„W Korei musieliśmy czytać „Pana Tadeusza” po koreańsku” – rozmawiamy z Mijin Mok
W tym odcinku Łukasz Załuski z National Geographic Polska spotyka się z Mijin, Koreanką od wielu lat mieszkającą we Wrocławiu. Rozmawiamy o tym, jak wyglądało jej dzieciństwo w Korei Południowej, czym różni się tamtejsza szkoła od polskiej, dlaczego hanbok przypomina jej małe święto i jak to jest przenieść swoje życie z Inczon do Polski.
Kiedy pierwszy raz przyjechała do Polski, nie mówiła ani słowa po polsku. Dziś prowadzi podcasty, nagrywa na YouTube i napisała książkę, w której opisuje nie tylko życie w Korei, ale i w Polsce. Mijin Mok, znana jako Koreanka Mijinka, opowiada, jak wyglądała jej droga do językowej płynności i dlaczego nasz kraj zaskoczył ją bardziej, niż się spodziewała. Dlaczego Mijin zdecydowała się zamieszkać w Polsce? Mijin Mok przyjechała do Polski kilkanaście lat temu, początkowo w ramach wymiany studenckiej. – To miała być przygoda na chwilę – mówi. – Ale coś z tej Polski zostało we mnie na zawsze. Po studiach wróciłam, zamieszkałam i zaczęłam uczyć się języka na poważnie. Dziś mówi płynnie po polsku, prowadzi swój kanał Koreanka na YouTube i regularnie publikuje treści na Instagramie, gdzie dzieli się codziennością, różnicami kulturowymi i zabawnymi sytuacjami, w które wpada jako cudzoziemka w Polsce. Jak ocenia język polski? Mijin Mok przyznaje, że język polski był dla niej dużym wyzwaniem. – Nie tylko gramatyka, ale też dźwięki. „Szczęście” – dla mnie to był koszmar – śmieje się. – Ale Polacy są bardzo wspierający, kiedy widzą, że się starasz. Kiedy robiłam błędy, nie śmiali się, tylko pomagali. Dziś sama pomaga innym uczyć się języków. W swojej książce „Koreańczycy. W pułapce doskonałości” pisze nie tylko o presji sukcesu w Korei, ale i o swoim zderzeniu z polską rzeczywistością. Posłuchaj rozmowy Koreanki Mijin z National Geographic Rozmowę z Mijin Mok poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Polacy naprawdę nieźle mówią po angielsku” – rozmawiamy z najpopularniejszym nauczycielem języka angielskiego
Kto z polskich celebrytów i polityków najlepiej radzi sobie z językiem angielskim? Jak rozróżnić najpowszechniejsze akcenty języka angielskiego, dlaczego nie warto uczyć się języków z podcastami i serialami? O tym, jak skutecznie opanować angielski, opowiada Daniel Lalewicz, jeden z najpopularniejszych twórców edukacyjnych w polskim internecie.
Spis treści: Kim jest Daniel Lalewicz? Język angielski Polaków okiem eksperta Rozmowa Daniela Lalewicza z National Geographic Wideo podcast z Danielem Lalewiczem to pierwszy odcinek z 6-odcinkowego cyklu „Jak to się mówi po polsku”, w którym rozmawiamy z obcokrajowcami, którzy znaleźli swój nowy dom w Polsce. Odnosimy się do ich doświadczeń z nauką języka polskiego, a także do wzajemnych stereotypów kulturowych. Każdy odcinek publikujemy w niedzielę o 18.00 na YouTube, a w kolejne poniedziałki na National-Geographic.pl oraz na Spotify. Kim jest Daniel Lalewicz? Daniel Lalewicz to jeden z najbardziej rozpoznawalnych twórców edukacyjnych w Polsce. Urodził się w Stanach Zjednoczonych, a następnie wychowywał i uczył w Wielkiej Brytanii. Jak sam mówi – angielski jest dla niego pierwszym językiem. Dynamiczne lekcje angielskiego Daniela cieszą się ogromną popularnością na YouTube, TikToku i Instagramie, a jego styl nauczania – praktyczny, angażujący i pełen humoru – przyciąga zarówno młodzież, jak i dorosłych uczących się języka od podstaw. Dlaczego Daniel Lalewicz stał się tak popularny? Daniel połączył umiejętność nauczania z doskonałym wyczuciem internetowych trendów. W jego materiałach można znaleźć nie tylko wiedzę językową, ale też porady fonetyczne, różnice między akcentami oraz wskazówki, jak radzić sobie z angielskim w praktycznych sytuacjach. Jego lekcje są krótkie, treściwe i natychmiastowo zrozumiałe. Język angielski Polaków okiem eksperta W rozmowie Daniel podkreśla, że Polacy mówią po angielsku lepiej, niż sądzą. Wskazuje jednak na typowe błędy, jak zbyt dosłowne tłumaczenie zwrotów, problemy z intonacją i rytmem wypowiedzi, a także nadmierne skupienie się na biernym odbiorze treści, np. z podcastów i seriali, zamiast na aktywnym mówieniu. Rozmowa Daniela Lalewicza z National Geographic Zamieszczone powyżej wideo to nie tylko rozmowa o języku, ale też pełne inspiracji spojrzenie na naukę jako proces, który może być przyjemny i skuteczny. Daniel dzieli się swoimi sprawdzonymi metodami nauki, radzi, jak zacząć mówić płynnie i obala popularne mity językowe. Rozmowę z Danielem Lalewiczem poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Ahrntal – spotkanie majestatu Alp, rodzinnej gościnności i zaskakujących atrakcji [Podcast]
Ukryta pośród ponad 80 trzytysięczników dolina Ahrntal w Południowym Tyrolu kusi zimowym spokojem, lokalną kuchnią i atrakcjami dla każdego – od tras narciarskich, przez długie saneczkowe zjazdy, aż po wspinaczkę w lodzie. Nieoczywiste oblicze tego położonego w północnych Włoszech regionu odkrywają w podcaście Jacek Ciszak i Małgorzata Szumska.
W Ahrntal zima ma swój własny rytm. Dolina zamknięta wśród alpejskich szczytów to miejsce, w którym zamiast hałaśliwego après-ski znajdziemy talerze pełne lokalnych przysmaków, saneczkowy zjazd ciągnący się przez 10 kilometrów i lokalne festyny, na których można spotkać krampusy – mroczne postacie z tyrolskiej tradycji. O niezwykłym charakterze tego miejsca opowiada w podcaście National Geographic Jacek Ciszak – vloger i miłośnik sportów zimowych. Jego rozmowa z pisarką i podróżniczką Małgorzatą Szumską to opowieść o regionie, który zachwyca prostotą i spokojem. Ucieczka od codziennego zgiełku Dla Ciszaka to miejsce wyjątkowe. – wspomina swoją pierwszą wizytę w regionie. Wrażenie odcięcia od codziennego zgiełku nie jest przypadkowe. Przez wiele miesięcy w roku lokalne społeczności funkcjonowały w niemal całkowitej izolacji, co ukształtowało nie tylko ich tożsamość, ale też unikalne tradycje, język i rytuały. Od nart po lodową wspinaczkę W dolinie znajdują się dwa nowoczesne ośrodki narciarskie – Klausberg i Speikboden – z trasami dla każdego poziomu zaawansowania i atmosferą sprzyjającą spokojnemu wypoczynkowi. Warto też spróbować zjazdu najdłuższym w Południowym Tyrolu torem saneczkowym, który ma aż 10 kilometrów długości i prowadzi przez malownicze, leśne odcinki. Ahrntal słynie też z zamarzniętych wodospadów, które zimą zamieniają się w pionowe ściany idealne do lodowej wspinaczki. Serdeczność z charakterem Region wyróżnia także wyjątkowa gościnność, z dodatkiem typowo włoskiego temperamentu. – śmieje się Ciszak. Kuchnia? To połączenie wpływów alpejskich i włoskich. Gnocchi z lokalnym serem, krupnik (bardziej zawiesisty od polskiego), apfelstrudel, speck i grzany cydr – a także Glühmix, czyli gorący sok jabłkowy z przyprawami – wszystko to tworzy doświadczenia, które zostają w pamięci na długo. Chcesz poczuć ten klimat? Odsłuchaj cały odcinek podcastu i sprawdź, dlaczego Ahrntal to coś więcej niż zimowy kierunek – to podróż do świata, który się nie spieszy. Warto też pamiętać, że będąc w Południowym Tyrolu można skorzystać z karty Südtirol Guest Pass, która pozwala poruszać się po całym regionie transportem publicznym – wygodnie i bez ograniczeń. A więcej informacji o dolinie Ahrntal czeka na stronie www.ahrntal.com Materiał promocyjny regionu Ahrntal w Południowym Tyrolu/Südtirol
Chcesz wygrać w Wielkim Konkursie Fotograficznym? Rady ekspertki National Geographic
Ruszyła 21. edycja Wielkiego Konkursu Fotograficznego. O tym, jak wygrać w WKF rozmawiamy z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską, dyrektorką artystyczną National Geographic Polska i jedną z jurorek. Wysłuchaj podcastu National Geographic Polska.
Wielki Konkurs Fotograficzny to inicjatywa o ogromnym prestiżu. W tym roku organizujemy go po raz 21. Wyróżnienia zdobywane przez uczestników konkursu nieraz otwierały im drogę do zawodowej pracy fotografa, a także możliwości dalszego rozwijania swojej pasji. Uczestnicy Wielkiego Konkursu Fotograficznego co roku zastanawiają się, jak zdobyć serca jury. Nie ma jednego, sprawdzonego przepisu. O sugestie zapytaliśmy Iwonę El Tanbouli-Jabłońską, dyrektorkę artystyczną National Geographic Polska. W tym roku po raz kolejny zasiądzie ona w jury WKF. Zapraszamy do udziału w konkursie! Zgłoszenia można nadsyłać do 3 listopada 2025 r. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify.
Prof. Kazimierz Michałowski, archeolog, celebryta, dyplomata – podkast National Geographic Polska
To dzięki niemu polscy archeolodzy pracują dziś w najbardziej znanych lokalizacjach Egiptu – świątyni Hatszepsut czy w Aleksandrii. Czasem bywa określany polskim Indiana Jonesem, ale zdecydowanie lepiej troszczył się o zabytki – w podcaście National Geographic Polska rozmawiamy o prof. Kazimierzu Michałowskim.
Spis treści: Kim był prof. Kazimierz Michałowski? Nieznane i znane fakty z życia wybitnego archeologa Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Pretekstem do rozmowy jest zbliżająca się premiera filmu dokumentalnego na temat prof. Kazimierza Michałowskiego zatytułowanego „Profesor Michałowski. Droga do Faras”. Jego reżyserem jest Władysław Jurkow, którego gościmy w naszym studio. Władysław Jurkow jest reżyserem, dziennikarzem, autorem filmów dokumentalnych i programów telewizyjnych. Z zamiłowania jest historykiem sztuki i podróżnikiem. Dokumentuje wykopaliska archeologiczne w Egipcie i Sudanie, jest członkiem Stowarzyszenia Filmowców Polskich, laureatem wielu nagród na międzynarodowych festiwalach filmowych. Kim był prof. Kazimierz Michałowski? Prof. Kazimierz Michałowski (1901–1981) był założycielem Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego (CAŚ UW). Obecnie instytucja ta nosi jego imię. CAŚ UW od ponad 50 lat prowadzi badania archeologiczne na obszarze basenu Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu, a teraz również Zakaukaziu. Dzięki talentom dyplomatycznym, organizacyjnym i naukowym prof. Michałowskiego polscy naukowcy rozpoczęli szeroko zakrojone badania na stanowiskach archeologicznych m.in. w Egipcie, Sudanie, Syrii czy na Cyprze. Jemu zawdzięczamy to, że w Muzeum Narodowym w Warszawie znajduje się spora kolekcja zabytków z Egiptu i z Sudanu. Wiele z tych artefaktów jest unikatowych. Nieznane i znane fakty z życia wybitnego archeologa Młodość prof. Michałowskiego przypadała na okres walki Polski o niepodległość. Jak opowiada Władysław Jurkow, nie od razu zajmował się archeologią. Najpierw studiował filozofię, romanistykę i historię sztuki. Gdy w końcu poznał archeologię, zakochał się w niej bez reszty. Prof. Michałowski był postacią poważaną i lubianą. W czasie wykopalisk w Egipcie przełamywał kolonialne bariery – witał się w robotnikami egipskimi uściskiem dłoni, czego nie robili kierownicy badań z zachodnich krajów. Jak opowiada Jurkow, profesor był typem działacza i nie potrafił nic nie robić. Przykład? W niemieckim obozie jenieckim w czasie II wojny światowej Michałowski utworzył „uniwersytet” i prowadził wykłady z tematyki archeologicznej i egiptologicznej. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. W odcinku wykorzystano zdjęcia z archiwum Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kto zostanie nowym papieżem? Franciszek mógł zasugerować następcę
Po śmierci papieża Franciszka rozpoczyna się jedno z najbardziej tajemniczych wydarzeń w Kościele katolickim – konklawe. Kto ma szansę zostać nowym papieżem? Co naprawdę dzieje się za zamkniętymi drzwiami Kaplicy Sykstyńskiej? I czy azjatycki Franciszek to nowy faworyt? Marcin Dzierżanowski odkrywa kulisy wyboru głowy Kościoła w najnowszym podcaście National Geographic Polska.
Spis treści: Jak naprawdę wygląda konklawe? Kto zostanie papieżem? 21 kwietnia 2025 roku, w drugi dzień świąt wielkanocnych, zmarł Papież Franciszek. O tym, kto zastąpi go na tronie Piotrowym dowiemy się już niebawem. Konklawe zaplanowano na 7 maja. Współcześnie wybory papieża trwają około dwóch dni. Historia zna jednak przypadki, kiedy konklawe trwało tygodniami lub dłużej. Najdłużej wybierano papieża w 1740 roku – ponad 6 miesięcy. Dlaczego? O tym mówi Marcin Dzierżanowski, dziennikarz, publicysta i autor książek, w najnowszym podcaście National Geographic Polska. Jak naprawdę wygląda konklawe? Wybory papieża elektryzują opinię publiczną, niezależnie od wyznania. Następca świętego Piotra nie ma już co prawda takiej władzy politycznej jak dawniej, jednak nadal jest uważany za pewien autorytet i to nie tylko w kwestiach wiary. Zmarły Franciszek uchodził za papieża progresywnego. Oczywiście na tyle, na ile jest to możliwe w Kościele katolickim. Jako pierwszy napisał encyklikę poświęconą ekologii („Laudato si”) i głośno mówił o różnych wykluczonych grupach. Czy jego pontyfikat będzie kontynuowany? To zastanawia miliony ludzi na całym świecie. Wszystko wyjaśni się na początku maja podczas konklawe. Nikt, kto nie uczestniczył w wyborach papieża, nie wie do końca, jak przebiegają. Pewne fakty są jednak znane, choć nie wszystkim. Marcin Dzierżanowski przybliżył je w rozmowie z Mateuszem Łysiakiem. – Kardynałowie wybierają spośród siebie, chociaż nie ma tego w przepisach. Teoretycznie można wybrać każdego księdza. Kiedyś można było nawet wybrać każdego ochrzczonego mężczyznę – mówił. W rozmowie pojawia się też wątek głośnego filmu „Konklawe” z ubiegłego roku. Ile jest w nim prawdy, a co jest fikcją fabularną? Odpowiedzi na te i inne pytania również padają w najnowszym Podcaście National Geographic Polska. Kto zostanie papieżem? Ponoć trudno przewidzieć, kto zostanie papieżem, a wymieniani kandydaci ostatecznie nie wygrywają konklawe. Nie jest to jednak do końca prawda. W 2005 r. Joseph Ratzinger był nieoficjalnym faworytem i to właśnie on zasiadł na Piotrowym tronie jako Benedykt XVI. Również i w tym roku pojawiają się nazwiska kardynałów, którzy mogą być brani pod uwagę w trakcie konklawe. Wśród nich nie brakuje Polaków. Jest i poważny kandydat z Filipin – kardynał Luis Antonio Tagle, nazywany „azjatyckim Franciszkiem”. Najnowszy odcinek podcastu możecie wysłuchać i obejrzeć na górze strony, a także na kanale YouTube Poza Horyzontem i naszym Spotify.
Jak się żyło w Polsce pierwszych Piastów? – podcast National Geographic Polska
Czym był Chrobrobus? Czy w piastowskich grodach były odpowiedniki dzisiejszych NFZ-ów? Co wiemy o życiu zwykłych ludzi, żyjących za panowania pierwszych polskich władców? Rzadko poświęca się im wiele uwagi. Pora to nadrobić.
Spis treści: Eksperci z ziemi gnieźnieńskiej „Kowalscy” polskiego średniowiecza – kim byli? Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Mija tysiąc lat od koronacji pierwszych królów Polski. Sporo mówi się o pierwszych władcach Polski, a zwłaszcza królach – Bolesławie Chrobrym czy Mieszku II. Często mówi się, że historię piszą zwycięzcy, ale można śmiało powiedzieć, że przez większość dziejów – odpowiadały za to elity. Dlatego tak mało wiemy o życiu zwykłych ludzi. Czy da się coś powiedzieć o „Kowalskich” epoki państwa pierwszych Piastów? Temu zagadnieniu poświęcony jest nasz nowy podcast. Eksperci z ziemi gnieźnieńskiej O tym, jak żyło się większości mieszkańców państwa Mieszka czy Chrobrego opowiadają w nowym odcinku dwaj goście ściśle związani z kolebką państwa polskiego – Gnieznem. Pierwszy to Artur Krysztofiak, koordynator obchodów tysięcznej rocznicy koronacji pierwszych królów Polski i dyrektor Wydziału Promocji Kultury i Turystyki Urzędu Miejskiego w Gnieźnie. Nasz gość jest też instruktorem nordic walking, projektował i znakował ponad 1000 km szlaków na terenie Wielkopolski. Drugi gość to Jarosław Mikołajczyk. Jest edukatorem muzealnym w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, ale też instruktorem teatralnym, lalkarzem, dziennikarzem. Jak samo o sobie mówi, jest bezgranicznie zakochany w Gnieźnie i jego historii. „Kowalscy” polskiego średniowiecza – kim byli? Sporo informacji na temat życia zwykłych ludzi naukowcy uzyskują dzięki badaniom archeologicznym. Dzięki temu wiemy, jakich przedmiotów używali na co dzień i jak wyglądały ich domostwa. Nie zawsze potrzebne są jednak nowe wykopaliska. Jak zauważa Jarosław Mikołajczyk, nowych ustaleń można dokonać również analizując liczne zabytki spoczywające od dziesiątek lat w muzeach. One też mogą zmienić wizje przeszłości. W podcaście poruszamy też tak ciekawe tematy, jak średniowieczna służba zdrowia, podróże czy hobby. Dowiemy się też, że zwykli ludzie żyli zdecydowanie krócej niż przedstawiciele elit. Pasjonaci Gniezna przybliżają nam również informacje dotyczące niezwykłych wydarzeń, które cyklicznie odbywają się w pierwszej polskiej stolicy. W 2025 roku odbędzie się jednak jeszcze więcej imprez nawiązujących do tysiącletniej historii Gniezna. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska
UFO nad Polską. Co się wydarzyło w Emilcinie? – podcast National Geographic Polska
Jest prawdopodobne, że w 1978 roku w Emilcinie „doszło do doświadczenia o autentycznym charakterze” – mówi Mateusz Kijewski, ekspert zajmujący się UFO w podcaście National Geographic Polska. Jednak po latach badacze inaczej niż wcześniej interpretują bliskie spotkania.
Spis treści: Zagadka Emilcina Ekspert o emilcińskim UFO Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? W najnowszym odcinku rozmawiamy o najgłośniejszym w Polsce domniemanym spotkaniu z kosmitami. Dojść do niego miało we wsi Emilcin w dzisiejszym województwie lubelskim w 1978 roku. Zagadka Emilcina Zarówno pojazd latający, jak i ufonautów napotkać miał rolnik Jan Wolski. Spotkanie z kosmitami wspominał dobrze. Goście z kosmosu nie mieli wyrządzić mu żadnej krzywdy. Przeciwnie, byli przyjaźnie nastawieni, poczęstowali go nawet nietypowym posiłkiem, którego rolnik nie przyjął. Mimo że Wolski był w zasadzie jedynym świadkiem domniemanego wydarzenia, to Emilcin stał się bardzo ważnym miejscem dla polskich ufologów. Sprawą zainteresowało się mnóstwo ekspertów. Emilcin zainspirował też artystów i filmowców. Swoją premierę ma właśnie miniserial komediodramatyczny „Projekt UFO” na platformie Netflix, który jest inspirowany tymi wydarzeniami. A my próbujemy wspólnie z naszym gościem zrozumieć, co tak naprawdę wydarzyło się w Emilcinie w 1978 roku. Ekspert o emilcińskim UFO Na czynniki pierwsze sprawę UFO z Emilcina rozłożył nasz gość, Mateusz Kijewski. Jest to publicysta ufologiczny, twórca strony „UFO bez stereotypów” i prowadzący „Kanał o UFO” na platformie medialnej Sekielski Brothers Studio. W swojej pracy stara się zachować maksymalny obiektywizm, prezentując różne perspektywy. W debacie na temat tego złożonego fenomenu (lub fenomenów) dba o to, by wykorzystywać nie tylko dorobek nauk ścisłych, ale i takich dziedzin jak kulturoznawstwo, socjologia czy religioznawstwo. Czy faktycznie w Emilcinie wylądowało UFO? W ocenie Kijewskiego ten przypadek jest „dobry”. Ale czy należy mówić o fizycznym lądowaniu UFO czy raczej o autentyczności przeżyć? Ekspert zastanawia się, czy za te zdarzenia nie odpowiada nietypowa, anomalna reakcja mózgu na zetknięcie go z jakimś jeszcze nie do końca znanym nauce zjawiskiem. Poruszamy też inne wątki, a wśród nich intrygująco brzmiącą zemstę hipnotyczną, która jest jednym z wyjaśnień wydarzeń emilcińskich. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska
W Indiach tygrys jest zwierzęciem świętym, symbolem narodowym. Według wielu ma takie prawa jak człowiek
– Spotkanie z tygrysem to doświadczenie mistyczne, hipnotyzujące – opowiada Marta Sawicka-Danielak, autorka książki „Oko tygrysa. O bestii, którą stworzył człowiek”. W rozmowie z Maciejem Wesołowskim zdradza, jakie emocje towarzyszyły jej spotkaniom z tym zwierzęciem i dlaczego ludzie w Indiach wciąż padają ich ofiarą.
Spis treści: Tygrysy kontra ludzie Tygrys – zwierzę potężne, zwierzę święte Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Obecnie na świecie dziko żyje zaledwie około 5,5 tysiąca tygrysów (dużo więcej w niewoli), z czego większość w Indiach. W tym kraju to potężne, ważące czasem ponad 400 kilogramów i mierzące blisko 3 metry, zwierzę jest już narodowym symbolem. Wykorzystują je politycy w celach propagandowych czy na przykład sprzedawcy wszelakich towarów. Tygrys jest modnym i wdzięcznym nośnikiem reklamy. Tygrysy kontra ludzie Na Sunderbanach w indyjskim Bengalu Zachodnim żyje ich blisko setka. Mimo że to miejsce objęte ścisłą ochroną i z zakazem wstępu dla człowieka, odwiedzają je miejscowi zbieracze miodu. Stu pięćdziesięciu z nich rocznie nie wróci do swoich domów. Dlaczego tygrys, dla którego człowiek nie jest typowym pożywieniem, ich atakuje? Co sprawiło, że tygrys w kulturze masowej zyskał miano ludojada? Jak żyje się na styku świata ludzi i zwierząt? I dlaczego dla mieszkańców Sunderbanów to tygrys jest na końcu łańcucha pokarmowego, a nie człowiek, i ma dokładnie takie same prawa, jak człowiek? Tygrys – zwierzę potężne, zwierzę święte – Spotkanie z tygrysem to doświadczenie mistyczne, hipnotyzujące. Spotkanie z tak potężnym zwierzęciem, spojrzenie mu w oczy z odległości dwóch metrów, i to nie jest zoo, tylko jego naturalne środowisko, rodzi tak ogromny lęk, że trudno nad nim zapanować. Towarzyszył temu wielki ładunek emocjonalny i przekonanie, że to zwierzę nade mną dominuje – opowiada Marta Sawicka-Danielak, autorka książki „Oko tygrysa. O bestii, którą stworzył człowiek”. – W Azji tygrys zawsze pełnił jakąś funkcję metafizyczną. Niezależnie od kraju był on zwierzęciem świętym. Był bogiem, był duchem przodków. Zawsze pełnił jakąś funkcję religijną. Dlatego budzi respekt, grozę i atawistyczny wręcz lęk. Jest utożsamiany z mocą. Dlatego też dla kolonialistów, głównie dla Brytyjczyków, zwycięstwo nad tygrysem było swego czasu było symbolicznym zwycięstwem nad naturą. Dziką, nieokiełznaną naturą – dodaje pisarka. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Aby dowiedzieć się więcej o tygrysach, posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
„Leciałem północnokoreańskimi liniami lotniczymi”. Rozmawiamy z Lotoholikiem
Odwiedził już ponad 160 krajów świata. Właśnie wrócił z Madagaskaru. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska pytamy Lotoholika o najbardziej zaskakujące podróże lotnicze.
Spis treści: Kim jest Lotoholik? Podróżnik, bloger i pasjonat odkrywania świata Jak podróżować bez nadwyrężania budżetu Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Marzysz o podróżach do najdalszych i mniej oczywistych kierunków na Ziemi, ale nie wiesz, od czego zacząć? Poznaj Lotoholika. To pseudonim Łukasza Przybyłka – pasjonata lotnictwa, który od kilku już lat udowadnia, że podróżowanie może być stosunkowo tanie i dostępne, jeśli tylko do planowania wyprawy podejdzie się z głową. Kim jest Lotoholik? Podróżnik, bloger i pasjonat odkrywania świata Łukasz swoją pierwszą podróż lotniczą odbył w 2002 roku, kiedy to samotnie eksplorował Syberię, odwiedzając Ałtaj i Bajkał. Od tego czasu do chwili nagrania nowego odcinka podcastu National Geographic Polska odwiedził już 161 krajów. Liczba ta wciąż się zmienia, bo już kolejnego dnia po nagraniu Lotoholik wyruszył do 162. kraju – na Madagaskar, największą wyspę Afryki. Celem Łukasz jest poznanie wszystkich 195 państw uznawanych przez ONZ. W 2015 roku Lotoholik podjął odważną decyzję o porzuceniu pracy w Lasach Państwowych i przeprowadzce na Borneo. Potem mieszkał w Johor Bahru w Malezji, tuż przy granicy z Singapurem, co pozwoliło mu jeszcze łatwiej odkrywać Azję Południowo-Wschodnią. Dziś na co dzień przebywa w Polsce. Jak podróżować bez nadwyrężania budżetu Blog Lotoholik.pl to zbiór wiedzy dla miłośników podróży. Łukasz dzieli się tam poradami na temat taniego podróżowania, wyszukiwania promocyjnych biletów lotniczych oraz korzystania z programów lojalnościowych. Doświadczenie i wiedza Lotoholika pozwalają czytelnikom odkrywać świat bez nadwyrężania budżetu. Bieżące relacje z kolejnych podróży publikuje również na swoich mediach społecznościowych. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Aby dowiedzieć się więcej o wyprawach Lotoholika, posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Polacy wciąż mnie o TO pytają”. Polska oczami Kolumbijczyka
John Nuńez Garcia pochodzi z Kolumbii, ale od 17 lat mieszka w Warszawie. Ma tu dom, rodzinę i czuje się tu szczęśliwy. Maciejowi Wesołowskiemu opowiada o tym, z jakimi stereotypami Kolumbijczyk zmaga się na co dzień i co rani jego uczucia. Za czym tęskni myśląc o Kolumbii, co najbardziej lubi w polskiej kuchni i dlaczego jego rodzinna Bogota przez jego rodaków nazywana jest La Nevera (lodówka)?
Spis treści: Dlaczego San Escobar to niestosowna nazwa dla baru? Czego nie wiemy o Kolumbii? Czego brakuje Johnowi w polskiej kuchni? John Nuńez Garcia przyjechał do Polski 17 lat temu. Wcześniej pracował jako copywriter w agencjach reklamowych w Kolumbii i Meksyku. Polskiego zaczął się uczyć dopiero po przyjeździe do Warszawy. Po siedmiu miesiącach odbył pierwszą rozmowę o pracę – po polsku! Pracę dostał – w swoim zawodzie – a potem było już tylko lepiej. Teraz mówi w naszym języku płynnie. – Dla mnie nauka języka była sprawą priorytetową – opowiada. – To jest kwestia szacunku do kraju, w którym mieszkasz, by się go nauczyć. I spotyka mnie za to często nagroda. Polacy zdają sobie sprawę, że polski jest trudny i kiedy widzą, że ktoś włożył pewien wysiłek w jego naukę, bardzo to doceniają. Przez te wszystkie lata miałem wiele przyjaznych reakcji na to, że mówię w waszym języku. Dlaczego San Escobar to niestosowna nazwa dla baru? – Dla wielu ludzi na świecie hasło „impreza kolumbijska” oznacza zabawę z twardymi narkotykami. Nieraz spotkałem się z tym również w Polsce. Ale dla Kolumbijczyka to nie brzmi zabawnie. Jedynie umacnia stereotyp. Podobnie zresztą jak serial „Narcos” i inne podobne produkcje. Podobnie jak te wszystkie knajpy o nazwach w stylu „San Escobar” czy „Esco Bar”. W Polsce również spotykałem się z reakcjami typu: „O, jesteś z Kolumbii, masz coś? Poczęstujesz?”. Wiadomo, o co chodzi. Odpowiadałem, że tak, mogę poczęstować kawą – bo przecież Kolumbia słynie z najlepszej na świecie kawy – mówi John. John Nuńez dodaje, że dla jego rodaków lata 80. i 90. XX wieku to był bardzo bolesny okres. Wielu ludzi ginęło na ulicach, panował lęk przed agresją. Kartele narkotykowe miały wielką władzę. Ale te czasy już się skończyły. Szef kartelu z Medellin Pablo Escobar zginął w 1993 roku, 32 lata temu. Od tego czasu bardzo dużo zmieniło się w ojczyźnie Johna Nuneza. – Ludzie wciąż pamiętają tamte czasy i wspominają je ze smutkiem. To jest narodowa trauma. A to, czego ludzie za granicą często nie rozumieją, to fakt, że dla nas Escobar był po prostu zbrodniarzem, który ma wielu ludzi na sumieniu. I dorabianie mu twarzy popkulturowej ikony jest trochę niestosowne. To trochę tak jakby idola popkultury robić z Hitlera. Dlatego u nas serial Netfliksa nie spotkał się z dobrym przyjęciem – mówi. Czego nie wiemy o Kolumbii? Mało kto wie, że jednym z narodowych sportów Kolumbii – poza piłką nożną – jest kolarstwo. Nie przypadkiem kilka lat temu Kolumbijczyk Egan Bernal wygrał najważniejszy z wyścigów – Tour de France. – Ludzie w wielu krajach nie rozumieją, czym tu się fascynować – jedzie grupa ludzi na rowerach. Ale warto wiedzieć, że towarzyszy temu pewna strategia. Podobnie jak w Formule 1. Mnie kolarstwo bardzo fascynuje – opowiada John. – A trzeba wiedzieć; że Kolumbia ma znakomite warunki do uprawiania tego sportu. Jest mnóstwo bardzo stromych gór, podjazdów. Dlatego nasi kolarze potem są mistrzami górskich etapów na wielkich tourach. Czego brakuje Johnowi w polskiej kuchni? – Bardzo lubię polską kuchnię, zwłaszcza kaszankę. Czasem trochę brakuje mi kolumbijskiej kuchni mojej mamy. No i bandeja paisa. To typowo kolumbijskie danie z regionu Antiochia. Bardzo kaloryczne! Bandeja to taca. Paisa to właśnie mieszkaniec Antiochii, której stolicą jest Medellin. Na to danie składa się mięso mielone, fasola, ryż, jajko sadzone, awokado, chlebek arepa i platano, czyli jeden z rodzajów banana – opowiada Kolumbijczyk. Aby dowiedzieć się więcej o Kolumbii, posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify.
Tak wyglądali Jagiellonowie. Posłuchaj podcastu National Geographic Polska
W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska rozmawiamy z prof. Bożeną Czwojdrak o kulisach powstawania pierwszej najbliższej historycznej prawdy rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów.
Spis treści: Dlaczego Jagiellonowie? Nowy poczet Jagiellonów Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Jak stworzyć portret pamięciowy po 600 latach? Na tak postawione pytanie redakcja National Geographic Polska musiała sobie odpowiedzieć rok temu, kiedy narodził się pomysł rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Nowe wizerunki znajdziecie m.in. w kwietniowym wydaniu magazynu National Geographic Polska. Dlaczego Jagiellonowie? Z jakiegoś powodu władcy z tej dynastii nie pozostawili po sobie zbyt wielu wizerunków. To zaskakujące, bo w swojej epoce byli jednym z najsilniejszych rodów w Europie. Jagiellonowie nie tylko zapewnili Polsce i Litwie silną pozycję w Europie, ale także przyczynili się do rozwoju demokracji szlacheckiej i kultury renesansowej. Oto 4 powody, dla których ta dynastia tak silnie zapisała się w historii Polski. Unia Polski i Litwy – Jagiellonowie byli architektami unii polsko-litewskiej, która rozpoczęła się w 1385 roku aktem unii w Krewie. Dzięki nim powstało jedno z największych państw Europy – Rzeczpospolita Obojga Narodów. Potęga terytorialna – w XV i XVI wieku państwo Jagiellonów obejmowało Polskę, Litwę, część Rusi, a także Węgry i Czechy, czyniąc je jednym z największych i najpotężniejszych organizmów politycznych Europy. Złoty wiek Polski – panowanie Jagiellonów to okres rozwoju kultury, nauki i gospodarki. W XVI wieku, za Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta, Polska przeżywała swój "złoty wiek", będąc jednym z najbardziej rozwiniętych krajów Europy. Obrona przed zagrożeniami zewnętrznymi – Jagiellonowie skutecznie bronili swoich ziem przed zakonem krzyżackim (m.in. bitwa pod Grunwaldem w 1410 roku), Moskwą oraz Turkami osmańskimi, stabilizując sytuację w regionie. Nowy poczet Jagiellonów Inspiracją do pracy nad Jagiellonami było uderzające poczucie, że w powszechnym przekonaniu to, jak naprawdę wyglądali polscy królowie, opieramy przede wszystkim na poczcie Jana Matejki. Ba, te wizerunki są tak głęboko wyryte w naszych wyobrażeniach, że trafiły na polskie banknoty. Do współpracy zaprosiliśmy m.in. prof. Bożenę Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego. Dzięki badaniom naukowczyni udało nam się dotrzeć do wszelkich zachowanych źródeł historycznych, z których następnie ilustrator Marcin Bondarowicz stworzył rysunkowe portrety. Efekt można zobaczyć w kwietniowym wydaniu magazynu National Geographic Polska, sukcesywnie na National-Geographic.pl. Już dziś można oglądać urzeczywistniony wizerunek Władysława Jagiełły. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Aby dowiedzieć się więcej o Jagiellonach, posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Ojciec i syn biegiem przez cztery pustynie świata. Podcast National Geographic Polska
4 Deserts to jeden z najbardziej prestiżowych cyklów biegów terenowych na świecie. Jak w ekstremalnych warunkach sprawdzają się Polacy? Śledzimy historię Julity Ilczyszyn, nauczycielki wychowania fizycznego z Warszawy i Michała Gawrona, przedsiębiorcy z Katowic, który bieg ukończył wraz ze swoim 16-letnim synem, Michałem. Obaj panowie są też bohaterami nowego odcinka podcastu National Geographic Polska.
Spis treści: „Myślałam, że umiera” Bieg po jordańskim piachu 15-latek na mecie ultramaratonu Kto może wystartować w biegu po pustyni W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska poznajemy niesamowitą historię ojca i syna, którzy wspólnie podjęli wyzwanie przebiegnięcia cyklu ultramaratonów 4Deserts. To seria ekstremalnych biegów przez najtrudniejsze pustynie świata: Gobi, Atacama, Namib i Antarktydę. Michał Gawron ojciec i Michał Gawron syn dzielą się swoimi doświadczeniami z udziału w tych ekstremalnych zawodach. Jak to się stało, że nastolatek dołączył do grona ultramaratończyków? Jak przekonał organizatorów, by pozwolili mu wystartować? Jak wyglądała ich wspólna droga przez pustynie? Rozmawiamy o logistyce ultrabiegów – o punktach kontrolnych, ekwipunku i noclegach. Dowiadujemy się, czy obecność bliskiej osoby pomaga, czy może wręcz utrudnia wyzwanie oraz jak wyglądała ich relacja podczas pokonywania kolejnych kilometrów przez piaski pustyni. Michał junior zdradza, dlaczego znienawidził owsiankę i jakie emocje towarzyszyły ojcu i synowi kiedy przekraczali linie mety. To opowieść o sile charakteru, rodzinnej więzi i przekraczaniu własnych granic. Posłuchajcie, jak spełnia się marzenia i jak wygląda świat z perspektywy ultrabiegacza. „Myślałam, że umiera” Do punktu kontrolnego przybiegł uśmiechnięty. Uśmiechnął się do zdjęcia, uzupełnił zapasy wody, a potem usiadł na bagażniku pick-upa, żeby odpocząć. Stałam tuż obok, kiedy osunął się bezwładnie na ziemię. W jednej sekundzie jego oczy wybałuszyły się w przeraźliwym grymasie, a ciałem zaczęły targać konwulsje – myślałam, że umiera. Żadne z nich nie myło się od tygodnia, a od kilku dni na ich ubraniach zbierał się biały osad. To parująca z ciał sól – krystalizująca się pod wpływem piekielnie gorących temperatur. Wszystko, czego potrzebują do przetrwania na pustyni przez 7 dni, niosą na plecach. W punktach kontrolnych dostają tylko wodę. Pomimo ryzyka, wkładają nadludzki wysiłek w ukończenie 6-etapowego biegu. Dlaczego? Ukończenie ultramaratonu w Jordanii może brzmieć niewyobrażalnie dla kogoś, kto nigdy nie słyszał o biegach ekstremalnych. Wyprawy takie jak ta, nie są jednak na pustyniach rzadkością. Na każdym etapie zawodów uczestnicy mierzą się z dystansem bliskim maratonowi, pokonując sypki i głęboki piach w temperaturach sięgających ponad 40 st. C. Bieg po jordańskim piachu Podczas gdy przebiegnięcie 250 kilometrów jest dla większości z nas niewyobrażalnym wysiłkiem, rzesze pasjonatów zapisują się na biegi po to, by przetestować swoje granice. Mimo spartańskich warunków i surowych emocji wielu z nich po przekroczeniu mety, chce zawrócić i przeżyć bieg jeszcze raz. Intuicyjnie rozumieją bowiem, że wyścigi dają im wgląd do czegoś, co w normalnej rzeczywistości nie jest dostępne. Ich pasja, zgodnie z oryginalnym znaczeniem łacińskiego słowa, staje się ich cierpieniem, a ból – mostem do nieznanych wcześniej doświadczeń. Wyostrza zmysły, pompuje do krwi adrenalinę, intensyfikuje doznania, dając ludziom to, co nadaje życiu smak – poczucie bycia żywym. To tak, jakby rozmyte obrazy zamienić na ostrość HD – nic dziwnego, że ludzie nie mogą się nasycić. Ciało nie dawało sygnałów zmęczenia, ale w powietrzu czuć było zmianę. Trzeciego dnia biegu nad Julitą zawisły ciemne chmury. Miała za sobą 5 pustynnych biegów i była pewna, że nic jej nie zaskoczy. Myliła się. W jednym momencie wszystkie jej lęki zbiły się w zwartą masę, która uderzyła w nią z impetem betonowej kuli. Zatrzymała krok i oparła ręce o kolana – była gotowa wycofać się z biegu. – Coś cię boli? – zapytał. – Nie. – Siadła ci głowa? – Skinęła w milczeniu. Thiago towarzyszył jej podczas większości pustynnych biegów, ale nigdy nie widział jej w takim stanie. Przez chwilę nie odpowiadał, potem spojrzał jej głęboko w oczy i wykrzyczał to, co musiała usłyszeć. – Gówno mnie to obchodzi! Teraz jesteś na pustyni! Przez kolejnych 8 nieskończonych godzin, Julita walczyła o każdy krok. Była odarta z wiary w siebie i powłóczyła nogami, ale szła, bo obiecała to swojemu przyjacielowi. Ostatnie kilometry były walką z ogniem bólu, palącym słońcem i niewyobrażalnym zmęczeniem. Kiedy dotarła do obozu, zaprowadziliśmy ją do namiotu, trzymając za rękę – nikt nie wspomniał o starcie kolejnego dnia. Kryzys uruchomił sieć pomocy. Monitorowaliśmy Julitę na całej długości trasy, zdając sobie nawzajem raporty. Ustaliliśmy, że w razie trudności, dwójka zawodników zwolni tempo, żeby do niej dołączyć – wszystko działo się poza jej wiedzą. Julicie udało się ukończyć czwarty etap i była gotowa na najtrudniejszy dzień wyścigu – ciągnący się przez 88 kilometrów i mający ponad 2 tys. metrów przewyższenia Długi Marsz. Niesiona na skrzydłach otaczających ją ludzi, dotarła na miejsce jako jedna z pierwszych. Tuląc ją na mecie, w końcu pojęłam jej słowa. „Nie ukończyłabym żadnego z wyścigów, gdyby nie moi przyjaciele”. 15-latek na mecie ultramaratonu Był raczej powściągliwy. Trzymał się na uboczu i nie dbał o zdanie innych – najbardziej lubił swoje towarzystwo. Kiedyś pił, ale kiedy przestał, zaczął robić wszystko to, co znajdowało się na granicy wykonalności i bezpieczeństwa. Mówił, że nie można rzucić nałogu – można go tylko zamienić. Przez lata obserwował go syn, który sam zapragnął poczuć dreszcz emocji. Pomysł przebiegnięcia pustyni wyszedł więc naturalnie. Problem polegał na tym, że Junior miał 15 lat i żaden organizator biegu nie chciał wziąć na siebie odpowiedzialności za dopuszczenie go do wyścigu. Jednak Senior nigdy nie odpuszczał. Nawet w obliczu odmowy. Kilkanaście rozmów telefonicznych i wymian mailowych później, Michał Junior pakował się do Namibii – warunkiem miała być obecność opiekuna. W najtrudniejszych momentach biegu Młody polegał na doświadczeniu ojca, który brał na barki lwią część bagażu emocjonalnego. Jego szorstkie podejście sprawdzało się w kryzysach, gdzie współczucie mogłoby okazać się nieefektywne. Jednak na mecie surowość ustąpiła czemuś nowemu. Rysy Seniora złagodniały, z twarzy bił jasny blask, a w kącikach oczu pojawiły się łagodne zmarszczki. Nie był już zamkniętym w sobie pustelnikiem. Promieniował rozczulającą, ojcowską dumą. To zrozumiałe – jego syn pisał właśnie historię. Kto może wystartować w biegu po pustyni Niezależnie od narodowości, poziomu zaawansowania i wieku, start w wyścigu jest otwarty dla wszystkich. Warunkiem udziału jest dobry stan zdrowia. Koszt uczestnictwa w jednym biegu to 16–18 tys. złotych, natomiast wykupienie czterech biegów to około 40 tysięcy złotych. Zawodnicy dostają się do ustalonych lokalizacji w swoim zakresie. Na bieg można zarejestrować się na oficjalnej stronie Racing the Planet: www.racingtheplanet.com. Źródło: National Geographic Traveler
Dlaczego na Wyspach Owczych owce nie chodzą stadami. Podcast National Geographic
Po raz pierwszy na Wyspy Owcze dotarł 18 lat temu. Odwiedza je do dziś, nieustannie poznając ten niewielki skrawek ziemi na Atlantyku. Łukasz Łach, założyciel Klubu Miłośników Wysp Owczych, w rozmowie z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską rozwiewa mity o tym pełnym tajemnic archipelagu i zdradza swoje ulubione miejsca..
Spis treści: Kim są Farerowie? Co robią owce na Wyspach Owczych? Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Gościem Iwony El Tabouli-Jabłońskiej jest Łukasz Łach, założyciel Klubu Miłośników Wysp Owczych Faroe.pl, który nie tylko opowiada o życiu na tym odległym archipelagu, ale również pomaga zaplanować wyprawę w to miejsce. Wyspy Owcze przyciągają podróżników szukających spokoju i dzikiej przyrody, a trend „coolcation” sprawia, że coraz więcej osób wybiera chłodniejsze miejsca zamiast zatłoczonych, gorących kurortów. W rozmowie padają także wskazówki dla backpackerów i rekomendacje najbardziej urokliwych miejsc, które najlepiej oddają magię tego niezwykłego zakątka świata. Kim są Farerowie? Nowy odcinek podcastu National Geographic Polska to opowieść Farerach – mieszkańcach Wysp Owczych, których można określić jako ludzi twardych, silnie związanych z naturą i całkiem gościnnych. Aby przetrwać długie, ciemne miesiące, Farerowie pielęgnują swoje tradycje – zajmują się rękodziełem, robótkami ręcznymi, angażują się w grupy teatralne i zespoły muzyczne. To dodatkowo wzmacnia ich poczucie wspólnoty. Prawie każda Farerka umie robić na drutach, a każdy Farer nieraz wypłynął w morze na połów. Są też dumni ze swojej mowy. Język farerski wywodzi się z języka staronordyckiego, którym posługiwali się wikingowie. Jest spokrewniony m.in. z islandzkim, norweskim i duńskim. W 2017 roku głośno było o staraniach Farerów, aby ich język w końcu trafił do narzędzia Google Translate. Stało się to dopiero 7 lat później. Od czerwca 2024 roku można spokojnie tłumaczyć z i na farerski dzięki nowej funkcjonalności Google'a. Co robią owce na Wyspach Owczych? Mimo że na Wyspach Owczych owiec jest więcej niż ludzi, nie spotkamy tam wielu stad przemierzających zielone wzgórza. Owce są podzielone na małe grupy i wypasane na oddzielnych pastwiskach, co sprawia, że rzadko tworzą duże stada. Co ciekawe, na archipelagu nie spotkamy pasterzy ani nie zjemy sera owczego. Dlaczego tak jest i co w takim razie robią owce na Owczych – tego też dowiecie się z podcastu. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Aby dowiedzieć się więcej o Wyspach Owczych posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska
Polscy naukowcy obalili sensacyjną hipotezę. Pomogły obserwacje 80 mln gwiazd
W zeszłym roku w prestiżowym czasopiśmie „Nature” ukazała się przełomowa praca polskich astronomów. Dotyczyła teorii zakładającej, że ciemna materia – jedna z największych zagadek kosmosu – może składać się z pierwotnych czarnych dziur. O badaniach Polaków w naszym podkaście opowiada dr Przemysław Mróz z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, członek zespołu OGLE, pierwszy autor artykułu.
Spis treści: Skąd wiadomo, że istnieje ciemna materia? Co to są pierwotne czarne dziury? Czy ciemna materia może składać się z pierwotnych czarnych dziur? Co to jest mikrosoczewkowanie grawitacyjne? Badania, które obaliły ważną hipotezę Czym jest ciemna materia? Naukowcy zadają sobie to pytanie od prawie stu lat. Materia barionowa – czyli „zwykła” materia składająca się z atomów, którą widzimy wokół siebie i z której sami jesteśmy zbudowani – stanowi zaledwie 5% całkowitej masy i energii we Wszechświecie. Żeby wyjaśnić pozostałe 95%, posługujemy się takimi terminami jak ciemna materia i ciemna energia. Ciemna materia to jest materia, która oddziałuje tylko za pośrednictwem grawitacji. Nie emituje żadnego promieniowania, a więc również światła. Na jej istnienie wskazuje np. ruch gwiazd w galaktykach. Czym dalej od centrum, tym gwiazdy powinny poruszać się wolniej (tak jak planety w Drodze Mlecznej). Tam się jednak nie dzieje. Skąd wiadomo, że istnieje ciemna materia? – Merkury, który jest najbliższą Słońcu planetą, porusza się dosyć szybko, ze średnią prędkością około 50 km na sekundę wokół Słońca – opowiada dr Mróz. – Neptun, który jest najdalszą planetą, porusza się wolniej, bo działa na niego mniejsza siła grawitacji, z prędkością mniej więcej 5 km na sekundę. Czyli generalnie spodziewamy się, że im dalej jesteśmy od ciała, które nas przyciąga, tym powinniśmy się poruszać z mniejszą prędkością – wyjaśnia naukowiec. W galaktykach ta zasada jest złamana. Prędkości gwiazd w centrum są takie same jak tych bardziej oddalonych od środka. To jeden z dowodów wskazujących na istnienie jakieś istnienie dodatkowego, nieznanego źródła siły grawitacji. – Tak naprawdę zauważyliśmy, że nasze równania grawitacji nie są prawidłowe. Żeby uzyskać zgodność pomiędzy obserwacjami a teorią, postulujemy istnienie ciemnej materii jako niewidzialnego składnika naszego Wszechświata – mówi naukowiec. Co to są pierwotne czarne dziury? W latach 70. Steven Hawking, znany brytyjski fizyk teoretyk, postulował, że w bardzo młodym Wszechświecie, kiedy jeszcze nie istniały żadne gwiazdy ani nawet atomy, materia miała formę zupy cząstek elementarnych. Mogła wówczas zapaść się pod wpływem grawitacji, tworząc czarną dziurę. To są tak zwane pierwotne czarne dziury – takie, które powstały na samym początku istnienia Wszechświata wskutek zapadania się zgęstek materii pod ich własnym ciężarem. – Pierwotne czarne dziury to są obiekty hipotetyczne: nikt ich nie zaobserwował i nie potwierdził ich istnienia – opowiada dr Mróz. – W zasadzie nie ma żadnych ograniczeń na ich masy. To oznacza, że te obiekty mogą być bardzo małe, o masach planet, albo gigantyczne, o masach dziesiątek, setek czy nawet tysięcy mas Słońca. Czy ciemna materia może składać się z pierwotnych czarnych dziur? A może to właśnie pierwotne czarne dziury stanowią ciemną materię? Taka hipoteza zrobiła się popularna w ostatnich latach. Dlaczego? – Mamy jeden rodzaj kosmicznych obiektów, który mógłby być wyjaśnieniem dwóch wielkich zagadek współczesnej astronomii. To ciemna materia oraz fale grawitacyjne odkrywane w ostatnich latach w detektorach takich jak LIGO i VIRGO – wyjaśnia dr Mróz. Od kiery po raz pierwszy zarejestrowano fale grawitacyjne – w 2015 r. – tych detekcji zanotowano już kilkaset. Dlatego właśnie wielu astronomów i fizyków zaczęło rozważać możliwość, że to pierwotne czarne dziury są źródłem dodatkowej siły grawitacji w galaktykach. Teoria ta została jednak właśnie obalona przez Polaków, a pomogły w tym okrycia samego Alberta Einsteina. Co to jest mikrosoczewkowanie grawitacyjne? – Istnieje zjawisko przewidziane jeszcze przez Alberta Einsteina i jego teorię względności, które mówi nam, w jaki sposób można wykryć ciemne nieświecące obiekty. To jest tak zwane zjawisko mikrosoczewkowania grawitacyjnego – opowiada dr Mróz. Idea soczewkowania grawitacyjnego polega na tym, że promienie światła mogą być ugięte w pobliżu masywnych obiektów takich jak gwiazdy czy czarne dziury. Jeżeli zdarzy się, że pomiędzy nami na Ziemi a odległym źródłem światła pojawi się trzeci obiekt, tak zwana soczewka, to jej grawitacja zadziała na promienie świetlne dochodzące ze źródła. Zostaną one wzmocnione i skupione. Można to wykryć, prowadząc obserwacje astronomiczne. Badania, które obaliły ważną hipotezę – Jeżeli prawdziwa byłaby hipoteza, że ciemna materia składa się z czarnych dziur, to tych czarnych dziur musiałoby być bardzo dużo w Drodze Mlecznej – opowiada dr Mróz. – A więc musielibyśmy obserwować bardzo dużo zjawisk mikrosoczewkowania grawitacyjnego spowodowanych przez te obiekty. To była zasadnicza idea naszej pracy, którą opublikowaliśmy kilka miesięcy temu. Polacy obserwowali dwie galaktyki, Wielki i Mały Obłok Magellan. Są one widoczne tylko z półkuli południowej. – Obserwowaliśmy ponad 80 milionów gwiazd znajdujących się w tych dwóch galaktykach przez ponad 20 lat. Sprawdziliśmy, czy obserwujemy zjawiska tymczasowego pojaśnienia wywołane obecnością potencjalnych czarnych dziur w ciemnej materii – mówi naukowiec. Co wykazały badania Polaków? – Gdyby cała ciemna materia składała się z czarnych dziur o masach 10-100 mas Słońca, spodziewalibyśmy się kilkaset zjawisk mikrosoczewkowania. Obserwacje wskazały jednak, że tych zjawisk jest znacznie mniej. Wykryliśmy tylko 13 zjawisk, dokładnie tyle, ile spodziewamy się od gwiazd w galaktyce naszej i sąsiednich – mówi dr Mróz. A to wskazuje, że ciemna materia nie może składać się z czarnych dziur o masach mniej więcej od masy Księżyca do kilku tysięcy mas Słońca. Całą rozmowę można wysłuchać w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Podcast National Geographic: Kto żył na ziemiach Polski przed tysiącem lat?
Co wiemy o ludach zamieszkujących Polskę przed powstaniem państwa Piastów? Historia pierwszego tysiąclecia naszej ziemi kryje wiele tajemnic. W podcaście National Geographic wraz z dr. Michałem Morysem-Twardowskim przyglądamy się dawnym plemionom i ich wpływowi na przyszłość regionu.
W tym artykule: Skąd pochodzą Słowianie? Barbarica, czyli Polska w pierwszych wiekach naszej ery Nie tylko Słowianie, ale też Germanie Archeolodzy często zaprzątają sobie głowę pytaniem, o początki określonej kultury lub genezę danego ludu. To temat trudny, bo wymaga interdyscyplinarnych badań. Czy możliwe jest na przykład wskazanie kolebki Słowian? Skąd pochodzą Słowianie? Co działo się na obecnych terenach Polski w pierwszym tysiącleciu, ale jeszcze przed nastaniem państwa Mieszka I w drugiej połowie X wieku? Czy obszar ten aż do pojawienia się Słowian, mniej więcej w połowie pierwszego tysiąclecia, był zupełnie pusty i nikt tutaj nie mieszkał? A może wręcz przeciwnie – teren ten zasiedlała mozaika ludów? Ten temat jest słabo znany w powszechnej świadomości, ale archeolodzy prowadzą liczne badania dotyczące tego, co działo się w pierwszych wiekach naszej ery miedzy Wisłą a Odrą. Również historycy wiedzą o tym epizodzie w dziejach obecnych ziem polskich coraz więcej. Barbarica, czyli Polska w pierwszych wiekach naszej ery Informacje historyczne na temat pierwszych Słowian i innych ludów na naszych ziemiach zebrał dr Michael Morys-Twarowski w książce pt. „Barbarica. Tysiąc lat zapomnianej historii ziem polskich”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont. Kluczowymi informacjami na temat swoich ustaleń dzieli się w naszym podcaście. Morys-Twarowski jest doktorem historii, prawnikiem i amerykanistą. Ukończył Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Napisał kilka popularnonaukowych książek, m.in. „Polskie imperium” i „Dzieje księstwa cieszyńskiego” oraz ponad 100 artykułów popularnonaukowych. Nasz gość zastrzega, że zajmuje się w najnowszej książce historią Polski w znaczeniu geograficznym i w granicach, jakie nasz kraj zajmuje od 1945 roku. – To nie jest tak, że historia Polski zaczyna się w I czy w II wieku – zastrzega dr Morys-Twarowski. W co wierzyli dawni Słowianie? Poznaj ich najstarsze wierzenia i kulty Dawni Słowianie byli ściśle związani z przyrodą i drzewami. Wierzyli w istnienie ducha lasu. Ich świat zasiedlały też rusałki i tacy bogowie, jak Światowid czy Perun, ale też groźna i o... Nie tylko Słowianie, ale też Germanie W szkołach dowiadujemy się o tym, co działo się na tych terenach mniej więcej od połowy X wieku: chrztu Polski i rządów Mieszka I. – Gdzieś mniej więcej od 20 roku n.e. można na podstawie źródeł historycznych, oczywiście nie tak jak o kolejnym tysiącleciu, ułożyć z tego opowieść historyczną. Nie jesteśmy zdani tylko na to, co wykopią archeolodzy – uważa gość podcastu. W jego ocenie w IX wieku źródła zaczynają dostarczać więcej informacji o ludności zamieszkującej tereny dzisiejszej Polski. Morys-Twarowski opowiada o wielu różnych ludach, plemionach, które zamieszkiwały w pierwszych wiekach naszej ery ziemie polskie, ich historii i o ich językach. Dowiadujemy się o nich dzięki rzymskim historykom. Co wiemy o Lugiach i Gotach? Co ci Germanie robili na polskich ziemiach? I dlaczego mieliśmy wówczas na swoich terytoriach... jaskiniowców? I kiedy i skąd pojawili się Słowianie? Nasz gość opowiada też o postaciach na wpół legendarnych, takich jak Krak czy Wanda. O tym wszystkim mówi nasz gość w podcaście National Geographic Polska. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Przeniósł się z Lipska na Podkarpacie. Opowiada, czego Polakom zazdroszczą Niemcy
Nigdy nie planował mieszkać w Polsce. Tak ułożyło się jego życie. Vincent Helbig w rozmowie z Łukaszem Załuskim opowiada o życiu codziennym na Podkarpaciu i o tym czego Polakom zazdroszczą Niemcy oraz mierzy się z najtrudniejszymi polskimi słowami.
Spis treści: Vincent Helbig w podcaście National Geographic Polska Najtrudniejsze polskie słowa „Jestem Niemcem i powiem Wam, jak Polacy zmienili moje życie. Postanowiłem uczyć się polskiego, aby Polaków lepiej poznać, obalać stereotypy i budować lepsze relacje między naszymi narodami. Dziś płynnie mówię po polsku, a Polska zmieniła może życie”. Tymi słowami Vincent Helbig wita obserwujących na prowadzonym przez siebie kanale „Wasz Niemiec” na Instagramie. Zebrał już tam ponad 60 tys. fanów i trudno się dziwić – niewielu Niemców w naszym kraju tak głośno mówi o tym, że więcej nas łączy niż dzieli. Vincent Helbig w podcaście National Geographic Polska – Wszystko zaczęło się od moich dziadków, którzy pochodzili z Dolnego Śląska. Przed wojną te ziemie były częścią państwa niemieckiego. Kiedy skończyła się wojna moi dziadkowie byli jeszcze dziećmi, ale świetnie pamiętali swoje rodzinne domy. Ja po maturze zdecydowałem się pojechać do Polski i odnaleźć rodzinny dom moich przodków. Przy okazji poznałem Polaków, a ja byłem bardzo pozytywnie zaskoczony ich gościnnością i serdecznością. Było czuć, że chcieli mi pomóc. Co było dla mnie szczególnie ważne, nie czułem żadnych uprzedzeń w stosunku do mnie i do Niemiec w ogóle – opowiada nam o pierwszym spotkaniu z Polską autor kanału „Wasz Niemiec”. Kiedy postanowił uczyć się polskiego, od razu zanurzył się w języku. – Język polski mnie otaczał, słuchałem muzyki, czytałem, uczyłem się przynajmniej godzinę dziennie. W końcu zapisałem się na intensywny kurs w Krakowie. Najtrudniejsze były dla mnie czasowniki. Szybko się zorientowałem, że języka polskiego nie da się nauczyć bez gramatyki”. Najtrudniejsze polskie słowa Zdaniem Vincenta najtrudniejszym polskim słowem jest „cześć”. Z tego powodu chętniej sięga po inne sposoby powitania po polsku, jak „siema”. Zgodnie z zapisami XVI-wiecznego wydania „Rocznika Krasińskich” w czasach Władysława Łokietka testem na polskość mieszkańców Krakowa było wyraźne wymówienie 4 polskich słów: „soczewica, koło, miele, młyn”. W rozmowie z Łukaszem Załuskim Vincent świetnie zdał test wymowy tych słów. Aby dowiedzieć się więcej o niemieckich stereotypach na temat Polski oraz czego dzisiejsi Niemcy mogą nam zazdrościć posłuchajcie nowego odcinka podkastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Lodowa odyseja, czyli niezwykła historia statku Endurance – nowy odcinek podcastu
Ponad 100 lat temu odbyła się jedna z najbardziej niezwykłych wypraw na Antarktydę. Okręt Ernesta Shackletona zmiażdżył lód. Ale cudem wszyscy członkowie ekspedycji ocaleli. A statek zachował się na dnie Morza Weddella w świetnym stanie. O losach tej ekspedycji opowiada polarnik Mikołaj Golachowski.
Spis treści: Endurance, statek, który nie wytrwał Shackleton – lider doskonały Warunki na wyprawie Endurance Drugie życie Endurance Sir Ernest Henry Shackleton był brytyjskim podróżnikiem i odkrywcą. Urodził się 15 lutego 1874 roku w irlandzkiej wiosce Ballitore. W 1914 roku dowodził wyprawą transantarktyczną na statku Endurance. O losach tej wyprawy rozmawia w najnowszym podcaście National Geographic Polska z Iwoną El-Tanbouli-Jabłońską Mikołaj Golachowski – ekolog, polarnik i były kierownik Polskiej Stacji Antarktycznej im. H. Arctowskiego. Endurance, statek, który nie wytrwał Endurance znaczy po angielsku „wytrwałość”. Czterdziestoczterometrowy statek Shackletona nosił taką nazwę, ale mimo to nie sprostał zadaniu, choć był jednostką specjalnie zaprojektowaną i wybudowaną do podróży okołobiegunowych. Jak mówi Golachowski, statek był wzmocniony metalem i wykonany z najtwardszego drewna. Jednak – w jego ocenie – filozofia jego konstrukcji była chybiona. Wówczas powstawały już jednostki, które nie „walczyły” z lodem, ale się do niego dostosowywały. Lód je wypychał niczym wędkarski spławik. Shackleton – lider doskonały Wszyscy są zgodni, że Shackleton był świetnym szefem ekspedycji polarnych i miał zdolności organizacyjne. Ludzie mieli do niego zaufanie i łatwo ich sobie zjednywał. – Mimo ogromnych trudności i naprawdę niezwykłych wydarzeń, które się spiętrzyły przeciwko nim, przywiózł wszystkich do domu – opowiada Golachowski. I dodaje, że ten brytyjski polarnik miał pod górkę przy organizacji wypraw, bo nie był marynarzem marynarki wojennej. Warunki na wyprawie Endurance Statek miał 44 metry. Było na nim 28 osób i kilkadziesiąt psów. Gdy uczestnicy wyprawy musieli opuścić statek, przenieśli się do trzech niewielkich łodzi. Zaczęła się walka o życie. Jakie były warunki? – Ciężko wyobrazić sobie gorsze – zauważa Golachowski. Wiał zimny wiatr, morale było niskie. Szef ekspedycji, nazywany przez załogantów „bossem”, stanął na wysokości zadania. Towarzyszyło mu motto rodziny: zwyciężymy wytrwałością. Jak opowiada Golachowski, członkowie feralnej ekspedycji żywili się surowymi fokami i pingwinami. Była to dieta oparta o tłuszcz. Udało się im uniknąć zachorowania na szkorbut. W pewnym momencie członkowie ekspedycji musieli się rozdzielić. Jak dalej potoczyła się wyprawa i w jaki sposób Shackleton uratował wszystkich? Tego dowiecie się z naszego podcastu. Drugie życie Endurance W 2022 roku zakończono jedną z najgłośniejszych ekspedycji archeologicznych świata. Wówczas udało się odnaleźć wrak Endurance. Był to wielki sukces archeologii podwodnej. Wrak spoczywa na głębokości ponad 3 tys. m. Ekspedycja archeologiczna była ekstremalnie trudna i nie obyło się bez awarii sprzętu. Mimo to udało się wykonać precyzyjną dokumentację statku – aż 25 tys. zdjęć wysokiej rozdzielczości. Na ich podstawie powstał trójwymiarowy model okrętu. Wrak zachował się w bardzo dobry stanie i, co ciekawe, nadal jest na nim życie. O losach ekspedycji Shackletona i wyprawie archeologów podwodnych przeczytacie obszerny reportaż w najnowszym, styczniowym wydaniu National Geographic Polska (nr 304). Można go zakupić w salonach prasowych albo za pośrednictwem sklepu kultowy.pl. Całą rozmowę z Mikołajem Golachowskim można obejrzeć i wysłuchać w playerze na górze strony. Wszystkie odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na YouTube i na Spotify.
Czy drzewa potrafią podróżować? Podcast National Geographic Polska
Czy drzewa mogą podróżować, opiekować się potomstwem i komunikować ze sobą? Tak. Co jeszcze potrafią i dlaczego ich obecność jest tak ważna dla naszego zdrowia? W najnowszym podcaście National Geographic rozmawiamy z dr hab. Edytą Rosłon-Szereńską, arborystką z SGGW w Warszawie oraz z psychoterapeutką traum Marleną Ewą Kazoń.
Spis treści: Co nam daje kontakt z drzewami? Co jeszcze potrafią drzewa? Były na Ziemi znacznie wcześniej niż ludzie, bo pojawiły ponad 380 mln lat temu. W dawnych wierzeniach utożsamiano je z emocjami, płodnością czy śmiercią. Drzewa. Najstarszy okaz w Polsce – cis „Henryk” w Henrykowie Lubańskim na Dolnym Śląsku – ma na karku ok. 1400 lat, a na świecie żyją znacznie starsze drzewa, których wiek szacuje się na 5 tys. lat. To sosny długowieczne z Gór Białych w USA. Jeśli chodzi o wysokość, niektóre gatunki osiągają imponujące wyniki, np. sekwoje wieczniezielone z Kalifornii mierzą nawet 115 m wysokości. Co nam daje kontakt z drzewami? Najnowsze badania udowodniły, że drzewa nie tylko zmniejszają objawy ADHD u dzieci. Chorzy, którzy za oknem widzą zieleń, szybciej wracają do zdrowia. Drzewa obniżają nam ciśnienie tętnicze, łagodzą depresję i zaburzenia psychiczne. Przytulanie się do drzew odstresowuje i dodaje witalności. Wiedzą o tym choćby koale, które nieustannie tulą się do drzew, choć z nieco innych powodów. – Ponadto uspokajają nas, mamy kontakt z majestatem natury, z czymś, co jest stałe i budzi poczucie bezpieczeństwa – tłumaczy psychoterapeutka Marlena Ewa Kazoń. I dodaje: – Wielu moich pacjentów właśnie w lesie najlepiej odpoczywa. Świetnym miejscem jest też park, byle się wyciszyć, posłuchać drzew, można się też do nich przytulić. Co jeszcze potrafią drzewa? – Potrafią się ze sobą komunikować – opowiada dr hab. Edyta Rosłon-Szereńska – I mają na to trzy sposoby: środowisko glebowe, czyli strzępki grzybni – to zjawisko nazywa się mykoryzą. Grzyby przekazują i drzewom, i innym roślinom informacje o zasobności siedliska. Drugim sposobem komunikacji są związki chemiczne, jakie drzewa wydzielają, np. olejki eteryczne. W ten sposób ostrzegają się nawzajem, np. że zbliżają się mszyce. A trzecim sposobem są impulsy elektryczne. Ostatnie badania naukowców z SSG dowodzą, że takie impulsy powstają w chloroplastach, czyli organach, które odpowiadają za fotosyntezę. Ponadto dzięki grzybni drzewa potrafią się też opiekować potomstwem. Drzewo-matka wytwarza nasiona, które następnie kiełkują i tworzy się siewka, czyli nowe drzewo. Jego rodzicielka, zasłaniając takiemu „niemowlakowi” słońce, właśnie przez grzybnię dostarcza mu więcej cukru i substancji odżywczych niż innej siewce, która nie jest jej dzieckiem. Po więcej ciekawostek o drzewach odsyłamy do najnowszego podcastu National Geographic Polska. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Czy media społecznościowe da się naprawić?
Niszczą demokrację, rujnują zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży, szerzą nieprawdziwe informacje. Media społecznościowe znajdują się dzisiaj w stanie oskarżenia. Na ile słuszne? Czy popularne platformy do komunikacji faktycznie dewastują nam życie publiczne? W najnowszych odcinku Big Ideas rozmawiamy o tym z Katarzyną Szymielewicz, prezeską Fundacji Panoptykon, oraz dr. Dominikiem Batorskim, socjologiem nowych mediów z Uniwersytetu Warszawskiego.
Spis treści: Czym są dzisiaj media społecznościowe? Czy media społecznościowe da się naprawić? O czym rozmawiamy w cyklu Big Ideas? Dwadzieścia lat – tyle ma już Facebook, jedna z globalnych platform społecznościowych. W 2004 r., gdy Facebook miał premierę, był reklamowany jako narzędzie, które pozwalała odtworzyć rzeczywistą sieć kontaktów w przestrzeni cyfrowej. Odniósł gigantyczny sukces i dziś ma użytkowników na całym świecie. Użytkowników, którzy korzystają z platformy nie tylko do komunikacji. Szukają również na niej rozrywki, uczestniczą za jej pośrednictwem w kulturze czy prowadzą biznes. Przez ostatnie dwie dekady media społecznościowe zrobiły się w naszym życiu niemal wszechobecne. I stanowi to coraz mniejszy powód do radości, a coraz większy – do niepokoju. Dlaczego? Czym są dzisiaj media społecznościowe? – Kilkanaście lat temu to blogi były główną przestrzenią, gdzie ludzie tworzyli treści i dzielili się treściami. Natomiast nie zapewniały one widoczności. Ludzie musieli chcieć zajrzeć na blog, by zobaczyć, czy pojawiło się na nim coś nowego – opowiada dr Dominik Batorski. – Tym, co dawał Facebook, była możliwość bezpośredniej komunikacji z publicznością. Potem pojawiały się kolejne elementy: guzik „lubię to” czy możliwość łatwego udostępniania treści z internetu. Media społecznościowe ewoluowały więc, jednak pewne niebezpieczne elementy były w nich obecne już od początku. – Pierwotne obietnica [jaką składały media społecznościowe – przyp.red.] była obietnicą fałszywą. Byliśmy wabieni społecznością, przynależnością, darmową usługą, która jest spersonizowana pod nas – mówi Katarzyna Szymielewicz. – Tymczasem od samego początku te usługi były projektowane jak kasyno, które zawsze wygrywa. I w którym jesteśmy poddawani eksperymentowi psychologicznemu, obliczonemu na produkcję dopaminy w naszym mózgu. Czy media społecznościowe da się naprawić? Skutki? Media społecznościowe oskarża się dzisiaj o niszczenie debaty publicznej, rozsiewanie fake-newsów i podważanie wiary w demokrację. Ale nie tylko. Jonathan Haidt w swojej najnowszej książce „The Anxious Generation” stawia tezę, że za współczesny kryzys zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży odpowiadają m.in. właśnie media społecznościowe i smartfony. Szczególnie dotyczy to dziewczynek w okresie dojrzewania. – Ten moment życia, moment budowania swojej tożsamości, jest dla nastolatek bardzo delikatny. To, że ta nastolatka jest dziś na Instagramie i obserwuje „cały świat” influencerek, które są więcej niż idealne, ogromne szkodzi jej rozwojowi i zdrowiu psychicznemu – mówi Katarzyna Szymielewicz. – A ja myślę, że spora część tych tez jest wyolbrzymiona – uważa z kolei dr Batorski. – Badania naukowe często pokazują współwystępowanie problemów psychicznych z nadużywaniem mediów społecznościowych. Tylko pytanie brzmi: jaki jest faktyczny kierunek tego związku? – zastanawia się ekspert. – Może osoby, które już mają pewne problemy, z ich powody częściej sięgają po media społecznościowe? O czym rozmawiamy w cyklu Big Ideas? Jak naprawić social media? Kto miałby to zrobić i kiedy użytkownicy mogą liczyć na realną ochronę i podmiotowość w mediach społecznościowych? Zapraszamy do wysłuchania całej debaty. Big Ideas to cykl wideo przygotowywany przez redakcję „National Geographic Polska” i national-geographic.pl. W kolejnych odcinkach szukamy odpowiedzi na pytania dotyczące wielkich koncepcji, które zmieniają naszą cywilizację. Jaka przyszłość czeka języki na Ziemi? Jak będą wyglądały miasta przyszłości? Czy centra nauki zabiją klasyczne muzea? To tylko część tematów poruszanych w rozmowach z ekspertami, które można obejrzeć na naszym kanale Poza Horyzontem na You Tube. Źródło: National Geographic Polska
Sylwester w Tajlandii? Dlaczego nie! Rozmawiamy z Darią Ładochą
Czy zimą warto lecieć do Tajlandii? Jak obchodzi się tam święta? Dokąd najlepiej polecieć na Sylwestra w Tajlandii? I jak wygląda tam pora deszczowa? W najnowszym podcaście National Geographic rozmawiamy z Darią Ładochą, dziennikarką kulinarną, autorką książek i trenerką kuchni tajskiej.
Spis treści: Pora deszczowa, czyli sto odcieni zieleni Jak wyglądają święta w Tajlandii? Dokąd najlepiej polecieć na Sylwestra w Tajlandii? Za co Daria Ładocha tak pokochała Tajlandię? Tajlandia to państwo w południowo-wschodniej Azji, położone na Półwyspie Indochińskim. Co roku ten kraj odwiedza blisko 30 mln turystów. – Najwięcej jest ich, kiedy w Europie panuje smutna jesień bądź zima, czyli od listopada do lutego. Ale pamiętajmy, że wtedy ceny są najwyższe, a do ważnych zabytków będziemy musieli stać w kolejce – zaznacza Daria Ładocha, bohaterka najnowszego podcastu National Geographic. I dodaje: – Najtaniej jest oczywiście podczas pory deszczowej, czyli podczas polskiego lata. Boimy się jednak owadów i opadów, dlatego nie wybieramy się wtedy do Tajlandii. Jedną z ciekawostek dotyczących Tajlandii jest fakt, że to właśnie w tym kraju wynaleziono znaną i uwielbianą przez turystów zupę tom yum. Pora deszczowa, czyli sto odcieni zieleni Jak zatem wygląda pora mokra w Tajlandii? Czy rzeczywiście możemy spodziewać się ścian deszczu? Ładocha kręci głową: – Pada co jakiś czas i wcale nie codziennie. Ale ten deszcz ciepły, tropikalny i wspaniały! Widać wtedy dookoła sto odcieni zieleni. Jest pięknie. A ceny w restauracjach i hotelach są znacznie niższe niż podczas high season. Mamy też większy wybór miejsc i w restauracjach, i hotelach, i w salonach masażu, bo te nie są zajęte. Jak wyglądają święta w Tajlandii? Autorka bloga mamalyga.org opowiada, że na święta do Tajlandii zjeżdża cały świat, który ma być zadowolony i najedzony. – Przylatują całe rodziny, by rozdawać sobie prezenty, by zobaczyć świętego Mikołaja. I mimo tego, że religią wiodącą w Tajlandii jest buddyzm, to nagle widzimy dookoła choinki oraz pana z brodą i czerwoną czapką. W tym okresie w hotelach serwowane są dania od typowo tajskich, czyli od pad thai, po pizzę – śmieje się prezenterka. Dokąd najlepiej polecieć na Sylwestra w Tajlandii? Na bardziej wyciszoną zabawę Ładocha poleca Chiang Mai w północnej Tajlandii, nad rzeką Ping. To drugie co do wielkości miasto w Tajlandii. – Jeśli chcemy się zabawiać, to polećmy na największą wyspę kraju, czyli Phuket na Morzu Andamańskim przy zachodnim wybrzeżu Półwyspu Malajskiego. A jeśli chcemy poczuć się jak w azjatyckim Nowym Jorku, to oczywiście idealny będzie Bangkok. To tylko jeden z powodów, dla których warto odwiedzić Bangkok. Ale jeśli wybieramy beztroskie lenistwo na rajskiej małej plaży, to udajmy się na wyspę Ko Lanta lub Ko Tao – będącą częścią Archipelagu Chumphon na zachodnim brzegu Zatoki Tajlandzkiej. Tu są dobre warunki dla surferów, panuje też luźna atmosfera. Za co Daria Ładocha tak pokochała Tajlandię? Autorka książek kulinarnych, m.in. „Thaibook” z 107 prostymi tajskimi przepisami opowiada: – Całe dzieciństwo siedziałam na kuchennym blacie i z babcią lepiłyśmy pierogi, smażyłyśmy naleśniki i kotlety oraz paliłyśmy kapustę do gołąbków. Mój pierwszy wyjazd do Tajlandii w 2003 r. miał być czystą turystyczną wyprawą. A poleciła mi ten kraj pani dermatolog, która chciała odwrócić moją uwagę podczas wykonywania bolesnego zabiegu. Pamiętam, jak podczas tej wyprawy zjadłam na ulicy zielone curry z bakłażanem i dostałam jak obuchem w głowę od smaków, które poczułam w tej potrawie. Przepadłam i ta miłość trwa do dziś. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Jak się świętuje Boże Narodzenie w Argentynie – rozmawiamy z Martinem Gimenez Castro
Jakie sekrety kryje Argentyna, najbardziej europejski kraj Ameryki Południowej? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska o swoim kraju opowiada Martin Gimenez Castro, szef kuchni i właściciel warszawskich restauracji rekomendowanych przez przewodnik Michelin.
Spis treści: Najbardziej europejski kraj Ameryki Południowej Kim jest Martin Gimenez Castro? Gościem nowego odcinka podcastu National Geographic Polska jest Martin Gimenez Castro. Martin to szef kuchni, twórca i właściciel popularnych autorskich restauracji Ceviche i Tuna w Warszawie, rekomendowanych przez przewodnik Michelin. Pochodzi z Argentyny, z regionu Mendoza. Pasję do gotowania zawdzięcza rodzicom. Od 17 lat mieszka w Polsce. Najbardziej europejski kraj Ameryki Południowej Czy rzeczywiście wszyscy Argentyńczycy potrafią tańczyć tango? Dlaczego Argentyna jest uznawana za najbardziej europejski kraj w Europie? Jak się obchodzi święta Bożego Narodzenia na południowej półkuli, kiedy w grudniu jest pełnia lata? W rozmowie z Łukaszem Załuskim z redakcji National Geographic Polska Martin Jimenez Castro mierzy się z popularnymi opiniami na temat swojego rodzinnego kraju. Argentyna, kraina doskonałej wołowiny, kryje wiele fascynujących faktów. To tutaj znajduje się Aconcagua, najwyższy szczyt obu Ameryk (6961 m n.p.m.), oraz jedno z najbardziej wysuniętych na południe miast świata – Ushuaia. W Buenos Aires działa największy na świecie teatr operowy pod względem akustyki – Teatro Colón. Argentyńczycy spożywają więcej yerba mate na mieszkańca niż jakikolwiek inny naród, a Lionel Messi to tylko jeden z długiej listy piłkarskich bohaterów kraju. Ciekawostki o Argentynie nie mogą pominąć też faktu, że w prowincji Santa Cruz znajduje się największe na świecie skupisko dinozaurów, a w Patagonii odkryto skamieniałości argentynozaura, największego znanego dinozaura. Kim jest Martin Gimenez Castro? Martin Jimenez Castro prowadzi dwie restauracje w Warszawie. Jest też ambasadorem MSC – światowej organizacji na rzecz zrównoważonego rybołówstwa. Dał się poznać jako ekspert w dziedzinie ryb i owoców morza, kulinarny mentor i trener szefów kuchni. W 2013 roku zdobył tytuł pierwszego polskiego Top Chefa. Można go było zobaczyć również w innych popularnych programach telewizyjnych: „Zamiana szefów”, „Zawód szef kuchni” czy „Hells Kitchen”. Dziś występuje jako ekspert kulinarny w telewizji śniadaniowej „Halo tu Polsat”. Kulinarne szlify zdobywał w Wyższej Szkole Gastronomiczno-Hotelarskiej w Escuela Internacional Islas Malvinas w Mendozie. W kolejnych latach, u boku włoskich kucharzy w renomowanej restauracji Sale&Pepe na Florydzie, przeszedł wszystkie szczeble szkolenia zawodowego. Stworzył i prowadził autorską restaurację Salto w hotelu Rialto w Warszawie, która również po paru miesiącach trafiła do przewodnika Michelin. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Co naprawdę wiemy o Jezusie? – dowiecie się z naszego podcastu
Zdaniem chrześcijan – był Bogiem, dla wyznawców islamu – bardzo ważnym prorokiem. Inni uważają go po prostu za inteligentnego człowieka. Chociaż zdaniem niektórych w ogóle nie istniał. Z naszego podcastu dowiecie, kim był Jezus i co o nim tak naprawdę wiemy.
Spis treści: Czy da się dyskutować o Jezusie? Czy Jezus był postacią historyczną? Ślady po obecności Jezusa. Czy coś zachowało się do naszych czasów? Gościem naszego podcastu jest tym razem historyk prof. Robert Wiśniewski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Nasz ekspert zajmuje się dziejami późnego antyku i wczesnego średniowiecza, a zwłaszcza przemianami religijnymi i społecznymi tego okresu. Interesuje go również kult świętych, wróżbiarstwo, monastycyzm, kształtowanie się kleru chrześcijańskiego, a także bazy danych i ich rola w warsztacie historyka. Niedawno nakładem wydawnictwa RN ukazała się jego popularnonaukowa książka pt. „Chrześcijanie pierwszych wieków. Tom I: Wierni, biskupi, eremici”. Czy da się dyskutować o Jezusie? Jezus nie jest typową postacią historyczną. To przecież kluczowa osoba dla milionów chrześcijan. Czy da dyskutować na jego temat obiektywnie, tak jak o Mieszku I czy Marii Skłodowskiej-Curie? – Ona [dyskusja – przyp. red] jest z całą pewnością trochę trudniejsza. Dlatego że wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z jakiegoś rodzaju ładunkiem emocjonalnym, i to dotyczy nie tylko historii religii, to musimy być bardzo świadomi tego, że mamy różnego rodzaju nastawienie. Albo sympatyzujemy, albo wręcz przeciwnie – zauważa historyk. – Tam, gdzie dotykamy tego, w co ludzie głęboko wierzą i wierzą w ten sposób, że kształtują w jakiś sposób życie pod tym kątem, tam dyskusja jest trudniejsza dla wszystkich – przyznał. Czy Jezus był postacią historyczną? Czy Jezus naprawdę istniał czy też był postacią, która można porównać do bohaterów różnych mitologii? – Co do [jego – przyp. red.] istnienia nie ma żadnych wątpliwości – powiedział prof. Wiśniewski. Według eksperta osoba Jezusa jest udokumentowana na poziomie niektórych cesarzy rzymskich. – Jest wielu cesarzy, o których wiemy o wiele mniej, niż na temat tej postaci – dodał. Przyznał, że większość źródeł na temat Jezusa pochodzi ze środowiska chrześcijańskiego i nie są one z czasów Jezusa, ale z kolejnych pokoleń. Ślady po obecności Jezusa. Czy coś zachowało się do naszych czasów? Z naszym gościem rozmawiamy też o tym, czy do dziś przetrwały jakieś przedmioty związane z życiem lub cierpieniem Jezusa. Na przykład biskup Jerozolimy Makary w IV wieku miał zarządzić na Golgocie (wzgórzu nieopodal Jerozolimy, na którym wieszano skazańców na krzyżach) coś, co można określić jako wykopaliska i odkryć trzy krzyże. Na jednym z nich umrzeć miał Jezus. Czy po tym artefakcie lub po innych związanych z tą postacią coś przetrwało do dziś? – Pokusa, żeby takie pozostałości odnaleźć nie tylko jest, ale i była ogromna, zaczynając od późnego antyku. Ona po części wynikała z chęci przekonania się, że ta postać istniała – opisał prof. Wiśniewski. Miejsca związane z losami Jezusa przed jego śmiercią zidentyfikowano w IV wieku. – Nie ma żadnych śladów, żeby była jakakolwiek pamięć o tych miejscach miedzy wiekiem I a wiekiem IV. Raczej nie możemy mówić o odnalezieniu tych miejsc, ale o ich ustanowieniu i przypisaniu im tego znaczenia, które będą miały dalej – podkreślił historyk. Prof. Wiśniewski odnosi się też do relikwii krzyża. Czy faktycznie pozyskano je z narzędzia męki Jezusa? Czy wiemy, jak Jezus wyglądał? A czy jest szansa na to, że archeolodzy odkryją w piaskach bliskowschodnich pustyń pisma zapisane ręką samego Jezusa? Które z odkryć archeologicznych w ostatnich latach rzuciły nowe światło na postać Jezusa? Tego dowiecie się z naszego podcastu. Na naszej stronie możecie też zapoznać się z fragmentem książki prof. Wiśniewskiego dotyczącym tego, czy chrześcijaństwo było początkowo religią zdominowaną przez kobiety. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska
Pieniądze – narzędzie czy narkotyk? Co mówi nauka o naszych skomplikowanych relacjach z finansami
Książka „Pieniądze albo życie” to dziesięć rozmów, które Katarzyna Sroczyńska przeprowadziła z prof. Agatą Gąsiorowską, psycholożką społeczną, profesorką Uniwersytetu SWPS we Wrocławiu, badaczką psychologii pieniędzy. Jak traktujemy pieniądze? Dlaczego jednocześnie nas fascynują i są tabu? O tym wszystkim Katarzyna Sroczyńska opowiada w naszym podcaście.
Spis treści: Pieniądze czyli tabu Paradoksy związane z pieniędzmi Kto jest szczęśliwszy finansowo: emerytka czy menedżer? Jakie dziedziny nauki zajmują się pieniędzmi? Odpowiadając na to pytanie, w pierwszej kolejności wymienilibyśmy ekonomię czy matematykę. Jednak relacje człowieka z finansami bada również psychologia, a dokładniej psychologia ekonomiczna. – Na początku faktycznie pieniędzmi zajmowała się ekonomia i ekonomiści przyglądali się ludzkim zachowaniom związanym z pieniędzmi – mówi Katarzyna Sroczyńska. – Jednak psychologowie nie zawsze zgadzali się z wnioskami ekonomistów, a dokładniej z ich opisem człowieka jako jednostki czysto racjonalnej i działającej wyłącznie dla własnego zysku. Gdyby tak było, nie istniałaby działalność charytatywna. Dlatego także psychologowie zajęli się opisem wzajemnych relacji ludzi i pieniędzy. Pieniądze czyli tabu Pieniądze związane są z ogromnymi emocjami, do których często nie chcemy lub też nie potrafimy się przyznać. Tak samo jest z samymi pieniędzmi – w naszej kulturze rozmowa o nich stanowi tabu. Często w firmach istnieją zakazy ujawniania informacji o swoich zarobkach. Jednak nawet gdy takich zakazów nie ma, nie robimy tego. Dlaczego nie rozmawiamy o pieniądzach nawet wtedy, gdy szkodzimy samym sobie? – Mam doświadczenie pracy w zespołach, w których pieniądze dzielono niesprawiedliwie, a niektóre osoby z różnych powodów były pomijane przy awansach i podwyżkach. Jeśli w grupie o pieniądzach się nie rozmawia, łatwiej nią manipulować – opowiada Sroczyńska. Tymczasem są kraje, gdzie jest zupełnie inaczej. – W Skandynawii możesz sprawdzić na przykład w zeznaniach podatkowych zarobki innych. Spróbujmy sobie wyobrazić, że możemy sprawdzić w każdej chwili, ile zarabia dowolna osoba. Życie społeczne wówczas się zmienia – zauważa nasza rozmówczyni. Paradoksy związane z pieniędzmi Pieniądze mają podwójną naturę. Są i narzędziem, i narkotykiem. Co to oznacza? – Agata Gąsiorowska mówi, że pieniądze mają dwa wymiary: instrumentalny i symboliczny. Czasem mówi się też o sacrum i profanum – opowiada Katarzyna Sroczyńska. W wymiarze instrumentalnym pieniądze służą do dokonywania wymiany oraz do określania wartości przedmiotów czy też pracy. Psychologowie, badając ten wymiar, sprawdzają, na ile ludzie dobrze posługują się pieniędzmi: czy umieją planować i kontrolować wydatki, dostrzegać finansowe okazje itp. Jednak nawet w tej wydawałoby się prostej funkcji pieniądze mogą być niejednoznaczne, a ich znaczenie nieoczywiste. Z badań opisywanych w książce wynika, że 100 zł wcale nie jest dla nas równe 100 zł. Wszystko zależy na od tego, w jaki sposób je nabędziemy. Inaczej potraktujemy 100 zł, które znaleźliśmy na ulicy, a inaczej 100 zł, które zarobiliśmy biorąc dodatkowe zlecenie. W przypadku tych drugich 100 zł szansa, że je impulsywnie wydamy, jest znacznie mniejsza. Opisuje to zjawisko księgowania umysłowego. Pieniądze mają dla nas różne znaczenie w zależności od tego, na co je przeznaczymy. Bardzo ważne jest dla nas również, skąd pieniądze pochodzą. – Pieniądze zarobione i to zarobione w sposób uczciwy i z wysiłkiem traktujemy z o wiele większym szacunkiem. Łatwiej nam je oszczędzić – mówi Katarzyna Sroczyńska. Kto jest szczęśliwszy finansowo: emerytka czy menedżer? Jeden z paradoksów związanych z finansami dotyczy naszego finansowego dobrostanu. Jest on względny. W jednym z badań wykazano, że przeciętna emerytka statystycznie częściej jest zadowolona ze swoich finansów niż dobrze zarabiający manager średniego szczebla. Jak to możliwe? – Jest na to równanie. Nie chodzi tylko o to, jaki comiesięczny przelew wpływa na nasze konto. Czyli tylko wysokość dochodów – wyjaśnia Katarzyna Sroczyńska. – Nie można patrzeć tylko na nasze finansowe osiągnięcia, ale także na na aspiracje. Może się okazać, że jeśli nawet całkiem wysokie osiągnięcia podzielimy przez bardzo duże aspiracje, wynik będzie całkiem nieduży. Jeśli zaś nasza aspiracje będą raczej skromne, mamy szansę być bardziej zadowoleni w naszych finansów, nawet jeśli nasze osiągnięcia nie są specjalnie wielkie. Co zrobić by pieniądze przynosiły nam szczęście? Psychologowie ekonomiczni nie przepadają za tym pytaniem. Jednak książka „Pieniądze albo życie” podsuwa pewne tropy. Rzadko zdajemy sobie sprawę, jak dużo radości przynosi nam wydawanie pieniędzy na innych, nie na siebie. A także, że sporo zadowolenia może dawać nam nie tyle wydawanie, ile oszczędzanie. Całą rozmowę można wysłuchać w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska
Big Ideas: Czego nie wiecie o liście światowego dziedzictwa UNESCO
Czy w dobie światowych kryzysów oraz sztucznej inteligencji lista światowego dziedzictwa UNESCO jest w ogóle potrzebna? Co dziś znaczy i jaką rolę będzie odgrywała w przyszłości? O tym rozmawiamy w najnowszym podcaście NG Big Ideas z Amb. prof. Tomaszem Orłowskim, byłym sekretarzem generalnego Polskiego Komitetu ds. UNESCO.
Spis treści: Jak na przestrzeni wieków zmieniało się podejście do zabytków? UNESCO buduje pokój Polskie obiekty na liście UNESCO Co łączy Wersal, ateński Akropol, Ibizę, sieć XVII-wiecznych kanałów w Amsterdamie, lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym czy Stare Miasto w Warszawie? Wszystkie te miejsca i obiekty zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Lista została ustanowiona na mocy konwencji UNESCO w 1972 r. w Paryżu. Do dziś ratyfikowało ją i przyjęło 195 państw. UNESCO działa przy Organizacji Narodów Zjednoczonych. Państwem, które ma najwięcej zabytków wpisanych na listę UNESCO są Włochy (59 zabytków). Na drugim miejscu znalazły się Chiny, na trzecim Francja i Niemcy. – Lista daje państwom poczucie większego znaczenia, dumy, że jest się na niej reprezentowanym – tłumaczy Tomasz Orłowski, były ambasador we Włoszech i Francji, były sekretarz generalny Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Jak na przestrzeni wieków zmieniało się podejście do zabytków? Przed wiekami zabytki miały świadczyć o wielkości, prestiżu, o czymś, co pozostanie po nas. – Etruskowie, czyli największe i najwspanialsze plemię Italii sprzed czasów rzymskich, w ten sposób widzieli świat, że budynki, w których mieszkali i świątynie, tworzyli z materiałów nietrwałych, czyli gliny i drewna – opowiada Orłowski i dodaje: – Natomiast chcieli, żeby zostały po nich grobowce. Bo to grobowce miały służyć na wieczność. Bo zabytek to jest coś, co ma nas przeżyć, czyli de facto przedłużyć nasze życie. W kolejnych wiekach, dzięki dostępnym materiałom i dobrobytowi, zaczyna się budować obiekty, które mogą przetrwać kolejne pokolenia – gdyby nie konflikty zbrojne. Jednym z przykładów miast, które bardzo ucierpiało na skutek działań wojennych jest Warszawa. – W 1980 r. Stare Miasto w stolicy Polski zostało wpisane na listę UNESCO. I ten wpis kazał zastanowić się nad pojęciem autentyzmu. UNESCO doceniło bowiem odbudowę stolicy, społeczną mobilizację, przywiązanie Polaków do dziedzictwa, i umiejętność odtworzenia na podstawie rozmaitych źródeł, w tym obrazów chociażby Canaletta, Starego Miasta sprzed wojny – tłumaczy Orłowski.„ UNESCO buduje pokój Podstawowym celem Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Edukacji, Nauki i Kultury (UNESCO) jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię. – Po bestialstwach II wojny światowej istniała potrzeba stworzenia organizacji współpracy intelektualnej – opowiada ambasador Orłowski. – Wtedy sądzono, że taka współpraca będzie najlepszą ochroną przed kolejnymi konfliktami zbrojnymi. UNESCO zostało stworzone z myślą o budowie pokoju. Akt założycielski zaczyna się od zdania: Ponieważ wojny zaczynają się w głowach ludzi, to w głowach ludzi trzeba znaleźć obronę przed wojną”. Zatem UNESCO uczy technik budowy pokoju. Jedną z nich jest m.in. współpraca państw sąsiedzkich, chociażby w odniesieniu do własności dzielonej. Dobrym przykładem takiej współpracy jest Park Mużakowski, który rozpościera się po obu stronach rzeki Nysy Łużyckiej w Polsce i w Niemczech. – Wspólnie z naszym zachodnim sąsiadem wpisaliśmy park w 2004 roku na listę UNESCO – mówi amb. Orłowski. Polskie obiekty na liście UNESCO Obecnie w Polsce 17 miejsc jest wpisanych na listę. Są wśród nich m.in. Zamek Krzyżacki w Malborku, Stare Miasto w Krakowie, Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni czy Puszcza Białowieska. – By wpisać obiekt na listę, czasem latami zbiera się dokumentację. Dziś dokumenty potrafią liczyć nawet 600 stron – opowiada ambasador Tomasz Orłowski i dodaje: – W tej chwili buduje się nawet trasy wycieczek szlakiem obiektów z listy UNESCO. Co daje wpisanie na listę UNESCO? Jakie obiekty są najciekawsze? I co dalej z listą? O tym posłuchacie w podcaście. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.