Cudem uratowano go od całkowitego wymarcia. Koń Przewalskiego urodził się w ZOO w Warszawie
Warszawskie ZOO świętuje ogromny sukces hodowlany. Na świat przyszedł tam samczyk konia Przewalskiego – gatunku, który jeszcze kilkadziesiąt lat temu całkowicie wymarł w naturze. Imię dla źrebaka może zaproponować każdy – ale musi zaczynać się na literę „S”.
To wydarzenie niezwykle istotne nie tylko dla stołecznego ogrodu, ale i międzynarodowej ochrony przyrody. Koń Przewalskiego to gatunek o wyjątkowym statusie – uznaje się go za ostatniego współcześnie żyjącego dzikiego konia. Historia tego gatunku przypomina, że wspólne, skoordynowane działania mogą uratować nawet najbardziej zagrożone zwierzęta. Jakie imię dla malucha? Wybiorą internauci Warszawskie ZOO świętuje te narodziny w ciekawy sposób: ogłosiło plebiscyt na imię dla źrebaka. Zagłosować może każdy, pod postem na Facebooku. Głosowanie potrwa do 14 lipca, a imię musi zaczynać się na literę „S”. To reguła dla wszystkich zwierząt urodzonych w stołecznym ZOO w 2026 roku. Informacji o dokładnej dacie narodzin, ani o możliwości zobaczenia źrebięcia, póki co nie podano. Na udostępnionych zdjęciach widać dorodnego źrebaka z matką. To kolejny w ostatnich tygodniach sukces w hodowli kopytnych w warszawskim ZOO. Niedawno urodził się tam także samczyk pudu południowego, jednego z najmniejszych jeleni na świecie. Dziki czy nie dziki? Fascynujący koń Przewalskiego Koń przewalskiego wyróżnia się krępą budową ciała oraz charakterystyczną, stojącą grzywą.. Nazwa gatunku upamiętnia badacza Nikołaja Przewalskiego, który w 1879 roku zebrał pierwsze okazy badawcze (oficjalnego opisu naukowego na ich podstawie dokonał Iwan Poliakow w 1881 roku). Co ciekawe, w środowisku naukowym wciąż trwa debata nad tym, czy koń ten jest w pełni dziki, czy też jego przodkowie byli w dalekiej przeszłości udomowieni. Gatunek ocalony z 12 osobników Historia koni Przewalskiego to symbol skutecznej ochrony gatunkowej. Jeszcze w latach 60. XX wieku zwierzęta te uznano za całkowicie wymarłe w swoim naturalnym środowisku. To, że dziś ich populacja się odradza, jest zasługą wieloletniej współpracy ogrodów zoologicznych. Podjęły one trud odtworzenia gatunku z zaledwie 12 ocalałych osobników. Z tego powodu każde nowe narodziny – w tym źrebak z Warszawy – mają dziś ogromne znaczenie dla zachowania różnorodności genetycznej. Jest ona warunkiem koniecznym do odbudowy populacji i jej powrotu na azjatyckie stepy. Teraz populacje koni Przewalskiego żyją na wolności wyłącznie w kilku parkach narodowych, m.in. w Mongolii. Źródła: Warszawskie ZOO, Miasto Stołeczne Warszawa Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Rekordowe upały w Europie Zachodniej. Śmiertelne pożary w Hiszpanii, alerty we Francji i Włoszech
Trzecia tegoroczna fala upałów przynosi Europie tragiczne pożary i temperatury rzędu 45°C. Czy kopuła ciepła dotrze do Polski? Najnowsze prognozy modelu GFS wskazują na mocne uderzenie gorąca.
Europa zachodnia po raz kolejny zmaga się z ekstremalnymi upałami, które w Hiszpanii przyniosły śmiercionośne pożary. Najbardziej dotknięte kraje to znów Hiszpania, Francja i Włochy. Za tę najnowszą anomalię odpowiada także zjawisko kopuły ciepła. Upał wędruje na wschód – w tej chwili modele pogodowe nie są zgodne, czy ta fala dotrze do Polski. Tak jak w przypadku czerwcowej fali, najbardziej prawdopodobne jest to w zachodniej części kraju. Gorąco i tragiczne pożary w Europie zachodniej W Paryżu ogłoszono najwyższy, czerwony alert pogodowy, co zdarza się już po raz drugi w tym roku. Temperatury przekraczają tam 35 stopni Celsjusza. Do Włoch zbliża się trzecia już tego lata fala gorąca, podczas której termometry na Sardynii mogą wskazać od 43 do nawet 45 stopni Celsjusza. Ministerstwo Zdrowia wprowadziło najwyższy, czerwony stopień alarm dla Florencji i Perugii. Ekstremalne warunki panują również w Hiszpanii – w Barcelonie odnotowano rekordowe 40,7 stopnia Celsjusza, a w południowej części kraju szaleją tragiczne pożary lasów. Najnowsze doniesienia mówią o 12 ofiarach śmiertelnych pożaru w prowincji Almeria. Zagrożenie pożarowe we Francji doprowadziło do wprowadzenia pomarańczowego alertu w 63 departamentach. Rząd rozważa odwołanie pokazów sztucznych ogni zaplanowanych na święto narodowe 14 lipca, w rocznicę zburzenia Bastylii. Eksperci podkreślają, że najmocniej cierpią osoby powyżej 75. roku życia, a odczuwalne temperatury w zurbanizowanych centrach miast, takich jak Rzym, mogą sięgać nawet 57 stopni Celsjusza. Skutki upałów: tysiące ofiar, problem z utylizacją zwierząt Skutki poprzedniej fali upałów z końca czerwca, są poważne. W Niemczech Instytut Roberta Kocha oszacował liczbę zgonów związanych z gorącem na ponad 5 tysięcy. We Francji ministra zdrowia poinformowała o śmierci 2025 osób. Pożary we francuskich Pirenejach zmusiły do ewakuacji 10 tysięcy ludzi i strawiły blisko 5 tysięcy hektarów lasów. Według informacji portalu Farmer.pl we Francji umarło też tyle zwierząt, że problemem stała się ich utylizacja. Doliczono się ponad 9 tysięcy ton martwych zwierząt – większość stanowił drób, a najbardziej dotkniętym regionem była Bretania. Czy nowa fala dotrze do Polski? Na razie w Polsce panuje wyjątkowo chłodny lipiec, z temperaturami niższymi o 1-2 stopnie od normy. Jednak w modelach meteo widać już nadciągające gwałtowne ocieplenie. Pierwsze oznaki zmiany pogody pojawią się już w weekend 11–12 lipca, kiedy na zachodzie termometry wskażą 27–28 stopni Celsjusza. Możliwe uderzenie upału prognozowane jest na kolejny tydzień. We wtorek 14 lipca wartości zbliżą się do 30 stopni, a w kolejnych dniach temperatura w większości regionów przekroczy tę barierę. Kulminacja fali gorąca spodziewana jest w sobotę, 18 lipca, kiedy to w cieniu może być od 35 do 38 stopni Celsjusza, szczególnie w województwach dolnośląskim i opolskim. Warto zaznaczyć, że tak wysokie temperatury przewiduje na razie tylko model GFS. Ta średnioterminowa prognoza wciąż może się zmienić. Źródła: Onet, Guardian, Euronews, Farmer.pl, IMGW Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To nie groźna bestia, lecz ciekawski kot. Amerykańska puma wędruje po pomorskich lasach
Czy na spacerze pod Koszalinem powinniśmy spodziewać się spotkania z wielkim, amerykańskim kotem? Zdecydowanie nie. To jednak nie zmienia faktu, ż puma przemierza właśnie zachodniopomorskie lasy, wywołując panikę w mediach. Przyrodnicy apelują jednak o spokój – zrozumienie natury tego młodego zwierzęcia jest kluczem do jego bezpiecznego odłowienia i ochrony naszej fauny. Mówią, że nie ma się czego bać.
Lasy w okolicach Polanowa (województwo zachodniopomorskie) przywitały niecodziennego, drapieżnego gościa. Miejscowa gmina powołała sztab kryzysowy po tym, jak do sieci i nadleśnictwa trafiły nagrania myśliwego, który stanął oko w oko z wielkim kotem. Informacje przekazane Polskiej Agencji Prasowej przez lokalnych leśników potwierdzają, że wizerunek drapieżnika skonsultowano ze specjalistami z Instytutu Biologii Ssaków PAN. To bez wątpienia puma płowa. „Do budy”, czyli jak nie płoszyć dzikiego kota Nagrania ze spotkania, choć niezwykle cenne dla badaczy, doskonale obrazują ogromne emocje towarzyszące spotkaniu z drapieżnikiem. Trudno się dziwić, że nagrywający był przestraszony – to w końcu sytuacja, na którą absolutnie nikt nie jest przygotowany. Mężczyzna próbował odgonić zwierzę, krzycząc do niego „do budy!” i oddając w powietrze strzał ostrzegawczy z broni. Choć ludzki strach jest w tym przypadku całkowicie zrozumiały i naturalny, przyrodnicy wykorzystują tę sytuację, by przypomnieć o zasadach bezpieczeństwa. Okrzyki przeznaczone dla psów domowych czy nagły huk wystrzału mogą bowiem wywołać nieprzewidywalny stres u dzikiego zwierzęcia i sprawić, że zachowa się w sposób nieprzewidywalny i niebezpieczny. Początkowe relacje przekazywane PAP sugerowały, że kot – ponieważ nie uciekł w panice przed hałasem – jest najprawdopodobniej stary i przygłuchy. Biolodzy szybko obalili ten mit. Pumę można zobaczyć na innym, późniejszym nagraniu wykonanym przez myśliwego. Wszystko działo się w nocy z 6 na 7 lipca 2026 roku. To ciekawość, nie głuchota Okazało się, że kot nie uciekł przed myśliwym bo… był go po prostu ciekawy. Eksperci zajmujący się dużymi ssakami, stwierdzili po analizie wideo, że mamy do czynienia z bardzo młodym, zaledwie kilkumiesięcznym osobnikiem. Świadczą o tym specyficzne detale budowy: białe wargi z ciemnym obrysem oraz wyraźne cętki na sierści. U tego gatunku plamki pełnią funkcję ewolucyjnego kamuflażu i zazwyczaj całkowicie zanikają między 6. a 8. miesiącem życia. Brak panicznej ucieczki przed hałasującym myśliwym to nie objaw niedołężności, lecz typowy odruch orientacyjny. Młode, niedoświadczone kotowate (podobnie z resztą zachowują się nasze rodzime rysie) często przystają w bezruchu, by wpatrywać się w intruza i ocenić sytuację, zamiast od razu rzucać się do ucieczki. Z natury są ostrożne i bardzo ciekawskie. Czemu amerykańska puma jest na wakacjach nad Bałtykiem? Naturalnym środowiskiem pumy płowej (Puma concolor) są ogromne przestrzenie od Kanady po surową Patagonię w Ameryce Południowej. W europejskiej faunie na wolności występują naturalnie jedynie trzy gatunki dzikich kotów: żbik oraz dwa rodzaje rysi. Obecność pumy w Polsce to wyłącznie efekt ingerencji człowieka. Sytuacja staje się jeszcze ciekawsza, gdy przypomnimy sobie wrzesień 2025 roku. Wówczas w oddalonej o kilkadziesiąt kilometrów gminie Będzino fotopułapki uchwyciły dorosłą pumę, której nigdy nie schwytano. Środowisko naukowe dopuszcza dwie hipotezy: młody kot z Polanowa może być uciekinierem z nielegalnej hodowli, ale istnieje też fascynująca szansa, że przyszedł na świat już w polskim lesie, jako potomek samicy widywanej w ubiegłym roku. Tajemnica ciągle nie jest rozwiązana. Musimy ją znaleźć, by chronić polską przyrodę Gmina podjęła już pierwsze próby zabezpieczenia terenu. Jak poinformował PAP Maciej Wiórek, przedstawiciel Lasów Państwowych, w okolicy rozstawiane są dodatkowe fotopułapki, a lasy patrolują wzmocnione siły strażników. Ze względu na trwający sezon jagodowy, władze stanowczo proszą o omijanie rejonu Karsinki i Rekowa. Przyrodnicy uspokajają: nie ma absolutnie żadnych powodów do paniki. Zwierzę nie jest oswojone i zachowuje naturalny dystans, jest też bardzo młode. Warto pamiętać o zachowaniu odpowiedniego dystansu, bo nadal może być niebezpieczne, jeśli poczuje się zagrożone. Konieczność jego odłowienia to fundament rozsądnej ochrony środowiska. Jako obcy gatunek w naszym ekosystemie, puma mogłaby zakłócić lokalny łańcuch pokarmowy. Zlokalizowanie młodego kota w gęstym lesie będzie niezwykle trudne, ale to jedyny sposób na zapewnienie mu opieki i jednoczesną ochronę naszej delikatnej, polskiej przyrody. Której elementem – jeszcze – puma zdecydowanie nie jest. Źródło: PAP Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Skandal wokół ostatniej firmy wielorybniczej na Islandii. Obsceniczne gesty i hymn nad ciałem wieloryba
Stacja wielorybnicza firmy Hvalur hf. znalazła się w centrum skandalu obyczajowego, który wywołał falę krytyki w całej Islandii. Pracownicy firmy, wiedząc że są filmowani przez aktywistów, dopuścili się prowokacyjnych i niesmacznych zachowań.
Hvalur hr. to ostatnia działająca na Islandii firma wielorybnicza. Jej działania od lat są przedmiotem gorących sporów na wyspie i poza nią. Polowania na wieloryby są bacznie obserwowane przez aktywistów, którzy dążą do ich ostatecznego zakazu. Kilka dni temu w firmie doszło do skandalicznych zachowań pracowników przy ciele martwego wieloryba. Obsceniczne zachowanie i profanacja hymnu Do incydentu doszło podczas wyładunku upolowanego płetwala zwyczajnego ze statku Hvalur 8. Jeden z młodych pracowników dopuścił się prowokacyjnego zachowania, wykonując obsceniczne gesty z wykorzystaniem narządów płciowych martwego zwierzęcia w stronę operatora kamery portalu Vísir. Jakby tego było mało, podczas rozbioru tuszy wieloryba pracownicy puścili hymn narodowy Islandii, co według doniesień miało odbywać się za wiedzą kierownictwa stacji. Wydarzenia te stanowczo potępiła minister przemysłu Hanna Katrín Friðriksson, uznając je za absolutnie niedopuszczalne. Dochodzenie urzędu i presja aktywistów Atmosfera wokół firmy Hvalur hf. jest napięta. Wynika to nie tylko z bulwersującego zachowania personelu, ale i z trwającego dochodzenia Islandzkiego Urzędu ds. Żywności i Weterynarii (MAST). Służby badają sprawę z czerwca 2026 roku, kiedy to postrzelony wieloryb konał przez blisko pół godziny. Organizacje prozwierzęce oraz aktywiści związani z Paulem Watsonem, których statek „Bandero” obserwuje działania firmy na wodach Islandii, domagają się natychmiastowego cofnięcia licencji na połowy. Watson to kontrowersyjny kanadyjski obrońca morskiej przyrody, założyciel organizacji Sea Shepherd Conservation Society. Hvalur hf.: biznesowe imperium jednej rodziny Firma Hvalur hf. to potężne przedsiębiorstwo, założone w 1947 roku w Reykjavíku przez Loftura Bjarnasona i Vilhjálmura Árnasona. Jego nazwa w języku islandzkim oznacza po prostu „wieloryb”. Dziś to wielobranżowe konsorcjum, posiadające udziały w kluczowych krajowych przedsiębiorstwach, takich jak Arion Bank, technologiczny potentat Marel, spółka informatyczna Origo hf. oraz firma rybacka Brim hf. Flota wielorybnicza Hvalur hf. to dwa statki: Hvalur 8 (nabyty w 1962 roku) oraz Hvalur 9 (z 1966 roku). Baza operacyjna firmy mieści się w dawnej amerykańskiej stacji morskiej w fiordzie Hvalfjörður, którą zaadaptowano na stację wielorybniczą w 1948 roku. Działalność firmy od lat znajduje się pod ścisłym nadzorem rządu i stanowi źródło nieustających sporów. W czerwcu 2023 roku islandzka minister rybołówstwa czasowo wstrzymała połowy z powodu domniemanych naruszeń ustawy o dobrostanie zwierząt, a ich jesienne wznowienie obwarowano znacznie surowszymi restrykcjami. Obecny skandal znów stawia przyszłość islandzkiego wielorybnictwa pod znakiem zapytania, zwłaszcza że Islandzkie Stowarzyszenie Ochrony Zwierząt silnie naciska na definitywne zakazanie polowań na wieloryby. Napięcie wokół stacji potęguje stała obecność międzynarodowych obserwatorów i aktywistów. Źródło: Iceland News Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Zmiany klimatu kurczą mózgi najinteligentniejszych zwierząt oceanu. To pierwsza taka anomalia, ale będą kolejne
Głowonogi to podwodni geniusze, których – przez naszą „ssakocentryczność” – zupełnie nie doceniamy. Okazuje się jednak, że inteligencja nie wystarcza: postępujące zakwaszenie oceanów stanowi dla nich niewidzialne, śmiertelne zagrożenie. Z najnowszych badań wynika, że rosnące stężenie dwutlenku węgla w morskiej wodzie sprawia, że mózgi kałamarnic dosłownie kurczą się o połowę.
To przerażające zjawisko uderza przede wszystkim w obszary odpowiedzialne za wzrok i interpretację bodźców wizualnych, co w dalszej perspektywie może doprowadzić do zagłady jednych z najbardziej fascynujących zwierząt na Ziemi. Choć dotychczas biolodzy przyglądali się głównie blaknięciu raf koralowych, najnowszy projekt badawczy skupia się na neurologicznych ofiarach kryzysu. Nie mieliśmy o nich pojęcia. Podwodny geniusz w niebezpieczeństwie Przedstawiciele podgromady płaszczoobrzękich (Coleoidea), do których należą m.in. kałamarnice, są powszechnie uznawani za najbystrzejsze bezkręgowce naszej planety. Ich niesamowicie rozwinięty układ nerwowy sprawia, że pod względem liczby neuronów dorównują psom (posiadają ich około pół miliarda). Niestety, ta ewolucyjna przewaga okazała się niezwykle wrażliwa na antropogeniczne zmiany klimatyczne. Kałamarnice nie przewidziały działalności ludzi. Podczas niedawnej konferencji Society for Experimental Biology we Florencji zaprezentowano bardzo niepokojące wyniki badań. Dr Garett Allen z kanadyjskiego Acadia University oraz dr Yung-Che Tseng z tajwańskiej Academia Sinica postanowili sprawdzić, jak kałamarnice wielkopłetwe (Sepioteuthis lessoniana) poradzą sobie w świecie niedalekiej przyszłości. W tym celu umieścili świeżo wyklute młode w dwóch specjalnych zbiornikach. Pierwszy symulował obecne warunki oceaniczne o naturalnym pH 8,2. Drugi zbiornik odzwierciedlał zakwaszenie oceanu prognozowane na rok 2100 (pH 7,8), wynikające z drastycznie rosnącej emisji CO2. „Znikająca” połowa mózgu Po 90 dniach trwania eksperymentu badacze wykorzystali zaawansowane obrazowanie rezonansem magnetycznym (dMRI), by precyzyjnie zajrzeć do wnętrza głów zwierząt. Wyniki wprawiły ich w osłupienie. – Od razu zauważyłem, że ich mózgi są o połowę mniejsze. Musiałem wręcz sprawdzić oprogramowanie diagnostyczne, by wykluczyć błąd maszyny – relacjonował zaskoczony dr Allen. Skanowania potwierdziły najgorsze obawy: w silnie zakwaszonym środowisku objętość mózgu kałamarnic spadła średnio aż o 49% w porównaniu z grupą kontrolną przebywającą w standardowej wodzie. Co istotne, ta drastyczna zmiana dotyczyła wyłącznie tkanki nerwowej – ogólny rozmiar ciał zwierząt pozostał całkowicie bez zmian. Najbardziej ucierpiały ośrodki wzroku. Objętość płatów wzrokowych zmniejszyła się o 52%, a tzw. pasm wzrokowych – o 62%. Nie zostały niczym zrekompensowane. Ślepnący myśliwy tracą apetyt Dla kałamarnic wielkopłetwych bezbłędny wzrok to podstawowe narzędzie przetrwania. To dzięki niemu zwierzęta te potrafią błyskawicznie namierzyć, śledzić i schwytać swoją ofiarę w morskiej toni. Badacze zaznaczają, że degeneracja nie dotyka samej siatkówki oka, ale drastycznie upośledza zdolność płatów wzrokowych do poprawnego przetwarzania rejestrowanego obrazu. Przekłada się to bezpośrednio na zachowania łowieckie. Wcześniejsze analizy przeprowadzone przez ten sam zespół wykazały, że ostre, krótkotrwałe narażenie na wysokie stężenie CO2 (przez zaledwie 7 dni) powoduje gigantyczny spadek zachowań łowieckich – o 65%. Z kolei osobniki przebywające w zakwaszonej wodzie przez pełne 90 dni od wyklucia wykazywały spadek chęci do żerowania o 42% względem grupy z pierwszego zbiornika. Kałamarnice nie mają już po prostu siły Naukowe śledztwo wokół tego zjawiska wciąż trwa. Dr Allen podejrzewa, że tak potężne kurczenie się tkanki nerwowej może być efektem groźnych uszkodzeń oksydacyjnych. Inną, równie prawdopodobną przyczyną są drastyczne ograniczenia energetyczne. Mózg, zmuszony do walki ze stresem środowiskowym, traci zasoby, przez co nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować i wyłącza podstawowe instynkty niezbędne do polowania. Aby lepiej zrozumieć to postępujące uszkodzenie, eksperci z Kanady i Tajwanu analizują obecnie rozwój mózgów kałamarnic w krótszych, 30- i 60-dniowych odstępach czasu. Jeśli czarne scenariusze klimatologów się sprawdzą i emisja gazów nie zwolni, podwodni geniusze mogą do końca stulecia stracić swoją najważniejszą broń ewolucyjną, ustępując miejsca innym w oceanicznym łańcuchu pokarmowym. Źródło: Scienmag, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Grecja walczy z niebezpieczną inwazją. Te ryby potrafią przegryźć metal i są śmiertelnie trujące
Grecja walczy z inwazją toksycznej rozdymki. Wyposażony w silne szczęki drapieżnik może zadać głębokie rany, niszczy sieci, a jego mięso zawiera zabójczą tetrodotoksynę. Władze instalują kilometry morskich barier i płacą rybakom za każdą złowioną sztukę.
Grecja stoi w obliczu narastającego wyzwania, spowodowanego inwazją toksycznych ryb Lagocephalus sceleratus, z rodzaju rozdymkowatych. Gatunek ten, naturalnie występujący w regionie Indo-Pacyfiku, przedostał się do Morza Śródziemnego przez Kanał Sueski, przyciągnięty rosnącymi temperaturami. Ryby te rozprzestrzeniły się od Cypru aż po wybrzeża Włoch i Hiszpanii, stając się trwałą, choć niebezpieczną częścią ekosystemu śródziemnomorskiego. Groźna rozdymka kolonizuje Morze Śródziemne Lagocephalus sceleratus posiada twarde i silne, przypominające dziób szczęki, zdolne do przegryzania kości, a nawet metalu. W czerwcu grecki Czerwony Krzyż wydał oficjalne ostrzeżenie publiczne, zalecając natychmiastową pomoc medyczną w przypadku ugryzienia, ponieważ może ono powodować głębokie rany, a co za tym idzie silne krwawienie. Sytuację pogarsza fakt, że mięso ryby zawiera bardzo groźną tetrodotoksynę. Spożycie tej ryby może być śmiertelne nie tylko dla naturalnych drapieżników, ale także dla ludzi – takie przypadki już zdarzały się m.in. w Egipcie, Izraelu i Turcji. Słynna ryba fugu także należy do rozdymkowatych. Grecja instaluje pływające bariery Lokalne greckie władze w regionie Eubei podjęły bezprecedensowy krok, instalując pływające bariery morskie. Pierwszy taki system zamontowano w Chalkidzie. Wiceburmistrz Antonis Spanos podkreślił, że „lepiej dmuchać na zimne”, a bezpieczeństwo plażujących i kąpiących się ludzi jest najważniejsze. System składa się z wytrzymałych, gęstych siatek zakotwiczonych w dnie, które mają chronić kąpieliska nie tylko przed najeżkami – także przed parzącymi meduzami i odpadami. Docelowo w regionie ma pojawić się około 7 km takich barier, a koszt zabezpieczenia pierwszych sześciu plaż wyniósł około 367 000 euro. Grecja będzie płacić za schwytanie rozdymki Równolegle grecki rząd, korzystając z funduszy unijnych, uruchomił program strategicznych dopłat, mający na celu kontrolę populacji tego gatunku. Minister Margaritis Schinas ogłosił system nagród, w ramach którego rybacy zawodowi otrzymają 5,33 euro za każdy kilogram odłowionej rozdymki. To stawka o ponad 50% wyższa niż na Cyprze, gdzie dzięki podobnym działaniom usunięto już 103 tony tych ryb. Zebrane ryby są zamrażane i utylizowane w rządowych spalarniach. Dodatkowo rząd wprowadził dopłaty do paliwa dla rybaków (od 0,12 do 0,16 euro za litr), aby zrekompensować im koszty operacyjne i straty w sprzęcie. Rozdymki regularnie niszczą sieci i liny. Czy eliminacja rozdymek jest etyczna? Mimo tych szeroko zakrojonych działań, opinie na temat ich skuteczności są podzielone. Niektórzy rybacy uważają, że nagrody są niewystarczające, by skupić się na odłowie tego gatunku, a migracja jest nieuniknionym procesem. Naukowiec Ioannis Batjakas sugeruje, że zagrożenie jest wyolbrzymiane, a ryby rzadko atakują ludzi. Pojawiła się również grupa „Initiative to Save Puffer Fish”, kwestionująca etykę masowej eliminacji gatunku. Mieszkańcy z kolei obawiają się o swoje bezpieczeństwo i popierają eliminację rozdymek. Źródła: Greek Reporter, Guardian, Euronews Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czarny kot w legendach świata. Bardzo często zwiastował szczęście, nie pecha
Czarne koty od wieków wzbudzały emocje i prowokowały wyobraźnię. W jednych kulturach widziano w nich zwiastuny nieszczęścia, w innych — opiekunów domu, talizmany szczęścia i strażników przed złymi mocami.
W tym artykule: Czarny kot we Francji i w Europie Kot Maneki-neko w Japonii Czarny kot w Anglii Czarny kot w Ameryce Czarne koty na świecie Kot na morzu Kot sprzymierzeńcem marynarzy Kot maskotką okrętów Obsesje francuskich marynarzy Moce ezoteryczne i terapeutyczne Czarny kot to zwierzę niepospolite, na przestrzeni wieków przeżywał mnóstwo przygód. Istnieje w legendach krajów z całego świata i bez wątpienia jest to kot inny niż wszystkie. 5 kocich cech według naukowców. Sprawdź, czy twój kot ma choć jedną z nich Biolodzy wyróżnili 5 typów kocich charakterów. Które rasy kotów są najbardziej strachliwe? Czarny kot we Francji i w Europie W wielu francuskich regionach – w Zagłębiu Paryskim, w Żyrondzie, w regionie Loara – Atlantyk czy na Południu – tam najczęściej uważano, że czarny kot przynosi szczęście mieszkańcom domu, w którym żyje. A kiedy czarny kot kichnie w pobliżu panny młodej, w dzień ślubu, małżeństwo będzie szczęśliwe. W Béarn (historyczna prowincja w południowo–zachodniej Francji – przyp. tłum.) wierzono, że czarny kot dlatego przynosi szczęście, bo ma nadprzyrodzoną moc odganiania złych czarów. W Dolnej Bretanii opowiadano, że jeśli czarny kot ma choć jeden biały włos, to włos ten będzie szczególnie cennym talizmanem dla tego, kto go wyrwie. W Burbonii (region historyczny w centrum Francji, dzisiaj część Owernii – przyp. tłum.) w środku Francji pokutuje przesąd, że jeśli czarny kot umości się na kolanach kobiety w ciąży i mrugnie trzy razy, na świat przyjdzie chłopiec. W Wogezach, aby myśliwy niecelnie strzelał wystarczy ukryć w jego myśliwskiej torbie lewą łapę czarnego kota. Nader często jednak tradycje i zwyczaje idą wbrew logice... Trzeba zabić jedno zwierzę, żeby uratować inne. W Owernii sądzono, że spotkanie czarnej kotki przy pełni księżyca to dobra wróżba, bowiem istnieje duże prawdopodobieństwo, że wasza sakiewka napełni się złotem. W Szkocji wałęsający się czarny kot, który schroni się na dachu domostwa, przynosi mieszkańcom dobrobyt i szczęście. W Belgii i w Luksemburgu uważa się czarnego kota za najlepszego z kotów i największego wśród nich pogromcę gryzoni. W Walonii, jeżeli w miocie pojawi się czarny kot, jest to oznaką szczęścia i pomyślności. Natomiast nie wolno go oddawać, ponieważ spadną na was kłopoty. W Holandii, jeżeli u twojego sąsiada urodziły się właśnie małe koty i podaruje on wam jednego z nich, czarnego, będzie to dobrą wróżbą, ponieważ symbolicznie „wprowadzi do waszego domu szczęście”. Kot Maneki-neko w Japonii W Japonii koty pojawiły się w VI wieku, równocześnie z doktryną buddyjską, lecz dopiero od 19 września roku 999, kiedy to cesarz Ichijo na trzynaste urodziny otrzymał w podarunku kota, rozpoczął się kult kota, którego uznano za zwierzę święte. W Kraju Wschodzącego Słońca uważa się kota za talizman, a zwłaszcza gdy ma on umaszczenie „szylkretowe”, z przewagą rudego i czarnego. Japończycy darzą koty uwielbieniem, a liczni artyści, na przykład Utagawa Hiroshige czy Utagawa Kuniyoshi uwiecznili je w wielu swoich pracach – często był to właśnie kot czarny. To zresztą właśnie w Japonii stworzono Maneki-neko, na wzór Bobtail, kota o krótkim, zakręconym ogonku – uważa się go za talizman domu. Taką tradycyjną figurkę, zazwyczaj ceramiczną lub wykonaną z porcelany, często też z plastiku, znajdujemy w butikach z pamiątkami. Maneki-neko, kot inny niż wszystkie, przedstawiany jest w pozycji siedzącej z uniesioną na wysokość ucha łapą, lewą lub prawą. Widzimy go na sklepowych wystawach, jest także przy kasach w centrach handlowych oraz w pachinko (salonach gier). Maneki-neko mają też swoje miejsce w domach, często w postaci skarbonki, wieszaka na klucze czy innych, bardziej lub mniej przydatnych przedmiotów. Maneki znaczy „zapraszać” w sensie „przyciągać”, „zachęcać do wejścia” a neko oznacza „kot”. Otóż sądzi się, że Maneki-neko przyciąga powodzenie. Maneki-neko z uniesioną lewą łapą ma sprowadzać klientów, z uniesioną prawą – pieniądze. Niektóre z figurek mają uniesione obie łapy. Im więcej Maneki-neko z lewą łapą w górze, tym większe powodzenie. Ten symboliczny koci gest ma swoje źródło w przysłowiu chińskiej dynastii Tang: „Kiedy kot się myje, zbliżają się goście”. Maneki-neko istnieje we wszystkich kolorach, czasami wręcz nieprawdopodobnych, a każdy ma inną moc: trójkolorowy, najbardziej popularny (biały z czarnymi i rudymi plamkami), to potężny talizman szczęścia, zielony zapewnia powodzenie na studiach, różowy przynosi szczęście w miłości, złoty zapewnia bogactwo, biały symbolizuje czystość, czerwony chroni przed chorobami. Maneki-neko istnieje, a jakże, również w kolorze czarnym. Ma moc odganiania złych duchów. Największą popularnością cieszy się u kobiet, wierzy się bowiem, że broni przed napastnikami. Czarny kot w Anglii Anglicy przypisują czarnemu kotu szczególne przymioty i talenty, nietrudno więc dostrzec, jak wiele życzliwości mają dla tych zwierzaków. Krótko mówiąc, czarny kot jest dla Anglików synonimem szczęścia! Na północy kraju zobaczenie czarnego kota przynosi szczęście, dlatego tradycja każe w tym momencie wypowiedzieć jakieś życzenie. Czarny kot, który szuka schronienia w domu lub na statku, przynosi pomyślność, a także pieniądze, pod warunkiem wszakże, że się go nie wygoni. Uzależnionym od gier radzi się, by mieli przy sobie włos czarnego kota lub, żeby siedem razy pogłaskali go po grzbiecie przed rozpoczęciem gry. Możecie też wygrać w Lotto, jeżeli przeciągniecie swój kupon po kocim grzbiecie... Nie twierdzimy jednakże, że kotu to się spodoba! W Anglii czarny kot jest uważany za talizman szczęścia do tego stopnia, że nawet wierzy się, że kiedy dziewczyna mieszka razem z czarnym kotem, stanowi to obietnicę pojawienia się wielu zalotników oraz stabilnego związku. A noszenie ubrania z wizerunkami kotów, czarnych bądź nie, to sposób na przyciąganie szczęścia. Czarny kot w Ameryce Amerykanie, którzy szczególnie admirują czarne koty z białym łepkiem – taki właśnie nader często pojawia się w amerykańskich kreskówkach – twierdzą, że czarny kot w domu przynosi rodzinie szczęście, a ponadto chroni dom przed pożarem. Popularne są broszki i spinki w postaci czarnego kota, bo przynoszą szczęście. Zaleca się także noszenie w saszetce zawiązanej na szyi, kilku białych włosów wyrwanych swojemu czarnemu kotu, jako talizman chroniący przed niepożądanymi zdarzeniami lub przed... zbłąkanymi czarownicami. W Ameryce wierzy się również, że czarny kot pozwala odzyskać ukochaną osobę. Radzi się zamknąć kota na kilka chwil w koszyku, następnie należy na nim usiąść i trzykrotnie powtórzyć: „miłości moja, wróć do mnie”, intensywnie przy tym myśląc o ukochanym (ukochanej). Praktyka ta nie potwierdza, czy ukochany wraca... lecz cóż szkodzi spróbować! Czarne koty na świecie W roku 600 naszej ery, prorok Mahomet głosił wiarę, zawsze trzymając na rękach kota. Nie wiadomo, czy był to kot czarny, lecz od tego czasu kot uważany był za zwierzę święte. Podobno kot uratował Mahometa przed ukąszeniem jadowitego węża. W Brazylii, Nana, wróżka płodności i twórczości, jest także obrończynią kotów. A na przykład w mieście Salvador de Bahia, czarne koty są otoczone szczególnym szacunkiem, bowiem przypisuje się im moce obronne. W Chinach czarny kot chroni przed złymi duchami. Około roku 500 p.n.e. Konfucjusz miał kota. W Kambodży pojawienie się czarnego kota zapowiada deszcz po długim okresie suszy. W Tajlandii przypisuje się każdemu kotu, niezależnie od umaszczenia, umiejętność przewidywania trzęsień ziemi oraz momentu ich nadejścia. Skądinąd jednak wiadomo, że w czasie tsunami w Tajlandii w grudniu 2004 roku, wszystkie gatunki zwierząt „przepowiedziały” katastrofę. W Republice Środkowej Afryki, przez wiele lat torebki na „zioła” wytwarzano ze skór czarnych kotów. Istnieje jeszcze wiele przesądów związanych z czarnych kotem, których pochodzenia nie znamy. Na przykład: zobaczyć postać czarnego kota – mieć szczęście. A jeśli przechodzicie drogą, tuż po tym, jak przebiegnie ją czarny kot, pomyślcie koniecznie życzenie, na pewno się spełni! Kot na morzu Marynarze są bardzo przesądni, a trzeba mieć w sobie niezwykłą odwagę, by stawić czoła oceanom i morzom, zatem chronić się należy wszelkimi sposobami, z gris-gris włącznie (zaklęcie, talizman voodoo dla ochrony przed złem – przyp. tłum.) i uważnie patrzeć na wszelkie znaki... Morskie przesądy istnieją od wieków i nadal mają się dobrze. Marynarzom i rybakom nie wszystkie zwierzęta były miłe. Na przykład strasznie bali się królików. Zabraniano nawet wymieniać ich imienia na pokładzie statku. Wywodziło się to stąd, że króliki, stworzenia ogromnie żarłoczne, niszczyły sieci rybackie i liny statku. Podobnie, jak inne gryzonie, również szczury były przekleństwem załóg, tym bardziej że nie tylko niszczyły sieci, lecz dobierały się do zapasów jedzenia, a także roznosiły choroby zarażając nieraz całą załogę. Kot sprzymierzeńcem marynarzy Dlatego też kot, pogromca szczurów, stał się sprzymierzeńcem marynarzy i żaden statek nie wybierał się w podróż bez zaokrętowania kilku kotów, w tym koniecznie czarnych. Towarzystwa ubezpieczeniowe z Genui wymagały zaliczania kotów do załogi statku jako środka zabezpieczenia ładunku żywności oraz stanu statku. Podobnie galery weneckie w XV wieku, okrętowały majtka zwanego „strażnikiem kotów”. Majtek ów pilnował, by kotom niczego nie brakowało i żeby ciągle pozostawały w gotowości do tępienia gryzoni. Także Colbert, ówczesny francuski minister ds. floty morskiej wymagał, by koty figurowały w składzie załogi. Jego autorstwa jest również słynne zdanie: „Statek może wypłynąć w morze, jeżeli na pokładzie ma co najmniej dwa koty”. Ten zwyczaj zaokrętowania kotów na statek sięga jeszcze czasów starożytnego Egiptu. Już 8 tysięcy lat temu Egipcjanie dbali, by na statku znalazły się koty, ponieważ wierzyli, że zapewnią szczęśliwą przeprawę Nilem i innymi wodami. W taki zresztą sposób kot został wprowadzony do Europy. Anegdota mówi, że statek uznawano za opuszczony, gdy na jego pokładzie nie dostrzeżono śladu żywej duszy a ten, kto na niego trafi, może całkowicie legalnie go sobie przywłaszczyć i nie będzie to wcale wbrew prawu. Stąd wywodzi się wyrażenie „nie ma już kota na statku” (franc. synonim „nie ma żywej duszy” – przyp. tłum.). Bo jeśli choć jeden kot znajdował się na pokładzie, mimo że nie było śladu załogi, statek nie był uważany za opuszczony. Mózgi udomowionych kotów zmniejszyły się na przestrzeni lat. Czy wpłynęło to na ich inteligencję? Naukowcy tłumaczą, jak udomowienie wpłynęło na koty. Wnioski są zaskakujące! Kot maskotką okrętów Obecność czarnego kota na statku, oprócz tępienia szczurów, miała jeszcze jeden cel: kot był maskotką okrętu. Księgi pokładowe angielskich okrętów, między XVII a XX wiekiem, zawsze podawały imię czarnego kota, ponieważ traktowano go jako pełnoprawnego członka załogi. Powstała w 1688 roku brytyjska korporacja ubezpieczeniowa Lloyd's of London zawierała w kontraktach morskich klauzulę o obowiązkowym posiadaniu na pokładzie statku pewnej liczby kotów, w tym koniecznie przynajmniej jednego czarnego, co stanowiło w ogóle warunek ubezpieczenia statku. Liczba kotów była skrupulatnie kalkulowana w stosunku do rozmiarów statku oraz ilości prowiantu. Brytyjski okręt Royal Navy Pembroke pływał przez długi czas z czarnym kotem zwanym Charlie, prawdziwą maskotką całej załogi. Okręt ten wsławił się w czasie deportacji Akadian w 1755 roku (wysiedlanie francuskojęzycznych mieszkańców Akadii, dziś Nowej Szkocji – przyp. tłum.). Po swojej śmierci, Charlie został pochowany z honorami wojskowymi. Także w XX wieku, sławę zyskało wiele czarnych kotów pływających na okrętach wojennych: Peebles, kot wyjątkowo inteligentny, służył na fregacie HMS Western Isles, był tu maskotką służącą wzmacnianiu morale załogi. Tiddles, urodzony na statku HMS Argus, spędził swoje kocie życie na lotniskowcu. Widzimy go na zdjęciu obok, na statku HMS Victorious, jak siedzi na swoim ulubionym stanowisku obserwacyjnym na tylnym kabestanie, gdzie zazwyczaj bawił się liną okrętowego dzwonu. Blackie, maskotka HMS Prince of Wales, miał zaszczyt spotkać tu Winstona Churchilla w sierpniu 1941 roku, kiedy ten prowadził na statku, u wybrzeży Nowej Ziemi, rozmowy z amerykańskim prezydentem Roosveltem. Gdy grano amerykański hymn, z morza wyłonił się amerykański niszczyciel, a przechadzający się po pokładzie Blackie nagle skoczył w jego kierunku. Wtedy Winston Churchill szybko złapał i mocno przytrzymał kota, bo przecież Blackie był maskotką wyłącznie HMS Prince of Wales! Obsesje francuskich marynarzy Natomiast francuscy marynarze bali się czarnych kotów, i to mimo że powszechnie ceniono ich obecność na statkach, ponieważ broniły przed gryzoniami zapasów żywności, olinowania i sieci, o czym wcześniej wspominaliśmy. Dla Francuzów, jeżeli, przypadkiem, czarny kot zbliżył się do statku gotowego do wypłynięcia, często był to powód do zaniechania wyjścia w morze. Z kolei, jeżeli kot, niezależnie od koloru sierści, pojawił się w momencie zaokrętowania, marynarze musieli go zatrzymać, bo przegonienie go ze statku stanowiłoby złą wróżbę i zapowiadało niebezpieczny rejs, w czasie którego burze i różne niebezpieczeństwa groziłyby statkowi i jego załodze. Zatem, w tej sytuacji, czarny kot stanowił ochronę. Moce ezoteryczne i terapeutyczne Nie do wiary, lecz musicie wiedzieć, że czarny kot, niezależnie od tych wszystkich legend i opowieści, ma również, oczywiście według dawnych ludowych wierzeń, moce egzorcystyczne i terapeutyczne! Czasami złowrogi wizerunek czarnego kota był tak silnie zakorzeniony w ludowych wierzeniach, że wprost pobudzał do kreowania najbardziej szalonych i nieprawdopodobnych przesądów. A zarazem przypisywania mu zdolności uzdrawiania. Otóż: Zjedzenie mózgu czarnego kota jest silnie trujące, może wywołać utratę świadomości oraz obłęd. Od noszenia futra z czarnego kota można schudnąć, lecz w pewnych epokach, szczupłość była oznaką biedy, podczas gdy otyłość bogactwa. Manuskrypt Kiramidesa z XII wieku mówi, że jądra czarnego kota z garścią soli pozwalają odegnać demony. Owijanie się w skórę z czarnego kota leczy reumatyzm. Skuteczny lek na skutki nieszczęśliwego upadku: odciąć kotu ogon i wyssać z niego krew. Serce czarnego kota przytroczone do lewego ramienia uśmierza ból. W dzisiejszych czasach badania potwierdziły korzyści płynące z towarzystwa kota, czarnego lub innego. Otóż, właściciele kotów są w mniejszym stopniu, niż inni, narażeni na zawał serca oraz dodatkowo są bardziej odporni na stres. Lecz to nie wszystko, słuchanie mruczenia kota jest lecznicze, zmniejsza ryzyko depresji, ponadto zwiększa gęstość kości, a nawet obniża ciśnienie tętnicze. Nazywa się to „mruczoterapią”! Co więcej, samo głaskanie kota jest dobroczynne, z pewnością ten fakt wpłynął na rozwój kocich barów w Japonii! Tekst pochodzi z książki „Tajemniczy czarny kot" francuskiej pisarki Nathalie Semenuik (Wyd. Alma Press) Czytaj więcej fascynujących artykułów o kotach: Oto 3 powody, dla których twój kot budzi cię bladym świtem Co zrobić, gdy regularnie kot budzi cię o brzasku? Naukowczynie z australijskiego Uniwersytetu Adelajdy podają 3 sposoby na kocie skowronki. Najbrzydsze koty – TOP 10 zaskakujących ras kotów Najbrzydsze koty mają tyle samo przeciwników, co zwolenników. Złośliwi twierdzą, że ich faktyczne piękno musi kryć się pod wyjątkowo szpetną powłoką. Ci, którym dziwne rasy sympatycz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najbrzydsze-koty-top-10-zaskakujacych-ras-kotow-fot-laura-chiesa-pacific-press-lightrocket-via-getty-images-6da3a16.jpeg" width="938" height="626" alt="Najbrzydsze koty - TOP 10 zaskakujących ras kotów (fot. Laura Chiesa/Pacific Press/LightRocket via Getty Images)" title="Najbrzydsze koty - TOP 10 zaskakujących ras kotów (fot. Laura Chiesa/Pacific Press/LightRocket via Getty Images)" /> Największe koty domowe - TOP 7 wśród ras domowych Największe koty domowe bardziej niż potulnego mruczka przypominają dzikie zwierzęta, żyjące w egzotycznych zakątkach globu. Nie oznacza to jednak, że duże kociaki nie nadają się na towar...
Polska w objęciach cyklonu Bernadette. Porywy wiatru do 120 km/godz., ewakuacje obozów i zamknięte molo
Niż Bernadette przyniósł gwałtowne załamanie pogody na północy Polski. Nad Bałtykiem trwa sztorm, a porywy wiatru mogą sięgać nawet 120 km/godz. Na Pomorzu służby notują dziesiątki interwencji, zamknięto molo w Brzeźnie, a w Krynicy Morskiej ewakuowano ok. 400 dzieci z obozu harcerskiego.
W środę 8 lipca północ Polski znalazła się pod wpływem głębokiego układu niskiego ciśnienia, nazwanego Bernadette. Nad Bałtykiem trwa sztorm, a w pasie nadmorskim porywy wiatru przekraczają lokalnie 100 km/godz. i mogą dochodzić do 120 km/godz. Najbardziej narażone są rejony Zatoki Gdańskiej i Puckiej, Pobrzeża Gdańskiego, Mierzei Wiślanej i Żuław. W regionie wprowadzono ograniczenia, a służby prowadzą dziesiątki interwencji. „Lipcopad” w całym kraju, nad Bałtykiem sztorm Bernadette nie jest zwykłym spadkiem ciśnienia, który przynosi krótkotrwały deszcz. To bardzo dynamiczny, głęboki niż, określany jako cyklon umiarkowanych szerokości geograficznych. W takim układzie powietrze w atmosferze układa się w rozległą spiralę, a różnice ciśnienia działają jak silnik napędzający wiatr. Skutki są poważne: porywisty wiatr idzie w parze z opadami deszczu, ochłodzeniem i burzami. W kraju warunki są zróżnicowane, ale to północ i wschód odczuwają je najmocniej. Na Podlasiu temperatury w środę mogą sięgnąć najwyżej około 12 stopni Celsjusza, co jest aurą raczej jesienną, niż letnią. Gdzie wieje najmocniej i dlaczego grozi nam cofka? Najtrudniejsza sytuacja utrzymuje się na wybrzeżu. Ostrzeżenia obejmują obszary od Koszalina po okolice Elbląga, a w rejonach przylegających do Zatoki Gdańskiej IMGW wydał alerty najwyższego, trzeciego stopnia. Szczególnie mocno wskazywane są powiaty pucki i nowodworski. W praktyce oznacza to realne ryzyko szkód: łamanych gałęzi, powalonych drzew, utrudnień komunikacyjnych i przerw w dostawach energii. Warto zrozumieć jeszcze jedno zagrożenie charakterystyczne dla sztormów: cofkę. To sytuacja, w której silny wiatr „wciska” wodę morską w ujścia rzek i kanały, a poziom wód zaczyna rosnąć od strony morza. Na Pomorzu przekroczone pozostają stany ostrzegawcze nad Zatoką Gdańską i na Martwej Wiśle, a poprawa spodziewana jest w czwartek, 9 lipca. Pomiary i prognozy pokazują skalę zjawiska. W Rozewiu odnotowano prawie 100 km/godz., a w strefie Zatoki Gdańskiej i Puckiej oraz na Pobrzeżu Gdańskim porywy mogą dochodzić do 120 km/godz. Takie wartości zbliżają się do progów wiatru huraganowego i tłumaczą, dlaczego służby proszą o ograniczenie aktywności na otwartej przestrzeni. Zamknięte molo, ewakuacje i akcje strażaków W Trójmieście i miejscowościach turystycznych wprowadzono działania osłonowe. W Gdańsku zamknięto molo w Brzeźnie, a część kąpielisk wyłączono z użytkowania do odwołania. Część połączeń promowych z Gdańska do Szwecji została odwołana. W Krynicy Morskiej przeniesiono około 400 dzieci z obozu harcerskiego do budynków, m.in. szkoły i biblioteki. Na całym Pomorzu przeniesiono do budynków 15 z 69 obozów młodzieżowych. W lesie czy na polanie wystarczy jeden silny podmuch, by gałąź lub drzewo stały się śmiertelnie niebezpieczne. Od wtorkowego poranka na Pomorzu odbyło się przynajmniej 51 akcji ratowniczych, głównie związanych z pompowaniem wody oraz usuwaniem gałęzi i konarów. W nocy strażacy w województwie pomorskim interweniowali około 50 razy. Odnotowano m.in. powalone drzewa na drogach oraz uszkodzenia samochodów w Gdańsku (Olszynka, ul. Miedza) i w miejscowości Kłodno na Kaszubach. Nikt nie ucierpiał. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wysłało alert na dni 07–08.07 dla części województw zachodniopomorskiego, pomorskiego i warmińsko-mazurskiego, przypominając o zabezpieczeniu przedmiotów, które może porwać wiatr. Wiatr ma słabnąć w drugiej części dnia, ale na wybrzeżu nadal trzeba być czujnym. Źródła: TVN24, Interia, Radio Gdańsk Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Mogą zatruć morza, ale bez nich nie byłoby tlenu. Sinice zmieniły historię życia na Ziemi
Sinice kojarzą nam się z zamkniętymi kąpieliskami i zielonym kożuchem na wodzie. Ale te mikroskopijne organizmy mają też drugie oblicze. Zawdzięczamy im powietrze pełne tlenu, powstanie roślin i ewolucję wielokomórkowego życia na Ziemi.
Spis treści: Sinice: architekci atmosfery i najstarsze organizmy na Ziemi Nie do końca bakterie, prawie rośliny – osobliwa budowa sinic Pływające mistrzynie łapania azotu Sinice to tysiące różnorodnych gatunków Światowy problem zakwitów wód – największe zagrożenie ze strony sinic Od suplementów po loty w kosmos. Wielki potencjał sinic Sinice (cyjanobakterie) to jedna z najbardziej fascynujących i kluczowych grup organizmów na Ziemi. Są to samożywne bakterie, które jako pierwsze organizmy w historii naszej planety wykształciły zdolność do fotosyntezy. Choć początkowo uważano je za należące do roślin glony, współczesna nauka klasyfikuje je jako prokarionty, czyli pozbawione jądra komórkowego, jednokomórkowe mikroorganizmy. Bez sinic nie byłoby na Ziemi ani tlenu, ani roślin. Mimo, że słyszymy o nich głównie w kontekście toksycznych zakwitów wód, np. Bałtyku, sinice są fascynującymi, wszechstronnymi organizmami. Trwają badania nad wykorzystaniem ich m.in. jako biopaliw, żywności, nawozów a nawet w podróżach kosmicznych. Sinice: architekci atmosfery i najstarsze organizmy na Ziemi Sinice są uznawane za najstarsze znane formy życia. Zachowały się w zapisach kopalnych w postaci tzw. stromatolitów, datowanych na ponad 3,5 miliarda lat. Ich rola w kształtowaniu ziemskiej biosfery jest absolutnie kluczowa. Około 2,4 miliarda lat temu, dzięki ciągłej produkcji tlenu jako produktu ubocznego fotosyntezy, doprowadziły do tzw. katastrofy tlenowej. Proces ten przekształcił pierwotną, beztlenową atmosferę Ziemi w powietrze, jakie znamy dzisiaj, co pchnęło ewolucję na zupełnie nowe tory i ostatecznie doprowadziło do powstania organizmów wielokomórkowych. Kolejnym fundamentalnym wkładem sinic w historię życia jest endosymbioza. Uważa się, że chloroplasty w roślinach i glonach powstały w wyniku wchłonięcia wolno żyjących sinic. Dowodzą tego liczne podobieństwa strukturalne i genetyczne, takie jak obecność własnego, kolistego DNA i rybosomów typu bakteryjnego wewnątrz chloroplastów. Czyli: gdyby nie sinice, rośliny nigdy by nie powstały. Nie do końca bakterie, prawie rośliny – osobliwa budowa sinic Komórki sinic mają złożoną strukturę, niespotykaną u innych bakterii. Posiadają wewnętrzne membrany zwane tylakoidami, w których osadzony jest aparat fotosyntetyczny. Głównym barwnikiem asymilującym światło jest chlorofil (podobnie jak u roślin), ale towarzyszą mu barwniki pomocnicze: niebieska fikocyjanina, czerwona fikoerytryna oraz żółte karotenoidy. To właśnie specyficzna kombinacja barwników nadaje im charakterystyczny sinozielony kolor, skąd wzięła się zarówno polska (sinice) jak i angielska (blue-green algae) nazwa zwyczajowa. Pływające mistrzynie łapania azotu Sinice wykształciły zaawansowane, wręcz mistrzowskie strategie przetrwania. Niektóre gatunki potrafią wyłapywać azot z powietrza i przekształcać go w amoniak. Proces ten odbywa się w wyspecjalizowanych, grubościennych komórkach – heterocytach, które chronią wrażliwy na tlen enzym – nitrogenazę. Potrafią też magazynować cenny, wykorzystywany w fotosyntezie dwutlenek węgla. A co najdziwniejsze – te prymitywne, jednokomórkowe organizmy umieją nawet pływać: kontrolują swoją wyporność poprzez tzw. wodniczki gazowe. To organelle w komórce, które pozwalają na regulację głębokości w wodzie i znalezienie najlepszych warunków świetlnych. Sinice to tysiące różnorodnych gatunków Sinice wykazują niezwykłą różnorodność form – od mikroskopijnych form jednokomórkowych, takich jak Prochlorococcus (najmniejszy i najliczniejszy fotosyntetyzujący organizm na świecie), po złożone kolonie w różnych kształtach, widoczne gołym okiem. Formy nitkowate wykazują prymitywne cechy wielokomórkowości, z podziałem funkcji. Oprócz wspomnianych heterocytów, mogą tworzyć też akinety – grubościenne komórki przetrwalnikowe), odporne na niekorzystne warunki środowiskowe. Kolonie sinic tworzą też hormogonia: ruchliwe fragmenty nici służące do poruszania się i rozmnażania. To sporo, jak na najprymitywniejsze organizmy na Ziemi. Światowy problem zakwitów wód – największe zagrożenie ze strony sinic Sinice są organizmami kosmopolitycznymi, zasiedlającymi niemal każde środowisko: od oceanów, mórz, rzek i jezior po wilgotne gleby, pustynie i skały Antarktydy. Jednak ich gwałtowny, masowy pojaw, zwany zakwitem, staje się coraz poważniejszym problemem w wielu rejonach świata. Przyczynami zakwitów sinic są: eutrofizacja (nadmiar fosforu i azotu z rolnictwa i ścieków) oraz zmiany klimatyczne, przejawiające się rosnącą temperaturą wód. Zakwity sinic bywają niebezpieczne - potrafią zachwiać ekosystemem nawet dużego zbiornika wodnego i wpłynąć także na organizmy lądowe, wliczając człowieka. Wiele gatunków sinic produkuje silne toksyny. Mogą one prowadzić do zatruć, a nawet śmierci ludzi i zwierząt. Istnieją badania łączące ekspozycję na toksyny sinic ze zwiększonym ryzykiem chorób neurodegeneracyjnych. A gdy zakwit wreszcie się kończy, obumierająca biomasa sinic zużywa tlen, prowadząc do powstawania stref beztlenowych i masowej śmierci ryb i innych organizmów wodnych. Od suplementów po loty w kosmos. Wielki potencjał sinic Mimo tych zagrożeń, zdolności sinic człowiek próbuje wykorzystać w wielu dziedzinach. Są to m.in.: Biotechnologia: sinice są badane jako potencjalne źródło biopaliw, barwników spożywczych oraz nowoczesnych leków przeciwzapalnych i przeciwbakteryjnych. Produkcja żywności: gatunki takie jak Arthrospira (Spirulina) są cenione za wysoką zawartość białka, witamin i przeciwutleniaczy, stanowiąc popularny suplement diety. Rolnictwo: jako organizmy wiążące azot, są wykorzystywane do naturalnego nawożenia upraw, np. pól ryżowych, co może zwiększyć plony o 20%. Eksploracja kosmosu: sinice są rozważane są jako organizmy wspierające życie w przyszłych bazach na Marsie. Mogłyby przetwarzać marsjański regolit i atmosferę w produkty niezbędne dla ludzi. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Syberyjskie „wrota do piekieł" uchylają się coraz szerzej. Krater Batagajka cały czas rośnie
Największa na świecie depresja na obszarze wieloletniej zmarzliny cały czas rośnie. Właśnie się okazało, że krater Batagajka powiększa się każdego roku w znaczący sposób.
W tym artykule: Jak szybko rośnie krater Batagajka? Jak duże są „wrota do piekieł”? Co to jest wieloletnia zmarzlina? Ten gigantyczny otwór w ziemi znajduje się w północnej Jakucji, w Rosji. Miejscowi nazywają go „wrotami do piekieł”. Oficjalna nazwa depresji to krater Batagajka – od przepływającej niedaleko rzeki, prawego dopływu Jany. „Wrota” dzieli 10 km od miasta Batagaj i ok. 660 km od Jakucka. Krater został po raz pierwszy wypatrzony na zdjęciach satelitarnych w 1991 r. Od tego czasu budzi żywe zainteresowanie naukowców. Nie bez powodu. W wyniku zapadnięcia się części zbocza odsłoniły się warstwy wieloletniej zmarzliny pochodzące aż sprzed 650 tys. lat. To najstarsza wieloletnia zmarzlina na Syberii i druga pod względem wieku na całym świecie. Co ciekawe, „wrota do piekieł” wcale nie są stabilne. Najnowsze badania wykazały, że każdego roku rosną aż o ok. milion metrów sześciennych. Odpowiada za to szybkie topnienie wieloletniej zmarzliny. Jak szybko rośnie krater Batagajka? Jak duża jest ta depresja? To zapadlisko długości kilometra, mające 50–100 m głębokości. Jego brzegi regularnie się wykruszają, w wyniku czego ziemia osuwa się do wnętrza krateru. W ten sposób „wrota do piekieł” dosłownie się poszerzają. Ściany depresji cofają się nawet o 12 m rocznie. To bardzo dużo. Na Syberii – albo szerzej, w Arktyce – jest sporo tego rodzaju kraterów powstających na skutek topienia się wieloletniej zmarzliny. Jednak w porównaniu z nimi Batagajka pozostaje wyjątkowa. Tempo jej poszerzania się jest bezprecedensowe. Naukowcy podejrzewają, że depresja utworzyła się w latach 60. poprzedniego wieku. W 2014 r. miała już 790 m. Od tego czas zaś urosła o całe 200 m. Jak duże są „wrota do piekieł”? To, że depresja stopniowo się rozrasta, samo w sobie nie jest niczym nowym. Latem zeszłego roku potwierdzono to dzięki obserwacjom prowadzonym z drona. Jednak teraz badacze po raz pierwszy precyzyjnie oszacowali, o jaką objętość powiększa się Batagajka. Udało się to zrobić dzięki analizie zdjęć satelitarnych, pomiarom wykonanym na miejscu i analizie laboratoryjnej próbek pobranych z krateru. Wyniki podpowiadają, jak ogromna jest ta depresja. Jak policzyli badacze, od czasu powstania krateru roztopił się lód i osady, które wypełniłyby aż 14 Wielkich Piramid. Zapadają się głównie zachodnie, południowe i południowo-wschodnie brzegi krateru. W rezultacie „wrota” każdego roku mają objętość większą o prawie milion metrów sześciennych. Przy okazji uwalnia się 4–5 tys. ton węgla organicznego. Batagajka stanowi tym samym wyjątkowe okno w przeszłość. Roztapiająca się wieloletnia zmarzlina daje dostęp do materiału roślinnego oraz pyłków z epoki lodowcowej. W kraterze znaleziono szczątki żubra, mamutów i konia oraz innych zwierząt. Pozwoliło to badać plejstoceńską faunę. Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów Naukowcy odkryli w pobliżu wybrzeży Zachodniej Afryki krater ukryty pod powierzchnią oceanu. Pochodzi sprzed ok. 66 mln lat, czyli z okresu, kiedy wyginęły dinozaury. Zdaniem badaczy, nie da s... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/tajemniczy-krater-znaleziony-w-oceanie-moze-miec-zwiazek-z-zaglada-dinozaurow-fot-getty-images-05c1757.jpeg" width="938" height="620" alt="Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów (fot. Getty Images)" title="Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów (fot. Getty Images)" /> Co to jest wieloletnia zmarzlina? Wieloletnia zmarzlina, czyli permafrost, to zamarznięta ziemia – wymieszane gleba, skały, lód i materiał organiczny, które latami pozostają w temperaturze poniżej zera. Permafrost pokrywa jedną czwartą półkuli północnej. Jedną z jego odmian jest np. jedoma. Jedoma to zmarzlina z okresu plejstocenu, rozciągająca się od północno-wschodniej Syberii przez Kanadę do Alaski. 50–90 proc. jej objętości stanowi lód. Ocieplanie klimatu powoduje, że zmarznięta skorupa ziemska zaczyna rozmarzać. A razem z nią organizmy, które zostały zamrożone tysiące lat temu. Nawet po spędzeniu niezwykle długiego czasu w temperaturze poniżej zera, niektóre z nich wracają do życia. Dwa lata temu naukowcy z Francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych „ożywili” wydobytego z wieloletniej zmarzliny wirusa. Pochodził aż sprzed 50 tys. lat. Patogen – formalnie nazwany Pandoravirus yedoma – został ochrzczony przez odkrywców „wirusem zombie”. Na szczęście wirus atakuje jedynie ameby. Źródła: LiveScience, Geomorphology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Na Grenlandii odkryto wirusy większe od bakterii, które mogą uratować nas przed katastrofą
Podczas gdy światowa uwaga skupia się na tempie, w jakim Arktyka traci pokrywę lodową, międzynarodowy zespół badawczy dokonał na Grenlandii nieoczekiwanego odkrycia. Po raz pierwszy na powierzchni tamtejszego lądolodu zidentyfikowano aktywne gigantyczne wirusy. Te mikroskopijne monstra, wielkością przewyższające większość znanych bakterii, koegzystują z polarnymi algami. Odkrycie to rewolucjonizuje naszą dotychczasową wiedzę o kriofilu i odsłania zupełnie nowy, naturalny mechanizm biologiczny, który może bezpośrednio wpływać na tempo topnienia lodowców, a tym samym na dynamikę globalnego ocieplenia.
Spis treści: Megawirusy wkraczają do akcji. Co odkryto w arktycznym lodzie? Wojna mikrobów na powierzchni lądolodu – dlaczego to ważne? Nowe perspektywy badań. Co zmieniło się od czasu odkrycia? Lądolód Grenlandii, drugi co do wielkości rezerwuar słodkiej wody na Ziemi, dotychczas postrzegany był jako surowa, abiotyczna pustynia. Ostatnie lata przyniosły jednak rewolucję w biologii polarnej, udowadniając, że te ekstremalne obszary tętnią mikroskopijnym życiem. Najbardziej spektakularnym tego dowodem jest zidentyfikowanie tam aktywnych gigantycznych wirusów, których niezwykłe właściwości biochemiczne mogą trzymać w ryzach procesy odpowiedzialne za gwałtowne podnoszenie się poziomu światowych oceanów. Megawirusy wkraczają do akcji. Co odkryto w arktycznym lodzie? Tradycyjnie wirusy postrzegane są jako skrajnie uproszczone cząstki zakaźne – zaledwie paski materiału genetycznego zamknięte w białkowym kapsydzie (czyli specjalnym płaszczu białkowym), niezdolne do samodzielnego metabolizmu. Gigantyczne wirusy (należące do typu Nucleocytoviricota) całkowicie burzą ten paradygmat. Osiągają rozmiary rzędu 2,5 mikrometra (dla porównania standardowy wirus, np. grypy, mierzy zaledwie od 20 do 200 nanometrów) i posiadają ogromny genom składający się z nawet 2,5 miliona par zasad. O odkryciu innych gigantycznych wirusów, tym razem w Japonii, pisaliśmy wcześniej w tym roku. Analiza próbek pobranych z tzw. ciemnego lodu, czerwonego śniegu oraz kriokonitów (otworów ablacyjnych wypełnionych osadem) wykazała obecność specyficznych markerów genetycznych tych struktur. Kluczowym przełomem było jednak wyizolowanie z próbek cząsteczek mRNA. Obecność matrycowego kwasu rybonukleinowego stanowi bezpośredni, empiryczny dowód na to, że wirusy te są w tym środowisku żywe i wykazują aktywność transkrypcyjną. Posiadają one rzadką u wirusów zdolność do samodzielnej naprawy, replikacji oraz translacji własnego DNA, co stawia je biologicznie o krok bliżej organizmów komórkowych. Wojna mikrobów na powierzchni lądolodu – dlaczego to ważne? Zrozumienie znaczenia obecności megawirusów wymaga spojrzenia na proces określany jako biologiczne albedo. Przypomnijmy – albedo to pojęcie fizyczne, które określa, jaka część światła padającego na daną powierzchnię zostaje przez nią odbita. Im większa wartość albedo, tym więcej promieniowania powierzchnia odbija, a w efekcie słabiej się nagrzewa. Co roku wiosną na lądolodzie Grenlandii budzą się uśpione mikroalgi. Masowy zakwit tych pigmentowanych organizmów powoduje ciemnienie powierzchni lodu (tzw. zjawisko ciemnego lodu). Ciemna powłoka drastycznie obniża albedo lądolodu, czyli właśnie jego zdolność do odbijania promieniowania słonecznego. Zamiast odbijać światło, lód zaczyna absorbować energię termiczną, co skutkuje gwałtownym przyspieszeniem topnienia lodowca. W tym wyjątkowym ekosystemie gigantyczne wirusy najprawdopodobniej pełnią rolę naturalnego regulatora populacji glonów. Poprzez infekowanie komórek eukariotycznych alg śnieżnych, wirusy doprowadzają do ich rozpadu, co hamuje niekontrolowane zakwity. Odkrycie to wskazuje, że topnienie lodu na Grenlandii nie jest determinowane wyłącznie czynnikami fizycznymi i meteorologicznymi, lecz zależy od niezwykle skomplikowanej równowagi troficznej wewnątrz mikrobiomu lodowcowego, w której gigantyczne wirusy są kluczowym drapieżnikiem. Nowe perspektywy badań. Co zmieniło się od czasu odkrycia? Odkąd w połowie 2024 roku opublikowano fundamentalne badania na łamach prestiżowego czasopisma „Microbiome”, zespoły biogeochemików i biologów polarnych zintensyfikowały prace terenowe oraz laboratoryjne. Współczesne podejście naukowe odchodzi od traktowania strefy polarnej jako jałowej, abiotycznej pustyni. Arktyka jest dziś postrzegana jako dynamiczne środowisko, w którym wirusy kontrolują obieg węgla i innych biogenów. Najnowsze analizy koncentrują się na izolacji i hodowli specyficznych szczepów mikroalg w warunkach laboratoryjnych w celu dokładnego zmapowania mechanizmu infekcji. Naukowcy dążą do ustalenia, jak wysoka jest specyficzność żywicielska poszczególnych gatunków Nucleocytoviricota – czyli czy atakują one wyłącznie algi odpowiedzialne za spadek albedo, czy również in organizmy, jak grzyby nitkowate czy proste protisty. Zrozumienie tych zależności może w przyszłości pozwolić na prognozowanie stabilności lądolodu przy użyciu modeli matematycznych uwzględniających czynniki biologiczne, co dotychczas było całkowicie pomijane. Źródła: Giant viral signatures unveiled on the Greenland ice sheet, Giant viruses found on Greenland ice sheet, Giant viruses discovered living in Greenland's dark ice and red snow, Giant Viruses Have Been Found On Greenland's Ice Sheet Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
W 18 godzin urósł do najwyższej kategorii. Supertajfun Bavi zagraża milionom ludzi w Azji
Supertajfun Bavi, z wiatrem osiągającym 300 km/godz., pustoszy terytoria USA na Pacyfiku. Żywioł, napędzany przez zjawisko El Niño, przeszedł nad wyspą Rota i sparaliżował Guam. Teraz to meteorologiczne monstrum zmierza w kierunku Azji.
Jeden z najpotężniejszych cyklonów tropikalnych 2026 roku uderzył z niszczycielską siłą w terytoria zależne USA na Pacyfiku, osiągając najwyższą kategorię skali Saffira-Simpsona. Żywioł spustoszył Wyspy Mariańskie, a teraz przemieszcza się na zachód, zagrażając gęsto zaludnionym rejonom Azji: Chinom i Tajwanowi. Katastrofalne skutki uderzenia Bavi w Mariany Najbardziej niszczycielskie uderzenie żywiołu odnotowano na wyspie Rota, zamieszkanej przez około dwa tysiące osób, nad którą w poniedziałek rano przeszło oko cyklonu. Wiatr wiejący z prędkością dochodzącą do 290 km/godz. spowodował tam ogromne zniszczenia w infrastrukturze. Lokalne władze donoszą o powaleniu masztów telekomunikacyjnych oraz poważnych uszkodzeniach budynków. Narodowa Służba Meteorologiczna (NWS) wydała dramatyczne ostrzeżenie, że bezpośrednie uderzenie Bavi może uczynić wyspę niezdatną do zamieszkania przez wiele tygodni, a większość domów bez odpowiednich zabezpieczeń straci dachy lub ściany. Mieszkańcom nakazano przeniesienie się do wewnętrznych pomieszczeń budynków. Guam i bazy wojskowe USA o krok od katastrofy Bavi sparaliżował też wyspę Guam, oddaloną o około 80 km na południe od Roty, gdzie znajdują się kluczowe amerykańskie obiekty wojskowe, m.in. baza lotnicza Andersen oraz port marynarki wojennej. Choć oko cyklonu nie przeszło bezpośrednio nad Guamem, wyspa odczuła wiatry o sile huraganu pierwszej kategorii, które powalały drzewa i zablokowały kluczowe drogi. Wojsko ogłosiło najwyższy stopień gotowości, chroniąc strategiczne zasoby, w tym bombowce B-1 i B-52 oraz pięć okrętów podwodnych. Sytuację w regionie pogarsza fakt, że sąsiednie wyspy, Saipan i Tinian, wciąż zmagają się ze skutkami supertajfunu Sinlaku z kwietnia 2026 roku, a nadejście Bavi spowodowało kolejne przerwy w dostawach prądu i ulewne deszcze, sięgające lokalnie ponad 50 cm. Błyskawiczny wzrost siły Bavi ma związek z El Niño Meteorolodzy zwracają uwagę na niezwykle szybki rozwój tajfunu. Bavi uformował się pod koniec czerwca w pobliżu atolu Kwajalein na Wyspach Marshalla. Dzięki bardzo ciepłym wodom powierzchniowym (29–30°C), w zaledwie 18 godzin wzmocnił się z tajfunu o prędkości 130 km/godz. do monstrum wiejącego 230 km/godz. W kulminacyjnym momencie centralne ciśnienie w oku cyklonu spadło do 901–910 hPa, co świadczy o jego gigantycznej energii. Naukowcy łączą tak dużą siłę z trwającym zjawiskiem El Niño, które podnosi temperaturę oceanu i zwiększa wilgotność atmosfery, prowadząc do częstszych i groźniejszych anomalii pogodowych. Złe prognozy dla Azji Wschodniej Obecnie Bavi kieruje się na zachód z prędkością około 16–21 km/godz., celując we wschodnie wybrzeża Chin oraz Tajwan. Choć jego dokładna trasa pozostaje przedmiotem analiz, modele pogodowe przewidują, że żywioł dotrze w te rejony w drugiej połowie tygodnia. Już teraz pogarszające się warunki na morzu i wysokie fale są odczuwalne w rejonie japońskich archipelagów Okinawa i Amami. Dodatkowo zachodnia Japonia (prefektury Fukuoka, Saga i Oita) zmaga się z intensywnymi opadami, co w połączeniu z wilgocią niesioną przez supertajfun stwarza ogromne ryzyko osuwisk ziemi i powodzi na terenach, gdzie grunt jest już całkowicie nasycony wodą. Czym jest supertajfun? „Supertajfun” to termin używany do opisania najbardziej ekstremalnych cyklonów tropikalnych występujących w basenie zachodniego Pacyfiku. Według standardów stosowanych przez Joint Typhoon Warning Center (JTWC), mianem tym określa się wirujący układ burzowy, w którym maksymalna prędkość wiatru osiąga co najmniej 241 km/godz. (130 węzłów). Odpowiada to górnej granicy 4. kategorii lub najwyższej, 5. kategorii w skali Saffira-Simpsona, używanej do klasyfikacji huraganów na Atlantyku. Tak potężne zjawiska charakteryzują się doskonale wykształconym „okiem”, otoczonym przez gęstą ścianę chmur (eyewall), w której występują najsilniejsze wiatry i najbardziej intensywne opady. Supertajfuny są zdolne do wywoływania katastrofalnych zniszczeń, w tym burzenia budynków, wyrywania drzew z korzeniami oraz tworzenia wysokich fal sztormowych, które zalewają obszary przybrzeżne. Ich niszczycielska siła często sprawia, że dotknięte nimi regiony wymagają miesięcy a nawet lat odbudowy. Źródła: CNN, Euronews, NOAA, TVN24
Bałtyk bije niepokojący rekord. Eksperci alarmują: „Nie chcieliśmy w to uwierzyć”
Upały uderzyły w Bałtyk ze zdwojoną siłą: toksyczne sinice pojawiły się na polskim wybrzeżu rekordowo wcześnie. Eksperci ostrzegają, że toksyny produkowane przez gatunek Nodularia spumigena niszczą wątrobę, a w polskim prawie zieje niebezpieczna luka.
Zmiany klimatyczne silnie wpływają na ekosystem Morza Bałtyckiego, co objawia się między innymi gwałtownym przyspieszeniem procesów biologicznych w jego wodach. Jednym z najbardziej uciążliwych i niebezpiecznych zjawisk jest zakwit sinic, które w ostatnich latach pojawiają się na polskim wybrzeżu coraz wcześniej. Ten rok jest rekordowy – sinice „zakwitły” już w czerwcu. Rekordowo wczesny zakwit sinic w Bałtyku Tegoroczny zakwit sinic w Bałtyku nastąpił wyjątkowo wcześnie – pierwsze obserwacje odnotowano już w połowie czerwca. Do tej pory podczas najczęstszym terminem był dopiero lipiec lub sierpień. Szczegółowe dane na ten temat w rozmowie z PAP przedstawiła dr Justyna Kobos z Zakładu Biotechnologii Morskiej Wydziału Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego. Biolożka od lat monitoruje te procesy i prezentuje wyniki badań na międzynarodowych spotkaniach grup roboczych ICES oraz Międzyrządowej Komisji Oceanograficznej UNESCO. Według ekspertki, postępujące ocieplenie klimatu sprawia, że wody przybrzeżne nagrzewają się szybciej, co bezpośrednio wydłuża cykl rozwojowy sinic. – Gdy zakwit pojawił się w ubiegły piątek, to nie chcieliśmy w to uwierzyć. W 2021 r. pojawił się 30 czerwca i to też nam się wydawało bardzo wcześnie – mówi badaczka. Wygląda na to że tak wczesne incydenty stają się nową normą. Jeden gatunek, jedna toksyna W przeciwieństwie do wód śródlądowych, takich jak jeziora, gdzie różnorodność gatunkowa cyjanobakterii jest znacznie większa, w Bałtyku za masowe zakwity odpowiada jeden gatunek – Nodularia spumigena. To jednak nie znaczy, że zagrożenie w morzu jest mniejsze. Ten gatunek produkuje i emituje do środowiska nodularynę, czyli związek z grupy hepatotoksyn, które działają niszcząco na komórki wątroby i mogą prowadzić do jej poważnego uszkodzenia. Inne gatunki fitoplanktonu zdolne do wytwarzania niebezpiecznych toksyn (np. okrzemki i bruzdnice), pojawiają się u polskich wybrzeży rzadko. Stanowią zagrożenie głównie na obszarach pełnomorskich. Sinice (zwane też cyjanobakteriami) są obecne we wszystkich typach akwenów i są ważnym składnikiem ekosystemów. Tylko niewielka liczba ich gatunków produkuje niebezpieczne toksyny. Luka w polskich przepisach: nikt nie sprawdza toksyn sinic – Monitoring jakości wody w bałtyckich kąpieliskach nie obejmuje toksyn wytwarzanych przez sinice – mówi dr Kobos. Obowiązujące w Polsce przepisy, oparte na Ramowej Dyrektywie Wodnej oraz rozporządzeniach Ministra Zdrowia, nakazują zamykanie plaż głównie na podstawie oceny parametrów organoleptycznych, takich jak barwa wody czy jej zmętnienie. Ten brak wynika z prozaicznych przyczyn, np. wysokich kosztów aparatury. Jednak dr Kobos podkreśla, że powinno się chociaż sprawdzać pod mikroskopem, który gatunek sinic „kwitnie” – zwłaszcza w jeziorach, gdzie różnorodność gatunkowa jest większa. Jak rozpoznać zatrucie toksynami sinic i jak się ochronić? Dr Kobos przywołuje proste zalecenie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO): gdy stojąc w wodzie po kolana widzimy swoje stopy, ryzyko narażenia na toksyczne sinice i glony jest umiarkowane, pomimo pewnego zmętnienia wody. Jednak jeśli byśmy stóp nie widzieli, to jest na tyle duże, że na pewno trzeba z takiej wody jak najszybciej wyjść. Bezpośredni kontakt z wodą zanieczyszczoną toksynami Nodularia spumigena, a szczególnie jej połknięcie, może wywołać nudności, wymioty i silne bóle brzucha. Mogą też wystąpić: gorączka, bóle mięśni i głowy, osłabienie, dreszcze. W najcięższych przypadkach może dojść do uszkodzenia wątroby. Długotrwała, wielodniowa ekspozycja, znacznie zwiększa ryzyko. – Czasami wystarczy siedzieć na plaży blisko wody i wdychać unoszące się opary (aerozole, zawierające cząsteczki toksyn uwolnionych do wody z rozkładających się komórek sinic) i to również może powodować problemy zdrowotne – tłumaczy dr Kobos. W przypadku sinic w jeziorach, może dojść także do skażenia dermotoksynami, wywołującymi m.in. świąd, pieczenie, rumień i pęcherze na skórze. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Potężne drapieżniki nad Polską. Co sprowadza je do naszego kraju?
Sępy nad Polską? Choć brzmi to niewiarygodnie, te potężne ptaki padlinożerne regularnie sprawiają nam niespodzianki i sporadycznie pojawiają się nad naszym niebem. Ostatnie, sensacyjne wizyty rzadkich gości z południa Europy elektryzują nie tylko ornitologów. Które gatunki sępów można spotkać w Polsce i jak doszło do najciekawszych, wyjątkowych obserwacji? Sprawdzamy.
Spis treści Najnowsza obserwacja przedstawiciela sępów w Polsce Orłosęp brodaty Sęp płowy Sęp kasztanowaty Ścierwnik biały W Europie występują cztery gatunki sępów, z których wszystkie są w Polsce obserwowane jedynie sporadycznie. Należą do nich: orłosęp brodaty, sęp płowy, sęp kasztanowaty oraz ścierwnik biały. Żaden z tych gatunków nie przystępuje do lęgów w naszym kraju – wszystkie mają status gatunków zalatujących, stwierdzanych jedynie okazjonalnie. Najnowsza obserwacja przedstawiciela sępów w Polsce Ostatnie najnowsze stwierdzenie przedstawiciela sępów w Polsce miało miejsce niedawno na terenie Słowińskiego Parku Narodowego. Był to młody orłosęp brodaty (Gypaetus barbatus), który wykluł się 12 lutego 2025 roku w ogrodzie zoologicznym w Ostrawie (w Czechach), a 17 maja został wypuszczony na wolność w górach Stara Płanina w Bułgarii w ramach programu reintrodukcji gatunku. Przed dotarciem nad Bałtyk ptak przebywał przez około dwa tygodnie na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego, a następnie przeleciał przez znaczną część Polski. W dalszej wędrówce wzdłuż wybrzeża dotarł na teren Słowińskiego Parku Narodowego, gdzie został odnotowany w czerwcu 2026 r. Według danych obowiązujących do połowy 2024 r. orłosęp brodaty był oficjalnie stwierdzony w naszym kraju zaledwie pięć razy w historii awifauny Polski. Orłosęp brodaty Orłosęp brodaty jest jedynym gatunkiem ptaka, którego dieta w zdecydowanej większości opiera się na kościach, stanowiących ok. 85% pożywienia. Kości pochodzą od takich zwierząt jak koziorożce, kozice, jelenie i zwierzęta domowe, np. owce. Energię czerpie głównie z organicznych składników kości: kolagenu oraz tłuszczów. Ptak ten niegdyś występował we wszystkich pasmach górskich Europy Południowej – od zachodniej Hiszpanii po Bałkany. Jest najrzadszym gatunkiem sępa w Europie – populację ocenia się na ok. 600–900 par lęgowych. W XIX i XX w. był intensywnie tępiony, a w połączeniu ze spadkiem liczebności dzikich roślinożerców górskich oraz zmianami w praktykach rolniczych doprowadziło to do jego wyginięcia na niemal całym europejskim obszarze występowania. Orłosęp brodaty zasiedla odległe obszary górskie o stromej rzeźbie terenu, zwykle powyżej 1 000 m n.p.m. Preferuje obszary, gdzie obecne są duże drapieżniki, takie jak wilki i orły przednie (Aquila chrysaetos), oraz stada dużych ssaków, m.in. kozic, koziorożców i owiec. Obecnie gatunek występuje w Pirenejach, pasmie górskim Sierra Nevada, Alpach oraz w niewielkich populacjach na Korsyce i Krecie. Sęp płowy Sęp płowy (Gyps fulvus) jest najczęściej zalatującym sępem do Polski. Corocznie notuje się od kilku do kilkunastu osobników, zwłaszcza w okresie wiosenno-letnim. Zakłada gniazda na skałach i urwiskach, rzadziej na drzewach. Wykazuje bardzo szeroki zasięg występowania, obejmujący Europę Południową (m.in. Półwysep Iberyjski), Afrykę Północną, a także część Azji – aż po Indie i Mongolię. W Europie populację szacuje się na ponad 30 tys. par lęgowych, co stanowi ok. 10% całkowitej liczebności gatunku. Wstępne szacunki populacji globalnej wynoszą ok. 700–900 tys. osobników. Ostatnie oficjalne stwierdzenie tego gatunku w Polsce odnotowano 7–8 czerwca 2025 r. w Laskach, w województwie dolnośląskim. Sęp płowy jest gatunkiem długowiecznym – w warunkach niewoli odnotowano osobnika dożywającego aż 37 lat. Sęp kasztanowaty Sęp kasztanowaty (Aegypius monachus), nazywany również sępem czarnym, jest jednym z największych ptaków szybujących na świecie. Rozpiętość jego skrzydeł w locie wynosi od 2,5 do 3 m. Gatunek ten charakteryzuje się szerokim zasięgiem występowania, który obejmuje Europę Południową, Bliski Wschód oraz Azję Środkową, Południową i Wschodnią. Globalną liczebność gatunku szacuje się na 8–11 tys. par lęgowych, z czego ok. 3 tys. przypada na Europę. W obrębie swojego zasięgu sęp kasztanowaty zasiedla zróżnicowane siedliska – od lasów śródziemnomorskich, przez obszary górskie i stepy, po pustynie. Preferuje suche, półotwarte tereny, takie jak wysokogórskie łąki, a gniazda zakłada w luźnych koloniach. W warunkach naturalnych dożywa do 20 lat, natomiast w niewoli może osiągać wiek do 35 lat. Ostatnie stwierdzenie tego gatunku w Polsce odnotowano 25 listopada 2023 r. na Bagnie Całowanie, w województwie mazowieckim. Ścierwnik biały Ścierwnik biały (Neophron percnopterus), nazywany również białosępem, należy do najmniejszych sępów występujących w Europie. Gatunek ten ma rozległy zasięg występowania, obejmujący Europę Południową, Afrykę Północną, Bliski Wschód oraz niektóre części Azji. Izolowane populacje występują także na Wyspach Zielonego Przylądka oraz Wyspach Kanaryjskich. Szacunki globalnej liczebności są niepewne – w Europie populację ocenia się na ok. 3–4,5 tys. par lęgowych, natomiast liczebność światową na 12–36 tys. osobników, przy czym dane te wymagają dalszej weryfikacji. Ścierwnik biały prowadzi zazwyczaj samotny tryb życia, choć gromadzi się w miejscach żerowania, takich jak wysypiska śmieci, oraz na wspólnych noclegowiskach. Gniazda zakłada na półkach skalnych, sporadycznie także na dużych drzewach, budynkach (głównie w Indiach), słupach energetycznych, a wyjątkowo również na ziemi. Populacja ścierwnika białego w Europie znajduje się w stanie kryzysowym, notując dramatyczny spadek liczebności o ok. 50% w ciągu ostatnich 40 lat w całym zasięgu występowania, a na Półwyspie Bałkańskim – nawet o 80%. Do głównych zagrożeń, które znacząco wpłynęły na spadek liczebności należą: utrata siedlisk, zmniejszenie dostępności pokarmu, kolizje z infrastrukturą elektroenergetyczną oraz zatrucia wynikające ze stosowania chemicznych środków ochrony roślin. Migracja stanowi dodatkowe ryzyko – ponad 50% młodych osobników nie przeżywa pierwszej wędrówki na zimowiska. Ścierwnik biały (nazywany również „kurczakiem faraona”) był niegdyś uważany przez starożytnych Egipcjan za ptaka świętego i przedstawiany w piramidach – na których jeszcze w XIX w. zakładał gniazda. W Polsce ostatnie oficjalne stwierdzenie tego gatunku odnotowano 19 maja 2024 r. w Gołańczu, w województwie wielkopolskim. Wcześniejsza obserwacja krajowa pochodzi dopiero z 2015 r. Nasz autor Aleksander Kusznir Od lat łączy pasję do ptaków z fotografią i edukacją przyrodniczą. Współpracuje z „National Geographic Polska”, gdzie opowiada o świecie natury – zarówno tej, którą spotyka na co dzień, jak i bardziej egzotycznej. Najchętniej o dzikiej przyrodzie, jej ochronie i niezwykłych zachowaniach zwierząt. Pracuje też w laboratorium weterynaryjnym, gdzie na co dzień ma możliwość badania różnych gatunków zwierząt. Inspirację czerpie z podróży i nowych doświadczeń, a twórczą energię najłatwiej odnajduje przy filiżance dobrej kawy – najlepiej pośród śpiewu ptaków.
Czy parasol przyciąga pioruny? 7 faktów i mitów o burzy, które mogą uratować życie
Okres od maja do września to czas, w którym aktywność burzowa znacząco się nasila. Alerty RCB i radary burzowe to pierwsze źródła rzetelnej informacji, kiedy nastąpi załamanie pogody i jak silne będzie. Poza ich śledzeniem warto jednak wiedzieć, jak się zachować, gdy burza spotka nas w lesie, na górskim szlaku, a nawet we własnym domu. Zwłaszcza, że na ten temat pojawia się wiele sprzecznych informacji.
Burza kojarzy się głównie z intensywnym deszczem, silnym wiatrem i hałasem, dlatego często jest lekceważona. Tymczasem w Polsce w wyniku porażenia piorunem ginie zwykle kilka osób rocznie, a rannych zostaje jeszcze więcej. Mało mówi się również o tym, że wyładowanie nie musi uderzyć bezpośrednio w człowieka, aby spowodować ciężkie obrażenia. Prąd może rozchodzić się po ziemi, przechodzić z pobliskich obiektów albo przenosić się przez instalacje. Dlatego warto znać nie tylko podstawowe zasady bezpieczeństwa, lecz także najczęstsze mity związane z nim podczas burzy. 1. Czy parasol przyciąga pioruny? To, że parasol przyciąga pioruny, jest często powielanym mitem, chociaż jak wiele mitów, niesie ze sobą część prawdy. Piorun nie wybiera celu tak, jak magnes przyciąga metal. Ryzyko rośnie jednak wtedy, gdy człowiek znajduje się na otwartej przestrzeni i staje się jednym z najwyższych punktów w okolicy. Rozłożona parasolka może dodatkowo podwyższyć sylwetkę, a jej metalowe elementy przewodzą prąd. Dlatego podczas burzy, z parasolem czy bez niego, należy unikać otwartych przestrzeni, takich jak pole, plaża, łąka, a nawet odsłonięty chodnik. Najlepszym rozwiązaniem jest szybkie wejście do budynku lub samochodu z twardym dachem. 2. Klatka Faradaya, czyli samochód podczas burzy Często mówi się, że samochód jest jednym z najbezpieczniejszych schronień podczas burzy. Niektórzy błędnie przypisują tę ochronę gumowym oponom. To nie one ją zapewniają, lecz przede wszystkim metalowa karoseria, która działa podobnie do klatki Faradaya. Prąd z wyładowania może spłynąć po zewnętrznej części pojazdu, omijając wnętrze. Aby było to możliwe, samochód powinien mieć twardy dach i zamknięte okna. Osoba znajdująca się wewnątrz nie powinna dotykać metalowych elementów oraz sprawdzić, czy pojazd nie stoi w pobliżu drzew, słupów albo linii energetycznych. 3. Czy piorun może wpaść przez okno? Sytuacja, w której piorun „wpada” przez okno, jest niezwykle rzadka. Nie oznacza to jednak, że stanie przy szybie podczas burzy jest bezpieczne. Wyładowanie może uderzyć w budynek, rynnę, antenę, instalację elektryczną lub wodną, a energia może rozchodzić się po materiałach przewodzących. Dlatego podczas burzy należy zamknąć okna, odejść od szyb, a co najważniejsze, nie dotykać urządzeń podłączonych do prądu. Telefon komórkowy jest bezpieczny, o ile nie jest podłączony do ładowarki. 4. Samotne i wysokie, czyli najgorsze schronienia podczas burzy Chowanie się pod drzewem jest groźne, zwłaszcza jeśli drzewo jest samotne lub najwyższe w okolicy. Może zostać trafione piorunem, a osoba stojąca pod nim może ucierpieć wskutek bocznego przeskoku prądu, porażenia przez ziemię albo spadających konarów. Według NOAA stanie pod drzewem lub w jego pobliżu należy do najbardziej niebezpiecznych zachowań w czasie burzy (jeszcze groźniejsze jest przebywanie na całkowicie otwartej przestrzeni). Zasada jest prosta: należy unikać wszystkiego, co wysokie i stojące na pustej przestrzeni – samotnych drzew, słupów, masztów i linii energetycznych. 5. Co robić w lesie podczas burzy? Las nie jest idealnym schronieniem, ale może być bezpieczniejszy niż otwarta przestrzeń, jeśli wybierze się miejsce rozsądnie. Najbardziej ryzykowne są skraje lasu, polany, wzniesienia i okolice najwyższych drzew. Jeśli nie ma się możliwości dotarcia do budynku ani samochodu, należy szukać miejsca w głębi lasu, wśród niższych drzew o podobnej wysokości. Nie można opierać się o pnie ani kłaść się na ziemi. W sytuacji awaryjnej należy przykucnąć ze złączonymi stopami i ograniczyć kontakt z podłożem. Nie daje to pełnego bezpieczeństwa, ale może zmniejszyć ryzyko porażenia prądem rozchodzącym się po ziemi. National Weather Service podkreśla, że jedynym w pełni bezpiecznym działaniem jest wejście do bezpiecznego budynku albo pojazdu. Wszystkie inne zachowania na zewnątrz jedynie ograniczają ryzyko, ale go nie eliminują. 6. Burza w górach – duma do kieszeni W górach burza jest szczególnie niebezpieczna, bo człowiek często znajduje się na szczycie, grani, odsłoniętym zboczu albo przy metalowych łańcuchach i drabinkach. Nie wolno czekać do ostatniej chwili, zwłaszcza, że pogoda bywa nieprzewidywalna. Dlatego prognozę należy sprawdzić przed wyjściem na szlak i w miarę możliwości na bieżąco ją monitorować. Gdy słychać grzmoty, a zejście do schroniska lub bezpiecznego budynku nie jest możliwe, trzeba zejść ze szczytu i grani, oddalić się od metalowych elementów, nie dotykać łańcuchów i nie stać przy samotnych skałach. Grupa powinna się rozproszyć na kilka–kilkanaście metrów i odłożyć metalowe kijki. 7. Najciemniej pod latarnią Budynek jest najbezpieczniejszym miejscem podczas burzy, ale nie każda czynność w domu jest bezpieczna. CDC ostrzega, że nawet w domu można być narażonym na skutki wyładowań, ponieważ prąd może przemieszczać się przez instalację wodną, elektryczną i przewodowe urządzenia. Zaleca unikanie kontaktu z wodą, urządzeniami podłączonymi do gniazdek oraz telefonami przewodowymi. National Weather Service zaleca, aby do aktywności na zewnątrz lub korzystania z wody wrócić dopiero po upływie co najmniej 30 minut od ostatniego grzmotu. Dlaczego to ważne, żeby wiedzieć jak się zachować podczas burzy? Najgroźniejsze podczas burzy jest ignorowanie jej oznak i przekonanie, że skoro deszcz ustał, zagrożenie minęło. Piorun może uderzyć wiele kilometrów od strefy opadu, dlatego liczy się szybka reakcja. Najlepsza strategia to sprawdzenie prognozy, reagować na pierwszy grzmot, nie chowanie się pod drzewami, schodzić z miejsc wyniesionych i przeczekać burzę w budynku lub samochodzie. Mity o parasolce, gumowych oponach czy „bezpiecznym drzewie” są groźne, bo dają fałszywe poczucie kontroli. Podczas burzy liczy się szybka decyzja o wycofaniu się w bezpieczne miejsce. Źródła: Gov.pl, National Weather Service, CDC, NOAA Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Na Antarktydzie powstał lodowy skarbiec. Ma ocalić pamięć topniejących lodowców
Lodowce topnieją, a wraz z nimi znika bezcenny zapis dawnych klimatów. Dlatego naukowcy stworzyli na Antarktydzie Sanktuarium Pamięci Lodu – naturalny skarbiec, w którym przechowywane będą rdzenie lodowe z najbardziej zagrożonych lodowców świata. To próba ocalenia tysięcy lat historii klimatu Ziemi dla przyszłych pokoleń badaczy.
Spis treści: Lodowce przechowują historię klimatu Ziemi Sanktuarium Pamięci Lodu to plan awaryjny dla nauki Budowa naturalnej chłodni Dlaczego wybrano wnętrze Antarktydy? Kto będzie miał dostęp do lodowych archiwów? Ostatnie pokolenie, które może ocalić pamięć lodu Zeszłej zimy, po trwającym 50 dni rejsie oceanicznym z wybrzeży Włoch na Płaskowyż Antarktydy Wschodniej, dwie próbki lodu lodowcowego z Alp Europejskich dotarły do stacji polarnej Concordia na Antarktydzie. Wewnątrz stacji, zarządzanej wspólnie przez Francję i Włochy, próbki trafiły na półki Sanktuarium Pamięci Lodu. To nowe antarktyczne laboratorium wykute w lodowej jaskini działa niczym bankowy skarbiec dla krajobrazów lodowcowych, które wkrótce mogą zniknąć. Będą tu bezpiecznie przechowywane rdzenie lodowe z najbardziej zagrożonych i bogatych w dane lodowców górskich świata, aby umożliwić ich badanie w przyszłości. – To odpowiedzialność, którą dzielimy wszyscy. Ocalenie tych lodowych archiwów to nie tylko obowiązek naukowy, ale i dziedzictwo dla całej ludzkości – mówi Anne-Catherine Ohlmann, dyrektor Fundacji Ice Memory (IMF), organizacji prowadzącej sanktuarium. Lodowce przechowują historię klimatu Ziemi Lodowce działają jak archiwa klimatyczne, zatrzymując gazy, aerozole i zanieczyszczenia z dawnych atmosfer pomiędzy warstwami sprasowanego lodu. Naukowcy mają nadzieję, że dzięki lepszemu zrozumieniu minionych klimatów będą mogli dokładniej prognozować, jak klimat zmieni się w przyszłości. Pierwsze rdzenie – o długości 128 metrów wywiercone na przełęczy Col du Dôme we francuskim masywie Mont Blanc oraz 99 metrów z góry Grand Combin w Szwajcarii – ważą łącznie 1,7 tony. Wkrótce dołączą do nich kolejne rdzenie z Alp Europejskich, a także próbki z Tadżykistanu, Boliwii, Svalbardu i potencjalnie z Rosji. Raport UNESCO prognozuje, że jedna trzecia lodowców znajdujących się na obszarach wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa – w tym w Parku Narodowym Yosemite w USA, w Dolomitach we Włoszech oraz w Parku Narodowym Kilimandżaro w Tanzanii – stopnieje do 2050 roku. Jeśli globalnego ocieplenia nie uda się ograniczyć do poziomu 1,5°C (celu wyznaczonego w porozumieniu paryskim z 2016 roku), stopnieć może jeszcze więcej lodowców. Obecnie temperatura na świecie wzrosła już o 1,3°C. Aby odczytać zapis dawnych klimatów zawarty w lodowcu lub lądolodzie, naukowcy wiercą otwory przez warstwy lodu aż do podłoża skalnego, wydobywając cylindryczne rdzenie o długości od 90 do 150 metrów. Kiedy wiercone są rdzenie przeznaczone dla Sanktuarium Pamięci Lodu, jedna próbka jest wysyłana na Antarktydę, podczas gdy druga trafia do laboratorium uniwersytetu lub instytutu badawczego. Lód znajdujący się najbliżej wierzchniej warstwy zawiera zapis tego, jak ludzkość wpływała na ziemską atmosferę w ostatnich dziesięcioleciach. – Najnowszy rozdział w tych archiwach – opowiadający o dwutlenku węgla pędzącym ku bezprecedensowym stężeniom – przedstawia historię, która bez podjęcia odpowiednich działań doprowadzi do zamknięcia tych ksiąg historycznych – mówi Tom Matthews, klimatolog z King’s College London i eksplorator National Geographic. Sanktuarium Pamięci Lodu to plan awaryjny dla nauki Ponieważ topnienia lodowców nie da się powstrzymać bez radykalnych kroków w celu zatrzymania zmian klimatycznych, Sanktuarium Pamięci Lodu stanowi ostateczność dla naukowców pragnących uratować tę wiedzę. – Ochrona rdzeni lodowych pozwala zachować możliwość ich odczytania przez przyszłe pokolenia naukowców, dzięki czemu będziemy mogli nadal dowiadywać się, jak zamarznięte obszary Ziemi reagują na ocieplanie się planety – mówi Tom Matthews. Badacze mają nadzieję, że przyszły postęp technologiczny oraz rozwój metod analizy rdzeni lodowych doprowadzą do kolejnych odkryć. – Za 50 albo 100 lat naukowcy będą dysponowali możliwościami analitycznymi, których dziś nie potrafimy sobie nawet wyobrazić – mówi Thomas Stocker, przewodniczący IMF i emerytowany profesor fizyki klimatu i środowiska na Uniwersytecie w Bernie w Szwajcarii. Prof. Thomas Stocker uważa, że pewnego dnia naukowcy mogą uzyskać bezprecedensowy wgląd w to, jak powietrze przemieszcza się wokół planety oraz jak woda krąży między oceanami, atmosferą i lądami. Na cieplejszej planecie cykle te mogą się dramatycznie zmieniać. Jak wyjaśnia, precyzyjne pomiary sygnałów chemicznych zapisanych w lodzie mogłyby pomóc naukowcom zrozumieć, jak działają ziemskie systemy klimatyczne, oraz sprawdzić poprawność ich modeli klimatycznych. IMF wskazała pięć kolejnych miejsc, w których do 2036 roku mają zostać wykonane odwierty rdzeniowe: Nadbrzeżne Góry Pacyficzne rozciągające się od Kolumbii Brytyjskiej po Alaskę, Andy w Ameryce Południowej, Svalbard w Norwegii, wyspy subantarktyczne oraz Hindukusz-Himalaje. Dzięki tym dodatkowym próbkom naukowcy szacują, że będą dysponować łącznie danymi obejmującymi 300 000 lat. Budowa naturalnej chłodni Choć zespół ściga się z czasem, by pozyskać rdzenie lodowe, ambicja tego projektu wymaga lodowcowego tempa. Od 2015 roku liderzy Sanktuarium mierzą się ze złożonymi przeszkodami dyplomatycznymi, logistycznymi i finansowymi. Jeden z projektów odwiertów na Kilimandżaro nie doszedł do skutku, ponieważ nie udało się uzyskać pozwolenia. Wiercenie w lodzie na dużych wysokościach jest trudne i kosztowne – podobnie jak utrzymanie cylindrycznych próbek w stanie zamrożenia podczas podróży liczących tysiące kilometrów przez lądy i oceany. Delikatne rdzenie muszą przebyć drogę ze szczytów gór do południowego regionu polarnego, po drodze przekraczając ciepłe tropiki. Transportowane przez tragarzy, skutery śnieżne, helikoptery, pojazdy, statki i samoloty rdzenie są cięte na metrowe odcinki i chłodzone w temperaturze około -20°C w szczelnych skrzyniach oraz dużych kontenerach chłodniczych. Dlaczego wybrano wnętrze Antarktydy? IMF wybrała wnętrze Antarktydy jako najbezpieczniejszą lokalizację dla sanktuarium, ponieważ obecnie jest to jedno z najzimniejszych i najbardziej stabilnych miejsc na Ziemi – zarówno pod względem klimatycznym, jak i politycznym. Choć kontynent traci lód w wyniku zmiany klimatu, większość topnienia zachodzi w zachodniej Antarktydzie oraz na Półwyspie Antarktycznym. W pobliżu stacji Concordia rdzenie przechowywane są w lodowej jaskini, która nie potrzebuje energii elektrycznej, by utrzymać warunki podobne do lodówki. Aby ją zbudować, maszyna wycięła w płaskowyżu korytarz o głębokości 9 metrów i długości 35 metrów. W dużej wewnętrznej komorze, w której przechowywany jest lód, pracownicy nasypali wydobyty lód na balon w kształcie cylindra. Po spuszczeniu powietrza powstała jaskinia o wysokości i szerokości 5 metrów. Częściowo igloo, częściowo piwniczka na wino – obiekt w naturalny sposób utrzymuje stałą temperaturę około -51°Cna wysokości 3230 metrów. Z czasem konstrukcja będzie się zagęszczać, ponieważ lód powoli odkształca się i płynie pod własnym ciężarem, dlatego w przyszłości trzeba będzie wykłuć nową jaskinię. Kto będzie miał dostęp do lodowych archiwów? Może minąć wiele pokoleń, zanim naukowcy przystąpią do badania tych rdzeni lodowych, dlatego IMF wciąż pracuje nad stworzeniem ram prawnych regulujących przyznawanie dostępu badaczom. Traktat antarktyczny z 1959 roku zezwala na wykorzystanie kontynentu „wyłącznie w celach pokojowych”, gwarantując swobodę badań naukowych. Zgodnie z traktatem współpraca jest wspierana, a wyniki badań muszą być otwarcie udostępniane na całym świecie. Mimo to IMF zaznacza, że wciąż pozostają bez odpowiedzi pytania o to, kto w dłuższej perspektywie będzie prawnym właścicielem rdzeni lodowych. – Obecnie nasze rdzenie lodowe nie mają uregulowanego statusu prawnego, musimy więc go stworzyć – mówi Anne-Catherine Ohlmann. – Jesteśmy bardzo zależni od współpracy i międzynarodowej dyplomacji. Ostatnie pokolenie, które może ocalić pamięć lodu Anne-Catherine Ohlmann wierzy, że projekt ten jest obiecującym przykładem ponadgranicznej współpracy naukowej, a także ludzkiej. – Jesteśmy ostatnim pokoleniem, które może podjąć działania – dodaje. – Mamy pewność, że za kilka pokoleń naukowcy dostarczą decydentom wiedzę niezbędną do podejmowania dobrych decyzji. Źródło: National Geographic
Mroczny sekret Bałtyku. Wsiadłem na pokład kutra łowiącego „sieci widmo”
Wiatr smaga mi twarz, a pokład kutra miarowo kołysze się pod stopami. Słyszę, że miałem szczęście, bo dzień wcześniej fala bezlitośnie rzucała ludźmi po pokładzie, a ja – szczur lądowy – mogę nawet zaznać trochę słońca. Czegoś jednak nie wiem – kilkadziesiąt metrów pod nami, w lodowatej i ciemnej toni, znajduje się wrak. Nurkowie, którzy właśnie zniknęli pod powierzchnią wody, nie zeszli tam bynajmniej po to, by podziwiać historię. Zeszli, by zmierzyć się z jednym z największych i najbardziej podstępnych zagrożeń dla naszego morza. I ja wziąłem udział w tej niezwykłej, podwodnej misji.
Miałem okazję na własne oczy zobaczyć, jak wygląda ratowanie Bałtyku w praktyce. Projekt, realizowany przez Fundację WWF Polska oraz markę Novotel, to wieloetapowa operacja rodem z morskiego thrillera. Jak się dowiaduję, inicjatywa ta stanowi polską odsłonę globalnych starań Novotelu na rzecz ochrony oceanów, wdrażanego we współpracy z WWF. Zanim nasza ekipa w ogóle pojawiła się na morzu, dno musiało zostać precyzyjnie zbadane i zmapowane podczas wykonywanych przez oceanografów rejsów sonarowych. Zostałem zaproszony na drugi, weryfikacyjny etap misji. Moim zadaniem było towarzyszenie nurkom, którzy schodzą w głębiny, by z kamerą w ręku namierzyć cel, zanim w trzeciej fazie rozpocznie się ekstremalnie trudne podnoszenie zwałów morderczego plastiku na powierzchnię. Śmiertelna pułapka poza zasięgiem wzroku i wielkie łowy Zaraz po tym, jak nurkowie zniknęli w mrocznej wodzie, usiadłem na pokładzie z Sylwią Migdał-Leszczyńską, specjalistką ds. ochrony ekosystemów morskich WWF Polska. Chciałem zrozumieć, z czym właściwie tu walczymy. Pod powierzchnią kryje się problem, którego nie widać z bałtyckich plaż. – Rybacy po prostu łowiąc, często zahaczają o podwodne zaczepy, na przykład o wraki, których w polskiej części Bałtyku mamy bardzo dużo. Wtedy taka sieć się zrywa. Jeśli jest lekka i pojawia się fala, szybko przesuwa się w inne obszary. Kiedy już zawiśnie w toni, tworzy się z niej ogromna płachta – tłumaczy Migdał-Leszczyńska. Problem polega na tym, że taka zgubiona sieć nie przestaje działać. Przeciwnie – rozpoczyna ciche łowy, a ich skutki mogą rozchodzić się na kolejne poziomy łańcucha pokarmowego. – Przyłowią się w nią na przykład ryby, co jest z kolei zachętą dla foki, żeby te ryby wyjeść. Foka zbliża się do sieci i podczas zdobywania pożywienia również ulega zaplątaniu. Zdarza się, że prowadzi to do ich śmierci. Gdy sieć obciąży się martwymi organizmami, może opaść na dno. W dalszej perspektywie, w miarę rozkładu materii organicznej, może ponownie unosić się w toni wodnej i nadal oddziaływać na organizmy morskie – wyjaśnia mechanizm zagrożenia specjalistka WWF. Mnie ujęła szczególnie sytuacja morświnów, które odnawiają swoją populację na polskim wybrzeżu, a które – echolokując – nie mają szans na dostrzeżenie sieci zbudowanych z najcieńszych elementów. Ekolodzy i rybacy grają do jednej bramki Wokół działań ekologów narosło w internecie sporo mitów – najpopularniejszy z nich głosi, że inicjatywy proekologiczne uderzają w rybaków. Prawda, którą poznałem na pokładzie, jest zupełnie inna. Utrata narzędzi połowowych to dla rybaka wypadek przy pracy i gigantyczna strata finansowa, a nie celowe działanie. Dlatego WWF od lat aktywnie współpracuje z lokalnymi społecznościami rybackimi. To często właśnie rybacy, doskonale znający kapryśność i topografię Bałtyku, zgłaszają miejsca, w których zerwali sprzęt, a nierzadko sami biorą czynny udział w akcjach wyławiania, udostępniając swoje kutry i wiedzę. Walka z sieciami widmo nie toczy się przeciwko nim – to nasz wspólny interes, by morze pozostało żywym, sprawnie funkcjonującym ekosystemem. Technologia na tropie niewidzialnego wroga Wyciągnięcie sieci na powierzchnię wymaga precyzyjnego planu. Projekt WWF i Novotelu podzielono na trzy kluczowe etapy: Rejsy sonarowe (poszukiwania): Zanim na morze wypłyną nurkowie, dno jest skanowane za pomocą nowoczesnych sonarów pływających. Urządzenia te tworzą mapy akustyczne, wyłapując anomalie na dnie. Do analizy tysięcy zdjęć sonarowych powoli wkracza również sztuczna inteligencja. Zejścia weryfikacyjne (mój etap): Sonar potrafi wskazać anomalię, ale dopiero oko człowieka jest w stanie ocenić, czy to faktycznie zalegająca sieć, jak bardzo jest wplątana we wrak i jakiego sprzętu potrzeba, by ją bezpiecznie usunąć. Wyławianie (akcja właściwa): Dopiero w trzecim etapie, uzbrojeni w sprzęt i plan działania, nurkowie wracają na miejsce, by odciąć plastik od wraków i wysłać go na powierzchnię. „Szaleńcy” ze spokojem w oczach – nurkowie z Ghost Diving Poland Walka z tym niewidzialnym wrogiem wymaga zaangażowania ludzi o wyjątkowych predyspozycjach. Patrząc na ekipę ze stowarzyszenia Ghost Diving Poland, którzy w ramach wolontariatu wspierają Fundację WWF Polska, trudno nie czuć podziwu. Obserwując ich przy pracy zastanawiałem się, co w nich jest aż tak magnetycznego. To chyba połączenie tej niesamowitej, żołnierskiej precyzji z jedną wspólną cechą – lekkim szaleństwem, ekscytacją w oczach, którą dostrzegłem tuż przed ich zejściem do wody. Darek Lutkiewicz, szef nurków z ponad 40-letnim stażem „pod wodą”, nie ma jednak złudzeń co do powagi sytuacji i misji, jaka im przyświeca. – To, co jest pod wodą, nie jest dostępne dla każdego. Większość osób widzi po prostu piękny wrak, wszyscy są uśmiechnięci. A obok, zupełnie niezauważona, rozgrywa się tragedia zwierząt, które zaplątały się w pozostawione tam sieci. Chcemy ją pokazać i chcemy w jakiś sposób odwdzięczyć się naturze. Pod wodą mamy do siebie absolutne zaufanie. Wiemy, że nikt z nas nie ucieknie, gdy coś pójdzie nie tak – mówi z pasją Lutkiewicz. Dodaje, że dla nich wystarczającą nagrodą jest uratowanie choćby jednego zwierzęcia. To nie jest rozrywka Zejście do wraku obwieszonego tonami syntetycznych włókien, przy zerowej widoczności i temperaturze rzędu kilku stopni, to nie jest nurkowanie rekreacyjne. To ciężka, fizyczna robota na granicy ryzyka. Potwierdza to Agnieszka Huszcza, najmłodsza członkini zespołu, dla której to jednak coś więcej niż tylko techniczne wyzwanie. – W nurkowaniu wrakowym najważniejszy jest zespół. Schodząc pod wodę, musisz wiedzieć, że kolega będzie się tobą opiekował. Ale robimy to, bo dobrze jest… mieć wyższy cel. Dobrze mieć coś, co sprawi, że damy z siebie więcej – nie tylko po to, by spędzić ciekawie czas pod wodą, ale żeby środowisko mogło na tym realnie skorzystać – opowiada Agnieszka. Drugie życie śmiercionośnego plastiku Kiedy urobimy się na morzu, a wycięte z wraków sieci wreszcie trafią na ląd, pojawia się kolejny problem. Jak zaznacza WWF, wyłowienie sieci to tylko połowa sukcesu, ponieważ skuteczne przeciwdziałanie wymaga znalezienia rozwiązań systemowych również na brzegu. Sieci widmo oraz zużyte sieci rybackie (sieci end-of-life) należą do materiałów trudnych do przetworzenia ze względu na ich złożoną budowę z różnych polimerów oraz obecność licznych zanieczyszczeń organicznych i nieorganicznych. Fundacja współpracuje obecnie z instytutami naukowymi, by opracować systemowe metody recyklingu tego uciążliwego materiału. Cel jest jeden: bezpieczne dla środowiska i opłacalne zagospodarowanie zużytego sprzętu, tak by raz wyciągnięty z morza, nigdy więcej do niego nie wrócił. I żeby bardziej opłacało się oddać go do recyklingu, niż wrzucić do Bałtyku czy przechowywać w garażu. Tak wiele zależy od Bałtyku Na koniec rejsu wracam myślami do rozmowy z Jakubem Milczarkiem, dyrektorem działu ochrony przyrody WWF Polska. Jak słusznie zauważył, Bałtyk to klimatyzator dla całej Polski. Bez zdrowego morza, czystej wody i tętniących życiem podwodnych łąk, odczujemy skutki kryzysu klimatycznego ze zdwojoną siłą. Widząc pasję nurków i organizatorów na pokładzie kutra, mam jednak pewność – nasz błękitny klimatyzator jest w dobrych rękach. Musimy pomagać im ze wszystkich sił i cieszę się, że mogłem zobaczyć ich przy pracy. I wam o tym opowiedzieć. Działania na Bałtyku wpisują się w szerszy Plan Pozytywnego Wpływu, realizowany przez głównego partnera akcji – sieć Novotel. Jak podkreśla Jean-Yves Minet, Global Brand President Novotel, budowanie świadomości to klucz do trwałej zmiany. Hotele tej sieci mają rocznie kontakt z milionami gości, co stanowi potężne narzędzie do edukacji i angażowania społeczeństwa w ratowanie morskich ekosystemów. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Widzisz sinice? To nie tylko problem plaży. Fundacja Race for the Baltic rusza z projektem „Bałtyk zaczyna się na lądzie”
7 z 10 największych morskich martwych stref na świecie znajduje się w Morzu Bałtyckim. Choć skutki tego kryzysu środowiskowego obserwujemy latem na plażach w postaci zakwitów sinic i zamykanych kąpielisk, jego przyczyny często znajdują się setki kilometrów od wybrzeża. To właśnie dlatego Fundacja Race for the Baltic rozpoczyna projekt „Bałtyk zaczyna się na lądzie”, którego pierwszą odsłoną jest ogólnopolska kampania edukacyjna „Widzisz sinice?”.
Jej celem jest pokazanie związku pomiędzy codziennymi działaniami podejmowanymi na lądzie a stanem jednego z najcenniejszych ekosystemów w Polsce. Kampania będzie realizowana od czerwca do końca września w przestrzeni miejskiej, mediach cyfrowych oraz za pośrednictwem dedykowanej platformy edukacyjnej. Problem, który zaczyna się daleko od morza Choć skutki eutrofizacji obserwujemy nad Bałtykiem, jej źródła najczęściej znajdują się w głębi kraju. Eutrofizacja to proces nadmiernego użyźniania wód związkami azotu i fosforu. Trafiają one do rzek m.in. ze ścieków komunalnych, nieszczelnych szamb, przydomowych oczyszczalni ścieków czy niewłaściwie stosowanych i magazynowanych nawozów. Następnie wraz z wodą spływają do morza. W efekcie dochodzi do gwałtownego rozwoju glonów i sinic. Zakwity ograniczają dostęp światła do podwodnych ekosystemów, a ich rozkład prowadzi do zużywania tlenu w wodzie. W rezultacie powstają tzw. martwe strefy – obszary, w których życie morskie nie jest w stanie funkcjonować. Bałtyk to jedno z najbardziej eutroficznych mórz na świecie. Według danych wykorzystywanych przez Race for the Baltic niemal cały akwen zmaga się z tym problemem – aż 94 proc. powierzchni Morza Bałtyckiego jest dotknięte eutrofizacją, a obszary pozbawione tlenu zajmują powierzchnię odpowiadającą dwukrotności Danii. Wyjątkowo wrażliwe morze Bałtyk jest jednym z najbardziej charakterystycznych mórz na świecie. Do jego zlewni należy obszar zamieszkiwany przez niemal 90 milionów ludzi. Zasilany jest przez około 250 rzek, w tym tak duże jak Wisła, Odra czy Newa. Jednocześnie jest morzem półzamkniętym, bardzo płytkim, bowiem jego średnia głębokość wynosi około 52 m., a pełna wymiana wód z Morzem Północnym trwa nawet około 30 lat. To sprawia, że każde zanieczyszczenie pozostaje w nim przez długi czas, a zdolność ekosystemu do samoczyszczenia jest ograniczona. Dlatego też działania podejmowane nawet setki kilometrów od wybrzeża mogą mieć realny wpływ na stan morza. „Widzisz sinice?” – kampania, która łączy przyczynę ze skutkiem Centralnym elementem kampanii jest pytanie „Widzisz sinice?”. To prosty komunikat, który zachęca do spojrzenia na problem szerzej i zrozumienia jego przyczyn. W ramach kampanii mieszkańcy największych polskich miast oraz miejscowości nadmorskich zobaczą kreacje pokazujące związki między codziennymi działaniami człowieka a kondycją Bałtyku. Kampanii towarzyszyć będzie również serwis edukacyjny wyjaśniający mechanizmy eutrofizacji, jej skutki oraz sposoby ograniczania zanieczyszczeń trafiających do morza. - Kiedy słyszymy o sinicach, myślimy zwykle o zamkniętych kąpieliskach i nieudanych wakacjach. Tymczasem sinice są jedynie najbardziej widocznym objawem dużo poważniejszego problemu. Chcemy pokazać, że stan Bałtyku zależy od decyzji podejmowanych każdego dnia daleko od wybrzeża – od tego, jak gospodarujemy ściekami, jak prowadzimy działalność rolniczą czy jak dbamy o lokalne zasoby wodne. Jeśli chcemy chronić Bałtyk, musimy najpierw zrozumieć, skąd bierze się problem, bo to pozwoli nam skutecznie chronić morze dla przyszłych pokoleń – mówi Marcin Kotlarek, CEO Fundacji Race for the Baltic. Ścieki – niewidoczne źródło problemu Jednym z głównych źródeł eutrofizacji Morza Bałtyckiego są ścieki. Choć problem najczęściej pozostaje niewidoczny dla mieszkańców, to właśnie wraz z nimi do rzek i wód gruntowych trafiają związki fosforu i azotu, które następnie zasilają zakwity glonów i sinic. Skalę wyzwania pokazuje najnowszy raport „Ścieki a Bałtyk i wody w Polsce”, przygotowany przez Fundację Race for the Baltic we współpracy z Agencją Wspierania Ochrony Środowiska. Według jego autorów około 10 milionów Polaków nie jest podłączonych do sieci kanalizacyjnej, a znaczna część ścieków z systemów indywidualnych trafia do środowiska bez odpowiedniej kontroli. Ścieki odpowiadają za około 35 proc. ładunku fosforu trafiającego do Morza Bałtyckiego z Polski, co czyni je – obok rolnictwa – jednym z najważniejszych źródeł eutrofizacji. Projekt „Bałtyk zaczyna się na lądzie” zwraca uwagę nie tylko na skutki widoczne nad morzem, ale również na działania podejmowane daleko od wybrzeża. Ograniczenie dopływu biogenów ze ścieków i rolnictwa może przynieść korzyści nie tylko dla Bałtyku, lecz także dla jakości rzek, jezior, wód gruntowych i bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców. Bałtyk można jeszcze uratować Eksperci podkreślają, że mimo skali problemu sytuacja nie jest beznadziejna. W ciągu ostatnich dekad państwom regionu udało się znacząco ograniczyć dopływ fosforu do Morza Bałtyckiego. Aby ekosystem mógł rozpocząć proces samodzielnej regeneracji, konieczne jest jednak dalsze ograniczanie zanieczyszczeń pochodzących przede wszystkim z rolnictwa i gospodarki ściekowej. - Bałtyk jest częścią naszej tożsamości. To miejsce wakacji milionów Polaków, ale także wyjątkowy ekosystem, który znalazł się dziś w krytycznym momencie. Dobra wiadomość jest taka, że znamy źródła problemu i wiemy, jak go rozwiązać. Potrzebujemy jednak większej świadomości społecznej i przekonania, że każdy z nas ma wpływ na stan morza – niezależnie od tego, czy mieszka nad samym Bałtykiem, czy kilkaset kilometrów od jego brzegu. Kampania „Widzisz sinice” ma pomóc ten związek zrozumieć – dodaje Marcin Kotlarek, CEO Fundacji Race for the Baltic. Kampania „Bałtyk zaczyna się na lądzie” ma pomóc w budowaniu świadomości społecznej i pokazaniu, że przyszłość morza zależy nie tylko od działań podejmowanych nad samym wybrzeżem, lecz również od decyzji podejmowanych każdego dnia w całej Polsce.
Fale upałów budzą mięsożerne bakterie. Wakacyjny raj w Europie staje przed biologicznym zagrożeniem
Europa zmaga się z kolejną falą upałów, która uwięziła gorące powietrze nad kontynentem, bijąc rekordy temperatur od Francji po Grecję. Ekstremalny żar to jednak tylko wierzchołek góry lodowej. Nasze ulubione kurorty, oprócz walki z suszą, muszą stawić czoła rosnącemu ryzyku biologicznemu w wodach przybrzeżnych. Tam wyższe temperatury sprzyjają namnażaniu się mięsożernej bakterii z rodzaju Vibrio.
Morze Śródziemne ociepla się około 20% szybciej niż wynosi światowa średnia oceaniczna. Dla turystów oznacza to cieplejszą wodę, ale dla ekosystemu – zaburzenie równowagi, która przez lata utrzymywała zagrożenia biologiczne w ryzach. Mięsożerny Vibrio to sygnał ostrzegawczy z głębin W mediach bakterie te często określane są mianem „mięsożernych”, co wywołuje zrozumiały lęk. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona. Vibrio to naturalnie występujące w wodach słonawych drobnoustroje. Większość ich szczepów jest dla człowieka całkowicie nieszkodliwa, jednak niektóre, jak Vibrio vulnificus, mogą wywoływać poważne infekcje. Zagrożenie dotyczy przede wszystkim osób z osłabioną odpornością, chorobami wątroby lub szczególnie z otwartymi ranami, przez które bakterie mogą wniknąć do organizmu. Infekcja może prowadzić do martwiczego zapalenia powięzi – rozwija się ono błyskawicznie, w ciągu kilku godzin lub dni – co wymaga natychmiastowego usunięcia martwych tkanek przez operację. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) ostrzega, że w tym sezonie ryzyko infekcji jest podwyższone, szczególnie w płytkich, mocno nagrzanych wodach przybrzeżnych. Kiedyś te bakterie występowały najczęściej w Bałtyku Dlaczego bakterie Vibrio vulnificus stają się problemem i dlaczego właśnie teraz? Wystarczy spojrzeć na dwa kluczowe warunki niezbędne do ich rozwoju: wysoką temperaturę oraz niskie zasolenie wody. Pomagają obecnie trwające fale upałów. Historycznie to nie południe Europy, lecz wybrzeża Bałtyku i Morza Północnego notowały największe ryzyko występowania groźnego szczepu Vibrio vulnificus. Wynika to z faktu, że akweny te są z natury mało słone. Gdy podczas letnich fal upałów ich wody mocno się nagrzewały, stawały się idealnym inkubatorem. Z kolei Morze Śródziemne przez lata było przed tą bakterią świetnie chronione. Jego naturalnie wysokie zasolenie działało jak tarcza, uniemożliwiając drobnoustrojom namnażanie się, nawet pomimo sprzyjających, wysokich temperatur. Obecnie jednak ta bariera ochronna zaczyna słabnąć na skutek gwałtownych zaburzeń pogodowych. Czy Morze Śródziemne staje się coraz mniej słone? Nie. Paradoks polega na tym, że w skali makro całe Morze Śródziemne staje się wręcz bardziej słone na skutek silnego parowania. Zagrożenie powstaje jednak w lokalnych, przybrzeżnych anomaliach. Ekstremalne zjawiska pogodowe, czyli np. gwałtowne ulewy następujące po długich okresach suszy, powodują spływanie ogromnych mas słodkiej wody z lądu bezpośrednio do morza. Ponieważ słodka, ciepła woda spływająca z lądu jest lżejsza od słonej wody morskiej, utrzymuje się na samej powierzchni – tam, gdzie pływają turyści. Zjawisko to, potęgowane w płytkich lagunach i przy ujściach rzek, tworzy powierzchniową, ciepłą i słodką pułapkę. W takich punktowych strefach wysokie zasolenie całego akwenu przestaje wystarczać, dając bakteriom idealne środowisko do namnażania. Nie tylko bakterie. Kryzys wodny na wyspach Zmiany klimatu to nie tylko wyższa temperatura morza, ale i niewydolność infrastruktury turystycznej. Na wielu greckich wyspach – np. na Alonissos czy Tinos – wprowadzono stan wyjątkowy z powodu drastycznych niedoborów wody pitnej. Problem jest systemowy – podczas gdy stała populacja wyspy liczy kilka tysięcy osób, w szczycie sezonu przyjmuje ona dodatkowo dziesiątki tysięcy turystów. Statystyczny urlopowicz zużywa dziennie nawet cztery razy więcej wody niż mieszkaniec wyspy, co przy obecnych upałach doprowadza sieci wodociągowe do punktu krytycznego. Władze ratują sytuację, wynajmując mobilne maszyny odsalające wodę morską, jednak jest to wyłącznie kosztowne rozwiązanie doraźne. Dla lokalnych społeczności wybrzeże nie jest bowiem tylko elementem ekonomii – ono jest tą ekonomią. Wyzwaniem na najbliższe lata nie będzie całkowita rezygnacja z podróżowania, ale wybieranie chłodniejszych kierunków i wymuszenie systemowych inwestycji w infrastrukturę, zanim ekstremalne zmiany klimatyczne na stałe zniszczą europejskie kurorty. Eksperci podkreślają, że „mięsożerne” bakterie są tylko reprezentacją zjawiska znacznie szerszego. Morze Śródziemne stało się poligonem doświadczalnym dla skutków globalnego ocieplenia. Źródło: Euronews.com, TimeOut Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy odkryli nowy zatopiony mikrokontynent. Liczy wiele milionów lat
Międzynarodowy zespół naukowców zidentyfikował pod dnem oceanu nieznany dotąd, zatopiony mikrokontynent sprzed milionów lat. Może stać się kluczem do zrozumienia procesów tektonicznych na Ziemi.
W tym artykule: Naukowcy badają nowy mikrokontynent Tak zmienia się nasza planeta Jakie są mikrokontynenty? Obecnie na Ziemi wyróżnia się siedem kontynentów. Są to: Afryka, Antarktyda, Azja, Europa, Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Australia. Każdy z nich wyróżnia się unikatową geologią, ekosystemami i historią geologiczną. Pamiętamy jednak, że współczesny układ kontynentów to tylko jeden z etapów ewolucji naszej planety. Historycznie kontynenty wielokrotnie łączyły się i rozdzielały. Tak powstawały superkontynenty. Najbardziej znany to Pangea, która istniała około 300 milionów lat temu. Pangea połączyła niemal wszystkie lądy Ziemi w jeden ogromny kontynent, otoczony oceanem nazywanym Panthalassa. Około 200 milionów lat temu zaczęła się rozpadać na mniejsze kontynenty, które przemieszczając się stworzyły dzisiejszy układ. Ostatnie odkrycie nowego mikrokontynentu dowodzi tego, że Ziemia wciąż potrafi nas zaskakiwać i nadal mamy wiele do odkrycia w temacie jej dynamicznej historii. Naukowcy badają nowy mikrokontynent Za powstawanie, przemieszczanie się i zmiany układu kontynentów odpowiedzialne są ruchy płyt tektonicznych. Geolodzy szczególnie interesują się miejscami, gdzie płyty tektoniczne spotykają się ze sobą. Jedno z takich granicznych miejsc występuje między Kanadą a Grenlandią. Znajduje się tam Cieśnina Davisa, łącząca dwa baseny oceaniczne: Morze Labradorskie i Zatokę Baffina. Według szacunków badaczy do ewolucji tektonicznej Cieśniny Davisa doszło około 33–61 milionów lat temu w okresie paleogenu. Wówczas w oceanie wytworzył się wyjątkowo gruby fragment skorupy kontynentalnej. Według badaczy jest to nowo rozpoznany, niecałkowicie podzielony i zanurzony mikrokontynent. Nad zrozumieniem powstania tej anomalii w skorupie ziemskiej pracują doktorant Luke Longley i dr Jordan Phethean z Uniwersytet w Derby w Wielkiej Brytanii oraz dr Christian Schiffer z Uniwersytetu w Uppsali w Szwecji. Pierwsze efekty ich prac zostały opublikowane na łamacz czasopisma naukowego „Gondwana Research”. Ocean Spokojny zniknie i powstanie kolejny superkontynent. Wtedy wymrą wszystkie ssaki, a więc i ludzie Za 200–300 milionów lat Ocean Spokojny przestanie istnieć, a kontynenty złącza się w jeden superkontynent. Będzie na nim tak gorąco, że żaden ssak tego nie przeżyje. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ocean-spokojny-zniknie-i-powstanie-kolejny-superkontynent-wtedy-wymra-wszystkie-ssaki-a-wiec-i-ludzie-ryc-university-of-bristol-43793ba.jpg" width="920" height="291" alt="Ocean Spokojny zniknie i powstanie kolejny superkontynent. Wtedy wymrą wszystkie ssaki, a więc i ludzie (ryc. University of Bristol)" title="Ocean Spokojny zniknie i powstanie kolejny superkontynent. Wtedy wymrą wszystkie ssaki, a więc i ludzie (ryc. University of Bristol)" /> Tak zmienia się nasza planeta Naukowcy przeprowadzili rekonstrukcję ruchów płyt tektonicznych, które 30 milionów lat temu doprowadziły do ​​powstania protomikrokontynentu. Jak definiują, są to „regiony stosunkowo grubej litosfery kontynentalnej, oddzielone od głównych kontynentów strefą cieńszej litosfery kontynentalnej”. Jak dodaje dr Phethean, badany obszar między Kanadą a Grenlandią jest „idealnym naturalnym laboratorium” do studiowania formacji mikrokontynentów. – Celem naszej pracy jest zrozumienie ich powstawania na tyle dobrze, aby przewidzieć ich przyszłą ewolucję – mówi cytowany przez serwis phys.org. Autorzy opisywanego badania wykorzystali mapy stworzone na podstawie danych o ruchach grawitacyjnych i sejsmicznych w miejscu, w którym Grenlandia oddzieliła się od płyty północnoamerykańskiej. Dzięki nim ustalili, że pierwsze pęknięcia w tym regionie zaczęły się około 118 mln lat temu w dolnej kredzie. Za kluczowy dla powstania mikrokontynentu uznano jednak okres między 49 a 58 milionów lat temu. Wówczas orientacja rozprzestrzeniania się dna morskiego między Kanadą a Grenlandią zmieniała się z północnego wschodu na południowy zachód. Rozprzestrzenianie się oceanów ustało około 33 milionów lat temu. Wtedy też Grenlandia zderzyła się z wyspą Ellesmere'a. Naukowcy zidentyfikowali protomikrokontynent Cieśniny Davisa w oparciu o grubość skorupy ziemskiej. Tu mikrokontynent pojawił się w skorupie kontynentalnej o grubości 19–24 km, otoczonej dwoma wąskimi pasmami cienkiej (15–17 km) skorupy kontynentalnej oddzielającej ją od kontynentalnej Grenlandii i Wyspy Baffina. Jakie są mikrokontynenty? To oczywiście niejedyny mikrokontynent na Ziemi. Jak na razie wiemy o kilku. Są o wiele mniejsze od głównych kontynentów, ale mają znaczącą powierzchnię i unikatową historię geologiczną. Najlepiej zbadane mikrokontynenty to: Zelandia – Zelandia to rozległy mikrokontynent, którego większość powierzchni znajduje się pod wodą. Obejmuje Nową Zelandię i Nową Kaledonię. Zelandia została uznana za mikrokontynent w 2017 roku ze względu na swoją geologiczną odrębność i duży rozmiar (ok. 4 900 000 km kw.) Jan Mayen – Mikrokontynent Jan Mayen to fragment skorupy kontynentalnej w oceanicznej części zachodniej płyty euroazjatyckiej, leżący na północny wschód od Islandii. Na początku separacji płyt grenlandzkiej i eurazjatyckiej 55 milionów lat temu stanowił część wschodniego krańca płyty grenlandzkiej. Źródła: Gondwana Research; phys.org. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Afryka walczy ze śmiertelnymi wirusami. Marburg w Ugandzie, ebola w już w dwóch państwach
Sytuacja w Afryce jest alarmująca. Śmiertelnie groźne wirusy Marburg i Ebola uderzyły jednocześnie w Ugandzie oraz Kongu. Bilans ofiar przekroczył 430 osób, a sytuację pogarsza fakt, że ebolę wywołał rzadki szczep Bundibugyo, na który wciąż nie ma zarejestrowanej szczepionki.
W Ugandzie oraz Demokratycznej Republice Konga doszło do nagłego pogorszenia sytuacji epidemiologicznej, w związku z nowymi ogniskami wirusów Marburg i Ebola. W Kongu bilans ofiar eboli przekroczył już 430 osób przy ponad 1400 zakażeniach. W Ugandzie ebola wywołała 20 potwierdzonych zakażeń i dwa przypadki śmiertelne. Teraz, w Ugandzie potwierdzono także izolowany przypadek wirusa Marburg u dziecka. Sytuacja jest alarmująca – w obu krajach ebolę wywołał rzadki szczep Bundibugyo, na który brak zatwierdzonej szczepionki. Pojawienie się obu patogenów jednocześnie to ogromne zagrożenie. Gorączka Marburg w Ugandzie W Ugandzie oficjalnie potwierdzono przypadek gorączki Marburg w zachodniej części kraju, w dystrykcie Kyegegwa. Zakażenie zdiagnozowano u półtorarocznego dziecka, które zmarło, a wirusa wykryto dzięki rutynowym pracom nadzorczym prowadzonym w związku z trwającą równolegle w tym regionie epidemią eboli. Chociaż Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) została poinformowana o jednym przypadku, pojawiają się doniesienia o drugim, co skłoniło między innymi ambasadę USA w Kampali do wydania ostrzeżeń dla podróżnych. Władze Ugandy deklarują, że sytuacja jest opanowana, a osoby, które miały kontakt z zakażonym dzieckiem są pod obserwacją i nie wykazują objawów. Historia występowania tego wirusa w Ugandzie jest długa – od momentu jego identyfikacji w 1967 roku odnotowano tam już pięć większych ognisk choroby. Mimo dużego doświadczenia lokalnych służb w opanowywaniu epidemii, wyzwaniem pozostaje fakt, że wirus Marburg pojawił się w tym samym czasie, gdy kraj walczy z ebolą. Ebola i trudna sytuacja w Kongu Sytuacja epidemiologiczna jest znacznie trudniejsza w sąsiedniej Demokratycznej Republice Konga, która zmaga się ze znacznie większą falą zachorowań na ebolę, wywołaną rzadkim szczepem Bundibugyo. Najnowsze dane mówią o 1406 zakażeń i 438 ofiarach śmiertelnych. Wskaźnik śmiertelności przekracza 31%. Epidemia najgorzej wygląda w prowincji Ituri i Kiwu Północne, ale rozprzestrzenia się na nowe obszary, docierając nawet do Kisangani, położonego setki kilometrów od początkowych ognisk. Ze względu na brak zarejestrowanej szczepionki na ten konkretny szczep wirusa, lekarze wspólnie z WHO rozpoczęli badania kliniczne nad nowymi formami terapii. Testowo podaje się pacjentom przeciwciała monoklonalne MBP134 oraz lek przeciwwirusowy remdesivir. Marburg i ebola: jedne z najgroźniejszych wirusów na Ziemi Wirusy Marburg i Ebola należą do tej samej rodziny Filoviridae i pod mikroskopem wyglądają podobnie – jak poskręcane pałeczki. Rezerwuar tych wirusów w przyrodzie pozostaje nieznany, jednak dominująca hipoteza wskazuje na nietoperze owocożerne, a także niektóre gatunki małp i gryzoni. Przenoszenie na ludzi następuje poprzez bezpośredni kontakt z krwią, wydzielinami, czy wydalinami zakażonych osób lub zwierząt. Choroby szerzą się nie tylko przez kontakt z chorymi, ale i podczas tradycyjnych obrzędów pogrzebowych. Po okresie inkubacji, trwającym od 2 do 21 dni dla eboli i od 4 do 16 dni dla gorączki Marburg, u pacjentów pojawiają się gwałtowne objawy grypopodobne: wysoka gorączka, dreszcze oraz silne bóle mięśni i stawów. Bardzo szybko dochodzi do pogorszenia stanu zdrowia, pojawiają się wymioty, krwawa biegunka oraz rozległe objawy krwotoczne, prowadzące do zgonu. Śmiertelność jest bardzo wysoka – w przypadku gorączki Marburg wynosi ona do 80%, natomiast gorączka Ebola zabija od 25% do nawet 90% zakażonych osób. Źródła: Interia, Główny Inspektorat Sanitarny, CNBC Africa Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Ulubieniec Australii z uporem maniaka niszczy pachołki drogowe. Neil waży tonę i stał się członkiem miejscowej społeczności
Wyleguje się na środku ulicy, taranuje ogrodzenia i z lubością gniecie pomarańczowe pachołki drogowe. Słoń morski o imieniu Neil stał się niekwestionowaną gwiazdą internetu oraz utrapieniem mieszkańców tasmańskiego Hobart – chociaż ci z czasem zaakceptowali fokę jako członka swojej społeczności. Za nietypowym zachowaniem gigantycznego ssaka nie stoi jednak złośliwość, lecz fascynujący proces fizjologiczny.
Neil to pięcioipółletni samiec mirungi południowej, powszechnie znanej jako słoń morski. Każdego roku ten potężny ssak płetwonogi wraca na plaże Hobart w Australii, aby przejść naturalny cykl wymiany okrywy włosowej. Choć z biegiem czasu stał się lokalną maskotką o łagodnym usposobieniu, jego stale rosnąca masa i miejskie wędrówki stanowią dla przyrodników coraz większe wyzwanie. Swędzący problem o wadze tysiąca kilogramów Zachowanie Neila, które dla milionów internautów wydaje się po prostu zabawne, ma biologiczne podłoże. Słonie morskie przechodzą zjawisko określane jako katastrofalne linienie. W przeciwieństwie do wielu innych ssaków zrzucają one nie tylko samą sierść, ale również całą wierzchnią warstwę naskórka. Proces ten jest bardzo gwałtowny i powoduje u zwierzęcia silne swędzenie. Zwierzęta szukają wówczas wszelkich twardych powierzchni, o które mogłyby się mocno otrzeć. Neil upodobał sobie w tym celu plastikowe pachołki drogowe. Służby miejskie często rozstawiają je wokół śpiącego ssaka, aby odgrodzić go od przechodniów, jednak dla Neila stanowią one idealne narzędzie do drapania. Kiedy ważące 1000 kilogramów zwierzę zaczyna pocierać swoje ciało o elastyczne bariery, te najczęściej ulegają całkowitemu zgnieceniu. Często zdarza się również, że zmęczony słoń morski używa ich jako wygodnej poduszki, wsuwając je pod swoje płetwy. Jak można zobaczyć poniżej, Neil jest naprawdę uroczy: View oEmbed on the source website Internetowy celebryta i miejski chaos Odkąd Neil był zaledwie małym szczenięciem wielkości – nomen omen – ulicznego pachołka, zyskał ogromną sympatię okolicznych mieszkańców. Dziś profil mu poświęcony na TikToku śledzi już 1,4 miliona użytkowników. Zaskakująca zwinność pozwala mu na dość swobodne przemieszczanie się po mieście, więc zwierzę regularnie blokuje ruch drogowy, sypia beztrosko w przydomowych ogródkach, przepycha zaparkowane samochody i niszczy drzwi do garażów. Praktycznie żadna miejska przeszkoda nie jest w stanie oprzeć się jego masie. – Neil stał się niezwykle cenioną postacią w południowej Tasmanii, ponieważ jego regularne wizyty na wybrzeżu odzwierciedlają wyjątkową, niekiedy chaotyczną, a zarazem bliską relację między społecznościami Tasmanii a miejscową przyrodą – mówi Jason Howlett, który prowadzi profile zwierzęcia na mediach społecznościowych. Trudne dorastanie mirungi południowej Słonie morskie południowe to największe ssaki płetwonogie na świecie. Choć Neil waży już tonę, wciąż jest stosunkowo młodym osobnikiem. Dorosłe samce tego gatunku mogą z czasem osiągać długość blisko 6 metrów i wagę przekraczającą 4000 kilogramów. Eksperci z Departamentu Zasobów Naturalnych i Środowiska Tasmanii podkreślają, że wraz z wiekiem ssak stanie się nie tylko znacznie większy, ale w okresie pełnej dojrzałości zacznie wykazywać zachowania terytorialne i agresywne. Aby chronić zarówno zwierzę, jak i ludzi, służby apelują o zachowanie rygorystycznych środków ostrożności. Obserwatorzy muszą utrzymywać bezpieczny dystans 20 metrów od ssaka. W sytuacjach bezpośredniego zagrożenia w przestrzeni miejskiej, urzędnicy ds. dzikiej przyrody stosują bezpieczne techniki relokacji. Dalsze losy Neila będą ściśle monitorowane, ponieważ z każdym kolejnym rokiem jego obecność na ulicach będzie wiązać się z coraz większym ryzykiem dla obu stron. Źródło: Science Alert, The Telegraph Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Żółw wrócił do oceanu po 41 latach w niewoli. Przepłynął już 2700 kilometrów
60-letni żółw skórzasty Jorge większość swojego życia spędził w akwarium w Argentynie, karmiony jajkami na twardo i wołowiną. Teraz, po raz pierwszy od czterech dekad, wrócił na wolność. To efekt 4 lat walki organizacji Freedom for Animals.
Spis treści: Historia Jorge: od wolności do akwarium Walka o ratunek dla żółwia Powrót do oceanu. Czy żółw po dekadach w niewoli może przeżyć? Miliony zwierząt na całym świecie spędzają większość życia w niewoli — w cyrkach, ogrodach zoologicznych czy parkach morskich — nie mając okazji zaznać życia na wolności. Wyjątkową szansę na poznanie naturalnego środowiska otrzymał jednak Jorge, żółw skórzasty (Caretta caretta), który przez ponad 41 lat przebywał w akwarium w Argentynie. Niedawno został wypuszczony do oceanu. Historia Jorge: od wolności do akwarium Jorge trafił do miejskiego akwarium w Mendozie w 1982 roku jako młodociany osobnik, po tym jak został wyłowiony u wybrzeży Argentyny – prawdopodobnie w wyniku przypadkowego zaplątania się w sieci rybackie. Od tamtej pory nie miał kontaktu z otwartym oceanem. Umieszczony w zamkniętym zbiorniku, karmiony sztucznie przygotowaną dietą i pozbawiony przestrzeni do naturalnych zachowań, spędził ponad cztery dekady w warunkach dalekich od tych, w jakich żyją żółwie skórzaste. Przez wiele lat nie podejmowano prób jego rehabilitacji ani wypuszczenia. Oddalone od linii brzegowej akwarium nie dysponowało odpowiednimi środkami ani wiedzą, która pozwalałaby na ocenę zdolności Jorge’a do samodzielnego życia w naturze. Żółw funkcjonował w sztucznie utrzymywanych warunkach, bez możliwości migracji czy interakcji z innymi przedstawicielami swojego gatunku. Walka o ratunek dla żółwia Finalnie w 2021 roku organizacja Freedom for Animals rozpoczęła kampanię na temat Jorge, a ponad 60 tys. osób podpisało petycję o jego uwolnienie. Później powołano zespół ekspertów, który ocenił stan zdrowia żółwia, a także zachowania i potencjał adaptacyjny. Rozpoczęto przygotowania do procesu rehabilitacji. Stopniowo zmieniano mu dietę, poszerzano przestrzeń do pływania, a także wprowadzano nowe bodźce środowiskowe i dodawano do basenu inne zwierzęta, aby rywalizowały z nim o jedzenie. Wszystko po to, by możliwa była reintrodukcja po ponad czterech dekadach izolacji. – Nauczyliśmy go tego, by gonić zdobycz. Kiedy pierwszy raz wrzuciliśmy płaszczkę, Jorge pomyślał, że to jedzenie i udał się za nią, ale gdy zobaczył, że się rusza, przestraszył się – wspomniał biolog morski Alejandro Saubidet. Powrót do oceanu. Czy żółw po dekadach w niewoli może przeżyć? Po intensywnych staraniach Jorge został przetransportowany na wybrzeże Atlantyku. Tam, pod nadzorem biologów morskich i przedstawicieli organizacji zajmujących się dobrostanem dzikich zwierząt, w kwietniu 2025 roku został wypuszczony do oceanu. Wyposażony w nadajnik, zaczął samodzielną wędrówkę. Ponieważ jest jeszcze w wieku rozrodczym, może dożyć nawet 80-100 lat. Według danych opublikowanych przez „National Geographic” oraz Freedom for Animals, w ciągu dwóch miesięcy po wypuszczeniu Jorge przepłynął ponad 2700 kilometrów, kierując się w stronę północno-wschodniego wybrzeża Brazylii. To trasa typowa dla migrujących żółwi skórzastych, która może prowadzić do miejsc lęgowych w rejonie Praia do Forte. Eksperci, którzy nadzorowali jego wypuszczenie, podkreślają wyjątkowy charakter tej historii. – Po tak długim okresie w niewoli nie mieliśmy pewności, czy Jorge podejmie naturalną migrację. Fakt, że pokonuje tysiące kilometrów zgodnie z biologicznym rytmem gatunku, pokazuje niezwykłą siłę instynktu – tłumaczył Pablo Prosdocimi, biolog morski zaangażowany w projekt. Z kolei Mariela Dassis z Universidad Nacional de Mar del Plata dodała: „Jego historia udowadnia, że nawet po dziesięcioleciach izolacji możliwa jest skuteczna readaptacja. To wymaga jednak czasu, interdyscyplinarnej współpracy i zaangażowania na poziomie instytucjonalnym”. Co istotne, organizacja Freedom for Animals zaznaczyła, że przypadek Jorge’a powinien stać się impulsem do ponownego przemyślenia polityki wobec dzikich zwierząt przetrzymywanych w niewoli. Choć jego historia nie jest regułą, to pokazuje, że powrót do naturalnego środowiska może zakończyć się sukcesem nawet po wielu latach. Źródła: National Geographic, Freedom for Animals Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Katastrofa ekologiczna na Jeziorze Pilchowickim i rzece Bóbr. Tysiące ryb umierały w męczarniach
Remont stuletniej Zapory Pilchowice na Dolnym Śląsku i ekstremalne upały doprowadziły do masowej śmierci ryb i zatrucia wody. Toksyczny muł spłynął do rzeki Bóbr, niszcząc cenny ekosystem. Mieszkańcy są oburzeni, wędkarze przypominają, że ostrzegali przed takim scenariuszem, a firma Tauron twierdzi, że działano w odpowiedni sposób.
Lokalne media, min. portale Lwówecki.info, Jelenia Góra Naszemiasto.pl, Gazeta Wrocławska oraz Jelonka.com, relacjonują dramatyczny obraz, który można nazwać tylko katastrofą ekologiczną. W niemal opróżnionym w związku z remontem zapory Jeziorze Pilchowickim, gdzie rozgrzana upałem woda przypominała pozbawione tlenu błoto, w męczarniach umierały tysiące ryb. Zatruta produktami rozkładu i dennymi osadami woda, spłynęła do rzeki Bóbr, powodując przyrodniczą katastrofę na długości potencjalnie wielu kilometrów. Zleceniodawca remontu, firma Tauron, przekonuje że przy jego organizacji dochowano wszelkiej ostrożności a nawet współpracowano z ichtiologami. Niestety, najwyraźniej nieskutecznie. Co spowodowało katastrofę? Remont Zapory Pilchowickiej, jednej z najważniejszych budowli hydrotechnicznych na Dolnym Śląsku, doprowadził do dramatycznych wydarzeń, które mieszkańcy, wędkarze i społecznicy jednoznacznie określają jako katastrofę ekologiczną. Inwestycja, realizowana przez spółkę Tauron Ekoenergia ma na celu przywrócenie pełnej sprawności technicznej stuletniego obiektu, co uznano za kluczowe dla bezpieczeństwa przeciwpowodziowego regionu, szczególnie po powodzi z 2024 roku. Jednak proces całkowitego opróżniania Jeziora Pilchowickiego stał się przyczyną masowego śnięcia ryb i skażenia rzeki Bóbr toksycznym mułem. Ryby walczyły o życie Obraz, który ukazał się po spuszczeniu wody, był wstrząsający. Po kilku niezwykle upalnych dniach, niemal pozbawione wody jezioro po prostu ugotowało i udusiło ryby, Rzeka Bóbr poniżej zapory rzeka zmieniła kolor na ciemnoszary, niosąc gęstą, brunatną zawiesinę. W powietrzu unosił się odór rozkładających się ryb, odczuwalny na kilometr od zbiornika. Wędkarze alarmowali, że w tej „brei” pozbawionej tlenu ryby desperacko walczyły o życie. Widziano m.in. sandacze o długości 70 cm, wyskakujące na brzeg. Wędkarz Krzysztof Wilczewski z żalem pokazywał mediom konającego, niemal metrowego węgorza. Skalę i makabrę sytuacji doskonale widać na filmie udostępnionym na kanale Youtube Lwówecki.info: View oEmbed on the source website Wędkarze ruszyli na ratunek Doszło do spontanicznej akcji ratunkowej. Zaangażowali się w nią wędkarze z Koła PZW Grodzkie Jelenia Góra, społecznicy z Lwówka Śląskiego (Dziki Patrol) oraz mieszkańcy okolicznych miejscowości. Wolontariusze w pełnym słońcu i przytłaczającym fetorze brodzili w głębokim szlamie i podbierakami wyławiali ostatnie żywe ryby. Uratowane leszcze, okonie czy sandacze, były transportowane w specjalnych zbiornikach do jeziora we Wrzeszczynie. Uczestnicy akcji podkreślali jednak, że było już za późno by ich działania przyniosły wymierny skutek. Przyczyny katastrofy Według relacji Krzysztofa Czaplickiego, prowadzącego agroturystykę przy zaporze, spuszczenie wody wzburzyło osady z dna jeziora i rzeki. Przez lata przemysłowej działalności Jeleniej Góry do Bobru trafiały ścieki z takich zakładów jak Celwiskoza czy liczne papiernie, co spowodowało nagromadzenie w mułach metali ciężkich (ołów), siarki i innych szkodliwych substancji. W połączeniu z falą upałów i temperaturą wody sięgającą 30 stopni Celsjusza, gwałtownie obniżył się poziom tlenu a zanieczyszczona woda mogła nawet fizycznie zaklejać skrzela ryb. Mieszkańcy i wędkarze są oburzeni Wędkarze twierdzą, że od lat ostrzegali przed tym scenariuszem i wielokrotnie oferowali pomoc przy planowych odłowach, co zignorowano. Ich zdaniem wodę należało spuszczać etapami w miesiącach jesiennych (październik–listopad), kiedy niska temperatura sprzyja natlenieniu wody i hamuje procesy gnilne. Tymczasem Tauron Ekoenergia argumentuje, że proces był prowadzony zgodnie z pozwoleniami wodno-prawnymi i pod nadzorem ekspertów (ichtiologów, herpetologów). Spółka utrzymuje, że przy tak gigantycznej skali operacji nie dało się odłowić wszystkich ryb, a ekstremalne upały były czynnikiem niezależnym. Do 26 czerwca firma zutylizowała ponad tonę śniętych ryb. Jakie będą skutki tej katastrofy? Skutki katastrofy mogą być dalekosiężne. Skażony muł przesuwa się w dół rzeki w kierunku Wlenia i Lwówka Śląskiego, zagrażając cennym przyrodniczo obszarom Natura 2000 i lokalnej turystyce kajakowej i agroturystyce. Sołectwo Pilchowice wydało pilny komunikat do mieszkańców, apelując o zachowanie ostrożności i zaprzestanie picia wody z przydomowych studni do czasu przeprowadzenia badań, ze względu na ryzyko skażenia wód gruntowych przez toksyczną zawiesinę. Na miejscu pracowały liczne służby, w tym przedstawiciele Głównego i Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, którzy pobrali próbki wody i osadów do analiz. Wyniki tych badań mają dać odpowiedź na pytanie o skład chemiczny zanieczyszczonej wody i skalę zatrucia środowiska. Choć Tauron deklaruje przyszłe zarybienia i odbudowę populacji po zakończeniu remontu, specjaliści ostrzegają, że zniszczenie tak złożonego ekosystemu może być odczuwalne przez wiele lat, a odcinek Bobru poniżej zapory praktycznie przestał istnieć jako ekosystem. Źródła: Lwówecki.info, Jelenia Góra Naszemiasto.pl, <a href="https://gazetawroclawska.pl/katastrofa-ekologiczna-na-dolnym-slasku-tysiace-snietych-ryb-po-spuszczeniu-wody-w-zalewie-pilchowickim/ar/c1p2-29139737?fbclid=IwY2xjawSxDENleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBrZlZNTHdWZ3U5b1NIVTRhc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHsmm_ueXr2a4zaIOP8nE1dX9P189Pn0qhTa27PH2CtwFaE2UXDYeaoBeorrW_aem_UwAMo2mZ3fuxhdCnJyvcrg&utm_campaign=grafikalink&utm_medium=gazeta%20wroclawska&utm_source=Facebook" target="_blank" rel="nofollow noopener">Gazeta Wrocławska, Jelonka.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Etna się obudziła. Potoki lawy wyglądają zjawiskowo, ale lokalne władze wprowadziły żółty alarm
Słynny włoski wulkan rozświetlił noc z 29 na 30 czerwca spektakularnymi potokami lawy. Aktywność wulkaniczną od 27 czerwca, na zjawiskowych filmach, uwiecznia lokalny kanał Youtube „EtnaWalk”.
Najnowsza erupcja Etny rozpoczęła się z otworu położonego na wysokości około 3000 metrów n.p.m. Zaczęły z niego wypływać potężne potoki gorącej lawy, tworząc piękne i groźne widowisko, widoczne z odległości wielu kilometrów. Nocne niebo nad Sycylią zostało rozświetlone przez charakterystyczne czerwone błyski. Przebudzenie Etny i żółty alarm we Włoszech Wulkan, wznoszący się na wysokość 3357 m n.p.m., wyrzucił w ostatnich dniach tysiące ton lawy, która zaczęła spływać po jego zboczach, budząc niepokój lokalnych władz. Aktywność ta jest nieustannie monitorowana przez Narodowy Instytut Geofizyki i Wulkanologii (INGV) we Włoszech, którego eksperci poddają zjawisko stałemu nadzorowi w celu wykrycia wszelkich anomalii. W obliczu narastającej aktywności, włoski Departament Ochrony Ludności podjął decyzję o podniesieniu stopnia alarmowego z zielonego na żółty. Decyzja ta ma na celu zmobilizowanie lokalnych struktur do szybkiego reagowania na ewentualne sytuacje kryzysowe oraz zapewnienie sprawnego przepływu informacji. Zebrane informacje są na bieżąco przekazywane regionalnym władzom Sycylii, które na ich podstawie mogą alarmować lokalne jednostki i planować konkretne działania ratunkowe w zależności od rozwoju scenariuszy zagrożenia. Służby kładą szczególny nacisk na bezpieczeństwo turystów, którzy mimo zagrożenia chętnie przebywają na dużych wysokościach. Etna jest groźna. Apel władz o ostrożność w podchodzeniu do wulkanu Warunki na Etnie i w jej okolicach mogą zmieniać się błyskawicznie. Mieszkańcy Sycylii oraz turyści przebywający na wyspie zostali oficjalnie poproszeni o zachowanie najwyższej czujności oraz bezwzględne stosowanie się do wszystkich instrukcji wydawanych przez służby ochrony cywilnej. Eksperci podkreślają, że aktywność Etny jest nieprzewidywalna, ale obecny wybuch i tak przyciąga rzesze śmiałków. Nakręcony przez doświadczonych lokalnych przewodników film z najnowszej erupcji można zobaczyć tutaj: View oEmbed on the source website Największy wulkan Europy Etna, wznosząca się na wysokość 3357 m n.p.m., jest uznawana za największy oraz jeden z najbardziej aktywnych wulkanów w całej Europie. Wyrzuca lawę i popiół z niezwykłą regularnością, co sprawia, że jej aktywność musi być stale monitorowana. Jest też chyba najlepiej na świecie udokumentowana – historyczne wzmianki o erupcjach zaczynają się już około roku 1500 p.n.e. Mimo, że jest tak aktywna, w jej bezpośrednim sąsiedztwie, w wielu miejscowościach, żyje ponad 200 tysięcy ludzi. Źródła: Onet, Wirtualna Polska, EtnaWalk Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.