National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-04-02T13:16:10.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Nowy przybysz z Indo-Pacyfiku kolonizuje Europę. Duży krab „pływak” osiedla się u wybrzeży Włoch
items: Ptaki też potrzebują czułości. Delikatny dotyk sprawia, że kurczęta są szczęśliwsze
items: Legendarny wilk tasmański przetrwał. Na skałach odnaleziono jego wizerunki
items: Chłopiec z Lombardii zarażony ptasią grypą. To pierwszy przypadek w Europie
items: Świat oczami psa wygląda inaczej, niż myślisz. To nie tylko kwestia kolorów
items: Antylopa gnu – wędrówki, zwyczaje i tajemnice życia w afrykańskiej sawannie
items: To nagranie zmieni podręczniki biologii. Rodzącej matce kaszalota i noworodkowi pomagało 10 „ciotek”
items: Mechanizm działania i rola prądów strumieniowych
items: Ryś pracz? Niezwykłe nagranie z Hiszpanii. Tego u drapieżników jeszcze nie widziano
items: To już pewne: afrykańskie kleszcze przenoszą groźną bakterię, której w Polsce nie było
items: Apokaliptyczne niebo nad Australią. Krwistoczerwony kolor zdumiał mieszkańców kontynentu
items: Bieszczadzkie żubry rosną w siłę. Rekordowe wyniki marcowego spisu zwiastują potężne wyzwania
items: Choć pochodzi z rodziny psowatych, bliżej mu do wydry. Ma błony między palcami i świetnie nurkuje
items: Rekiny na „bombie”. Przechodzą pozytywnie testy na narkotyki i kofeinę
items: Pamiętasz ten wulkan? Eyjafjallajökull 15 lat temu zatrzymał świat. Czy znów może wybuchnąć?
items: Uznano go za wymarłego, ale powrócił. Poznaj kanguroszczura – niezwykłego „ogrodnika” Australii
items: Delfiny są bardzo inteligentne. Niestety, ludzie wciąż na nie polują i zmuszają je do niewolniczej pracy
items: Koniec rzek, jakie znamy. Dramatyczny raport ONZ o populacjach ryb słodkowodnych
items: Zmiana czasu na letni już w ten weekend. Kto ją wymyślił i kiedy przestawimy zegarki po raz ostatni?
items: Uratowali humbaka uwięzionego na Bałtyku. Pływające koparki otworzyły drogę do wolności
items: Kolibry i pszczoły też spożywają alkohol. Krążą wśród nas pijane zapylacze?
items: Szympans Ayumu marzy, by być perkusistą. Gra, śpiewa i zmienia nasze spojrzenie na historię muzyki
items: Wielkie badanie Tatr przynosi optymistyczne wieści. Nasze góry odżyły po 100 latach
items: Zmarła ostatnia z triady wielkich przyrodniczek. Żegnamy Biruté Galdikas, która zrozumiała „ludzi lasu”
items: Przełomowe badanie genetyczne: wiemy, kiedy pies stał się najlepszym przyjacielem człowieka

Nowy przybysz z Indo-Pacyfiku kolonizuje Europę. Duży krab „pływak” osiedla się u wybrzeży Włoch
type: item
date: 2026-04-02T13:15:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: kraby
subject: morze śródziemne
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: Ulubione przez Polaków Morze Śródziemne przechodzi gwałtowną transformację ekologiczną, która dzieje się na naszych oczach – napędzają ją zmiany klimatu i nasze własne działanie. Jednym z najbardziej fascynujących zjawisk jest tzw. migracja lessepska – napływ obcych gatunków z Morza Czerwonego przez Kanał Sueski. W jej wyniku do mieszkańców Europy dołączył właśnie egzotyczny krab z Indo-Pacyfiku.
encoded: Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Acta Ichthyologica et Piscatoria” dokumentuje błyskawiczną ekspansję kraba Gonioinfradens giardi w Morzu Jońskim, tuż u wybrzeży Włoch. Chociaż pierwsza obserwacja tego gatunku w okolicy Sycylii pochodzi z listopada 2025 roku (pojedynczy osobnik w Portopalo di Capo Passero), sytuacja szybko uległa zmianie. To już cała kolonia. Krab „pływak” kolonizuje Włochy W okresie od listopada 2025 do stycznia 2026 roku naukowcy udokumentowali obecność kolejnych 11 osobników kraba. To silny dowód na to, że gatunek ten przestał być jedynie „turystą” i zaczął tworzyć stabilne populacje w basenie Morza Śródziemnego. – Nasze odkrycia sugerują, że Gonioinfradens giardi przechodzi z fazy sporadycznych odnotowań do stałej obecności w centralnej części Morza Śródziemnego – wyjaśnia Francesco Tiralongo, główny autor badania. Czym charakteryzuje się nowy krab? Gonioinfradens giardi należy do rodziny pływakowatych (Portunidae) – tej samej, do której zaliczają się najbardziej agresywne i mobilne kraby świata. To, co wyróżnia go na tle rodzimych gatunków śródziemnomorskich, to unikalna budowa. Piąta para odnóży jest przekształcona w szerokie, spłaszczone wiosła (płetwy), co czyni go doskonałym i niezwykle szybkim pływakiem, a nie tylko piechurem kroczącym po dnie. Pod względem wizualnym budzi respekt: jego pancerz jest zazwyczaj nakrapiany, w odcieniach brązu i czerwieni, a krawędzie boczne zdobi sześć charakterystycznych, ostrych zębów. To właśnie ta „zbroja” oraz silne, ząbkowane szczypce czynią go skutecznym drapieżnikiem. W swojej nowej niszy ekologicznej G. giardi żywi się głównie małżami, ślimakami oraz mniejszymi skorupiakami, co może prowadzić do bezpośredniej konkurencji pokarmowej z lokalnymi gatunkami Rybacy jako pierwsi widzą zmiany Pierwszymi, którzy widzą zmiany w Morzu Śródziemnym, są ludzie, którzy poświęcili mu całe życie. Rybacy szybko dostrzegają nawet najdrobniejsze niuanse, dlatego naukowcy postanowili zintegrować swoje dane …

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-02T122837.215-ee52bcf.jpg
width: 2813
height: 1875

Ptaki też potrzebują czułości. Delikatny dotyk sprawia, że kurczęta są szczęśliwsze
type: item
date: 2026-04-02T08:25:31.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: emocje
subject: psychologia zwierząt
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: O kurczakach myślimy zwykle – niestety – jako o zwierzętach hodowlanych. Traktujemy je w kategoriach rosołowych, a zapominamy o bogatym świecie emocjonalnym ptaków. Brzmi to egzotycznie? Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu w Bristolu rzucają nowe światło na potrzeby najmłodszych mieszkańców kurników i okazuje się, że kurczaki – tak jak psy i koty – czerpią realne korzyści z delikatnego ludzkiego dotyku. Bardzo go potrzebują.
encoded: Naukowcy z Bristol Veterinary School opublikowali w czasopiśmie „Animal Welfare” wyniki eksperymentu, który może zmienić sposób traktowania przez nas drobiu. Badanie wykazało, że czułe interakcje z człowiekiem nie tylko redukują u piskląt lęk, ale przede wszystkim wywołują u nich nowe, pozytywne emocje. To kluczowe odkrycie dla poprawy dobrostanu zwierząt gospodarskich już na najwcześniejszym etapie ich życia. Jak zmierzyć radość kurczaka? Aby sprawdzić, czy ptaki faktycznie lubią kontakt z ludźmi, badacze wykorzystali test „uwarunkowanej preferencji miejsca” (CPP). Metoda ta opiera się na prostym założeniu: zwierzęta instynktownie wracają tam, gdzie czuły się dobrze. W badaniu wzięło udział 20 kurcząt niosek, które testowano w specjalnie przygotowanych pokojach. W pokoju A (interaktywnym) kurczęta doświadczały delikatnego głaskania, powolnych ruchów dłoni i cichego, łagodnego przemawiania ze strony człowieka. W pokoju B (neutralnym) człowiek był obecny, ale pozostawał całkowicie nieruchomy i milczący. Po serii sesji treningowych pisklęta mogły swobodnie wybierać, w którym miejscu chcą przebywać. Wynik był jednoznaczny: kurczęta konsekwentnie wybierały komorę, w której wcześniej doświadczyły czułości. Nie tylko brak strachu, ale realna przyjemność Najważniejszym wnioskiem z badania jest fakt, że pisklęta nie wykazywały unikania wobec neutralnego opiekuna. Oznacza to, że ich zachowanie nie było podyktowane ucieczką przed stresem, lecz aktywnym poszukiwaniem pozytywnego bodźca. – Odkryliśmy, ze delikatny kontakt może wyzwalać u młodych kurcząt pozytywne stany afektywne – tłumaczy dr Ben Lecorps, główny autor badania. – Spokojna interakcja ma potencjał przekształcenia relacji człowiek-zwierzę z opartej na lęku w pozytywną. Dlaczego powinno nam zależeć na dobrostanie kurczaków? Pierwszym argumentem jest oczywiście kontekst humanitarny. Zwierzęta hodowlane także zasługują na godne życie. Są jednak także aspekty bardziej pragmatyczne. Wczesne doświadczenia kurcząt mają ko…

GettyImages-1325977361-60ba3fd.jpg
width: 6720
height: 4480

Legendarny wilk tasmański przetrwał. Na skałach odnaleziono jego wizerunki
type: item
date: 2026-04-01T14:14:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: archeologia
subject: australia
subject: dzikie zwierzęta
subject: odkrycia archeologiczne
description: Wilki tasmańskie wyginęły w Australii 3000 lat temu? Nowe odkrycia sugerują coś innego. To legendarne zwierzę „żyje” w postaci malowideł sprzed zaledwie tysiąca lat. Archeolodzy dowodzą, że drapieżnik dzielił przestrzeń z ludźmi znacznie dłużej, niż sądzili przyrodnicy.
encoded: W powszechnej opinii archeolodzy zajmują się bardzo odległymi dziejami człowieka. Czasem jednak ich praca dotyczy również dawnych gatunków zwierząt. Tak też jest w tym przypadku. Legendarne stworzenia na skałach Zespół badaczy pod kierunkiem prof. Paula Taçona, szefa Katedry Badań nad Sztuką Naskalną Uniwersytetu Griffith, we współpracy z organizacją Traditional Owners udokumentował 14 nieznanych wizerunków wilka tasmańskiego (określanego też wilkoworem) oraz dwa wizerunki diabłów tasmańskich na skałach w północno-zachodniej Ziemi Arnhema w australijskim Terytorium Północnym. Artykuł na ten temat opublikowano w czasopiśmie „Archaeology in Oceania”. W ocenie prof. Taçona wilki tasmańskie były bardziej rozpowszechnione i miały większe znaczenie kulturowe w kontynentalnej Australii niż diabły tasmańskie. Znanych jest w sumie tylko 25 wizerunków naskalnych diabłów tasmańskich w porównaniu z ponad 160 przedstawieniami wilków tasmańskich. Co sztuka naskalna mówi o zagadkowych zwierzętach? Analizując wiek przedstawień naskalnych badacze sugerują, że wielki tasmańskie mogły przetrwać na kontynencie australijskim znacznie dłużej niż sądzono. Powszechnie uważa się, że wymarły w kontynentalnej Australii 3000 lat temu, a przetrwały do XX w. na Tasmanii. Teraz eksperci postulują, że być może znalazły schronienie w odizolowanych regionach Australii, takich jak Arnhem Land czy Kimberley. Stąd pojawiły się jako bohaterowie sztuki naskalnej. Wilk tasmański był największym współczesnym drapieżnym torbaczem. Zwierzę to osiągało wagę od 15 do 35 kg przy długości ciała wynoszącej 85–118 cm. Jego cechą charakterystyczną była płowa sierść z kilkunastoma poprzecznymi pręgami. Jako drapieżnik prowadzący nocny tryb życia, polował głównie na wombaty i kangury. Znaczenie legendarnego zwierzęcia dla ludności rdzennej Joey Nganjmirra, mężczyzna z plemienia Djalama z zachodniej Ziemi Arnhema i współautor badania, powiedział, że te wilki tasmańskie były nieodłączną częścią życia jego przodków. – O…

wilk-458e7c2.jpg
width: 1575
height: 1050

Chłopiec z Lombardii zarażony ptasią grypą. To pierwszy przypadek w Europie
type: item
date: 2026-04-01T10:55:15.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: choroby zakaźne
subject: epidemia
subject: grypa
subject: medycyna
subject: ptaki
subject: Zdrowie
description: We Włoszech potwierdzono pierwszy w Europie przypadek ptasiej grypy H9N2 u człowieka. Eksperci uspokajają: wirus ma niską zjadliwość, a ryzyko epidemii jest obecnie minimalne.
encoded: Zachorowanie na grypę ptaków wykryto 25 marca 2026. W laboratorium potwierdzono, że patogen to szczep H9N2, jeden z wielu atakujących ptaki. Ed Hutchinson, wirusolog z Uniwersytetu w Glasgow, tłumaczy dlaczego na razie nie ma się czym martwić. Co wiadomo o pierwszym przypadku? Pacjentem jest dziecko – chłopiec który wrócił z podróży do Afryki, mieszkaniec włoskiego regionu Lombardia. Guido Bertolaso z lokalnego samorządu tłumaczy, że chłopiec miał choroby współistniejące, jednak infekcja H9N2 nie wywołała u niego poważnych objawów. Czuje się dobrze i przebywa w izolacji w szpitalu San Gerardo w mieście Monza. Ptasią grypę potwierdzono testami laboratoryjnymi. Czym jest ptasia grypa H9N2? Szczep ten należy to tzw. typu A wirusów grypy. Do tej samej grupy należą szczepy H1N1 i H3N2, wywołujące grypę sezonową u ludzi, a ponadto wiele szczepów atakujących ptaki. H9N2 jest klasyfikowany jako wirus o niskiej zjadliwości. Choć jest dużym zagrożeniem dla ptaków, szczególnie drobiu hodowlanego, u ludzi nie jest w stanie wywołać poważnej infekcji. Zarażenie u człowieka może nastąpić jedynie przez bezpośredni kontakt z chorym drobiem, w środowisku obfitującym w wirusa. Choć to pierwszy przypadek w Europie, H9N2 u ludzi odnotowywano już setki razy. Najwięcej przypadków było w Chinach, poza tym w innych krajach Azji oraz Afryki. Jakie jest ryzyko zachorowania? Wirusolog podkreśla, że ryzyko jest niskie, a chłopiec z Lombardii ma ogromne szanse na wyjście z infekcji bez szwanku. Szczep H9N1 raczej nie wywoła nawet lokalnej epidemii – jest po prostu źle przystosowany do atakowania ludzi. Musiałby zmutować, żeby łatwiej się rozprzestrzeniać, a póki co nie widać żadnych sygnałów mutacji. Włoskie władze robią wszystko, by namierzyć wszystkie osoby, z którymi mógł mieć kontakt młody pacjent, by objąć je obserwacją. Należy jednak pamiętać, że ptasia grypa to pojęcie dość szerokie, obejmujące ponad 140 szczepów. Znacznie bardziej zjadliwy i groźny jest szczep H5N1, który wykazuje tenden…

ptasia-grypa-u-ludzi-c98c2d7.jpg
width: 5120
height: 3407

Świat oczami psa wygląda inaczej, niż myślisz. To nie tylko kwestia kolorów
type: item
date: 2026-04-01T10:11:07.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ciekawostki
subject: Dom
subject: oczy
subject: pies
subject: psy
subject: wzrok
subject: zwierzęta
description: Jeszcze niedawno uważano, że psy widzą wyłącznie odcienie szarości. Dziś wiadomo, że rozróżniają kolory, ale tylko dwa. To jednak dopiero początek różnic, które całkowicie zmieniają ich obraz świata.
encoded: W tym artykule: Jak widzi pies Pole widzenia psa Jak pies widzi człowieka Czy pies dobrze widzi w nocy? Czy pies widzi kolory? Psy mają ogromny zakres pola widzenia, choć ostrość tego widzenia jest stosunkowo słaba. A chociaż są bardzo czułe na ruch i potrafią śledzić obiekty przemieszczające się bardzo szybko, to wyraz twarzy nawet najbardziej ukochanego człowieka nie budzi ich zainteresowania. Warto dowiedzieć się, jak widzi pies, by lepiej go zrozumieć. Tym bardziej, że psy widzą trochę inaczej niż np. koty. Jesteśmy tak bardzo zżyci z naszymi czworonożnymi pupilami, że czasami postrzegamy psy jako nasze przedłużenie. Taką nieco inną wersję człowieka. Jest to o tyle zrozumiałe, że psy towarzyszą ludziom od nawet 40 tysięcy lat. Sama relacja z nimi jest najlepszym dowodem na możliwość porozumienia międzygatunkowego. Gdy przyglądamy się wyrazowi pyska czworonoga, sądzimy, iż on również odczytuje emocje z naszej twarzy. Gdy towarzyszy nam podczas relaksu przy ulubionym filmie, wydaje nam się, że pies ogląda z nami. Gdy wreszcie przybiega do nas w półmroku, w mgnieniu oka odróżniając swojego człowieka od innych, uznajemy, że po prostu nas zobaczył. Ale sprawa nie jest aż tak prosta. Jak widzi pies Po pierwsze, psy widzą świat z zupełnie innej niż my perspektywy. My, ludzie, dzięki postawie wyprostowanej, dostrzegamy znacznie więcej obiektów na dalszym i bliższym planie. Ale nawet największe rasy psów nie dorównują wzrostem ludziom i mają głowę na wysokości maksymalnie 80–100 cm. Większość jest jednak znacznie niższa i ogląda otoczenie z dość przyziemnego poziomu. Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie Psy jako jedyne zwierzęta – poza ludźmi – potrafią płakać z emocji. Naukowcy z Japonii twierdzą, że udało się im się to wykazać w serii prostych eksperymentów. Jednak ich badanie zo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/psy-placza-z-emocji-gdy-widza-swojego-opiekuna-po-dluzs…

jak-widzi-pies-e3b9219.jpg
width: 5472
height: 3648

Antylopa gnu – wędrówki, zwyczaje i tajemnice życia w afrykańskiej sawannie
type: item
date: 2026-04-01T06:52:18.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: dzikie zwierzęta
subject: ssaki
description: Antylopa gnu to jedno z najbardziej charakterystycznych zwierząt afrykańskich sawann, znana z imponujących migracji i niezwykłej wytrzymałości fizycznej. Gnu fascynuje biologów i miłośników przyrody nie tylko ze względu na swoją masywną sylwetkę i pręgowane ubarwienie, ale także z powodu złożonej struktury społecznej i roli, jaką odgrywa w ekosystemach Afryki.
encoded: Spis treści: Wygląd i wymiary Zasięg występowania Czym żywi się gnu? Zagrożenia i ochrona Antylopa gnu (gnu pręgowane) należy do rodziny wołowatych i rodzaju Connochaetes, w którym znajduje się także gnu brunatne. Pierwszy opis gnu pręgowanego pojawił się w 1823 roku i został sporządzony przez brytyjskiego przyrodnika Williama Johna Burchella. Obecnie wyróżnia się pięć głównych podgatunków gnu pręgowanego. Różnią się one ubarwieniem, długością rogów i obszarem występowania, co świadczy o ich zdolności do adaptacji w różnych środowiskach – od wilgotnych sawann po suche równiny Kalahari. Interesującym zjawiskiem jest krzyżowanie się gnu pręgowanego z gnu brunatnym, czego efektem są hybrydy – najczęściej płodne, choć czasami z drobnymi nieprawidłowościami morfologicznymi. Analizy genetyczne antylop gnu wskazują, że gnu pręgowane oddzieliły się od gnu brunatnego około miliona lat temu. Ich ewolucja szła w parze z rozwojem afrykańskich sawann, dzięki czemu te zwierzęta wykształciły liczne cechy umożliwiające przetrwanie w wymagających warunkach – zarówno morfologiczne, jak i behawioralne. Gnu pręgowane to więc nie tylko ikona afrykańskiej przyrody, ale także przykład niezwykłej siły adaptacyjnej i różnorodności biologicznej. Wygląd i wymiary Gnu pręgowane to masywna antylopa o charakterystycznej sylwetce, wyróżniającej się muskularnym tułowiem i mocnym pyskiem. Dorosłe samce osiągają długość ciała od 1,76 do 2,03 m, samice nieco mniejsze – 1,72–1,78 m. Choć do ważących tonę największych antylop wciąż im daleko, to masa ciała gnu pręgowanego jest imponująca. W przypadku samców waha się od 171 do 271 kg, a samic od 141 do 242 kg. Ogon osiąga długość od 55 do 73 cm, a wysokość w kłębie samców wynosi średnio 1,41–1,56 m, u samic 1,29–1,44 m. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/serengeti-co-roku-przyciaga-miliony-turystow-wszyscy-chca-zobaczyc-wielka-migracje-zwierzat-fot-shutterstock-541673e.jpg" width="1000" height="561" alt="Sereng…

gnu-e66c976.jpg
width: 1799
height: 1200

To nagranie zmieni podręczniki biologii. Rodzącej matce kaszalota i noworodkowi pomagało 10 „ciotek”
type: item
date: 2026-03-31T13:56:40.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: kaszalot
subject: obserwacje
subject: wieloryby
subject: zachowania
description: Po raz pierwszy w historii zaobserwowano asystę przy porodzie u gatunku innego niż naczelne. Rodzącej matce kaszalota towarzyszyła grupa wspierających ją samic, również niespokrewnionych. To nieznane do tej pory oblicze empatii u waleni.
encoded: W lipcu 2023 roku badacze z projektu CETI, monitorujący grupę kaszalotów u wybrzeży Karaibów, stali się świadkami wydarzenia, którego nigdy wcześniej nie udało się sfilmować. Dzięki dronom zarejestrowano pełny proces narodzin małego wieloryba. Nagranie dostarczyło dowodów na to, że poród w świecie kaszalotów nie jest indywidualną sprawą matki, tylko skoordynowanym działaniem grupy. W wydarzeniu brało udział aż 11 dorosłych osobników, które skupiły się blisko matki, tuż pod powierzchnią wody, pomagając rodzącej i noworodkowi. Grupowy wysiłek matki i „podwodnych położnych” Podczas trwającego pół godziny porodu 10 samic utrzymywało precyzyjną formację wokół matki. Od razu po tym, jak noworodek pojawił się na świecie, dorosłe osobniki podprowadziły go ku powierzchni wody, pomagając zaczerpnąć pierwszy oddech. To kluczowe, bo nowo narodzone kaszaloty nie mają wystarczającej wyporności i bez pomocy mogą po prostu utonąć. Samice na zmianę podtrzymywały młode, dając mu czas na rozprostowanie płetw ogonowych i przyzwyczajenie się do oddychania. Naukowcy podkreślają, że w matriarchalnych społecznościach kaszalotów wiedza o opiece nad potomstwem jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Na nagraniu widać, że w pomoc angażują się nie tylko blisko spokrewnione z matką samice. Gotowość na ataki drapieżników Widać też, że grupa przewidziała potencjalne zagrożenia. Zaledwie kilkanaście minut po porodzie w okolicy pojawiły się grindwale krótkopłetwe. Samice kaszalotów natychmiast przyjęły postawę obronną. Uformowały barierę między noworodkiem a intruzami, blokując im dostęp również od spodu. Doszło też do agresywnego odstraszania: samice otwierały szczęki i wykonywały gwałtowne ruchy głowami w kierunku nadpływających grindwali. Jeden z intruzów uderzył w dorosłą samicę osłaniającą młode. View oEmbed on the source website Co wieloryby „mówiły” podczas porodu? Naukowcy zebrali też dane za pomocą podwodnych rejestratorów dźwięku. W kluczowych momentach – na początku porodu oraz podcz…

porod-kaszalota-623973b.jpg
width: 1250
height: 833

Mechanizm działania i rola prądów strumieniowych
type: item
date: 2026-03-31T13:16:23.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: meteorologia
subject: pogoda
subject: wiatr
description: Prąd strumieniowy (jet stream) to wąskie pasy wyjątkowo silnych wiatrów wiejących w górnej troposferze i dolnej stratosferze. Pojawiają się one zazwyczaj na wysokości około 9–12 kilometrów nad powierzchnią Ziemi. Prądy te w istotny sposób wpływają na pogodę w średnich szerokościach geograficznych. To od nich zależy w dużej mierze, czy nad Europą utrzyma się fala upałów, czy napłynie chłodne, arktyczne powietrze. Ich przebieg ma także znaczenie dla lotnictwa, ponieważ oddziałuje na prędkość przelotową samolotów i zużycie paliwa.
encoded: Spis treści: Jak powstaje jet stream? Jak silny jest prąd strumieniowy i z jaką prędkością wieje? Wpływ prądów strumieniowych na lotnictwo Wpływ prądów strumieniowych na pogodę Wbrew potocznemu uproszczeniu nie istnieje tylko jeden prąd strumieniowy. Największe znaczenie dla Europy ma prąd polarny (polar front jet) oraz prąd subtropikalny (subtropical jet). Te powietrzne „rzeki” mogą mieć szerokość od kilkudziesięciu do kilkuset kilometrów, lecz ich pionowa rozciągłość jest stosunkowo niewielka. Prąd strumieniowy nie przemieszcza się liniowo z zachodu na wschód, lecz faluje, tworząc rozległe meandry związane z falami Rossby’ego. To właśnie te odchylenia w dużej mierze kształtują układ wyżów i niżów, a tym samym warunki pogodowe nad całymi kontynentami. Jak powstaje jet stream? Mechanizm powstawania prądu strumieniowego jest ściśle związany z nierównomiernym nagrzewaniem Ziemi przez Słońce. Równik otrzymuje znacznie więcej energii niż obszary polarne, co prowadzi do powstawania silnych kontrastów temperatury między poszczególnymi szerokościami geograficznymi. Na granicy ciepłych i chłodnych mas powietrza tworzy się strefa frontu polarnego. To właśnie tam, w warunkach dużego gradientu temperatury, rozwijają się najsilniejsze prądy strumieniowe. Z fizycznego punktu widzenia kluczowe znaczenie ma tu: różnica temperatur (gradient termiczny), spadek ciśnienia wraz z wysokością, siła Coriolisa wynikająca z ruchu obrotowego Ziemi. Im większy kontrast temperatur, tym silniejszy może być prąd strumieniowy. Dlatego zimą, gdy różnice te są największe, jet stream zwykle przyspiesza i przesuwa się bardziej na południe. Latem natomiast słabnie i przemieszcza się ku wyższym szerokościom geograficznym. Warto podkreślić, że prąd strumieniowy nie jest stałą, sztywną strukturą. Jego przebieg zmienia się dynamicznie pod wpływem procesów synoptycznych, interakcji z układami niżowymi oraz zjawisk takich jak El Niño–Southern Oscillation (ENSO). W efekcie raz tworzy szerokie, łagodne fale, …

prad-strumieniowy-9e1bf75.jpg
width: 1440
height: 1200

Ryś pracz? Niezwykłe nagranie z Hiszpanii. Tego u drapieżników jeszcze nie widziano
type: item
date: 2026-03-31T06:46:45.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: hiszpania
subject: obserwacje
subject: rysie
subject: zachowania
description: Fotopułapki w Hiszpanii zarejestrowały zdumiewające zachowanie u rysia iberyjskiego. Samice po polowaniu postanowiły… namoczyć swoje ofiary w wodzie. Tego typu zachowania są częste u wielu zwierząt, ale nigdy wcześniej nie widziano niczego podobnego u drapieżnika.
encoded: Odkrycia dokonywane dzięki nowoczesnej technologii, takiej jak drony czy fotopułapki, regularnie dostarczają nam dowodów na to, jak mało wciąż wiemy o życiu dzikich zwierząt. Najnowsze doniesienia z Hiszpanii, opublikowane w czasopiśmie „Ecology”, opisują fenomen, który wprawił naukowców w osłupienie. Po raz pierwszy w historii udokumentowano u rysiów iberyjskich (Lynx pardinus) celowe zanurzanie upolowanej zdobyczy w wodzie przed jej spożyciem. Rysiowe „panie domu” w hiszpańskich górach Choć mycie jedzenia kojarzy nam się głównie z szopami praczami, zachowanie to jest dość częste i typowe dla gatunków wszystkożernych lub roślinożernych, spożywających owoce. Jednak u mięsożerców regułą jest konsumpcja ofiary niemal natychmiast po zabiciu, ewentualnie jej ukrycie na później. Tymczasem kamery w Górach Toledańskich w środkowej Hiszpanii zarejestrowały samice rysiów iberyjskich, które fundowały swoim ofiarom (królikom europejskim) „kąpiel” w korytach z wodą. Od 2020 roku naukowcy zaobserwowali aż osiem takich incydentów z udziałem pięciu różnych samic. Zjawisko to powtarzało się w odstępach kilku lat u różnych osobników, co wyklucza przypadkowość i sugeruje, że mamy do czynienia z utrwalonym wzorcem behawioralnym, zapewne unikatowym dla tej konkretnej populacji. „Kocia kultura” czy racjonalne działanie? Największą zagadką pozostaje cel tego działania. Badacze wykluczyli wpływ warunków atmosferycznych – namaczanie królika nie było skorelowane z falami upałów ani suszą, więc nie chodzi o chłodzenie mięsa. Kluczem do rozwiązania tej zagadki może być struktura społeczna i pokrewieństwo. Wszystkie samice wykazujące to zachowanie zamieszkiwały sąsiadujące terytoria lub były ze sobą spokrewnione (np. matki i córki). To prowadzi do fascynującej hipotezy o istnieniu lokalnej „kultury” – specyficznej tradycji przekazywanej z pokolenia na pokolenie lub poprzez obserwację sąsiadek. Choć rysie są samotnikami, ich terytoria często się nakładają, co stwarza przestrzeń do nieświadomego…

lynx-soaking-rabbit-l-2ccdcb3.jpg
width: 1200
height: 675

To już pewne: afrykańskie kleszcze przenoszą groźną bakterię, której w Polsce nie było
type: item
date: 2026-03-30T13:59:06.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: badania naukowe
subject: choroby tropikalne
subject: gatunki
subject: kleszcze
subject: migracje
description: „Narodowe kleszczobranie” ujawniło nowe zagrożenie. Cztery przebadane okazy kleszczy afrykańskich z Polski zawierały egzotyczne bakterie chorobotwórcze. Naukowcy apelują o ostrożność – pogoda tej wiosny sprzyja szybkiemu rozmnażaniu kleszczy.
encoded: Niewystępujące wcześniej w Polsce egzotyczne kleszcze Hyalomma stwierdzono u nas już wiosną 2024 roku. Kluczowa w ich rozpoznaniu okazała się akcja „narodowe kleszczobranie”. Każdy może w niej wziąć udział i przesłać znalezione przez siebie kleszcze do badań w Zakładzie Eko-Epidemiologii Chorób Pasożytniczych na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Akcja szybko stała się popularna i ułatwia naukowcom oszacowanie „pochodu” kleszczy afrykańskich po Polsce. Właśnie ogłoszono wyniki badań czterech osobników. Okazuje się, że przenoszą groźny patogen. Wyniki badań kleszczy afrykańskich Badacze z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Anny Bajer potwierdzili, że kleszcze z rodzaju Hyalomma regularnie pojawiają się w różnych regionach kraju, w tym w Wielkopolsce i na Śląsku. Przebadano cztery osobniki i we wszystkich wykryto bakterie Rickettsia aeschlimannii. Jest to patogen wywołujący riketsjozy z grupy gorączek plamistych, który wcześniej nie był notowany na terenie naszego kraju. – Zakażenie może objawiać się wysoką gorączką, silnym osłabieniem, bólami mięśni oraz charakterystyczną zmianą skórną w miejscu ukłucia. Ten gatunek bakterii jest ściśle związany z kleszczami z rodzaju Hyalomma, więc jest nowym patogenem, po raz pierwszy zanotowanym na terenie naszego kraju – wyjaśniła w rozmowie z PAP Wiktoria Romanek, doktorantka zajmująca się projektem „narodowe kleszczobranie”. Póki co nie stwierdzono obecności śmiertelnie groźnego wirusa krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej. Jednak potwierdzenie obecności R. aeschlimannii to sygnał do zachowania wyjątkowej ostrożności. Pamiętajmy, że to już kolejna choroba przenoszona przez kleszcze w Polsce, po boreliozie i kleszczowym zapaleniu mózgu. Czym charakteryzują się Hyalomma? Kleszcze z rodzaju Hyalomma są wyjątkowo duże – po napiciu się krwi mogą osiągnąć nawet 2 cm długości. Są też szybsze niż krajowe kleszcze i potrafią podążać za swoją ofiarą na dystansie nawet kilkuset metrów. Ich g…

kleszcz-afrykanski-d2e38c5.jpg
width: 4000
height: 2896

Apokaliptyczne niebo nad Australią. Krwistoczerwony kolor zdumiał mieszkańców kontynentu
type: item
date: 2026-03-30T13:15:15.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: australia
subject: burza piaskowa
subject: cyklon
subject: niebo
description: Nagrania z Australii Zachodniej obiegły media na całym świecie – niebo przybrało intensywnie czerwony, niemal nienaturalny kolor, który wielu internautów określało jako „apokaliptyczny”. Zdjęcia i filmy z tego zjawiska wywołały ogromne poruszenie i lawinę komentarzy w sieci. Co tak naprawdę wydarzyło się nad Australią?
encoded: Spektakularne obrazy czerwonego nieba nad Australią Zachodnią pojawiły się tuż przed nadejściem tropikalnego cyklonu Narelle, który uderzył w region z silnym wiatrem i intensywnymi opadami. Mieszkańcy m.in. Shark Bay obserwowali niezwykłe zjawisko atmosferyczne, gdy powietrze wypełniła gęsta warstwa pyłu, a niebo rozświetliły intensywne odcienie pomarańczu i czerwieni. Cyklon kilkukrotnie docierał do lądu, przynosząc dynamiczne zmiany pogody, jednak to właśnie niecodzienny wygląd nieba przyciągnął największą uwagę. Skąd wzięły się te niezwykłe kolory i czy rzeczywiście było się czego obawiać? Dlaczego niebo nad Australią zrobiło się czerwone? Świadkowie opisują zjawisko Niezwykłe zjawisko, które rozegrało się 27 marca nad Australią Zachodnią, szczególnie w rejonie Shark Bay, zaskoczyło zarówno mieszkańców, jak i obserwatorów na całym świecie. W miarę zbliżania się cyklonu powietrze zaczęło wypełniać się gęstym pyłem unoszonym przez silne podmuchy wiatru, co zmieniało kolor nieba z jasnopomarańczowego na intensywnie czerwony. Relacje świadków wskazują, że proces ten następował stopniowo – najpierw pojawiła się delikatna poświata, która z czasem przybrała bardziej nasycony odcień. – Niebo robiło się coraz bardziej pomarańczowe w miarę upływu popołudnia, aż w końcu wyszliśmy na zewnątrz i zobaczyliśmy ten niezwykły kolor – relacjonowała Kerrie Shepherd z Shark Bay Caravan Park, podkreślając, że nigdy wcześniej nie widziała podobnego zjawiska. Warunki atmosferyczne były przy tym wyjątkowo trudne – unoszący się pył był wyraźnie odczuwalny, ograniczał widoczność i dostawał się do oczu oraz dróg oddechowych. Jak opisywali mieszkańcy, drobiny były obecne niemal wszędzie, co potęgowało wrażenie obcowania z czymś niecodziennym. – Pył był wyczuwalny w ustach i gardle, czuć go było nawet między zębami i w oczach – wspominała Shepherd w rozmowie z Australian Broadcasting Corporation (ABC). Choć w innych częściach regionu zjawisko przybrało łagodniejszą formę, a niebo miało racze…

zdj-51-af7b873.jpg
width: 5120
height: 3410

Bieszczadzkie żubry rosną w siłę. Rekordowe wyniki marcowego spisu zwiastują potężne wyzwania
type: item
date: 2026-03-30T11:01:50.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: bieszczady
subject: lasy
subject: województwo podkarpackie
subject: żubr
description: Podczas marcowego liczenia żubrów w bieszczadzkich nadleśnictwach udało się naliczyć 940 ogromnych ssaków. Tegoroczny wynik stanowi znaczącą poprawę względem ubiegłorocznego pomiaru – wtedy naliczono o 100 osobników mniej. Jednak nie powinniśmy wyłącznie się cieszyć: naukowcy tłumaczą, jakie negatywne skutki może nieść za sobą tak duży wzrost populacji.
encoded: Luty przyniósł historyczne wieści z polskiej części Puszczy Białowieskiej, gdzie populacja żubrów osiągnęła poziom 1176 osobników. Ten imponujący wynik to m.in. efekt udanych migracji zwierząt pomiędzy puszczami Białowieską a Knyszyńską. Powody do świętowania mają również leśnicy z Podkarpacia – bieszczadzka populacja zwiększyła się w ciągu roku o kolejne 100 sztuk. Eksperci studzą jednak entuzjazm, przypominając, że tak dynamiczny wzrost wymaga czujności i monitorowania zagrożeń ekologicznych oraz zdrowotnych. Dokładność bieszczadzkiego spisu Na pierwszy rzut oka dziwić może dokładność, z jaką przeprowadzony został spis. Precyzyjna liczba policzonych osobników jest jednak wynikiem jednodniowej akcji liczenia, która odbywa się we wszystkich jednostkach leśnych (nawet tych zarządzanych przez podmioty prywatne). Finał ten poprzedzają wielodniowe obserwacje stad. Dzięki tak dokładnemu przygotowaniu leśnicy doskonale znają strukturę grup, co pozwala wyeliminować ryzyko dwukrotnego policzenia tych samych osobników. Ile żubrów żyje w Bieszczadach? Jak podaje Edward Marszałek, rzecznik prasowy Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie, podczas marcowego spisu doliczono się łącznie 940 żubrów. Spośród nich 880 osobników bytuje po stronie polskiej, a 60 po słowackiej. Tytuł największej ostoi gatunku przypadł Nadleśnictwu Baligród, gdzie w 14 stadach odnotowano blisko 400 żubrów. Jednak to w Nadleśnictwie Lutowiska, u podnóża masywu Otryt, zaobserwowano największe pojedyncze stado. Obecna struktura populacji, skupionej w dużych grupach rodzinnych, jest charakterystyczna dla okresu wczesnowiosennego. Już niebawem stada ulegną rozproszeniu – znaczna część osobników uda się w wyższe partie gór, gdzie pod okiem żubrzyc (samica nazywana jest również krową) dorastać będzie kolejne pokolenie. To właśnie dlatego spis przeprowadzany jest w marcu: to ostatni moment, na obserwowanie ssaków w dużych skupiskach. Zagrożenia sukcesu populacyjnego Dynamiczny przyrost na ograniczonym o…

shutterstock1713510985-48072db.jpg
width: 4024
height: 2683

Choć pochodzi z rodziny psowatych, bliżej mu do wydry. Ma błony między palcami i świetnie nurkuje
type: item
date: 2026-03-30T10:15:15.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: dzikie zwierzęta
subject: ssaki
description: Pakożer leśny to jeden z najbardziej niezwykłych drapieżników wśród psowatych. Choć niewielki, bez trudu poluje na większą od siebie zdobycz. Wyróżnia go jednak coś innego – jako jeden z nielicznych gatunków w tej grupie doskonale radzi sobie w wodzie.
encoded: Spis treści: Czym jest pakożer? Jak wygląda pakożer? Gdzie występuje pakożer? Tryb życia pakożera Czym żywi się pakożer? Fauna Ameryki Południowej dosłownie obfituje w niezwykłe gatunki. Majestatyczny kondor, dziwny i niespokrewniony z żadnym innym psowatym pampasowiec grzywiasty czy niepozorna bullet ant, która żądli boleśniej niż jakikolwiek inny owad. Lista osobliwości południowoamerykańskiej przyrody jest znacznie dłuższa. Z całą pewnością nie może zabraknąć na niej pakożera, zwanego leśnym psem. Czym jest pakożer? Pakożer, czyli Speothos, to rodzaj ssaków z rodziny psowatych. Należy do niego jeden występujący współcześnie gatunek – pakożer leśny (Speothos venaticus). Przodek tego zwierzęcia pojawił się w Ameryce Południowej około 2,5 mln lat temu. W 1839 roku Peter Wilhelm Lud prowadził badania w brazylijskich jaskiniach. Na podstawie odkrytych skamieniałości i rysunków naskalnych, duński paleontolog opisał gatunek niedużego drapieżnika, który jego zdaniem mógł być przodkiem współczesnych psów. Naukowiec uznał, że ma do czynienia ze zwierzęciem wymarłym w plejstocenie. Nie miał jednak racji. Współczesny gatunek powstał wskutek specjacji filetycznej ze swojego praprzodka. Badania mitochondrialnego DNA dowiodły, że linia ewolucyjna pakożera leśnego rozeszła się wcześniej niż pozostałych gatunków. Przez długi czas badacze mieli problem z jego klasyfikacją. Wcześniej był zaliczany do podrodziny Simocyoninae, ale niektórzy naukowcy wskazywali na jego pokrewieństwo z majkongiem krabożernym i wilczkiem krótkouchym. Współcześnie zalicza się go do plemienia Canini z zaznaczeniem wyraźnej odrębności genetycznej od pozostałych gatunków. Jak wygląda pakożer? Pakożer leśny nie przypomina pozostałych psowatych. Pod względem pokroju bliżej mu do wydry lub łasicy. Dojrzały osobnik mierzy 30 cm w kłębie i 55–75 cm długości. Długość ogona to 12–15 cm. Masa ciała zamyka się w przedziale od 5 do 7 kg. Tułów pakożera jest krępy i wydłużony, a kończyny – krótkie. Głowa zwierzęcia je…

pakozer-lesny-30b67bf.jpg
width: 5565
height: 4166

Rekiny na „bombie”. Przechodzą pozytywnie testy na narkotyki i kofeinę
type: item
date: 2026-03-30T08:44:03.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: kofeina
subject: kokaina
subject: narkotyki
subject: oceany
subject: rekiny
subject: zanieczyszczenie
description: Rekiny pod wpływem kokainy? To brzmi jak przepis na absurdalny horror. Niestety, to nasza ziemska rzeczywistość. U drapieżnych ryb żyjących w rajskich wodach Bahamów wykryto obecność narkotyków, leków i kofeiny. To nie oznacza jednak, że rekiny zmieniły styl życia na „imprezowy” – to my zmuszamy je do udziału w niebezpiecznym eksperymencie chemicznym.
encoded: Wody wokół Eleuthery – uznawanej za jedną z najbardziej odległych wysp Bahamów – stały się obiektem badań, które wywołały poruszenie w świecie nauki. Międzynarodowy zespół badaczy przeanalizował krew drapieżników odławianych w rejonach popularnych wśród nurków oraz na trasach wielkich statków wycieczkowych. Zaskakująca „impreza” w oceanie. Co pływa w rekinach? Wyniki są alarmujące: na 85 przebadanych osobników u aż 28 wykryto obecność substancji psychoaktywnych lub farmakologicznych. Najczęściej pojawiała się kofeina, ale u dwóch drapieżników potwierdzono obecność kokainy. Co więcej, w krwiobiegu rekinów krążyły pozostałości leków przeciwbólowych, takich jak acetaminophen oraz diclofenac. To pierwszy raz, gdy te substancje zidentyfikowano u rekinów nie tyle na Bahamach, co gdziekolwiek na świecie. Skąd kokaina we krwi rekinów? Wyniki nie sugerują więc „zmiany zachowań” zwierząt – jakkolwiek informacje o rekinach na bombie nie budziłyby wyobraźni – lecz raczej to, że rekiny znalazły się na styku dzikiej przyrody i coraz silniejszego śladu pozostawianego przez człowieka. Odpowiedź na pytanie o pochodzenie kokainy jest prosta i bolesna: to efekt niewydolności systemów oczyszczania ścieków oraz ogromnej skali turystyki. Substancje, które przyjmujemy, nie znikają magicznie po ich zażyciu. Trafiają do kanalizacji, a stamtąd – często w niemal niezmienionej formie – bezpośrednio do ekosystemów morskich. W przypadku Bahamów kluczowym czynnikiem są statki wycieczkowe, które działają jak pływające miasta. Generują one ogromne ilości ścieków, które – mimo filtracji – wciąż niosą ze sobą chemiczny ślad ludzkiej cywilizacji. Pojawia się hipoteza, że rekiny mogły naruszyć paczki z kokainą, które trafiły do wody – w końcu drapieżniki morskie eksplorują obiekty poprzez dotyk i ugryzienie. Najbardziej prawdopodobne są jednak bezpośrednie zanieczyszczenia lub spożywanie ryb, które napiły się skażonej wody. Czym są CEC i dlaczego powinniśmy się ich bać? Substancje znalezione w rekinach…

GettyImages-91957378-f31a38c.jpg
width: 4950
height: 3512

Pamiętasz ten wulkan? Eyjafjallajökull 15 lat temu zatrzymał świat. Czy znów może wybuchnąć?
type: item
date: 2026-03-29T09:27:45.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: islandia
subject: loty samolotem
subject: pył wulkaniczny
subject: wulkany
description: Eyjafjallajökull to jedno z tych miejsc na mapie świata, których nazwa sama w sobie stanowi wyzwanie, a jednocześnie kryje historię, która potrafi zatrzymać globalny ruch lotniczy i przyciągnąć uwagę milionów ludzi. To nie tylko islandzki wulkan, lecz także symbol potęgi natury w epoce nowoczesnych technologii. Jego erupcja w 2010 roku pokazała, jak ściśle powiązany jest współczesny świat i jak jedno zjawisko geologiczne może wpłynąć na życie całego kontynentu.
encoded: Spis treści: Geologia wulkanu Erupcje wulkanu Eyjafjallajökull Czy wulkan Eyjafjallajökull jest nadal aktywny? Wulkan Eyjafjallajökull znajduje się w południowej części Islandii. Leży około 150 kilometrów od Reykjavíku, w sąsiedztwie innych znanych systemów wulkanicznych, w tym Katli. Jego charakterystyczną cechą jest to, że w całości ukryty jest pod lodowcem o tej samej nazwie. Gdy dochodzi do erupcji podlodowcowej, topniejący lód generuje dodatkowe ilości wody, co może prowadzić do powstawania gwałtownych powodzi glacjalnych, tzw. jökulhlaup. Islandia jako całość jest jednym z najbardziej aktywnych wulkanicznie obszarów na Ziemi. Leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, czyli granicy rozchodzących się płyt tektonicznych – północnoamerykańskiej i eurazjatyckiej. To właśnie ich powolne odsuwanie się od siebie powoduje powstawanie szczelin, przez które magma może wydostawać się na powierzchnię. Eyjafjallajökull jest jednym z wulkanów powstałych w wyniku tego procesu. Sam masyw wznosi się na wysokość 1666 metrów nad poziomem morza. Choć nie jest najwyższym wulkanem Islandii, jego położenie pod lodowcem sprawia, że erupcje mają specyficzny, często gwałtowny charakter. Kontakt gorącej magmy z lodem i wodą prowadzi do intensywnych eksplozji pary wodnej, co zwiększa siłę wybuchów. Geologia wulkanu Eyjafjallajökull, którego wiek badacze określają na 800 000 lat, jest wulkanem warstwowym (stratowulkanem). Tego typu konstrukcja powstaje w wyniku kolejnych erupcji, które nie mają jednorodnego charakteru – część z nich jest efuzyjna (spokojny wypływ lawy), inne natomiast mają charakter eksplozywny. Pod lodowcem znajduje się kaldera, czyli zagłębienie powstałe w wyniku zapadnięcia się komory magmowej po jednej z wcześniejszych erupcji. Eyjafjallajökull jest zasilany przez komorę magmową, posiada otwory wentylacyjne i sieć szczelin, którymi magma może wydostawać się na powierzchnię. Warto podkreślić, że Eyjafjallajökull jest częścią większego systemu tektonicznego. W przeszłości obser…

Eyjafjallajokull-f98ee33.jpg
width: 1800
height: 1200

Uznano go za wymarłego, ale powrócił. Poznaj kanguroszczura – niezwykłego „ogrodnika” Australii
type: item
date: 2026-03-29T08:02:20.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: australia
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona zwierząt
subject: ssaki
description: Kanguroszczur to jedno z mniej znanych, a jednocześnie najbardziej intrygujących zwierząt Australii. Przez dekady wiele jego populacji zniknęło z mapy kontynentu, a jeden z gatunków uznano nawet za wymarły, zanim ponownie odkryto go pod koniec XX wieku. Dziś kanguroszczury są symbolem kruchości australijskich ekosystemów i przykładem tego, jak szybko zmiany środowiskowe mogą wpłynąć na los całej grupy ssaków.
encoded: Spis treści: Występowanie i tryb życia Gatunki należące do rodzaju kanguroszczurów Zagrożenia i status ochrony Kanguroszczur to potoczna nazwa przedstawicieli rodzaju Potorous, należącego do rodziny Potoroidae w obrębie torbaczy. Został on opisany naukowo w 1804 roku, a jego nazewnictwo było przedmiotem sporów taksonomicznych w XIX wieku. Rodzaj ten obejmuje cztery gatunki, z których trzy żyją współcześnie, a jeden uznawany jest za wymarły. Są to niewielkie torbacze o zwartej sylwetce, stosunkowo długich tylnych kończynach i ogonie pełniącym funkcję stabilizującą podczas poruszania się skokami. Ich masa ciała zależy od gatunku i waha się od 0,66 kg w przypadku kanguroszczurów myszatych do nawet 2,2 kg w przypadku kanguroszczurów długonogich. Charakterystyczną cechą kanguroszczurów jest budowa czaszki i uzębienia. Współczesne gatunki mają wydłużoną i wąską czaszkę, natomiast forma wymarła wyróżniała się szerszym, spłaszczonym profilem. Silnie rozwinięte kły oraz wyspecjalizowane przedtrzonowce pozwalają im skutecznie przetwarzać pokarm roślinny i grzybowy. Występowanie i tryb życia Kanguroszczur występuje wyłącznie w Australii. Współczesne populacje są rozproszone i zajmują ograniczone obszary południowo-wschodniej oraz południowo-zachodniej części kontynentu, a także Tasmanii. Dawniej zasięg rodzaju był znacznie szerszy, jednak presja środowiskowa i działalność człowieka doprowadziły do jego drastycznego zmniejszenia. Środowiskiem życia kanguroszczurów są przede wszystkim lasy i zarośla. Najchętniej bytują w leśnym poszyciu. Zwierzęta te prowadzą głównie nocny tryb życia. W ciągu dnia ukrywają się, a po zmroku wyruszają na poszukiwanie pokarmu. Ich dieta opiera się w dużej mierze na grzybach, korzonkach, trawach i larwach. Kanguroszczury wykorzystują silnie rozwinięty węch. Po zlokalizowaniu potencjalnego źródła pożywienia kopią w celu wydobycia pokarmu. W ten sposób przyczyniają się do rozprzestrzeniania zarodników grzybów i odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu …

kanguroszczur-77141f3.jpg
width: 1800
height: 1200

Delfiny są bardzo inteligentne. Niestety, ludzie wciąż na nie polują i zmuszają je do niewolniczej pracy
type: item
date: 2026-03-28T09:46:13.000Z
creator: Edwin Radzikowski
subject: Przyroda
subject: delfiny
subject: japonia
subject: ochrona zwierząt
subject: polowanie
description: Delfiny są zabijane na mięso w Japonii i zamykane w delfinariach na całym świecie. Film dokumentalny „Reiwa” pokazuje ten nieludzki proceder.
encoded: Reiwa (jap. 令和) to nazwa ery panowania cesarza Japonii Naruhito, obowiązująca od 1 maja 2019 r. Rząd Japonii poinformował, że oficjalne tłumaczenie nazwy nowej ery w języku angielskim brzmi „Beautiful Harmony”, czyli „Piękna Harmonia”. „Reiwa” to również tytuł filmu dokumentalnego, który wyprodukowaliśmy wraz z Katarzyną Kozak. Porusza on temat polowań na delfiny w Japonii, procederu handlu dzikimi zwierzętami – Wild Life Trade – oraz zamykania delfinów w niewoli, w wodnych parkach rozrywki, delfinariach, oceanariach i innych miejscach tego typu. Film jest dostępny na YouTube. Delfiny są zagrożone – także w Polsce Delfiny to ruchliwe ssaki, jedne ze szczytowych oceanicznych drapieżników. Badania naukowe wykazały, że te zwierzęta są samoświadome, posiadające bardzo mocno rozwinięty system nerwowy, przejawiają wiele umiejętności kognitywnych. Ich życie społeczne jest bardzo rozbudowane, są emocjonalne. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku miał miejsce boom na delfinaria. Przyczyniła się do tego głównie popkultura, a naturalna, „uśmiechnięta” fizjonomia delfina zaczęła stać się jego przekleństwem. View oEmbed on the source website Dlaczego w Polsce zajęliśmy się delfinami? Przeciwstawiamy się jakiejkolwiek formie przemocy i eksploatacji zwierząt, tym bardziej w cyrkach – bo tym są tak naprawdę delfinaria. Choć w Polsce nie ma delfinariów – Polacy korzystają z tego typu „rozrywki” np. podczas wakacyjnych wyjazdów do Turcji, Egiptu, Dubaju i innych miejsc, które kupują delfiny z japońskiego miasta Taiji. Ruch turystyczny, dla którego delfiny są magnesem, przynosi krociowe zyski. Pojedynczy, wytresowany delfin butlonos może być wart od 100 tys. do 1,5 miliona dolarów. Cena zależy głównie od stopnia wytresowania delfina, od tego, jak się z nim „pracuje”, od jego charakteru. Poprzez różne programy kontaktu z widzami, pokazy, sesje pływania, karmienia, możliwość robienia sobie zdjęć z delfinem, generuje on dla morskiego parku roczny przychód ponad 1 miliona dolarów. Właścicie…

delfiny-2-6d584af.jpg
width: 2250
height: 1500

Koniec rzek, jakie znamy. Dramatyczny raport ONZ o populacjach ryb słodkowodnych
type: item
date: 2026-03-27T11:38:06.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: katastrofy ekologiczne
subject: ryby
subject: ryby jesiotrowate
subject: rzeki
description: Poznaliśmy brutalną prawdę o stanie światowych rzek. Tamy, zanieczyszczenia i zmiany klimatu sprawiły, że ryby słodkowodne to dziś najbardziej zagrożone kręgowce na Ziemi.
encoded: Ryby słodkowodne to jedne z najbardziej zagrożonych kręgowców. Gatunki migrujące znajdują się obecnie w fazie gwałtownego spadku liczebności, który zagraża stabilności ekosystemów rzecznych oraz bytowi milionów ludzi. Najnowszy raport „Global Assessment of Migratory Freshwater Fishes”, przygotowany dla Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (CMS), rzuca światło na krytyczną sytuację setek gatunków zależnych od swobodnego przemieszczania się wzdłuż rzek całego świata. Dokument ten opiera się na analizie blisko 15 000 gatunków z Czerwonej Listy IUCN, co pozwala na precyzyjne zidentyfikowanie ryb wymagających natychmiastowej ochrony. Obecnie na listach CMS znajdują się 23 gatunki ryb słodkowodnych, jednak szczegółowa analiza wskazuje, że powinny one objąć aż 325 kolejnych. Przyczyny gwałtownego spadku populacji ryb migrujących Od 1970 roku liczebność populacji migrujących ryb słodkowodnych spadła o zawrotne 81%. Głównym zagrożeniem jest fragmentacja siedlisk, spowodowana między innymi budową zapór, które skutecznie blokują trasy migracji do tarlisk oraz żerowisk. Degradacja siedlisk poprzez wylesianie, regulację koryt oraz wydobycie surowców niszczy naturalne miejsca rozrodu, a zanieczyszczenia systematycznie pogarszają jakość wody w całych dorzeczach. Nadmierna eksploatacja, w tym kłusownictwo ukierunkowane na pozyskanie kawioru, drastycznie redukuje liczbę dorosłych osobników niektórych gatunków. Zmiana klimatu dodatkowo przekształca rzeki, prowadząc do rozregulowania cykli życiowych ryb. Ponieważ problem dotyczy rzek jako nierozerwalnej całości, ochrona prowadzona wyłącznie w obrębie jednego państwa jest dalece niewystarczająca. Gatunki na krawędzi wyginięcia i priorytety ochronne Jesiotrokształtne to obecnie najbardziej zagrożona grupa ryb. Większość należących do niej gatunków posiada status krytycznie zagrożonych. Symbolem tego kryzysu stał się wiosłonos chiński, który w 2022 roku został oficjalnie uznany za gatunek wymarły. Równie dramatycznie…

ryby-slodkowodne-spadek-populacji-f55289d.jpg
width: 7659
height: 4308

Zmiana czasu na letni już w ten weekend. Kto ją wymyślił i kiedy przestawimy zegarki po raz ostatni?
type: item
date: 2026-03-27T11:05:15.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Przyroda
subject: czas
subject: zegar biologiczny
description: Już niedługo po raz kolejny przestawimy zegarki, przechodząc z czasu zimowego na letni. Choć zmiana ta towarzyszy nam od dekad, wciąż powracają pytania o jej zasadność i wpływ na nasze zdrowie.
encoded: W tym artykule: Kto wymyślił zmianę czasu? Od kiedy zmieniamy czas w Polsce? Zmiana czasu – który czas był pierwszy? Letni czy zimowy? Zmiana czasu – kiedy ostatni raz przestawimy zegarki? Zmiana czasu – ciekawostki Kto wymyślił zmianę czasu? Zaczęło się w Niemczech. 30 kwietnia 1916 roku obywatele II Rzeszy pierwsi na świecie przesunęli zegarki o godzinę do przodu. To nie Niemcy jednak wpadli na pomysł sezonowej zmiany czasu. Pierwszy na ten pomysł wpadł amerykański uczony i polityk Benjamin Franklin. Ten sam, który uważany jest za wynalazcę piorunochronu, a jednocześnie współautor Konstytucji USA. Franklin zauważył, że gdyby ludzie wstawali i kładli się spać wcześniej, zyskałaby na tym gospodarka. Tym tropem poszedł Brytyjczyk William Willet. Był tak przekonany o genialności pomysłu, że z własnych funduszy w 1907 r. opublikował broszurkę „The Waste of Daylight" („Marnowanie światła dziennego"). W opracowaniu wyliczył, że gdyby w okresie letnim przestawić zegary o 80 minut, można byłoby zaoszczędzić na oświetleniu kilka milionów funtów. Rząd brytyjski do wyliczeń Willeta podchodził sceptycznie. Tematem zainteresowali się natomiast Niemcy, którzy jako pierwsi w Europie zdecydowali się na inny czas letni i zimowy. W ich ślady poszły kolejne europejskie państwa, a wraz z nimi Amerykanie, którzy 19 marca 1918 roku ogłosili obowiązek stosowania czasu letniego na czas wojny. Strategiczna decyzja miała dać oszczędność ogromnych ilości paliwa wykorzystywanego do produkcji energii elektrycznej. Od kiedy zmieniamy czas w Polsce? W naszym kraju pierwsze próby wprowadzenia zmiany czasu czyniono jeszcze w pierwszej połowie XX wieku. Jednak dopiero od 1977 nieprzerwanie przestawiamy zegarki każdej wiosny i jesieni. Dziś czas letni obowiązuje w prawie 70 krajach świata. Od roku 2000 w całej Unii Europejskiej czas letni zaczyna się w ostatnią niedzielę marca, a kończy w ostatnią niedzielę października. Zmiana czasu – który czas był pierwszy? Letni czy zimowy? Po raz pierwszy zmien…

zmiana-czasu-f9306d9.jpg
width: 6000
height: 4000

Uratowali humbaka uwięzionego na Bałtyku. Pływające koparki otworzyły drogę do wolności
type: item
date: 2026-03-27T10:11:20.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: akcja ratunkowa
subject: morze bałtyckie
subject: wieloryby
description: Od poniedziałku mieszkańcy wybrzeża Morza Bałtyckiego z zapartym tchem śledzili losy humbaka, który utknął na mieliźnie w Timmendorfer Strand w Niemczech. Ogromny ssak, który szybko zyskał sympatię mieszkańców i stał się symbolem walki o przetrwanie, odzyskał wolność dzięki bezprecedensowej akcji ratunkowej z użyciem ciężkiego sprzętu.
encoded: Kilkudniowa akcja pomocy humbakowi okazała się sukcesem, bo w nocy z czwartku na piątek (26/27 marca) wieloryb uwolnił się z mielizny i wpłynął z powrotem do Morza Bałtyckiego. Jak donoszą eksperci, nadal znajduje się jednak w wodach Zatoki Lubeckiej, której z jakiegoś powodu nie chce opuścić. Operacja „Kanał”. Koparki na ratunek Zwierzę zostało odkryte w poniedziałkowy wieczór (23.03) po zgłoszeniach o nietypowych odgłosach dobiegających z okolic plaży Niendorf. Aby pomóc morskiemu ssakowi ważącemu około 15 ton, na miejsce sprowadzono specjalistyczne pływające koparki. Ich zadaniem było wykopanie przed głową humbaka kanału o długości 50 metrów, który pozwoliłby mu wpłynąć na głębszą wodę. Praca w wietrznych warunkach Bałtyku była ekstremalnie trudna. W akcji brał udział biolog morski Robert Marc Lehmann, który nurkował przy wielorybie, wskazując operatorom maszyn dokładne miejsce wykopu. – Ma otwarte oczy, wydaje dźwięki, ale jest niesamowicie niepewny i przestraszony – relacjonował Lehmann. Zwierzę jest też bardzo duże, co utrudnia pracę: ma od 12 do 15 m. Najprawdopodobniej jest to młody samiec. Bałtyk to pułapka dla wielorybów Dla humbaków, które naturalnie zamieszkują północny Atlantyk czy Pacyfik, Bałtyk jest środowiskiem nieprzyjaznym. Uratowany osobnik ma poważnie uszkodzoną skórę, co jest wynikiem niskiego zasolenia naszej wody oraz ataków ptaków morskich. Dodatkowo z pyska zwierzęcia zwisała fragment siatki, co mogło utrudniać mu żerowanie. Eksperci podkreślają, że humbaki często trafiają do Bałtyku, podążając za ławicami śledzi, ale płytki i głośny akwen (hałas statków) szybko je dezorientuje. Nocny przełom. Mielizna na Zatoce Lubeckiej jest pusta Przez wiele godzin humbak leżał bezruchu, a ratownicy obawiali się najgorszego. Jednak w czwartek po godzinie 19:00 ssak zaczął walczyć – przemieścił się o pierwsze 20 metrów w stronę otwartego morza. Ostatecznie, w nocy z czwartku na piątek, wieloryb zdołał wpłynąć do Zatoki Lubeckiej. Obecnie humbak jest pod s…

FABRIC-KOLAZ-32-96-b301722.jpg
width: 2700
height: 1800

Kolibry i pszczoły też spożywają alkohol. Krążą wśród nas pijane zapylacze?
type: item
date: 2026-03-27T08:38:24.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: alkohole
subject: kwiaty
subject: pszczoły
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Wyobraź sobie, że każdy kwiatek w twoim ogrodzie to miniaturowy bar serwujący drinki z „wkładką”. Choć nektar kojarzy się nam z czystą słodyczą, natura ma swoje drugie, nieco bardziej procentowe oblicze. Nowe badania rzucają światło na cichy skandal w świecie zapylaczy, w którym kolibry i pszczoły regularnie zaglądają do kieliszków… tworzonych przez samą przyrodę. Jak sobie radzą?
encoded: Kwiaty nie są sterylne. Gdy tylko zapylacz przeniesie na aparacie gębowym drożdże lub bakterie do wnętrza kielicha, zaczyna się magia – a raczej mikrofermentacja. Wystarczy odrobina ciepła i cukru, by nektar wzbogacił się o etanol. To nie jest celowe działanie rośliny, lecz wynik tętniącego życia mikrobiologicznego, które sprawia, że dwa identyczne kwiaty mogą smakować zupełnie inaczej. Pszczoły, kolibry i inne zapylacze nie mają łatwo – muszą sobie jakoś radzić z byciem „na bombie”. Kolibry na rauszu: życie na mikrodawkach W marcu 2026 roku naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkley ogłosili sensacyjne wyniki swoich badań: wykryli etanol w nektarze niemal wszystkich badanych gatunków roślin (26 na 29). To kluczowa informacja dla małego kolibra – a raczej byłaby, gdyby umiał czytać. Te „żywe klejnoty” potrafią zjeść dziennie nawet 150% masy swojego własnego ciała. Przy takiej skali żerowania, nawet śladowe ilości alkoholu sumują się w realną dawkę dzienną, porównywalną do jednego drinka u człowieka. Dlaczego więc nie spadają z nieba? Ponieważ kolibry to „małe piece” ewolucji. Ich ekstremalnie szybki metabolizm przepala alkohol, zanim ten zdąży wywołać stan upojenia. Pszczoły: czy alkohol zmienia ich wybory? W przypadku pszczół sprawa jest bardziej subtelna. Tutaj etanol nie działa jak „bilet do zabawy”, ale jako subtelny bodziec chemiczny. Nawet mikrodawki alkoholu mogą wpływać na to, jak pszczoła zapamiętuje zapach kwiatu lub jak ocenia ryzyko dalszego lotu. Zdaje się, że pszczoły „lubią” jego niewielkie ilości. W przypadku pszczół alkohol uderza w to, co mają najcenniejszego: ich niezwykłe zdolności poznawcze. Życie robotnicy opiera się na precyzyjnym uczeniu się zapachów, kojarzeniu ich z nagrodą oraz mistrzowskiej orientacji w terenie. Badania laboratoryjne sugerują, że nawet śladowe ilości etanolu mogą wpływać na te procesy. Dla pszczoły kropelka alkoholu w nektarze to nie kwestia „zawrotów głowy”, ale przesunięcia progu decyzyjnego. Zainfekowana mikrob…

GettyImages-2234950545-1e9a7fe-rotated.jpg
width: 5139
height: 3428

Szympans Ayumu marzy, by być perkusistą. Gra, śpiewa i zmienia nasze spojrzenie na historię muzyki
type: item
date: 2026-03-26T14:33:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: małpy
subject: muzyka
subject: szympansy
subject: zwierzęta
description: Szympans Ayumu, znany dotąd światu jako geniusz pamięci, znów zaskoczył naukowców. Rezydent Uniwersytetu w Kioto udowodnił, że granica między ludzką a zwierzęcą kulturą jest jeszcze cieńsza niż sądziliśmy. W 2023 roku ten 26-letni samiec zaczął regularnie koncertować, wykorzystując do tego celu… elementy infrastruktury swojego wybiegu. Do 2025 roku dał 89 wokalno-instrumentalnych występów, stając się coraz lepszym muzykiem.
encoded: Przełom nastąpił w lutym 2023 roku, gdy Ayumu spontanicznie zerwał deski z chodnika i zaczął używać ich jako narzędzi perkusyjnych. Co istotne, nie był to chaos – szympans wydawał złożone i ustrukturyzowane dźwięki, które naukowcy porównują do pierwotnego śpiewu. Do 2025 roku badacze udokumentowali aż 89 takich „występów”, zauważając, że technika Ayumu staje się coraz bardziej wyrafinowana. Najciekawszy dla naukowców z EHUB (Center for the Evolutionary Origins of Human Behavior) jest fakt, że Ayumu łączył kilka warstw rytmu w jedną, spójną całość. Wszystko to działo się w warunkach niewymuszonej aktywności – bez zachęty ze strony opiekunów czy nagród w postaci jedzenia. Dla naukowców najciekawsze było jednak to, że Ayumu łączył kilka warstw rytmu w jeden spójny występ. Co ciekawe, równocześnie wykonywał złożone ekspresje wokalne. Gdzie się tego nauczył? Czy muzykalność mamy w sobie? Niewidzialna historia rytmu Dlaczego obserwacja japońskich naukowócw jest tak ważna? Archeolodzy od lat mierzą się z problemem „niewidzialnych instrumentów”. Pierwsze bębny prawdopodobnie powstawały z drewna i skór – materiałów, które szybko niszczeją i nie zostawiają śladów w zapisie kopalnym. Zachowanie Ayumu pozwala nam zajrzeć przez okno do procesu ewolucji muzyki i zrozumieć, jak nasi przodkowie mogli zacząć eksperymentować z dźwiękiem. To przełom w śledzeniu historii muzyki. Bębnienie u szympansów to nic nowego, ale pojawił się brakujący element Sam fakt bębnienia zwierzęcia nie był w tym przypadku rewelacją. Nowością była kombinacja: narzędzie + rytm + wokalizacja, czyli kilka warstw sygnału jednocześnie. Taki „pakiet” jest interesujący, bo w komunikacji zwierząt łączenie kanałów (ruch, dźwięk narzędzia, głos, mimika) może wzmacniać przekaz i pomagać innym osobnikom go odczytać. To sugeruje, że taki był pierwotny cel muzyki. Na nagraniu poniżej można usłyszeć wyraźny, powtarzalny rytm muzykalnego Ayumu: Jak naukowcy analizowali szympansią „muzykę”? Zespół EHUB przeanalizował nagra…

FABRIC-KOLAZ-32-94-ad69470.jpg
width: 2700
height: 1800

Wielkie badanie Tatr przynosi optymistyczne wieści. Nasze góry odżyły po 100 latach
type: item
date: 2026-03-26T13:03:40.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: rośliny
subject: tatry
subject: tatrzański park narodowy
description: Tatrzańska przyroda kwitnie, a bioróżnorodność w polskich górach jest większa niż wiek temu. Najnowsze badania, oparte na zestawieniu współczesnych danych z notatkami botaników sprzed stu lat, przynoszą ciekawe wnioski: to nie ocieplenie klimatu, lecz powstanie Parku Narodowego i koniec masowego pasterstwa uratowały tatrzański ekosystem.
encoded: Naukowcy z Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, Czeskiej Akademii Nauk oraz Tatrzańskiego Parku Narodowego przeprowadzili kompleksową analizę tatrzańskiej roślinności. Wykorzystali unikatowe źródła sprzed stu lat: dokumentację zbiorowisk leśnych sporządzoną w latach 20. XX wieku przez wybitnych polskich botaników, m.in. Władysława Szafera i Bogumiła Pawłowskiego. Porównując dawne zapisy ze współczesnymi danymi terenowymi badacze odkryli, że bioróżnorodność w Tatrach wyraźnie wzrosła. Co zaskakujące, w analizowanych skupiskach roślin nie widać negatywnego wpływu ocieplenia klimatu. Wzrost różnorodności zamiast termofilizacji Badania przeprowadzone na 56 powierzchniach wykazały, że w ciągu ostatniego stulecia nastąpił rozkwit roślin naczyniowych, szczególnie w niższych partiach Tatr. Wbrew wcześniejszym prognozom, naukowcy nie zaobserwowali procesu termofilizacji, czyli wypierania gatunków zimnolubnych przez te preferujące wyższe temperatury. Zamiast tego odnotowano ekspansję roślin azotolubnych oraz wysokich bylin ziołoroślowych, które do rozwoju wymagają dużej wilgotności podłoża. Skupiska ziołorośli to prawdziwe oazy bioróżnorodności – obficie kwitną, przyciągają zapylacze i stanowią bazę pokarmową dla wielu zwierząt. Do tej grupy należą m.in. kozłek bzowy, tojad mocny oraz ostróżka tatrzańska. Pasterstwo a regeneracja ekosystemu Główną przyczyną pozytywnych zmian nie jest klimat, lecz ustąpienie presji gospodarczej. Kluczowym momentem było zaprzestanie intensywnego wypasu owiec, który w latach 40. XX wieku obejmował nawet 30 tysięcy sztuk. Tak ogromna skala pasterstwa prowadziła do degradacji gleby i niszczenia naturalnej roślinności. Obecna dominacja roślin wilgociolubnych to znak, że tatrzańska przyroda naturalnie się regeneruje. Rola Tatrzańskiego Parku Narodowego Także górskie lasy reglowe powoli odzyskują swój pierwotny charakter. Uwalniają się od skutków XIX-wiecznej gospodarki, kiedy to wycinano buczyny na pot…

przyroda-tatr-badania-d80d180.jpeg
width: 6016
height: 4000

Zmarła ostatnia z triady wielkich przyrodniczek. Żegnamy Biruté Galdikas, która zrozumiała „ludzi lasu”
type: item
date: 2026-03-26T11:39:14.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: ludzie
subject: orangutany
subject: śmierć
subject: zwierzęta
description: Są badania, które zaczynają się od hipotezy na tablicy i takie, które rozpoczyna wejście do dżungli. Historia pracy Biruté Galdikas należy do tej drugiej kategorii. Żegnamy ostatnią z triady wielkich przyrodniczek, która spędziła tysiące godzin z orangutanami w lasach Borneo. Jej zdjęcie trafiło na jedną najbardziej kultowych okładek National Geographic.
encoded: Spis treści: Ostatnia z legendarnych „Trimates” Borneo zmienia perspektywę Orangutan – „człowiek lasu”: trzy historie Galdikas Rehabilitacja osieroconych orangutanów Żegnaj, Biruté Biruté Galdikas, „obrończyni orangutanów”, kanadyjska badaczka pochodzenia litewskiego i specjalistka w dziedzinie prymatologii, zmarła 24 marca 2026 roku po długiej i ciężkiej chorobie. Jej nazwisko stało się częścią opowieści o „Trimates” – trzech badaczkach wielkich małp – ale jej prawdziwy podpis widnieje gdzie indziej: w błocie ścieżek Borneo, w prowizorycznych obozach i godzinach spędzonych na patrzeniu, jak orangutany znikają w zieleni. Wielu mówi, że jako jedyna naprawdę je poznała. Ostatnia z legendarnych „Trimates” Galdikas była częścią słynnej triady badaczek wybranych przez Louisa Leakeya, znanego kenijskiego paleoantropologa brytyjskiego pochodzenia. Podczas gdy Jane Goodall badała szympansy, a Dian Fossey poświęciła się gorylom (i została zamordowana podczas próby ochrony dzikiej przyrody), Galdikas wybrała orangutany. Jej praca nie polegała na szybkich wnioskach, lecz na mozolnych, wieloletnich obserwacjach terenowych, które pozwoliły poznać prawdziwy rytm życia tych samotnych zwierząt, a nie tylko urywki ich zachowań. Było to szczególnie trudne, bo las deszczowy potrafi skutecznie ukryć nawet pomarańczowe futro. Wcześniej człowiek patrzył na wielkie małpy z zewnątrz: szybko, z dystansu, często przez filtr własnych wyobrażeń. Galdikas zbudowała wiedzę z tego, co powtarzalne, mozolne i pozornie nudne: godzin chodzenia, słuchania, wracania o świcie pod to samo drzewo. I dlatego jej historia jest dobra nie tylko dla miłośników przyrody, lecz także dla każdego, kto lubi opowieści o konsekwencji. Borneo zmienia perspektywę Galdikas wyjechała na Borneo w 1971 roku ze swoim ówczesnym mężem, fotografem Rodem Brindamourem. Skupiła się głównie na znanym z bujnej flory rezerwacie Tanjung Puting. Jeszcze nie wiedziała, że z tym miejscem zwiąże całe swoje życie naukowe. Jedna z pierwszy…

FABRIC-KOLAZ-32-93-a4c2ec1.jpg
width: 2700
height: 1800

Przełomowe badanie genetyczne: wiemy, kiedy pies stał się najlepszym przyjacielem człowieka
type: item
date: 2026-03-26T06:56:55.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: europa
subject: genetyka
subject: neolit
subject: paleolit
subject: psy
subject: udomowienie
description: Koniec największego badania genetyki psów w Europie. Międzynarodowy zespół naukowców odkrył, że psy zostały udomowione ponad 14 000 lat temu. Co więcej, czworonogi żyjące w przedrolniczej Europie miały ogromny wpływ na pulę genetyczną zwierząt żyjących później – zarówno w neolicie, jak i w czasach współczesnych. To największa analiza genetyczna szczątków psowatych, jaką kiedykolwiek przeprowadzono.
encoded: Spis treści: Rewolucyjne badanie historii psów Jak odróżniono psy od wilków? Europejskie psy są starsze niż sądziliśmy Czy rolnictwo zmieniło psy? Psy wywodzą się od wilka szarego, a proces ich udomowienia zachodził pod koniec ostatniej epoki lodowcowej. Są tym samym pierwszymi zwierzętami, które zamieszkały z ludźmi – jeszcze przed narodzinami rolnictwa. Do tej pory najstarsze potwierdzone dowody genetyczne datowano na około 10 900 lat temu. Analiza DNA starszych szczątków była niezwykle trudna, a badanie samej morfologii kości często nie pozwalało odróżnić psa od wilka. Dzięki nowym technologiom to się zmieniło. Rewolucyjne badanie historii psów W publikacji na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, zespół badaczy z Instytutu Francisa Cricka, Uniwersytetu Wschodniej Anglii oraz Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka, przedstawił wyniki analizy ogromnego zbioru szczątków. Wykorzystano zaawansowaną technikę hybridisation capture, która pozwala „wyłowić” DNA psowatych nawet z próbek silnie zanieczyszczonych bakteriami. Przeanalizowano DNA z 216 kości, w tym 181 próbek pochodzących sprzed neolitu (przed ok. 10 000 lat temu). Próbki te pochodziły ze stanowisk w całej Europie i jej bliskich okolicach. M.in.: ze Szwajcarii, Niemiec, Francji, Belgii, Holandii, Turcji, Szwecji, Danii i Szkocji. Dzięki temu odkryto psa sprzed 14 200 lat. To jeden z najstarszych potwierdzonych genetycznie osobników. Dołącza on do psa sprzed 15 800 lat z Turcji, zidentyfikowanego w powiązanym badaniu, również opublikowanym właśnie „Nature”. Jak odróżniono psy od wilków? Naukowcy sprawdzili, na ile każda próbka jest podobna do współczesnego psa domowego. Identyfikacja powiodła się w przypadku aż 141 z 216 okazów. Nie zabrakło niespodzianek: szczątki z Belgii sprzed 13 700 lat, wcześniej uznawane za psie ze względu na niewielki rozmiar, okazały się genetycznie wilkiem. Potwierdza to, że tylko analiza DNA daje dziś pewność co do gatunku. Zespół potwierdził również, że tzw. pies z Kess…

badanie-genetyczne-historii-psow-b09495e.jpg
width: 1463
height: 975