National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-15T06:47:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Niewierne żony i niekończące się wojny. Czy „ludzka sprawa” obaliła polskiego króla?
items: Sieciech, romans i morderstwo następcy tronu. Mroczne kulisy upadku króla Bolesława Śmiałego
items: Czy święty Stanisław był zdrajcą? Prof. Bożena Czwojdrak o największej zagadce Piastów
items: Piwo, biesiady i turnieje. Tak wyglądało średniowiecze w Polsce
items: Średniowiecze nie było wcale „ciemne”! Prof. Bożena Czwojdrak obala mity o polskiej historii
items: Piwo zamiast wody i dzikie uczty? Tak wyglądało życie codzienne w polskim średniowieczu
items: Kobiety, intrygi i śmiertelne toasty. Co ukrywają średniowieczni kronikarze?
items: Testament, który podzielił Polskę. Początek 200 lat chaosu w Polsce
items: Sekret chrztu Polski. Kobieta, która zmieniła historię naszego kraju
items: Czy Piastowie byli „majordomusami”? Jak nowoczesna nauka zmienia naszą historię
items: Stolnik, Rataj i postne podstępy Dobrawy. Jak naprawdę wyglądało życie w Polsce 1000 lat temu?
items: Triumf czy polityczny hazard? Kulisy koronacji, która zmieniła wszystko
items: Wyklęty syn i kronikarz z zagranicy. Mroczne cienie złotego wieku Chrobrego
items: Koronacja, której mogło nie być? Tajemnice politycznego hazardu Bolesława Chrobrego
items: Dlaczego chrześcijaństwo wygrało? Sekret sukcesu Jezusa oczami eksperta
items: Czy „zemsta hipnotyczna” jest rozwiązaniem zagadki UFO w Emilcinie? Rozmowa National Geographic Polska
items: Polskie Roswell w Emilcinie? Relacja Jana Wolskiego wciąż rozpala wyobraźnię
items: Tajemnica w Emilcinie. Najsłynniejszy polski incydent UFO oczami eksperta
items: Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
items: Dlaczego Jagiellonowie wymarli tak szybko? Tajemnice królewskiego rodu
items: Przez ponad sto lat kształtowały wyobrażenie o polskich królach. Czy Matejko wymyślił wizerunki władców
items: Nie tylko Słowianie. Kto żył nad Wisłą przed nastaniem państwa Piastów?
items: Zagadki słowiańskich pochówków – co udało się wyczytać z ich szczątków? – nowy podcast
items: Kuchnia Słowian bez mitów. Małgorzata Krasna-Korycińska zdradza szczegóły – nowy wideopodcast
items: Słowianie kontra wikingowie. Jakie relacje łączyły ich we wczesnym średniowieczu? – nowy podcast

Niewierne żony i niekończące się wojny. Czy „ludzka sprawa” obaliła polskiego króla?
type: item
date: 2026-05-15T06:46:26.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Zamiast wielkich idei – proza życia. Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska rzuca nowe światło na kulisy buntu przeciwko Bolesławowi Śmiałemu. Czy to możliwe, że u fundamentów największego konfliktu w dziejach Piastów leżały… problemy małżeńskie rycerstwa i zmęczenie nieustanną walką?
encoded: Tradycyjna historia skupia się na sporze biskupa z królem. Jednak prof. Bożena Czwojdrak patrzy głębiej – tam, gdzie rodziła się realna frustracja możnych, którzy przez dwie dekady prawie nie widzieli swoich domów. Mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego analizuje przekaz Wincentego Kadłubka, w którym pod warstwą legendy kryje się obraz państwa wycieńczonego ambicjami władcy. Dwie dekady w siodle: Dlaczego rycerze dezerterowali? Bolesław Śmiały był władcą niezwykle aktywnym militarnie, ale jego wyprawy miały jedną zasadniczą wadę – często nie przynosiły łupów. Król angażował się w konflikty dynastyczne na Rusi i Węgrzech, by osadzać na tronach swoich krewnych i sojuszników. – Przez 20 lat Bolesław Śmiały jest prawie cały czas na jakiejś wyprawie... sojuszników nie łupimy, a musimy pamiętać, że książę nie płaci za te wyprawy poza granicami naszym rycerzom. Tych rycerzy praktycznie w ogóle nie ma w kraju – tłumaczy prof. Czwojdrak. To właśnie to zmęczenie materiału mogło być prawdziwym paliwem dla buntu. Podczas gdy król realizował wielką geopolitykę, jego rycerstwo martwiło się o swoje pozostawione bez opieki majątki. Skandal obyczajowy na dworze: Żony i szczenięta Jednym z najbardziej kontrowersyjnych fragmentów kroniki Kadłubka jest opis kary, jaką król miał wymierzyć niewiernym żonom rycerzy, którzy samowolnie opuścili wyprawę na Ruś. Według legendy, król kazał im karmić szczenięta zamiast dzieci. Choć brzmi to jak literacka fikcja, prof. Czwojdrak dostrzega w tym echa prawdziwych napięć społecznych. Żony z zarządcami muszą zarządzać tymi majątkami... pewnie tam któraś w końcu jedna, druga czy trzecia zdradziła, no bo ludzka sprawa, jak męża cały czas nie ma w domu. Coś tam być może z tą kwestią prawdy było – opowiada badaczka epoki. To właśnie w obronie tych kobiet (i karanych surowo rycerzy) miał wystąpić biskup Stanisław, co doprowadziło do eskalacji konfliktu. Zdrada czy bunt? Co naprawdę oznaczało słowo „traditor” Kluczem do zrozumienia upadku Bolesława jest sły…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-11-1144ae8.png
width: 3000
height: 2000

Sieciech, romans i morderstwo następcy tronu. Mroczne kulisy upadku króla Bolesława Śmiałego
type: item
date: 2026-05-14T05:51:59.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Dlaczego najpotężniejszy władca wczesnych Piastów musiał uciekać z kraju i nigdy do niego nie wrócił? Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska odkrywa, że za konfliktem z biskupem Stanisławem mogła stać jedna z najbardziej demonicznych postaci polskiego średniowiecza – palatyn Sieciech.
encoded: Choć w szkole uczymy się głównie o męczeństwie biskupa, prof. Czwojdrak zwraca uwagę na polityczny „thriller”, który rozgrywał się w cieniu ołtarza na Skałce. Bolesław Śmiały, król o wielkich ambicjach, stał się ofiarą własnej pychy, którą po mistrzowsku rozegrał człowiek z drugiego planu. Klątwa, która zablokowała powrót do domu Bolesław Śmiały nie był pierwszym Piastem, który musiał uciekać z kraju – robili to wcześniej Mieszko II czy Kazimierz Odnowiciel. Jednak Śmiały jako jedyny nigdy nie zdołał odzyskać tronu. Dlaczego? Zdaniem prof. Czwojdrak, kluczem jest postać palatyna Sieciecha, który trzymał stery władzy przy boku chorowitego Władysława Hermana. – Prawdopodobnie przy Sieciechu jest ten pies pogrzebany. To jest człowiek, który ma wielkie ambicje... Być może to właśnie za śmiercią Bolesława Śmiałego na Węgrzech stoi Sieciech – zauważa prof. Czwojdrak. Romans na szczytach władzy i „czyszczenie” drogi do tronu W podcaście mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego kreśli obraz Sieciecha jako polityka bezwzględnego, który prawdopodobnie nawiązał romans z trzecią żoną Władysława Hermana, Judytą. Wspólnie mogli dążyć do przejęcia pełni władzy, co wymagało brutalnej eliminacji konkurentów – w tym prawowitego następcy tronu, syna Bolesława Śmiałego. – Herman z Sieciechem zaprosili syna Bolesława Śmiałego, Mieszka, do kraju pod pretekstem wydania go za mąż... i co się dzieje? Oni go tam zamordowali. To był młody chłopak, ale to był prawowity następca – opowiada badaczka. Z tej perspektywy konflikt z biskupem Stanisławem był jedynie „kapitalnym pretekstem”, który Bolesław Śmiały sam podał swoim wrogom na tacy, łamiąc tabu dotyczące nietykalności pomazańca. „Szczodry” czy „Śmiały”? Mit o bogactwie i morał z klerykiem Prof. Czwojdrak w rozmowie z Łukaszem Załuskim rozprawia się także z przydomkami władcy. Skąd wziął się „Szczodry”? To zasługa legendy o biednym kleryku, któremu król pozwolił nabrać tyle złota, ile zdoła udźwignąć. – Bolesław Śmiały kazał mu rozprostrzeć pła…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-12-e757e05.png
width: 3000
height: 2000

Czy święty Stanisław był zdrajcą? Prof. Bożena Czwojdrak o największej zagadce Piastów
type: item
date: 2026-05-12T14:00:25.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Konflikt Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem stanowi fundament polskiej tożsamości, ale czy na pewno znamy prawdę o tym, co wydarzyło się na Skałce? Prof. Bożena Czwojdrak w najnowszym odcinku podcastu National Geographic rzuca nowe światło na postać biskupa, którego – jak twierdzi – „stworzył” PR-owy majstersztyk Wincentego Kadłubka.
encoded: Od wieków historia ta wydaje się czarno-biała – okrutny król kat i niewinny biskup męczennik. Jednak współczesna mediewistyka, reprezentowana przez prof. Bożenę Czwojdrak, coraz częściej staje w „teamie Bolesława”. Zagadka roku 1079 pozostaje najbardziej intrygującym kryminałem w dziejach Polski, w którym główne role grają wielka polityka, osobiste ambicje i brakujące dowody. Milczenie Galla Anonima i PR-owy majstersztyk Kadłubka Najstarsze źródło, kronika Galla Anonima pisana zaledwie 30 lat po wydarzeniach, jest uderzająco lakoniczne. Gall nie podaje nawet imienia biskupa ani nazwy jego diecezji. Wspomina jedynie o „biskupie zdrajcy”, którego król skazał na karę obcięcia członków. Dlaczego kronikarz był tak powściągliwy? – Gall nie napisał ani imienia, ani diecezji. On je znał, wszyscy je znali. Nie napisał, bo biskup był zdrajcą – należało zapomnieć imienia zdrajcy, nie należało go upubliczniać – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Dopiero ponad sto lat później Wincenty Kadłubek stworzył barwną opowieść o królu szaleńcu i cudownym zrośnięciu się ciała świętego. Zdaniem profesor, Kadłubek był „szefem najlepszej firmy public relations”, który potrzebował stworzyć krakowskiego świętego na wzór głośnego wówczas w Europie morderstwa Tomasza Becketa. Badacz lędźwi czy obrońca uciśnionych? Co mogło być przyczyną tak brutalnego konfliktu? Choć legenda mówi o obronie niewiernych żon rycerzy przed gniewem króla, rzeczywistość mogła być znacznie bardziej prozaiczna i dotyczyć wpływów oraz pieniędzy. Bolesław Śmiały zaczął ograniczać potęgę biskupa krakowskiego, tworząc nowe diecezje i odbierając mu ziemie. Interesujące są również zarzuty, jakie król miał stawiać duchownemu. Kadłubek, chcąc ośmieszyć argumenty władcy, włożył w jego usta ostre słowa, które paradoksalnie mogą zawierać ziarno prawdy o charakterze Stanisława: „Bolesław nazywał go nie biskupem, a piekarzem... nie badaczem ksiąg, ale badaczem lędźwi”. Według prof. Czwojdrak, jeśli te cechy rzeczywiście wyszły na jaw,…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-13-074f818.png
width: 3000
height: 2000

Piwo, biesiady i turnieje. Tak wyglądało średniowiecze w Polsce
type: item
date: 2026-05-08T08:30:44.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy w średniowieczu pito wyłącznie piwo, a biesiady trwały tygodniami? W najnowszym podcaście National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak odkrywa kulisy dawnej kuchni, gier i turniejów.
encoded: Słynna uczta u Wierzynka, turnieje rycerskie i huczne świętowanie to tylko niektóre z obrazów, jakie przychodzą na myśl, gdy mówimy o późnym średniowieczu. W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego opowiada o tym, co faktycznie trafiało na stoły, jakie napoje towarzyszyły biesiadom i dlaczego polskie turnieje tak bardzo różniły się od tych znanych z zachodnioeuropejskich eposów. Tajemnice słynnej uczty u Wierzynka Jednym z najbardziej znanych wydarzeń w polskiej historii jest uczta wydana w Krakowie w XIV wieku przez Mikołaja Wierzynka. Choć wydarzenie to ma w sobie elementy legendy, zwyczaj organizowania wystawnych przyjęć był w tamtym okresie rzeczywistością. Długie, trwające nawet tydzień uroczystości (na przykład wesela) kończyły się bankietami, które dla zamożnych mieszczan czy rycerzy były kwestią ogromnego prestiżu. Podobną ucztę, po zaślubinach Władysława Jagiełły z Zofią Holszańską, wyprawił również sam Zawisza Czarny. Turnieje rycerskie – teatr polityczny, a nie sport Wbrew wyobrażeniom o romantycznych pojedynkach znanych z zachodniej literatury turnieje rycerskie w Polsce nie cieszyły się wielką popularnością ani dobrą renomą. Brak tradycji: polski rycerz nie miał wielu okazji do walki w kraju. Sławny Zawisza Czarny musiał jeździć na dwór Zygmunta Luksemburskiego, aby móc uczestniczyć w renomowanych turniejach. Rozrywka dla gawiedzi: jak zauważa prof. Czwojdrak, turnieje były na ziemiach polskich postrzegane raczej jako element sztuczny lub sposób władcy na wydawanie pieniędzy i rozrywkę dla tłumu niż jako szlachetny sport. Preferencje władców: Władysław Jagiełło zdecydowanie bardziej wolał spędzać czas na polowaniach niż na organizacji turniejów. „Rozchodniaczek” i podsumowanie uczty Biesiady miały swoje własne, stałe reguły i sekwencję serwowanych dań. Ciekawym zwyczajem było podawanie na sam koniec posiłku dania, które jednoznacznie informowało gości, że spotkanie dobiegło końca. Była to potrawa z przecieranego groc…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-8-8fdbec8.png
width: 3000
height: 2000

Średniowiecze nie było wcale „ciemne”! Prof. Bożena Czwojdrak obala mity o polskiej historii
type: item
date: 2026-05-06T07:38:48.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy średniowiecze to epoka mroku, zacofania i ascezy? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak wyjaśnia, dlaczego historycy sprzeciwiają się takiemu obrazowi i jak wyglądała rzeczywistość tamtych czasów.
encoded: Wyobrażenie o średniowieczu jako epoce ponurej, pozbawionej intelektualnych osiągnięć i kultury, to jeden z największych mitów w historii. Jak przekonuje prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego, w rzeczywistości był to okres niezwykle barwny, dynamiczny i stanowiący fundament pod późniejszy renesans. W rozmowie z Łukaszem Załuskim historyczka obala krzywdzące opinie i przybliża codzienne realia, kulinarne zwyczaje oraz rozrywki dawnych Polaków. „Ciemne wieki” – niesprawiedliwy stereotyp Pojęcie „ciemnych wieków” wcale nie odnosi się do ponurego nastroju epoki ani braku inteligencji. Prof. Czwojdrak wskazuje, że określenie to dotyczy wczesnego średniowiecza – konkretnie VI i VII wieku po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Wówczas starano się odciąć od zdobyczy antyku, co zaowocowało mniejszą liczbą zachowanych źródeł pisanych z tamtego okresu. – Na hasło ciemne średniowiecze wszyscy mediewiści dostają białej gorączki. Cały czas walczymy z tym przekonaniem. – przyznaje z uśmiechem prof. Bożena Czwojdrak. Ekspertka podkreśla, że epoka ta rozwijała filozofię, medycynę i naukę, płynnie przechodząc do rozkwitu renesansu. Huczne życie na dworach i rozrywki Przekonanie o powszechnej ascezie i religijności wszystkich ówczesnych ludzi również mija się z prawdą. Choć na dworach pojawiali się władcy spędzający dużo czasu na modlitwie, życie codzienne tętniło rozrywką. Leszek Biały i Henryk Brodaty – ich spotkania towarzyskie w łaźniach nierzadko kończyły się tragicznie z powodu zaskoczenia przez wrogów lub po prostu hucznej zabawy. Porwanie Przemysła II – władca został wyciągnięty przez Brandenburczyków z Rogoźna, podczas gdy jego otoczenie spało po udanej zabawie na jarmarku. Gry i hazard: na dworach chętnie grano w kości, karty (będące pierwowzorem współczesnego mariasza) oraz szachy. W tę ostatnią grę z synami grywał m.in. Kazimierz Jagiellończyk. Kulinaria i codzienne smaki Życie codzienne w średniowieczu było głośne i pełne smaków. Choć dieta różniła się w zależ…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-10-5dbd156.png
width: 3000
height: 2000

Piwo zamiast wody i dzikie uczty? Tak wyglądało życie codzienne w polskim średniowieczu
type: item
date: 2026-05-05T09:57:21.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy średniowiecze to epoka ciemności i ascezy? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak obala popularne mity o życiu codziennym, zwyczajach i kulinariach naszych przodków sprzed setek lat.
encoded: Wyobraźmy sobie średniowieczny jarmark – zapach pieczonego mięsa, gwar rozmów i stukot kości do gry. To nie jest epoka ciszy i nudy – to świat barwny, głośny i pełen smaków. W najnowszej rozmowie Łukasz Załuski pyta prof. Bożenę Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego o to, jak naprawdę wyglądało codzienne życie, co jedzono i pito oraz jak wyglądały rozrywki na dworach. Mroki średniowiecza – mit czy prawda? Prof. Bożena Czwojdrak zdecydowanie sprzeciwia się nazywaniu średniowiecza „wiekami ciemnymi”. Jak tłumaczy, termin ten nie odnosi się do ponurej atmosfery czy braku rozwoju, lecz do ograniczonej liczby źródeł, którymi dysponujemy z okresu wczesnego średniowiecza. Historyczka przyznaje, że na hasło „ciemne średniowiecze” badacze dostają „białej gorączki”. Podkreśla, że epoka ta rozwijała filozofię, medycynę i naukę, dając podwaliny pod późniejszy renesans. Zamiast ciągłej ascezy i modlitwy, życie na dworach tętniło życiem, a władcy i szlachta chętnie korzystali z uciech, w tym gier takich jak karty czy kości. Piwo zamiast wody i sekrety uczt Jednym z najciekawszych tematów poruszonych w podcaście są średniowieczne nawyki kulinarne. Jak wyjaśnia ekspertka, podstawowym napojem było wówczas piwo, które ze względu na proces warzenia było bezpieczniejsze od wody. W miastach niemal każdy dom miał własny, mały browar. Na dworach natomiast pito piwo o różnej zawartości alkoholu, a także miód sycony, do którego produkcji wyłączne prawo (regale) miał władca. Wino, zwłaszcza węgierskie, spopularyzował w Polsce Kazimierz Wielki, tworząc modę, która przetrwała przez wieki. Od polewki piwnej po bobrowe ogony Podczas gdy elity mogły cieszyć się białym pieczywem i mięsem, dieta chłopska opierała się na kaszach, strączkach i chlebie. Ciekawostką jest średniowieczny post, podczas którego jadano ogony bobrowe, uważane wówczas za potrawę postną. Prof. Czwojdrak obala też mit, że w tamtych czasach używano ogromnych ilości przypraw w celu zamaskowania zepsutego mięsa. Średniowieczna kuchni…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-9-f6b8125.png
width: 3000
height: 2000

Kobiety, intrygi i śmiertelne toasty. Co ukrywają średniowieczni kronikarze?
type: item
date: 2026-05-01T13:15:47.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Średniowieczni władcy Polski nie tylko walczyli o terytoria, ale mierzyli się z nietypowymi problemami osobistymi i politycznymi skandalami. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak odkrywa pikantne kulisy życia polskich Piastów.
encoded: Spis treści: Małżeństwa, które nigdy nie zostały skonsumowane Władcy, których zgubił hulaszczy tryb życia Kobiety, które pociągały za sznurki Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce Rozbicie dzielnicowe często kojarzy się z nudnymi lekcjami historii i ciągłymi wojnami. Tymczasem za chłodnymi kartami kronik kryją się niezwykłe ludzkie dramaty, sekrety alkowy oraz intrygi, które mogłyby zawstydzić niejeden współczesny serial. W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego zabiera nas w podróż po mniej znanych, ale niezwykle fascynujących zakątkach polskiego średniowiecza. Małżeństwa, które nigdy nie zostały skonsumowane Zaskakującym wątkiem w historii Piastów są ich relacje małżeńskie, a właściwie ich brak. Dwoje ważnych władców krakowskich, Bolesław Wstydliwy oraz Leszek Czarny, zmagało się z problemami w sferze intymnej. Prof. Czwojdrak zwraca uwagę na specyficzny charakter relacji Bolesława z żoną Kingą (późniejszą świętą). – Mamy też przekazy że kiedy był proces beatyfikacyjny Kingi, to Władysław Łokietek, który przecież był spokrewniony... jako dziecko miał wielokrotnie bawić się w łożnicy księżnej i cytuję przekaz: „po wiadomych oznakach wiedział że została do końca życia dziewicą” – opowiada z uśmiechem prof. Bożena Czwojdrak. Z kolei Leszek Czarny otwarcie zmagał się z impotencją. Jego żona Gryfina publicznie wyznała na wiecu, że jej mąż jest niezdolny do pożycia, co było wówczas ogromnym skandalem i stawiało pod znakiem zapytania legalność małżeństwa. Władca próbował się leczyć, stosując specyfiki ze sproszkowanych żab i jaszczurek, jednak bez rezultatu. Władcy, których zgubił hulaszczy tryb życia Choć zamachy na władców nie były w Polsce tak powszechne jak na Zachodzie, polscy książęta bywali ofiarami własnych słabości. Jak zauważa ekspertka podcastu, zgubą dla wielu z nich okazywał się alkohol. Najlepszym tego przykładem jest śmierć Kazimierza Sprawiedliwego. – Kazimierz siedział sobie w Wiślicy i b…

Projekt-bez-nazwy-7-546cc25.png
width: 3000
height: 2000

Testament, który podzielił Polskę. Początek 200 lat chaosu w Polsce
type: item
date: 2026-04-29T12:22:11.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Czy śmierć Bolesława Krzywoustego w 1138 roku rzeczywiście skazała Polskę na wieki upadku? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak rozprawia się z mitem „testamentu” i tłumaczy, dlaczego rozbicie dzielnicowe, choć skomplikowane, było fascynującą grą o władzę.
encoded: Spis treści: Testament Krzywoustego – mit o początku chaosu? Gra o tron – Piastowie, których trudno odróżnić Dlaczego rozbicie trwało tak długo? Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce W powszechnej świadomości śmierć Bolesława Krzywoustego kojarzy się z dramatycznym podziałem państwa, który na 200 lat pogrążył Polskę w chaosie. Czy jednak system senioratu był rzeczywiście przyczyną zguby, czy może jedynie ramą, której nie zdołały wytrzymać ludzkie ambicje? W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego analizuje meandry polskiego średniowiecza wskazując, że historia naszych władców to nie tylko daty i bitwy, ale przede wszystkim polityczne intrygi, które do dziś potrafią zaskakiwać. Testament Krzywoustego – mit o początku chaosu? Wielu z nas w szkole uczyło się, że testament Bolesława Krzywoustego miał uratować jedność państwa, a w rzeczywistości stał się przyczyną rozbicia dzielnicowego. Prof. Czwojdrak proponuje spojrzenie z innej perspektywy: podziały terytorialne między synów były w tamtym czasie normą, a nie rewolucją. – To nie jest żadne novum, to funkcjonowało w Polsce wcześniejszej, ale także i poza granicami państwa polskiego. To była całkowicie naturalna sprawa – wyjaśnia historyczka. Jak zauważa ekspertka, problemem nie był sam dokument, lecz fakt, że system senioratu przegrał starcie z realiami politycznymi. Synowie Krzywoustego nie czekali na śmierć ojca, by zacząć ze sobą rywalizować – kłótnie wybuchały już za jego życia. Gra o tron – Piastowie, których trudno odróżnić Słuchając o rozbiciu dzielnicowym, łatwo się pogubić w gąszczu imion. Prof. Czwojdrak z uśmiechem przyznaje, że historycy również mają z tym problem. Przyczyną jest niezwykła popularność kilku imion wśród Piastów, co tworzyło logistyczny koszmar. – Załatwili nas w cudzysłowie nasi Piastowie, bo mieli swoje ulubione imiona i wszystkim synom dawali tak samo na imię. Jak przejdziemy sobie na Śląsk, to mamy tam praktycznie samych He…

Projekt-bez-nazwy-8-2-b85545f.png
width: 3000
height: 2000

Sekret chrztu Polski. Kobieta, która zmieniła historię naszego kraju
type: item
date: 2026-04-24T05:57:00.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: chrześcijaństwo
subject: Piastowie
description: Wszyscy znamy datę 966, ale czy rozumiemy prawdziwe kulisy decyzji Mieszka I? W oficjalnych kronikach chrzest Polski to wielka polityka i dziejowa konieczność. Jednak prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego rzuca nowe światło na tę historię, wskazując, że o sukcesie tej „operacji” zdecydowała nie tyle dyplomacja, co spryt i… łamanie postów przez czeską księżniczkę.
encoded: W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak opowiada o kulisach chrztu Polski i pierwszych latach czeskiej księżniczki Dobrawy na dworze księcia Mieszka I. Przeszkoda, o której nie piszą podręczniki Mieszko I, władca pogański, stając przed wyborem przyjęcia chrześcijaństwa, musiał mierzyć się z barierami, o których rzadko myślimy. Chodziło o styl życia, a konkretnie – o rygorystyczne zasady postne, które dla pogańskiego wodza były nie do zaakceptowania. – Największą przeszkodą dla naszego księcia jest to, że jeżeli będzie władcą chrześcijańskim, to będzie musiał pościć – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Średniowieczne kalendarze postne były bezlitosne. Posty obejmowały nie tylko piątki i Wielki Post, ale także wigilie wszystkich świąt patronalnych. W praktyce oznaczało to, że Mieszko przez 2/3 roku nie mógłby jeść mięsa. Dla ówczesnego władcy, którego życie opierało się na ucztach i sile, była to bariera psychologiczna i obyczajowa nie do przeskoczenia. Dobrawa – mistrzyni dyplomacji przy stole To właśnie w tym momencie do gry wchodzi Dobrawa (Dąbrówka). Zamiast nudnych wykładów o teologii, postawiła na pokaz praktyczny. Zrozumiała, że aby przekonać męża do nowej wiary, musi pokazać mu, że chrześcijaństwo nie oznacza końca przyjemności życia. – Dobrawa, żeby przekonać Mieszka, łamała posty. To jest bardzo interesująca informacja dla historyka. Popatrz, ja złamię post i nic się nie stanie – mówi prof. Czwojdrak. Czeska księżniczka wysłana przez brata, by „udobruchać” dzikiego pogańskiego władcę, okazała się genialną strateżką. Pokazując Mieszkowi, że łamanie postów nie skutkuje gniewem bożym, zbiła jego najważniejszy argument przeciwko chrztowi. Czy chrzest był „cichym układem”? Prof. Czwojdrak zwraca uwagę, że Dobrawa nie manipulowała Mieszkiem, by nawrócić go w sensie mistycznym. Ona pokazywała mu korzyści. Chrześcijaństwo w tamtym czasie było przepustką do elity zachodniego świata. Dzięki sprytowi żony Mieszko mógł zachować twarz, un…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-4-5609951.png
width: 3000
height: 2000

Czy Piastowie byli „majordomusami”? Jak nowoczesna nauka zmienia naszą historię
type: item
date: 2026-04-22T08:30:41.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Od lat uczymy się historii o „piastowskich początkach”, w których Piast Kołodziej zakładał podwaliny pod potęgę dynastii. Jednak prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego przekonuje, że za romantycznymi legendami kryje się chłodna, polityczna kalkulacja, a dzisiejsza nauka pozwala nam przejrzeć na oczy i dostrzec w naszych przodkach coś znacznie ciekawszego niż tylko plemienną tradycję.
encoded: Spis treści: Piast Kołodziej – majordomus w służbie władzy? Język zdradza nasze sekrety Koniec mitu o „izolowanych plemionach” Historia pisana na nowo Posłuchaj całej rozmowy o początkach państwa polskiego Wszyscy znamy tę historię – Piast, skromny kołodziej, który dzięki boskiej opatrzności kładzie podwaliny pod najsłynniejszą polską dynastię. Ta malownicza legenda od pokoleń kształtuje naszą wyobraźnię, skutecznie maskując brutalną, polityczną rzeczywistość tamtych czasów. Co jeśli za tym mitem nie kryje się pokora, lecz wyrachowany polityczny przewrót, przypominający walki o wpływy na wielkich dworach średniowiecznej Europy? Piast Kołodziej – majordomus w służbie władzy? Dziś, dzięki nowoczesnym badaniom genetycznym i świeżemu spojrzeniu lingwistów, wreszcie zdejmujemy z historii maskę podyktowaną dawnymi ideologiami. Jedna z najstarszych polskich legend opowiada o Piaście, który zajmował się kołami wozów. Tymczasem historycy coraz częściej wskazują na bardziej prozaiczną, choć fascynującą interpretację. Słowo „piast” prawdopodobnie nie wywodzi się od koła, lecz od funkcji piastuna – opiekuna, zarządcy dworu. – Jest duża szansa, że ten praprzodek naszych Piastów był po prostu takim majordomusem na dworze [...] być może Popielidów – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Historia zna takie przypadki – podobny mechanizm zadziałał w dynastii Karolingów, którzy jako zarządcy dworu Merowingów stopniowo przejęli pełnię władzy. Czy zatem nasza pierwsza dynastia to historia „dyplomatycznego przewrotu” na dworze poprzedników? Język zdradza nasze sekrety Czy zastanawialiście się kiedyś, skąd w naszym języku wzięło się słowo „lekarz”? Choć wydaje się ono rdzennie słowiańskie, kryje w sobie ślad prastarych kontaktów. Nasza polszczyzna, wbrew mitom o czystej izolacji, od zawsze była językiem „wymiany”. – Bardzo proste słowo „lekarz” jest pochodzenia gockiego, języka, który już nie istnieje – zdradza historyczka. To tylko wierzchołek góry lodowej. Słownictwo, którym posługujemy się …

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-5-1c06f37.png
width: 3000
height: 2000

Stolnik, Rataj i postne podstępy Dobrawy. Jak naprawdę wyglądało życie w Polsce 1000 lat temu?
type: item
date: 2026-04-20T12:59:33.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
description: Cofnijmy się o tysiąc lat. Nie ma kamiennych miast, brukowanych ulic ani szkół. Jest dym unoszący się z palenisk, zbrojni wojowie i chłopi pracujący na polach. Prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego w rozmowie z Łukaszem Załuskim zdradza, że nasze wyobrażenia o życiu w początkach państwa Piastów często mijają się z prawdą.
encoded: Spis treści: Drużyna, czyli przyjaciele, a nie tylko wojsko Mit o uciśnionym chłopie i sześć tygodni pracy Osady służebne – ślady historii w twoim nazwisku Chrześcijaństwo? Tak, ale tylko dla elit Jak Dobrawa „zmanipulowała” Mieszka? Posłuchaj całej rozmowy o życiu w czasach pierwszych Piastów W powszechnym wyobrażeniu początki polskiej państwowości to mglista, niemal baśniowa kraina – czas tajemniczych pogańskich obrzędów, pierwszych grodów i wielkich przemian, o których wiemy często tylko tyle, ile przekazali nam średniowieczni kronikarze. Zbyt często patrzymy na ten okres wyłącznie przez pryzmat królewskich insygniów i wielkiej polityki, zapominając, że fundamentem tego państwa byli ludzie, których życie toczyło się w zupełnie innym rytmie. Jak zatem naprawdę wyglądała rzeczywistość w cieniu pierwszych piastowskich umocnień? Czy nasi przodkowie faktycznie żyli w strachu przed „pańszczyźnianym batem”, a chrzest kraju był rewolucją, która zmieniła wszystko z dnia na dzień? W rozmowie z prof. Bożeną Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego odkrywamy prawdziwą twarz Polski sprzed tysiąca lat – kraju, w którym dieta władcy zależała od sprytnych manewrów jego żony, a społeczeństwo wcale nie składało się wyłącznie z uciemiężonych chłopów. Drużyna, czyli przyjaciele, a nie tylko wojsko Współczesne skojarzenie ze słowem „drużyna” kieruje nasze myśli ku oddziałom elitarnych wojowników. Jednak u progu państwowości termin ten miał znacznie szersze, niemal rodzinne znaczenie. Wywodzi się on ze starosłowiańskiego pojęcia oznaczającego najbliższe otoczenie i przyjaciół. – Dla nas drużyna to są woje. Drużyna w starosłowiańskim [...] oznaczało po prostu najbliższe otoczenie przyjaciół. Druzja to jest przyjaźń. Drug to jest przyjaciel, towarzysz – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. To z tej grupy z czasem wykształcił się dwór, którego głównym zadaniem było dbanie o to, by władca mógł skupić się wyłącznie na rządzeniu. Pierwsi urzędnicy, o których wspominają źródła, to nie ministrowie, lec…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-6-0a7e1c7.jpg
width: 800
height: 533

Triumf czy polityczny hazard? Kulisy koronacji, która zmieniła wszystko
type: item
date: 2026-04-18T06:26:53.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Dla jednych – ukoronowanie potęgi pierwszych Piastów. Dla innych – ryzykowny ruch na krawędzi politycznej przepaści. Rok 1025 w podręcznikach jawi się jako moment chwały, ale prof. Bożena Czwojdrak w najnowszym podcaście National Geographic stawia sprawę jasno: to była gra o najwyższą stawkę. Czy Bolesław Chrobry, sięgając po koronę tuż przed śmiercią, świętował zwycięstwo, czy ratował sypiące się dziedzictwo?
encoded: W polskiej świadomości narodowej Bolesław Chrobry to postać pomnikowa. Jednak patrząc na wydarzenia sprzed tysiąca lat okiem historyka, obraz ten staje się znacznie bardziej dynamiczny i... niepewny. Kiedy w 1024 roku zmarli niemal jednocześnie papież i cesarz, w Europie powstała próżnia, którą polski władca postanowił bezwzględnie wykorzystać. Czy była to jednak przemyślana strategia, czy „ucieczka do przodu” człowieka, który wiedział, że kończy mu się czas? Pokerowa zagrywka Piasta: dlaczego 1025 rok był ryzykiem? Sytuacja geopolityczna Bolesława Chrobrego wcale nie była tak stabilna, jak mogłoby się wydawać. Po latach wojen z Henrykiem II Polska była wyczerpana, a relacje z nowym cesarzem, Konradem II, pozostawały chłodne. Koronacja Chrobrego bez wyraźnej, aktualnej zgody papiestwa (lub przy wykorzystaniu niejasnych pełnomocnictw sprzed lat) była ruchem, który mógł ściągnąć na kraj gniew potężnych sąsiadów. – Musimy uciekać od sformułowania, że na 100% Bolesław Chrobry koronował się w roku 1025 tylko jako król-senior. Jeśli, jak sugerują niektórzy historycy, koronował wtedy także swojego syna Mieszka II, był to polityczny hazard mający na celu zabezpieczenie dynastii przed wewnętrznym rozpadem – zauważa prof. Bożena Czwojdrak. Chrobry grał o „wszystko albo nic”. Korona miała być barierą ochronną dla jego następcy, namacalnym dowodem na to, że Polska nie jest już tylko trybutariuszem cesarstwa, ale pełnoprawnym królestwem. Propaganda i milczenie: co ukryli przed nami kronikarze? Fascynujące jest to, jak różnie o tym „triumfie” opowiadają źródła. Niemiecki kronikarz Thietmar, który szczerze nienawidził Chrobrego, z bólem odnotowywał wzrost jego potęgi, podczas gdy nasz Gall Anonim budował legendę „Bolesława Wielkiego”. Jednak to, czego w kronikach nie ma, jest równie ciekawe jak to, co w nich zapisano. Brak szczegółowego opisu ceremonii z 1025 roku sugeruje, że mogła ona odbyć się w pośpiechu lub w warunkach, które nie sprzyjały wielkiej pompie. Prof. Czwojdrak zwr…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-2-04d4675.png
width: 3000
height: 2000

Wyklęty syn i kronikarz z zagranicy. Mroczne cienie złotego wieku Chrobrego
type: item
date: 2026-04-16T09:20:06.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Bolesław Chrobry przeszedł do historii jako władca potężny i bezwzględny, ale jego prywatne życie i kulisy budowania państwowej propagandy kryją dramaty, o których rzadko wspomina się na lekcjach historii. W najnowszym podcaście National Geographic prof. Bożena Czwojdrak rzuca nowe światło na postać Bezpryma – syna, którego król próbował wymazać z pamięci – oraz na sensacyjne odkrycia dotyczące pochodzenia Galla Anonima.
encoded: Spis treści: Bezprym: syn pozbawiony prymatu Gall Anonim nie był Galem? Sensacja w polskiej kronice Gdzie była stolica? Polska na kołach Posłuchaj całej rozmowy o czasach Bolesława Chrobrego Budowa państwa polskiego w XI wieku nie była jedynie pasmem zwycięskich bitew, ale przede wszystkim bezwzględną grą o przetrwanie dynastii. Podczas gdy my celebrujemy wielkość Chrobrego, prof. Bożena Czwojdrak przypomina, że za fasadą złotych tkanin i wystawnych uczt kryły się rodzinne tragedie i brutalne decyzje o tym, kto ma prawo do korony, a kto musi zniknąć w mroku dziejów. Bezprym: syn pozbawiony prymatu Jednym z najbardziej intrygujących wątków poruszonych przez prof. Czwojdrak jest postać Bezpryma, pierworodnego syna Chrobrego, który został całkowicie pominięty w sukcesji na rzecz młodszego Mieszka II. Czy jego imię było jedynie przydomkiem nadanym przez złośliwych? – Niektórzy historycy tłumaczą imię Bezprym jako „ten, który jest pozbawiony prymu, prymatu”, czyli pierwszeństwa – po prostu tego, którego „wykolegowano” z drogi do tronu – wyjaśnia prof. Czwojdrak. Według ekspertki Bolesław Chrobry mógł dokonać odnowienia swojej koronacji w 1025 roku właśnie po to, by przy okazji namaścić Mieszka II i jednoznacznie wskazać go jako swojego jedynego następcę, łamiąc przy tym prawo pierworodztwa. To był polityczny hazard, który po śmierci króla doprowadził kraj na skraj upadku. Gall Anonim nie był Galem? Sensacja w polskiej kronice Kolejnym mitem, który prof. Czwojdrak dekonstruuje w rozmowie z Łukaszem Załuskim, jest tożsamość naszego pierwszego kronikarza. Choć od stuleci nazywamy go Gallem Anonimem, współczesna nauka wskazuje na zupełnie inny kierunek niż Francja. – Określenie „Gal” jest już bardzo mocno nieadekwatne. Badania prof. Tomasza Jasińskiego wskazują ewidentnie na basen Morza Śródziemnego. To na pewno Włochy, być może mnich z Lido – tłumaczy prof. Czwojdrak. Ta zmiana perspektywy rzuca nowe światło na to, jak powstawała „historia oficjalna” Polski. Anonim nie pisa…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-3-d0314f5.png
width: 3000
height: 2000

Koronacja, której mogło nie być? Tajemnice politycznego hazardu Bolesława Chrobrego
type: item
date: 2026-04-13T12:16:13.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Każdy uczeń potrafi wskazać datę 1025 r. jako moment narodzin Królestwa Polskiego. Jednak dla historyków to dopiero początek pytań. Czy Bolesław Chrobry rzeczywiście czekał na koronę aż do śmierci, czy może nosił ją na skroniach od ćwierćwiecza? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic prof. Bożena Czwojdrak zagląda za kulisy najważniejszej ceremonii w dziejach wczesnej Polski, obnażając luki w naszej wiedzy i fascynujące gry dyplomatyczne średniowiecza.
encoded: Spis treści: 1025 czy rok 1000? Zagadka dwóch koronacji Złote obrusy i polityczny teatr: jak Piastowie imponowali Europie Posłuchaj całej rozmowy o tajemniczej koronacji Chrobrego Większość z nas wyobraża sobie koronację Bolesława Chrobrego jako uroczysty, niemal filmowy moment, który ostatecznie scalił państwo Piastów. Tymczasem rzeczywistość roku 1025 jest pełna białych plam. Nie znamy dokładnego miejsca ceremonii, nie dysponujemy opisem liturgii, a co więcej – niektórzy badacze poddają w wątpliwość samą datę. Czy celebrowana hucznie rocznica tysiąclecia królestwa opiera się na kruchych fundamentach? Prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego sugeruje, że to, co bierzemy za fakt, może być jedynie zgrabną narracją kronikarzy. 1025 czy rok 1000? Zagadka dwóch koronacji Największy spór historyków dotyczy tego, kiedy Bolesław Chrobry faktycznie stał się królem. Choć podręczniki stawiają na rok 1025, sławny Gall Anonim konsekwentnie nazywa Bolesława królem już od zjazdu gnieźnieńskiego w 1000 roku. Według kronikarza to wtedy cesarz Otton III miał zdjąć z głowy diadem i nałożyć go na skronie Piasta. – Gdybyśmy chcieli zaczynać od tajemnic, musimy zacząć od tego, czy rok 1025 nie jest przypadkiem drugą koronacją Bolesława Chrobrego – zauważa w podcaście prof. Bożena Czwojdrak. Ekspertka wskazuje na zagadkowe monety bite przez władcę na długo przed 1025 rokiem, na których widnieje napis „Rex” (król), a nie „Dux” (książę). Czy Chrobry uprawiał polityczny marketing, zanim jeszcze oficjalnie otrzymał zgodę od papieża? Wszystko wskazuje na to, że dla ówczesnych władców prestiż płynący z gestu cesarza był ważniejszy niż formalne rzymskie dekrety. Złote obrusy i polityczny teatr: Jak Piastowie imponowali Europie Jeśli do koronacji Chrobrego doszło w 1025 roku, uroczystość mogła wyglądać zupełnie inaczej, niż sądzimy. Możliwe, że nie był to tylko akt wywyższenia ojca, ale sprytny zabieg sukcesyjny. – Wszystko na to wskazuje, że w 1025 roku Chrobry koronował jednocześnie swo…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-5783899.jpg
width: 800
height: 533

Dlaczego chrześcijaństwo wygrało? Sekret sukcesu Jezusa oczami eksperta
type: item
date: 2026-04-03T11:41:30.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Podcasty
subject: chrześcijaństwo
subject: historia
subject: jezus chrystus
subject: religie
subject: wierzenia
description: W czasach Jezusa po Palestynie wędrowało wielu charyzmatycznych proroków, ale tylko jeden z nich zmienił bieg historii. Dlaczego to właśnie chrześcijaństwo przetrwało próbę czasu, podczas gdy inne kulty odeszły w zapomnienie? O tym opowiada w wideopodcaście National Geographic Polska historyk prof. Robert Wiśniewski.
encoded: Profesor Robert Wiśniewski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego, ekspert od historii późnego antyku, w rozmowie z National Geographic Polska wskazuje na kilka kluczowych czynników, które złożyły się na historyczny sukces chrześcijaństwa. Choć zaznacza, że nauka nie potrafi w pełni odpowiedzieć na pytanie, dlaczego to akurat ten nurt przetrwał i zdominował świat, wskazuje na konkretne procesy historyczne, społeczne i organizacyjne. Charyzma i osobowość Jezusa Punktem wyjścia była postać samego Jezusa. Naukowiec podkreśla, że jego osobista charyzma była tym, co pierwotnie przyciągnęło do niego ludzi. Jezus był postrzegany przez jemu współczesnych jako charyzmatyczny nauczyciel, a dla wielu także jako cudotwórca. To ten bezpośredni kontakt między nauczycielem a słuchaczami stał się fundamentem ruchu, mimo że początkowo miał on charakter lokalny i ograniczony do Palestyny. Rola Pawła z Tarsu i wyjście w świat Kluczowym momentem w rozwoju chrześcijaństwa była działalność Pawła z Tarsu w pokoleniu po śmierci Jezusa. To Paweł, według profesora, nadał ruchowi nową dynamikę, dążąc do uczynienia z nauk Jezusa „czegoś wielkiego”. Najważniejsze aspekty jego działalności to: ekspansja geograficzna: przeniesienie nauki z prowincjonalnej Palestyny do wielkich, otwartych na świat metropolii wschodniej części basenu Morza Śródziemnego; język grecki: głoszenie nowej wiary w grece, która była wówczas „super językiem” świata rzymskiego (lingua franca). Dzięki temu przesłanie Jezusa stało się zrozumiałe dla wykształconych elit i mieszkańców miast, od Aleksandrii po Rzym. Odpowiedź na potrzeby duchowe epoki Chrześcijaństwo odniosło sukces, ponieważ wpisało się w szersze trendy religijne epoki Cesarstwa Rzymskiego. Profesor Wiśniewski wymienia tu dwa główne aspekty: obietnica zbawienia: silny nacisk na los człowieka po śmierci i indywidualne zbawienie, co w tamtym czasie stawało się coraz bardziej popularne w różnych kultach. relacja z Bogiem: oferowanie bardzo indywidualnego, b…

Jezus-0200fbc.jpg
width: 800
height: 533

Czy „zemsta hipnotyczna” jest rozwiązaniem zagadki UFO w Emilcinie? Rozmowa National Geographic Polska
type: item
date: 2026-03-27T07:51:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Podcasty
subject: kosmici
subject: Lubelskie
subject: UFO
description: Czy w Emilcinie naprawdę doszło do spotkania z kosmitami? Historia Jana Wolskiego od dekad budzi emocje i wciąż wraca w rozmowach o UFO w Polsce. Jedni widzą w niej najmocniejszy rodzimy przypadek bliskiego spotkania trzeciego stopnia. Inni przekonują, że klucz może kryć się w znacznie bardziej przyziemnym wyjaśnieniu. Zagadkę Emilcina wyjaśniamy w wideopodcaście National Geographic Polska.
encoded: W tym odcinku wideopodcastu National Geographic Polska wracamy do 1978 roku, by przyjrzeć się zagadce z Emilcina – najsłynniejszemu w Polsce domniemanemu spotkaniu z obcą cywilizacją. W czasie porannego przejazdu bryczką rolnik Jan Wolski napotkał dwie istoty „ubrane jak płetwonurkowie”. Najpierw istoty te miały wskoczyć na wóz, a potem zaprosić do wnętrza swojego pojazdu latającego, gdzie poczęstowali ziemianina dziwnie smakującym posiłkiem. Co po latach uważa się na temat przypadku emilcińskiego? O tym przypadku domniemanego spotkania z kosmitami było głośno od razu. Przykuł uwagę mediów i wszelkiego rodzaju badaczy. O tym, co dzisiaj wiemy o bliskim spotkaniu trzeciego stopnia w Emilcinie rozmawiamy z Mateuszem Kijewskim, ekspertem zajmujący się UFO. Jest to publicysta ufologiczny, twórca strony „UFO bez stereotypów” i prowadzący „Kanał o UFO” na platformie medialnej Sekielski Brothers Studio. W swojej pracy Kijewski próbuje zachować maksymalny obiektywizm. Prezentuje różne perspektywy. W debacie na temat tego złożonego zjawiska dba o to, by wykorzystywać dorobek różnych nauk: ścisłych, kulturoznawstwa, socjologii czy religioznawstwa. Polskie Roswell w województwie lubelskim? Kijewski dostrzega analogie Emilcina z przypadkiem domniemanego rozbicia spodka latającego w USA w Roswell, bo w obu przypadkach mamy do czynienia ze złożoną i niejednoznaczną historią. Badacze Emilcina od początku uważali, że w tej wsi faktycznie doszło do czegoś wyjątkowego. – Panował konsensus, że to jest bardzo poważny przypadek i bardzo dobry świadek. Raczej nie dopatrywano się tutaj drugiego dna – wyjaśnia Kijewski. „Zemsta hipnotyczna” kluczem rozwiązania zagadki Emilcina Cień na temat Emilcina rzucił dopiero w 2012 roku publicysta i badacz wojskowości Bartosz Rdułtowski. Jak opowiada Kijewski ogłosił on alternatywną hipotezę, którą można określił jako „zemsta hipnotyczna”. Na czym ona polegała? Jakiś miesiąc przed wydarzeniami w Emilcinie socjolog i badacz zjawisk paranormalnych Zbig…

emilcin-5babcf5.jpg
width: 1575
height: 1050

Polskie Roswell w Emilcinie? Relacja Jana Wolskiego wciąż rozpala wyobraźnię
type: item
date: 2026-03-25T09:58:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Podcasty
subject: kosmici
subject: Lubelskie
subject: UFO
description: Lądowanie UFO w Emilcinie w 1978 roku określane jest jako „polskie Roswell”. Ale jakie mamy dowody na to, że faktycznie doszło tam do czegoś wyjątkowego? Na to pytanie odpowiada w wideopodcaście National Geographic Polska publicysta ufologiczny Mateusz Kijewski.
encoded: Emilcin to niewielka wieś w województwie lubelskim. W 1978 roku miało tam dojść do jednego z najsłynniejszych domniemanych spotkań z istotami pozaziemskimi w naszym kraju. Na motywach tego wydarzenia powstał nawet serial. Rolnik Jan Wolski stwierdził, że napotkał dwie nietypowe postacie podczas powrotu do domu przez las. Według jego relacji, istoty te były niewysokie, miały około 1,4 metra wzrostu, oliwkowozielone twarze, skośne oczy i wystające kości policzkowe. Wolski miał okazję nawet zobaczyć ich pojazd latający i do niego wejść. Ile w tym prawdy? Dowody na bliskie spotkanie III stopnia W wideopodcaście rozmawiamy o emilcińskim przypadku w ufologiem i publicystą ufologicznym Mateuszem Kijewskim. Jakie są twarde i namacalne dowody na spotkanie rolnika z obcymi? – To jest bardzo ważne pytanie. Gdy powstawała ufologia, w sensie zaczynu metodologii naukowej, stosowała zasadę postulowaną przez profesora astronomii J. Allena Hynka, która brzmi „testis unus, testis nullus”, czyli jeżeli mamy jednego świadka, to jest to żaden świadek – opowiada Kijewski. Na łąkę, na której miał wylądować pojazd latający, po powrocie Wolskiego do domu natychmiast pobiegli syn i sąsiad. Na rosie w trawie zaobserwowali dwie smugi po dwóch piechurach – domniemanych ufonautach. Zaobserwowano też oderwane kłosy i łodygi w zbożu, a to miało wskazywać na „pobranie próbek” przez kosmitów. Nieposzlakowana opinia świadka Kijewski opowiada, że Wolski był osobą niepijącą alkoholu i cieszył się nieposzlakowaną opinią we wsi. Dlatego ludzie uwierzyli w jego słowa. Z badań psychologicznych wynikało, że nie miał możliwości myślenia abstrakcyjnego – mówił, co widział i czuł. Zatem twardo stąpał po ziemi. Dzieci widziały UFO? Główny badacz zagadki emilcińskiej Zbigniew Blania-Bolnar bardzo ucieszył się na wieść o tym, że świadkami UFO miała być dwójka dzieci. – Mieli widzieć jakiś dziwny samolot przelatujący nad ich posesją. Starano się dopatrzyć podobieństw między tym, co widział Wolski i dzieci – opowia…

emilcin-84afc9a.jpg
width: 1575
height: 1050

Tajemnica w Emilcinie. Najsłynniejszy polski incydent UFO oczami eksperta
type: item
date: 2026-03-23T11:09:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Podcasty
subject: kosmici
subject: polska
subject: prl
subject: UFO
description: Czy w PRL-u mogło dojść do spotkania z obcą cywilizacją? Przypadek z Emilcina pokazuje, że dla wielu odpowiedź brzmi: tak. Relacja Jana Wolskiego stała się fundamentem polskiej ufologii. Ale wciąż budzi więcej pytań niż odpowiedzi. W podcaście rozmawiamy na ten temat z Mateuszem Kijewskim, który specjalizuje się w zjawiskach UFO.
encoded: W 1978 roku w lubelskiej wsi Emilcin doszło do zdarzenia, które do dziś pozostaje najważniejszym punktem na mapie polskiej ufologii. Rolnik Jan Wolski opisał spotkanie z przyjaźnie nastawionymi istotami pozaziemskimi oraz ich pojazdem latającym. Choć ufonauci zaproponowali mu specyficzny posiłek, którego nie przyjął, całe zajście wspominał jako bezpieczne i bezkonfliktowe. Dziedzictwo i kultura bliskiego spotkania III stopnia Mimo że Jan Wolski był jedynym bezpośrednim świadkiem, Emilcin zyskał kultowy status. Sprawa przyciągnęła liczne grono ekspertów oraz stała się inspiracją dla świata sztuki. Dowodem na niesłabnące zainteresowanie tym tematem jest produkcja platformy Netflix – miniserial komediodramatyczny „Projekt UFO”, luźno nawiązujący do tych wydarzeń. Wydarzenie w Emilcinie na trwałe weszło do popkultury. Mistrz europejskiego komiksu Grzegorz Rosiński poświęcił mu jedną ze swoich prac, chociaż najbardziej znany jest z cyklu o Thorgalu. Analiza ekspercka: Mateusz Kijewski W celu zrozumienia przebiegu incydentu, sprawę analizuje gość programu, Mateusz Kijewski. To uznany publicysta ufologiczny, który prowadzi „Kanał o UFO” w ramach Sekielski Brothers Studio oraz serwis „UFO bez stereotypów”. W swojej pracy Kijewski stawia na: maksymalny obiektywizm: prezentowanie różnorodnych punktów widzenia; interdyscyplinarność: wykorzystywanie nie tylko nauk ścisłych, ale również socjologii, kulturoznawstwa i religioznawstwa; rzetelną debatę: rozkładanie fenomenu UFO na czynniki pierwsze bez powielania schematów. Przebieg bliskiego spotkania – Mamy dość typową scenerię dla tego typu spotkań w latach 70. – opowiada Kijewski. Wówczas domniemane kontakty załogantami UFO miały inny wymiar niż później. Ekspert określa ten czas „epoką spotkań”. Kosmici nie byli wówczas złowrodzy, jak w relacjach w kolejnych dekadach, gdy mieli porywać ludzi i dokonywać na nich eksperymenty. W ten schemat wpisuje się domniemane spotkanie z humanoidami w Emilcinie. O tym i o wielu innych aspektac…

shutterstock2546268949-d770cfe.jpg
width: 5504
height: 3660

Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
type: item
date: 2026-03-21T11:59:54.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Podcasty
subject: czechy
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: węgry
description: W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak przybliża postać jednego z najmniej znanych Jagiellonów. Władysław Jagiellończyk, król Czech i Węgier, bywa zapamiętany jako władca słaby – ten, który na wszystko się zgadzał. To jednak za jego czasów Jagiellonowie stworzyli coś na kształt środkowoeuropejskiej wspólnoty politycznej, obejmującej kilka tronów i utrzymywanej dzięki rodzinnej współpracy.
encoded: Spis treści: Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Jagiellonowie na czterech tronach Bracia, którzy współpracowali Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach W historii Jagiellonów łatwo skupić się na wielkich królach zasiadających na tronie w Krakowie – a pominąć tych, którzy budowali potęgę dynastii poza jego granicami. Władysław Jagiellończyk, władca Czech i Węgier, przez lata pozostawał w cieniu bardziej znanych braci. Tymczasem to właśnie on odegrał kluczową rolę w stworzeniu jagiellońskiej dominacji w Europie Środkowej – choć jego sposób rządzenia do dziś budzi pytania i kontrowersje. O tym mniej znanym w Polsce władcy z dynastii Jagiellonów opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Władysław był uczniem Jana Długosza i – jak podkreśla prof. Czwojdrak – wyróżniał się na tle rodzeństwa. Odebrał staranne wykształcenie, mówił płynnie kilkoma językami i swobodnie poruszał się w świecie dyplomacji. W historii zapisała się sytuacja, gdy młody królewicz przywitał włoskiego posła w jego ojczystym języku – ku jego autentycznemu zachwytowi. Kompetencje dyplomatyczne Władysława nie budziły wątpliwości. A jednak historia zapamiętała go inaczej. Przydomek „król bene” (od łacińskiego „dobrze”) nie był komplementem – odnosił się do jego skłonności do zgadzania się na postulaty możnych. Czy rzeczywiście brakowało mu ambicji? A może była to świadoma strategia rządzenia w skomplikowanej rzeczywistości politycznej Czech i Węgier? W państwach tych silna pozycja elit ograniczała władzę monarchy, a kompromis często okazywał się jedyną drogą do utrzymania stabilności. Jagiellonowie na czterech tronach – Droga Władysława do władzy nie była przypadkowa. Tron czeski objął dzięki porozumieniu swojego ojca, Kazimierza Jagiellończyka, z Jerzym z Podiebradów. Niedługo później został również królem Węgier. Choć sam nie wykazywał szczególnej ekspansywności, znalazł się w centrum jednego z najważniejszych projektów polityc…

Wladyslaw-Jagiellonczyk-034daba.jpg
width: 2813
height: 1875

Dlaczego Jagiellonowie wymarli tak szybko? Tajemnice królewskiego rodu
type: item
date: 2026-03-19T10:19:18.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: podcasty
description: Dynastia, która stworzyła jedno z największych państw Europy, zniknęła zaskakująco szybko. Jeszcze w XVI wieku Jagiellonowie rządzili rozległymi terytoriami od Bałtyku po Dunaj – a potem nagle zabrakło następców. Czy o ich końcu zdecydował przypadek, biologia, czy może polityczne wybory? Posłuchaj nowego odcinka podcastu National Geographic Polska, w którym prof. Bożena Czwojdrak opowiada o końcu wielkiej dynastii.
encoded: Spis treści: Od potęgi do kryzysu sukcesji Biologia, polityka, przypadek Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Kiedy Kazimierz Jagiellończyk i Elżbieta Rakuszanka doczekali się licznego potomstwa, wydawało się, że przyszłość dynastii Jagiellonów jest więcej niż bezpieczna. Para królewska miała aż trzynaścioro dzieci – wśród nich przyszłych władców, duchownych i świętego. Od potęgi do kryzysu sukcesji – Można było odnieść wrażenie, że Jagiellonowie „zabezpieczyli się na pokolenia” – a sam Kazimierz Jagiellończyk mógł odchodzić spokojny o los tronu – opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, w rozmowie z Łukaszem Załuskim. – Rzeczywistość okazała się jednak znacznie bardziej skomplikowana. Choć synowie Kazimierza obejmowali trony w Polsce, Czechach i na Węgrzech, kolejne pokolenia nie były już tak liczne ani tak trwałe – tłumaczy badaczka epoki. Część potomków nie doczekała się dzieci, inni umierali młodo, a jeszcze inni wybierali drogę kariery kościelnej zamiast zakładania rodzin. W efekcie dynastia, która wydawała się niemal „nieśmiertelna”, zaczęła się kurczyć. Biologia, polityka, przypadek W rozmowie w podcaście National Geographic Polska prof. Czwojdrak zwraca uwagę, że nie ma jednej prostej odpowiedzi na pytanie o wymarcie Jagiellonów. Na ich los złożyło się kilka czynników: późne małżeństwa, niewielka liczba potomków w kolejnych pokoleniach, a także realia polityczne, które nie zawsze sprzyjały stabilnej sukcesji. Nie bez znaczenia był również zwykły przypadek – coś, czego dynastie nie są w stanie kontrolować. Symbolicznym końcem dynastii była śmierć Zygmunta II Augusta w 1572 roku. Król nie pozostawił legalnego następcy, co doprowadziło do bezprecedensowej sytuacji w historii Polski – wolnej elekcji. To właśnie wtedy zakończyła się epoka Jagiellonów, a Rzeczpospolita weszła w nowy etap swoich dziejów. Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geog…

Kazimierz-Jagiellonczyk-Anna-Jagiellonka-0d1fca3.jpg
width: 2813
height: 1875

Przez ponad sto lat kształtowały wyobrażenie o polskich królach. Czy Matejko wymyślił wizerunki władców
type: item
date: 2026-03-17T14:32:58.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: dzieła sztuki
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
description: Poczet królów polskich Matejki to jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii polskiej sztuki, ale czy rzeczywiście pokazuje prawdziwe twarze władców? Prof. Bożena Czwojdrak wyjaśnia, na ile te wizerunki są zgodne z historią.
encoded: Spis treści: Nie było fotografii – były źródła pośrednie Co mówi współczesna nauka? Czy Matejko był świadkiem otwarć królewskich grobowców? Dziś wiemy więcej, jak wyglądali Jagiellonowie Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach „Poczet królów i książąt polskich” to seria rysunków stworzona przez Jana Matejkę w latach 1890–1892. Cykl ten przedstawia 44 polskich władców – królów i książąt – a także cztery postacie kobiece: księżne i królowe. Posłuchaj nowego odcinka wideopodcastu National Geographic Polska. Rozmówczynią Łukasza Załuskiego jest prof. Bożena Czwojdrak, historyczka i mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Nie było fotografii – były źródła pośrednie Matejko pracował w XIX wieku, przedstawiając postaci sięgające nawet wczesnego średniowiecza. Oczywiście nie dysponował żadnymi realistycznymi portretami większości władców. Dlatego opierał się na różnych typach źródeł: miniatury i iluminacje rękopisów – np. kroniki średniowieczne, gdzie pojawiały się schematyczne przedstawienia władców, monety i pieczęcie – szczególnie cenne, bo często powstawały za życia danego władcy, nagrobki i rzeźby – np. sarkofagi królewskie na Wawelu, wcześniejsze portrety (jeśli istniały) – zwłaszcza dla władców od XVI wieku wzwyż. W przypadku postaci takich jak Bolesław Chrobry czy Mieszko I, materiał ikonograficzny był bardzo skromny lub wręcz symboliczny. Matejko musiał więc uzupełniać luki własną wizją. Co mówi współczesna nauka? Współcześni historycy i archeolodzy są zgodni, że Jan Matejko z dużą starannością oddawał realia poszczególnych epok, szczególnie w zakresie ubioru oraz insygniów władzy – oczywiście w granicach wiedzy dostępnej w XIX wieku. Jednocześnie podkreśla się, że wygląd twarzy wielu przedstawionych władców ma charakter w dużej mierze hipotetyczny, zwłaszcza w przypadku postaci z najwcześniejszych okresów historycznych, dla których brak wiarygodnych źródeł ikonograficznych. Mimo tych ograniczeń dzieła Matejki mają ogromne znaczenie edukacyjne i kulturowe – to one w d…

Jadwiga-Andegawenska-b04eb38.jpg
width: 2813
height: 1875

Nie tylko Słowianie. Kto żył nad Wisłą przed nastaniem państwa Piastów?
type: item
date: 2026-03-02T12:25:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: historia
subject: historia polski
subject: polska
subject: słowianie
subject: Wolny czas
description: Słowianie byli tylko jednym z ludów, które przed nastaniem państwa piastowskiego zasiedlały obecne ziemie Polski. Dowiadujemy się o nich nie tylko z badań archeologicznych, ale też ze źródeł historycznych, ale dopiero od około I wieku naszej ery. O tym, kto mieszkał wówczas nad Wisłą opowiada w naszym wideopodcaście dr Michael Morys-Twarowski.
encoded: Archeolodzy często zaprzątają sobie głowę pytaniem, o początki określonej kultury lub genezę danego ludu. To temat trudny, bo wymaga interdyscyplinarnych badań. Czy możliwe jest na przykład wskazanie kolebki Słowian? Zagadka pochodzenia Słowian Co działo się na obecnych terenach Polski w pierwszym tysiącleciu, ale jeszcze przed nastaniem państwa Mieszka I w drugiej połowie X wieku? Czy obszar ten aż do pojawienia się Słowian, mniej więcej w połowie pierwszego tysiąclecia, był zupełnie pusty i nikt tutaj nie mieszkał? A może wręcz przeciwnie – teren ten zasiedlała mozaika ludów? Ten temat jest słabo znany w powszechnej świadomości, ale archeolodzy prowadzą liczne badania dotyczące tego, co działo się w pierwszych wiekach naszej ery miedzy Wisłą a Odrą. Również historycy wiedzą o tym epizodzie w dziejach obecnych ziem polskich coraz więcej. O przeszłości z perspekywy historyka, a nie archeologa Informacje historyczne na temat pierwszych Słowian i innych ludów na naszych ziemiach zebrał dr Michael Morys-Twarowski w książce pt. „Barbarica. Tysiąc lat zapomnianej historii ziem polskich”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont. Kluczowymi informacjami na temat swoich ustaleń dzieli się w naszym podcaście. Morys-Twarowski jest doktorem historii, prawnikiem i amerykanistą. Ukończył Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Napisał kilka popularnonaukowych książek, m.in. „Polskie imperium” i „Dzieje księstwa cieszyńskiego” oraz ponad 100 artykułów popularnonaukowych. Nasz gość zastrzega, że zajmuje się w najnowszej książce historią Polski w znaczeniu geograficznym i w granicach, jakie nasz kraj zajmuje od 1945 roku. – To nie jest tak, że historia Polski zaczyna się w I czy w II wieku – zastrzega dr Morys-Twarowski. W jego ocenie do tej pory historycy jak ognia unikali tego tematu. Na rynku natomiast dostępne są opracowania przygotowane przez archeologów. W jego ocenie nie zawsze coś, o czym napisali starożytni historycy znajduje odzwierciedlenie w źródłach archeolog…

MINIOK2-7b0c9d5.jpg
width: 1920
height: 1080

Zagadki słowiańskich pochówków – co udało się wyczytać z ich szczątków? – nowy podcast
type: item
date: 2026-02-16T11:46:22.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: cmentarze
subject: kości
subject: słowianie
description: Czy wampiryzm do słowiański „wynalazek”? Jak wyglądały pochówki wczesnych Słowian? Co jesteśmy w stanie wyczytać z ich kości? Na te pytania odpowiada w naszym wideopodcaście antropolog fizyczny dr Łukasz Maurycy Stanaszek.
encoded: Przez wieki Słowianie praktykowali przede wszystkim ciałopalenie, co dla współczesnych badaczy jest ogromnym wyzwaniem. W podcaście usłyszycie o tym, jak antropolog potrafi z takich szczątków dziś „ułożyć” całego człowieka, a także czym były tajemnicze kurhany znajdowane w głębi puszcz. Ekspert od kości w naszym studio Naszym gościem w ostatnim odcinku z cyklu Wszystkie Tajemnice Słowian jest dr Łukasz Maurycy Stanaszek, który jest uznanym antropologiem fizycznym, archeologiem oraz popularyzatorem nauki. Na co dzień pracuje w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie, gdzie specjalizuje się w badaniu obrządków pogrzebowych populacji pradziejowych oraz nowożytnych. Jako ekspert uczestniczył w kilkudziesięciu ekspedycjach archeologicznych w kraju i za granicą, analizując m.in. dawne schorzenia oraz zjawisko wampiryzmu na podstawie zachowanych kości. Jak wyglądały pochówki wczesnych Słowian? Przed przyjęciem chrześcijaństwa Słowianie praktykowali przede wszystkim obrządek ciałopalny, co oznacza, że ciała zmarłych palono na stosach. Przepalone szczątki umieszczano następnie w ceramicznych popielnicach lub bezpośrednio w ziemnych jamach, a czasem owijano je w nietrwałe materiały organiczne. Charakterystyczną formą wczesnosłowiańskich grobów były kurhany, czyli niewielkie nasypy o średnicy od 5 do 10 metrów, lokalizowane często na terenach leśnych. W ich wnętrzu wznoszono niekiedy drewniane konstrukcje przypominające „domy zmarłych”, w których składano prochy wielu członków rodziny na przestrzeni lat. Jak wyglądały wewnątrz? O tym również opowiada nasz gość. Istniały także przypadki, w których spalone kości nie były zakopywane, lecz rozsypywane na płaszczu kurhanu. W niektórych pochówkach, obok szczątków ludzkich, odnajduje się również kości zwierząt, na przykład koni, co sugeruje ich udział w dawnych rytuałach pogrzebowych. Zapisane w kościach. Trudy codzienności i dawne choroby Analiza szczątków pozwala nam niemal zajrzeć w codzienność dawnego Słowianina. Z rozmowy …

Image-2-064a628.png
width: 1500
height: 1000

Kuchnia Słowian bez mitów. Małgorzata Krasna-Korycińska zdradza szczegóły – nowy wideopodcast
type: item
date: 2026-02-09T12:11:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: Kuchnia
subject: słowianie
description: Co trafiało do garnków Słowian i jak naprawdę wyglądała ich codzienna dieta? Dzięki nowoczesnym badaniom archeologicznym wiemy dziś znacznie więcej niż jeszcze dekadę temu. O dawnych smakach i technikach gotowania opowiada w naszym wideopodcaście archeolog Małgorzata Krasna-Korycińska.
encoded: Archeologia nie jest nauką, którą należy kojarzyć z łopatą, pędzelkiem czy szpachelką. Dzisiaj coraz częściej przypomina laboratorium z serialu kryminalnego. Naukowcy badają przeszłość niczym detektywi analizujący ślady na miejscu zbrodni. Zamiast odcisków palców szukają biomarkerów. Są to chemiczne drobiny jedzenia uwięzione w porowatych ściankach glinianych naczyń. Każda roślina, mięso czy nabiał zostawia swój unikatowy „podpis”. Dzięki temu wiemy, co gotowano w garnku ceramicznym, nawet jeśli od ostatniego posiłku minęło tysiąc lat. Między innymi na ten temat rozmawiamy w kolejny odcinku wideopodcastu z cyklu „Wszystkie Tajemnice Słowian”. Archeolog eksperymentujący Tym razem naszym gościem jest kuchmistrzyni Małgorzata Krasna-Korycińska, która z wykształcenia jest archeologiem, historykiem kulinariów i muzealnikiem. Zajmuje się archeologią eksperymentalną; m.in. bada, praktykuje i serwuje kulinaria średniowieczne, bierze udział w licznych imprezach rekonstrukcyjnych w kraju i za granicą. Można ją zobaczyć na festiwalach organizowanych w Wolinie czy na polach Grunwaldu. Jest autorką książek „Przy słowiańskim stole, czyli kulinaria w czasach wczesnego średniowiecza” oraz „Viking and Slavic cousine”. Ogień potężniejszy niż w naszej kuchence Krasna-Korycińska zdradza tajniki słowiańskiej kuchni. Okazuje się, że słowiańska technologia kuchenna pod pewnymi względami biła na głowę nasze nowoczesne piekarniki. Archeologia eksperymentalna, wykorzystująca kamery termiczne, ujawniła niezwykłą wydajność dawnych pieców. Specjalne konstrukcje kamienne, stawiane w narożnikach domostw, potrafiły rozgrzać się do 500 stopni Celsjusza. To temperatura znacznie wyższa niż w większości domowych piekarników. Powrót do korzeni na talerzu Dzisiejsza moda na sezonowość i lokalność to tak naprawdę powrót do mądrości Słowian, którzy jedli to, co aktualnie oferowała natura. Jak wyjaśnia Krasna-Korycińska, współczesna nauka potwierdza, że ich jednogarnkowe potrawy, jedzone na gorąco o porank…

strona32-5a08915.jpg
width: 800
height: 533

Słowianie kontra wikingowie. Jakie relacje łączyły ich we wczesnym średniowieczu? – nowy podcast
type: item
date: 2026-02-02T12:13:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: słowianie
subject: średniowiecze
subject: wikingowie
description: W Skandynawii znajdowane są słowiańskie naczynia ceramiczne, biżuteria, a nawet pozostałości po konstrukcjach, które mają ponad 1000 lat. Czy to oznacza, że nasi przodkowie przyczynili się do powstania pierwszych skandynawskich królestw? O relacjach wikińsko-słowiańskich rozmawiamy w nowym podcaście National Geographic Polska z dr. Jakubem Jagodzińskim.
encoded: To już czwarty odcinek cyklu „Wszystkie Tajemnice Słowian”. Tym razem skupiamy się na kontaktach Słowian z wikingami, do których dochodziło ponad 1000 lat temu. Do tej pory dominowała w przestrzeni publicznej narracja, wedle której to Słowian mieli zdominować przybysze z północy. A Mieszko I miał być wikingiem. Rozmowa z dr. Jakubem Jagodzińskim Nasz kolejny gość, dr Jakub Jagodziński, jest doktorem nauk humanistycznych w zakresie archeologii, a także etnologiem i antropologiem kultury, pracownikiem Działu Naukowego w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu. Jest też autorem artykułów naukowych i popularnonaukowych oraz książki „Goście, kupcy, osadnicy. Kontakty Słowian Zachodnich i Skandynawów w epoce wikingów”. Zaginione emporium Truso W tym odcinki rozmawiamy między innymi o jedynym na ziemiach polskich wikińskim emporium Truso, które odkryto niedaleko Elbląga 40 lat temu. Miejsce to zostało założone przez Skandynawów i istniało od VIII do schyłku X wieku. Wiedza o istnieniu Truso pochodzi tylko z jednego źródła pisanego – relacji anglosaskiego podróżnika Wulfstana. Głównymi towarami handlowymi był tam bursztyn oraz prawdopodobnie niewolnicy, co potwierdzają znaleziska kajdan i arabskich monet. Osada miała charakter nieagrarny i składała się z trzech części: strefy portowej, centralnej oraz peryferyjnej. – Ta osada była na wskroś skandynawska. Ona była przez Skandynawów założona, kontrolowana, łączyła szlaki handlowe – opowiada dr Jagodziński. Czy Mieszko I był wikingiem? Dr Jakub Jagodziński kategorycznie stwierdza na podstawie źródeł, że Mieszko I nie był wikingiem. Nie istnieją żadne przesłanki historyczne ani archeologiczne, które wskazywałyby na skandynawskie korzenie pierwszych Piastów – przekonuje badacz. Z podcastu dowiemy się, że koncepcja ta zrodziła się w nauce kilkaset lat temu, gdy polscy uczeni zaczęli zastanawiać się nad początkami państwa. Słowianie w Skandynawii Ten temat prawie nie istnieje w szerszej debacie. Mowa o obecności Słowian w Ska…

Image-4-46b9a94.jpg
width: 1500
height: 1000