Dlaczego pięciu synów Krzywoustego zrujnowało jedność Polski? Nowy odcinek podcastu z prof. Bożeną Czwojdrak
Testament Bolesława Krzywoustego miał zabezpieczyć granice, a doprowadził do trwającego niemal dwa stulecia chaosu. Dlaczego misterny plan legł w gruzach? W rozmowie z National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak obnaża bezwzględną grę braci: od tajnego zjazdu w Łęczycy pod pretekstem wesela, przez głęboki konflikt Małopolski z Wielkopolską, aż po demograficzną katastrofę, która pogrążyła Śląsk.
Spis treści: Tajny spisek w Łęczycy. Jak wesele siostry posłużyło do rozbioru państwa Historia alternatywna: czy Polska uniknęłaby rozbicia bez buntu juniorów? Nowa kontra Stara Polska. Konflikt Poznania z Krakowem zablokował zjednoczenie Pułapka demograficzna. Dlaczego Śląsk rozpadł się na dziesiątki księstw, a Wielkopolska przetrwała? Prawda ukryta pod mitami. Kadłubek, Gall i zatuszowana rzeczywistość Posłuchaj całej rozmowy o synach Bolesława Krzywoustego Kiedy w 1138 roku odchodził Bolesław Krzywousty, polska monarchia wydawała się dobrze zabezpieczona. Ojciec podzielił terytoria tak, by dzielnice młodszych braci nie stykały się ze sobą, zmuszając ich do kontaktu przez ziemie senioralne Władysława. Wystarczyło jednak kilka lat, by misterny system kontroli zamienił się w arenę bezpardonowej walki o władzę. Tajny spisek w Łęczycy. Jak wesele siostry posłużyło do rozbioru państwa Młodsi synowie Salomei z Bergu doskonale zdawali sobie sprawę ze swojej słabości militarnej wobec najstarszego brata. Aby obejść zakazy poruszania się po kraju, uknuli intrygę wykorzystującą prawo zwyczajowe. „Oni w pewnym momencie spotykają się z matką Salomeą pod pretekstem wydania siostry Agnieszki za mąż, bo rzeczywiście tu bracia podejmowali takie decyzje. I wtedy prawdopodobnie dogadują się ze sobą, że kiedy nie ma Władysława – który wyjechał na wyprawę na Ruś – przejmą część dzielnicy senioralnej. Mieszko zabiera ziemię kaliską i gnieźnieńską, scalając Wielkopolskę, a Bolesław przejmuje Kujawy oraz ziemie chełmińską i michałowską” – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Ten zuchwały krok był pierwszym bezpośrednim ciosem w spójność terytorialną monarchii, który rozpoczął proces nieodwracalnej parcelacji kraju. Zamiast dbać o dobro ogółu, bracia zaczęli tworzyć niezależne księstwa dzielnicowe, a w kraju rozkwitała średniowieczna polityka dynastyczna Piastów. Historia alternatywna: czy Polska uniknęłaby rozbicia bez buntu juniorów? Czy polska korona mogła zachować jedność, gdyby Władysław zdołał powstrzymać bunt rodzeństwa? Prof. Czwojdrak zauważa, że Bolesław Krzywousty wyposażył seniora w ogromne aktywa właśnie po to, by dać mu czas na naturalną konsolidację władzy. „Tak wielka przewaga terytorialna i siłowa nad braćmi mogła mu dać czas na przeczekanie. Wiadomo: któryś zawsze umrze, któryś zachoruje, różne rzeczy chodzą po ludziach. Władysław był jedyną dorosłą osobą z synami, na której barkach mogła spoczywać dynastia. Pozostali byli wielką niewiadomą” – wskazuje badaczka. Henryk Sandomierski zginął bezpotomnie, synowie Bolesława Kędzierzawego zmarli młodo, a Kazimierz Sprawiedliwy nie przejawiał ambicji politycznych. Gdyby juniorzy nie obalili seniora, ostateczny bój o tron rozegrałby się wyłącznie między Władysławem a Mieszkiem Starym, a Polska mogła uniknąć 150 lat bratobójczych wojen. Nowa kontra Stara Polska. Konflikt Poznania z Krakowem zablokował zjednoczenie Jednym z najmniej uświadamianych powodów upadku idei zjednoczeniowej były głębokie regionalne animozje, które eksplodowały podczas prób odzyskania tronu przez Mieszka Starego. „Tu się zaczyna tworzyć od pewnego momentu odwieczna rywalizacja pomiędzy Małopolską i Wielkopolską – Stara i Nowa Polska. W okresie rozbicia dzielnicowego widać ewidentnie, że na tronie krakowskim może być Ślązak, może być książę mazowiecki, ale jak przychodzi ktoś z Wielkopolski, to nie ma szans, żeby się dogadać” – podkreśla prof. Bożena Czwojdrak. Mieszko – władca bezkompromisowy, chowający się za poznańskimi murami, a wedle podań pochowany w Poznaniu w złotej trumnie – traktowany był w Krakowie jak intruz. Ta niechęć krakowskich elit do Wielkopolan skutecznie paraliżowała wszelkie próby stworzenia silnego, centralnego ośrodka władzy. O tym, jak strategiczne znaczenie miały wówczas poszczególne grody, przypominają dzisiejsze odkrycia archeologiczne w polskich miastach. Pułapka demograficzna. Dlaczego Śląsk rozpadł się na dziesiątki księstw, a Wielkopolska przetrwała? O losach poszczególnych prowincji decydowała nie tylko wielka polityka, ale i... biologia. Porównanie linii śląskiej i wielkopolskiej rzuca nowe światło na mechanizm rozpadu państwa. Na Śląsku potomkowie Władysława Wygnańca wykazywali ogromny „potencjał demograficzny” – rodzili wielu synów. Ponieważ każdy dziedzic domagał się własnego skrawka ziemi, a terytorium nie rosło, Śląsk zaczął dzielić się na mikroskopijne, skłócone księstewka, które stopniowo traciły siłę militarną i więź z Koroną. Z kolei Wielkopolska miała niezwykłe szczęście: „Nawet jeśli rodziło się więcej synów, to gdy dochodziło do śmierci głównego władcy, zazwyczaj zostawał tylko jeden następca. Pod tym kątem Wielkopolska miała wyjątkowe szczęście” – zaznacza prof. Czwojdrak. Podziały te trwale odmieniły granice, w których wznoszono liczne śląskie warownie i grody obronne. Prawda ukryta pod mitami. Kadłubek, Gall i zatuszowana rzeczywistość Dlaczego tak trudno nam dziś obiektywnie ocenić synów Krzywoustego? Winę ponoszą średniowieczni kronikarze, którzy tworzyli laurki na zamówienie polityczne. O ile Gall Anonim budował heroiczny mit Krzywoustego, o tyle Wincenty Kadłubek dwoił się i troił, by wybielić Kazimierza Sprawiedliwego. Kadłubek dorabiał filozoficzną teorię do alkoholowych uczt księcia, argumentując, że pijaństwo było „metodą śledczą”, mającą skłonić poddanych do szczerości. W ten sposób pacyfistyczny i unikający politycznych trudów książę zyskał przydomek „Sprawiedliwy”, a z polskiej pamięci wymazano fakt, że zaprzepaścił on największą szansę na scalenie kraju. Prawdziwe realia tamtych wieków odkrywają przed nami tajemnice wzgórza wawelskiego oraz dawne kroniki rycerskich wypraw. Posłuchaj całej rozmowy o synach Bolesława Krzywoustego Chcesz poznać więcej zakulisowych historii z życia piastowskich władców? Obejrzyj pełną rozmowę i posłuchaj o bratobójczej walce o tron synów Bolesława Krzywoustego. Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródła: Uniwersytet Śląski; National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Imprezowicz, wygnaniec i wieczny awanturnik. Prawdziwe twarze synów Krzywoustego
Gdy w 1138 roku umierał Bolesław Krzywousty, zostawił ambitny plan sukcesji mający uchronić kraj przed bratobójczą wojną. Rzeczywistość okazała się brutalna: jeden z braci uciekał z kraju w niesławie, drugi rządził do dziewięćdziesiątki wbrew wszystkim, a najmłodszy – zamiast scalić państwo – wolał niekończące się biesiady. O kulisach piastowskiej walki o tron opowiada mediewistka prof. Bożena Czwojdrak.
Spis treści: Największy błąd Krzywoustego. Czy ojciec wierzył w zgodę braci? Władysław Wygnaniec. Fatalny sojusz, bose upokorzenie i odcięty język Bolesław Kędzierzawy. Trzy dekady stabilizacji w cieniu podejrzeń Mieszko Stary. Uparty senior, którego wygnali nawet właśni synowie Henryk Sandomierski. Tajemniczy książę i pierwszy polski krzyżowiec Kazimierz Sprawiedliwy. Miał wszystko, by zjednoczyć Polskę, ale wolał ucztować Posłuchaj całej rozmowy o synach Bolesława Krzywoustego Wprowadzenie ustawy sukcesyjnej przez Bolesława Krzywoustego na zawsze zmieniło mapę polityczną średniowiecznej Polski. Choć podręczniki szkolne skupiają się głównie na suchych datach rozbicia dzielnicowego, za podziałem kraju stały wyraziste, bezwzględne charaktery i dramatyczne ludzkie wybory. Największy błąd Krzywoustego. Czy ojciec wierzył w zgodę braci? W 1138 roku zmarł Bolesław Krzywousty, dzieląc ziemie między swoich synów i ustanawiając zasadę senioratu. Czy potężny władca naprawdę sądził, że jego potomkowie będą zgodnie współpracować dla dobra Korony? „A skąd! Właśnie dlatego ustanowił zasadę senioratu, bo wiedział, że na pewno współpracować ze sobą nie będą. On ich znał najlepiej. Doskonale wiedział, że Władysław i juniorzy, czyli jego młodsi bracia, będą walczyli przeciwko sobie” – tłumaczy w rozmowie z National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego. Krzywousty zdawał sobie sprawę z ryzyka rozlewu krwi, dlatego wyposażył najstarszego syna, Władysława, w potężną dzielnicę senioralną, zwierzchnictwo nad Pomorzem oraz pas ziem rozdzielający posiadłości młodszych braci. Plan ten miał jednak zasadniczą wadę: zakładał bezwzględną przewagę militarną seniora, której nie udało się utrzymać. Wtedy też zaczęła się brutalna historia dynastii Piastów w epoce rozbicia dzielnicowego. Władysław Wygnaniec. Fatalny sojusz, bose upokorzenie i odcięty język Pierworodny syn Bolesława (z małżeństwa ze Zbysławą Kijowską) szybko wszedł w otwarty konflikt z przyrodnimi braćmi. Mimo początkowych sukcesów i wsparcia wpływowej żony Agnieszki Babenberg, w 1146 roku musiał uciekać z kraju. Cieniem na jego rządach położyła się brutalna rozprawa z możnowładcą Piotrem Włostowicem, którego oślepiono i pozbawiono języka. Senior szukał ratunku u cesarza Fryderyka Barbarossy, co doprowadziło do niemieckiej interwencji w 1157 roku. Choć Bolesław Kędzierzawy musiał ukorzyć się przed cesarzem – stając boso we włosienicy z mieczem u szyi – Władysław nigdy nie odzyskał krakowskiego tronu. Zmarł na obczyźnie, a do kraju pozwolono wrócić dopiero jego synom, którzy przejęli śląskie zamki i grody. Bolesław Kędzierzawy. Trzy dekady stabilizacji w cieniu podejrzeń Po ucieczce Władysława ster rządów w Krakowie przejął Bolesław Kędzierzawy – najstarszy z „juniorów”. Rządził jako senior przez niemal 30 lat, budując potęgę linii mazowieckiej. Jednak wbrew pozorom nie była to epoka braterskiej sielanki. Kędzierzawy doskonale rozumiał mechanizmy władzy i, podobnie jak ojciec, odciął od wpływów swojego młodszego brata Mieszka. „Kędzierzawy robi dokładnie to samo: młodszych braci, Henryka i Kazimierza, izoluje od Mieszka Starego. On mu absolutnie nie ufa. Zna swojego brata chyba najlepiej ze wszystkich i ma pełną świadomość, że Mieszko będzie próbował dogadać się z młodszymi braćmi, żeby go wyeliminować” – zaznacza prof. Czwojdrak. Mieszko Stary. Uparty senior, którego wygnali nawet właśni synowie Mieszko Stary dożył sędziwego wieku niemal 90 lat i do samego końca nie porzucił marzeń o tronie krakowskim. Był postacią tak bezkompromisową i autorytarną, że regularnie popadał w konflikty z poddanymi. Kroniki odnotowują, że krakowianie wielokrotnie przepędzali go z miasta po zaledwie kilku miesiącach rządów. Co więcej, konfliktowy charakter księcia doprowadził do buntu w jego własnej dzielnicy – został wygnany z Wielkopolski przez własnego syna, Odona. Według przekazów Mieszko został ostatecznie pochowany w Poznaniu, a badacze do dziś analizują, jak wykopaliska i odkrycia średniowieczne rzucają nowe światło na dawne pochówki książęce. Henryk Sandomierski. Tajemniczy książę i pierwszy polski krzyżowiec Najbardziej zagadkową postacią wśród braci pozostaje Henryk Sandomierski. Jako jedyny nie wykazywał chorobliwych ambicji politycznych, nie zabiegał o tron w Krakowie i prawdopodobnie nigdy nie założył rodziny. Zamiast walki o władzę Henryk wybrał oręż w obronie wiary. Został pierwszym udokumentowanym polskim krzyżowcem, który wyruszył do Ziemi Świętej, a po powrocie ufundował klasztor joannitów w Zagości. W pamięci potomnych zapisała się też fundacja kolegiaty w Wiślicy i słynna Płyta Orantów. Co ciekawe, w przeciwieństwie do niego inni książęta szukali wymówek przed krucjatami – jego bratanek Leszek Biały tłumaczył papieżowi, że nie może wyruszyć do Palestyny, ponieważ z przyczyn zdrowotnych pije wyłącznie piwo, którego w Ziemi Świętej brakuje. Przebieg wypraw krzyżowych i tajemnice średniowiecznych zakonów rycerskich do dziś budzą emocje badaczy. Kazimierz Sprawiedliwy. Miał wszystko, by zjednoczyć Polskę, ale wolał ucztować Najmłodszy z synów, Kazimierz – urodzony zapewne tuż przed śmiercią ojca – początkowo nie otrzymał żadnej dzielnicy. Los okazał się jednak przewrotny. W wyniku zbiegu okoliczności, testamentów braci i buntu możnych przeciw Mieszkowi Staremu, w rękach Kazimierza znalazła się ponad połowa ziem polskich: Małopolska, Mazowsze, Kujawy oraz ziemie łęczycka i sieradzka. Hołd złożyli mu nawet książęta śląscy. Korona leżała na wyciągnięcie ręki. Dlaczego Kazimierz nie zjednoczył Polski? „Kadłubek strasznie się męczy, żeby pokazać naszego Kazimierza jako fajnego władcę, ale z całej tej opowieści wynika jedno: Kazimierz Sprawiedliwy lubił imprezy, lubił się napić, lubił dobrze zjeść. Kadłubek tłumaczy go, że pił tylko po to, by poddani pod wpływem alkoholu mówili mu prawdę. Tak na dobrą sprawę uczta była dla niego najważniejszą sprawą w życiu. Dla mnie to był raczej Kazimierz Spolegliwy niż Sprawiedliwy” – podsumowuje prof. Bożena Czwojdrak. Szansa na zakończenie rozbicia dzielnicowego przepadła na ponad sto lat, a dawna stolica na Wawelu pozostała areną kolejnych wojen domowych. Posłuchaj całej rozmowy o synach Bolesława Krzywoustego Chcesz poznać więcej zakulisowych historii z życia piastowskich władców? Obejrzyj pełną rozmowę i posłuchaj o bratobójczej walce o tron synów Bolesława Krzywoustego. Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródła: Uniwersytet Śląski; National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Największy błąd Piastów. Jak jedna decyzja zniszczyła Polskę na 200 lat?
W powszechnej świadomości testament Bolesława Krzywoustego postrzegany jest jako wielka polityczna katastrofa, która rozbiła jednolitą monarchię i pogrążyła Polskę w trwających niemal dwa wieki bratobójczych walkach. Jednak czy książę rzeczywiście popełnił fatalny błąd, czy też jego geostrategiczny plan zawiódł przez ludzkie chciwości i ambicje? O kulisach słynnego statutu sukcesyjnego, faworyzowaniu seniora, pominiętym synu oraz o dokumencie, którego oryginału... nikt nigdy nie widział na oczy, opowiada Łukaszowi Załuskiemu mediewistka prof. Bożena Czwojdrak.
W powszechnej świadomości testament Bolesława Krzywoustego postrzegany jest jako wielka polityczna katastrofa, która rozbiła jednolitą monarchię i pogrążyła ziemie polskie w trwających niemal dwa wieki bratobójczych walkach. Jednak czy książę rzeczywiście chciał podzielić kraj i przypieczętować jego upadek? O kulisach powstawania słynnego statutu, geopolitycznym majstersztyku, który zawiódł z powodu „czynnika ludzkiego”, oraz o dokumencie, którego oryginału... nikt nigdy nie widział, w rozmowie z Łukaszem Załuskim opowiada mediewistka prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego. Genialna koncepcja, która poniosła klęskę. Co naprawdę zakładał statut z 1138 roku? Wokół ustawy sukcesyjnej Krzywoustego urosło wiele mitów. Jednym z nich jest przekonanie, że sam podział państwa pomiędzy synów władcy był w tamtych czasach czymś wyjątkowym i nierozsądnym. Profesor Bożena Czwojdrak wyraźnie podkreśla, że wydzielanie dzielnic juniorom było powszechną praktyką polityczną w całej XII-wiecznej Europie – od Czech i Rusi, po Niemcy. – Koncepcja Bolesława Krzywoustego była bardzo fajna. To, że nie wyszło, to niestety kwestia czynnika ludzkiego. On nie wymyślił samego podziału, bo państwa dzielono absolutnie normalnie. Bolesław zmienił jednak zasadę, ustanawiając słynny seniorat: władzę zwierzchnią miał sprawować zawsze najstarszy z rodu Piastów. Krzywousty nie spodziewał się jednak, do czego to w rezultacie doprowadzi – wyjaśnia prof. Czwojdrak. Intencją monarchy wyznaczenie seniora miało zapobiec walkom domowym. W efekcie stworzono jednak mechanizm, który podsycił apetyty pozostałych braci. Faworyzowany senior i izolowani juniorzy. Jak Bolesław urządził synów? Aby zasada senioratu mogła sprawnie działać, najstarszy syn Bolesława – Władysław II (późniejszy Wygnaniec) – otrzymał od ojca potężną przewagę polityczną i terytorialną. W chwili śmierci Krzywoustego w 1138 roku Władysław był dojrzałym, ponad trzydziestoletnim mężczyzną z doświadczeniem politycznym i własną rodziną. Jego przyrodni bracia byli wówczas jeszcze dziećmi – Bolesław Kędzierzawy miał zaledwie około 15 lat, a pozostali byli jeszcze młodsi. – Bolesław Krzywousty daje Władysławowi potworną przewagę terytorialną. Poza własną dzielnicą na Śląsku, Władysław objął dzielnicę senioralną z Krakowem, Kujawami i zwierzchnictwem nad Pomorzem. Ten ogromny pas ziem oddzielał od siebie młodszych braci tak, że nie mieli ani jednej wspólnej granicy. Nie mogli skontaktować się bez wiedzy seniora. To, że Władysław to wszystko przegrał, to wyłącznie jego wina i skutek błędu ludzkiego – tłumaczy mediewistka. Przeznaczona dla seniora dzielnica pasowa miała gwarantować pełną kontrolę nad krajem, lecz ambicje żony Władysława, Agnieszki Babenberg, oraz nieustępliwość juniorów doprowadziły do wybuchu wojny domowej. Tajemnica dokumentu, którego... nie ma. Czy testament Krzywoustego istniał? Jednym z najbardziej zdumiewających faktów dotyczących rozbicia dzielnicowego jest to, że oryginał testamentu Bolesława Krzywoustego nigdy się nie zachował, a współcześni kronikarze poświęcili mu zaskakująco mało miejsca. Kronika Galla Anonima urywa się na długo przed śmiercią księcia. Z kolei Wincenty Kadłubek, piszący na dworze najmłodszego syna Krzywoustego – Kazimierza Sprawiedliwego – zbywa cały temat krótką wzmianką. O istnieniu spisanego aktu świadczą jednak późniejsze dokumenty papieskie. – W 1210 roku papież Innocenty III wystawił bullę na prośbę jednego z książąt śląskich, przypominając w niej o obowiązującej w Polsce zasadzie senioratu. Historycy uważają, że skoro papież wydał takie poświadczenie, musiał mieć w swoim archiwum dokument potwierdzający ustalenia Krzywoustego. Przypuszczalnie akt podziału został spisany i zatwierdzony na wiecu około 1136 lub 1137 roku – wyjaśnia prof. Czwojdrak. Odniesienia do tego kluczowego wydarzenia pojawiają się w wielu źródłach Kościoła. Pominięty syn. Dlaczego Kazimierz Sprawiedliwy nie dostał nic? Przez wieki w historiografii krążyła legenda, że najmłodszy syn Bolesława Krzywoustego, Kazimierz Sprawiedliwy, był pogrobowcem – urodził się po śmierci ojca i dlatego nie uwzględniono go w podziale państwa. Współczesne badania mediewistyczne całkowicie odrzucają tę hipotezę. Kadłubek wyraźnie opisuje scenę, w której nowo narodzone dziecko przyniesiono umierającemu księciu. – Kazimierz żył w chwili śmierci ojca, urodził się w 1138 roku. Po prostu statut został przygotowany wcześniej, około 1136–1137 roku, po śmierci starszego syna Leszka, i po narodzinach Kazimierza nikt go już nie zmieniał. Krzywousty prawdopodobnie zostawił dyspozycję Władysławowi, aby po osiągnięciu wieku męskiego wydzielił najmłodszemu bratu jakąś dzielnicę lub przeznaczył go do stanu duchownego – dodaje prof. Bożena Czwojdrak. Decyzja ta przyniosła jednak fatalne skutki. Gdy Kazimierz dorósł, sam sięgnął po władzę i złamał zasadę senioratu, obalając dotychczasowy ład na zjeździe w Łęczycy. Matka juniorów. Wpływ Salomei z Bergu na bieg historii Ogromną rolę w wydarzeniach po 1138 roku odegrała wdowa po Bolesławie, hrabianka Salomea z Bergu. Jako matka młodszych książąt stanowczo broniła interesów swoich dzieci przed zakusami pasierba Władysława II. Zwoływane przez nią zjazdy możnych i próby wydzielenia własnej oprawy wdowiej (ziemia łęczycka) stały się bezpośrednią przyczyną wybuchu wojny domowej. Walka wdowy o przyszłość juniorów zdestabilizowała i tak chwiejny kompromis, zamieniając misterny plan Krzywoustego w długotrwały konflikt. Posłuchaj całej rozmowy o Bolesławie Krzywoustym i sekretach Piastów Chcesz poznać więcej zakulisowych historii z życia piastowskich władców? Obejrzyj pełną rozmowę i posłuchaj o mrocznych sekretach Bolesława Krzywoustego, kulisach oślepienia brata Zbigniewa, prawdziwym pochodzeniu Galla Anonima oraz dramatycznych skutkach słynnego testamentu. Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródła: Uniwersytet Śląski; National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Dostęp do morza za wszelką cenę. Jak Krzywousty wywalczył Pomorze i zainspirował słynną pieśń?
Większość z nas kojarzy go z testamentem i rozbiciem dzielnicowym, lecz największym geostrategicznym sukcesem Bolesława III Krzywoustego był spektakularny podbój Pomorza. To dzięki determinacji i wybitnym zdolnościom dowódczym piastowskiego księcia Polska po raz pierwszy na tak szeroką skalę zyskała stabilny dostęp do Morza Bałtyckiego. O zakulisowych wyzwaniach chrystianizacji, militarnym kunszcie oraz niezwykłym odkryciu naukowym opowiada mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak.
Oto historia kampanii, która nie tylko przesunęła granice państwa, ale też doprowadziła historyków do sensacyjnego śladu w sprawie tożsamości Galla Anonima. Ryby słone i cuchnące. Słynna pieśń wojenna rycerzy Krzywoustego Gdyby zapytać badaczy polskiego średniowiecza o jedno bezdyskusyjne i trwałe osiągnięcie Bolesława Krzywoustego, podporządkowanie Pomorza wysuwa się na pierwszy plan. Związki Polski z Bałtykiem po czasach Bolesława Chrobrego uległy niemal całkowitemu rozluźnieniu, a pogańskie plemiona pomorskie regularnie najeżdżały ziemie piastowskie. Dopiero Bolesław III przeprowadził serię bezwzględnych i konsekwentnych wypraw, które doprowadziły do opanowania Pomorza Gdańskiego i zhołdowania Pomorza Zachodniego. Buntownicze nastroje rycerstwa oraz trudy wypraw w bagniste tereny północy przełamywano m.in. pieśnią bojową, którą w swojej kronice zanotował Gall Anonim: „Naszym przodkom wystarczały ryby słone i cuchnące, my po świeże przechodzimy w oceanie pluskające!” Utwór ten, spopularyzowany w XX wieku przez Czesława Niemena, okazał się czymś więcej niż tylko kronikarską ciekawostką. Poznaj więcej szczegółów o tym, jak wyglądała geopolityka i wojny w średniowiecznej Polsce. Niezwykły zwrot w badaniach. Czy pieśń pomorska zdradziła pochodzenie kronikarza? Przez stulecia w polskiej historiografii dominował pogląd, że Gall Anonim był Francuzem – hipotezę tę w XVI wieku ukute od ręki powielił kronikarz Marcin Kromer. Tymczasem dogłębna analiza językowa i rytmiczna słynnej pieśni pomorskiej doprowadziła współczesnych mediewistów do przełomowych wniosków. – Profesor Tomasz Jasiński z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, analizując rytmikę i styl pieśni o pomorskich rybach, wykazał, że Gall Anonim wcale nie pochodził z Francji, lecz z Półwyspu Apenińskiego. Najprawdopodobniej był Wenecjaninem, utożsamianym z tzw. Mnichem z Lido lub jego bezpośrednim uczniem – zauważa prof. Bożena Czwojdrak. Włoski zakonnik trafił na dwór Krzywoustego z Węgier, gdzie książę odbywał pielgrzymkę pokutną za oślepienie brata Zbigniewa. To właśnie w Polsce stworzył dzieło, które dało fundamenty pod naszą pamięć historyczną. Chrystianizacja Pomorza: Dyplomacja czy oręż? Samo opanowanie militarne Północy nie wystarczało – kluczem do trwałego włączenia tych ziem w obszar wpływów polskich była chrystianizacja Pomorza. Zadanie to Bolesław Krzywousty powierzył Ottonowi z Bambergu, zwanemu później Apostołem Pomorza. Misja ta wymagała niezwykłego wyczucia politycznego, ponieważ pogaństwo na Pomorzu było głęboko zakorzenione, a bogate miasta handlowe traktowały nową wiarę jako zagrożenie dla swojej niezależności. – Chrystianizacja Ottona z Bambergu przebiegała bardzo sprawnie w większości ośrodków, ale na przykład Szczecin twardo protestował. Bolesław Krzywousty chciał wręcz wkroczyć tam zbrojnie i siłą narzucić chrzest, jednak biskupi misjonarz powstrzymał go, woląc załatwić sprawę metodami pokojowymi i dyplomacją – tłumaczy prof. Czwojdrak. Mimo że wiara chrześcijańska w XII-wiecznej Polsce mocno już okrzepła, na obrzeżach państwa wciąż żywe były dawne wierzenia. O tamtych realiach przeczytasz więcej w tekście opisującym pogańskie ślady i demony dawnej Słowiańszczyzny. Hołd w Mersburgu i zręczna dyplomacja Bolesław Krzywousty udowodnił, że jest nie tylko doskonałym wodzem na polu bitwy, ale i sprawnym graczem na arenie międzynarodowej. Aby zabezpieczyć swoje zdobycze na Pomorzu Zachodnim przed roszczeniami Niemiec, złożył w 1135 roku hołd cesarzowi Lotarowi III w Mersburgu. Za cenę symbolicznego podporządkowania i zapłaty zaległego trybutu z ziem pomorskich, Bolesław uzyskał oficjalne uznanie polskich praw do Pomorza i wyspy Rugii przez Rzeszę oraz Papieża. Dostęp do Morza Bałtyckiego na lata wyznaczył kierunek polskiej polityki zagranicznej. – Krzywousty potrafił poruszać się w mętnej wodzie politycznej tamtego okresu. Potrafił nawiązywać i zrywać sojusze bez sentymentów, jeśli wymagał tego interes państwa. Jego bilans rządów, mimo późniejszych trudności z dzielnicami, był zdecydowanie na plusie – podkreśla prof. Czwojdrak. Płock – zapomniana stolica i miejsce wiecznego spoczynku Choć Bolesław Krzywousty stale przemieszczał się po kraju wraz z dworem, to właśnie Płock – ulubiona siedziba jego ojca Władysława Hermana – stał się miejscem jego pochówku w 1138 roku. W tamtejszej Bazylice Katedralnej do dziś spoczywają szczątki obu władców. Płockie nekropolie Piastów stanowią bezcenne źródło wiedzy dla antropologów i mediewistów poszukujących materialnych dowodów na temat zdrowia i wyglądu średniowiecznych książąt. O powiązanych odkryciach historycznych przeczytasz w materiale o tajemnicach krypt i pochówków władców Polski. Posłuchaj całej rozmowy o Bolesławie Krzywoustym i sekretach Piastów Chcesz poznać więcej zakulisowych historii z życia piastowskich władców? Obejrzyj pełną rozmowę i posłuchaj o mrocznych sekretach Bolesława Krzywoustego, kulisach oślepienia brata Zbigniewa, prawdziwym pochodzeniu Galla Anonima oraz dramatycznych skutkach słynnego testamentu. Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródła: Uniwersytet Śląski; National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Wypalił oczy bratu i podzielił Polskę. Mroczne tajemnice Bolesława Krzywoustego
Bolesław Krzywousty to jeden z najbardziej wyrazistych, ale i tragicznych władców w historii Polski. Choć panował ponad 30 lat, odniósł spektakularne sukcesy i przyłączył Pomorze, w powszechnej świadomości kojarzony jest z testamentem, który zapoczątkował dwustuletnie rozbicie dzielnicowe. O mrocznych kulisach jego życia, brutalnej walce o władzę oraz tajemnicach piastowskiego dworu rozmawia z redaktorem naczelnym National Geographic Polska, Łukaszem Załuskim, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak.
Oto przewodnik po faktach, mitach i sekrety panowania księcia, którego porywcze decyzje zmieniły losy średniowiecznej Polski. Dlaczego Bolesława III kojarzymy głównie z testamentem? Zapytany na ulicy przechodzień o Bolesława Krzywoustego najpewniej odpowie: testament i rozbicie dzielnicowe. To historyczny paradoks, ponieważ książę prowadził wygrane wojny z Cesarską Rzeszą, Czechami i Rusią, a jego dwór był prężnym ośrodkiem politycznym Europy Środkowej. Dlaczego więc zapamiętaliśmy go głównie ze statutu, którego oryginalnego dokumentu nawet nie znamy? – Ten testament zmienił wszystko. To nie prawda, że do tej pory nie dzielono państw – to była normalna sytuacja w Czechach, na Rusi czy w Niemczech. Tyle tylko, że Bolesław Krzywousty zmienił dotychczasowe zasady i ustalił słynną zasadę senioratu, według której dziedziczy zawsze najstarszy z rodu Piastów. Fakt, że miał aż pięciu synów i wprowadził ten podział, rozpoczął całkowicie nowy rozdział. Krzywousty raczej nie spodziewał się, do czego to w rezultacie doprowadzi – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Próba zabezpieczenia spójności państwa zawiodła przez czynnik ludzki – ambicje braci doprowadziły do bratobójczych walk i rozbicia dzielnicowego trwającego niemal dwieście lat. Więcej o kulisach powstawania państwowości przeczytasz w tekście o tym, jak Piastowie stworzyli zbiór skłóconych księstw. Krzywa gęba i trudne dzieciństwo. Skąd wziął się słynny przydomek? W XIX-wiecznej historiografii pojawiały się hipotezy, że przydomek Krzywousty oznaczał krzywoprzysięzcę, czyli kogoś, kto łatwo łamał składane obietnice. Prof. Czwojdrak odrzuca jednak ten mit – łamanie sojuszy było wówczas chlebem powszednim polityki. Prawdziwa przyczyna deformacji twarzy mogła leżeć w medycynie. Analizy szczątków przypisywanych Bolesławowi (odnalezionych w katedrze płockiej) wykazały zwyrodnienie kłykcia żuchwy. – To deformacja nabyta w drodze prenatalnej lub podczas porodu. Judyta Czeska, matka Bolesława, zmarła wkrótce po porodzie w grudniu 1086 roku. Wygląda na to, że poród był niezwykle ciężki, a chłopiec urodził się już ze zdeformowaną żuchwą – tłumaczy mediewistka. Dzieciństwo Bolesława nie należało do sielankowych. Matki nie pamiętał, a jego ojciec, Władysław Herman, pozostawał pod całkowitym wpływem wszechwładnego palatyna Sieciecha. Młody Bolesław wcześnie trafił na wygnanie do Kłodzka i Wrocławia, z dala od głównego dworu. Podobne intrygi i personalne roszady opisuje artykuł ujawniający mroczne kulisy piastowskiego dworu Hermana i Sieciecha. Brutalne rozliczenie z bratem. Jak wyglądało oślepienie Zbigniewa? Konflikt z przyrodnim bratem Zbigniewem ostygł na chwilę tylko po to, by wybuchnąć ze zdwojoną siłą po śmierci ojca w 1102 roku. Choć bracia początkowo podzielili Polskę, spory i rywalizacja o dominację doprowadziły w końcu Bolesława do drastycznego kroku – nakazania oślepienia Zbigniewa. Podobnie jak w przypadku innych dramatycznych epizodów piastowskich, jak choćby historia, w której książę wypalił oczy bratu w walce o władzę, kara ta rodziła powszechne oburzenie. Jak w rzeczywistości wyglądało ówczesne wyłapywanie lub wypalanie oczu? – To nie wyglądało tak, że w oczodoły wkładano rozżarzone żagwie. Najczęściej używano bardzo mocno rozgrzanego pręta, który zbliżano do oczu. Od potężnego żaru ważyły się białka w oczach. Dawało to efekt utraty wzroku, choć bywały przypadki, że niektórzy po czasie go częściowo odzyskiwali – opisuje prof. Czwojdrak. Okaleczenie brata wywołało w kraju potężny bunt społeczny. Bolesław, chcąc ratować pozycję polityczną i zmyć winę, odbył spektakularną pokutę: chodził we włosienicy, z pustą pochwą po mieczu na szyi, a następnie wyruszył z pielgrzymką na Węgry do grobu św. Stefana. Tajemnica Galla Anonima. Czy kronikarz naprawdę pochodził z Wenecji? To właśnie z węgierskiej pielgrzymki pokutnej Bolesław przywiózł na swój dwór tajemniczego mnicha, zwanego dziś Gallem Anonimem. Przez stulecia uważano go za Francuza, jak zasugerował XVI-wieczny kronikarz Marcin Kromer. Współczesne badania naukowe rzucają jednak na tę postać zupełnie nowe światło. Kluczem okazała się słynna pieśń pomorska spisana przez Anonima („Naszym przodkom wystarczały ryby słone i cuchnące...”). – Profesor Tomasz Jasiński przeanalizował warsztat pisarski kronikarza i doszedł do wniosku, że Gall Anonim wcale nie był Francuzem, lecz Wenecjaninem. Prawdopodobnie był tożsamy z tzw. Mnichem z Lido lub jego uczniem, który przybył na Węgry, gdzie spotkał Krzywoustego – dodaje prof. Czwojdrak. Z perspektywy historyków Gall pozostaje bezcennym źródłem, choć z oczywistych względów gloryfikował swojego mecenasa. Więcej o autorze pierwszej polskiej kroniki przeczytasz w tekście: Kim był Gall Anonim i skąd pochodził?. Osobiste szczęście u boku Salomei z Bergu Choć małżeństwa dynastyczne zawierano ze względów politycznych, drugie małżeństwo Bolesława – z niemiecką hrabianką Salomeą z Bergu – okazało się wyjątkowo udane. Para doczekała się dwanaściorga dzieci (sześciu synów i sześciu córek). Źródła historyczne przekazują, że małżonków łączyło głębokie uczucie, a po śmierci Bolesława w 1138 roku wdowa mocno przeżywała odejście męża. Krzywousty spoczął w Płocku, pozostawiając państwo na progu wielkiego historycznego przełomu. Losy niezwykłych kobiet piastowskiego dworu to fascynujący rozdział historii – przykładowo, jedna z monarchiń zeszła do historii jako Piastówna, która została rzymską cesarzową. Posłuchaj całej rozmowy o Bolesławie Krzywoustym i sekretach Piastów Chcesz poznać więcej zakulisowych historii z życia piastowskich władców? Obejrzyj pełną rozmowę i posłuchaj o mrocznych sekretach Bolesława Krzywoustego, kulisach oślepienia brata Zbigniewa, prawdziwym pochodzeniu Galla Anonima oraz dramatycznych skutkach słynnego testamentu. Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródła: Uniwersytet Śląski; National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Co ukrył Gall Anonim? Tajemnicze zdanie, które miało zatuszować prawdę o Piastach
Gdyby nie tajemniczy kronikarz przybyły na dwór Piastów, nasza wiedza o przełomie XI i XII wieku byłaby zaledwie zbiorem pojedynczych dat. Gall Anonim pozostawił dzieło fundamentalne, ale i głęboko stronnicze. Czy najstarsza polska kronika była w rzeczywistości majstersztykiem politycznej propagandy napisanej na zamówienie?
Kanon historii Polski XI i XII wieku zawdzięczamy jednej postaci – bezimiennemu mnichowi, którego od wieków nazywamy Gallem Anonimem. Tworzący na dworze Piastów kronikarz nie spisywał jednak obiektywnej kroniki wypadków. Każde słowo, każda przemilczana historia i każdy opisany bohater służyły konkretnemu celowi: legitymizacji władzy Bolesława Krzywoustego po krwawej walce z ojcem i bratem Zbigniewem. Subiektywizm kronikarza: Dlaczego nie ma obiektywnej historii średniowiecza? Współcześni historycy nie mają wątpliwości – źródła narracyjne z epoki średniowiecza zawsze były nacechowane emocjonalnie i politycznie. Anonimowy kronikarz pisał pod okiem mecenasów, do których należał kanclerz Michał z rodu Awdańców. W rozmowie z National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, wyjaśnia, jak należy czytać najstarsze polskie źródło pisane: „Nie ma kronikarza obiektywnego, każdy kronikarz jest subiektywny. Dla Galla Anonima Bolesław Krzywousty był postacią numer jeden. Wszyscy Bolesławowie opisani w kronice – Chrobry i Śmiały – mieli stanowić dla niego wzór. Gall eksponował ich wszystkie pozytywne cechy” – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Większym zaufaniem mediewiści darzą wprawdzie Galla niż piszącego niemal stulecie później Wincentego Kadłubka, jednak bezkrytyczne przyjmowanie jego relacji prowadzi do wypaczenia obrazu wielu postaci historycznych. Wymazane sukcesy Hermana: Jak stworzyć wizerunek słabego monarchy? Najlepszym przykładem kronikarskiej manipulacji jest wizerunek Władysława I Hermana. W tekstach Galla Anonima książę ten jawi się jako postać pozbawiona ambicji, schorowana i całkowicie zdominowana przez palatyna Sieciecha. Tymczasem badania pokazują, że Herman prowadził wyrafinowaną politykę zagraniczną i przez dekady utrzymał się przy władzy. Dlaczego zatem Gall Anonim tak surowo ocenił ojca swojego patrona? Jak tłumaczy prof. Bożena Czwojdrak, wynikało to z politycznej konstrukcji całego utworu: „Tych pozytywnych cech nie ma już na przykład Władysław Herman. Mimo że jest ojcem Bolesława Krzywoustego, to palatyn Sieciech za bardzo wchodził tu w grę. Jeśli Gall Anonim nie chciał czegoś wprost napisać, potrafił ukryć prawdę pod kilkoma warstwami i zasłonić się lakonicznym zdaniem: 'dość już na ten temat powiedziałem'” – zaznacza badaczka. Kronikarz doskonale wiedział, które wątki przemilczeć. Gdy sprawa dotyczyła wygnania Bolesława Śmiałego czy niejasnych okoliczności przejęcia władzy przez Hermana, stosował zabiegi stylistyczne, które miały odciągnąć uwagę czytelnika od brutalnych faktów. Manifest polityczny zamiast podręcznika historii Dzieło Galla Anonima należy w istocie traktować jako przemyślany manifest polityczny. Bolesław Krzywousty, który oślepił swojego brata Zbigniewa i wystąpił przeciwko własnemu ojcu, potrzebował potężnego oręża propagandowego, by zmyć z siebie odium skandalu i odbudować autorytet. Z tego powodu kronikarz budował narrację w opozycji: zły i chciwy palatyn Sieciech kontra młody, dzielny książę Bolesław, stanowiący idealne ucieleśnienie cech Chrobrego. Jak podsumowuje prof. Bożena Czwojdrak, krytyka źródłowa pozwala nam dziś odsłonić tę kunsztowną grę: „Sieciech był dla Galla absolutnie wrogiem, ustawiał go w kontrze z miejsca. Czy pisał historię z założeniem, że jest to manifest polityczny? W pewnym sensie jak najbardziej tak. Dlatego ufałabym Gallowi tak na około 80 procent w tej materii” – ocenia prof. Czwojdrak. Dzięki współczesnym badaniom historycznym odchodzimy od czarno-białego obrazu Piastów. Analiza kroniki Galla Anonima ukazuje nie tylko dzieje zarania Polski, ale również wysoki poziom wyrafinowania politycznego i PR-owego ówczesnych elit. Posłuchaj całej rozmowy o palatynie Sieciechu i Władysławie Hermanie Chcesz poznać więcej zakulisowych historii z życia piastowskich władców i szarych eminencji polskiego średniowiecza? Obejrzyj pełną rozmowę i posłuchaj o tajemnicy pierwszej polskiej monety możnowładcy, kulisach otrucia Mieszka Bolesławowica i ucieczkach księcia Hermana na drugą stronę rzeki. Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródła: Uniwersytet Śląski; National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Dlaczego Władysław Herman przeniósł stolicę do Płocka? Mediewistka ujawnia zakulisowe powody
Choć szkolne podręczniki utrwaliły obraz Krakowa jako jedynej historycznej stolicy po czasach Kazimierza Odnowiciela, przełom XI i XII wieku przyniósł zaskakujący zwrot. Główne serce państwa Piastów zabiło na Mazowszu. Jak wyglądała dyplomatyczna gra na szczytach władzy, gdy polscy monarchowie musieli odnaleźć się w gigantycznym konflikcie papieża z cesarzem?
Polska w XI wieku była miejscem niespokojnym, dynamicznym i narażonym na ciągłe przewroty polityczne. Zaledwie kilkadziesiąt lat po kryzysie reakcji pogańskiej i najdzie czeskiego księcia Brzetysława, polscy monarchowie stanęli przed koniecznością prowadzenia wielokierunkowej polityki międzynarodowej. Gdy po wygnaniu Bolesława Śmiałego władzę objął Władysław I Herman, ośrodek ciężkości państwa przeniósł się do Płocka, czyniąc z Mazowsza centrum geopolityczne regnum. Stolica tam, gdzie książę: Dlaczego to Płock stał się sercem królestwa? Pojęcie stolicy państwa w XI wieku różniło się znacząco od dzisiejszego rozumienia tego słowa. Choć odnowiciel dynastii przenosił aparat władzy z zniszczonej Wielkopolski do Małopolski, w praktyce monarchia funkcjonowała w modelu dworu objazdowego. W rozmowie z National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, wyjaśnia specyfikę ówczesnego ustroju i wyjątkową rolę Płocka jako stolicy Polski: „Stolica jest tam, gdzie jest główny książę. Władysław Herman, który dostał Mazowsze, bardzo ten Płock lubił i najczęściej w nim przebywał. Podobał mu się ten pobyt i piękny widok z siedziby w Płocku. W pewnym momencie ten środek ciężkości na pewno przesunął się na Mazowsze” — wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. W przeciwieństwie do naszych sąsiadów Czechów, u których życie polityczne od zarania skupiało się niemal wyłącznie wokół Pragi, dzieje Polski kształtowały się w wielu ośrodkach regionalnych. Mazowiecki Płock za panowania Hermana stał się nie tylko rezydencją władcy, ale także miejscem podejmowania kluczowych decyzji dyplomatycznych. Geopolityczny miszmasz: Od sojuszu z papieżem po układ z cesarzem Druga połowa XI wieku to okres gigantycznego sporu o inwestyturę, który wstrząsnął całą chrześcijańską Europą. Polscy władcy potrafili niezwykle elastycznie reagować na zachodzące zmiany polityczne na kontynencie, dążąc do jak największych korzyści dla własnej dynastii. Przejście od pro-papieskiej polityki Bolesława Śmiałego do pro-cesarskiego zwrotu Władysława Hermana pokazuje duży pragmatyzm ówczesnych elit. Prof. Bożena Czwojdrak zwraca uwagę na świadomość dyplomatyczną Piastów: „Nasi władcy – Bolesław Śmiały, Władysław Herman, Bolesław Krzywousty – praktycznie non stop zrywają i zawierają sojusze z Czechami, Niemcami, Węgrami czy Rusią. To pokazywało, do jakiego stopnia musieli być świadomi władzy dyplomatycznej i potrafili się w tym świecie poruszać” — zaznacza badaczka. Podczas gdy Śmiały poparł papieża Grzegorza VII i dzięki temu uzyskał upragnioną koronę królewską, Władysław Herman pod wpływem palatyna Sieciecha opowiedział się po stronie cesarza Henryka IV. Następnie Bolesław Krzywousty wprawnie balansował między obiema potęgami, wyciągając korzyści tam, gdzie sytuacja była najbardziej sprzyjająca. Niepewność dnia codziennego: Jak żyło się w XI-wiecznej Polsce? Ciągłe przetasowania na szczytach władzy, zmiany sojuszników oraz konflikty wewnątrz samej dynastii Piastów miały bezpośrednie przełożenie na poczucie bezpieczeństwa zwykłych mieszkańców królestwa. Walki o władzę, ucieczki książąt czy polityczne otrucia tworzyły atmosferę ciągłej niestabilności. Z perspektywy tysiąca lat XI wiek w Polsce jawi się jako czas budowania struktur państwowych w niezwykle trudnym otoczeniu zewnętrznym i wewnętrznym. Jak podsumowuje prof. Bożena Czwojdrak: „Mieszkańcy Królestwa Polskiego nie czuli się wtedy bezpiecznie. Okres wygnania Bolesława Śmiałego, całych tych wypraw, walki braci z ojcem czy z Sieciechem sprawiał, że ludzie w tamtym czasie nie czuli się stabilnie ani pewnie” — ocenia prof. Czwojdrak. Mimo zawirowań okres panowania Hermana z siedzibą w Płocku był istotnym etapem na drodze do okrzepnięcia państwowości, która przetrwała kolejne próby silnych napięć dynastycznych i rozbicia dzielnicowego. Posłuchaj całej rozmowy o palatynie Sieciechu i Władysławie Hermanie Chcesz poznać więcej zakulisowych historii z życia piastowskich władców i szarych eminencji polskiego średniowiecza? Obejrzyj pełną rozmowę i posłuchaj o tajemnicy pierwszej polskiej monety możnowładcy, kulisach otrucia Mieszka Bolesławowica i ucieczkach księcia Hermana na drugą stronę rzeki. Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródła: Uniwersytet Śląski; National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Ten człowiek trząsł państwem Piastów! Sieciech, czyli czarny charakter polskiego średniowiecza
Bił własną monetę, obsadzał najważniejsze urzędy, wyganiał książąt i romansował z księżną. Choć nie nosił korony, przez kilkanaście lat to on był faktycznym władcą Polski. Kim naprawdę był palatyn Sieciech – genialnym mężem stanu i sprawnym politykiem, czy bezwzględnym cynikiem, który doprowadził państwo Piastów na skraj przepaści?
Spis treści: Kim był palatyn Sieciech i jak zdobył absolutną władzę na dworze Hermana? Własna moneta i polityczne zbrodnie. Do czego zdolny był palatyn Sieciech? Bunt młodzieży i spisek. Jak doszło do upadku wszechpotężnego palatyna? Czarny PR w kronikach. Czy możemy wierzyć Gallowi Anonimowi? Posłuchaj całej rozmowy o palatynie Sieciechu i Władysławie Hermanie W powszechnej świadomości historycznej XI-wieczna Polska kojarzy się z potęgą Bolesława Chrobrego lub dramatycznym konfliktem Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem. Jednak gdy po wygnaniu Śmiałego władzę w Krakowie objął jego młodszy brat Władysław I Herman, ster rządów przejęła postać absolutnie wyjątkowa. Palatyn Sieciech stał się najpotężniejszym człowiekiem w kraju, a jego rola do dziś wywołuje gorące dyskusje wśród mediewistów. Kim był palatyn Sieciech i jak zdobył absolutną władzę na dworze Hermana? Urząd palatyna (zwanego po polsku wojewodą) w XI wieku różnił się diametralnie od swojej późniejszej formy. Palatyn był prawą i lewą ręką księcia, zarządzał dworem i skarbem oraz dowodził wyprawami wojennymi. W rozmowie z redaktorem naczelnym National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, porównuje tę rolę do współczesnych realiów politycznych. – Wojewoda czy palatyn w XI wieku to był człowiek praktycznie do wszystkiego. Prowadził wyprawy wojskowe, zarządzał dworem. Był – używając dzisiejszej nomenklatury – odpowiednikiem współczesnego premiera – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Według badań prof. Janusza Kurtyki, Sieciech wywodził się z potężnego rodu Toporczyków, z którego w późniejszych wiekach wyrosły tak wpływowe rody magnackie jak Tęczyńscy z zamku Tęczyn. Jego błyskotliwa kariera rozpoczęła się prawdopodobnie u boku Bolesława Śmiałego, jednak to u boku schorowanego i ugodowego Władysława Hermana palatyn osiągnął szczyt wpływów. Sam Herman uchodził za władcę słabego, cierpiącego na bezwład nóg i stroniącego od pola bitwy. Jak zauważa prof. Czwojdrak: „Władysław Herman nie miał możliwości, żeby się rozwinąć. Najpierw dominujący brat Bolesław, a później Sieciech, który w dużej mierze realizował własne plany”. Własna moneta i polityczne zbrodnie. Do czego zdolny był palatyn Sieciech? Potęga palatyna ujawniła się w sposób bezprecedensowy – Sieciech zaczął wybijać własną monetę z własnym imieniem. W średniowieczu prawo minicze było wyłącznym atrybutem monarchy. Emisja takiego pieniądza nie służyła celom handlowym, lecz stanowiła manifestację ogromnej władzy i wpływu. Dominacja palatyna opierała się jednak nie tylko na symbolach, ale i na bezwzględnej polityce dynastycznej. Gdy z Węgier sprowadzono Mieszka Bolesławowica – syna wygnanego Bolesława Śmiałego – stanął on na drodze do sukcesji synom Hermana. Wkrótce młody Mieszko został otruty, a za zbrodnią najpewniej stali ludzie z otoczenia Sieciecha i Hermana. Prof. Bożena Czwojdrak wskazuje, że Władysław Herman mogł nie być jedynie bierną kukiełką. – Jeśli to wszystko działo się za jego przyzwoleniem, to Władysław Herman był władcą wyrachowanym i okrutnym. Może po prostu trafił w zły czas – pomiędzy bardzo silnego brata Bolesława Śmiałego a niezwykle ambitnego syna Bolesława Krzywoustego – zaznacza badaczka. Sytuację na dworze dodatkowo zagęściło trzecie małżeństwo Hermana z księżniczką salicką Judytą Marią. Według przekazów kronikarskich księżna i palatyn nawiązali płomienny romans i stworzyli nieformalny duet, który przejął całkowitą kontrolę nad państwem Piastów. Pierworodnego syna Hermana, Zbigniewa, odesłano do klasztoru, natomiast nad małoletnim Bolesławem Krzywoustym opiekę objął krewny Sieciecha, Wojsław. Bunt młodzieży i spisek. Jak doszło do upadku wszechpotężnego palatyna? Wszechwładza palatyna doprowadziła w końcu do wybuchu wojny domowej. Młodzi książęta – Zbigniew i Bolesław Krzywousty – mimo dotychczasowych nieporozumień, zawarli sojusz przeciwko palatynowi Sieciechowi. W spisek zaangażowali się także możnowładcy z opozycyjnego rodu Awdańców na czele z wojewodą Skarbimirem. Sytuacja była kuriozalna: Władysław Herman kilkakrotnie obiecywał synom, że odsunie palatyna od siebie, po czym... pod osłoną nocy uciekał na drugą stronę rzeki do obozu Sieciecha. Ostatecznie zjednoczona opozycja możnowładcza i naciski duchowieństwa zmusiły księcia do uległości. Około 1100 roku palatyn Sieciech został skazany na wygnanie. Choć po latach powrócił do kraju, jego potęga polityczna została bezpowrotnie złamana. Czarny PR w kronikach. Czy możemy wierzyć Gallowi Anonimowi? Głównym źródłem wiedzy o Sieciechu jest słynna kronika, którą napisał Gall Anonim. Warto jednak pamiętać, że kronikarz pisał na dworze Bolesława Krzywoustego, a jego mecenasami byli bezpośredni wrogowie palatyna. – Gall Anonim pisał na dworze Bolesława Krzywoustego i pod patronatem rodu Awdańców. Sieciech był dla niego wrogiem politycznym, dlatego w kronice zastosował wobec niego klasyczny czarny PR. Ufałabym przekazowi Galla w tej materii na około 80 percent – ocenia prof. Czwojdrak. Warto też zauważyć, że za panowania Hermana doszło do wyjątkowego w polskich dziejach wydarzenia – środek ciężkości państwa przesunął się na Mazowsze. Książę szczególnie upodobał sobie Płock jako stolicę Polski, gdzie znajdował się główny ośrodek jego władzy. Posłuchaj całej rozmowy o palatynie Sieciechu i Władysławie Hermanie Chcesz poznać więcej zakulisowych historii z życia piastowskich władców i szarych eminencji polskiego średniowiecza? Obejrzyj pełną rozmowę i posłuchaj o tajemnicy pierwszej polskiej monety możnowładcy, kulisach otrucia Mieszka Bolesławowica i ucieczkach księcia Hermana na drugą stronę rzeki. Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródła: Uniwersytet Śląski; National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Serial „1670” skradł serce Australijczyka. Obejrzał go już dwa razy
W odcinku wideopodcastu National-Geographic.pl rozmawiamy z australijsko-polską parą. Josh i Paula Bell opowiadają o wzajemnych stereotypach narodowych, wyzwaniach w nauce języka polskiego i codziennym życiu na Antypodach.
W tym artykule: Czy język polski jest trudny? Podcast National Geographic Traveler Josh Bell urodził się w Republice Południowej Afryki. Kiedy miał 15 lat, wraz z rodziną wyemigrował do Australii. Do dziś wraz z narzeczoną Paulą mieszka w Sydney, choć wcześniej ponad rok spędzili wspólnie w Warszawie. To właśnie za sprawą Pauli Josh zafascynował się historią, kulturą i językiem polskim. Dzięki talentowi do języków obcych opanował polszczyznę z stopniu komunikacyjnym. W rozmowie z Łukaszem Załuskim Josh i Paula opowiadają, czym najbardziej zaskoczyło ich życie w kraju partnera, jak smakuje polski barszcz w Australii oraz czy serial „1670" był może być zrozumiały dla obcokrajowców. Czy język polski jest trudny? W 2009 roku Departament Stanu USA opublikował dokument, w którym podzielił najpopularniejsze języki świata na 4 kategorie trudności. Język polski został zakwalifikowany w kategorii 3., obok m.in. wietnamskiego, węgierskiego, czeskiego czy tureckiego. Za najłatwiejsze uznano: duński, holenderski, włoski, norweski, portugalski, rumuński, hiszpański i szwedzki. Warto jednak pamiętać, że taka klasyfikacja dotyczy osób, dla których pierwszym językiem jest język angielski. Dla osób znających polszczyznę język czeski nie jest aż tak trudny, jak choćby dla Amerykanów. Ciekawostki o Australii – czego nie wiesz o tym kontynencie? Chcesz się dowiedzieć, czym zaskakuje Australia? Ciekawostki i najbardziej interesujące fakty na temat najmniejszego kontynentu wymieniamy poniżej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/83dd8cd3b930f7a919625ae55ed54336f0e2a12d-907ec96.jpg" width="938" height="626" alt="Ciekawostki o Australii – czego nie wiesz o tym kontynencie? (fot. Loredana Sangiuliano/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" title="Ciekawostki o Australii – czego nie wiesz o tym kontynencie? (fot. Loredana Sangiuliano/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" /> Mimo złożonej gramatyki, kilka argumentów wciąż przemawia za tym, by wcale nie uznawać języka polskiego za wybitnie trudny. Nie używamy rodzajników. Angielskie „a house" czy „the house" to po polsku po prostu „dom". Szyk w zdaniu nie ma znaczenia. W języku angielskim kolejność słów w zdaniu przekłada się na znaczenie i tak: „John loves Anna” to co innego niż „Anna loves John”. Po polsku – dzięki systemowi przypadków gramatycznych – można powiedzieć: „John kocha Annę" i „Annę kocha John". Niewiele czasów gramatycznych. Alfabet fonetyczny – w większości przypadków w języku polskim jednej literze odpowiada jeden dźwięk. Francuzi i Anglicy mogliby się od nas uczyć logicznego zapisu głosek. Używamy wielu słów wywodzących się z greki i z łaciny, które są w miarę powszechnie zrozumiane, jak ambicja, inteligencja czy dom. Bohater naszego podcastu, którego językiem rodzimym jest język angielski, potrzebował mniej niż 3 lat na opanowanie polskiego w takim stopniu, aby swobodnie rozmawiać po polsku podczas naszego nagrania. Podcast National Geographic Traveler Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Przepłynęła Atlantyk jachtostopem. Jak wyglądały 63 dni na oceanie z nieznajomymi?
Przepłynęła Atlantyk z ludźmi, których wcześniej nie znała. Przez 63 dni mieszkała na 13-metrowym katamaranie, doświadczając sztormów, „kabinowej gorączki” i życia z dala od lądu. W podcaście „Solo przez świat” Laura Maria Plichta opowiada, skąd wzięło się marzenie o jachtostopie przez ocean i dlaczego rzeczywistość okazała się znacznie mniej romantyczna, niż sobie wyobrażała.
63 dni na oceanie oznaczają nie tylko sztormy i spektakularne zachody słońca. To również monotonia, życie na niewielkiej przestrzeni i konieczność współpracy z ludźmi, których jeszcze chwilę wcześniej się nie znało. W rozmowie z Sabiną Ziębą Laura Maria Plichta opowiada, jak wyglądała jej przeprawa przez Atlantyk i czego nauczyła ją jedna z najbardziej wymagających podróży w życiu. Jachtostop przez Atlantyk. Marzenie, które zaprowadziło ją na ocean Przepłynięcie Atlantyku było dla Laury Marii Plichty jednym z tych podróżniczych marzeń, które dojrzewają latami. O jachtostopie dowiedziała się z książek, relacji innych podróżników i internetowych grup zrzeszających autostopowiczów oraz żeglarzy. Choć wcześniej nie miała praktycznie żadnego doświadczenia w żeglowaniu, postanowiła spróbować. Po krótkim rejsie szkoleniowym po Bałtyku zaczęła szukać załogi i wkrótce otrzymała propozycję udziału w przeprawie z Gibraltaru do Brazylii. Pierwsze spotkanie z członkami załogi szybko zweryfikowało jednak wyobrażenia stworzone na podstawie zdjęć z komunikatorów. – Miałam takie zderzenie z rzeczywistością: „To nie są ludzie, z którymi ja myślałam, że płynę” – wspomina. Mimo początkowych obaw zdecydowała się wypłynąć. Co ciekawe, kapitan uznał, że brak doświadczenia może działać na jej korzyść. – Nowicjusze są bardziej odpowiedzialni, bo jak czegoś nie wiedzą, to zapytają tysiąc razy – tłumaczy Laura, dodając, że większym zagrożeniem bywają osoby przekonane o własnych umiejętnościach. Tak rozpoczęła się 63-dniowa podróż przez Atlantyk na 13-metrowym katamaranie, która okazała się nie tylko wielką przygodą, ale również lekcją współpracy, cierpliwości i zaufania wobec ludzi poznanych zaledwie kilka dni wcześniej. 63 dni na oceanie. „Większość czasu jest po prostu nuda” Największym zaskoczeniem okazało się jednak nie samo żeglowanie, lecz codzienność na oceanie. Laura przyznaje, że przed wyprawą wyobrażała sobie jachtostop jako nieustanną przygodę pełną emocji i spektakularnych widoków. Rzeczywistość wyglądała inaczej. Owszem, zdarzały się sztormy, gwałtowne zmiany pogody czy sytuacje wymagające błyskawicznego reagowania, jednak przez większość czasu życie na katamaranie płynęło bardzo spokojnie. – Przez większość czasu jest po prostu nuda. Nuda i ty nie wiesz, co ze sobą począć – przyznaje podróżniczka. Po sześciu tygodniach zamknięcia na niewielkiej przestrzeni cała załoga doświadczyła tzw. „kabinowej gorączki”. – Wszystko zaczyna cię irytować – ci ludzie, to miejsce – wspomina. Przez kilka dni członkowie załogi ograniczali rozmowy do minimum, choć później sami śmiali się z tego, jak bardzo zmieniły ich warunki panujące na oceanie. Podróż zmieniła także jej spojrzenie na wolność. – Dla mojego kapitana żegluga to była wolność absolutna, a ja nawet nie mogłam wyjść na spacer – opowiada. Paradoks polegał na tym, że bezkres oceanu dawał poczucie nieograniczonej przestrzeni, a jednocześnie wymuszał podporządkowanie się rytmowi całej załogi i decyzjom kapitana. Nic więc dziwnego, że po ponad dwóch miesiącach na wodzie zejście na ląd przyniosło ogromną ulgę. – Całowałam tę ziemię! – mówi ze śmiechem. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Przeprawa przez Atlantyk to tylko jedna z niezwykłych historii, którymi Laura Maria Plichta dzieli się w podcaście „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada również o samotnym przejeździe motocyklem przez Himalaje, niemal dwuletnim życiu w Afryce, podróży pociągiem przewożącym rudę żelaza przez Saharę, spotkaniach ze społecznością Kalaszy w Pakistanie, ucieczce z ciężarówki w Meksyku czy wyprawach po Amazonii. Zdradza także, jak z niewielkiej kaszubskiej miejscowości trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś uważa, że największe przygody zaczynają się od decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Odwiedziła Kalaszy w Pakistanie. To, co zobaczyła, zmieniło jej spojrzenie na miłość
Czy w Pakistanie naprawdę wszystkie kobiety żyją według tych samych zasad? Laura Maria Plichta przekonuje, że rzeczywistość potrafi zaskoczyć. W podcaście „Solo przez świat” opowiada o wizycie u Kalaszy – niewielkiej społeczności zamieszkującej góry Hindukuszu, gdzie kobiety same wybierają partnerów, zarządzają finansami i od pokoleń odgrywają kluczową rolę w życiu lokalnej społeczności.
Choć Pakistan wielu osobom kojarzy się z konserwatywnymi normami społecznymi, nie wszystkie jego regiony wyglądają tak samo. W trudno dostępnej dolinie Kalaszów od wieków przetrwała społeczność pielęgnująca własną religię, tradycje i odmienny model życia. To właśnie tam Laura Maria Plichta postanowiła dotrzeć podczas swojej podróży, by z bliska poznać jedną z najbardziej niezwykłych kultur Azji. Podróż do doliny Kalaszów wymaga odwagi. „Mnie takie rzeczy ekscytują” Laura Maria Plichta od dawna wiedziała, że podczas podróży po Pakistanie chce dotrzeć do doliny Kalaszy – niewielkiej społeczności zamieszkującej góry Hindukuszu tuż przy granicy z Afganistanem. Sama droga okazała się jednak częścią przygody. Do odizolowanej doliny prowadzą wąskie, górskie trasy biegnące nad przepaściami, a podróż odbywa się niewielkimi samochodami wypełnionymi pasażerami do ostatniego miejsca. Jak przyznaje, zamiast strachu czuła przede wszystkim ekscytację. – Szczerze mówiąc, takie sytuacje mnie ekscytują. Dopóki nic złego się nie dzieje, jestem po prostu zachwycona samym doświadczeniem. Dopiero gdy wydarzy się coś nieprzewidzianego, myślę sobie: „Kurczę, może powinnam była bardziej się tym przejmować i trochę zmądrzeć” – opowiada. To właśnie trudna dostępność doliny sprawiła, że Kalaszowie przez wieki zachowali własną religię, język i tradycje. Dziś społeczność liczy zaledwie około 4 tys. osób. Przez lata była prześladowana i poddawana próbom islamizacji, dlatego do dziś bardzo mocno chroni swoją tożsamość. Jak tłumaczy podróżniczka, osoby, które opuszczą wspólnotę i przejdą na islam, nie mogą już do niej powrócić. – Rozmawiałam z moim kolegą, Kalaszem, który opowiadał mi o kobiecie, która wyszła za Pakistańczyka wyznającego islam, a później chciała wrócić do swojej społeczności. Usłyszała wtedy, że „religia nie jest sukienką, którą można po prostu zmienić” – wspomina. To kobiety rządzą doliną. „Tam chodzi przede wszystkim o szczęście” Największym zaskoczeniem okazała się jednak pozycja kobiet. W dolinie Kalaszy to one prowadzą guesthousy, zarządzają finansami, uczestniczą w życiu publicznym i same decydują o wyborze partnera. W przeciwieństwie do wielu innych regionów Pakistanu nie zasłaniają twarzy, noszą charakterystyczne kolorowe stroje i odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu całej społeczności. – Kobiety publicznie tańczą, śpiewają i – choć w Pakistanie alkohol jest nielegalny – produkują oraz piją wino. To one zarządzają biznesami i finansami, a często także całą rodziną. W praktyce to właśnie kobiety trzymają tam rękę na pulsie – opowiada. Równie wyjątkowe jest podejście Kalaszy do miłości i związków. Kobiety same wybierają mężów, a jeśli relacja przestaje dawać szczęście, mogą odejść i rozpocząć nowe życie. W kulturze tej funkcjonuje także tradycja tzw. „Great Lovers” – starszych mężczyzn, którzy układają pieśni poświęcone swoim pierwszym miłościom i przekazują je kolejnym pokoleniom. Jak przyznaje podróżniczka, właśnie to zrobiło na niej największe wrażenie. – U Kalaszy najważniejsze jest szczęście w związku. Oczywiście wierzą, że nad relacją trzeba pracować, ale nie w nieskończoność. Jeśli obie strony wiedzą, że coś już nie działa, nie ma sensu tkwić w tym za wszelką cenę – mówi. Spotkanie z tą społecznością wpłynęło również na jej własne spojrzenie na relacje. – Kalaszki otworzyły mnie na to, że romantyczna miłość wcale nie musi być krępująca czy przesadzona. Może być po prostu piękna – na własnych zasadach, po swojemu – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Wizyta u Kalaszy to tylko jeden z niezwykłych rozdziałów podróżniczego życia Laury Marii Plichty. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada również o ucieczce z ciężarówki w Meksyku, dziewięciomiesięcznej podróży po Azji, przejeździe pociągiem z rudą żelaza przez Saharę, niemal dwuletnim życiu w Afryce, samotnym rejsie przez Atlantyk, wyprawie motocyklowej przez Himalaje oraz podróżach po Amazonii. Zdradza także, jak z niewielkiej kaszubskiej wsi trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś uważa, że największe przygody zaczynają się od decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Samotnie przejechała Himalaje motocyklem. „Chcę czuć wiatr, pył i odpryskujące kamienie”
Czy można przejechać motocyklem przez Etiopię z człowiekiem poznanym zaledwie kilka dni wcześniej? Laura Maria Plichta przekonuje, że właśnie takie spontaniczne decyzje często prowadzą do najbardziej niezwykłych doświadczeń. W podcaście „Solo przez świat” opowiada nie tylko o podróży przez afrykańskie bezdroża, ale także o samotnej wyprawie przez Himalaje, która okazała się jednym z największych wyzwań w jej życiu.
Choć dziś Laura Maria Plichta ma za sobą podróże przez sześć kontynentów, nie każda z nich była dokładnie zaplanowana. W rozmowie z Sabiną Ziębą zdradza, jak przypadkowe spotkanie z lokalnym przewodnikiem przerodziło się w dwutygodniową motocyklową wyprawę przez Etiopię, dlaczego blizny po poparzeniu traktuje jak pamiątki z podróży oraz co sprawiło, że tuż po zdobyciu prawa jazdy zdecydowała się samotnie ruszyć w Himalaje. Motocykl, przypadkowe spotkanie i podróż przez Etiopię. „To doświadczenie było znacznie głębsze” Jedna z najbardziej niezwykłych motocyklowych przygód Laury Marii Plichty zaczęła się od… poszukiwania taniej wypożyczalni. Profesjonalne firmy w Etiopii oferowały motocykle za ponad 100 dolarów dziennie, dlatego podróżniczka zaczęła szukać alternatywy. W ten sposób trafiła na Tibebu – lokalnego przewodnika prowadzącego niewielką firmę turystyczną, który pomógł jej wynająć motocykl od znajomego. Początkowo plan zakładał, że pojedzie sama, jednak sytuacja szybko przybrała nieoczekiwany obrót. Tibebu zaczął uczyć ją jazdy na motocyklu, a po kilku dniach zaproponował, że dołączy do wyprawy. – Nie miałam jeszcze prawa jazdy na motocykl. Byłam po Madagaskarze na skuterze, trochę jeździłam w Pakistanie, ale każdy motocykl jest inny – wspomina. Nauka nie obyła się bez przygód. Podczas jednego z pierwszych treningów motocykl przewrócił się, a rozgrzana rura wydechowa pozostawiła na jej nodze ślady, które widać do dziś. – Ja je nazywam „tatuażami”. To są moje pamiątki z podróży. Patrzę na nie i od razu przypominam sobie: „Etiopia” – opowiada z uśmiechem. Ostatecznie wspólna podróż okazała się czymś znacznie więcej niż tylko przemieszczaniem się z miejsca na miejsce. Dzięki Tibebu mogła rozmawiać z mieszkańcami, odwiedzać odległe wioski i poznawać lokalne zwyczaje z perspektywy niedostępnej dla większości turystów. – Zostawaliśmy tam na noc pod namiotem, myliśmy się w rzece, tak jak wszyscy, gotowaliśmy razem przy ognisku, piliśmy wino ryżowe i rozmawialiśmy. To doświadczenie było znacznie głębsze – podkreśla. Samotnie przez Himalaje. „Dopiero co zdałam prawo jazdy” Choć to właśnie Etiopia nauczyła ją pewności siebie na motocyklu, największy egzamin czekał dopiero później. Niedługo po zdobyciu prawa jazdy Laura Maria Plichta zdecydowała się samotnie wyruszyć w Himalaje, gdzie pokonała ponad dwa tysiące kilometrów wymagającymi, często nieutwardzonymi drogami i dotarła na jedną z najwyżej położonych przełęczy świata, sięgającą niemal 6000 m n.p.m. Jak przyznaje, największy stres nie wiązał się wcale z wysokością, lecz z przeprawami przez górskie rzeki. Gdy tylko nadarzała się okazja, prosiła spotkanych motocyklistów o przeprowadzenie motocykla na drugi brzeg, sama przechodząc po kamieniach. Mimo takich momentów nie wyobraża sobie dziś podróżowania w inny sposób. – Chcę czuć wiatr we włosach, pył, odpryskujące kamienie i muchy wpadające do oczu – mówi. To właśnie kontakt z otoczeniem sprawia, że motocykl daje jej poczucie wolności, którego nie odnalazła ani podczas podróży samochodem, ani kamperem. Wspominając Himalaje, najczęściej mówi jednak o satysfakcji z pokonania własnych ograniczeń. – Dopiero co zdałam prawo jazdy i od razu wyjechałam w Himalaje. Kiedy poradziłam sobie z tymi trudnościami, poczułam ogromną dumę z samej siebie – przyznaje. Do dziś pamięta także życzliwość spotkanych po drodze motocyklistów z Indii, którzy podczas wspinaczki na najwyższą przełęcz jechali w zasięgu jej wzroku i regularnie zatrzymywali się, by upewnić się, że bezpiecznie pokonuje kolejne kilometry. Jak podkreśla, właśnie takie spontaniczne gesty często najmocniej zapadają jej w pamięć z każdej wyprawy. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Laury Marii Plichty Motocyklowa wyprawa przez Etiopię i samotny przejazd przez Himalaje to tylko część historii, które Laura Maria Plichta opowiada w podcaście „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą wspomina również ucieczkę z ciężarówki w Meksyku, dziewięciomiesięczną podróż po Azji, przejazd pociągiem z rudą żelaza przez Saharę, niemal dwuletnie życie w Afryce, wizyty u społeczności Kalaszy w Pakistanie, samotny rejs przez Atlantyk oraz podróże po Amazonii. Opowiada także o tym, jak z małej kaszubskiej wsi trafiła na sześć kontynentów i dlaczego do dziś wierzy, że największe przygody zaczynają się od podjęcia decyzji, na którą większość ludzi nigdy by się nie odważyła. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Laurą Marią Plichtą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland oraz w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Namibia jest w moim top 3”. Justyna Świetlicka o najpiękniejszych miejscach na świecie
Safari bez przewodnika, noclegi na pustyni i krajobrazy przypominające inną planetę. W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, dlaczego Afryka okazała się jednym z najbardziej zaskakujących kierunków, jakie odwiedziła, i zdradza, które miejsca do dziś uważa za najpiękniejsze na świecie.
Choć Justyna Świetlicka najczęściej kojarzona jest z podróżami po Azji, równie mocne wspomnienia przywiozła z Afryki. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada o sześciotygodniowej wyprawie przez Republikę Południowej Afryki, Eswatini, Namibię i Mauritius, zdradzając, dlaczego właśnie safari organizowane na własną rękę okazało się jednym z największych podróżniczych przeżyć w jej życiu. Safari na własną rękę w Afryce. „Nie wiedziałam, że można podróżować w ten sposób” Jednym z największych zaskoczeń podczas afrykańskiej wyprawy okazało się safari organizowane bez udziału biura podróży. Do takiego sposobu podróżowania zainspirowała ją relacja zaprzyjaźnionej podróżniczki, która pokazała, że Park Krugera można zwiedzać samodzielnie wynajętym samochodem. Razem z przyjacielem zdecydowała się więc przemierzać park własnym autem od wschodu aż do zachodu słońca, zatrzymując się wszędzie tam, gdzie pojawiały się dzikie zwierzęta. Jak przyznaje, przed wyjazdem wydawało jej się, że wielogodzinne jeżdżenie po parku i wypatrywanie zwierząt może okazać się monotonne. Rzeczywistość szybko zweryfikowała te wyobrażenia. – Nie wiesz, gdzie będą zwierzęta, nie wiesz, jakie spotkasz i czy za następnym zakrętem będzie lew albo lampart – wspomina. Właśnie ta nieprzewidywalność sprawiła, że safari stało się jednym z najbardziej emocjonujących doświadczeń całej podróży. Po odwiedzeniu Parku Krugera para przekroczyła granicę z Eswatini, niewielkim państwem położonym między RPA a Mozambikiem. Tam spędzili dwie noce w miejscu, z którego mogli obserwować nosorożce niemal spod własnego domku. Justyna podkreśla, że podobną wyprawę można zorganizować samodzielnie również wypożyczonym samochodem, wcześniej uzyskując zgodę na przekroczenie granicy. Jej zdaniem właśnie takie podróże, pozostawiające przestrzeń na spontaniczne odkrycia i kontakt z naturą, zapadają w pamięć na najdłużej. Namibia zachwyciła ją bardziej niż Mauritius. Ten kraj trafił do jej podróżniczego top 3 Po safari przyszedł czas na kolejną część afrykańskiej wyprawy – Namibię, która do dziś pozostaje jednym z trzech najpiękniejszych miejsc odwiedzonych przez Justynę Świetlicką. Razem z towarzyszem podróży przemierzała kraj samochodem 4x4 z namiotem na dachu, nocując w otoczeniu pustyni i rozległych, niemal bezludnych krajobrazów. To właśnie tam, jak przyznaje, najmocniej odczuła potęgę natury. – Stajesz i przypominasz sobie, że jesteś tylko małym człowiekiem, małym pyłem na tej planecie – mówi. Zachwyciły ją rozległe pustkowia, surowe krajobrazy i poczucie przestrzeni, którego nie doświadczyła nigdzie indziej. W rozmowie zdradza również, że obok Namibii w jej osobistym zestawieniu najpiękniejszych miejsc znajdują się Islandia i Peru. Islandię odwiedzała już kilkukrotnie o różnych porach roku i za każdym razem odkrywała ją na nowo, natomiast Peru zapamiętała nie tylko dzięki Machu Picchu czy Kolorowym Górom, ale również z powodu możliwości połączenia surfingu z nauką kitesurfingu. W podcaście opowiada także o swoich mieszanych odczuciach po wizycie na Mauritiusie, który – mimo rajskich plaż – nie zrobił na niej tak dużego wrażenia jak Madera czy Hawaje. Przyznaje również, że coraz bardziej ciągnie ją do miejsc mniej oczywistych, gdzie podróż wciąż wiąże się z wyzwaniem, a nie tylko z odhaczaniem najpopularniejszych atrakcji. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Safari na własną rękę w Afryce to tylko jeden z wielu tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiada również o rowerowych wyprawach przez Azję i Indie, życiu cyfrowej nomadki, najciekawszych kuchniach świata, surfingu, randkowaniu w różnych częściach świata, oraz kierunkach, które wciąż znajdują się na jej podróżniczej liście marzeń. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Polska i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„To najbardziej ekscytująca część podróżowania”. Justyna Świetlicka o najlepszych kuchniach świata
Czy jedzenie może być ważniejszym powodem podróży niż najsłynniejsze atrakcje? W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, dlaczego właśnie lokalna kuchnia najlepiej pozwala zrozumieć odwiedzane miejsca oraz które kraje najbardziej zaskoczyły ją pod względem kulinarnym.
Justyna Świetlicka odwiedziła dziesiątki krajów i przekonuje, że najlepsze wspomnienia z podróży często rodzą się nie podczas zwiedzania zabytków, lecz przy stole. W rozmowie z Sabiną Ziębą dietetyczka opowiada o smakach, których szuka podczas wyjazdów, potrawach, które budziły w niej opór, a także o miejscach, które kulinarnie zachwyciły ją najbardziej – i tych, które okazały się największym rozczarowaniem. Dlaczego Justyna Świetlicka poznaje świat przez jedzenie? „Jem wszystko, co jedzą lokalni ludzie” Choć podróże Justyny Świetlickiej często kojarzą się z rowerowymi wyprawami i aktywnym odkrywaniem świata, sama podróżniczka przyznaje, że to właśnie jedzenie zajmuje w nich szczególne miejsce. Jej zdaniem lokalna kuchnia pozwala lepiej zrozumieć historię, kulturę i codzienność mieszkańców niż wiele popularnych atrakcji turystycznych. Dlatego podczas wyjazdów stara się próbować wszystkiego, co jedzą miejscowi – nawet jeśli dla wielu osób wydaje się to nietypowe. W Meksyku zdecydowała się spróbować chapulines, czyli smażonych świerszczy, a w Peru zjadła świnkę morską, która – jak przyznaje – wzbudziła w niej największe opory. – To była chyba najdziwniejsza rzecz, którą zjadłam. Jak była na talerzu ze swoimi małymi stópkami, to jednak było trochę… dużo – wspomina. Największe kulinarne rozczarowanie spotkało ją natomiast w Australii. Mimo zachwycającej przyrody, brakowało jej tam bogatej tradycji kulinarnej, którą odnajdywała wcześniej choćby w Peru, Tajlandii czy Japonii. Jak podkreśla, są miejsca, gdzie nawet rezygnacja ze zwiedzania nie oznacza straconego dnia, bo sam spacer od jednej restauracji do drugiej staje się podróżą przez lokalną kulturę. Japonia zachwyciła, Hongkong rozczarował. Które smaki Justyna Świetlicka zapamiętała najbardziej? Spośród wszystkich odwiedzonych krajów największe wrażenie zrobiła na Justynie Japonia. Zachwyciło ją nie tylko samo jedzenie, ale także filozofia stojąca za jego przygotowaniem. Zwraca uwagę, że wiele japońskich restauracji specjalizuje się zaledwie w kilku daniach, dzięki czemu kucharze mogą przez lata doskonalić jedną recepturę. – Masz trzy dania albo tylko zupę soba czy ramen. Oni osiągają mistrzostwo i naprawdę przykładają się do jakości składników – mówi. Szczególnym sentymentem darzy również tajską papaya salad, którą zamawiała niemal każdego dnia i do dziś wybiera, gdy tylko pojawia się w menu restauracji. Nie wszystkie kulinarne odkrycia okazały się jednak równie udane. Hongkong, który wcześniej znała z entuzjastycznych opinii innych podróżników, pozostawił po sobie mieszane wspomnienia. Poza kilkoma potrawami, takimi jak podsmażane pierożki czy słynne pineapple buns, większość dań nie spełniła jej oczekiwań. W rozmowie z Sabiną Ziębą podróżniczka wspomina również o podróży rowerowej przez Indie i przyznaje, że mimo obaw nigdy nie doświadczyła poważniejszych problemów żołądkowych. Jej zdaniem kluczem jest rozsądek – unikanie nieprzegotowanej wody i odpowiednie przygotowanie organizmu przed wyjazdem. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Jedzenie to tylko jeden z tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiada także o samotnych wyprawach rowerowych przez Koreę Południową, Japonię i Indie, życiu cyfrowej nomadki, podróżach po Afryce, codzienności na Bali oraz poszukiwaniu miejsca, które mogłaby nazwać domem. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Polska i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Justyna Świetlicka przejechała Azję na dwóch kółkach. „Na rowerze każdy kilogram ma znaczenie”
Czy podróż rowerowa może całkowicie zmienić sposób odkrywania świata? W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, jak spontaniczny wyjazd do Skandynawii przerodził się w samotną wyprawę przez Koreę Południową i Japonię oraz dlaczego właśnie rower daje jej poczucie największej wolności.
Justyna Świetlicka od lat podróżuje po świecie, jednak nie zawsze wybiera samolot czy samochód. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiedziała o tym, jak odkryła podróżowanie rowerem, dlaczego zdecydowała się samotnie przejechać ponad 2400 kilometrów przez Koreę Południową i Japonię oraz co sprawia, że właśnie ten sposób przemieszczania pozwala jej najpełniej doświadczać odwiedzanych miejsc. Jak Justyna Świetlicka zaczęła podróżować rowerem? „Ta podróż całkowicie mnie wciągnęła” Choć dziś Justyna Świetlicka ma za sobą tysiące kilometrów przejechanych rowerem, początkowo wcale nie planowała takiej formy podróżowania. Jak opowiada w podcaście „Solo przez świat”, pierwsze doświadczenia zdobywała jeszcze z poprzednim partnerem podczas pobytu na Lanzarote. Prawdziwy przełom nastąpił jednak dopiero kilka lat później, kiedy spontanicznie wybrała się z przyjaciółmi do Szwecji. – Mega chciałam spać w namiocie, bo wydawało mi się to takie super romantyczne, ale jakoś się bałam. Przez to, że byłam z innymi ludźmi, dodawało mi to odwagi – wspomina. Mimo deszczu, silnego wiatru i dalekich od idealnych warunków wyjazd okazał się dla niej jedną z najcenniejszych podróżniczych lekcji. – Pomimo tego, że padało, wiało i nie było super przyjemnie, to była jedna z fajniejszych przygód w moim życiu – mówi. Początkowo planowała zakończyć wyprawę w Danii i wrócić do Polski pociągiem przez Niemcy, jednak szybko zmieniła zdanie. – Tak bardzo mi się spodobało, że stwierdziłam: przedłużę sobie ten wyjazd i wrócę rowerem do Polski – opowiada. Zaledwie miesiąc później wyruszyła do Korei Południowej, gdzie odkryła liczący około 600 kilometrów szlak Czterech Rzek. Kiedy dowiedziała się, że z Korei można promem dostać się do Japonii, postanowiła pojechać jeszcze dalej. Jak przyznaje, od lat kieruje się prostą zasadą: „Martwmy się chronologicznie” – najpierw podejmuje decyzję, a dopiero później zastanawia się, jak rozwiązać pojawiające się po drodze problemy. 2400 kilometrów przez Koreę i Japonię. „Rower jest moim sweet spotem” Podróż przez Koreę Południową i Japonię okazała się pełna niespodzianek. Najbardziej zaskoczyły Justynę nie tylko wysokie temperatury i wilgotny klimat, ale także sama Japonia, do której początkowo podchodziła z dużym dystansem. – W ogóle o Japonii nigdy jakoś nie marzyłam. Myślałam: „Wszyscy się nią zachwycają, co tam pewnie nie ma nic ciekawego” – przyznaje. Na miejscu szybko zmieniła jednak zdanie. – Japonia mnie bardzo pozytywnie zaskoczyła. Zrozumiałam, skąd te zachwyty. Jedzenie jest najlepszym jedzeniem na świecie – mówi, dodając z uśmiechem, że jako Polka i tak najbardziej lubi ziemniaki oraz chleb. Jednym z najpiękniejszych wspomnień z tej wyprawy był jednak nocleg z wyjątkowym widokiem. – Rozbiłam się przy jeziorku i spałam z widokiem na górę Fuji. Wtedy moim zdaniem warto było wyciągnąć ten namiot – wspomina. W rozmowie z Sabiną Ziębą podkreśla jednak, że największą wartością podróżowania rowerem nie są spektakularne miejsca, lecz droga prowadząca do ich odkrycia. Jej zdaniem właśnie tempo jazdy pozwala zobaczyć znacznie więcej niż podróż samochodem czy samolotem. Co więcej, wysiłek włożony w dotarcie do celu sprawia, że widoki docenia się zupełnie inaczej. – Jeżeli nie zasłużę sobie na ten widok, to nie sprawia mi takiej satysfakcji. Jak wiesz, że sama wjechałaś rowerem na tę górę i nagrodą jest zjazd, to jest niesamowite – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Samotna rowerowa wyprawa przez Koreę Południową i Japonię to tylko jeden z wielu tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiedziała również o życiu cyfrowej nomadki, podróżach po Afryce, swojej najtrudniejszej wyprawie rowerowej przez Indie, randkowaniu w podróży, codzienności na Bali oraz poszukiwaniu miejsca, które mogłaby nazwać domem. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Anna Skura o blaskach i cieniach życia na Bali. „To miejsce jest magiczne”
Dlaczego jedni zakochują się w Bali już po pierwszej wizycie, a inni traktują je jak kolejny punkt na mapie? W podcaście „Solo przez świat” Anna Skura opowiada, co sprawiło, że indonezyjska wyspa z czasem stała się jej drugim domem, ale też dlaczego życie w tym miejscu nie jest pozbawione wyzwań.
Dziś Anna Skura od kilku lat dzieli swoje życie między Polskę a Bali. Jak przyznaje w rozmowie z Sabiną Ziębą, podczas pierwszej wizyty w 2016 roku nie przypuszczała jeszcze, że właśnie tam zamieszka. W podcaście opowiada o tym, co wyróżnia wyspę na tle innych miejsc na świecie, dlaczego tak wielu ludzi decyduje się rozpocząć tam nowe życie oraz jak Bali zmieniło się na przestrzeni ostatnich lat. Dlaczego Anna Skura zamieszkała na Bali? To nie tylko kwestia klimatu Choć dziś Bali kojarzy się Annie Skurze z domem, początki tej relacji wyglądały zupełnie inaczej. Gdy po raz pierwszy odwiedziła wyspę w 2016 roku, była już doświadczoną podróżniczką i odwiedzała kolejne kraje w bardzo szybkim tempie. Jak wspomina, Bali było wtedy dla niej po prostu jednym z wielu przystanków na mapie świata, a jej codzienność wypełniały kolejne loty między Azją, Australią i Ameryką Południową. Dopiero kilka lat później wróciła na wyspę na trzy tygodnie. Zamiast jednak wracać do domu, postanowiła zostać tam aż siedem miesięcy. To wtedy po raz pierwszy wynajęła własny dom i – jak przyznaje – poczuła, że nie jest już tylko turystką, ale częścią lokalnej społeczności. W rozmowie z Sabiną Ziębą podkreśla, że o wyjątkowości tego miejsca decydują przede wszystkim ludzie i atmosfera. – Gdyby zrobić casting na najmilszych ludzi na świecie, okazałoby się, że wszyscy są na Bali – mówi. Jej zdaniem ogromnym atutem jest także łatwość rozpoczęcia tam nowego życia. Jak żartuje, wystarczą trzy rzeczy: dom, skuter i karnet na siłownię. To właśnie prostota organizacji codzienności, otwartość mieszkańców oraz silne poczucie wspólnoty sprawiły, że wyspa z miejsca odwiedzanego na wakacjach stała się przestrzenią, w której postanowiła zamieszkać. Jak zmienia się Bali? Anna Skura mówi o blaskach i cieniach życia na wyspie Influencerka zwraca jednak uwagę, że życie na Bali nie przypomina niekończących się wakacji. Choć wyspa przyciąga ludzi z całego świata spokojniejszym tempem życia, otwartością mieszkańców i kulturą opartą na wspólnocie, ma również swoją mniej oczywistą stronę. Jak podkreśla, łatwo ulec złudzeniu, że w takim miejscu wszystko przychodzi samo. – Trzeba mieć bardzo dużą dyscyplinę, bardzo dużą sprawczość i świadomość swoich celów – zaznacza. Jej zdaniem właśnie brak tej dyscypliny sprawia, że część osób zatraca motywację do pracy, a prowadzenie własnego biznesu czy pracy zdalnej staje się coraz trudniejsze. Anna Skura zauważa również, że Bali zmienia się z roku na rok. Wyspa coraz mocniej otwiera się na ekspatów, przez co dynamicznie rozwija się infrastruktura i przybywa nowych mieszkańców z różnych stron świata. Ma to jednak swoją cenę. Wiele osób traktuje pobyt na Bali jako kilkuletni etap życia, dlatego relacje często okazują się tymczasowe. Jak przyznaje, sama wielokrotnie żegnała bliskich znajomych, którzy wyprowadzali się do innych krajów. – Mam poczucie, że każdy ma swoją „datę ważności Bali” – mówi. Jednocześnie nie wyklucza, że w przyszłości również zdecyduje się na kolejny rozdział w innym miejscu. Jak podkreśla, lata spędzone w podróży nauczyły ją otwartości na zmiany i przekonania, że nie wszystko w życiu trzeba planować na stałe. Dzięki temu zamiast kurczowo trzymać się jednego miejsca, stara się korzystać z tego etapu życia, w którym znajduje się właśnie teraz. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Skury Historia indonezyjskiego aresztu to tylko jeden z wielu wątków poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Anna Skura opowiada również o życiu na Bali, ekstremalnym maratonie na Antarktydzie, wspinaczce na Aconcaguę w ciąży, podróżowaniu z siedmioletnią córką, która ma już za sobą ponad 126 lotów samolotem, a także o tym, jak przez lata zmieniało się jej podejście do odkrywania świata. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Anną Skurą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„To była najlepsza inwestycja”. Anna Skura o podróżach, które zmieniły jej życie
Czy brak pieniędzy naprawdę przekreśla marzenia o podróżowaniu? W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” Sabina Zięba rozmawia z Anną Skurą o początkach jej podróżniczej drogi. Influencerka wspomina autokarowe wyjazdy za kilkaset złotych, tłumaczy, dlaczego największą przeszkodą często nie są finanse, lecz sposób myślenia i opowiada, jak przez lata zmienił się jej styl odkrywania świata.
Dziś Anna Skura ma na swoim koncie około 80 odwiedzonych krajów, mieszka na Bali i bierze udział w ekspedycjach, których koszt potrafi dorównać cenie samochodu. Jak przyznaje w rozmowie z Sabiną Ziębą, jej podróżnicza historia zaczęła się jednak od tanich wyjazdów autokarowych po Europie i marzeń, które początkowo wydawały się trudne do zrealizowania. Opowiada również, dlaczego według niej o tym, czy ktoś ruszy w świat, często decyduje nie stan konta, lecz nastawienie do życia. Anna Skura: największą przeszkodą w podróżowaniu nie zawsze są pieniądze Choć dziś Anna Skura kojarzona jest z dalekimi wyprawami i egzotycznymi kierunkami, początki jej podróżowania wyglądały zupełnie inaczej. W rozmowie z Sabiną Ziębą wspomina, że jeszcze w czasach liceum razem z siostrą korzystała z niedrogich wyjazdów autokarowych organizowanych przez stowarzyszenia kościelne. Kilkudniowe podróże kosztowały zaledwie 200–300 zł, dzięki czemu mogły stopniowo poznawać kolejne zakątki Europy. Jak przyznaje, właśnie wtedy zrozumiała, że odkrywanie świata jest czymś, bez czego nie wyobraża sobie życia. – To mi pokazało, że tę otwartość na świat mamy ogromną – wspomina. Influencerka zauważyła jednak, że nawet tak przystępna cena nie zachęcała wszystkich do wyjazdu. – Proponowałam znajomym, żeby jechali ze mną. To naprawdę kosztowało wtedy 200–300 zł, a ludzie nie byli zainteresowani. Myślałam: „Jak to możliwe?” – mówi. Zdaniem Anny Skury istnieją trzy główne bariery, które powstrzymują ludzi przed podróżowaniem. – Są trzy ograniczenia: finanse, dostępność czasowa i mindset – tłumaczy. Jak dodaje, jedni mają chęci, ale brakuje im pieniędzy, inni dysponują środkami, lecz nie znajdują czasu. Jeszcze inni mają wszystko, czego potrzeba, jednak nie potrafią zrobić pierwszego kroku i wciąż wybierają te same, dobrze znane kierunki. Od budżetowych wyjazdów po wyprawy życia. Tak zmieniło się podróżowanie Anny Skury Anna Skura przyznaje, że wraz z upływem lat zmienił się nie tylko jej budżet, ale również sposób podróżowania. Początkowo wybierała wyprawy organizowane jak najniższym kosztem, a pracując jeszcze na etacie, marzyła o większej swobodzie i możliwości realizowania kolejnych planów. – Dlatego zrezygnowałam z etatu. Nie dawał mi takich możliwości finansowych, a ja miałam dużo marzeń – mówi. Dziś bierze udział w wymagających ekspedycjach, których koszt potrafi sięgać dziesiątek tysięcy złotych. Jak podkreśla, nigdy nie traktowała tych wydatków jako fanaberii. – Ludzie kupują samochód za tę cenę, co ja biorę na wyprawę. Ale nigdy nie było mi szkoda tych pieniędzy, bo zawsze wiedziałam, że to inwestycja w moje marzenia, moje doświadczenia i w to, jakim jestem człowiekiem – wyjaśnia. Jednocześnie nie ukrywa, że wciąż z sentymentem wspomina bardziej spontaniczne podróże. Za jedną z najbardziej szalonych uważa wyprawę starym vanem z Polski do Gambii przez Afrykę Zachodnią, podczas której niemal każdego dnia trzeba było improwizować. Choć dziś częściej wybiera wygodniejsze warunki, podkreśla, że komfort nie jest dla niej najważniejszy. Przypomina choćby noclegi w kapsułowym hostelu podczas wyjazdu na maraton w Salwadorze czy samotny pobyt na Malediwach. Jak przyznaje, wyjazd do miejsca kojarzonego przede wszystkim z romantycznymi podróżami był dla niej dowodem, że szczęście nie zależy od towarzystwa. – Jeśli kochasz siebie i lubisz siebie, to nigdy nie jest ci nudno we własnym życiu – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Skury Historia indonezyjskiego aresztu to tylko jeden z wielu wątków poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Anna Skura opowiada również o życiu na Bali, ekstremalnym maratonie na Antarktydzie, wspinaczce na Aconcaguę w ciąży, podróżowaniu z siedmioletnią córką, która ma już za sobą ponad 126 lotów samolotem, a także o tym, jak przez lata zmieniało się jej podejście do odkrywania świata. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Anną Skurą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„To jedna z najbardziej traumatycznych historii w moim życiu”. Anna Skura o podróży, która zakończyła się aresztem
Czy spontaniczny wyjazd urodzinowy może zakończyć się nocą spędzoną w indonezyjskim areszcie? W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” Sabina Zięba rozmawia z Anną Skurą o jednej z najbardziej stresujących przygód w jej życiu. Podróżniczka wraca wspomnieniami do zatrzymania przez służby imigracyjne na Sulawesi, wyjaśnia, dlaczego wszystko zaczęło się od… braku paszportu, a także zdradza, jak dziś patrzy na samotne podróżowanie kobiet.
Anna Skura od lat podróżuje po świecie, mieszka na Bali i ma na swoim koncie kilkadziesiąt odwiedzonych krajów. W rozmowie z Sabiną Ziębą wraca jednak do wydarzenia, którego długo nie potrafiła wyrzucić z pamięci. Opowiada, jak spontaniczny wyjazd na indonezyjską wyspę zakończył się zatrzymaniem przez służby imigracyjne, nocą w areszcie i walką o odzyskanie dokumentów. Zdradza również, czego nauczyło ją to doświadczenie i jak dziś patrzy na podróże w pojedynkę. Pierwsza samotna podróż miała być prezentem urodzinowym. Zakończyła się nocą w areszcie Choć dziś Anna Skura ma na swoim koncie około 80 odwiedzonych krajów, swoją pierwszą samotną podróż pamięta przede wszystkim z powodu wydarzeń, których zupełnie się nie spodziewała. Wszystko zaczęło się po zakończeniu rejsu po archipelagu Raja Ampat w Indonezji. Gdy znajomi rozjechali się w różne strony, postanowiła spontanicznie polecieć na wyspę Sulawesi, by zobaczyć rekiny wielorybie. – Miałam wtedy urodziny i pomyślałam: „Dobra, jestem gotowa na samotną podróż” – wspomina w rozmowie z Sabiną Ziębą. Zaledwie kilka godzin po zameldowaniu w hotelu do jej pokoju zapukali jednak funkcjonariusze służb imigracyjnych. – Dosłownie trzy godziny później przyjechało po mnie immigration i trafiłam do aresztu. To jedna z najbardziej traumatycznych historii w moim życiu. Naprawdę bardzo się bałam – opowiada. Jak przyznaje, największy lęk budziła nie sama kontrola, ale niepewność. Czterech mężczyzn pojawiło się późnym wieczorem i poleciło jej wsiąść do samochodu z przyciemnianymi szybami. – Nie wiedziałam, czy oni są prawdziwymi oficerami. (...) Poszłam do pokoju i zastanawiałam się, czy brać karty kredytowe, czy się gdzieś schować... Ubrałam na siebie jak najwięcej ubrań, bo nie wiedziałam, co mnie czeka – wspomina. Finalnie okazało się, że powodem zatrzymania był brak paszportu. Dokument znajdował się u agenta zajmującego się formalnościami wizowymi na Bali, a podczas wcześniejszych lotów krajowych wystarczało okazywanie jego zdjęcia lub kopii. Na Sulawesi obowiązywały jednak inne przepisy. – To był wyjazd last minute. Mój paszport był u agenta, bo odnawiał wizę. W innych miejscach mogłam podróżować z jego zdjęciem, ale akurat tam już nie – tłumaczy. Przez całą noc nie wiedziała, jak zakończy się sprawa. – Dostałam dokument po indonezyjsku i przypomniało mi się tylko to, co zawsze mówią w filmach: „Nie podpisuj czegoś, czego nie rozumiesz” – dodaje. Anna Skura o podróżach solo: „Lubię dzielić te chwile z innymi” Następnego dnia funkcjonariusze pozwolili jej jednak pojechać zobaczyć rekiny wielorybie, dla których przyleciała na Sulawesi. Jak przyznaje, właśnie wtedy nastąpił moment, który całkowicie zmienił jej nastawienie. – Jak je zobaczyłam, to pomyślałam sobie: „Boże, życie jest takie piękne. Doświadczyłam czegoś tak niezwykłego, że mogę już wracać nawet do tego więzienia” – mówi z uśmiechem. Ostatecznie sprawę udało się zakończyć po odzyskaniu dokumentów i uregulowaniu opłat. – Jak nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o pieniądze – podsumowuje. Choć historia z Sulawesi mogłaby zniechęcić do kolejnych samotnych wyjazdów, to Anna Skura podkreśla, że nie ona sprawiła, iż podróże solo nie są jej ulubionym sposobem odkrywania świata. – Ja wiem, że jest dużo kobiet, które podróżują same i mówią, jak świetnie jest w podróży. Ja akurat tego stylu nie wybieram – przyznaje. Najczęściej wyjeżdża z siedmioletnią córką Melody, mamą lub przyjaciółmi i, jak sama mówi, najbardziej ceni możliwość wspólnego przeżywania emocji. – Lubię się dzielić tym momentem z innymi. Jestem osobą, która wszystko dokumentuje i lubię, kiedy ktoś mnie wspiera przy zdjęciach i filmach – wyjaśnia. Dodaje również, że są miejsca, do których jako kobieta nie zdecydowałaby się dziś pojechać sama. – Na przykład nie pojechałabym samotnie do Indii. Takie jest moje przekonanie, chociaż być może jest błędne – mówi. Podkreśla jednocześnie, że każda kobieta powinna podróżować w taki sposób, w jakim czuje się bezpiecznie i komfortowo. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Skury Historia indonezyjskiego aresztu to tylko jeden z wielu wątków poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Anna Skura opowiada również o życiu na Bali, ekstremalnym maratonie na Antarktydzie, wspinaczce na Aconcaguę w ciąży, podróżowaniu z siedmioletnią córką, która ma już za sobą ponad 126 lotów samolotem, a także o tym, jak przez lata zmieniało się jej podejście do odkrywania świata. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Anną Skurą jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Magazine Poland i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zwiedziła sporą część świata. Teraz Alicja Horosz zdradza swoje podróżnicze zachwyty i rozczarowania
Nie każda podróż kończy się zachwytem, a nie każdy kierunek uznawany za „must see” spełnia pokładane w nim oczekiwania. W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” National Geographic Polska Alicja Horosz opowiedziała Sabinie Ziębie o miejscach, które najbardziej ją zaskoczyły – zarówno pozytywnie, jak i negatywnie. Wśród nich znalazł się Bhutan, który okazał się podróżniczym rozczarowaniem, oraz Indie, do których chciała wrócić niemal natychmiast po wyjeździe.
Po wielu odwiedzonych krajach coraz trudniej znaleźć miejsca, które potrafią całkowicie zmienić sposób patrzenia na świat. Mimo to Alicja przyznaje, że wciąż zdarzają się podróże, które pozostają z nią na długo – czasem ze względu na krajobrazy, a niekiedy przez ludzi i emocje, które wywołują. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiedziała nie tylko o państwach, które szczególnie zapadły jej w pamięć, ale również o tym, dlaczego niektóre z nich wywołały zupełnie inne uczucia, niż początkowo zakładała. Bhutan miał być podróżą życia. Okazał się największym rozczarowaniem Bhutan od lat funkcjonuje w zbiorowej wyobraźni jako jeden z najbardziej tajemniczych i niedostępnych krajów świata. Przez lata obowiązywały tam restrykcyjne zasady wjazdu, a podróż była możliwa wyłącznie za pośrednictwem autoryzowanych agencji i po opłaceniu wysokiej dziennej stawki dla turystów zagranicznych. Nic więc dziwnego, że Alicja leciała tam z ogromnymi oczekiwaniami. Sama przyznaje jednak, że rzeczywistość okazała się zupełnie inna niż wyobrażenia. – Cztery dni kosztowały nas około 15 tysięcy złotych za dwie osoby. Wydawało mi się, że skoro kraj jest tak zamknięty i trudno dostępny, to będzie absolutnie wyjątkowy i niepowtarzalny – wspomina podróżniczka. Choć Bhutan zachwycił ją pojedynczymi miejscami i pięknymi krajobrazami, zabrakło tego trudnego do zdefiniowania elementu, który sprawia, że chce się wracać. – Była bardzo ładna świątynia wysoko w górach, ale poza tym nie było tam nic, co sprawiłoby, że byłaby to podróż zmieniająca moje życie – mówi Alicja. Jeszcze większym zaskoczeniem było dla niej to, że kraj określany często mianem „najszczęśliwszego na świecie” nie sprawiał wrażenia wyraźnie różniącego się od innych państw Azji. – Czy widziałam tam więcej uśmiechniętych ludzi niż w Tajlandii? Nie, absolutnie bym tego nie powiedziała – przyznaje. Ostatecznie Bhutan pozostawił po sobie raczej ciekawość niż zachwyt. – To była interesująca podróż, ale nie jest to miejsce, do którego chciałabym wrócić – podsumowuje. Indie przytłaczają, ale trudno o nich zapomnieć. „Nie mogłam doczekać się powrotu” Jeśli Bhutan okazał się największym rozczarowaniem, Indie były jego całkowitym przeciwieństwem. Choć pobyt momentami bywał wyczerpujący i przytłaczający, to właśnie ten kraj wywołał w Alicji jedne z najsilniejszych emocji spośród wszystkich odwiedzonych miejsc. – To był trochę masochizm, bo będąc tam, momentami miałam dość, ale gdy tylko wyjechałam, nie mogłam doczekać się powrotu – śmieje się podróżniczka. Pierwszym przystankiem było Delhi, które do dziś wspomina jako jedno z najmocniejszych podróżniczych zderzeń z rzeczywistością. Hałas, nieustanne klaksony, tłumy ludzi i ogrom bodźców okazały się czymś zupełnie innym niż wszystko, czego doświadczyła wcześniej. – Kto był w Indiach, ten wie. A kto nie był, może tylko próbować to sobie wyobrazić – mówi. Jednocześnie właśnie ta intensywność sprawiła, że Indie stały się dla niej doświadczeniem wyjątkowym. Szczególne miejsce w jej pamięci zajęło Waranasi, jedno z najważniejszych duchowych miast hinduizmu, gdzie codziennie odbywają się kremacje nad brzegiem Gangesu. – Gdyby ktoś wcześniej powiedział mi, że będę siedziała z herbatą obok miejsca, gdzie odbywają się kremacje, i będę czuła przy tym spokój, nie uwierzyłabym – wspomina. Jak podkreśla, kluczowe okazało się całkowite odrzucenie europejskiego sposobu oceniania rzeczywistości i wejście w lokalny świat z otwartością oraz ciekawością. – Po prostu chłonęłam to wszystko bez oceniania i bez porównywania do tego, co znam z domu – opowiada. Mimo zmęczenia, nieustannych próśb o wspólne zdjęcia i przebodźcowania, Indie pozostały jednym z jej ulubionych kierunków. – Będąc tam, momentami miałam dosyć tych klaksonów i tego chaosu, ale kiedy wróciłam do domu, od razu zaczęłam myśleć o kolejnym wyjeździe – przyznaje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Alicji Horosz Czy życie w Tajlandii rzeczywiście jest tańsze niż w Polsce? Jak wygląda zakup nieruchomości przez obcokrajowców i dlaczego remont domu okazał się większym wyzwaniem niż niejedna podróż? W cyklu „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała o najlepszych miejscach w Tajlandii, a także podróży na Antarktydę, do Boliwii, Chile, Syrii czy Pakistanu. Posłuchaj całej rozmowy, którą z Alicją Horosz poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Planujesz wakacje w Tajlandii? Lala Horosz podpowiada, gdzie znaleźć spokój i piękne plaże
Jeszcze kilka lat temu podróżowała z plecakiem po Azji, dziś nazywa Tajlandię swoim domem. W najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat” National Geographic Polska Alicja Horosz, znana w sieci jako „Lala Horosz”, opowiedziała nie tylko o codzienności w Azji Południowo-Wschodniej, ale również o tym, dlaczego uważa ten region za jeden z najlepszych kierunków dla kobiet podróżujących solo. W rozmowie z Sabiną Ziębą zdradziła także, które miejsca w Tajlandii warto wybrać w zależności od stylu podróżowania i czego Europejczycy mogliby nauczyć się od mieszkańców tego kraju.
Dla części osób Tajlandia pozostaje egzotycznym kierunkiem na kilkutygodniowy urlop, dla innych staje się miejscem do życia na stałe. Alicja Horosz należy do tej drugiej grupy. Podróżniczka od lat mieszka w Azji i przyznaje, że jednym z powodów, dla których tak trudno byłoby jej wyobrazić sobie powrót do Europy, jest poczucie bezpieczeństwa i większy spokój codziennego życia. W podcaście National Geographic Polska opowiedziała również o różnicach kulturowych, tajskim podejściu do czasu oraz o tym, dlaczego przed wyjazdem do Tajlandii warto poświęcić chwilę na dobry research. Dlaczego Tajlandia uchodzi za jeden z najbezpieczniejszych kierunków dla kobiet podróżujących solo? Zdaniem Alicji właśnie poczucie bezpieczeństwa jest jedną z największych zalet życia w Tajlandii i szerzej – w całej Azji Południowo-Wschodniej. Podróżniczka przyznaje, że to jeden z powodów, dla których tak dobrze czuje się w regionie i dlaczego bez obaw poleca go kobietom rozpoczynającym przygodę z samotnymi wyjazdami. Jak podkreśla, codzienność wygląda tam zupełnie inaczej niż w wielu europejskich krajach. W tajskich osiedlach mieszkaniowych paczki i zamówione jedzenie często pozostawiane są na ogólnodostępnym stoliku przy wejściu do budynku, do którego dostęp mają nie tylko mieszkańcy, ale również osoby z zewnątrz. Mimo to rzeczy potrafią leżeć tam przez wiele godzin i nikt ich nie zabiera. – W kondominium nie ma czegoś takiego, że kurier przynosi paczkę pod drzwi. Wszystko leży na stoliku przy wejściu i każdy ma do tego dostęp. Paczki, jedzenie, zakupy... Wszystko tam jest i nikt tego nie bierze – opowiada Alicja. Jak dodaje, wielokrotnie zostawiała również kluczyki w skuterze czy zakupy na siedzeniu motocykla i nigdy nie spotkała się z próbą kradzieży. Podróżniczka zaznacza jednocześnie, że nie oznacza to całkowitego braku przestępczości i pojedyncze incydenty zdarzają się wszędzie. Z jej doświadczeń i relacji znajomych wynika jednak, że podobne sytuacje należą do rzadkości. Jej zdaniem właśnie ta codzienna przewidywalność i spokój sprawiają, że wiele osób decyduje się zostać w Tajlandii na dłużej. – To bardzo przyjemne uczucie żyć w miejscu, w którym można czuć się tak bezpiecznie, że zostawiasz otwarty dom i wiesz, że nic się nie wydarzy – podsumowuje. Phuket czy spokojne wyspy? Jak wybrać miejsce idealne na wakacje w Tajlandii Według Alicji nie istnieje jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie o najlepsze miejsce w Tajlandii. Wszystko zależy od oczekiwań, stylu podróżowania i tego, czego szukamy podczas wyjazdu. – Nie ma miejsca, które dla każdego będzie złe ani takiego, które dla każdego będzie idealne. Najważniejsze jest po prostu zrobić dobry research przed wyjazdem – podkreśla podróżniczka. Dobrym przykładem jest Phuket, które przez jednych uwielbiane jest za rozwiniętą infrastrukturę i łatwy dostęp do atrakcji, a przez innych krytykowane za tłumy i imprezowy charakter. Jak tłumaczy Alicja, osoby szukające ciszy i odpoczynku mogą wrócić stamtąd rozczarowane, szczególnie jeśli wybiorą okolice Patong, znane z nocnego życia i dużego ruchu turystycznego. – Jeżeli ktoś pojedzie do Patong i oczekuje ciszy, może później powiedzieć: „Boże, ta Tajlandia jest okropna” – zauważa. Jednocześnie Phuket pozostaje świetnym wyborem dla osób, które chcą zatrzymać się w jednym miejscu i codziennie odkrywać inne zakątki regionu. Wyspa stanowi bowiem wygodną bazę wypadową na rejsy i jednodniowe wycieczki. – Można mieszkać w jednym hotelu i codziennie pływać w inne miejsce – na Phi Phi, Similany czy wyspę Jamesa Bonda – wylicza Alicja. Osobom poszukującym spokojniejszej strony Tajlandii poleca natomiast mniej znane wyspy położone bliżej granicy z Kambodżą. – Jeżeli ktoś szuka spokojnej Tajlandii, raczej odradzałabym Phuket i poleciłabym Ko Kut, Ko Mak albo Ko Chang. Jest tam naprawdę mało ludzi, a jest przepięknie – mówi. Wspomina również o wyspie Ko Yao, położonej zaledwie kilkadziesiąt minut od Phuket, która pozwala połączyć łatwy dostęp do atrakcji z bardziej kameralną atmosferą. Alicja zwraca też uwagę, że podobnie jak przy wyborze miejsca do życia, również podczas planowania podróży warto dopasować kierunek do własnych potrzeb, a nie wyłącznie do popularności danego miejsca w mediach społecznościowych. – Dla każdego coś innego. W Tajlandii jest tyle pięknych miejsc, że naprawdę każdy może znaleźć coś dla siebie – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Alicji Horosz Czy życie w Tajlandii rzeczywiście jest tańsze niż w Polsce? Jak wygląda zakup nieruchomości przez obcokrajowców i dlaczego remont domu okazał się większym wyzwaniem niż niejedna podróż? W cyklu „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała o życiu w Tajlandii, a także podróży na Antarktydę, do Syrii czy Pakistanu. Posłuchaj całej rozmowy, którą z Alicją Horosz poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Kupiła w Tajlandii dom z basenem. „Kosztował tyle, ile dwupokojowe mieszkanie w Białymstoku”
Jeszcze kilka lat temu podróżowała po świecie z jednym plecakiem i walizką. Dziś budzi się we własnym domu z basenem w Tajlandii. W rozmowie z Sabiną Ziębą w podcaście „Solo przez świat” National Geographic Polska Alicja Horosz, znana w sieci jako „Lala Horosz”, opowiedziała o życiu w Azji Południowo-Wschodniej, kosztach codzienności na drugim końcu świata i decyzjach, które całkowicie odmieniły jej życie.
Dla jednych Tajlandia pozostaje kierunkiem na dwutygodniowe wakacje, dla innych staje się miejscem do życia na lata. Coraz więcej Europejczyków decyduje się pracować zdalnie z Azji, korzystając z niższych kosztów życia i cieplejszego klimatu. W podcaście National Geographic Polska Alicja Horosz opowiedziała nie tylko o przeprowadzce do Tajlandii, ale również o zakupie domu, remoncie w rytmie lokalnego „sabai sabai” oraz o tym, dlaczego dziś trudno wyobrazić jej sobie życie gdziekolwiek indziej. Dlaczego Tajlandia przyciąga podróżników solo i cyfrowych nomadów? Azja Południowo-Wschodnia była dla Alicji Horosz pierwszym regionem świata, który zaczęła odkrywać samodzielnie. Jak przyznaje, właśnie tam przekonała się, że kobiece podróżowanie solo może być łatwe i komfortowe Jej zdaniem Tajlandia pozostaje jednym z najlepszych kierunków dla kobiet rozpoczynających przygodę z podróżami w pojedynkę. Dużą rolę odgrywa rozwinięta infrastruktura turystyczna, łatwość przemieszczania się między regionami i obecność innych podróżników z całego świata. Jednocześnie kraj daje ogromną swobodę w planowaniu budżetu. Jak podkreśla Alicja, wszystko zależy od oczekiwań i stylu życia. Można podróżować bardzo oszczędnie, korzystając z lokalnych noclegów, ulicznego jedzenia i taniego transportu, ale równie łatwo wybrać bardziej komfortową wersję życia w tropikach. – Po Tajlandii można podróżować zarówno niskobudżetowo, jak i wydawać bardzo duże pieniądze. To zależy wyłącznie od tego, czego oczekujemy od takiego wyjazdu – tłumaczy. To właśnie ta elastyczność sprawiła, że Tajlandia stała się jednym z ulubionych kierunków cyfrowych nomadów. – Jak zarabiasz pensję europejską, a żyjesz w takiej Tajlandii, to naprawdę można żyć jak pączek w maśle – mówi Alicja. Jak dodaje, nie dziwi jej rosnąca popularność takich miejsc jak właśnie Tajlandia, ale też Indonezja czy Wietnam wśród osób pracujących zdalnie dla europejskich firm. Sama przywołuje przykład znajomych mieszkających na niewielkiej wyspie. – Moi znajomi, którzy mieszkają na Koh Tao, płacą niecałe dwa tysiące złotych miesięcznie za domek na wyspie – opowiada. – Jakość życia za kwotę, za którą w Polsce mielibyśmy standardowe życie, tam potrafi być naprawdę bardzo wysoka – dodaje. Ile kosztuje dom w Tajlandii? Historia remontu, kobry i życia w rytmie „sabai sabai” Przez wiele lat Alicja Horosz funkcjonowała właściwie bez stałego adresu. Do podróżowania wystarczał jej plecak i walizka, a kolejne kraje stawały się tymczasowymi przystankami na trasie. Z czasem pojawiła się jednak potrzeba stworzenia własnej bazy, do której będzie można wracać pomiędzy wyjazdami. Wybór padł na Tajlandię. Razem z mężem zdecydowali się kupić nieruchomość wymagającą gruntownego remontu. Jak wspomina podróżniczka, początkowo trudno było dostrzec w niej przyszły dom. – To była totalna rudera, ruina po prostu, ale widzieliśmy w tym potencjał – opowiada. Pierwsze oględziny przyniosły zresztą niespodziewane odkrycie. – Okazało się w ogóle, że tam jest gniazdo kobry, bo to naprawdę strasznie wyglądało – wspomina. Cała inwestycja kosztowała około 450 tysięcy złotych, co dla wielu osób może być zaskoczeniem, szczególnie że po zakończeniu remontu para zamieszkała w domu z własnym basenem. – Ten dom z basenem kosztował tyle, ile dwupokojowe mieszkanie w Białymstoku, które kupiła moja przyjaciółka – mówi Alicja. Zakup nieruchomości przez obcokrajowców w Tajlandii rządzi się jednak własnymi zasadami. Cudzoziemcy nie mogą posiadać gruntu na własność, dlatego para zdecydowała się na długoterminową dzierżawę działki od lokalnego właściciela. – Mamy ziemię wydzierżawioną na 90 lat od Taja i mamy taką umowę, że nic nie może się z tą ziemią wydarzyć. Natomiast sam dom jest już w stu procentach nasz – wyjaśnia. Największym sprawdzianem cierpliwości okazał się jednak sam remont prowadzony zgodnie z lokalną filozofią „sabai sabai”, którą można przetłumaczyć jako „spokojnie” albo „bez pośpiechu”. – Przeprowadzanie remontu w Tajlandii, w kraju, gdzie wszystko odbywa się według zasady „sabai sabai”, było największym wyzwaniem naszego życia. Nie miałam takiej podróży, która byłaby takim wyzwaniem – przyznaje. Dziś Alicja nie ukrywa, że decyzja o przeprowadzce była jedną z najważniejszych w jej życiu. Po latach spędzonych w nieustannym ruchu znalazła przestrzeń, która daje jej poczucie stabilności i pozwala złapać oddech pomiędzy kolejnymi wyprawami. – Codziennie myślę o tym, jak jestem wdzięczna za to, gdzie jestem. Jeżeli jedyne, co nas blokuje, to strach, to się nie bójmy i róbmy. To naprawdę może odmienić nasze życie – podsumowuje. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Alicji Horosz Czy życie w Tajlandii rzeczywiście jest tańsze niż w Polsce? Jak wygląda zakup nieruchomości przez obcokrajowców i dlaczego remont domu okazał się większym wyzwaniem niż niejedna podróż? W cyklu „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała o najlepszych miejscach w Tajlandii, a także podróży na Antarktydę, do Syrii czy Pakistanu. Posłuchaj całej rozmowy, którą z Alicją Horosz poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Przez miesiąc przejechała 4000 kilometrów przez Australię. Jak wygląda życie w vanie?
Podróżowanie solo wciąż budzi wiele emocji, szczególnie gdy w drogę rusza kobieta. Anna Małysa od lat pokazuje jednak, że świat nie jest tak niebezpieczny, jak często próbują przekonać nas nagłówki i internetowe komentarze. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada o samotności, która przestała ją przerażać, o stereotypach, z którymi mierzy się jako podróżniczka oraz o wyprawach, które nauczyły ją większej niezależności niż jakiekolwiek kursy czy szkolenia.
Od studenckiego wyjazdu do Danii po wielotygodniowe podróże przez Australię i Nową Zelandię – Anna Małysa wybiera drogę, która dla wielu osób wydaje się zbyt ryzykowna lub po prostu zbyt trudna. W podcaście „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała Sabinie Ziębie o doświadczeniach, które najbardziej ją ukształtowały. Nie zabrakło tematów związanych z samotnością, internetowymi ocenami oraz życiem w trasie, gdzie nie wszystko da się zaplanować. To rozmowa o podróżowaniu, ale również o budowaniu pewności siebie i zaufania do własnych decyzji. „A nie boisz się sama?”. Samotność, stereotypy i życie poza cudzymi oczekiwaniami Jednym z pytań, które Anna Małysa słyszy najczęściej, jest dobrze znane wielu podróżniczkom: „A nie boisz się sama?”. Jak przyznaje, podobne wątpliwości pojawiają się nie tylko wśród bliskich, lecz także w sieci, gdzie samotnie podróżujące kobiety często stają się obiektem komentarzy i nieuzasadnionych ocen. – Jeżeli chodzi o tego typu insynuacje, to myślę, że tego jest najwięcej w internecie – mówiła w podcaście. Z czasem nauczyła się jednak nie brać odpowiedzialności za wyobrażenia innych ludzi. – To nie jest mój problem, że ktoś robi jakieś insynuacje na mój temat. Ja nie mam poczucia, że muszę obcym osobom coś udowadniać – podkreślała. W rozmowie z Sabiną Ziębą zwróciła również uwagę, że samotność nie zawsze oznacza to samo. Kiedy wyjechała na studia do Danii, po raz pierwszy doświadczyła jej w trudnym, przytłaczającym wymiarze. Z perspektywy czasu uważa jednak, że właśnie tamten okres nauczył ją samodzielności i sprawił, że dziś potrafi czerpać przyjemność z własnego towarzystwa. – Ja teraz myślę o samotności w taki sposób uwalniający, że jestem sama i w sumie super – przyznała. Jej zdaniem podróżowanie solo ma jeszcze jedną zaletę – otwiera na ludzi. Osoby podróżujące samotnie częściej nawiązują rozmowy, szybciej wychodzą poza swoją bańkę i częściej trafiają na historie, które nigdy nie wydarzyłyby się podczas wyjazdu w większej grupie. Van, tysiące kilometrów i lekcja niezależności. Jak wygląda życie w drodze? Jednym z najważniejszych rozdziałów w podróżniczej historii Anny Małysy były wyprawy po Nowej Zelandii i Australii. To właśnie tam mogła sprawdzić, jak naprawdę wygląda wielotygodniowe życie w trasie, z dala od hotelowych wygód i gotowych planów podróży. W Nowej Zelandii podróżowała vanem wspólnie z Justyną Świetlicką (znaną w sieci jako @owsianapl), poznaną wcześniej przez internet. Kilka tygodni spędzonych na niewielkiej przestrzeni okazało się nie tylko przygodą, ale również testem charakterów. – Jeżeli chcecie sprawdzić, czy jesteście dobrymi partnerami do życia, jedźcie vanem gdzieś na miesiąc. Wszystko będzie wiadomo – żartowała. Jeszcze większym wyzwaniem okazała się Australia, gdzie ogromne odległości oznaczają wielogodzinne przejazdy przez niemal bezludne tereny. Podczas tej z wyprawy to właśnie ona była jedyną osobą posiadającą prawo jazdy, dlatego cała odpowiedzialność za pokonywanie kolejnych kilometrów spoczywała na jej barkach. – W miesiąc zrobiłam około 4 tys. kilometrów i faktycznie było to wyzwanie – wspominała. Mimo zmęczenia właśnie tam zachwycił ją sposób życia mieszkańców, którzy znaczną część wolnego czasu spędzają aktywnie i blisko natury. Kajaki, trekkingi czy rowerowe wycieczki są dla wielu codziennością, a nie wakacyjną atrakcją. To doświadczenie utwierdziło ją w przekonaniu, że najcenniejsze elementy podróży często nie mają nic wspólnego z drogimi atrakcjami. Znacznie bardziej liczą się kontakt z naturą, spotkania z ludźmi i poczucie wolności, którego trudno doświadczyć w zorganizowanym wyjeździe. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Małysy Chcesz poznać więcej inspirujących szczegółów tej rozmowy? Dowiedzieć się, jak wygląda codzienne życie w vanie podczas przemierzania Australii, co czuje człowiek odcięty od świata podczas 10-dniowej medytacji w azjatyckim klasztorze i dlaczego to właśnie Kopenhaga okazała się miastem idealnym? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Anną Małysą poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zamknęła się w buddyjskim ośrodku na 10 dni. To doświadczenie zmieniło jej życie
Samotne podróże kojarzą się z wolnością, przygodą i odkrywaniem świata, ale rzadko mówi się o ich mniej oczywistych stronach. Anna Małysa, znana w sieci jako „Anka Śmietanka”, w rozmowie z Sabiną Ziębą opowiedziała o dziesięciu dniach spędzonych w całkowitym milczeniu w buddyjskim ośrodku, znaczeniu intuicji podczas samotnych wypraw oraz sytuacjach, w których bezpieczeństwo okazywało się ważniejsze niż realizacja podróżniczych planów.
Podróżowanie solo budzi skrajne emocje. Dla jednych jest symbolem niezależności i wolności, dla innych źródłem niepokoju oraz niekończących się pytań o bezpieczeństwo. Anna Małysa należy do osób, które od dawna wybierają własną drogę. W podcaście National Geographic Polska podróżniczka opowiedziała Sabinie Ziębie nie tylko o odwiedzonych miejscach, lecz także o doświadczeniach, które najmocniej wpłynęły na jej sposób patrzenia na świat. Wśród nich znalazły się zarówno wymagające wyprawy po Azji, jak i dziesięciodniowe odosobnienie medytacyjne w Birmie, które okazało się jedną z najważniejszych lekcji w jej życiu. Dziesięć dni w ciszy. Czego Anna Małysa nauczyła się podczas medytacji w Birmie? Jednym z najbardziej niezwykłych doświadczeń, o których Anna Małysa opowiedziała w podcaście „Solo przez świat”, był dziesięciodniowy pobyt w buddyjskim ośrodku medytacyjnym w Birmie. To właśnie tam zdecydowała się wziąć udział w praktyce Vipassana – formie medytacji zakładającej całkowite wyciszenie i odcięcie od bodźców zewnętrznych. Przez dziesięć dni uczestnicy nie mogą korzystać z telefonów, książek, notatników ani prowadzić rozmów z innymi osobami. Dla kogoś, kto przez lata pozostawał w ciągłym ruchu i regularnie zmieniał miejsca pobytu, było to doświadczenie wyjątkowo wymagające. – Zamknęłam się na 10 dni w ośrodku buddyjskim, gdzie milczałam i medytowałam. To było hardcorowe doświadczenie. (…) Ja się ciągle kręciłam. Czułam się, jakbym brała udział w jakimś eksperymencie społecznym, na który sama się zapisałam – wspominała. Jak przyznała, największym wyzwaniem nie okazał się brak kontaktu ze światem, lecz konieczność pozostania sam na sam z własnymi myślami. Gdy z dnia na dzień znikają wszystkie rozpraszacze, człowiek zaczyna inaczej postrzegać siebie, swoje emocje i problemy. Anna zwróciła uwagę, że wielu uczestników podobnych odosobnień doświadcza również specyficznego lęku przed tym, co dzieje się poza murami ośrodka. – Każdy po pierwszej Vipassanie ma takie poczucie, że świat się na pewno kończy, jest wojna albo apokalipsa, a ja o tym nie wiem – mówiła. Powrót do codzienności przynosi jednak zwykle zaskakującą refleksję: świat funkcjonuje dokładnie tak samo jak wcześniej. Dla podróżniczki był to moment, który pozwolił jej spojrzeć z dystansem na wiele spraw i nauczył większej uważności, cierpliwości oraz świadomego przeżywania codziennych doświadczeń. „Po prostu jestem niemiła”. Jak solo podróżniczka dba o swoje bezpieczeństwo? Rozmowa dotyczyła również tematu, który regularnie pojawia się przy okazji samotnych podróży kobiet – bezpieczeństwa. Anna Małysa nie ukrywała, że podczas wieloletnich wypraw wypracowała własne zasady, które pomagają jej odnajdywać się w nieznanych miejscach i sytuacjach. Jedną z najważniejszych jest zaufanie do intuicji. Jak przyznała, zdarzało się, że rezygnowała z pozornie dobrych okazji transportu lub zmieniała plany tylko dlatego, że coś wzbudzało jej niepokój. – Zdarzyło mi się wysiąść kilka razy z auta albo nie wsiąść do niego, bo miałam po prostu złe przeczucie. Nie wiem, czy wydarzyłoby się coś złego, ale wolę dmuchać na zimne – opowiadała. Podróżniczka podkreślała również znaczenie asertywności, która w wielu sytuacjach okazuje się skuteczniejsza niż próba bycia uprzejmym za wszelką cenę. Jej zdaniem kobiety zbyt często obawiają się stanowczo postawić granice, nawet wtedy, gdy czują dyskomfort. – Jeśli ktoś do mnie zagaduje raz, dwa, trzy razy, a ja mówię, że nie chcę rozmawiać, to po prostu jestem niemiła. I to skutkuje – tłumaczyła. W rozmowie pojawił się także wątek różnic kulturowych oraz doświadczeń z krajów takich jak Indie, gdzie normy dotyczące przestrzeni osobistej bywają inne niż w Europie. Zdaniem Anny kluczowe jest zachowanie czujności, ale równie ważne pozostaje budowanie pewności siebie i świadomości własnych granic. To właśnie połączenie doświadczenia, intuicji i umiejętności reagowania na niepokojące sygnały sprawia, że samotne podróże mogą być nie tylko bezpieczne, ale również niezwykle rozwijające. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Małysy Chcesz poznać więcej inspirujących szczegółów tej rozmowy? Dowiedzieć się, jak wygląda codzienne życie w vanie podczas przemierzania Australii, co czuje człowiek odcięty od świata podczas 10-dniowej medytacji w azjatyckim klasztorze i dlaczego to właśnie Kopenhaga okazała się miastem idealnym? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Anną Małysą poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Bliski Wschód bez filtra. Jak wygląda kobieca podróż przez kraje arabskie z dala od luksusowych kurortów?
Samotna podróż kobiety na drugi koniec świata to przejaw odwagi czy szaleństwa? Anna Małysa, znana w sieci jako „Anka Śmietanka”, w najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska „Solo przez świat” szczerze opowiada o przełamywaniu barier, lękach solo podróżniczki oraz o tym, dlaczego najtrudniejsza wyprawa to zawsze ta w głąb własnego umysłu. Ta rozmowa to inspiracja dla każdego, kto boi się zrobić pierwszy krok.
Podróżowanie w pojedynkę zyskuje na popularności, jednak wciąż budzi mnóstwo kontrowersji – zwłaszcza, gdy w drogę rusza kobieta. Sabina Zięba gościła w studiu Annę Małysę, która od lat udowadnia, że świat jest znacznie bezpieczniejszy i bardziej otwarty, niż przedstawiają to media. Od studenckich czasów w Danii, przez niskobudżetowe Tokio, aż po spanie w aucie na Półwyspie Arabskim – „Anka Śmietanka” dzieli się swoimi autentycznymi doświadczeniami bez instagramowego filtra, pokazując prawdziwe blaski i cienie życia w nieustannym ruchu. Strach przed samotnością i podróż w głąb siebie. Dlaczego największą barierą są nasze własne myśli? Większość z nas na hasło „samotna wyprawa” reaguje fascynacją wymieszaną z paraliżującym lękiem. Bo choć świat wydaje się dziś na wyciągnięcie ręki, to bariery psychologiczne i strach przed samotnością wciąż skutecznie zatrzymują ludzi na kanapie. Anna Małysa bez owijania w bawełnę przyznaje, że ten paraliż nie jest jej obcy, a za kulisami jej wypraw często kryły się wątpliwości. – Ja miałam ogromne obawy przed Egiptem i jeżeli mam wymienić jedną podróż, przed którą naprawdę czułam ścisk w żołądku lecąc, to właśnie była to solo podróż do Egiptu – przyznała w rozmowie. Przełamywanie takiego wewnętrznego impasu nie wymaga jednak natychmiastowego rzucania się na głęboką wodę i kupowania biletu na drugi koniec globu. Odwagę i sprawczość można dawkować metodą małych kroków, zaczynając od lokalnych mikro-podróży. – Ostatnio wybrałam się na dwa dni w góry, w Karkonosze. I totalnie zachęcam każdego do robienia solo rzeczy – przekonuje „Anka Śmietanka”. Weekend spędzony sam na sam ze sobą potrafi bowiem zadziałać jak najlepsza terapia. – Uważam, że każda kobieta powinna chociaż raz w życiu wyjechać gdzieś sama... Chociażby do Kazimierza Dolnego na weekend, bo wtedy można zauważyć taką sprawczość w sobie – dodała Sabina Zięba. Bo w samotnym podróżowaniu to wcale nie skomplikowana logistyka czy odległość geograficzna stanowią największe wyzwanie. Prawdziwym testem jest moment, w którym cichną zewnętrzne bodźce. – Jak rozmawiam z ludźmi, to największym strachem nie jest paradoksalnie podróż, tylko „solo” – stwierdziła Ania, dodając, że polubienie własnego towarzystwa to najbardziej uwalniający krok, jaki można zrobić dla swojej niezależności. Odczarować Bliski Wschód. Jak wygląda podróżowanie kobiet po krajach arabskich bez filtra? Jednym z bardziej interesujących wątków rozmowy było zderzenie zachodnich wyobrażeń z rzeczywistością, jakiej doświadczają kobiety podróżujące po krajach Półwyspu Arabskiego. Oman czy Arabia Saudyjska wciąż budzą w Europie wiele obaw, często wzmacnianych przez medialne przekazy i utrwalone stereotypy. Tymczasem doświadczenia Anny Małysy pokazują znacznie bardziej złożony obraz tych miejsc. Podróżniczka odwiedzała kraje arabskie wspólnie z koleżanką, świadomie rezygnując z luksusowych kurortów na rzecz bliższego kontaktu z lokalną kulturą. Korzystały z niewielkich guesthouse’ów, poznawały mieszkańców i podróżowały w sposób daleki od standardowej turystyki. – Podróżując w tego typu regiony, staram się korzystać z lokalnych hosteli, nie jechać na all inclusive do Dubaju. Spotykamy się z lokalnymi ludźmi i korzystamy z guesthousów – mówiła. Takie podejście pozwala jej zobaczyć codzienne życie mieszkańców z bliska, a nie jedynie przez pryzmat atrakcji przygotowanych dla zagranicznych turystów. Jak podkreśliła, właśnie podczas takich podróży najłatwiej dostrzec różnicę pomiędzy medialnym obrazem regionu a rzeczywistością. Zamiast nieufności czy wrogości podróżniczki spotykały się z autentyczną życzliwością oraz gotowością do pomocy ze strony zupełnie obcych osób. – Gościnność arabska to jest inny level. Tam jest po prostu top of the top – przyznała, dodając, że ludzie bezinteresownie proponowali im wsparcie, pytali, czy wszystko jest w porządku, a czasem nawet interesowali się dalszym przebiegiem podróży. – Mężczyzna ma tam poczucie, że powinien się zaopiekować. Fajnie poznać kogoś, kto się po prostu zapyta: „Czy wszystko okej, czy potrzebujesz pomocy?” – mówiła, zaznaczając, że takie sytuacje zdarzały się wielokrotnie i często pozostawiały większe wrażenie niż najbardziej spektakularne atrakcje turystyczne. Jednocześnie Anna Małysa zwróciła uwagę, że kluczowe znaczenie ma szacunek wobec lokalnych norm kulturowych. Dotyczy to również ubioru, który w wielu krajach regionu pozostaje ważnym elementem komunikacji społecznej. – Jeżeli ja mogę się tym zabezpieczyć, to robię to dla własnego komfortu. Zakładam m.in. hidżab, czyli zakrywam włosy. Mam wrażenie, że to robi taką barierę psychiczną: „Okej, ta dziewczyna rozumie trochę miejsce, w którym się znalazła” – tłumaczyła. Jak podkreślała, nie chodzi o rezygnację z własnej tożsamości, lecz o okazanie szacunku wobec zasad obowiązujących w odwiedzanym miejscu. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Małysy Chcesz poznać więcej inspirujących szczegółów tej rozmowy? Dowiedzieć się, jak wygląda codzienne życie w vanie podczas przemierzania Australii, co czuje człowiek odcięty od świata podczas 10-dniowej medytacji w azjatyckim klasztorze i dlaczego to właśnie Kopenhaga okazała się miastem idealnym? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Anną Małysą poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Bez GPS-u, satelitów i łączności. Logistyczny koszmar i niezwykli pasażerowie wyprawy Endurance
Jak zaplanować wyprawę na niezbadany kontynent, gdy jedynym oknem na świat jest papierowa mapa, a o telefonach satelitarnych nikomu się jeszcze nie śniło? Ernest Shackleton rzucił wyzwanie Antarktydzie w czasach, gdy logistyka opierała się na ślepej ufności we własne kalkulacje, a błąd oznaczał wyrok śmierci. W najnowszym odcinku podcastu redakcji National Geographic Polska Mikołaj Golachowski odsłania kulisy tej morderczej wyprawy od strony, której nie znacie.
Spis treści: 69 psów, pasażer na gapę i kot prowokator. Życie na pokładzie Endurance Szaleństwo na szczycie. Samobójczy zjazd w lodową przepaść Paradoks Shackletona. Genialny podróżnik, któremu nie wyszło Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Współczesne wyprawy polarne, choć wciąż niebezpieczne, dysponują technologią, która w kilka sekund potrafi skorygować plany. Satelitarne mapy lodowe, prognozy pogody aktualizowane co godzinę i stała łączność z bazą to dziś standard. W 1914 roku rzeczywistość wyglądała zgoła inaczej. 69 psów, pasażer na gapę i kot prowokator. Życie na pokładzie Endurance – Musimy sobie uświadomić, że oni nie mieli żadnych środków komunikacji. To nie jest tak, że teraz mogę zadzwonić do ciebie nawet na Antarktydzie i spytać się, czy już jesteś i czy nie zapomniałaś mi dołożyć skarpetek ciepłych do depozytu. Wszystko musiało być od początku do końca zaplanowane – tłumaczy w rozmowie z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską były kierownik Polskiej Stacji Antarktycznej, Mikołaj Golachowski. Ta skomplikowana logistyka zakładała współpracę dwóch ekip po przeciwnych stronach kontynentu. Gdy Endurance utknął w lodzie, plan runął, a załoga została całkowicie odcięta od świata. Zanim Endurance stał się więzieniem w lodowym paku, na jego pokładzie tętniło niezwykle barwne – i głośne – życie. Ernest Shackleton zabrał ze sobą 69 psów zaprzęgowych sprowadzonych specjalnie z Kanady, które miały pomóc w planowanym trawersie Antarktydy. Zwierzęta w trakcie podróży zaczęły się rozmnażać, co tylko potęgowało chaos. – Trudno nawet sobie wyobrazić, jaki tam był rwetes i hałas podczas żeglowania – śmieje się w podcaście Mikołaj Golachowski, dodając natychmiast kolejny, mało znany szczegół: był z nimi również kot, który ponoć miał takie hobby, że uwielbiał przechadzać się po właśnie tych budach psich, żeby je jeszcze drażnić dodatkowo. Ten czworonożny celebryta (w rzeczywistości kocur o imieniu Mrs. Chippy, należący do cieśli McNisha) stał się maskotką całej załogi. Obok zwierząt, na statku znalazł się także ludzki pasażer na gapę – młody chłopak, który bardzo chciał wziąć udział w wyprawie. Choć Shackleton początkowo był wściekły, ostatecznie przyjął go do załogi. To właśnie ten najmłodszy uczestnik, podczas późniejszej ucieczki szalupami, przypłacił walkę z mrozem odmrożeniem i amputacją zaledwie dwóch palców u nogi – co przy skali całej katastrofy graniczyło z cudem. Szaleństwo na szczycie. Samobójczy zjazd w lodową przepaść Kiedy po miesiącach tułaczki Shackleton, Worsley i Crean wylądowali na Georgii Południowej, przed powrotem do cywilizacji dzielił ich już „tylko” nieludzki marsz przez nieznane pasmo górskie. Wycieńczeni dwuletnią walką o przetrwanie, bez map, szli na oślep przez lodowce pełne zdradliwych szczelin. To właśnie tam doszło do jednego z najbardziej brawurowych i szalonych momentów w historii eksploracji. Gdy znaleźli się na grani i zorientowali się, że zapada zmrok, a powrót oznacza zamarznięcie na kość, Shackleton podjął natychmiastową i skrajnie ryzykowną decyzję. Polarnicy usiedli na zadkach, chwycili się razem i po prostu zjechali kilkaset metrów w dół w kompletną ciemność, nie mając pojęcia, czy na dole nie czekają na nich ostre skały lub pionowe urwisko. – To na pewno była decyzja Shackletona – podkreśla z podziwem Golachowski. Przeżyli. Chwilę później, u podnóża gór, usłyszeli upragniony dźwięk – poranny gwizdek parowy w osadzie Stromness, wzywający wielorybników do pracy. Paradoks Shackletona. Genialny podróżnik, któremu nie wyszło Wyprawa Endurance zapisała się w historii złotymi zgłoskami, ale gdy przyjrzymy się jej celom czysto technicznym, ujawnia się fascynujący paradoks. Ernest Shackleton jest dziś uznawany za jednego z największych i najbardziej ikonicznych odkrywców polarnych, choć... nigdy nie osiągnął celów, które sobie zakładał. – Shackleton niewątpliwie jest jednym z najbardziej znanych odkrywców, tylko tyle że jak się zastanowisz, to jemu w życiu nie wyszło nic, co sobie postanowił – poza tym, że wrócił do domu. Nie osiągnął żadnego z tych swoich celów, które przed sobą stawiał – podsumowuje Mikołaj Golachowski. Nie zdobył bieguna jako pierwszy, nie przeszedł Antarktydy w poprzek, stracił swój flagowy statek i zadłużył wyprawę. Mimo to, jego nazwisko stało się synonimem absolutnego sukcesu. Dlaczego? Ponieważ udowodnił, że ludzka niezłomność i dbałość o drugiego człowieka są cenniejsze niż jakiekolwiek geograficzne rekordy. Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Chcesz poznać więcej wstrząsających szczegółów tej wyprawy? Dowiedzieć się, czym żywiła się załoga, by uniknąć szkorbutu i jak wyglądał powrót Shackletona po pozostałych na Wyspie Słoniowej 21 towarzyszy? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Mikołajem Golachowskim poprowadziła Iwona El Tanbouli-Jabłońska z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.