Drastyczne sceny w warszawskich Łazienkach. Potężny drapieżnik zaczął zabijać ptaki
Majowy weekend w warszawskich Łazienkach Królewskich przyniósł dramatyczny widok. W sielskiej scenerii wielki sum zaatakował stado nurogęsi, pożerając dorosłą samicę oraz jedno z jej piskląt w zaledwie ułamku sekundy. Próbował też upolować samca kaczki mandarynki. Według szacunków ichtiologa, żarłoczna ryba może ważyć nawet 20 kilogramów.
Tradycyjna trasa wędrówki warszawskich nurogęsi prowadzi z Łazienek Królewskich przez park Agrykola, Kanał Piaseczyński aż do Wisły. Jest najeżona niebezpieczeństwami – m.in. ruchliwymi drogami, które wolontariusze pomagają przekroczyć matkom z pisklętami. W tym roku pojawiło się kolejne zagrożenie: na ptaki zaczął polować duży sum w jednym ze stawów. W ułamku sekundy wciągnął pod wodę i połknął w całości dorosłą samicę nurogęsi, która prowadziła dziesięć piskląt. Chwilę później ryba uderzyła ponownie, wciągając jedno z nich. Sum to największy drapieżnik Europy Choć sum pospolity (Silurus glanis) kojarzy się z dużymi rzekami, takimi jak Wisła czy Odra, doskonale odnajduje się także w mniejszych zbiornikach. To największa ryba słodkowodna w całej Europie, zdolna osiągać ponad 2,5 metra długości i wagę przekraczającą 100 kilogramów. Długie wąsy, działające jak sondy, pozwalają mu na skuteczne polowanie nawet w mętnej wodzie. Ichtiolog dr inż. Andrzej Kapusta w rozmowie z Polsat News ocenił, że waga suma z Łazienek może dochodzić do 20 kg. Sum poluje na ptaki? To nic dziwnego Dieta sumów jest niezwykle zróżnicowana i zmienia się wraz z ich wiekiem oraz gabarytami. Młode osobniki zadowalają się skorupiakami, owadami i drobnymi rybami, jednak dorosłe i duże stają się bezwzględnymi oportunistami. Wbrew powszechnej opinii, ryby stanowią jedynie część ich menu. Wielkie sumy polują właściwie na wszystko: płazy, drobne ssaki, które niefortunnie znajdą się w wodzie, oraz właśnie ptactwo wodne. Jak opowiada Hubert Mateuszczyk z warszawskiego Zarządu Zieleni, drapieżnik z Łazienek dzień po zjedzeniu nurogęsi zaatakował kaczkę mandarynkę, a wcześniej podjął próbę wciągnięcia pod wodę znacznie większej od kaczek gęsi białoczelnej. Dzięki swoim rozmiarom, zdołała jednak wyrwać się i uciec. Choć polowanie suma na ptaki w Łazienkach może się wydawać czymś niezwykłym, szczególnie na ukochane przez Warszawiaków nurogęsi – jest normalne. Świadczy o niezwykłej sile przystosowania sumów do różnych warunków. W naturze tak duży osobnik miałby do dyspozycji znacznie większy obszar wód. W Łazienkach znalazł sposób na wygodne życie w relatywnie niewielkim zbiorniku. Ptaki uciekają ze stawu z sumem Ornitolog Bartosz Smyk z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków zwrócił uwagę na fascynujące zjawisko. Ptaki wodne zaczęły unikać tego konkretnego stawu, jakby wieść o sumie rozeszła się wśród nich. Dla nurogęsi obecność drapieżnika jest jednak nie do uniknięcia: przepłynięcie stawu to ich jedyna droga w stronę Wisły. Naukowcy nie są jednak bezradni. Dzięki nowoczesnym echosondom, które pozwalają na monitorowanie ryb w czasie rzeczywistym, możliwe jest precyzyjne zlokalizowanie osobnika, dokładne określenie jego wymiarów i ewentualna decyzja o odłowie. Źródło: Zielona Interia Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Sezon na najpiękniejsze zjawisko polskiego nieba otwarty. Poprzedni rok przyniósł absolutny rekord
Nie trzeba jechać na daleką Północ, by zobaczyć coś magicznego na niebie – Polska też ma swoją „zorzę polarną". Czerwcowe i lipcowe noce rozświetlają nam obłoki srebrzyste – świecące chmury, które zachwycają niebieskim blaskiem. Podpowiadamy, jak je obserwować.
Spis treści Czym są obłoki srebrzyste i jak je rozpoznać? Najlepsze sposoby na obserwację Czerwiec czy lipiec? Natura lubi zaskakiwać Rozpoczyna się najlepszy czas na obserwacje jednego z najpiękniejszych zjawisk naszego nieba, na pograniczu meteorologii i astronomii. Czerwiec i lipiec to miesiące, kiedy pojawia się najwięcej obłoków srebrzystych. Te świecące chmury łatwo zaobserwować i sfotografować. Czym są obłoki srebrzyste i jak je rozpoznać? Obłoki srebrzyste (ang. noctilucent clouds, NLC) to najwyżej występujące chmury w atmosferze Ziemi, tworzące się w mezosferze na wysokości około 75–85 km. Zbudowane są z drobnych kryształków lodu, które kondensują się na maleńkich cząstkach np. pochodzenia wulkanicznego czy kosmicznego. Nie jest jednak jasne, skąd para wodna bierze się na tak dużych wysokościach. Obłoki widać kiedy Słońce zejdzie na 6–16° poniżej horyzontu. W praktyce oznacza to że są widoczne po 22, do 2–3 w nocy. Są chmurami strefy polarnej, czyli tworzą się podobnie jak zorze polarne, na północy. Jednak Polska jest wciąż dobrym miejscem do ich obserwacji. A najlepszym okresem w roku jest czerwiec, choć bywają widoczne także w lipcu i sierpniu. Jak je rozpoznać? To naprawdę łatwe – świecą własnym blaskiem, w odróżnieniu od zwykłych chmur, które mogą tylko odbijać światło Słońca. Blask ten ma charakterystyczny, hipnotyzujący srebrzystoniebieski kolor. Obłoki srebrzyste tworzą też na niebie ciekawe kompozycje i kształty, trochę podobne do dziennych chmur wysokich, ale zdecydowanie ładniejsze i delikatniejsze. Często układają się w faliste, żebrowane lub pasiaste wzory. Najlepsze sposoby na obserwację Przeważnie można je obserwować dość nisko nad północnym horyzontem, ale czasem „zalatują” bardziej na południe i zajmują wtedy trochę większą część nocnego nieba. Są zjawiskiem stosunkowo rzadkim i ulotnym, związanym z niskimi temperaturami tak wysoko w atmosferze. Jednak co roku można je zobaczyć przynajmniej kilka razy. Warto regularnie patrzeć na północ po zapadnięciu zmroku, bo nigdy nie wiadomo, kiedy się pojawią. Najlepszym miejscem w Polsce do ich obserwowania jest wybrzeże Bałtyku. Po pierwsze, to miejsce najbardziej wysunięte na północ. A poza tym nieosłonięty horyzont i relatywnie małe zanieczyszczenie światłem sprzyjają obserwacjom. Czerwiec czy lipiec? Natura lubi zaskakiwać Statystycznie najlepszym miesiącem do obserwacji obłoków srebrzystych w Polsce jest czerwiec. Noc astronomiczna (czas gdy Słońce znajduje się co najmniej 18° poniżej horyzontu) w ogóle nie zapada. Warunki do podświetlenia obłoków srebrzystych przez Słońce panują wtedy przez całą noc. Ale przyroda nie działa jak w zegarku i poprzednie sezony udowodniły, że najpiękniejsze obłoki srebrzyste wcale nie muszą pojawić się w czerwcu. Noc z 2 na 3 lipca 2025 w całej Polsce przyniosła niezwykłe obserwacje obłoków srebrzystych. Sieć zalały piękne zdjęcia świecących chmur, wykonane nie tylko profesjonalnymi aparatami, ale nawet niezbyt zaawansowanymi smartfonami. Z kolei 5 lipca 2020 roku, obłoki zajęły niemal pół nieba i były doskonale widoczne nawet w rozświetlonych sztucznym światłem wielkich miastach. Oby nadchodzący sezon był równie owocny. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Tragedia w Zlinie. Dlaczego słoń afrykański zabił swoją partnerkę w czeskim zoo?
Wstrząsające wydarzenia w czeskim ogrodzie zoologicznym Zlín-Lešná otworzyły na nowo dyskusję o psychice i behawioryzmie wielkich ssaków w niewoli. W piątkowy poranek, 22 maja 2026 roku, na oczach pierwszych zwiedzających potężny samiec słonia afrykańskiego śmiertelnie zaatakował swoją partnerkę z wybiegu. Choć wypadki te należą do rzadkości, eksperci przypominają – słonie afrykańskie w zoo wciąż pozostają dzikimi, nieprzewidywalnymi zwierzętami o złożonej strukturze społecznej.
Spis treści: Sprowadzenie Jacka, czyli trudna misja przedłużenia gatunku Musth, czyli hormonalny amok poza kontrolą Czego ta tragedia uczy współczesną zoologię? Do tragicznego incydentu doszło w godzinach porannych na terenie nowoczesnego kompleksu Karibuni, który został zaprojektowany tak, aby jak najwierniej odtwarzać warunki afrykańskiej sawanny. To właśnie tam 30-letnia samica słonia afrykańskiego o imieniu Ulu została niespodziewanie zaatakowana przez samca Jacka. Świadkami tego brutalnego zachowania byli pierwsi goście ogrodu, którzy natychmiast zaalarmowali personel. Reakcja służb weterynaryjnych i opiekunów była natychmiastowa. Podjęto decyzję o ewakuacji zwiedzających z zagrożonej strefy, a cały pawilon słoni został zamknięty na weekend. Niestety, obrażenia wewnętrzne, jakich doznała Ulu, okazały się śmiertelne. Samica, która zaledwie kilka dni wcześniej obchodziła swoje trzydzieste urodziny i była najmłodszą dorosłą reprezentantką stada, zginęła na miejscu. Sprowadzenie Jacka, czyli trudna misja przedłużenia gatunku Napastnikiem okazał się samiec Jack, który trafił do Czech we wrześniu 2023 roku z węgierskiego ogrodu zoologicznego Sóstó. Jego obecność w Zoo Zlín była kluczowym elementem europejskiego programu hodowlanego. Ponieważ słonie afrykańskie w zoo rozmnażają się niezwykle trudno, a ich populacja w niewoli starzeje się, sprowadzenie młodego, silnego samca miało zagwarantować przetrwanie tej linii genetycznej w Europie Środkowej. Aż do minionego piątku integracja Jacka z czeskim stadem przebiegała bez większych problemów. Słonie przechodziły standardowy, wielomiesięczny proces socjalizacji pod okiem najlepszych europejskich koordynatorów. Co więc zawiodło w systemie, który miał chronić te inteligentne ssaki? Słonie afrykańskie w ogrodach zoologicznych Hodowla słoni afrykańskich (Loxodonta africana) w warunkach kontrolowanych to jedno z największych wyzwań współczesnej zoologii. Zwierzęta te wymagają nie tylko gigantycznych przestrzeni, ale przede wszystkim stymulacji intelektualnej i precyzyjnie zbilansowanej struktury stada, która w naturze opiera się na ścisłym matriarchacie. Musth, czyli hormonalny amok poza kontrolą Zoolodzy i weterynarze ze Zlína analizują obecnie zabezpieczone nagrania z monitoringu, próbując znaleźć bezpośredni bodziec, który wywołał tak bezwzględną agresję. Głównym podejrzanym w takich przypadkach jest biologiczny stan zwany musthem – okresem wzmożonej aktywności seksualnej samców. Podczas musthu poziom testosteronu u samców słoni potrafi wzrosnąć nawet sześćdziesięciokrotnie. W naturalnym środowisku stan ten zmusza samce do poszukiwania partnerek i toczenia brutalnych walk z rywalami. Zwierzę staje się wówczas skrajnie agresywne, drażliwe i nieprzewidywalne. W warunkach ograniczonego wybiegu, jakim dysponują nawet najnowocześniejsze ogrody zoologiczne, frustracja hormonalna samca może obrócić się przeciwko samicom, które w naturze po prostu odeszłyby od agresora na bezpieczną odległość. Czego ta tragedia uczy współczesną zoologię? Rzeczniczka Zoo Zlín, Romana Mikešová, potwierdziła, że samiec Jack został całkowicie odizolowany i przebywa w osobnym, bezpiecznym boksie. Bezpieczeństwo ludzi w żadnym momencie nie było zagrożone, jednak psychika pozostałych samic oraz młodego słoniątka w stadzie mocno ucierpiała na skutek przeżytego stresu. Tragedia w Czechach pokazuje, jak trudna i niebezpieczna bywa praca nad restytucją zagrożonych gatunków. Choć nowoczesne wybiegi, takie jak Karibuni, dają zwierzętom swobodę ruchu, nie eliminują w stu procentach pierwotnych, dzikich instynktów. Dla ogrodów zoologicznych na całym świecie to bolesne przypomnienie, że zarządzanie tak potężnymi i emocjonalnymi istotami jak słonie wymaga ciągłej rewizji procedur bezpieczeństwa oraz jeszcze dokładniejszego monitorowania ich stanów hormonalnych. Źródła: TVS; Zoozlin.eu Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Morderstwo w Parku Narodowym Krugera: para zniknęła na safari, ciała znaleziono w rzece
Park Narodowy Krugera, jeden z najsłynniejszych rezerwatów przyrody na świecie, stał się areną zbrodni. W przygranicznym rejonie Crook's Corner odnaleziono ciała starszego małżeństwa z RPA. Brutalne morderstwo turystów wstrząsnęło opinią publiczną i wywołało natychmiastową reakcję władz, które zapowiedziały radykalne zaostrzenie środków bezpieczeństwa.
W środę, 20 maja 2026 roku, zgłoszono zaginięcie 71-letniego Ernsta Marais oraz jego 73-letniej żony Diny – doświadczonych miłośników afrykańskiej przyrody, mieszkańców prowincji Western Cape w RPA. Para po raz ostatni była widziana żywa w środowy poranek na terenie punktu piknikowego Pafuri. Gdy nie powrócili do miejsca zakwaterowania, rozpoczęto akcję poszukiwawczą. Jej finał okazał się tragiczny: grupa turystów obserwujących stado słoni dostrzegła dryfujące w rzece ludzkie ciała. Należały do państwa Marais. Co wydarzyło się w Crook’s Corner? Zwłoki odnaleziono w korycie rzeki Levubu, tuż przy jej ujściu do rzeki Limpopo. Znajduje się tam słynny punkt widokowy Crook’s Corner – miejsce, w którym zbiegają się granice 3 państw Afryki: RPA, Zimbabwe i Mozambiku. Choć dziś chętnie odwiedzają je turyści, historycznie rejon ten cieszył się złą sławą. W XIX wieku był to teren określany jako "ziemia niczyja", z którym wiązano ucieczki przestępców, kłusowników i handlarzy niewolników. Obrażenia na ciałach państwa Marais – liczne rany kłute zadane ostrym narzędziem – jednoznacznie wskazały na brutalne morderstwo. Sprawcy wrzucili ciała do wody z pełną świadomością, że w rzece żyją stada krokodyli, co miało zapewne pomóc w zatarciu śladów zbrodni. Kłusownicy czy napad rabunkowy? Południowoafrykańska policja (SAPS) z prowincji Limpopo natychmiast wszczęła śledztwo w sprawie morderstwa oraz kradzieży pojazdu. Małżeństwo poruszało się zielonym Fordem Rangerem, który do tej pory nie został odnaleziony. Służby początkowo sądziły, że silne opady deszczu mogły utrudnić małżeństwu powrót do miejsca noclegu. Niestety, prawda okazała się znacznie mroczniejsza. Służby rozważają dwa scenariusze. Według pierwszego turyści mogli przypadkowo natknąć się na uzbrojonych kłusowników. Drugi zakłada napad na tle rabunkowym, ponieważ samochodu ofiar nie odnaleziono. W jego poszukiwania zaangażowano jednostki naziemne oraz śmigłowce, jednak zadanie mocno utrudnia trudna pogoda i podtopienia dróg w północnej części rezerwatu. Park Krugera musi wzmocnić bezpieczeństwo Dla Parku Narodowego Krugera, który rocznie odwiedza niemal milion turystów z całego świata, to bezprecedensowy kryzys. Dotychczas na jego obszarze nie doszło do tak drastycznego aktu przemocy. Władze parku zapowiedziały pilną modernizację systemów monitoringu oraz wysłanie dodatkowych, uzbrojonych patroli strażników w najbardziej odizolowane i dzikie rejony. Tragedia ta stawia jednak przed międzynarodową turystyką trudne pytania o poziom bezpieczeństwa na rozległych, dzikich terenach afrykańskich rezerwatów. Źródła: Wirtualna Polska, Cape Argus, Daily News
To drzewo to biologiczny fenomen. Przetrwało epokę dinozaurów i bombę atomową
Do polskich kin właśnie trafił film „Milcząca przyjaciółka”, opowiadający o niezwykłej relacji człowieka z drzewem. W centrum historii znalazł się miłorząb japoński – gatunek od lat uznawany za jeden z najbardziej niezwykłych na świecie. To drzewo fascynuje nie tylko swoim wyglądem i długowiecznością, ale również symboliką, która od wieków wiąże je z pamięcią, odpornością i przemijaniem. Nic więc dziwnego, że twórcy filmu uczynili z niego cichego świadka ludzkich emocji i historii rozgrywających się na przestrzeni dekad.
W ostatnich latach coraz częściej mówi się o „inteligencji” roślin, ich zdolności do komunikacji oraz wpływie natury na ludzką psychikę. Naukowcy badają, w jaki sposób drzewa reagują na otoczenie, wymieniają informacje i tworzą skomplikowane sieci zależności przypominające naturalne systemy komunikacji. Jednocześnie rośnie zainteresowanie terapeutycznym wpływem kontaktu z przyrodą – od leśnych kąpieli po ogrody wspierające zdrowie psychiczne. W tym kontekście miłorząb japoński zajmuje miejsce szczególne. To jeden z najstarszych gatunków drzew na Ziemi, który przetrwał miliony lat niemal bez zmian i stał się symbolem wytrwałości oraz pamięci. Miłorząb japoński przetrwał miliony lat. Ocalał nawet po Hiroszimie Miłorząb japoński, znany również jako miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba), od lat uznawany jest za jedno z najbardziej niezwykłych drzew na świecie. Naukowcy określają go mianem „żywej skamieniałości”, ponieważ jego przodkowie pojawili się na Ziemi ponad 200 milionów lat temu, jeszcze w czasach dinozaurów. Skamieniałości liści bardzo podobnych do współczesnych miłorzębów odkryto m.in. w Chinach i datowano na wczesną jurę. Co wyjątkowe, współczesne drzewa niemal nie różnią się od swoich pradawnych odpowiedników. Paleobotanicy podkreślają, że miłorząb jest biologicznym fenomenem – jedynym żyjącym przedstawicielem całego rzędu miłorzębowców (Ginkgoales), który w odległej przeszłości obejmował wiele różnych gatunków roślin. Większość z nich wyginęła jednak miliony lat temu wraz ze zmianami klimatu i rozwojem nowych gatunków roślin kwitnących. Przez długi czas sądzono nawet, że miłorząb całkowicie zniknął ze środowiska naturalnego i przetrwał wyłącznie dzięki uprawie prowadzonej przez ludzi. Gatunek został ocalony przede wszystkim przez mnichów buddyjskich i mieszkańców Chin, Korei oraz Japonii, którzy od wieków sadzili drzewa w pobliżu świątyń i klasztorów. W Europie miłorząb pojawił się dopiero w XVIII wieku, prawdopodobnie za sprawą podróżników i kupców związanych z Holenderską Kompanią Wschodnioindyjską. Dziś można go spotkać na całym świecie, także w polskich parkach i ogrodach botanicznych. Drzewo słynie z niezwykłej wytrzymałości – jest odporne na mróz, zanieczyszczenia powietrza, grzyby oraz owady, dlatego doskonale radzi sobie nawet w centrach dużych miast. Miłorzęby należą również do najbardziej długowiecznych drzew na świecie. Za jeden z najstarszych uznawany jest okaz rosnący przy świątyni Gu Guanyin w chińskim Xi’an, którego wiek szacuje się na ponad 1400 lat. Każdej jesieni tysiące turystów przyjeżdżają tam obserwować spektakularny moment, gdy drzewo niemal jednocześnie zrzuca wszystkie liście, tworząc wokół świątyni naturalny złoty „dywan”. Według części źródeł w Chinach mogą istnieć nawet starsze drzewa mające około 3,5 tysiąca lat, choć ich dokładny wiek nadal pozostaje przedmiotem badań. Szczególne miejsce w historii miłorzębu zajmuje jednak Hiroszima. Po zrzuceniu bomby atomowej w 1945 roku większość roślinności w mieście została doszczętnie zniszczona, jednak sześć miłorzębów rosnących w pobliżu epicentrum eksplozji przetrwało katastrofę i po pewnym czasie ponownie wypuściło liście. Dla wielu mieszkańców Japonii stały się symbolem nadziei i odrodzenia po jednej z największych tragedii XX wieku. Do dziś pozostają pod szczególną ochroną i są traktowane jako żywe pomniki historii. Właściwości miłorzębu japońskiego fascynują naukowców. Roślina od wieków wykorzystywana jest w medycynie Miłorząb japoński od stuleci zajmuje wyjątkowe miejsce w medycynie naturalnej i do dziś pozostaje jedną z najczęściej badanych roślin wykorzystywanych w suplementacji. W tradycyjnej medycynie chińskiej ceniono przede wszystkim jego nasiona, które stosowano m.in. w leczeniu problemów oddechowych i krążeniowych. Na Zachodzie znacznie większą popularność zdobyły jednak ekstrakty z liści miłorzębu, które zaczęto badać pod kątem wpływu na pamięć, koncentrację i funkcjonowanie mózgu. Roślina zawiera dużą ilość substancji aktywnych, w tym flawonoidy, terpeny, przeciwutleniacze, witaminę C i E, selen oraz związki wspierające ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. To właśnie dzięki wysokiej zawartości antyoksydantów miłorząb od lat pojawia się w badaniach dotyczących procesów starzenia się organizmu i chorób neurodegeneracyjnych. Preparaty z Ginkgo biloba bywają stosowane pomocniczo przy problemach z pamięcią i koncentracją, zaburzeniach krążenia mózgowego czy przewlekłym zmęczeniu psychicznym. Badania sugerują również, że roślina może poprawiać przepływ krwi, zwiększać elastyczność naczyń krwionośnych oraz ograniczać ryzyko tworzenia zakrzepów. Z tego powodu ekstrakty z miłorzębu często wykorzystywane są także przy szumach usznych, zawrotach głowy czy zaburzeniach równowagi. Niektóre analizy wskazują ponadto, że związki zawarte w liściach mogą wspierać funkcje poznawcze u osób starszych oraz poprawiać zdolność uczenia się w okresach wzmożonego wysiłku intelektualnego. Jednocześnie naukowcy podkreślają, że wokół właściwości miłorzębu przez lata narosło wiele uproszczeń. W wywiadzie dla „Yale Environment 360” paleobotanik Peter Crane zwracał uwagę, że wyniki badań nad skutecznością ekstraktów „pozostają niejednoznaczne”, a część analiz przynosi sprzeczne rezultaty. – Istnieją pewne dowody na to, że jest pomocny w określonych aspektach, ale trudno jednoznacznie udowodnić jego skuteczność – tłumaczył badacz. Mimo to zainteresowanie rośliną nie słabnie, a miłorząb pozostaje jednym z najpopularniejszych składników suplementów wspierających pamięć i koncentrację na świecie. Ciekawostką pozostaje również charakterystyczny zapach owoców żeńskich drzew, który przez wielu porównywany jest do zjełczałego masła lub nawet... wymiocin. Jak wyjaśniał Crane, może być to pozostałość dawnego mechanizmu rozsiewania nasion przez zwierzęta, które przyciągał intensywny aromat mięsistej osłonki. Same nasiona są jadalne i w części Azji uznawane są za przysmak dodawany m.in. do zup i dań ryżowych, choć eksperci ostrzegają, że spożywane w nadmiarze mogą działać toksycznie. Miłorząb od dawna fascynuje więc nie tylko botaników, lecz także lekarzy, farmaceutów, kucharzy i naukowców badających procesy starzenia się mózgu oraz wpływ substancji roślinnych na funkcjonowanie ludzkiego organizmu. Źródła: Britannica, Yale Environment 360, Roots Plants Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Motyle w Polsce – różnorodność gatunków i ich ochrona
Motyle w Polsce to wyjątkowo zróżnicowana grupa owadów, obejmująca zarówno dobrze znane gatunki dzienne, jak i znacznie liczniejsze motyle nocne. Choć wielu z nich nie można zaobserwować w ciągu dnia, odgrywają istotną rolę w ekosystemach jako zapylacze i element łańcucha pokarmowego, a ich obecność jest uznawana za wskaźnik kondycji środowiska przyrodniczego.
Spis treści: Ile gatunków motyli żyje w Polsce? Największe motyle w Polsce Najciekawsze gatunki Dlaczego motyle znikają z krajobrazu? Status prawny motyli w Polsce Długość życia motyli jest bardzo zróżnicowana. Niektóre gatunki dorosłe żyją zaledwie kilka dni, inne, jak rusałka żałobnik, mogą przetrwać nawet do roku. W większości przypadków jednak faza dorosła trwa od 1 do 4 tygodni, co sprawia, że ich cykl życiowy jest wyjątkowo intensywny i krótki. Ile gatunków motyli żyje w Polsce? Motyle w Polsce stanowią bardzo liczną grupę owadów. Według danych faunistycznych do tej pory wykazano ponad 3100 gatunków. Zdecydowaną większość stanowią motyle nocne, często określane potocznie jako ćmy, które są mniej widoczne, ale niezwykle istotne ekologicznie. Motyli dziennych, które najczęściej kojarzymy z kolorowymi skrzydłami i kwietnymi łąkami, jest znacznie mniej, bo jedynie 164 gatunki. Wśród nich znajdują się rodziny takie jak bielinkowate, rusałkowate, modraszkowate czy paziowate. Gatunki motyli w Polsce – bogactwo i różnorodność Analizując gatunki motyli w Polsce, można zauważyć, że są one silnie powiązane z różnymi typami środowisk – od łąk i lasów, po tereny bagienne i górskie. Każdy z tych ekosystemów zapewnia inne warunki mikroklimatyczne i dostęp do roślin żywicielskich, które są kluczowe dla rozwoju gąsienic. W efekcie rozmieszczenie motyli jest ściśle zależne od struktury siedlisk oraz stopnia ich przekształcenia przez człowieka. Do najważniejszych rodzin należą: rusałkowate – szeroko rozpowszechnione i łatwe do obserwacji, modraszkowate – niewielkie, ale bardzo zróżnicowane, bielinkowate – często spotykane w ogrodach i na polach uprawnych, paziowate – mniej liczne, ale najbardziej spektakularne. Największe motyle w Polsce Największy motyl w Polsce to zmierzchnica trupia główka (Acherontia atropos), należąca do zawisakowatych. Jej rozpiętość skrzydeł może osiągać nawet 14 cm. Gatunek ten wyróżnia się nie tylko rozmiarem, ale także charakterystycznym wzorem na tułowiu przypominającym czaszkę oraz zdolnością wydawania piszczących dźwięków. Wśród motyli dziennych największe są przedstawiciele rodziny paziowatych. Paź królowej (Papilio machaon) osiąga rozpiętość skrzydeł w granicach 6,5–8 cm i jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych gatunków w kraju. Niewiele mniejszy, ale bardziej smukły w sylwetce, jest paź żeglarz (Iphiclides podalirius), którego skrzydła osiągają zwykle 6–7,5 cm rozpiętości i wyróżniają się charakterystycznymi, wydłużonymi „ogonami”. Na szczególną uwagę zasługuje również niepylak apollo (Parnassius apollo) – gatunek rzadki i objęty ochroną, występujący głównie w Tatrach i Pieninach. Jego rozpiętość skrzydeł dochodzi do 8 cm. Warto zauważyć, że duże rozmiary często idą w parze z określonymi strategiami zachowań. W przypadku paziowatych samce wykorzystują wyniesione punkty terenu, gdzie oczekują na samice, stosując strategię określaną jako hilltopping. Z kolei duże motyle nocne, takie jak zmierzchnica trupia główka, są przystosowane do szybkiego i długodystansowego lotu, co pozwala im na migracje i skuteczne poszukiwanie pokarmu. Najciekawsze gatunki Świat motyli w Polsce obejmuje gatunki, które wyróżniają się nie tylko ubarwieniem, ale także zachowaniem, strategią przetrwania i przystosowaniem do różnych środowisk. W tej grupie znajdują się zarówno gatunki wędrowne, jak i silnie wyspecjalizowane ekologicznie, związane z konkretnymi roślinami lub siedliskami. Wędrówki rusałki admirała Rusałka admirał to gatunek wędrowny, którego osobniki spotykane w Polsce najczęściej napływają z południowej Europy. Motyl ten wykorzystuje szeroką gamę siedlisk – od skrajów lasów i polan po ogrody i tereny ruderalne – pod warunkiem dostępności roślin nektarodajnych. Charakterystyczne dla niego jest także duże przywiązanie do pokrzywy zwyczajnej, która stanowi roślinę żywicielską dla gąsienic i miejsce ich rozwoju. Niebieski motyl w Polsce Do najbardziej rozpoznawalnych modraszkowatych należy modraszek ikar (Polyommatus icarus), którego samce mają intensywnie niebieskie skrzydła. Ten niewielki motyl występuje powszechnie na łąkach i terenach otwartych, gdzie rosną rośliny motylkowe, takie jak koniczyna czy lucerna. W kategorii niebieskich motyli w Polsce mieści się także modraszek telejus (Phengaris teleius), u którego samce również prezentują jasnoniebieskie ubarwienie wierzchu skrzydeł z wyraźną ciemną obwódką. Samice są natomiast znacznie ciemniejsze – ich skrzydła mają brunatnoczarny kolor z delikatnym niebieskim nalotem. Jedyny zielony motyl w Polsce Zieleńczyk ostrężyniec (Callophrys rubi) to jedyny w Polsce motyl o wyraźnie zielonym ubarwieniu spodu skrzydeł, które w świetle dziennym przybiera połyskliwy, metaliczny odcień. Wierzch jego skrzydeł pozostaje brązowy, co sprawia, że przy złożonych skrzydłach owad jest bardzo dobrze zamaskowany i trudny do zauważenia w naturalnym środowisku. Gatunek ten występuje na terenie całego kraju, najczęściej na obrzeżach lasów, wrzosowiskach i torfowiskach, gdzie jego zielone ubarwienie pełni funkcję ochronną. Motyl czy koliber? Fruczak gołąbek (Macroglossum stellatarum) często bywa mylony z kolibrem ze względu na sposób żerowania – zawisa w powietrzu i spija nektar z kwiatów za pomocą długiej ssawki. Jego szarobrązowe skrzydła z pomarańczowymi elementami oraz charakterystyczne „zawisanie” sprawiają, że jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych i nietypowych motyli spotykanych w Europie. Właśnie takie przypadki dobrze pokazują, jak zaskakujące i dziwne potrafią być owady. Dlaczego motyle znikają z krajobrazu? Spadek liczebności motyli wiąże się przede wszystkim z utratą i fragmentacją siedlisk. Intensyfikacja rolnictwa, niewłaściwie prowadzone koszenie łąk oraz postępująca urbanizacja prowadzą do upraszczania krajobrazu i zaniku różnorodnych ekosystemów. W efekcie motyle tracą zarówno rośliny żywicielskie dla gąsienic, jak i źródła nektaru niezbędne dorosłym osobnikom. Istotnym czynnikiem jest także stosowanie środków ochrony roślin w rolnictwie, które oddziałują nie tylko na gatunki uznawane za szkodniki, ale również na owady pożyteczne i neutralne ekologicznie. Status prawny motyli w Polsce W Polsce wiele gatunków motyli objętych jest ochroną prawną, co odzwierciedla ich znaczenie dla ekosystemów oraz rosnącą presję środowiskową, z jaką muszą się mierzyć. Do chronionych motyli należą m.in.: niepylak apollo, czerwończyk nieparek, czerwończyk fioletek, szlaczkoń szafraniec. Ochrona motyli obejmuje również ich siedliska, w tym łąki kwietne, torfowiska i naturalne korytarze ekologiczne. W praktyce oznacza to konieczność utrzymania odpowiedniej struktury siedlisk, bez której nawet gatunki objęte ochroną nie są w stanie przetrwać. Jak można pomagać motylom? Ochrona motyli nie wymaga specjalistycznych działań – kluczowe znaczenie mają proste zmiany w sposobie zagospodarowania zieleni w ogrodzie, na działce czy nawet na niewielkich terenach przydomowych. Motyle są silnie zależne od dostępności roślin żywicielskich dla gąsienic oraz roślin nektarodajnych dla dorosłych osobników, dlatego struktura roślinności bezpośrednio wpływa na ich obecność. Największe znaczenie ma zastępowanie jednolitych, regularnie koszonych trawników bardziej zróżnicowaną roślinnością, na przykład w formie fragmentów łąk kwietnych. Takie siedliska zapewniają zarówno pokarm, jak i warunki rozwoju wielu gatunków motyli, również tych mniej pospolitych. Istotne jest ograniczenie częstego koszenia, ponieważ prowadzi ono do szybkiego zaniku źródeł nektaru oraz roślin żywicielskich. Znaczenie ma także dobór roślin – gatunki rodzime i miododajne najlepiej wspierają lokalne populacje owadów przez cały sezon wegetacyjny. Ważną rolę w ochronie motyli odgrywa również ograniczenie stosowania pestycydów, które wpływają nie tylko na szkodniki, ale także na owady zapylające i cały ekosystem. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Koniec mitu o wyjątkowości człowieka. Zwierzęta też walczą o życie przy porodzie
Przez lata wierzono, że ludzie są jedynymi ssakami, dla których poród bywa wręcz walką o życie. Nowe badania rzucają wyzwanie temu przekonaniu. Okazuje się, że natura nie oszczędza pod tym względem także zwierząt – od saren po foki. Co jest tego przyczyną?
Poród u ludzi jest powszechnie uważany za wyjątkowo trudny i niebezpieczny. Powodem takiego stanu rzeczy ma być połączenie dwunożności i dużego mózgu, co sprawia, że dziecko ledwo mieści się w kanale rodnym. Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Wiedeńskim wykazały jednak, że wiele innych ssaków zmaga się z podobnymi problemami i śmiertelnością podczas porodu. U niektórych gatunków powikłania te występują nawet tak samo często, jak w niektórych populacjach ludzkich, na przykład u łowców i zbieraczy pozbawionych nowoczesnej opieki medycznej. Wyniki analiz zaprezentowanych na łamach „Biological Reviews” sugerują, że ciężki poród nie jest cechą unikalną dla człowieka. Szerokie spojrzenie. Badanie, które zmieniło perspektywę Naukowcy przeprowadzili obszerny przegląd literatury naukowej, analizując dane dotyczące komplikacji porodowych u szerokiej gamy ssaków łożyskowych. Badanie objęło nie tylko zwierzęta hodowlane, takie jak krowy czy owce, ale także gatunki dziko żyjące: jelenie, foki, a nawet walenie. Celem było sprawdzenie, czy wskaźniki śmiertelności i częstotliwość występowania porodów patologicznych u ludzi rzeczywiście odbiegają od normy w świecie zwierząt. Wyniki okazały się zaskakujące: trudny poród nie jest cechą wyłącznie ludzką, lecz zjawiskiem powszechnym w całej gromadzie ssaków. Zwierzęta w tarapatach. Od antylop po delfiny Badania wykazały, że komplikacje porodowe występują u co najmniej 16 z 19 rzędów ssaków łożyskowych. W przypadku niektórych gatunków, takich jak jelenie czy antylopy, wskaźniki śmiertelności matek i trudności porodowych są zbliżone do tych obserwowanych w populacjach ludzkich żyjących bez nowoczesnej opieki medycznej (np. u łowców-zbieraczy). Kiepsko wygląda też kwestia porodu u hieny plamistej. Szacuje się, że blisko jedna na dziesięć samic ginie podczas swojego pierwszego porodu. Co ciekawe, problem dotyczy nawet zwierząt morskich, jak delfiny i wieloryby, które mimo braku kostnej miednicy, mogą doświadczyć utknięcia płodu w drogach rodnych. U fok trudny poród jest drugą najczęstszą przyczyną śmierci dorosłych samic w sezonie rozrodczym. W przypadku ludzi za główną przyczynę trudności porodu uznaje się duży mózg noworodka. Jednak badanie wykazało, że obturacja (zablokowanie) porodu występuje u ssaków o bardzo różnej wielkości mózgu. Ewolucyjny rachunek zysków i strat Dlaczego ewolucja nie wyeliminowała tak groźnych komplikacji? Odpowiedzią jest tzw. model selekcji krawędziowej. Większe noworodki mają statystycznie lepsze szanse na przetrwanie po urodzeniu – są silniejsze, lepiej trzymają ciepło i szybciej uciekają przed drapieżnikami. To promuje geny odpowiedzialne za większy rozmiar płodu Jednak po przekroczeniu pewnego progu, wielkość płodu staje się niemożliwa do przepchnięcia przez kanał rodny, co prowadzi do śmierci matki. Natura balansuje więc na cienkiej granicy. Promuje jak największe potomstwo, ale jednocześnie akceptuje stały odsetek tragicznych porodów. Wspólne ryzyko. Co łączy krowę, psa i kobietę? Okazuje się, że czynniki ryzyka utrudniające poród są niemal identyczne u różnych gatunków. Największe zagrożenie występuje podczas pierwszego porodu, gdy kanał rodny nie jest jeszcze w pełni dojrzały lub elastyczny Kolejnym czynnikiem jest nieodpowiednia dieta – u ludzi, naczelnych i gryzoni dieta bogata w cukry i węglowodany prowadzi do przerostu płodu (makrosomii), co drastycznie zwiększa ryzyko utknięcia dziecka w drogach rodnych. Także mały rozmiar matki w połączeniu z dużym płodem jest uniwersalną receptą na kłopoty, niezależnie od tego, czy mówimy o kobiecie, czy o małej rasie psa. Potęga położnictwa – To, co wyróżnia ludzi, to nie sama obecność czy nawet częstotliwość występowania dystocji (utrudnionego porodu), ale reakcje kulturowe, jakie ona wywołała. Jesteśmy jedynym znanym gatunkiem, który wypracował systematyczną pomoc przy porodzie – w tym położnictwo oraz interwencje medyczne, takie jak cesarskie cięcia – aby radzić sobie z powikłaniami podczas porodu – podsumowuje dr Nicole D. S. Grunstra z Uniwersytetu Wiedeńskiego. W jej ocenie tę biokulturową adaptację należy uwzględniać w badaniach porównawczych nad narodzinami. Dlaczego? Bo pokazuje ona, w jak wyjątkowym stopniu człowiek potrafił się przystosować i znaleźć rozwiązanie dotyczące trudnego porodu. Źródło: Biological Reviews Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Tojad – jedna z najbardziej trujących roślin Europy i jej znaczenie w przyrodzie
Tojad, znany również jako mordownik, należy do najbardziej intrygujących roślin europejskiej flory. Łączy dekoracyjny wygląd z obecnością silnie działających alkaloidów dwuterpenowych, które u większości gatunków odpowiadają za toksyczność, choć poziom ich stężenia może się wyraźnie różnić. W praktyce oznacza to, że wiele tojadów zalicza się do najbardziej niebezpiecznych roślin występujących naturalnie w tej części świata. Kontakt z nimi może prowadzić do poważnych zaburzeń pracy układu oddechowego i serca.
Spis treści: Systematyka gatunku Jak wygląda tojad? Charakterystyczne cechy rośliny Czy w Polsce rośnie tojad? Czy tojad jest niebezpieczny? Zastosowanie i rola w ekosystemie Mordownik w historii i kulturze Tojad (Aconitum) należy do rodziny jaskrowatych i obejmuje ponad 300 gatunków rozproszonych głównie w strefach górskich półkuli północnej. Największe zróżnicowanie rodzaju przypada na Azję i Europę, chociaż tojady można spotkać także w niektórych regionach Ameryki Północnej. Systematyka gatunku Z punktu widzenia systematyki to grupa roślin dość złożona. Poszczególne gatunki bywają do siebie bardzo podobne, a dodatkowo łatwo tworzą mieszańce, co przez długi czas utrudniało ich jednoznaczne sklasyfikowanie. Dopiero współczesne badania pozwoliły lepiej uporządkować ich pokrewieństwa. W języku potocznym roślina funkcjonuje również jako mordownik. Określenie to nie jest jedynie metaforą, lecz bezpośrednim odniesieniem do właściwości toksycznych tojadu. Zatem ludowe nazewnictwo trafnie oddaje charakter całego rodzaju Aconitum. Jak wygląda tojad? Charakterystyczne cechy rośliny Tojad jest byliną o wzniesionej łodydze i charakterystycznych kwiatach przypominających hełm lub kaptur. Ta nietypowa budowa wynika z przekształcenia jednego z elementów okwiatu i stanowi jego najbardziej rozpoznawalną cechę. Kwiaty najczęściej mają barwę niebieską lub fioletową, rzadziej białą, różową czy żółtawą. Liście są głęboko powcinane, o dłoniastym układzie, co nadaje roślinie wyraźną, uporządkowaną strukturę. W efekcie tojad wyróżnia się sylwetką, która w naturalnych siedliskach jest łatwa do uchwycenia nawet z większej odległości. Czy w Polsce rośnie tojad? Tak, tojad występuje również w Polsce, choć jego obecność wiąże się z dość specyficznymi warunkami siedliskowymi. Najczęściej spotykany jest na obszarach górskich i podgórskich, gdzie gleby pozostają wilgotne, a klimat jest chłodniejszy i bardziej stabilny. W polskiej florze wyróżnia się około dziesięciu gatunków oraz kilka mieszańców. Wszystkie dziko rosnące tojady objęte są w Polsce ochroną gatunkową, co oznacza, że nie wolno ich zrywać ani niszczyć. To istotne, ponieważ część z nich należy do roślin rzadkich i zagrożonych. Aż siedem gatunków zostało ujętych w Polskiej czerwonej księdze roślin jako zagrożone wyginięciem. Należą do nich m.in. tojad lisi, tojad wiechowaty, tojad wschodniokarpacki, tojad niski, tojad sudecki, tojad maniński oraz tojad morawski. Czy tojad jest niebezpieczny? O toksyczności tojadu decyduje przede wszystkim obecność alkaloidów dwuterpenowych, wśród których najważniejszą rolę odgrywa akonityna – jedna z najsilniej działających toksyn roślinnych występujących w naturze. Substancje te oddziałują bezpośrednio na układ nerwowy oraz sercowo-naczyniowy, zaburzając przewodnictwo impulsów i pracę mięśnia sercowego. W przypadku niektórych gatunków, zwłaszcza takich jak tojad mocny, nawet bardzo niewielkie dawki mogą okazać się śmiertelne. Szacuje się, że już kilka miligramów czystej akonityny lub około jednego grama materiału roślinnego może doprowadzić do zgonu. Co istotne, najwyższe stężenie toksyn występuje w korzeniach i bulwach, choć trująca jest cała roślina. Warto podkreślić, że zagrożenie nie ogranicza się wyłącznie do spożycia. Alkaloidy tojadu mogą też przenikać przez skórę. Pierwsze objawy zatrucia pojawiają się szybko. Charakterystyczne jest uczucie mrowienia i drętwienia, które stopniowo się nasila i może obejmować kolejne części ciała. W miarę postępu zatrucia dochodzi do zaburzeń pracy serca, spadku ciśnienia oraz problemów z oddychaniem. W ciężkich przypadkach rozwija się paraliż mięśni oddechowych lub groźne arytmie, które mogą prowadzić do śmierci nawet w ciągu kilku godzin. Zastosowanie i rola w ekosystemie Mimo swojej toksyczności tojad pełni ważną rolę w ekosystemie, zwłaszcza w relacjach z zapylaczami. Jego kwiaty są przystosowane do zapylania przez trzmiele o długich językach, które jako jedne z nielicznych potrafią dotrzeć do nektaru ukrytego głęboko we wnętrzu kwiatu. Wymaga to nie tylko odpowiedniej budowy aparatu gębowego, ale także siły, by „otworzyć” kwiat i dostać się do jego wnętrza. To wyspecjalizowane powiązanie nie jest przypadkowe. Alkaloidy obecne w nektarze działają selektywnie – odstraszają część owadów, ograniczając dostęp do zasobów tym gatunkom, które nie uczestniczą efektywnie w zapylaniu. W efekcie tojad „preferuje” określonych zapylaczy, co zwiększa skuteczność rozmnażania. Jednak niektóre gatunki, jak na przykład tojad lisi, są bardziej dostępne również dla innych owadów, w tym motyli. Pokazuje to, że nawet w obrębie jednego rodzaju strategia ekologiczna może się różnić. Czy tojad był wykorzystywany w medycynie? Tak, choć dziś takie zastosowania należą w dużej mierze do historii. Tojad był znany już w starożytnej medycynie greckiej i rzymskiej, a później wykorzystywano go również w różnych tradycjach leczniczych Europy i Azji. Jego działanie wynika z obecności silnie aktywnych alkaloidów, które w bardzo małych dawkach mogą wpływać na układ nerwowy i odczuwanie bólu. Problem polega jednak na tym, że granica między dawką potencjalnie terapeutyczną a toksyczną jest wyjątkowo wąska i trudna do kontrolowania. Z tego powodu stosowanie tojadu w medycynie zostało w dużej mierze zarzucone do połowy XX wieku. Tojad jako trucizna i roślina użytkowa Znacznie dłuższą i lepiej udokumentowaną historię ma wykorzystanie tojadu jako trucizny. W wielu kulturach stosowano go do zatruwania grotów strzał i przynęt wykorzystywanych podczas polowań. Substancje pozyskiwane z niektórych gatunków były używane m.in. w Azji do polowania na duże zwierzęta (np. niedźwiedzie czy wieloryby). Piękno, które wymaga wiedzy Pomimo swojej toksyczności, niektóre gatunki tojadów są uprawiane jako rośliny ozdobna. Ich efektowne kwiaty sprawiają, że są chętnie wykorzystywane w ogrodach, szczególnie w kompozycjach inspirowanych naturalnymi siedliskami górskimi. Najczęściej spotykany w uprawie jest tojad mocny, dostępny w różnych odmianach hodowlanych. Roślina dobrze radzi sobie w półcieniu i preferuje wilgotne, żyzne gleby. Obecność silnie trującej rośliny w przestrzeni użytkowej pokazuje, że ważna jest świadomość ogrodników i użytkowników przestrzeni zielonych. W przypadku tojadu kluczowe jest zachowanie ostrożności, zwłaszcza w miejscach dostępnych dla dzieci i zwierząt. Mordownik w historii i kulturze Tojad od wieków funkcjonuje nie tylko jako obiekt badań botanicznych, ale również jako ważny element kultury i mitologii. Ślady tej rośliny odnajdujemy także w literaturze współczesnej. Motyw tojadu pojawia się m.in. w opowiadaniu Andrzeja Sapkowskiego „Ziarno prawdy” ze zbioru „Ostatnie życzenie”, gdzie w kontekście historii Wiedźmina wpisuje się w szerszy kontekst wiedzy zielarskiej i dawnych praktyk, balansujących na granicy medycyny i trucicielstwa. Jeszcze silniej kulturowy wymiar tojadu widoczny jest w mitologii. W tradycji greckiej roślina ta miała wyrosnąć z piany z pyska Cerbera, strażnika świata podziemnego. Tego typu opowieści podkreślają „demoniczny” charakter tojadu i wzmacniają jego symboliczne znaczenie jako rośliny związanej ze śmiercią. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Mgła to nie tylko woda. Tętni życiem i może się nam zaskakująco przysłużyć
Gdy myślę o mgle, to mam przed oczami chłodną, wilgotną zawiesinę cząstek wody, która ogranicza mi widoczność podczas dojazdu do pracy – wielu z was ma pewnie tak samo. Okazuje się, że wszyscy byliśmy w błędzie – najnowsze odkrycie badaczy z Arizony uświadamia nam, że mgła jest tętniącym życiem mikrokosmosem, w którym maleńkie organizmy toczą wielki bój z chemicznymi zanieczyszczeniami. My – i ja, i wy – byliśmy po prostu zbyt krótkowzroczni, by to dostrzec.
Mgła zawsze miała w sobie tajemniczą aurę. Co kryje się bowiem w miliardach mikroskopijnych kropel, z których się składa? Od lat wiemy, że w atmosferze unoszą się różnorodne mikroby, ale nauka nie była pewna, czy są one jedynie pasażerami na gapę, czy też aktywnie wykorzystują to środowisko do życia. Dzięki najnowszym badaniom opublikowanym w czasopiśmie „mBio” wiemy, że mgła jest dla bakterii idealnym siedliskiem – takim, w którym nie tylko trwają, ale w którym intensywnie się rozwijają. Jest ich w niej tyle, co w oceanie. I pracują w pocie czoła. Z czego składa się mgła? Naukowcy pod kierunkiem mikrobiologa dr. Ferrana Garcii-Pichela przez dwa lata analizowali próbki powietrza pobierane przed, w trakcie i po wystąpieniu mgły radiacyjnej (powstającej w bezwietrzne, chłodne noce). Wyniki były zaskakujące: stężenie bakterii w kropelkach mgły jest porównywalne do tego, które spotykamy w wodach oceanicznych. Choć bakterie zajmują mniej niż 1% objętości każdej kropli, ich łączna liczebność jest imponująca – to średnio milion kopii genetycznych markerów na mililitr wody. Dominującą rolę w tym powietrznym ekosystemie odgrywają przedstawiciele rodzaju Methylobacterium. Jak podkreślają badacze, te bakterie nie tylko tam są – one tam żyją, rosną i rozmnażają się. Krople mgły stają się więc aktywnym siedliskiem mikrobiologicznym, co stanowi fundamentalną zmianę w naszym rozumieniu chemii atmosfery. Okazuje się, że mgła to „żywy filtr” Najbardziej sensacyjnym wnioskiem z przeprowadzonych badań jest rola, jaką te mikroorganizmy odgrywają w naszym otoczeniu. Okazuje się, że wspomniane Methylobacterium po prostu „wyjadają” zanieczyszczenia z atmosfery. Naukowcy zaobserwowali, że bakterie te błyskawicznie konsumują lotne związki węgla, w tym m.in. toksyczny formaldehyd. Tempo tego procesu było zdumiewające – zanieczyszczenia znikały niemal do poziomu niewykrywalnego, nawet 200 razy szybciej niż w innych środowiskach chmurowych. Badacze sugerują, że dla bakterii jest to nie tylko sposób na zdobycie pożywienia, ale przede wszystkim mechanizm detoksykacji. Formaldehyd, który jest szkodliwy dla ludzi, w wysokich stężeniach zagraża również samym drobnoustrojom. To nie przypadek, że powietrze po mgle jest jakby przyjemniejsze. Wszyscy je przecież uwielbiamy, ale teraz wiemy dlaczego. Mgła to nie utrudnienie, to naturalna sprzątaczka Odkrycie naukowców udowadnia, że mgła może działać jak naturalny system oczyszczania powietrza. Nie jest wyłącznie utrudnieniem jazdy samochodem. Mgła pełni funkcję wielkiego, rozproszonego filtra, który wychwytuje i neutralizuje część chemicznych śmieci, które sami wypuszczamy do atmosfery. Mikroby muszą po nas sprzątać. Oczywiście, nie oznacza to, że mgła jest w zupełności bezpiecznym inhalatorem – badania są dopiero wstępem do zrozumienia pełnej skali tego zjawiska. Jak zauważa dr Garcia-Pichel, przed nami jeszcze wiele pytań o to, w jakim stopniu te procesy realnie poprawiają jakość powietrza, którym oddychamy w miastach. Jednak sama świadomość, że w każdej kropelce mgły toczy się fascynujące życie, które nieustannie czyści nasze powietrze, pozwala spojrzeć na szare, mgliste poranki z zupełnie nowej perspektywy. A co, jeśli i my żyjemy w takiej „kropelce”? Źródło: mBio Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ryk silnika i skandal nad Morskim Okiem. Influencer wjechał Corvettą wprost do serca Tatr
Skandal w Tatrzańskim Parku Narodowym. Znany influencer wjechał luksusowym samochodem sportowym na sam szczyt chronionej drogi prowadzącej nad Morskie Oko. Nagrania z zaparkowaną Corvettą, które obiegły media społecznościowe, wywołały gigantyczne oburzenie internautów i natychmiastową reakcję władz parku. Podczas gdy celebryta tłumaczy się „niezauważeniem znaków” i mówi o symbolicznym mandacie, dyrekcja TPN i policja zapowiadają bezkompromisowe wyciągnięcie konsekwencji.
Spis treści: Nocny rajd luksusowej Corvetty. Jak doszło do skandalu na chronionym szlaku? Granice, których nie wolno przekraczać. TPN przypomina o żelaznych zasadach Ostra reakcja dyrekcji parku. Czy influencer uniknie realnej odpowiedzialności? Śmiesznie niska kara czy początek sądowej batalii? Kulisy mandatu Tatrzański Park Narodowy to nie tylko ikona polskich gór, ale przede wszystkim jeden z najcenniejszych i najbardziej wrażliwych ekosystemów w Europie Środkowej. Obszar ten, wpisany na prestiżową listę rezerwatów biosfery UNESCO, stanowi ostatnie schronienie dla unikatowej flory i fauny, w tym gatunków skrajnie zagrożonych wyginięciem, takich jak kozica tatrzańska, świstak oraz niedźwiedź brunatny. Tatry Wysokie charakteryzują się unikalnym, piętrowym układem roślinności, gdzie każda najmniejsza nisza ekologiczna odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu stabilności środowiska naturalnego. Morskie Oko, otoczone monumentalnymi szczytami, jest naturalnym wodopojem oraz strategicznym korytarzem migracyjnym dla dzikich zwierząt. Wprowadzanie sztucznego hałasu, toksycznych spalin oraz drastycznej antropopresji w porze nocnej całkowicie demoluje naturalny rytm dobowy drapieżników i ptaków gniazdujących w pobliskich partiach reglowych. Dla zachowania tego dziedzictwa, rygorystyczna ochrona i absolutny zakaz ruchu jakichkolwiek pojazdów silnikowych są nienaruszalnym fundamentem prawnym, a nie kwestią umowną. Nocny rajd luksusowej Corvetty. Jak doszło do skandalu na chronionym szlaku? W nocy z 22 na 23 maja 2024 roku, w rejonie legendarnego Morskiego Oka na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego, pojawił się prywatny, głośny samochód sportowy. Influencer opublikował później w mediach społecznościowych nagrania wideo, na których z dumą prezentował zaparkowaną Corvettę w bezpośrednim sąsiedztwie tatrzańskiego jeziora oraz zabytkowego schroniska. Następnego dnia sprawa błyskawicznie rozlała się po sieci, wywołując bezprecedensową falę oburzenia, krytyki i pytań o szczelność systemu ochrony parku. Internauci oraz doświadczeni przewodnicy tatrzańscy natychmiast zaczęli domagać się wyjaśnień, jak nowoczesne auto sportowe zdołało pokonać kilkukilometrowy, ściśle kontrolowany szlak z Palenicy Białczańskiej bez jakiejkolwiek natychmiastowej reakcji w momencie wjazdu. Granice, których nie wolno przekraczać. TPN przypomina o żelaznych zasadach Morskie Oko leży w obszarze ochrony ścisłej, gdzie ograniczenie ruchu kołowego ma fundamentalne znaczenie środowiskowe. Ograniczenie hałasu generowanego przez niskoemisyjne i sportowe układy wydechowe, minimalizowanie presji turystycznej na tatrzańską przyrodę oraz eliminacja ryzyka potrąceń pieszych to absolutne priorytety służb ochrony przyrody. Tatrzański Park Narodowy stanowczo przypomina, że asfaltową drogą do schroniska mogą poruszać się wyłącznie pojazdy uprzywilejowane, techniczne oraz posiadające imienne, specjalne zezwolenia dyrekcji parku. Dla milionów turystów odwiedzających polskie góry granica jest niezmienna: prywatne podróże autem muszą kończyć się na oficjalnym parkingu na Palenicy Białczańskiej. W praktyce to właśnie bezkompromisowe pilnowanie tych reguł decyduje o tym, czy tatrzańskie doliny pozostaną azylem dla natury, czy staną się tłem dla internetowych celebrytów. Ostra reakcja dyrekcji parku. Czy influencer uniknie realnej odpowiedzialności? Służby parku od momentu powzięcia informacji o incydencie podjęły intensywne działania i nawiązały ścisłą współpracę z zakopiańską policją w celu pełnej identyfikacji kierowcy oraz pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej i administracyjnej. Dyrekcja parku jednoznacznie oceniła zachowanie influencera jako skrajnie naganne, samolubne i stanowiące rażący przejaw lekceważenia polskiego prawa ochrony przyrody. Dyrektor parku odrzucił również linię obrony celebryty, który w swoich pierwszych relacjach infantylnie tłumaczył, że „nie zauważył znaków zakazu” i nie był świadomy obostrzeń. Dyrekcja zwróciła uwagę na kluczowy fakt – do zdarzenia doszło pod osłoną nocy, a ryczący samochód sportowy w cichym, górskim kanionie musiał zwracać uwagę każdego, stąd też tłumaczenia o niewiedzy są całkowicie niewiarygodne. Śmiesznie niska kara czy początek sądowej batalii? Kulisy mandatu W obliczu gigantycznego kryzysu wizerunkowego influencer opublikował w swoich kanałach oświadczenie z przeprosinami. Deklarował w nich skruchę, twierdząc, że gdyby mógł cofnąć czas, wybrałby drogę pieszą. Jednocześnie celebryta zszokował opinię publiczną informacją, że w drodze powrotnej został zatrzymany przez policję i ukarany mandatem w wysokości zaledwie 100 złotych oraz 8 punktami karnymi. Wiadomość o tak symbolicznej kwocie wywołała kolejną burzę w dyskursie publicznym, otwierając ogólnokrajową debatę nad potrzebą drastycznego zaostrzenia kar za niszczenie polskiej przyrody. Choć maksymalny mandat nakładany bezpośrednio przez Straż Parku wynosi 1000 zł, TPN nie poprzestał na podstawowych procedurach – sprawa została ostatecznie skierowana do organów ścigania, co jasno pokazuje, że instytucje państwowe nie pozwolą na to, by bezcenne obszary chronione stawały się bezkarnym poligonem dla internetowych „prób” i pogoni za zasięgami. Źródło: Tatrzański Park Narodowy Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Koją czy wywołują irytację? Oto jak ptasie głosy manipulują naszym mózgiem
Przez wieki ptasie głosy interpretowano jako zapowiedź wiosny, szczęścia, a czasem nawet śmierci. Dziś wiemy, że za tymi dźwiękami kryje się coś więcej niż ludowa wyobraźnia – to złożony system komunikacji, który wpływa także na nas.
Spis treści: Ptasie głosy w tradycji i współczesności Tajemnice ptasiej komunikacji Wpływ ptasich dźwięków na nasz mózg Ptasie trele od wieków towarzyszą człowiekowi. Dziś wiemy, że mają one korzystny wpływ na nasze zdrowie psychiczne. Aby usłyszeć ptaki, wystarczy udać się na łono natury, wyciszyć się i zacząć dostrzegać otaczające nas ptaki. Dawniej jednak przypisywano tym dźwiękom różne znaczenia – od zapowiedzi wiosny i szczęścia, aż po przestrogę, niepokój, a nawet zwiastowanie śmierci. Ptasie głosy w tradycji i współczesności Jeszcze w XX wieku ptasi świergot próbowano interpretować na różne sposoby. Choć dziś może się to wydawać zabawne, śpiew ptaków w zależności od gatunku bywał uznawany zarówno za zapowiedź nadejścia wiosny, jak i – w skrajnych przypadkach – za zwiastun nadchodzącej śmierci. Już na przedwiośniu z obrzeży lasów i zadrzewień śródpolnych dobiega charakterystyczny głos trznadla (Emberiza citrinella). Dawniej w krajobrazie rolniczym, gdzie ludzie mieli bliższy kontakt z przyrodą, jego wokalne popisy interpretowano żartobliwie słowami: „Nie będzie suchej kobyle niiiiic”. Jak podkreśla Jan Sokołowski w „Ptakach ziem polskich”: „tym samym lud uważa trznadla za zwiastuna wiosny przynoszącego pociechę, bo jeśli kobyła dotąd nie zdechła, to na pastwisku z pewnością przyjdzie do siebie”. W tradycyjnym odbiorze ludowym śpiew trznadla uznawano za zapowiedź nadchodzącej wiosny i poprawy warunków w gospodarstwie, wiążąc jego aktywność z końcem najtrudniejszego okresu zimowego oraz oczekiwaniem na odnowienie pastwisk i zapasów paszy. „Pójdź, pójdź w dołek pod kościołek” – tak interpretowano niegdyś u nas głos sowy pójdźki (Athene noctua), jednego z 10 gatunków sów regularnie gniazdujących w Polsce. Ta ludowa, onomatopeiczna interpretacja jej nawoływania przyczyniła się do powstania wielu negatywnych skojarzeń. W polskiej tradycji ptak ten uchodził niegdyś za zwiastuna śmierci i nieszczęścia, podczas gdy w starożytnej Grecji stanowił symbol mądrości i atrybut bogini Ateny. Pójdźka od wieków związana była z wiejskimi zagrodami i starymi i dziuplastymi drzewami. Współcześnie coraz częściej wybiera ruiny opuszczonych obiektów oraz budki lęgowe. W przeszłości szczególnie chętnie gniazdowała w wierzbach i lipach. Jak opisuje Jacek Karczewski w książce „Noc sów”, ludzie mawiali, że w wierzbach ukrywały się diabły, co dodatkowo wzmacniało negatywny wizerunek tego gatunku. Sezon lęgowy rozpoczyna w kwietniu, a już od marca samce zaczynają intensywnie nawoływać głosem terytorialnym „guig”. Dawniej dźwięk ten interpretowano jako „póóójdź”, co prawdopodobnie utrwaliło negatywne skojarzenia z ptakiem. W XIX w. na Lubelszczyźnie w okolicach Hrubieszowa wierzono, że pójdźka zapowiada nieszczęścia, a według niektórych przekazów, by „odwrócić nieszczęście” należało zabić ptaka. Dawniej pójdźka była nieodłącznym elementem wiejskiego folkloru, a jej charakterystyczny głos głęboko zakorzenił się w lokalnej kulturze. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu pójdźka występowała w Polsce powszechnie, jednak z czasem stała się coraz rzadsza. Dziś trudno nie zastanawiać się nad jej aktualną sytuacją i zmianami, jakie zaszły w populacji. Dzisiejsze milczenie pójdźki w wielu regionach kraju to sygnał, że najwyższy czas zastąpić dawne przesądy aktywną ochroną. Ocalenie tego ptaka zależy w dużej mierze od naszej świadomości i zmiany sposobu patrzenia na otaczającą nas przyrodę. Tajemnice ptasiej komunikacji Ptasi śpiew to nie tylko piękna melodia dla naszych uszu, ale przede wszystkim złożony system komunikacji, który ma kluczowe znaczenie dla przetrwania. Wiosną, po powrocie do Polski z Afryki Subsaharyjskiej, samiec kukułki (Cuculus canorus) rozpoczyna charakterystyczne „ku-ku”, będące jednym z najbardziej rozpoznawalnych dźwięków tej pory roku. Głównym zadaniem tego nawoływania jest obrona terytorium i wabienie partnerek. Kukułka nie zakłada własnego gniazda, lecz prowadzi pasożytnictwo lęgowe – swoje jaja podrzuca innym ptakom, np. europejskim rudzikom (Erithacus rubecula) lub pliszkom siwym (Motacilla alba). Co ciekawe, w tym duecie to samica wykazuje się niezwykłym sprytem. Podczas gdy samiec swoim wyglądem przypominającym drapieżnego krogulca (Accipiter nisus) odciąga uwagę drobnych ptaków, samica potrafi wydać szybki, chichoczący głos alarmowy. Dźwięk ten dezorientuje gospodarzy gniazda i paraliżuje ich strachem. W tym czasie kukułka niezauważenie ląduje w opuszczonym na chwilę gnieździe, chwyta dziobem jedno z jaj gospodarza i w zamian podrzuca własne. Jest ono idealnie dopasowane ubarwieniem i – co fascynujące – wyjątkowo małe jak na ptaka tych gabarytów, dzięki czemu ofiara nie dostrzega podstępu. O ile kukułki komunikują się głównie we własnym interesie, o tyle w ptasim świecie istnieją sygnały, z których korzystają całe ekosystemy. Nagły harmider srok (Pica pica) i wron siwych (Corvus cornix) to jasny znak dla całej okolicy, że dzieje się coś niepokojącego. Ptaki te głośno obwieszczają obecność zagrożenia, krążąc nad intruzem, a z ich ostrzeżeń chętnie korzystają inne gatunki, a nawet ssaki, takie jak wiewiórki (Sciurus vulgaris). Zazwyczaj ptaki nie wywołują fałszywych alarmów, ale od tej reguły bywają bezczelne wyjątki. Badania europejskich ornitologów nad bogatkami (Parus major) – jednymi z największych i najbardziej pospolitych sikor na naszym kontynencie – pokazują, że potrafią one celowo wydawać fałszywe alarmy. Takie sytuacje najczęściej obserwuje się zimą przy karmnikach. Bogatka, chcąc pozbyć się konkurencji przy pokarmie, sprytnie wydaje sygnał sugerujący obecność drapieżnika. Gdy przestraszone ptaki w popłochu uciekają w zarośla, mała oszustka bez przeszkód, w zupełnej samotności przystępuje do jedzenia. Czyż nie jest to sprytne? Wpływ ptasich dźwięków na nasz mózg Współczesna nauka potwierdza to, co intuicyjnie czujemy od dawna – ptasie głosy to nie tylko tło naszej codzienności, ale też potężne narzędzie, które koi nasz umysł, redukuje stres i zmniejsza zmęczenie psychiczne. Fascynujące dowody na to przynoszą badania zespołu dr Eleanor Ratcliffe z Uniwersytetu Surrey w Anglii, która szczegółowo przeanalizowała, jak odgłosy natury wpływają na ludzkie samopoczucie. W eksperymencie wzięło udział 174 ochotników, którzy oceniali kilkadziesiąt odgłosów ptaków występujących na Wyspach Brytyjskich oraz w Australii. Wyniki pokazały, że naturalna regeneracja psychiczna zależy w ogromnym stopniu od indywidualnych skojarzeń słuchacza. Dla jednej z uczestniczek kojący okazał się cichy i monotonny dźwięk gdakania kur, ponieważ przypominał jej beztroskie chwile spędzone podczas pracy w ogrodzie. Inny badany reagował natychmiastowym relaksem na gruchanie grzywaczy (Columba palumbus), które automatycznie przywoływało w jego pamięci wspomnienia długich, ciepłych wakacji z dzieciństwa. Okazuje się jednak, że nie każdy ptasi głos działa na nas jak balsam. Miejski hałas generowany przez gołębie domowe potrafi wywołać irytację, a odgłosy sów (Strigiformes) u niektórych osób wciąż budzą niepokój ze względu na zakorzenione w kulturze przesądy o śmierci. Kluczowy dla naszego mózgu jest również sam charakter dźwięku. Dr Ratcliffe zauważa, że najbardziej lubimy odgłosy ciche, o wysokiej częstotliwości lub o dużej melodyjności i złożoności. Z tego powodu delikatny trel mniejszych ptaków odbieramy jako bezpieczny i relaksujący. Z kolei głośne, szorstkie i chropowate zawołanie sroki podświadomie kojarzy nam się z agresją, przez co może wręcz potęgować poziom stresu. Ostateczny wpływ natury na nasze zdrowie zależy więc od profilu samego słuchacza – najwięcej korzyści z ptasiej terapii czerpią osoby, które wysoko cenią bliskość przyrody. Oznacza to, że wykorzystanie soundscape'u (pejzażu dźwiękowego) w psychoterapii powinno być zawsze dopasowane do indywidualnych potrzeb pacjenta. Źródła: adonai.pl, salamandra.pl, www.nhm.ac.uk Nasz autor Aleksander Kusznir Od lat łączy pasję do ptaków z fotografią i edukacją przyrodniczą. Współpracuje z „National Geographic Polska”, gdzie opowiada o świecie natury – zarówno tej, którą spotyka na co dzień, jak i bardziej egzotycznej. Najchętniej o dzikiej przyrodzie, jej ochronie i niezwykłych zachowaniach zwierząt. Pracuje też w laboratorium weterynaryjnym, gdzie na co dzień ma możliwość badania różnych gatunków zwierząt. Inspirację czerpie z podróży i nowych doświadczeń, a twórczą energię najłatwiej odnajduje przy filiżance dobrej kawy – najlepiej pośród śpiewu ptaków.
Od górskich łąk po kuchnie świata – krokusy odegrały ogromną rolę w historii
Krokus to jedna z tych roślin, które niemal automatycznie kojarzą się z początkiem wiosny. Niewielkie, barwne kwiaty pojawiające się często jeszcze w chłodnym krajobrazie są jednak czymś więcej niż tylko sezonową ozdobą. To organizmy o dobrze przystosowanej strategii przetrwania, szerokim zasięgu geograficznym i znaczeniu wykraczającym daleko poza estetykę. Wystarczy wspomnieć, że z jednego z gatunków krokusa pozyskuje się szafran – najdroższą przyprawę świata.
Spis treści: Systematyka i cechy charakterystyczne Wiosna to tylko część historii Czy krokusy się rozsiewają? Czy krokusy są pod ochroną? Szafran – najdroższa przyprawa świata Krokusy w kulturze i krajobrazie Krokusy to rodzaj roślin, który obejmuje około 250 gatunków występujących głównie w Europie, w Azji Zachodniej i w basenie Morza Śródziemnego. To grupa roślin o dużym zróżnicowaniu morfologicznym i ekologicznym, którego nie oddaje ich powszechny, sezonowy wizerunek. Systematyka i cechy charakterystyczne Krokus (Crocus L.) to bylina należąca do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae). Wbrew potocznemu przekonaniu nie wyrasta z klasycznej cebuli, lecz z bulwocebuli, czyli podziemnego organu spichrzowego, który magazynuje substancje odżywcze. Dzięki temu roślina może przetrwać okresy niekorzystnych warunków, takie jak susza latem czy niskie temperatury zimą. Jako geofit krokus przez znaczną część roku pozostaje niewidoczny, ukryty pod powierzchnią gleby. Jego aktywność przypada na okresy o większej wilgotności i umiarkowanej temperaturze. W praktyce oznacza to intensywny, krótki cykl rozwoju. Krokus pojawia się nagle – często jeszcze na tle resztek śniegu – szybko kwitnie i równie szybko kończy nadziemną fazę życia. Jak wyglądają krokusy? Budowa krokusów jest precyzyjnie dostosowana do krótkiego okresu wegetacji. Są to rośliny niskie, zazwyczaj osiągające od kilku do kilkunastu centymetrów wysokości. Ich kwiaty wyrastają bezpośrednio z ziemi i mają formę pojedynczego kielicha. W rzeczywistości składają się z sześciu listków okwiatu, które mogą przyjmować barwę białą, żółtą lub fioletową. W centrum kwiatu znajdują się trzy pręciki oraz wyraźny słupek zakończony znamieniem. To właśnie ta część ma kluczowe znaczenie w przypadku roślin wykorzystywanych do produkcji szafranu. Liście krokusów są wąskie, trawiaste, zwykle z charakterystycznym jasnym paskiem biegnącym przez środek. U części gatunków rozwijają się dopiero po kwitnieniu, co stanowi odstępstwo od typowego cyklu wielu roślin kwiatowych. Istotną cechą jest także reakcja na warunki pogodowe. Kwiaty zamykają się nocą oraz w pochmurne dni, ograniczając utratę ciepła i chroniąc struktury rozrodcze przed wilgocią. Wiosna to tylko część historii W obrębie rodzaju występują zarówno gatunki wiosenne, jak i jesienne. Te pierwsze pojawiają się od końca lutego do kwietnia i to właśnie one są najbardziej rozpoznawalne w Europie Środkowej. Gatunki jesienne kwitną natomiast od września do listopada. Do najbardziej znanych należą m.in. krokus uprawny, a także krokus okazały oraz szafran Kotschego. Zróżnicowanie terminów kwitnienia ma znaczenie ekologiczne. Pozwala ograniczyć konkurencję o zapylacze i lepiej wykorzystać dostępne zasoby środowiska. Wpływ na czas kwitnienia mają również lokalne warunki klimatyczne – w cieplejszych regionach Europy krokusy pojawiają się znacznie wcześniej niż w chłodniejszych częściach kontynentu. Czy krokusy się rozsiewają? Dominującym mechanizmem rodzaju jest rozmnażanie wegetatywne. Z jednej bulwocebuli powstają kolejne, co prowadzi do stopniowego zagęszczania się roślin i tworzenia charakterystycznych, rozległych kęp. To właśnie dlatego w wielu miejscach można obserwować spektakularne „dywany” krokusów. Rozmnażanie generatywne, czyli przez nasiona, również występuje, ale przebiega znacznie wolniej. Rośliny powstałe z nasion potrzebują kilku lat, aby osiągnąć dojrzałość i zakwitnąć, dlatego ten sposób ma mniejsze znaczenie w krótkiej perspektywie. Czy krokusy są pod ochroną? Status ochrony krokusów zależy od konkretnego gatunku oraz miejsca jego występowania. W Polsce część z nich objęta jest ochroną prawną, co oznacza, że nie wolno ich zrywać ani wykopywać w środowisku naturalnym. Do rodzimych lub naturalnie występujących gatunków należą między innymi krokus spiski oraz szafran Heuffela. Ich obecność koncentruje się głównie w południowej części kraju, gdzie warunki siedliskowe są bardziej sprzyjające. Jednocześnie popularne w ogrodach krokusy, takie jak szafran wiosenny, często funkcjonują jako gatunki zadomowione i nie podlegają tak restrykcyjnej ochronie. Ochrona krokusów wynika przede wszystkim z potrzeby zachowania ich naturalnych siedlisk. Rośliny te są wrażliwe na zmiany środowiskowe – szczególnie przekształcenia terenu, intensywną turystykę oraz zrywanie kwiatów w miejscach masowego występowania. Problem ten jest dobrze widoczny w regionach, gdzie krokusy tworzą efektowne, sezonowe kobierce przyciągające dużą liczbę odwiedzających. Najbardziej znanym przykładem w Polsce są wiosenne kwitnienia krokusów w Tatrach, m.in. na Polanie Chochołowskiej, które stały się jednocześnie symbolem górskiego krajobrazu i wyzwaniem dla ochrony przyrody. Szafran – najdroższa przyprawa świata Crocus sativus, czyli krokus uprawny, odegrał szczególną rolę w historii człowieka. To właśnie z jego kwiatów pozyskuje się szafran. Przyprawa ta powstaje z wysuszonych znamion słupka. Proces jej produkcji jest wyjątkowo pracochłonny, ponieważ każdy kwiat dostarcza śladową ilość surowca. Do uzyskania jednego kilograma potrzeba nawet około 150 tysięcy kwiatów, co bezpośrednio przekłada się na wysoką cenę tej przyprawy. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/2026-01-21-125516-The-uncertain-future-of-the-worlds-most-expensive-spice--National-Geographic-i-7b8df8d.png" width="1286" height="858" alt="Na rynku w centrum Pampore sprzedawca przypraw oferuje kaszmirski szafran w sklepie należącym do 80-letniego rolnika Noora Mohda Bhata." title="Na rynku w centrum Pampore sprzedawca przypraw oferuje kaszmirski szafran w sklepie należącym do 80-letniego rolnika Noora Mohda Bhata." /> Uprawa koncentruje się głównie w regionach o odpowiednim klimacie, takich jak Iran czy kraje śródziemnomorskie. Szafran od wieków wykorzystywany jest nie tylko w kuchni, ale także jako barwnik i składnik leków czy perfum. Krokusy w kulturze i krajobrazie Krokus od dawna funkcjonuje w kulturze jako symbol odrodzenia i początku nowego cyklu. W mitologii greckiej pojawia się opowieść o młodzieńcu Krokosie, przemienionym w kwiat – motyw ten podkreśla związek rośliny z przemijaniem i odnową. Znaczenie symboliczne nie jest przypadkowe. Moment kwitnienia krokusów przypada na przełom zimy i wiosny, czyli szczególny okres w roku. To jeden z pierwszych wyraźnych sygnałów zmiany sezonu. Współcześnie krokusy są również popularnym elementem przydomowych ogrodów i miejskiej zieleni. Ich popularność wynika z niewielkich wymagań uprawowych oraz zdolności do naturalnego rozrastania się. Sadzone w trawnikach czy ogrodach naturalistycznych, z czasem tworzą rozległe, harmonijne kompozycje, które dobrze wpisują się w bardziej swobodne formy aranżacji zieleni. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Uznany reżyser Werner Herzog rusza na koniec świata. „Sny o słoniach” zabierają w podróż do krainy mitycznych stworzeń
Szaleni podróżnicy są częstymi bohaterami filmów Wernera Herzoga. Tym razem wizjoner kina połączył siły z National Geographic, aby zabrać widzów w poruszającą ekspedycję do serca Afryki. Efektem tej podróży jest dokument „Sny o słoniach” – głęboka opowieść o pasji, która ociera się o obsesję, oraz o cenie, którą płacimy za próbę oswojenia tego, co nieokiełznane. Tajemnicze wielkie słonie-duchy są tylko pretekstem do refleksji nad człowieczeństwem.
Oficjalna premiera kinowa „Snów o słoniach” zaplanowana jest na 12 czerwca, ale obraz już można było obejrzeć w ramach 23. edycji festiwalu Millennium Docs Against Gravity. A zdecydowanie warto to zrobić, bo Herzog jak zwykle – choćby poprzez tajemnicze słonie-duchy – rozpościera opowieść o nas samych. Słonie-duchy i wyprawa na koniec świata W filmie „Sny o słoniach” Herzog podąża śladami dr. Steve’a Boyesa. Ten uznany biolog i naukowiec spędził lata na tropieniu gigantycznych słoni, nazywanych przez lokalne społeczności duchami. Impulsem do rozpoczęcia tej niebezpiecznej misji stał się widok dalekiego krewniaka tych zwierząt, którego ciało zostało wystawione jako myśliwskie trofeum w jednym z muzeów w Waszyngtonie. Kamera towarzyszy Boyesowi podczas ekspedycji do Angoli, na dziewicze, niezamieszkane tereny o powierzchni porównywalnej do obszaru całej Anglii. Miejscowi nazywają te rejony „końcem świata” – to jedno z ostatnich miejsc na Ziemi, w którym przyroda nie została skażona ludzką działalnością. – Świat objawia się tym, którzy podróżują pieszo – mówi w wywiadzie z National Geographic Werner Herzog. Ekosystem Angoli odcięty przez pola minowe Region ten, obejmujący dorzecze Okawango, przez dekady krwawej wojny domowej w Angoli był odcięty od świata przez pola minowe. Paradoksalnie to właśnie ta izolacja uchroniła unikalny ekosystem i pozwoliła przetrwać populacjom migrujących słoni, które nauczyły się omijać niebezpieczeństwa, stając się dla ludzi niemal nieuchwytnymi zjawami. Herzog nie tylko rejestruje trudy wyprawy naukowej, ale przede wszystkim dokumentuje ludzkie marzenia i obsesje. Zadaje przy tym fundamentalne pytanie: czy dla dobra planety nie byłoby lepiej, gdyby te majestatyczne stworzenia pozostały poza zasięgiem człowieka, egzystując wyłącznie jako tytułowe duchy w naszych snach? View oEmbed on the source website Werner Herzog i jego bohaterowie o krok od szaleństwa Wybór tematu nie jest zaskoczeniem dla nikogo, kto zna dotychczasową twórczość legendarnego niemieckiego reżysera (nagrodzonego między innymi Złotym Lwem za całokształt twórczości). Werner Herzog od dekad fascynuje się postaciami, które rzucają wyzwanie siłom natury lub zatracają się w swoich wizjach. Jego filmowi bohaterowie – od szalonych konkwistadorów po wizjonerskich naukowców i samotnych podróżników – zawsze balansują na granicy normy i całkowitego oddania pasji. W „Snach o słoniach” reżyser odnajduje w osobie dr. Boyesa idealne odzwierciedlenie tego archetypu. Herzog rezygnuje z klasycznego, chłodnego reportażu przyrodniczego. Zamiast tego, przy użyciu charakterystycznych dla siebie hipnotyzujących kadrów i filozoficznego komentarza, tworzy głęboką opowieść psychologiczną o ludzkiej potrzebie obcowania z absolutną dzikością oraz o wewnętrznym przymusie eksploracji, który potrafi całkowicie zdominować życie. Święto kina dokumentalnego pod znakiem „poszukiwań” Zanim film trafi do szerokiej dystrybucji kinowej, polscy widzowie mieli niepowtarzalną okazję zobaczyć go podczas 23. edycji festiwalu Millennium Docs Against Gravity. Tegoroczne hasło imprezy – „Poszukiwania” – idealnie współgra z najnowszym dziełem Herzoga. MDAG to obecnie największy festiwal filmowy w Polsce i druga najważniejsza impreza poświęcona kinu dokumentalnemu w Europie (w poprzednim roku zgromadziła rekordową liczbę ponad 181 tysięcy widzów). Po zakończeniu seansów na dużym ekranie (stacjonarna edycja festiwalu zakończyła się 17 maja 2026 roku), festiwal przeniósł się do przestrzeni wirtualnej. Od 19 maja do 1 czerwca trwa część online na platformie mdag.pl, gdzie po zakupieniu e-biletu można obejrzeć wybrane tytuły. Na „Sny o słoniach” trzeba jednak poczekać na premierę kinową, która odbędzie się 12 czerwca 2026 roku. Patronem medialnym festiwalu jest National Geographic Polska, z czego jesteśmy niezwykle dumni. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To zwierzę stało się hitem internetu. „Donald Trump” z Bangladeszu przyciąga tłumy, ale jego los jest już przesądzony
Bawół o imieniu „Donald Trump” stał się międzynarodową sensacją dzięki swojej nietypowej, złotej grzywie, która przyciąga na bengalską farmę tłumy turystów. Mimo ogromnej popularności w mediach społecznościowych, ważący 700 kilogramów celebryta został przeznaczony na rytualną ofiarę z okazji nadchodzącego święta Id al-Adha. Właściciel zwierzęcia przyznaje ze smutkiem, że choć darzy bawoła ogromnym uczuciem, tradycja i religijne poświęcenie są w tym przypadku ważniejsze niż internetowa sława.
Świat widział już gatunki zwierząt nadawane na cześć globalnych celebrytów. Odkryta w Australii mucha ze względu na swój złoty odwłok została nazwana na cześć słynnej piosenkarki Beyonce, a niewielki żuk wodny z Borneo tytułuje się przydomkiem nawiązującym do laureata Oscara Leonardo DiCaprio. Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump również stał się motywacją do nadania nazwy kalifornijskiej ćmy, której żółte łuski do złudzenia przypominają charakterystyczną fryzurę polityka. Zwierze, które obecnie stało się hitem internetu, jeszcze bardziej przypomina urodzonego w Nowym Jorku przedsiębiorcę. Niestety bawoła spotka zdecydowanie gorszy los niż urząd w Białym Domu. Trump z Bangladeszu Bawół-albinos, któremu właściciel nadał imię Donald Trump, stał się prawdziwym fenomenem w sieci. Do farmy w Narajangandź, położonej tuż pod stolicą Bangladeszu, Dhaką, od kilku dni zmierzają tłumy turystów i gapiów pragnących na własne oczy zobaczyć to niezwykłe zwierzę. Bawół zawdzięcza swoje imię charakterystycznej fryzurze, która łudząco przypomina słynną czuprynę byłego prezydenta USA. To właśnie ten specyficzny blond „zaczes” sprawił, że młodszy brat właściciela nie miał wątpliwości, jak nazwać czworonoga. W przeciwieństwie do swojego amerykańskiego imiennika, bawół nie potrzebuje żadnych zabiegów upiększających ani samoopalaczy. Jego wyjątkowa jasna skóra wynika z albinizmu – jednej z najrzadszych cech u tego gatunku, co w połączeniu z nietypową grzywą czyni go unikatowym okazem na skalę światową. Internetowy szał Właściciel oraz bawół musieli zapłacić cenę swojej internetowej sławy. Stres wywołany ciągłymi wizytami spowodował spadek wagi 700-kilogramowego zwierzęcia, czego konsekwencją było zdecydowane ograniczenie liczby odwiedzających. Osoby, którym udało się sfotografować byczego Donalda Trumpa nie kryją swojego szczęścia. 30-letni Faisal Ahmed relacjonował, że „cechy bawoła i prezydenta Donalda Trumpa są naprawdę podobne. Mój siostrzeniec płynął łodzią przez godzinę tylko po to, by zobaczyć bawoła-albinosa”. Smutna przyszłość zwierzęcego celebryty Wyjątkowa sława „Donalda Trumpa” nie uchroni go jednak przed czekającym go losem. Jeszcze zanim zwierzę zyskało międzynarodowy rozgłos, jego przyszłość była przesądzona. Bangladesz bowiem przygotowuje się na święto Id al-Adha - jedno z najważniejszych w muzułmańskim kalendarzu. Wydarzenie to upamiętnia skrajne poświęcenie Abrahama, który według Islamu chciał złożyć w boskiej ofierze swojego syna. Bóg oszczędził potomka nakłaniając wiernego do zabicia barana zamiast człowieka. Współcześnie każdy ojciec rodziny składa w ofierze jedno z hodowlanych zwierząt: owce, wielbłąda, barana lub krowę. Właśnie taka przyszłość czeka „Donalda Trumpa”, który szykowany już jest na rytualną egzekucję. Właściciel przyznaje, że uczucie, którym darzy zwierzę przegrywa z poświęceniem, które religia wymaga od wiernego. Źródło: The Telegraph Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Promieniowanie szkodzi im mniej niż człowiek. Czarnobyl bez ludzi stał się rajem dla dzikich zwierząt
Czarnobylska Strefa Wykluczenia stała się scenerią niezwykłego fenomenu. Najnowsze badania pokazują, że pod nieobecność ludzi skażony region zamienił się w tętniący życiem ekosystem. Brak kontaktu z człowiekiem działa cuda – skażone tereny są bezpiecznym domem szczególnie dla dużych ssaków.
Czterdzieści lat po katastrofie w Czarnobylu Strefa Wykluczenia o powierzchni około 2600 km2 wciąż jest jednym z najbardziej radioaktywnych miejsc na Ziemi. Choć wybuch reaktora skaził ogromne obszary, dzisiaj region ten stał się scenerią niezwykłego zjawiska przyrodniczego. W niemal całkowitej nieobecności ludzi natura zaczęła odzyskiwać to, co do niej należało. Powstały idealne warunki dla dzikich zwierząt. Najnowsze badania pokazują, jak strefa śmierci przekształciła się w tętniący życiem ekosystem. Radioaktywny Eden Czarnobylska Strefa Wykluczenia stała się domem dla zaskakującej liczby dużych ssaków, które świetnie sobie tam radzą. Badania prowadzone przez zespół pod kierunkiem ekolożki Svitlany Kudrenko wykazały obecność aż 13 dzikich gatunków, m.in. koni Przewalskiego, łosi, rysi euroazjatyckich, jeleni szlachetnych, saren, dzików, zajęcy, lisów, jenotów, borsuków, kun. Strefę wykluczenia pokochały też drapieżniki: wilki szare i niedźwiedzie brunatne. Zarejestrowano także liczną obecność psów i zwierząt gospodarskich. Fenomenalne odrodzenie się przyrody na porzuconych przez człowieka terenach badacze określają jako „radioaktywny Eden”. To już kolejne badania potwierdzające wybuch bioróżnorodności w okolicach Czarnobyla – wcześniej zaobserwowano m.in. dobrą kondycję żab. Fotopułapki na tropie czarnobylskiej natury Badania Kudrenko i jej zespołu trwały w latach 2020–2021. Monitoringiem objęto obszar 60 tysięcy kilometrów kwadratowych w północnej Ukrainie. W jego skład weszły zarówno rezerwaty, jak i tereny niechronione. Wykorzystano do tego fotopułapki, które pozwoliły na liczenie zwierząt i analizę ich zachowań. Zarejestrowano ponad 31 tysięcy obserwacji, z czego lwią część – niemal 20 tysięcy – bezpośrednio na terenie Czarnobylskiego Radiacyjno-Ekologicznego Rezerwatu Biosfery, utworzonego oficjalnie w 2016 roku. Dzięki zgromadzonym danym naukowcy mogli stworzyć mapy rozmieszczenia zwierząt, które potwierdziły, że różnorodność gatunkowa jest najwyższa w sercu strefy skażenia oraz w sąsiadującym z nią Rezerwacie Drewlańskim. Dlaczego zwierzęta wybierają „zakazaną strefę”? Dzikie zwierzęta radzą sobie tak dobrze w Czarnobylu wcale nie dlatego, że wykształciły odporność na skażenie radioaktywne. Główny powód to brak kontaktu z człowiekiem. Naukowcy zauważyli, że dla wielu gatunków, a w szczególności dla łosi, obecność ludzi jest czynnikiem znacznie bardziej stresującym i ograniczającym niż skażenie. Łosie od razu stawały się wyraźnie rzadsze na terenach, gdzie pojawiali się badacze. Ogromne znaczenie ma też to, że rezerwaty w strefie są ze sobą połączone, tworząc rozległą mozaikę siedlisk, pozwalającą dużym ssakom na swobodne przemieszczanie się. Choć inwazja Rosji na Ukrainę w 2022 roku utrudniła kontynuowanie badań, wyniki już teraz jasno wskazują, że strefy pozbawione ludzi są niezwykle cenne dla ochrony przyrody. Cóż, musimy się z tym pogodzić – przyroda nas nie lubi, pewnie dlatego że sobie na to solidnie zapracowaliśmy. Życie w jednym z najbardziej skażonych miejsc na planecie okazuje się dla wielu gatunków lepsze niż sąsiedztwo z człowiekiem. Źródło: Proceedings of the Royal Society B Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Złoty „supergigant” w Chinach. Nowe złoża mogą być warte ponad 80 miliardów dolarów
Chiny są drugą gospodarką świata, a teraz na dodatek dopisało im niezwykłe szczęście: w prowincjach Hunan i Liaoning odkryto dwa olbrzymie złoża złota. Według ostrożnych szacunków, tylko jedno z nich może mieć wartość ponad 80 miliardów dolarów.
Seria odkryć geologicznych z 2024, 2025 i 2026 roku może całkowicie odmienić globalny rynek metali szlachetnych. Chodzi o dwa gigantyczne złoża złota w Chinach, których łączna masa szacowana jest na ponad 2000 ton, a wartość rynkowa samego złoża Wangu przekracza 600 miliardów juanów (ok. 83 miliardy dolarów). Złote „potwory” z Hunan i Liaoning Złoże Wangu w prowincji Hunan odkryto pod koniec 2024 roku. Mieści się w powiecie Pingjiang. Modele 3D wskazują, że na głębokości do 2000 metrów znajduje się około 300 ton złota, natomiast głębiej – do 3000 metrów – zasoby mogą wynosić nawet ponad 1000 ton. Najnowsze analizy rządowe z 2025 i 2026 roku sugerują, że złoże Dadonggou (prowincja Liaoning) złoże może być jeszcze większe i zawierać blisko 1500 ton złota. Badania wykazały, że ślady kruszcu, które w latach 80. uznano za nieopłacalne w wydobyciu, tworzą jeden ciągły pas mineralny o długości 3 km i szerokości 1,5 km. Wyjątkowa wielkość i jakość chińskich złóż W przypadku Wangu geolodzy mówią o „superwielkim” (supergiant) złożu ze względu na niespotykaną koncentrację szlachetnego metalu w odwiertach. W niektórych miejscach sięga aż 138 gramów złota na tonę rudy. Dla porównania, w górnictwie ruda zawierająca już powyżej 8 gramów na tonę jest uznawana za wysokogatunkową. W wielu próbkach złoto było widoczne gołym okiem. Złoże Dadonggou charakteryzuje się niższą koncentracją, ale nadrabia to łatwością ekstrakcji – szacowany odzysk kruszcu wynosi od 65% do 91%, oraz unikatowym położeniem wzdłuż uskoku Tan-Lu. To potężna strefa tektoniczna, która ułatwiła wytrącanie się minerałów. Charakterystyka Dadonggou różni się od geologii najbliższego rejonu, co sugeruje że może on skrywać więcej podobnych żył złota. Odkrycia te mają ogromne znaczenie dla pozycji Chin, które już teraz są jednym z największych producentów (i konsumentów) złota na świecie. Największe złoża złota w innych regionach świata Mimo ogromnej skali chińskich odkryć, inne światowe złoża pozostawiają je w tyle. Zasoby Kerr-Sulphurets-Mitchell w Kanadzie szacuje się na 4790 ton, a Pebble w Stanach Zjednoczonych na 3310 ton. Chociaż złoto występuje w skorupie ziemskiej w ilości zaledwie 0,004 grama na tonę, istnieją regiony o jego wyjątkowej obfitości. W 2021 roku kanadyjscy badacze zasugerowali nawet, że tak bogate złoża mogą być powszechniejsze, niż wcześniej sądzono. Nowe odkrycia zdarzają się również w innych częściach świata, czego przykładem jest znalezienie w Anglii „Samorodka Hiro” o wadze 64,8 grama, który może być największym takim okazem w historii tego kraju. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Myśleliśmy, że potrafią to tylko ludzie. Białuchy dołączają do klubu najmądrzejszych istot na Ziemi
Do niedawna sądziliśmy, że zwierzęta nie mają samoświadomości. Wraz z postępem badań coraz częściej okazywało się to nieprawdą. Własne odbicie w lustrze rozpoznawały szympansy, delfiny, słonie, a nawet sroki. Nowe badanie dowodzi, że potrafi to kolejny gatunek – białucha arktyczna.
Kathy, Marina, Natasha i Maris to białuchy żyjące ponad 20 lat temu w nowojorskim akwarium prowadzonym przez Wildlife Conservation Society. Trzy pierwsze schwytano na wolności, a Maris urodziła się już w akwarium – jej matką była Natasha. To sympatyczne stadko białuch przyciągnęło uwagę naukowców, a ssycholożka kognitywna Diana Reiss dostrzegła możliwość przeprowadzenia przełomowych eksperymentów. Ich wyniki opublikowano dopiero teraz, a są niezwykłe. Niezwykły eksperyment w Nowym Jorku Białucha arktyczna (Delphinapterus leucas) to ssak z rodziny narwalowatych. Podobnie jak inne morskie ssaki ma duży mózg, żyje w grupach o skomplikowanej strukturze społecznej i używa zaawansowanego, dźwiękowego „języka” do komunikacji. Białuchy uwielbiają także naśladować dźwięki z otoczenia, z papugowaniem ludzi włącznie. Związana ze sobą grupa białuch w nowojorskim akwarium była idealnym polem do badań nad ich inteligencją i samoświadomością. Eksperyment, którego szczegóły właśnie opisano na łamach czasopisma naukowego „PLOS One”, rozpoczął się ponad 20 lat temu. Choć nagrań dokonano na przełomie wieków, badacze dopiero teraz zdigitalizowali i przeanalizowali unikatowy materiał wideo. Natasha i Maris zdają test lustra W pierwszym etapie eksperymentu szyby akwarium tymczasowo zamieniono w lustra weneckie. Białuchy zaczęły wykonywać przed lustrem nietypowe ruchy – kręciły głowami, machały płetwami piersiowymi, wypuszczały pod wodą bąbelki powietrza, by natychmiast je złapać zębami. Uważnie przy tym obserwowały swoje odbicia w lustrze. Najbardziej zainteresowane były Natasha i jej córka Maris, więc zakwalifikowano je do drugiego etapu eksperymentu. W tej fazie na ciałach białuch umieszczono kolorowe znaki przy pomocy nietoksycznych markerów. Plamy znajdowały się w miejscach, których zwierzęta nie mogły dostrzec bez pomocy lustra, np. za oczami. Wyniki okazały się jednoznaczne: Natasha bezbłędnie zdała test lustra. Natychmiast zaczęła ustawiać znakowaną część ciała pod odpowiednim kątem do lustra, wyraźnie obserwując zmianę w swoim wyglądzie. Jej córka, Maris, choć wykazywała ogromne zainteresowanie i badała swoje odbicie, nie zareagowała w tak ewidentny sposób. Na poniższym filmie widzimy Maris przed lustrem: View oEmbed on the source website – To pierwszy bezpośredni dowód na to, że białuchy – gatunek o niezwykle złożonej strukturze społecznej – wykazują wysoki poziom samoświadomości – skomentowali autorzy badania, Diana Reiss i Alexander Mildener. – Przez długi czas uważano, że rozpoznawanie samego siebie w lustrze to cecha wyjątkowa dla ludzi – dodali. Jakie były dalsze losy genialnych białuch z Nowego Jorku? Choć eksperyment przyniósł przełomowe wnioski, losy jego bohaterek nie potoczyły się zbyt optymistycznie, co odzwierciedla realia trzymania tych wielkich ssaków w niewoli. Białuchy były wielokrotnie przenoszone i ostatecznie zostały rozdzielone. Maris zmarła w 2015 roku w wieku zaledwie 21 lat. Natasha żyje do dziś w Mystic Aquarium w Connecticut. Ma około 42 lat i jest jedną z najstarszych białuch żyjących pod opieką człowieka. W niewoli żyje w tej chwili około 300 tych zwierząt. USA i Kanada zabroniły chwytania dzikich białuch. Akwarium w Nowym Jorku zrezygnowało z trzymania ich w niewoli. Naukowcy mają nadzieję, że udowodnienie tak głębokiej inteligencji u białuch arktycznych wpłynie na globalną świadomość i pomoże w ich ochronie. Dzikie populacje tych zwierząt zmagają się ze skutkami zmian klimatycznych, hałasem generowanym przez statki oraz zanieczyszczeniem oceanów. Źródło: PLOS One Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Radykalny plan Nowej Zelandii. Do 2050 roku wolno żyjące koty mają całkowicie zniknąć z wysp
Władze Nowej Zelandii podjęły radykalną decyzję i oficjalnie uznały wolno żyjące koty za poważne zagrożenie dla rodzimej przyrody. W obronie unikalnych gatunków ptaków i jaszczurek na wyspach organizowane są masowe, legalne polowania. Cel rządu jest bezkompromisowy: do 2050 roku koty mają kompletnie zniknąć z wysp.
W tym artykule: Dlaczego w Nowej Zelandii poluje się na wolno żyjące koty? Nowa Zelandia do 2050 r. będzie wyglądała inaczej Wolno żyjące koty pod ostrzałem Podczas gdy w Polsce wolno żyjące koty cieszą się ogromną popularnością wśród mieszkańców i turystów, choćby słynny Gacek ze Szczecina, na drugim końcu świata sytuacja dzikich futrzaków nie jest tak kolorowa. Przykładowo w Nowej Zelandii co roku organizowane są polowania na koty. Krwawe zawody często porównuje się do rzezi grindwali na Wyspach Owczych. W 2024 roku Nowozelandczycy odstrzelili rekordową liczbę kocurów. Media podają szacunki zbliżone do 340. Dlaczego w Nowej Zelandii poluje się na wolno żyjące koty? Na wstępie należy zaznaczyć, że polowanie na koty w Nowej Zelandii to w pełni legalna działalność. Co więcej, dla lokalnych społeczności wydaje się ona tak naturalna, że wśród gapiów i uczestników trafiają się także dzieci. O co tam chodzi? Nie jest to strzelanie do zwierząt dla sportu. Takie rozrywki nadal są jednak popularne, choćby na Wyspach Brytyjskich, gdzie polowanie to jedna z królewskich tradycji. Nowozelandczycy z kolei tłumaczą odstrzał kotów działaniem na rzecz zachowania wyspiarskiej flory. Koty nie są bowiem naturalnymi mieszkańcami Nowej Zelandii. Trafiły tam wraz z ludźmi i podobnie jak szczury czy kitanki okazały się inwazyjnymi drapieżnikami. Takie gatunki są zagrożeniem dla endemicznej fauny wyspy, która przez większość czasu ewoluowała w izolacji od świata. Przypomnijmy, że pierwszy Europejczyk – Abel Tasman – dotarł do Nowej Zelandii dopiero w XVII w. Nowa Zelandia do 2050 r. będzie wyglądała inaczej W 2024 roku w zawodach (najcelniejsi strzelcy otrzymują nagrody) wzięło udział ponad 1,5 tys. osób. Niemal 1/3 z nich to dzieci. Dodatkowe kontrowersje wzbudza fakt, że po odstrzeleniu koty są obdzierane ze skóry. Dopiero potem układa się je w rzędach z innych z innymi „zdobyczami”. Nie wszystkim taka sceneria jawi się jednak jako nieodpowiednia dla nieletnich. W rozmowie z lokalnymi mediami organizator wydarzenia, Matt Bailey, podkreślał, że dzieci biorące udział w wydarzeniu, żyją na wsiach, gdzie zabijanie i skórowanie zwierząt jest częścią pracy w gospodarstwie. Argumentował też, że polowanie miało charakter charytatywny. W trakcie imprezy zbierano środki na budowę basenu przy jednej ze szkół. Wolno żyjące koty nie są jedynym celem uczestników corocznego odstrzału. Polować można także na jelenie, świnie, kaczki, kitanki i króliki. Jeden uczestnik zabił 65 kotów, zdobywając nagrodę w wysokości 500 dolarów za największą liczbę zabitych kotów. Organizatorzy przyznali także nagrodę w wysokości 1000 dolarów za największego martwego kota. W trakcie imprezy pilnowano, aby ofiarami polowania nie padły zwierzęta domowe. W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”? Naukowcy zbadali, które geny są odpowiedzialne za pojawienie się w Finlandii kotów o zupełnie nowym umaszczeniu. „Salmiaki” mają nietypowe szare odcienie futra, od białego po całkowicie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-wyniku-mutacji-genetycznej-w-finlandii-pojawily-sie-koty-o-zupelnie-nowym-umaszczeniu-jak-wygladaja-salmiaki-b50cb10.jpg" width="599" height="426" alt="W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o zupełnie nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?" title="W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o zupełnie nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?" /> Wolno żyjące koty pod ostrzałem Mimo że ratowanie nowozelandzkiej fauny to szczytny i jak najbardziej słuszny cel, nawet przyrodnicy nie popierają polowania na wolno żyjące koty. Przedstawiciele organizacji takich jak Animal Justice Party argumentują, że usuwanie kotów ze środowiska powinno przebiegać w sposób systemowy, a przede wszystkim bardziej humanitarny. – Jeśli naprawdę zależy nam na ochronie ptaków i dzikiej przyrody, potrzebujemy, aby poszczególne osoby wzięły odpowiedzialność za swoje koty poprzez kastrację, aby zapobiec nieplanowanej hodowli i późniejszemu wyrzucaniu niechcianych zwierząt – tłumaczą aktywiści cytowani przez dziennik „New York Post". ŹRÓDŁA: New Zealand Department of Conservation Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Zagadka małych rączek tyranozaura rozwiązana. Morderczy zgryz to odpowiedź
Widok potężnego tyranozaura z miniaturowymi łapkami od lat intryguje badaczy. Nowe analizy wskazują, że te nietypowe i, zdawałoby się, zachwiane proporcje nie były dziełem przypadku, lecz efektem ewolucyjnej strategii. O co w niej chodziło?
Jest to jeden z najbardziej przerażających gatunków zwierząt, jaki kiedykolwiek chodził po powierzchni ziemi. W oryginalnym filmie „Park Jurajski” z 1993 roku samica tyranozaura ucieka z zagrody po awarii zasilania. I sieje wokół siebie spustoszenie – pożera i rani ludzi. Jednak Tyrannosaurus rex posiadał detal, który wzbudza śmiech i politowanie. Chodzi o malutkie przednie łapki. Problem ten dotyczył jednak znacznie większej liczby gatunków dinozaurów z podrzędu teropodów. – Inne gigantyczne dinozaury z grupy teropodów również wyewoluowały stosunkowo małe kończyny przednie. Karnotaur miał wręcz komicznie małe ramiona, jeszcze mniejsze niż T. rex – mówi Charlie Roger Scherer z University College London, który wraz z zespołem z Uniwersytetu w Cambridge postanowił sprawdzić, co było tego przyczyną. Wnioski opublikowali na łamach czasopisma „Proceedings of the Royal Society B”. Skąd się wzięły małe rączki? Badanie naukowców objęło analizę danych 82 gatunków teropodów, w tym tyranozaurów. Kluczowym elementem analizy było opracowanie nowej metody pomiaru „solidności” czaszki, opartej na sile zgryzu, jej wymiarach oraz gęstości połączeń kostnych. Badacze odkryli, że skracanie kończyn było silniej powiązane z rozwojem potężnych głów i szczęk niż z ogólnym wzrostem masy ciała. Badacze doszli do wniosku, że ewolucja faworyzowała czaszkę jako główne narzędzie ataku na gigantyczną zdobycz, co uczyniło ramiona nieprzydatnymi. – Te przystosowania ewolucyjne często pojawiały się na obszarach, gdzie żyły gigantyczne ofiary. Próba szarpania i chwytania pazurami 30-metrowego zauropoda nie jest najlepszym rozwiązaniem. Atakowanie i przytrzymywanie ofiary za pomocą szczęk mogło być znacznie skuteczniejsze – dodaje Scherer. Zjawisko to, oparte na zasadzie „używaj albo trać”, zachodziło niezależnie w pięciu grupach dinozaurów, choć procesy skracania kości różniły się u poszczególnych gatunków. Masywna czaszka zamiast wielkich łap Badanie wykazało, że krótkie ramiona nie były jedynie efektem ubocznym zwiększania masy całego ciała drapieżnika. Korelacja między solidnością czaszki a redukcją kończyn okazała się znacznie silniejsza niż związek z ogólnymi gabarytami zwierzęcia. Dowodem na to jest Majungasaurus – drapieżnik z Madagaskaru, który mimo stosunkowo niewielkiej wagi (zaledwie 1,6 tony, czyli ułamek masy T. rexa) posiadał bardzo solidnie zbudowaną głowę i wyjątkowo krótkie łapy. Potwierdza to, że ewolucja faworyzowała „twardogłowe” drapieżne dinozaury kosztem ich sprawności manualnej. Różne drogi do tego samego celu Zjawisko skracania kończyn wystąpiło niezależnie w pięciu różnych grupach teropodów, m.in. u tyranozaurów, abelizaurów i karcharodontozaurów. Co ciekawe, proces ten przebiegał u nich w nieco odmienny sposób. U abelizaurów najbardziej skracały się dłonie i przedramiona, podczas gdy u tyranozaurów cała kończyna zmniejszała się proporcjonalnie. Oznacza to, że ewolucja znalazła różne drogi rozwojowe, by osiągnąć ten sam optymalny rezultat: stworzenie wyspecjalizowanej maszyny do zabijania, która całą swoją siłę oparła o morderczy uścisk szczęk. Źródło: Proceedings of the Royal Society B Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Czy owady czują ból? To drastyczne badanie na świerszczach zmusza nas do zmiany myślenia
Przez stulecia traktowaliśmy owady jak bezduszne, zautomatyzowane organizmy-roboty. Dla większości ludzi świerszcz czy mucha to bezduszny kokon, który bez skrupułów można wyeliminować sprayem, nie zastanawiając się, czy w ogóle cokolwiek odczuwa. Jednak badania opublikowane w „Proceedings of Royal Society B” udowadniają, że te małe istoty, które zabijamy miliardami, doświadczają prawdziwego bólu.
Zespół entomologów z University of Sydney w Australii, pod kierownictwem prof. Thomasa White’a, zbadał wrażliwość na ból świerszczy domowych (Acheta domesticus). Wybór obiektu badań nie był przypadkowy – te owady są obecnie masowo hodowane na całym świecie, stanowiąc popularne źródło białka dla ludzi, karmę dla zwierząt egzotycznych oraz obiekt tysięcy eksperymentów laboratoryjnych. Szacuje się, że rocznie na świecie hoduje się i zabija około 400 miliardów świerszczy – w końcu nic nie czują. Czy aby na pewno? Świerszcze pod lupą. Czy czują ból? Badacze przeprowadzili kontrolowany eksperyment na grupie 80 dorosłych owadów. Każdemu z nich, po delikatnym unieruchomieniu, zaserwowano trzy warianty bodźców: Kontakt z gorącą sondą (o temperaturze ok. 65°C) przyłożoną do jednego z czułków na pięć sekund. Kontakt z zimną sondą (grupa kontrolna). Brak kontaktu z jakimkolwiek narzędziem. Najważniejsze działo się jednak później. Naukowcy filmowali zachowanie owadów przez 10 minut. Obserwatorzy, którzy nie wiedzieli, któremu owadowi zaaplikowano dany bodziec, analizowali nagrania pod kątem tzw. elastycznej samoobrony. Owady wykazują oznaki odczuwania Okazało się, że świerszcze poddane działaniu gorąca zachowywały się zupełnie inaczej niż pozostałe grupy. Zamiast chaotycznego poruszania się, wykazywały bardzo konkretne, intencjonalne działanie: z niemal dwukrotnie większą częstotliwością pielęgnowały „ranny” czułek, poświęcając na to cztery razy więcej czasu niż w grupach kontrolnych. To zachowanie – przypominające psa liżącego skaleczoną łapę – jest przez biologów interpretowane jako wyraz odczuwania nieprzyjemnego bodźca. Świerszcze nie tylko zareagowały na ciepło, ale skupiły swoją uwagę na miejscu, które ucierpiało. A to jest wyraźną oznaką złożonej reakcji neurologicznej, a nie tylko bezmyślnego odruchu. Dlaczego należy się tym przejmować? Nauka o bólu u zwierząt od lat zmaga się z ogromną barierą: ból jest doświadczeniem subiektywnym. Nie możemy zapytać świerszcza, jak bardzo go boli. Musimy polegać na behawiorystyce. Wcześniejsze badania wykazały, że podobne zachowania przejawiają już inne bezkręgowce: ośmiornice, kraby, karaluchy czy komary. Dlaczego inaczej miałoby być ze świerszczami? – Owady są małe, nie krzyczą, nie krwawią na czerwono, więc zabijamy je bez mrugnięcia okiem – mówi prof. Lars Chittka, wybitny biolog behawioralny z Queen Mary University of London. Badanie z Sydney to sygnał, że być może czas na rewizję naszej etyki. Jak najszybciej powinniśmy zmienić nasze podejście Prof. Kate Umbers, zoolożka z Western Sydney University, ma nadzieję, że wyniki badań zainspirują ludzi do wykrzesania z siebie odrobiny empatii. Nie chodzi o to, by całkowicie zaprzestać hodowli, ale by traktować te stworzenia z większym szacunkiem, minimalizując cierpienie w procesie hodowli, transportu i eksperymentów. Za każdym razem, gdy sięgamy po spray na owady lub bezrefleksyjnie zgniatamy szkodnika, warto pamiętać, że pod chitynowym pancerzykiem może kryć się istota, która w pewnym, prymitywnym sensie, potrafi czuć, że dzieje się jej krzywda. Warto brać za to odpowiedzialność. Źródło: Proceedings of Royal Society B Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najstarszy mrówkojad świata mieszka w Warszawie. Wyjątkowe osiągnięcie stołecznego ZOO
To rekord świata i ogromny sukces opiekunów z warszawskiego ZOO. Yuri, samica mrówkojada wielkiego, kończy 30 lat. Jest najstarszym żyjącym mrówkojadem na świecie.
Warszawski Ogród Zoologiczny przygotowuje się do świętowania niezwykłego jubileuszu. 20 maja swoje 30. urodziny obchodzi Yuri – samica mrówkojada wielkiego. ZOO przygotowało specjalne atrakcje. Światowa rekordzistka z Warszawy Z okazji urodzin Yuri stołeczne ZOO zaplanowało huczne obchody. Przed domkiem mrówkojadów odbędzie się pokazowe przygotowanie posiłku, wręczenie urodzinowego tortu oraz spotkanie z opiekunką Beatą, która opowie o życiu mrówkojada. To wyjątkowe osiągnięcie – w naturze mrówkojady dożywają zazwyczaj 10–15 lat, w niewoli średnio 16–20 lat. Długowieczność Yuri to doskonały przykład, na jak wysokim poziomie stoi współczesna opieka nad zwierzętami w ogrodach zoologicznych. Choć Yuri ma jeszcze rok, by pobić historyczny rekord najdłuższego życia wśród mrówkojadów, jest w tej chwili najstarszą żyjącą przedstawicielką swojego gatunku. Inne wiekowe mrówkojady Ogrody zoologiczne na świecie odnotowały jeszcze kilka przypadków niezwykłej długowieczności mrówkojadów. Absolutną rekordzistką pozostaje samica o imieniu Grandma, która w ZOO w Santa Barbara dożyła sędziwego wieku 31 lat. Wśród samców za rekordzistę uchodzi Ebenezer z ogrodu w Phoenix, który dożył 28 lat, będąc przez długi czas najstarszym samcem w USA. W Europie samica Sandra z Dortmundu dożyła 27 lat. Takie przypadki są niezwykle cenne dla nauki. Pozwalają lepiej zrozumieć procesy starzenia u gatunków o niskim tempie metabolizmu i specyficznych wymaganiach dietetycznych. Mrówkojad wielki: mistrz węchu z najdłuższym językiem świata Mrówkojad wielki (Myrmecophaga tridactyla) to duży ssak Ameryki Środkowej i Południowej, osiągający masę do 45 kg i długość ciała (wraz z ogonem) ponad 2 metry. Jego najbardziej uderzającą cechą jest ekstremalnie wydłużony pysk, całkowicie pozbawiony zębów. Ma za to wyjątkowy, lepki język o długości dochodzącej do 60 cm, największej wśród wszystkich ssaków. Organ ten, przytwierdzony do mostka, potrafi wysuwać się i chować z prędkością do 150 razy na minutę, co pozwala zwierzęciu błyskawicznie połykać tysiące mrówek. Węch mrówkojadów jest ponad 40 razy silniejszy od ludzkiego, co czyni z nich niezrównanych poszukiwaczy owadów. Ich potężne pazury na przednich łapach służą nie tylko do rozbijania mrowisk – są też również skuteczną bronią przed jaguarami. Niestety, ze względu na degradację siedlisk i polowania, gatunek ten jest obecnie uznawany za narażony na wyginięcie (VU). Tym ważniejsze są osiągnięcia takie, jak w warszawskim ZOO. Źródło: Warszawskie ZOO Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Najstarszy prawieloryb z terenu Polski ma 38 mln lat. Pływał w morzu pokrywającym dzisiejszą Lubelszczyznę
Dziś Lubelszczyzna kojarzy się z malowniczymi polami, ale przed milionami lat teren ten pokrywały głębiny morskie. Naukowcy ogłosili właśnie niezwykłe odkrycie, dokonane na terenie kopalni bursztynu niedaleko Lubartowa. Są to najstarsze znane z terenu Polski szczątki walenia.
Można śmiało napisać, że odkryto najstarszego na naszych terenach prawieloryba. Chociaż nie był zbyt duży, bo nie przypominał dzisiejszych przedstawicieli tego gatunku. Miał smukłe, wydłużone ciało, nie posiadał jeszcze grubej warstwy tłuszczu i miał widoczne tylne płetwy. – Gdybyśmy cofnęli się w czasie i zobaczyli to zwierzę, mogłoby nam się skojarzyć raczej z morskim gadem niż z dzisiejszym wielorybem – wyjaśnia paleontolog z Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego dr Daniel Tyborowski, który kierował analizami skamieniałości. Skarb ukryty w osadach bursztynu Przez lata Polska pozostawała „białą plamą” na mapie znalezisk eoceńskich waleni, które znano jedynie z terenów Niemiec i Ukrainy. Sytuacja zmieniła się dzięki odkryciu dr. Lucjana Gazdy w kopalni bursztynu pod Lubartowem. W formacji Siemień, datowanej na około 38 milionów lat (późny eocen), odnaleziono fragment lewej żuchwy. Szczątki spoczywały w piaskach glaukonitowych, które miliony lat temu osadzały się w płytkim morzu pokrywającym dzisiejszą Lubelszczyznę. Mały rybożerca pod lupą naukowców Analiza fragmentu szczęki wykazała charakterystyczny układ zębodołów dla zębów dwukorzeniowych oraz zagęszczoną strukturę kości, co typowe jest dla ssaków wtórnie przystosowanych do życia w wodzie. Okazało się, że „polski” pra-waleń był niewielki – osiągał od 1,7 do 2,1 metra długości, co czyni go porównywalnym do dzisiejszych delfinów. Znalezisko opisano właśnie na łamach czasopisma „The Anatomical Record”. Życie w eoceńskim morzu Odkryty waleń zamieszkiwał specyficzne środowisko – płytki korytarz morski łączący basen Morza Północnego z wodami wschodniej Europy. Nie była to jednak bezpieczna przystań. Współwystępujące w tych samych osadach liczne zęby rekinów, takich jak Otodus czy Striatolamia, sugerują, że mały ssak musiał umykać przed potężnymi drapieżnikami osiągającymi nawet 9 metrów długości. Sam prawdopodobnie polował na ławice drobnych ryb w strefach przybrzeżnych, gdzie rzeki uchodziły do morza. Polska jako brakujące ogniwo Znalezisko z Lubelszczyzny ma ogromne znaczenie dla paleogeografii. Potwierdza ono, że przez teren dzisiejszej Polski przebiegał ważny szlak migracyjny, którym walenie przemieszczały się między wschodem a zachodem kontynentu. Odkrycie to wypełnia lukę w wiedzy o rozprzestrzenianiu się grupy Pelagiceti – do której należy właśnie opisany waleń – w Europie. Pokazuje również, że już 38 milionów lat temu walenie zajmowały bardzo zróżnicowane nisze ekologiczne – obok gigantycznych drapieżników istniały małe, wyspecjalizowane formy. Nowy kierunek badań Mimo że odkryty fragment jest zbyt mały, by nadać zwierzęciu nową nazwę gatunkową, otwiera on drogę do systematycznych poszukiwań kolejnych szczątków. Badacze liczą, że odkryją je nawet na terenie tej samej kopalni, gdzie szczątki tego typu zachowują się całkiem nieźle. Na ten moment paleontolodzy ustalili, że polski prawieloryb swoją budową najbardziej przypominał żuchwę Dorudon atrox – eoceńskiego walenia, który kilkadziesiąt milionów lat temu pływał po Egipcie. Badacze planują zacieśnić współpracę z ekspertami z Kijowa, którzy dysponują bogatymi materiałami z Ukrainy. Zestawienie znalezisk z Polski i Ukrainy być może pozwoli lepiej zrozumieć ewolucję morskich ssaków w dawnych morzach pokrywających tę część Europy. Źródła: The Anatomical Record, Serwis Naukowy UW Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Ta winnica „zatrudniła" stado 800 kaczek. Ptaki pilnują, by szkodniki trzymały się z dala od winorośli
Winnica pod Kapsztadem zatrudniła 800 kaczek, które każdego ranka meldują się na swoich stanowiskach. Biegusy indyjskie stoją na straży ekologicznych upraw, pilnując, by szkodniki trzymały się z dala od dojrzewających winorośli.
Spis treści: Kaczki w służbie wina Symbioza ludzi i ptaków Biegusy indyjskie odgrywają istotną rolę w naturalnym utrzymaniu upraw winorośli. Te smukłe, wyprostowane kaczki doskonale radzą sobie z wyszukiwaniem i zbieraniem szkodników – zwłaszcza ślimaków – ukrytych między liśćmi. To dlatego, od ponad 30 lat, setki biegusów indyjskich wspierają ekologiczne uprawy w południowoafrykańskiej winnicy Vergenoegd Löw. Jak przekonuje Peter Stuart zarządzający winnicą, wszystko zaczęło się od zaledwie kilku sztuk. Kaczki w służbie wina Codziennie o ósmej rano w głośnej tyralierze przechodzą przez teren zabudowany i wkraczają na uprawy winorośli, gdzie rozpoczynają ucztowanie. Ptaki pomagają nie tylko w walce ze szkodnikami – ich odchody działają jak naturalny nawóz, który użyźnia glebę bez potrzeby stosowania chemii. Symbioza ludzi i ptaków Winnica funkcjonuje w pełnej harmonii z naturą. Dzięki biegusom, które skutecznie eliminują szkodniki, nie ma potrzeby sięgania po pestycydy. Ptaki realizują swoje naturalne potrzeby, jednocześnie wspierając zdrowie upraw. Towarzyszą im gęsi, pełniące rolę strażników – pilnują gniazd i chronią jaja przed wronami oraz innymi drapieżnikami. Po dniu intensywnej pracy ptaki odpoczywają, zażywając kąpieli w pobliskim stawie. Ich codzienna, barwna parada przez okolicę stała się lokalną atrakcją i przyciąga turystów z całego regionu. Działania właścicieli nie pozostały niezauważone. Za proekologiczne podejście gospodarstwo zostało wyróżnione certyfikatem organizacji WWF. Choć utrzymanie ptaków generuje wyższe koszty niż stosowanie środków chemicznych, ich obecność wspiera bioróżnorodność, wzmacnia lokalny ekosystem i chroni jakość gleby. Zobacz poranny wymarsz biegusów do pracy: View oEmbed on the source website Źródło: News24
Eksmisja bociana. Agresywny przybysz z Afryki zajmuje gniazda polskich symboli
Gniazda bocianów – symbol polskiej wsi – mają nowych lokatorów. Polscy przyrodnicy zamiast charakterystycznych, czerwonych dziobów znaleźli w nich krępą sylwetkę egzotycznego ptaka. To gęsiówka egipska – inwazyjny najeźdźca, który bez skrupułów odbiera przestrzeń życiową rodzimych gatunków. I jest w tym bardzo skuteczny.
Proces inwazji udokumentowali naukowcy z Katedry Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Niedawno, podczas rutynowych badań terenowych nad populacją bociana białego, zauważyli oni przypadek, w którym gęsiówka egipska zasiedliła strukturę przygotowaną dla polskiego celebryty. Choć podobne incydenty notowano już wcześniej w Niemczech oraz w innych rejonach Polski, każdy kolejny przypadek potwierdza najgorsze obawy ekologów – ekspansja tego gatunku drastycznie przyspiesza. Z Doliny Nilu na polskie stawy Gęsiówka egipska (Alopochen aegyptiaca) naturalnie zamieszkuje Afrykę subsaharyjską oraz Dolinę Nilu, gdzie przez starożytnych Egipcjan była uważana za ptaka świętego. Do Europy trafiła jako ozdoba parkowych stawów i prywatnych ptaszarni. Jak to często bywa, pojedyncze osobniki uciekły z niewoli, doskonale odnajdując się w klimacie Starego Kontynentu. To nie pierwszy ptak, który opuścił kraj faraonów i przeniósł się do nas – coraz śmielej poczyna sobie także dawny symbol boga Tota: ibis czczony. Pierwszy udany lęg gęsiówki w stanie dzikim na terenie Polski odnotowano stosunkowo niedawno, bo w 2007 roku. Od tego momentu ptaki te zaczęły kolonizować kolejne rzeki i jeziora, ze szczególnym uwzględnieniem zachodniej oraz południowej części kraju. Swój sukces zawdzięczają niezwykłej plastyczności ekologicznej. Potrafią gniazdować niemal wszędzie: w dziuplach drzew, na ziemi, a także bezczelnie zajmując platformy zbudowane przez inne duże ptaki, na przykład myszołowy czy właśnie bociany. Co ciekawe, te symbole naszego kraju miały pojawić się w Polsce dopiero w XIII wieku. Czy też więc są przybyszami? Gęsiówka egipska na pograniczu Dolnego Śląska – Lęg gęsiówki egipskiej wykryliśmy przypadkowo, podczas naszych rutynowych badań terenowych związanych obserwacją lęgowej populacji bociana białego na pograniczu Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej i Dolnego Śląska. Co ciekawe, gęsiówka nie zajęła miejsca wcześniej zajmowanego przez parę bocianów, a platformę specjalnie przygotowaną i wyścieloną materiałem gniazdowym przez człowieka – mówi dr Marcin Tobółka z Katedry Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. – W tej miejscowości są aż 4 pary bocianów i co roku toczą się intensywne walki o gniazda. Stąd mieszkańcy, chcąc ułatwić sprawę bocianom, ułatwili gniazdowanie gęsiówkom. W gminie mieszka co najmniej 5 par lęgowych gęsiówki, które co roku się rozmnażają, a ich młode rozprzestrzeniają się po sąsiednich gminach i wciąż znajdowane są nowe stanowiska – informuje zoolog. Dlaczego gęsiówka egipska to gatunek inwazyjny? Nie możemy żyć z nią w zgodzie? Obecność gęsiówki na europejskich wodach nie jest jedynie egzotyczną ciekawostką. Unia Europejska oficjalnie wpisała ją na listę Inwazyjnych Gatunków Obcych (IGO) stwarzających poważne zagrożenie dla rodzimej bioróżnorodności. Powodów, dla których naukowcy traktują tego ptaka jak wroga, jest kilka. Są ekstremalnie terytorialne W okresie lęgowym gęsiówki stają się bezwzględnymi agresorami. Są znacznie silniejsze i bardziej bojowe niż rodzime kaczki krzyżówki czy łabędzie nieme. Potrafią fizycznie zamęczyć inne ptaki wodne, wypędzić je z ich terytoriów, a nawet zabijać ich pisklęta, by oczyścić przedpole dla własnego potomstwa. Mają wysoką skuteczność rozrodczą W przeciwieństwie do wielu europejskich gatunków, gęsiówki w sprzyjających warunkach są w stanie wyprowadzić nawet dwa lęgi w roku, co sprawia, że ich liczebność rośnie w tempie geometrycznym. Przenoszą groźne choroby Ptaki te stanowią realne zagrożenie sanitarne. Przenoszą niebezpieczne dla dzikiej fauny oraz drobiu hodowlanego szczepy ptasiej grypy (H5N2 i H5N8) oraz pałeczki salmonelli. Dodatkowo, zbijając się w duże stada, gęsiówki powodują spore szkody w rolnictwie, tratując i wyjadając uprawy zbóż oraz zanieczyszczając swoimi odchodami pastwiska, przez co trawa staje się niezdatna dla bydła. Unia Europejska prowadzi wojnę z ponad 80 gatunkami Przypadek gęsiówki egipskiej to tylko fragment większej całości. Unia Europejska prowadzi obecnie regularną wojnę z ponad 80 gatunkami obcego pochodzenia, które niszczą lokalne ekosystemy. Według szacunków ekologów, IGO są drugą najważniejszą przyczyną globalnego wymierania gatunków, ustępując miejsca jedynie bezpośredniej działalności człowieka. Gęsiówka egipska dołącza do niechlubnego grona najeźdźców Polski. Borykamy się także z szopami praczami (Procyon lotor), czyli amerykańskimi ssakami, które pustoszą lęgi ptaków błotnych i wodnych, norkami amerykańskimi (Neovison vison), odpowiedzialnymi za drastyczny spadek liczebności m.in. piżmaków i wielu gatunków ptaków gniazdujących na ziemi oraz rakami pręgowanymi i sygnałowymi, które niemal całkowicie wyparły z naszych rzek rodzimego raka szlachetnego, zarażając go tzw. dżumą raczą. Nie idźmy drogą Holandii i Wielkiej Brytanii Uczmy się na błędach naszych sąsiadów – w krajach Europy Zachodniej populacje gęsiówki liczy się już dziesiątkach tysięcy osobników i pokazuje to, że brak natychmiastowej reakcji prowadzi do nieodwracalnych zmianach w przyrodzie. – Zgodnie z polskim prawem lęgi inwazyjnych gatunków obcych należy bezzwłocznie zgłaszać do właściwego urzędu gminy, a ta podejmuje dalsze kroki w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się tego gatunku – informuje dr Joanna Białas z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Stały monitoring gatunków obcych i skrupulatne dokumentowanie takich anomalii to klucz do zrozumienia dynamiki ekspansji inwazyjnych gatunków. Obecnie śledzeniem aktywności gęsiówki zajmują się m.in. przedstawiciele Instytutu Ochrony Przyrody PAN. Bez takich twardych danych i zdecydowanych działań polski krajobraz może już niedługo zostać bezpowrotnie zdominowany przez agresywnych przybyszów z innych kontynentów. Źródło: Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, www.gov.pl, Instytut Ochrony Przyrody PAN Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Humbak Timmy nie żyje. Empatia sprzeczna z naukową wiedzą mu nie pomogła
Zwłoki humbaka znaleziono 15 maja koło wyspy Anholt w Danii. Następnego dnia duńska agencja ochrony środowiska, na podstawie znalezionego na zwierzęciu lokalizatora, potwierdziła, że to Timmy. Śmierć wieloryba to scenariusz, który przewidywali niemal wszyscy - od ekspertów po lokalne władze Meklemburgii-Pomorza Przedniego. Kontrowersyjna akcja ratunkowa najprawdopodobniej przysporzyła zwierzęciu dodatkowych cierpień i nie pozwoliła mu umrzeć na własnych warunkach.
Duńska Agencja Ochrony Środowiska przekazała, że martwego wieloryba znaleziono w piątek w pobliżu niewielkiej wyspy Anholt, leżącej na Kattegacie, czyli cieśninie między Danią a Szwecją. W sobotę urzędnicy potwierdzili, że to Timmy - humbak, którego losy śledzono od tygodni. Zidentyfikowano go po pozycji oraz wyglądzie nadajnika GPS. Ciało znaleziono około 70 km na południe od miejsca, w którym zwierzę wypuszczono dwa tygodnie wcześniej. Dania podkreśla, że nie ma obecnie konkretnych planów ani usunięcia Timmy'ego, ani sekcji zwłok. Władze apelują, aby nie podchodzić do wieloryba, z uwagi na ryzyko wybuchu rozkładającego się ciała. Mimo to, niemiecki dziennik „Bild” opisywał, że dwie osoby pozowały do selfie przy ciele. Akcja ratunkowa za 1,5 mln euro: empatia czy brak wiedzy? Taki scenariusz był niestety najbardziej prawdopodobny. Eksperci, m.in. Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa, od początku apelowali, aby osłabione zwierzę zostawić w spokoju na mieliźnie, którą samo wybrało. Ludzie jednak mieli wobec niego inne plany. Timmy stał się internetową sensacją, a opinia publiczna w końcu wymusiła na lokalnych władzach akcję ratunkową. Niemiecki milioner Walter Gunz zadeklarował, że sfinansuje próbę ratunku. Ostatecznie przedsięwzięcie wyceniano na około 1,5 mln euro. Zwierzę przetransportowano barką na głębsze wody wypuszczono 2 maja. Po uwolnieniu obserwowano, że oddycha i płynie we „właściwym kierunku”, co rozbudziło nadzieje na przeżycie. Eksperci są zgodni, lokalne władze bronią akcji Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa od początku oceniała akcję ratunkową jako zły pomysł, wskazując na bardzo zły stan zwierzęcia i małe szanse na przeżycie po wypuszczeniu. Podobnie eksperci z Oceanograficznego Muzeum w Stralsund rekomendowali, by pozwolić mu odejść w spokoju. Ale doskonale widoczne wielkie zwierzę umierające na mieliźnie, okazało się widokiem, którego ludzie nie potrafili zaakceptować. Po potwierdzeniu śmierci Timmy'ego spór o sens całej operacji wcale nie wygasł. Till Backhaus, minister środowiska landu Meklemburgia-Pomorze Przednie, nadal broni swojej decyzji o dopuszczeniu akcji ratunkowej. Według niego dokonano właściwego wyboru między „pewną śmiercią w męczarniach”, a „ostatnią szansą”, nawet jeśli wiązała się ze stresem. Ostatni etap akcji ratunkowej był pełen kontrowersji: brakowało dokumentacji fimowej, wieloryb miał być ciągnięty za płetwę ogonową, a umieszczony na nim nadajnik nie był sprawny. Finansujący akcję Karin Walter-Mommert i Walter Gunz dystansowali się od sposobu wypuszczenia wieloryba i wskazywali, że konsekwencje powinny obciążyć właściciela, operatorów oraz załogi łodzi Fortuna B i Robin Hood. Czy ludzie wiedzą lepiej, co jest dobre dla zwierząt? Kiedy empatia ma sens Historia Timmy'ego jest dobitnym przykładem, że empatia ma sens tylko wtedy, gdy jest poparta wiedzą. W tym przypadku głos ekspertów od początku ginął w medialnej wrzawie, a w końcu został zignorowany. Akcja ratunkowa była ratunkiem tylko z ludzkiego punktu widzenia - słabnący humbak celowo wybierał mielizny, na których chciał spędzić swoje ostatnie chwile. Humbaki, jak wszystkie wieloryby, są ssakami, ale nawet wśród ssaków wyróżniają się niezwykłą inteligencją. Towarzyszą im te same podstawowe emocje, co ludziom, w tym strach. Wieloryby często same decydują o wpłynięciu na mielizny i ma to swój głęboki sens: ssaki wolą powoli umrzeć w płytkiej wodzie, niż nagle utonąć w głębokiej. Nigdy nie dowiemy się, jak bardzo cierpiał Timmy, ale z jego historii warto wyciągnąć lekcję na przyszłość. Nie zawsze ludzka empatia wobec zwierząt jest dla nich najlepszym rozwiązaniem. Źródło: Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.