwoliła przypomnieć sobie wiele ciekawych określeń, których niegdyś używano na porządku dziennym. Wiecie, czym jest śryż?
encoded: Wyjątkowo mroźna zima potrafi wydobyć z zakamarków języka słowa, których – zdawałoby się – zapomnieliśmy. Gdy za oknem mróz, na brzegach rzek i jezior pojawiają się śryż i morszkulce, a drzewa uginają się pod ciężarem okiści. Dzięki inicjatywie Towarzystwa Krajoznawczego Krajobraz wraca fascynacja dawnymi określeniami opisującymi surową przyrodę, a my przypominamy sobie, jak bogaty jest język polski. Zapomniany język zimy Kiedyś zimy były sroższe, dłuższe i bardziej surowe – inspirowały więc mieszkańców polski do tworzenia bogatego słownictwa opisującego zmrożony krajobraz. Teraz, podczas ekstremalnie niski temperatur, znowu są potrzebne. – To w większości dość stare słowa i nie jest przypadkiem, że mamy w języku polskim tyle zwrotów opisujących zimowe zjawiska. Zimy trwały u nas zwykle długo, były mroźne i śnieżne. Mamy więc bardzo dużo określeń, których po prostu zapomnieliśmy – powiedział PAP Jan Mencwel, pomysłodawca inicjatywy zestawienia polskich „zimowych” słów. Czym jest śryż i gdzie można go zaobserwować? Śryż oznacza skupisko gąbczastych bryłek lodu utworzonych z drobnych kryształków, powstających w wodzie rzecznej przy temperaturze poniżej zera. Jest początkowym etapem formowanie się pokrywy lodowej na rzekach. To zjawisko można było obserwować między innymi w styczniu na Wiśle czy Odrze – śryż unosił się na jej powierzchni, tworząc miękką, niemalże „piankową” warstwę. Okiść – zagrożenie dla drzew i symbol mroźnej zimy Okiść oznacza grubą, ciężką warstwę śniegu, która osiada na gałęziach drzew. Takie jego nagromadzenie potrafi być groźne: obciążone gałęzie łamią się, dochodzi nawet do przewracania całych drzew. Zjawisko okiści jest szczególnie niebezpieczne w lasach iglastych oraz w parkach miejskich, gdzie szkody mogą być odczuwalne zarówno dla przyrody, jak i infrastruktury. Według Instytutu Badawczego Leśnictwa, długotrwała okiść prowadzi do zmian w strukturze drzewostanów oraz zwiększonego ryzyka pożarów wiosennych z powodu uszkodzonych, wysuszonych g…

GettyImages-933591172-069e3ec.jpg
width: 3664
height: 2417

Najniższy poziom Bałtyku w historii pomiarów. Naukowcy alarmują, że tak źle nie było od 1886 roku – a może dłużej
type: item
date: 2026-02-13T12:40:19.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: gdańsk
subject: lód
subject: morze bałtyckie
subject: pogoda
subject: porty
subject: woda
subject: zatoka pucka
subject: zima
description: Instytut Oceanografii PAN poinformował, że poziom wody w Morzu Bałtyckim osiągnął prawdziwe „dno” – tak niskiego nie udokumentowano od rozpoczęcia pomiarów w XIX wieku. To jednak nie wysychanie morza, a rzadka anomalia, przez którą cierpi polskie wybrzeże.
encoded: Z Bałtyku „zniknęło” około 275 mld ton wody, a średnie poziomy wody w basenie morza są obecnie aż o 67 cm niższe od wieloletniej normy. Sytuacja ta jest efektem wyjątkowej kumulacji czynników meteorologicznych, które odbierają nam „naszą” część morza. To poważne zagrożenie dla portów, żeglugi i ekosystemu morskiego. Czemu wody w Bałtyku jest tak mało? Naukowcy z Sopotu informują, że za historycznie niski poziom Bałtyku odpowiada specyficzna konfiguracja pogodowa: silne i długotrwałe wiatry z północy, wspierane przez wysokie ciśnienie nad Skandynawią, wypychają wodę z morza w stronę Cieśnin Duńskich i Morza Północnego. W normalnych warunkach wiatry te zmieniają się regularnie, co umożliwia „przepływy wyrównawcze” i stabilizuje poziom morza. Jednak utrzymująca się przez wiele tygodni dominacja jednego kierunku sprawia, że odpływ wody jest znacznie silniejszy niż napływ, prowadząc do gwałtownych anomalii. Ten proces nie jest nowy w oceanografii – nazywa się go efektem „wind set-down” i prowadzi on do lokalnych obniżeń poziomu wód bez ubytku całkowitej wody na świecie. Ta nie znika, tylko po prostu… przenosi się w inne miejsce. Niestety, cierpi na tym polskie nadbrzeże. Paraliż portów, żegluga w kryzysie Poziom wody bezpośrednio wpływa na porty. Zmniejsza się głębokość torów podejściowych, co utrudnia lub uniemożliwia cumowanie dużych jednostek i powoduje konieczność przekierowywania niektórych z nich na tymczasem nabrzeża. Przykładem jest port w Sztokholmie, gdzie odsłonięcie dna umożliwiło nawet odkrycie wraku okrętu z XVII wieku, a niektóre statki musiały cumować daleko od brzegu. Sytuacja jest trudna także w Polsce. W Gdańsku, Gdyni i Szczecinie nie mogą zostać przyjęte statki o dużym zanurzeniu. Armatorzy i służby portowe działają w pocie czoła, by logistyka została jak najmniej zakłócona. Odsłonięte wraki i spektakularne torosy Niski poziom wody powoduje spektakularne efekty – odsłaniają się fragmenty dna, które wcześniej były niewidoczne oraz zmienia się linia br…

EN016718830003-482429a.jpg
width: 5464
height: 3640

Żarłacz biały u wybrzeży Hiszpanii. Badania dowodzą, że w Europie mamy stabilną populację legendarnego rekina
type: item
date: 2026-02-13T10:54:32.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: drapieżniki
subject: europa
subject: hiszpania
subject: morze śródziemne
subject: obserwacje
subject: rekiny
description: Żarłacz biały w Morzu Śródziemnym jeszcze niedawno wydawał się tylko sensacyjną hipotezą. Tymczasem przypadkowe połowy, wieloletnie obserwacje i analiza danych z ostatnich 160 lat sugerują, że w Europie może funkcjonować stabilna populacja tego drapieżnika.
encoded: 20 kwietnia 2023 roku doszło do niezwykłego zdarzenia na wybrzeżu Hiszpanii: lokalni rybacy, operujący na południu kraju, przypadkowo schwytali młodego żarłacza białego (Carcharodon carcharias). Osobnik mierzył około 2 m. długości i ważył 80-90 kg. To wyjątkowa rzadkość, bo rekiny te uważa się za mieszkańców głownie otwartych, oceanicznych wód. Spotkanie ich w Morzu Śródziemnym graniczy z cudem. To rzadkie spotkanie stało się impulsem dla zespołu naukowców. Przeprowadzili szeroko zakrojony przegląd historycznych danych dotyczących obserwacji żarłacza w regionie. Przeanalizowali zapisy obejmujące aż 160 lat – od 1862 do 2023 roku – a wyniki ich pracy zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie naukowym „Acta Ichthyologica et Piscatoria”. Dane ze 160 lat. Żarłacz jest czy go nie ma? Analiza źródeł potwierdziła, że żarłacze białe są stale obecne w śródziemnomorskich wodach. Wśród doniesień były zarówno bezpośrednie obserwacje, jak i dowody pośrednie, m.in. ślady drapieżnictwa na żółwiach karetta. Czas obserwacji pokrywał się z sezonowymi migracjami tuńczyka błękitnego, co sugeruje, że żarłacze podążały za pożywieniem. Wygląda jednak na to, że populacja tych rekinów ma charakter niemalże „widmowy” – spotkania z nimi są niezwykle rzadkie. Nie sposób ocenić jak liczna jest ta europejska populacja i jaki dokładnie obszar zamieszkuje. Ale to pewne. Mamy w Europie żarłacza białego. W skali świata, gatunek ten figuruje na Czerwonej Liście Międzynarodowej Ligi Ochrony Przyrody jako narażony na wyginięcie, a ogólny trend jego populacji jest spadkowy. Dr José Carlos Báez, główny autor badania, podkreśla, że kluczowym odkryciem jest obecność osobników młodocianych. Skoro w Morzu Śródziemnym pojawiają się młode rekiny, bardzo możliwe że żarłacze się w nim także rozmnażają – a to byłaby sensacja. Szczytowy drapieżnik i jego rola w ekosystemie Celem badania była nie tylko dokumentacja obecności rekinów. Naukowcy starają się też walczyć z mitami dotyczącymi żarłaczy białych. Dr Báez, …

zarlacz-bialy-0cc99f6.jpg
width: 3701
height: 2776

Chińczycy przekształcili pustkę w życie. Posadzili tyle drzew wokół pustyni, że stała się gigantycznym pochłaniaczem dwutlenku węgla
type: item
date: 2026-02-13T07:00:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: chiny
subject: drzewa
subject: dwutlenek węgla
subject: pustynie
subject: zmiany klimatyczne
description: Obrzeża pustyni Takla Makan – jednej z największych i najsuchszych pustyń świata – zaroiły się od zasadzonych drzew. To według naukowców nie tylko zatrzymało pustynnienie obszaru, ale także zmieniło pustynię w ogromny pochłaniacz dwutlenku węgla. Twierdzą, że stworzyli „piaskowe płuca”.
encoded: Zaledwie kilkadziesiąt lat temu Takla Makan była symbolem pustki i skrajnej nieprzyjazności dla życia. Otoczona przez najwyższe góry świata, niemal całkowicie pozbawiona opadów i roślinności, rozrastała się w wyniku działalności człowieka i zmian klimatycznych. Jednak od wdrożenia programu Wielkiego Zielonego Muru Chiny podjęły się bezprecedensowego wyzwania zalesienia tego ekstremalnego obszaru. Co by nie mówić, efekt jest spektakularny. Pustynia Takla Makan to bardzo niegościnne miejsce Pustynia Takla Makan jest nieco większa od Polski. Rozciąga się na powierzchni ok. 337 000 km² (dla porównania powierzchnia naszego kraju wynosi 312 685 km²). Panujące na niej warunki są zbyt surowe dla większości roślin, a pustynia – przez którą niegdyś przebiegał Jedwabny Szlak – stale się powiększała. To jednak nie powstrzymało Chińczyków. Wielki Zielony Mur Chiński W 1978 roku chińskie władze zainicjowały gigantyczny program inżynierii ekologicznej – „Wielki Zielony Mur”. Celem była walka z narastającym problemem pustynnienia, które zagrażało rolnictwu, infrastrukturze i zdrowiu mieszkańców. Takla Makan i inne wielkie pustynie w Chinach (m.in. Gobi) powiększały się bowiem od lat 50. XX wieku, kiedy Państwo Środka przeszło masową urbanizację i ekspansję gruntów rolnych. Konwersja naturalnego terenu doprowadziła do większej liczby burz piaskowych, które zdmuchiwały glebę i osadzały piasek, powodując degradację ziemi i pustynnienie. Piasek pochłania wszystko Według raportu Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zwalczania pustynnienia z 2013 roku pustynnienie, degradacja gleby i susze znacząco nasiliły się na całym świecie w XX i XXI wieku, szczególnie na obszarach suchych, półsuchych i umiarkowanie wilgotnych. W ciągu ostatnich 40 lat Ziemia straciła jedną trzecią swoich gruntów ornych w wyniku erozji i degradacji. Chińczycy chcą z tym walczyć Do 2024 roku w północnych Chinach w ramach projektu Wielkiego Zielonego Muru posadzono ponad 66 mld drzew, skupiając się także na obrze…

FABRIC-KOLAZ-32-67-de8951f.jpg
width: 2700
height: 1800

Wyjątkowy ssak z Grenlandii w gdańskim ZOO. „To jedyne takie zwierzę w kraju”
type: item
date: 2026-02-12T13:45:55.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: gdańsk
subject: ssaki
subject: zoo
description: Gdański Ogród Zoologiczny ma nowego domownika. W trójmieście zamieszkał piżmowół arktyczny, który do Polski przypłynął z Helsinek. Ten wyjątkowy ssak jest pierwszym zwierzęciem tego gatunku, które zamieszkało w Polsce.
encoded: Gdański Ogród Zoologiczny pochwalił się zwierzęciem, które stało się nowym mieszkańcem trójmiejskiego ZOO. Piżmowół arktyczny jest pierwszym zwierzęciem tego gatunku, które zamieszka na terenie naszego kraju. W Gdańsku zadomawia się młody samiec o imieniu Quiller, a w najbliższych tygodniach dołączyć ma do niego drugi osobnik, także samiec. Podróż z Helsinek do Trójmiasta Przedstawiciel gatunku objętego międzynarodowym programem hodowlanym przyjechał do Polski ze stolicy mroźnej Finlandii – Helsinek. Aby dotrzeć nad polskie morze, zwierzę musiało pokonać wymagającą drogę w skrzyni transportowej umieszczonej na specjalnie przygotowanym busie. Co więcej, z racji granicy w postaci Morza Bałtyckiego, piżmowół musiał skorzystać z przeprawy promowej. Quiller zamieszkał na wybiegu, który wcześniej był domem dla trójmiejskich jaków. Zwierzęta te opuściły Gdański Ogród Zoologiczny, zwalniając miejsce innym ssakom lubiącym mroźny klimat. Izabela Krause, zastępca dyrektora ds. hodowlanych Gdańskiego Ogrodu Zoologicznego, zapowiada, że celem gdańskiego ZOO jest rozpoczęcie hodowli tych wyjątkowych zwierząt. Arktyczny ssak z Grenlandii Naturalnym środowiskiem życia piżmowołów arktycznych jest tundra znajdująca się na półkuli północnej. Ssaki te można zaobserwować m.in. na Alasce, w Kanadzie czy na Grenlandii. Sierść piżmowołów, często określana jako jedna z najcieplejszych na świecie, pozwala zwierzętom wytrzymywać temperatury sięgające nawet –50°C. Podszerstek (gęsta, miękka i krótka warstwa sierści znajdująca się pod wierzchnim włosem u wielu ssaków) stanowi jedno z najbardziej wartościowych naturalnych włókien na świecie, z którego powstają luksusowe szale, czapki i swetry. Piżmowół arktyczny posiada również interesującą strategię obronną. W momencie pojawienia się drapieżnika ssaki te ustawiają się w okrąg, tworząc naturalną tarczę. W samym środku formacji znajdują się młode, niezdolne do samodzielnej obrony. Jedyne zwierzę w kraju czeka na towarzystwo Póki co piżmowół Quill…

GettyImages-2178213863-d4f04ce.jpg
width: 5345
height: 3565

W niewoli ludzkich oczekiwań. Jak współczesny styl życia krzywdzi nasze psy
type: item
date: 2026-02-12T11:30:44.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: gatunki
subject: psy
subject: psychologia zwierząt
subject: zwierzęta
description: Pies ma być cichy, grzeczny, wytrzymać samotność i zawsze cieszyć się na nasz widok. Brzmi znajomo? Według amerykańskiej badaczki to lista nierealnych oczekiwań, które odbijają się na zdrowiu i psychice zwierząt. Ten problem widać też w Polsce.
encoded: Spis treści: Kryzys zaufania i ucieczka w psią miłość Pies jako lekarstwo na samotność i stres „Psieci” wcale nie są szcześliwe W Polsce widać te same problemy Margret Grebowicz, profesorka nauk humanistycznych i filozofii na Missouri University of Science and Technology, jest autorką książki „Rescue Me” („Uratuj mnie”). To wnikliwa analiza współczesnej relacji ludzi i psów w USA. Według autorki jest ona symptomem głębokiego kryzysu społecznego. Niemal połowa amerykańskich gospodarstw domowych posiada psa, a większość właścicieli traktuje zwierzęta jak pełnoprawnych członków rodziny. Autorka argumentuje, że zjawisko to jest wyrazem rosnącego rozczarowania społeczeństwem i innymi ludźmi. W jej ujęciu psy stały się narzędziem do łagodzenia skutków erozji życia społecznego, oferując relacje, które dla wielu są łatwiejsze i bardziej satysfakcjonujące niż te z drugim człowiekiem. Ale ma to swoją cenę – także dla psów. Kryzys zaufania i ucieczka w psią miłość Współczesne USA borykają się z rozpadem więzi społecznych, co przejawia się w drastycznym spadku zaufania do innych ludzi – z 46% w 1972 roku do 34% w 2018 roku. Zjawisko to sprawia, że ludzie coraz rzadziej rozmawiają z nieznajomymi i spędzają więcej czasu w domu. Dla pokolenia milenialsów psy stały się alternatywą dla tradycyjnych wyznaczników stabilizacji, takich jak posiadanie dzieci czy własnego domu. Podczas pandemii COVID-19 wszystkie te trendy jeszcze się nasiliły. Badania z 2025 roku potwierdzają, że opiekunowie wyżej oceniają wsparcie otrzymywane od psów niż od partnerów czy dzieci, ceniąc ich „bezwarunkową miłość”. Pies jako lekarstwo na samotność i stres Prof. Grebowicz twierdzi, że ludzie emocjonalnie wykorzystują psy, czerpiąc korzyści, których nie potrafią uzyskać w sferze ludzkiej. To podejście jest w jej ocenie instrumentalne i szkodliwe – i to dla obu stron. Wobec psów mamy nierealne oczekiwania: mają one leczyć traumy, zastępować dzieci, redukować stres związany z pracą i poprawiać zdrowie psychicz…

jak-krzywdzimy-psy-3a95cda.jpeg
width: 5092
height: 3395

Poznajcie „Baronową” – to najdłuższy dziki wąż świata. Olbrzymi pyton uratowany przez schronisko
type: item
date: 2026-02-11T12:58:26.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: gady
subject: indonezja
subject: rekordy
subject: rekordy guinnessa
subject: węże
subject: zwierzęta
description: Nic nie było w stanie przygotować Radu Frentiu – rumuńskiego podróżnika, fotografa i odkrywcy – na spotkanie z Baronową. W końcu nie co dzień spotyka się gada, który z łatwością może połknąć nie tyle cielę, co dorosłą krowę. Po zmierzeniu okazało się, że to najdłuższy dziki wąż świata.
encoded: Księga Rekordów Guinnessa potwierdziła, że Baronowa (z ind. Ibu Baron) nie ma sobie równych. Ogromny, indonezyjski pyton siatkowy natychmiast znalazł się pod ścisłą ochroną, by nie kusić kłusowników i nie narażać na ryzyko lokalnej społeczności. Co czeka węża? Jak trafić na wielkiego węża? Radu Frientiu mieszka na Bali od ponad dwóch dekad. W Indonezji spotkał już niejednego wielkiego gada, można powiedzieć, że ma do nich smykałkę. Gdy usłyszał plotki o Baronowej, jego serce zaczęło bić mocniej. O gigantycznym pytonie dowiedział się od Diaza Nugrahy, przewodnika dzikiej przyrody, ratownika i licencjonowanego tresera węży z Borneo. Razem udali się na Sulawesi – gdzie pierwszy raz dostrzeżono Baronową – by zobaczyć zwierzę na własne oczy i je zmierzyć. Dzięki doświadczeniu Nugrahy wkrótce udało się trafić na gada. Jak wielka jest Baronowa? 18 stycznia 2026 dokonali pomiaru. Frentiu i Nugraha zważyli i zmierzyli Baronową, dokumentując cały proces fotografiami i filmami. Użyli specjalnej taśmy pomiarowej, która podążała za naturalnymi krzywiznami węża. Okazało się, że Baronowa ma zawrotne 7,22 metra i waży niemal 100 kg. To oznaczało, że jest najdłuższym zmierzonym wężem na świecie – mierzy tyle, co przeciętny jacht na Mazurach. Frentiu twierdzi, że rzeczywista długość węża może być jeszcze większa. Dzięki wiedzy Diaza Nugrahy nie było konieczne podanie środków uspokajających, a pod znieczuleniem mięśnie węża całkowicie się rozluźniają, co potencjalnie wydłuża jego ciało o kolejne 10–15%. Węże, o które należy dbać. Rekordy wyzwalają ciemne strony ludzkiej natury Pytony siatkowe (Malayopython reticulatus) to najdłuższe węże na świecie. Zazwyczaj osiągają długość od 3 do 5,7 m. Chociaż większe osobniki były zgłaszane w przeszłości, to większość doniesień opiera się na plotkach, relacjach z drugiej ręki lub osobnikach, które zostały zabite wkrótce po odkryciu. Niestety, w wielu przypadkach węże znikają, zanim uda się je zmierzyć – kłusownicy polują na nie jako na trofea. –…

FABRIC-KOLAZ-32-66-7ac7dfa.jpg
width: 2700
height: 1800

Torby z tropikalnej ryby zamiast plastikowych folii? To ekologiczna alternatywa dla sklepowych opakowań
type: item
date: 2026-02-11T07:46:37.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: plastik
subject: ryby
description: Czy wreszcie uda się wyeliminować plastik z przynajmniej części supermarketów? Tak twierdzą naukowcy z Brazylii – opracowali innowacyjny materiał ze skóry ryby tambatinga, która stanowi cenny, odnawialny materiał bogaty w kolagen. Czy już wkrótce będziemy pakować żywność w wytrzymałą skórę ryby? To ciekawsze i nieco bardziej skomplikowane, niż mogłoby się wydawać.
encoded: Inwestorzy i naukowcy wciąż szukają rozwiązań problemu z plastikiem, który pustoszy oceany, lasy, łąki i pola i przeżyje zarówno nas, jak i dziesiątki kolejnych pokoleń naszych dzieci. Częściowym rozwiązaniem problemu zaśmiecania planety są opakowania wykonane z biopolimerów pozyskiwanych ze skóry tropikalnej ryby tambatinga. Dzięki pracy brazylijskich naukowców odpadki rybne stają się wartościowym surowcem, z którego powstają materiały nie tylko ekologiczne, ale po prostu… funkcjonalne. Jak to działa? Czym jest ryba tambatinga i czy opakowania z jej skóry mają w ogóle sens? Tambatinga to hybrydowa ryba powstała w wyniku krzyżowania samicy tambaqui (Colossoma macropomum) i samca pirapitinga (Piaractus brachypomus). Jej skóra, bogata w kolagen i aminokwasy szczególnie doceniana jest z powodu niezwykle wysokiej zawartości kolagenu. Jest on bardzo potrzebny do produkcji ekologicznych opakowań. Jak jednak w ogóle zamienić skórę ryby w opakowanie, w które włożymy np. makaron? Brazylijska technologia opiera się na ekstrakcji biopolimerów, głównie żelatyny i kolagenu właśnie. W przeciwieństwie do klasycznych folii plastikowych produkowanych z ropy naftowej, biofilm rybny jest całkowicie biodegradowalny i powstaje z materiału uznawanego dotąd za odpad przemysłowy. Jak powstaje opakowanie z ryby? Proces zaczyna się od oczyszczania skóry ryb, z której następnie wyodrębnia się żelatynę za pomocą gorącej wody i kwasu octowego. Z uzyskanej żelatyny przygotowuje się roztwór, z którego formuje się cienkie warstwy folii (biofilmów). Po wysuszeniu powstaje materiał przezroczysty, elastyczny, bezzapachowy i o równomiernej strukturze. Taka technologia umożliwia produkcję folii do zastosowania w opakowaniach spożywczych, zwłaszcza do produktów suchych. Czemu materiał z żelatyny rybnej jest lepszy od plastiku? O ile korzyść dla środowiska jest oczywista, to biofilm uzyskany ze skóry tambatinga ma bezpośredni wpływ na ludzkie zdrowie: szczególnie, jeśli ma kontakt z żywnością. Chyba nie …

GettyImages-1214247449-d177714.jpg
width: 5569
height: 3713

Te hybrydy powstały przez wybuch elektrowni w Fukushimie. Mają wyjątkowe cechy, a ich życie to eksperyment na DNA
type: item
date: 2026-02-10T13:07:52.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: Dziki
subject: dzikie zwierzęta
subject: elektrownia
subject: skażenie radioaktywne
subject: świnie
description: Po katastrofie elektrowni jądrowej w Fukushimie natura zamarła… ale tylko na chwilę. W 2011 świnie domowe wymknęły się z porzuconych gospodarstw do opuszczonych lasów, gdzie zaczęły namiętnie krzyżować się z dzikami. Z ich połączenia powstały hybrydy, których tempa rozmnażania nie można zatrzymać.
encoded: Badania naukowców z Uniwersytetu w Fukushimie pozwoliły na wyjątkową analizę procesu hybrydyzacji świń i dzików na terenie dawnej elektrowni jądrowej. Niezwykła genetyka świń sprawia, że dziki rozmnażają się wyjątkowo szybko – szybciej, niż gdziekolwiek indziej na świecie. Jak świnie skrzyżowały się z dzikami? Katastrofa jądrowa w elektrowni Fukushima Daiichi w marcu 2011 roku wywołała ogromną falę ewakuacji. Tysiące mieszkańców musiało opuścić swoje domy, a wraz z nimi pozostawiono na pastwę losu zwierzęta domowe, w tym wiele świń hodowlanych. Po opuszczeniu terenów przez ludzi natura szybko zaczęła odzyskiwać władzę nad strefą wykluczenia. Hulaj dusza, panów nie ma – wielka świńska ucieczka i rozwiązłe życie Zdziczałe świnie, które wydostały się z gospodarstw, zaczęły żyć na wolności i stopniowo krzyżowały się z populacjami dzików zamieszkujących lasy i tereny wokół elektrowni. Hybrydyzacja, czyli proces krzyżowania się dwóch różnych gatunków lub podgatunków, w tym przypadku dotyczyła dzików (Sus scrofa) i świń domowych (Sus scrofa domesticus). Badania genetyczne przeprowadzone przez zespół prof. Shingo Kaneko z Uniwersytetu w Fukushimie oraz dr Donovana Andersona z Uniwersytetu Hirosaki wykazały, że po katastrofie nastąpiła intensywna i szybka hybrydyzacja. Według wyników analiz, aż 16% przebadanych zwierząt w strefie Fukushimy to hybrydy. Zapomniana droga świni Badacze przeprowadzili szczegółową analizę mitochondrialnego DNA, które dziedziczy się wyłącznie po matce. Chcieli sprawdzić, jaką część genu świni nadal posiadają hybrydy zwierząt. Okazało się, że to właśnie matczyne linie świń – charakteryzujące się szybkim całorocznym rozrodem – przyczyniły się do ogromnego tempa wymiany genetycznej w populacji dzików w regionie. Świnie rozmnażają się bowiem przez cały rok, a dziki – tylko raz w roku. Cecha częstych miotów jest jednak przekazywana kolejnym pochodzeniom hybryd, co pozwoliło na szybkie rozprzestrzenianie się tej linii genetycznej. Dziki w Fukushimie mnoż…

shutterstock1272882790-270cd97.jpg
width: 5454
height: 3641

To najdroższa rasa psa na świecie. Za tę cenę można kupić w Polsce kilka domów
type: item
date: 2026-02-10T11:43:29.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Mastif tybetański uchodzi za najdroższą rasę psa na świecie, ale jego wyjątkowość nie kończy się na rekordowych cenach za szczeniaka. To masywne, budzące respekt psy, zaliczane do największych na świecie. W Tybecie pełniły szczególną rolę, a ich historia sięga kilku tysiącleci.
encoded: W tym artykule: Dlaczego mastif tybetański to najdroższa rasa psa na świecie? Ile w Polsce kosztuje najdroższy pies na świecie? Najdroższe rasy psów Najdroższy pies na świecie nie jest bezcenny. Jego wartość wywołała swego czasu spore kontrowersje. Cofnijmy się do roku 2014. To właśnie wtedy media obiegła wieść o niecodziennej transakcji dokonanej w Chinach. Zhang Genyun, hodowca mastifów tybetańskich, odsprzedał krezusowi szczeniaka ze swojej hodowli za 12 milionów juanów. Po przeliczeniu chińskiej waluty na bieżący kurs złotówek okazuje się, że najdroższy pies na świecie kosztował około 8 milionów PLN. Z taką ceną mały mastif tybetański jest absolutnie bezkonkurencyjny. Mało kto może pozwolić sobie na zakup takiego pupila. W końcu sześciocyfrowe sumy kojarzą nam się raczej z nabywaniem nieruchomości, a nie zwierząt domowych. Istnieją jednak konkretne powody, dla których najdroższa rasa psa na świecie jest aż tak pożądana. Dlaczego mastif tybetański to najdroższa rasa psa na świecie? Już sam wygląd mastifa tybetańskiego przyciąga hodowców i miłośników czworonogów. Psy te wyróżniają się gęstą sierścią, która przypomina grzywę lwa. Biorąc pod uwagę ich rozmiary, z daleka rzeczywiście mogą przypominać króla sawanny. Dorosłe samce mierzą około 66 cm w kłębie przy wadze powyżej 70 kg. Suczki są zazwyczaj kilka centymetrów niższe i mniej masywne. Ich waga mieści się w przedziale od ok. 34 do 54 kg. Wygląd to jednak nie wszystko. Najdroższy pies na świecie w kulturze tybetańskiej uchodzi za symbol prestiżu i statusu społecznego. Nie jest to jednak wymysł ostatnich lat. Uważa się, że historia mastifów tybetańskich sięga kilku tysiącleci, co czyni je jedną z najstarszych ras psów na świecie. W Tybecie, skąd pochodzą, tradycyjną rolą mastifów było zaganianie zwierząt i stróżowanie. Psy te były również wykorzystywane do ochrony klasztorów buddyjskich przed dzikimi zwierzętami, w tym niedźwiedziami, wilkami i lampartami śnieżnymi. Dlaczego właśnie psom tej rasy przypadła tak o…

najdrozszy-pies-swiata-b39bf3e.jpg
width: 3951
height: 2544

Poznajcie Zwierzaka Roku 2025 warszawskiego ZOO. Jessie podbiła serca internautów, choć jest bardzo skrytą damą
type: item
date: 2026-02-10T10:48:18.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: koty
subject: plebiscyt
subject: warszawa
subject: zoo
description: Doroczne głosowanie na Zwierzaka Roku, organizowane przez warszawski ogród zoologiczny, przyciąga tysiące internautów. Nie inaczej było i tym razem. Oddano tysiące głosów, a wśród 12 finalistów najbardziej urocza okazała się samica manula stepowego o imieniu Jessie.
encoded: „Nasza przeurocza samica manula stepowego absolutnie skradła Wasze serca w ubiegłym roku i oddaliście na nią w sumie niemal 1000 głosów. Drugie miejsce z wynikiem niemal 600 głosów uzyskała żyrafa Pietruszka, a trzecie małe góralki” – informuje warszawskie ZOO. Skryta dama Jessie i nowy trend zwiedzania ZOO Jessie, jak wszystkie manule, jest zwierzakiem wyjątkowo skrytym. „Wiele osób zastanawiało się, czy nasza samiczka faktycznie zamieszkuje wybieg niedaleko wejścia od strony ul. Ratuszowej, ponieważ jest bardzo skrytą damą i niewielu szczęściarzy miało okazję ją podziwiać. Tak zrodziła się legenda – Jessie jest czy jej nie ma?” – pisze ogród zoologczny. Pracownicy dodają, że wypatrywanie Jessie to nowy trend wśród zwiedzających, którzy czasem tłumnie gromadzą się pod jej wybiegiem. „Dajcie znać, czy udało Wam się spotkać Jessie i jednocześnie przypominamy, że to wyjątkowa pani, która lubi spokój i jeśli chcecie ją odwiedzić, to warto nie tworzyć tłumu pod jej wybiegiem. I jeszcze jedno: nawet jeśli Wy jej nie widzicie, to Jessie ma Was na oku!” – tłumaczą pracownicy ZOO. Polskie manule: światowa sława Magellana z Poznania Polska ma szczęście do sławnych manuli. W 2023 roku samiec Magellan z ZOO w Poznaniu został uznany za najpiękniejszego na świecie, w żartobliwych zawodach „Manul World Cup”. W decydującym głosowaniu mieszkaniec poznańskiego zoo pokonał kota z Japonii, zdobywając łącznie ponad 130 tysięcy głosów. To niejedyna ciekawa historia z Poznania, związana z manulami. W 2020 roku jeden z 6 młodych uciekł z tamtejszego ZOO, z nowo wybudowanego wybiegu. Na szczęście udało się go złapać w pobliżu Jeziora Maltańskiego, gdzie polował na gołębie. Manul: skryty drapieżnik z Azji Środkowej Manul stepowy (Otocolobus manul) to niewielki przedstawiciel kotowatych i jeden z najbardziej charakterystycznych i fotogenicznych dzikich kotów. Choć na zdjęciach może się wydawać spory, w rzeczywistości jest wielkości kota domowego – jego masa ciała to 2 do 5 kg. Za złudzenie o…

zwierzak-roku-manul-d8dbd6e.jpg
width: 1638
height: 1298

Węże oszukały głód i mogą nie jeść przez rok. Ewolucja wyłączyła u nich kluczowy mechanizm
type: item
date: 2026-02-10T07:46:37.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: gady
subject: genetyka
subject: głód
subject: węże
description: My odczuwamy dyskomfort już kilku godzinach bez jedzenia, ale niektóre gady opanowały głodówkę do perfekcji. Najnowsze badania genetyczne pokazują, że nie chodzi o odporność ani spowolniony metabolizm, lecz o brak kluczowego mechanizmu odpowiedzialnego za odczuwanie głodu. Naukowcy odkryli, że u części gadów ewolucja dosłownie „wyłączyła” hormon, który u innych kręgowców wysyła sygnał: pora jeść.
encoded: W świecie przyrody strategie zdobywania pokarmu bywają skrajnie różne. Stałocieplne ssaki przypominają piece, które muszą być stale zasilane paliwem, aby utrzymać metabolizm na wysokich obrotach. Ale niektóre węże i inne gady potrafią czekać na ofiarę miesiącami, nie wykazując przy tym oznak osłabienia czy niepokoju. Przez lata biologów nurtowało pytanie: jak organizm kręgowca może znieść tak długie okresy głodu? Odpowiedź okazała się zapisana w genach kontrolujących „hormon głodu”: grelinę. Gadzia amnezja: gdzie się podział hormon głodu? Grelina odgrywa fundamentalną rolę w metabolizmie większości kręgowców. Produkowana głównie w żołądku, wysyła do mózgu sygnał „pora jeść”. U ssaków jej poziom mocno wzrasta podczas postu, mobilizując do aktywnego poszukiwania pokarmu i spalania zapasów tłuszczu. Jednak u 32 gatunków węży, a także u niektórych kameleonów i agam, gen produkcji greliny oraz enzym MBOAT4 (niezbędny do jej aktywacji) po prostu zanikły. Odkrył to zespół badaczy z Uniwersytetu w Porto, analizując genomy 112 gatunków gadów. Wnioski z badania wskazują na to, że te gady po prostu nie czują głodu, nawet podczas długich okresów bez pokarmu. Wśród gatunków które to potrafią są m.in. pytony, dusiciele, grzechotniki, kobry, 4 gatunki kameleonów i 2 gatunki agam z rodzaju Phrynocephalus. Strategia „siedź i czekaj” zmieniła genetykę gadów Dlaczego natura zdecydowała się na tak radykalny krok? Odpowiedź tkwi w strategiach polowania. Wiele z badanych gatunków to drapieżniki, które zamiast aktywnie tropić ofiarę, po prostu na nią czekają. Potrafią tygodniami tkwić w bezruchu, zamaskowane w otoczeniu, wytrzymując głód bez widocznych problemów. Kiedy nadarzy się okazja, bywa że połykają ofiary większe od siebie. Przy takim trybie życia klasyczny mechanizm działania greliny byłby zwyczajnie szkodliwy. Gdyby wąż odczuwał narastający głód tak jak ssak, zmuszony byłby do wyjścia z kryjówki i marnowania cennej energii na poszukiwania, które w ubogim środowisku mogłyby zakońc…

gady-nie-czuja-glodu-310821c.jpeg
width: 5184
height: 3456

Czy ruch samochodowy po Bałtyku jest możliwy? W Estonii ruszyła droga po lodzie
type: item
date: 2026-02-09T14:31:14.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: estonia
subject: lód
subject: morze bałtyckie
subject: zima
description: Estoński rząd wychodzi naprzeciw spowijającym Europę mrozom, tworząc pierwszą w tym roku lodową trasę samochodową. Droga została wytyczona na Morzu Bałtyckim pomiędzy dwiema największymi wyspami Estonii. Osoby chcące przejechać po zamarzniętej wodzie muszą jednak spełnić szereg określonych wymagań.
encoded: Zamarznięty Bałtyk w historii wielokrotnie stawał się szlakiem komunikacyjnym, ułatwiającym transport w trakcie zimy. W 1270 roku pomiędzy Wielkim Księstwem Litewskim a rycerzami Zakonu Kawalerów Mieczowych doszło nawet do bitwy pod Karuse, która rozegrała się na zamarzniętej powierzchni morza, w pobliżu wyspy Muhu. Współcześnie lód, który w trakcie mrozów pokrywa taflę Morza Bałtyckiego, również bywa wykorzystywany jako trasa łącząca wyspy z lądem. Taka sytuacja ma miejsce w Estonii, gdzie wytyczona lodowa droga zastępuje obecnie niefunkcjonujący ruch promowy. Lodowa droga pomiędzy dwiema wyspami Lodowa trasa połączyła dwie największe wyspy Estonii – Hiiumę i Saaremę. Ponieważ nie istnieje między nimi a stałym lądem żadne połączenie mostowe, mieszkańcy tych terenów na co dzień są uzależnieni od przepraw promowych. W trakcie mroźnej zimy ten środek transportu bywa jednak utrudniony lub całkowicie wstrzymany z powodu zlodzenia akwenu. Aby zapewnić mieszkańcom wysp możliwość przemieszczania się, estońskie władze zdecydowały się na przygotowanie specjalnej drogi lodowej, prowadzącej przez zamarznięte morze. Trasa liczy 17 kilometrów i może być użytkowana wyłącznie przy spełnieniu określonych warunków bezpieczeństwa oraz z zachowaniem rygorystycznych przepisów dotyczących ruchu. Jakie zasady panują na lodowej drodze? Przeprawa przez pierwszą w tym roku otwartą drogę po lodzie wymaga od kierowców zastosowania się do szeregu przepisów. Podróżujący muszą poruszać się z ściśle określoną prędkością – do 25 km/godz. lub od 40 do 70 km/godz. Jazda w przedziale 25–40 km/godz. mogłaby bowiem spowodować powstawanie fali rezonansowej, niebezpiecznej dla lodu. Czas, w którym można wjechać na trasę, został również dokładnie określony. Podróż możliwa jest wyłącznie w ciągu dnia, od godziny 8:30 do 17:00. Ostatni pojazd może wjechać na lód o godz. 16:30. Wszyscy podróżujący po lodowej drodze powinni mieć odpięte pasy bezpieczeństwa. Ten – brzmiący nietypowo – przepis odnosi się do kon…

GettyImages-2259452508-f4102be.jpg
width: 6867
height: 4578

Życie, które czeka na przebudzenie. Pod dnem oceanu żyją „uśpione” organizmy, które przygotowują się na powrót
type: item
date: 2026-02-09T13:29:46.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: hibernacja
subject: mikroby
description: Pod powierzchnią Ziemi kryje się królestwo nieodkrytego, mikroskopijnego życia. Mieszkają tam organizmy, które potrafią spać przez setki tysięcy, a nawet miliony lat. Naukowcom wydaje się, że czekają na przebudzenie… tylko co ma je obudzić?
encoded: Istoty wewnątrzziemskie (z ang. intraterrestrials), żyjące pod skorupą Ziemi, są w stanie przetrwać nawet najtrudniejsze warunki na naszej planecie. Nie zauważają zmian pór roku, mijających lat czy tysiącleci. Naukowcy coraz śmielej badają koncepcję ewolucji życia, które może przetrwać w uśpieniu miliony lat. Czym są mikroby podpowierzchniowe? Mikroby podpowierzchniowe to mikroskopijne organizmy żyjące głęboko pod powierzchnią Ziemi. Intraterrestrials znajdziemy tak naprawdę na całym świecie – naukowcy co rusz trafiają na nie w osadach morskich znajdujących się pod dnem oceanu. Szczególnie bogata w te uśpione mikroby jest dolina ryftowa pomiędzy Amerykańską i Euroazjatycką płytą tektoniczną biegnąca przez Islandię – to w wyniku zachodzących w niej procesów obserwujemy na wyspie m.in. aktywność wulkaniczną. Istoty wewnątrzziemskie są w stanie przetrwać w ekstremalnych warunkach – całkowicie pozbawionych światła słonecznego, z ograniczonym dostępem do pożywienia i tlenu. To życie funkcjonuje w stanie niemal całkowitej bezczynności, ale wciąż pozostaje żywe. Jak to możliwe i jaki w tym cel? Nie rosną i się nie rozmnażają, a żyją miliony lat Podziemne mikroby nie rozmnażają się ani nie rosną nawet przez miliony lat. Musiały ewolucyjnie przystosować się do rodzaju „hibernacji” – biologicznego letargu, który pozwala im czekać na dogodne warunki. Naukowców fascynuje ta niezwykła zdolność. Zaobserwowali oni, że mikroorganizmy potrafią utrzymać ultraspowolniony metabolizm i wykazują zdolność do bardzo rzadkich podziałów komórkowych. To wszystko może jednak zmienić się w mgnieniu oka. Odkrył to japońsko-amerykański zespół, który wybudził mikroby uwięzione w osadach dna morskiego przez nawet 100 mln lat. Dostarczenie tlenu oraz pożywienia skutkowało wznowieniem podziałów komórkowych. Na co czekają podziemne mikroby? W przeciwieństwie do organizmów powierzchniowych, których cykl życiowy jest związany z dobowymi lub sezonowymi zmianami środowiska, mikroby z głębin mogą „czekać” …

GettyImages-505556698-4120912.jpg
width: 3264
height: 2448

„Biały beton”: dlaczego olimpijskie trasy są dziś szybsze i groźniejsze niż kiedykolwiek?
type: item
date: 2026-02-09T12:52:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: Technologia
subject: fizyka
subject: igrzyska olimpijskie
subject: klimat
subject: narciarstwo
subject: śnieg
subject: sporty zimowe
subject: zmiany klimatyczne
description: Sztuczny śnieg zmienił narciarstwo. Choć dla kibiców trasy wyglądają tak samo jak dawniej, dla sportowców oznaczają zupełnie inne – i znacznie groźniejsze – warunki. Wszystko przez fizyczne właściwości kryształków „przemysłowego” śniegu.
encoded: W obliczu postępujących zmian klimatu naturalny śnieg w kurortach narciarskich staje się luksusem, a nie standardem. Naukowcy z University of Colorado Boulder, Keith Musselman i Agnes Macy, zwracają uwagę na coś, co dla przeciętnego widza przed telewizorem jest niewidoczne, ale dla zawodników kluczowe: transformację nawierzchni tras narciarskich. Dzisiejsze Igrzyska i zawody Pucharu Świata opierają się niemal w 100% na sztucznym śniegu. Choć z oddali trasy wyglądają naturalnie, w rzeczywistości są przemysłowym produktem, o właściwościach drastycznie odbiegających od naturalnego śniegu. Dla sportowców oznacza to, niestety, większe niebezpieczeństwo. Fizyka „białego betonu”: czym sztuczny śnieg różni się od naturalnego? Najważniejsza różnica między śniegiem naturalnym a sztucznym tkwi w budowie płatków. Naturalny śnieg formuje się w chmurach z pary wodnej, tworząc skomplikowane, sześcioramienne gwiazdki o dużej powierzchni i małej gęstości. Pomiędzy takimi kryształkami „mieści się” mnóstwo powietrza, co sprawia, że nawierzchnia jest miękka i podatna na nacisk. Tymczasem śnieg z armatek powstaje poprzez wyrzucanie wody pod ciśnieniem na zimnym powietrzu. Wynikiem tego procesu nie są płatki, lecz małe, gęste grudki, bardziej zbliżone do lodu niż śniegu. Trasa przygotowana z takiego materiału także ma gęstość bliższą lodu. Dla narciarzy oznacza to jazdę po nawierzchni ekstremalnie twardej, nazywanej potocznie „betonem”. Taka trasa mniej się niszczy pod wpływem przejazdu wielu zawodników, co zapewnia teoretycznie równe szanse startowe. Ale jednocześnie staje się szybsza i bardziej niebezpieczna. Nowe niebezpieczeństwa w narciarstwie alpejskim Zastosowanie sztucznego śniegu wyraźnie zwiększa prędkości osiągane na trasach zjazdowych. Dzięki mniejszemu tarciu i braku zapadania się nart zawodnicy jadą szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. I ma to swoją mroczną stronę: ogromne przeciążenia dla stawów i więzadeł. Aby utrzymać krawędź narty w skręcie, na lodowatej tafli i przy og…

igrzyska-sztuczny-snieg-d5a65e5.jpg
width: 3362
height: 2241

Te chrząszcze to szpiedzy świata owadów – „kradną” zapach mrówek i potajemnie żyją pośród nich
type: item
date: 2026-02-09T11:28:26.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: chrząszcze
subject: ewolucja
subject: mrówki
subject: pasożyty
subject: zapach
description: Niewielkie chrząszcze żyją w koloniach mrówek jak pączki w maśle: pulchne, wijące się larwy i bezbronne, smakowite jaja czekają na pożarcie, a dzielne mrówki, nieświadome infiltracji, odpierają drapieżniki i pasożyty. Jest jednak haczyk – gdy chrząszcze raz tam wejdą, nigdy nie mogą już opuścić kolonii. Czy warto żyć w złotej klatce?
encoded: Organizmy symbiotyczne występują obficie na całym drzewie życia, ale jednym z najbardziej przebiegłych jest pasożytniczy chrząszcz Sceptobius lativentris. Udaje mrówkę, by żyć w kolonii i zjadać jej potomstwo. Jednak bez nieustannego kontaktu z mrówkami umiera w mniej niż 24 godziny, a naukowcy właśnie ujawnili ewolucyjną pułapkę, w którą wpadł ten sprytny owad. Coś za coś. Jak mrówki rozpoznają swoich braci? Mrówki rozpoznają swoich współplemieńców dzięki złożonym mieszaninom chemicznych sygnałów, „zapachów” wydzielanych przez ich ciała. To tak zwane węglowodory kutykularne (CHC), które zabezpieczają ciało przed wysychaniem i pełnią funkcję owadziego „paszportu”. Pozwala on osobnikowi na wejście do gniazda i korzystania z zasobów. Kiedy dwie mrówki się spotykają, dotykają się czułkami i porównują swoje „zapachy”. Każda kolonia ma własną, wyjątkową sygnaturę, która zapewnia skuteczną obronę przed intruzami. Chrząszcz „kradnie” zapach mrówek i „przebiera się” za jedną z nich Chrząszcze Sceptobius lativentris należą do najbardziej wyspecjalizowanych pasożytów społecznych w świecie owadów. Wymyśliły wyjątkowo przebiegłą strategię: by uniknąć ataku większych od nich mrówek, muszą upodobnić się do nich zapachowo. Naukowcy z Parker Lab w Kalifornijskim Instytucie Technicznym wykazali, że chrząszcze te przeszły niesamowitą ewolucyjną ścieżkę. Są one w stanie wyłączyć własną produkcję CHC i stać się „czystymi kartami”. Muszą jednak zdobyć odpowiedni kamuflaż. Po zakradnięciu się do kolonii mrówek realizują ciekawą strategię. Wspinają się na ciało napotkanej mrówki, chwytają jej czułki szczękami, a następnie pocierają odnóżami o ciało gospodarza. W ten sposób zbierają z powierzchni mrówki jej zapach i rozprowadzają go po sobie. Efektem jest to, że nawet mrówki nie są w stanie odróżnić chrząszcza od swoich współplemieńców. Co ile chrząszcz musi się „przebierać”? Proces przejmowania zapachu jest cykliczny – chrząszcz musi regularnie ponawiać kontakt z mrówkami, bo jego „perfum…

FABRIC-KOLAZ-32-63-e20a508.jpg
width: 2700
height: 1800

Nieznany uskok pod Podhalem. Spokojny region skrywa burzliwą historię
type: item
date: 2026-02-09T08:54:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: geologia
subject: katastrofy
subject: podhale
subject: polska
subject: trzęsienie ziemi
description: Karpaty Zachodnie przez lata uznawano za obszar bezpieczny sejsmicznie. Tymczasem nowe odkrycie naukowców pokazuje, że przeszłość regionu była znacznie bardziej burzliwa. W okolicach Brzegów na Podhalu zidentyfikowano nieznany wcześniej uskok tektoniczny. Jego parametry wskazują na bardzo silne wstrząsy w odległej przeszłości.
encoded: Karpaty Zachodnie były do tej pory postrzegane jako obszar stabilny sejsmiczne. Zapisy historyczne wspominają jedynie o umiarkowanych wstrząsach. Najsilniejsze z nich miały magnitudę około 5,6–5,7. To dość dużo, ale nie powodują one kataklizmów. Jednak prawda może wyglądać nieco inaczej. Kilka lat temu naukowcy zadokumentowali pęknięcie rozciągające się na długości ponad 50 km wzdłuż uskoku podtatrzańskiego na Słowacji. Oszacowali, że było ono związane z co najmniej jednym prehistorycznym trzęsieniem ziemi o magnitudzie 7. A to już całkiem sporo. W 2010 roku po takich wstrząsach zginęło na Haiti około 300 tysięcy ludzi. Teraz zespół naukowców z Uniwersytetu Śląskiego we współpracy badaczami z innych polskich ośrodków i Uniwersytetu w Jenie przeprowadził pierwsze w historii kompleksowe badania paleosejsmiczne w Kotlinie Podhalańskiej. Oznacza to, że poszukiwano śladów po bardzo dawnej aktywności tektonicznej. Pierwszym autorem publikacji na ten temat jest prof. Jacek Szczygieł z Wydziału Nauk Przyrodniczych UŚ. Zagadka krótkiej blizny na ziemi W okolicach Brzegów na Podhalu badacze natknęli się na coś, co przykuło ich uwagę. Był to nieznany im wcześniej uskok, nazwany przez nich uskokiem Brzegów, zlokalizowanym w rejonie miejscowości Brzegi, we wschodniej części Kotliny Podhalańskiej. W krajobrazie uskok ten wygląda jak ciągła, prostoliniowa krawędź morfologiczna o wysokości do 4 metrów, śledzona na dystansie około 3 kilometrów. Tego typu forma terenu – tzw. fault scarp – jest klasycznym wskaźnikiem powierzchniowego przemieszczenia uskoku podczas trzęsienia ziemi. Jak to wygląda w terenie? Uskok Brzegów jest widoczny jako wyraźna skarpa, która ma około 4 metrów wysokości i 3 kilometry długości. Choć forma ta jest ewidentnie widoczna, jej odkrycie i poprawne zidentyfikowanie jako uskoku tektonicznego wymagało zastosowania nowoczesnych technologii oraz przeprowadzenia prac ziemnych. Wyjątkowy uskok Aby rozwiązać tę zagadkę, z czym mają do czynienia, naukowcy wykorzysta…

trzeesienie-a963c0b.png
width: 1688
height: 1125