National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-23T13:17:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Piosenki mogą pomóc uśmierzyć ból, a nawet łagodzić skutki udaru. Naukowcy pracują nad „receptą akustyczną"
items: Czy elektryczność może leczyć choroby przewlekłe? Medycyna bioelektroniczna pomaga pacjentom
items: Pierwszy legalny program leczenia psylocybiną objął 346 osób. Wyniki zaskoczyły nawet naukowców
items: Odkryliśmy kolejny sekret stulatków. Ich układ odpornościowy sam niszczy raka
items: Związek słodzonych napojów z rakiem żołądka potwierdzony. Badanie trwało kilka dekad
items: O zazdrości inaczej. Czy ta trudna emocja może mieć ewolucyjny sens?
items: W czaszce odkryto nowy narząd. Chroni on mózg przed nowotworami
items: „Każdy zasługuje na psa”. Amerykański startup stworzył genetycznie zmodyfikowane psy dla alergików
items: Naukowcy potwierdzają istnienie „supermocy”. Niezwykłe zdolności ludzi to nie fikcja
items: Ginące warzywa: na naszych talerzach zostało tylko kilka gatunków i mamy globalny problem
items: Ciemna strona prestiżowej pracy. Harvard ujawnia śmiertelne ryzyko u personelu pokładowego
items: Polowano na nią przez pół wieku. Fizycy znaleźli nieuchwytną cząstkę zbudowaną z czystej siły
items: Jak daleko w przyszłość można przewidzieć pogodę? Poznaliśmy ostateczną granicę
items: Dlaczego te same sytuacje stresują nas inaczej? Odpowiedź kryje się w jelitach
items: Co dzieje się z mózgiem po tygodniu intensywnej medytacji? Naukowcy dostrzegli podobieństwa do działania psychodelików
items: Chcesz mieć zdrowe dziecko? Spraw sobie psa – sugerują fińscy naukowcy
items: Trenujesz do upadłego? Lekarze ostrzegają: twoje mięśnie mogą zapłacić za to wysoką cenę
items: Prosty nawyk, który realnie wydłuża życie. Naukowcy udowadniają zbawienny wpływ schodów na serce
items: Życie na Ziemi narodziło się... dwa razy. Nowe badanie zmienia fundamenty biologii
items: Niepokojące badanie tuszów do tatuażu. FDA wykryła bakterie w co trzeciej próbce
items: Czy będziemy jeść mięso z sałaty? Naukowcy zmienili rośliny w fabryki kluczowego białka mięśni
items: Te gady przebyły ocean na pniach drzew. Sensacyjne odkrycie z udziałem polskich naukowców
items: Zaskakujące wyniki badania. Co się stało, gdy w zoo zmieniono sposób karmienia lwów?
items: Jesteśmy o krok od odwrócenia procesu starzenia? Pierwszy pacjent otrzymał eksperymentalny lek ER-100
items: Białko opanowało sklepowe półki. Czy naprawdę potrzebujemy go aż tyle?

Piosenki mogą pomóc uśmierzyć ból, a nawet łagodzić skutki udaru. Naukowcy pracują nad „receptą akustyczną"
type: item
date: 2026-08-23T13:16:52.000Z
creator: Jackie Oberst
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: choroba parkinsona
subject: mózg
subject: muzyka
subject: udar mózgu
description: Muzyka nie tylko wywołuje emocje i przywołuje wspomnienia – może także wpływać na ból, ruch i aktywność mózgu. Naukowcy coraz dokładniej badają, jak rytm, tempo i znajomość utworu oddziałują na układ nerwowy oraz czy odpowiednio dobrane dźwięki mogą wspierać rehabilitację po udarze i leczenie objawów choroby Parkinsona. Celem jest stworzenie swoistej „recepty akustycznej”, dopasowanej do konkretnego pacjenta i jego potrzeb.
encoded: Spis treści: Jak muzyka wpływa na mózg? Muzyka dopasowana do rytmu ciała „Recepta akustyczna” w rehabilitacji po udarze i w chorobie Parkinsona W filmie dokumentalnym „Alive Inside" z 2014 roku 94-letni Henry, mieszkaniec domu opieki cierpiący na demencję, siedzi zgarbiony na wózku inwalidzkim ze spuszczoną głową i splecionymi dłońmi. Wtedy pracownik socjalny zakłada mu na uszy słuchawki i puszcza piosenkę Caba Callowaya z lat 30. XX wieku – utwór z czasów jego młodości. Henry otwiera oczy. Unosi głowę, zaczyna kołysać się w rytm muzyki, a po chwili śpiewa i z ożywieniem opowiada o swoich wspomnieniach. Naukowcy wciąż próbują wyjaśnić chwile takie jak ta. Znajoma muzyka potrafi niekiedy przywoływać wspomnienia i wywoływać reakcje emocjonalne u osób z demencją, natomiast rytmiczne bodźce dźwiękowe mogą poprawiać niektóre aspekty chodu u części osób z chorobą Parkinsona lub po udarze. Obecnie badacze wychodzą jednak poza ogólne stwierdzenie, że muzyka może pomagać. Próbują ustalić, które z jej elementów – rytm, tempo, znajomość utworu, melodia czy precyzyjnie zsynchronizowane bodźce sensoryczne – wywołują mierzalne efekty w mózgu i organizmie. Siła dowodów jest zróżnicowana, ale łącznie wyniki tych badań sugerują, że muzyka nie jest jedną metodą leczenia, lecz zbiorem biologicznych sygnałów. Jej potencjał terapeutyczny może zależeć od tego, czy odpowiedni element dźwięku zostanie dopasowany do właściwego obszaru mózgu lub konkretnego mechanizmu jego działania. Jak muzyka wpływa na mózg? Zanim muzyka wprawi ciało w ruch lub przywoła wspomnienie, dźwięk musi najpierw zostać przekształcony w sygnał nerwowy. Drgania powietrza uderzają w błonę bębenkową i wprawiają w ruch trzy maleńkie kosteczki ucha środkowego. Ostatnia z nich, strzemiączko, przekazuje te drgania przez okienko owalne do wypełnionego płynem ucha wewnętrznego. Tam komórki rzęsate w ślimaku przekształcają drgania w sygnały elektryczne, które biegną nerwem słuchowym przez pień mózgu i wzgórze, aż docierają do…

piosenki-przeciwbolowe-58aeff3.jpg
width: 5700
height: 3800

Czy elektryczność może leczyć choroby przewlekłe? Medycyna bioelektroniczna pomaga pacjentom
type: item
date: 2026-08-23T08:44:35.000Z
creator: Simon Spichak
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: elektronika
subject: medycyna
subject: terapia
subject: Zdrowie
description: W USA dopuszczono do użytku stymulator nerwu błędnego dla pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS). Naukowcy mają nadzieję, że medycyna bioelektroniczna wkrótce będzie stosowana w wielu innych schorzeniach.
encoded: Jennie Moore, 60-letnia emerytowana nauczycielka z Nowego Jorku, przez lata zmagała się z bólem spowodowanym reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS), który znacząco utrudniał jej codzienne funkcjonowanie. Wstanie z łóżka rano zajmowało jej godzinę. Wypróbowała wiele leków, ale żaden nie pomógł. Na początku 2026 roku zdecydowała się na inne rozwiązanie: niedawno zatwierdzone przez agencje FDA urządzenie, które wykorzystuje stymulację elektryczną do łagodzenia stanu zapalnego. Podczas krótkiego zabiegu lekarze wszczepili jej w szyję niewielki stymulator pobudzający gałąź nerwu błędnego – główny szlak komunikacji między mózgiem a narządami wewnętrznymi. Co noc, gdy pacjentka śpi, urządzenie wysyła krótki impuls elektryczny aktywujący obwód kontrolujący stan zapalny. Po kilku miesiącach terapii Moore twierdzi, że porusza się znacznie sprawniej i nie potrzebuje już balkonika. Medycyna bioelektroniczna kontra stan zapalny W latach 80. Kevin Tracey, dziś szef Feinstein Institutes for Medical Research, był świadkiem śmierci małej pacjentki wskutek nagłego stanu zapalnego po oparzeniu. To doświadczenie skierowało jego karierę naukową w stronę badania mechanizmów zapalnych. Ponad dekadę później Tracey opisał tzw. odruch zapalny – obwód nerwowy regulujący reakcję zapalną organizmu. Sygnały biegnące nerwem błędnym i splotem śledzionowym pobudzają limfocyty T w śledzionie do wydzielania acetylocholiny, która tłumi nadmierną aktywność układu odpornościowego. Zdaniem Traceya mechanizm ten rozumiemy dziś lepiej niż działanie wielu leków przeciwzapalnych. Tym bardziej, że część terapii stosowanych w RZS niesie poważne ryzyko i nie pomaga nawet co piątemu pacjentowi. W 2007 roku Tracey współzałożył firmę SetPoint Medical, by przełożyć tę wiedzę na terapię dla pacjentów z trudnymi do leczenia postaciami RZS. Urządzenie emituje krótkie impulsy elektryczne podczas snu. W kluczowym badaniu z udziałem 242 osób z umiarkowanym lub ciężkim RZS po 12 tygodniach poprawę kliniczną odnotowano u p…

medycyna-bioelektroniczna-1610adf.jpg
width: 2172
height: 1200

Pierwszy legalny program leczenia psylocybiną objął 346 osób. Wyniki zaskoczyły nawet naukowców
type: item
date: 2026-08-21T12:39:31.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania
subject: depresja
subject: grzyby
subject: psylocybina
description: Przez dekady psylocybina była traktowana jedynie jako narkotyk, ale dzisiaj naukowcy uważnie przyglądają się jej terapeutycznej roli. Substancja psychoaktywna ukryta w „magicznych grzybach” właśnie przeszła bezprecedensowy test na żywym społeczeństwie.
encoded: Tylko w samych Stanach Zjednoczonych problemy ze zdrowiem psychicznym zgłasza blisko 23% dorosłych. Współczesna nauka desperacko szuka ratunku dla milionów pacjentów i coraz odważnie spogląda w stronę psychodelików. W amerykańskim stanie Oregon uruchomiono pierwszy w kraju w pełni legalny i uregulowany prawnie program powszechnego dostępu do psylocybiny. Jego najnowsze wyniki dostarczają „potężnej dawki” optymizmu, choć badacze ostrzegają, że ten rewolucyjny lek ma swoje mroczne strony. Z laboratorium do prawdziwego świata Badania kliniczne nad psychodelikami trwają od lat. jednak dla bezpieczeństwa niemal zawsze odbywały się w sterylnych warunkach i z udziałem wyselekcjonowanych pacjentów przyjmujących laboratoryjnie syntetyzowane odpowiedniki. Program w Oregonie rozpoczęty w 2023 roku to coś zupełnie innego. Pozwala on każdej osobie powyżej 21. roku życia na legalny dostęp do naturalnej psylocybiny (pochodzącej bezpośrednio z grzybów), podawanej pod okiem certyfikowanych opiekunów, którzy nie muszą posiadać klinicznego wykształcenia medycznego. Naukowcy z Oregon Health & Science University sprawdzili, jak ten nieco kontrowersyjny model sprawdza się w praktyce. Pomiędzy listopadem 2024 a czerwcem 2026 roku przeanalizowali szczegółowe dane 346 klientów z 24 ośrodków. – Ten artykuł naukowy będzie cytowany przez dekady. To pierwsze na tak dużą skalę badanie monitorujące bezpieczeństwo i wpływ psylocybiny na zdrowie psychiczne na prawdziwych ludziach w prawdziwym świecie – przekonuje neurobiolożka dr Adrianne R. Wilson-Poe, współdyrektorka Open Psychedelic Evaluation Nexus. Niesamowity spadek poziomu lęku i depresji Uczestnicy otrzymywali pod nadzorem dawkę psylocybiny wynoszącą średnio 31,9 miligrama, a następnie poddawani byli szczegółowym ankietom oceniającym ich stan zdrowia na przestrzeni kolejnych trzech miesięcy. Wyniki, opublikowane właśnie w czasopiśmie „JAMA Network Open”, są imponujące. Zaledwie miesiąc po sesji aż 92,2% uczestników uznało to doświadczenie z…

GettyImages-1449327777-dbcd22f.jpg
width: 4000
height: 2666

Odkryliśmy kolejny sekret stulatków. Ich układ odpornościowy sam niszczy raka
type: item
date: 2026-08-21T08:26:33.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: długowieczność
subject: japonia
subject: medycyna
subject: nowotwory
subject: układ immunologiczny
subject: Zdrowie
description: Choć z wiekiem układ odpornościowy człowieka zazwyczaj słabnie, organizmy osób dożywających stu i więcej lat wyłamują się z tego schematu. Najnowsze badania japońskich naukowców wykazały, że u stulatków dochodzi do namnożenia rzadkiego typu limfocytów T, które aktywnie niszczą komórki nowotworowe.
encoded: Przeciętna długość życia w krajach rozwiniętych wynosi w tej chwili ok. 81 lat. Osiągnięcie setnych urodzin zdarza się nielicznym, a prawdziwą rzadkością są superstulatkowie – osoby przekraczające 110. rok życia. To, jak ich organizmy radzą sobie z rosnącym ryzykiem zapadania na nowotwory, pozostawało do tej pory zagadką dla nauki. Nowe odkrycie „supermocy” ich układu odpornościowego w końcu uchyla rąbka tej tajemnicy. Limfocyty T: od pomocników do zabójców Limfocyty T pomocnicze stanowią ważną część układu odpornościowego i posiada je każdy człowiek, niezależnie od wieku. Koordynują naszą odpowiedź immunologiczną w walce z różnymi zagrożeniami, np. infekcjami wywołanymi przez chorobotwórcze mikroorganizmy. Jednak okazuje się, że w organizmach stulatków dochodzi do namnożenia ich rzadkiej odmiany. Badanie japońskich naukowców, opublikowane właśnie w „Cell Press” wykazało, że te zwykle łagodne komórki, u osób starszych dużo częściej przekształcają się w rzadką, agresywną odmianę cytotoksyczną, zwaną limfocytem T CD4 CTL. Zamiast tylko alarmować, same ruszają do walki, patrolując ciało w poszukiwaniu komórek zainfekowanych, uszkodzonych lub nowotworowych. Naukowcy odkryli, że ta transformacja zachodzi w momencie, gdy limfocyty tracą ze swojej powierzchni określone białka: najpierw CD27, a następnie CD28. To wyzwala kaskadę zmian, która czyni z nich wyspecjalizowanych zabójców patogenów. A co najciekawsze – zachodzi w najsilniejszym stopniu dopiero w bardzo zaawansowanym wieku. Armia we krwi superstulatków Skala tego zjawiska jest najbardziej zaskakująca u osób wybitnie długowiecznych. Analiza próbek krwi pobranych od grupy japońskich ochotników wykazała, że u osób w wieku 70, 80 i 90 lat udział cytotoksycznych limfocytów T CD4 wynosi zaledwie ok. 4 procent. Sytuacja mocno się zmienia u osób powyżej stu lat – wskaźnik rośnie do 9,6 procent. Prawdziwy przełom widać jednak u superstulatków, u których stanowią one średnio aż 17,6 procent wszystkich limfocytów. Co niezwykl…

GettyImages-1354767273-ccd3f00.jpg
width: 3934
height: 2764

Związek słodzonych napojów z rakiem żołądka potwierdzony. Badanie trwało kilka dekad
type: item
date: 2026-08-21T06:47:46.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: cukier
subject: medycyna
subject: nowotwory
subject: Zdrowie
description: Amerykańscy naukowcy opublikowali wyniki 36-letnich badań, które po raz pierwszy łączą słodzone napoje z wyższym ryzykiem raka żołądka. Zjawisko to jest szczególnie widoczne u kobiet.
encoded: O tym, że słodzone napoje nie są dobre dla naszego zdrowia, wiemy od dawna. Badania łączą ich konsumpcję ze zwiększonym ryzykiem próchnicy zębów, otyłości, cukrzycy typu 2 i chorób serca. Teraz pojawiły się pierwsze dowody na ich związek także z nowotworami żołądka. Okazało się, że osoby spożywające jeden (lub więcej) razy dziennie słodzone napoje są ponad 2 razy bardziej narażone na ryzyko raka żołądka, niż te nie pijące ich nigdy. To pierwsze badanie potwierdzające tę korelację, ale należy zaznaczyć, że ma charakter obserwacyjny, dane dotyczą tylko USA, a artykuł naukowy, opublikowany w „Gastro Help Advances”, jest wciąż w fazie recenzji. Nowotwory żołądka a słodzone napoje – paląca potrzeba dobrych badań Do tej pory badania nad wpływem słodzonych napojów na raka żołądka pozostawały niejednoznaczne, ze względu na ograniczoną ilość danych. Nowotwór ten jest piątym najbardziej śmiertelnym na całym świecie, ale wiedza o tym, jak dieta wpływa na jego rozwój, była dotychczas bardzo skąpa. W nowym badaniu, aby uzyskać wiarygodne wyniki, zespół pod kierownictwem gastroenterologa dr Andrew T. Chana z Massachusetts General Hospital przeprowadził analizę danych na ogromną skalę. Metodologia i przebieg badania Wykorzystano dane z dwóch dużych projektów badawczych w USA: Nurses' Health Study oraz Health Professionals Follow-Up Study. Łącznie analizie poddano 112 284 uczestników. Badanie trwało wiele lat: od 1986 do 2022 roku. W tym okresie jego uczestnicy co dwa lata wypełniali szczegółowe kwestionariusze dotyczące diety, stylu życia, oraz diagnozowanych schorzeń. W ankietach żywieniowych precyzyjnie raportowali spożycie słodzonych napojów, w tym: napojów gazowanych, ponczu, lemoniady oraz napojów sportowych. W USA ponch (punch) to popularny napój owocowy, często w wersji bezalkoholowej. Kluczowe wyniki Głównym wnioskiem naukowców jest to, że codzienne spożywanie co najmniej jednego słodzonego napoju (zdefiniowanego jako porcja o pojemności 8 uncji, czyli około 240 ml) wiąże …

AdobeStock125890112-81a759c.jpeg
width: 4782
height: 3291

O zazdrości inaczej. Czy ta trudna emocja może mieć ewolucyjny sens?
type: item
date: 2026-08-21T05:58:43.000Z
creator: Gabriela Celińska
subject: Nauka
subject: emocje
subject: ewolucja
subject: psychologia
subject: rozmowa
description: Zazdrość budzi wiele pytań, kontrowersji, a czasem bywa przyczyną konfliktów. Psychologia ewolucyjna widzi w niej jednak coś więcej niż „toksyczną emocję”. Jest to mechanizm, który ma chronić ważne dla nas relacje. Problem zaczyna się wtedy, gdy lęk przed stratą zmienia się w kontrolę, izolację albo przemoc.
encoded: Temat zazdrości od wielu lat budzi kontrowersje i często zahacza nawet o granice tabu. Toczy się wiele społecznych dyskusji na temat tego, czy jest ona zła, czy dobra, czy można nad nią pracować, czy może jest od nas niezależna. Okazuje się, że tym tematem zainteresowali się również psychologowie ewolucyjni. Czym jest zazdrość w ujęciu psychologii ewolucyjnej? Przedmiotem zainteresowania psychologii ewolucyjnej są przede wszystkim adaptacje, czyli zachowania bądź cechy, które ukształtowały się w procesie ewolucji biologicznej w odpowiedzi na określone problemy adaptacyjne. Skoro psychologia ewolucyjna zainteresowała się właśnie zazdrością, to czy może być ona adaptacją? Aby uzyskać odpowiedź na to pytanie, warto spojrzeć na nią w trochę inny sposób. – Najpierw trzeba się zastanowić, czy zazdrość występuje lokalnie i jest zarezerwowana tylko dla niektórych kultur, czy ma jednak charakter ponadkulturowy. I kiedy przyjrzymy się badaniom prowadzonym na ten temat, okazuje się, że niezależnie od kultury, kraju, czy kontynentu, w których je prowadzono, pokazują one, że zazdrość jest uniwersalną cechą naszego gatunku – tłumaczy w rozmowie z National Geographic Polska dr Jarosław Jastrzębski z Katedry Psychologii Różnic Indywidualnych Wydziału Psychologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. – Mamy więc już pierwszą przesłankę świadczącą o tym, że zazdrość może być adaptacją. Po drugie, jeśli coś jest adaptacją, to musi rozwiązywać konkretny problem adaptacyjny. Zazdrość rozwiązuje bardzo ważny problem adaptacyjny i jest mechanizmem psychologicznym, który ma zapobiec utracie partnera bądź innej bliskiej osoby – podkreśla ekspert. Dr Jastrzębski zaznacza, że aby mówić, że coś jest adaptacją, nie może to obciążać organizmu nadmiernymi kosztami. – Zazdrość nie obciąża nadmiernymi kosztami, ponieważ korzyści z działania tego mechanizmu przewyższają koszty jego funkcjonowania. Dlatego, odpowiadając wprost na pytanie, czym jest zazdrość dla psychologa ewolucyjn…

Juliane-Sonntag-1b8f186.jpg
width: 1949
height: 1300

W czaszce odkryto nowy narząd. Chroni on mózg przed nowotworami
type: item
date: 2026-08-20T06:02:00.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: nowotwory
subject: onkologia
subject: układ immunologiczny
subject: Zdrowie
description: Nowy narząd odpornościowy odkryto w czaszce. Naukowcy znaleźli struktury podobne do węzłów chłonnych, które uruchamiają szybką reakcję przeciw glejakowi – bardzo groźnemu nowotworowi mózgu.
encoded: W kościach czaszki może kryć się coś, co do niedawna nie mieściło się w podręcznikowym obrazie układu odpornościowego: struktury przypominające węzły chłonne. Zespół badaczy z Washington University School of Medicine w St. Louis wykazał, że w szpiku kości czaszki u myszy istnieją skupiska tkanki, które uruchamiają szybką reakcję przeciw agresywnemu nowotworowi mózgu. Nowo odkryte struktury chronią mózg Przez dekady dominowało przekonanie, że mózg jest w pewnym sensie odizolowany od układu odpornościowego. Ma natomiast własny system obronny, złożony m.in. z komórek mikrogleju. Tymczasem nowe badania pokazują, że sytuacja jest bardziej złożona. Badacze śledzili, jak białka przemieszczają się z mózgu myszy przez drobne kanały łączące tkankę mózgową, oponę twardą i czaszkę, aż do szpiku w kościach czaszki. W tym właśnie szpiku naukowcy zidentyfikowali struktury typowe dla węzłów chłonnych — takie, które porządkują i „trenują” elementy układu immunologicznego. Kluczową rolę pełnią tam limfocyty T typu follicular helper, które wspierają limfocyty B w produkcji dużych ilości przeciwciał. Nie chodzi tu o przypadkowe nagromadzenie komórek odpornościowych, ale o zorganizowaną przestrzeń, w której reakcja obronna może zostać szybko uruchomiona i ukierunkowana. Co równie intrygujące, badacze znaleźli także dowody obecności podobnych komórek odpornościowych w szpiku ludzkiej czaszki. To nie jest jeszcze dowód, że u ludzi działa identyczny system, ale sygnał, że warto przyjrzeć się temu obszarowi znacznie uważniej. Błyskawiczna walka z nowotworem Znaczenie tych struktur najbardziej wyraźnie widać wtedy, gdy mózg staje wobec bardzo groźnego przeciwnika – glejaka wielopostaciowego. To jeden z najbardziej agresywnych nowotworów mózgu. Badacze sprawdzili, czy skupiska komórek odpornościowych w czaszce mogą chronić przed glejakiem. Kiedy zaburzali ich działanie za pomocą substancji chemicznej, guzy rosły szybciej niż u myszy, u których te struktury pozostawały sprawne. Upośledzenie fu…

nowy-narzad-4d0cc47.jpg
width: 1200
height: 803

„Każdy zasługuje na psa”. Amerykański startup stworzył genetycznie zmodyfikowane psy dla alergików
type: item
date: 2026-08-19T14:07:42.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: eksperyment
subject: genetyka
subject: geny
subject: psy
subject: stany zjednoczone
description: W USA urodziły się pierwsze psy genetycznie zmodyfikowane metodą CRISPR Cas9. Wyłączenie jednego genu ma sprawić, że nie będą wywoływać alergii u ludzi. Jednak do dostępności takich psów jeszcze daleka droga, pojawiają się też pytania o etykę tego typu modyfikacji.
encoded: Spis treści: „Kreacja” Alfiego i Baileya Czy modyfikacja jednego genu naprawdę znosi alergie? Psy antyalergiczne – prawda czy mit? Czy „każdy zasługuje na psa”, a modyfikowanie psów jest etyczne? „Każdy zasługuje na psa” – takim hasłem (z którym można by się mocno spierać) amerykańska firma biotechnologiczna Kindred Companion Sciences reklamuje swoje najnowsze osiągnięcie: genetycznie zmodyfikowane psy nie powodujące alergii. Dwa beagle, Alfie i Bailey, są pierwszymi osobnikami z wyłączonym genem odpowiedzialnym za produkcję głównego uczulającego ludzi psiego białka. Geny dwóch psiaków edytowano za pomocą technologii CRISPR Cas9. Obydwa we wrześniu tego roku skończą dwa lata i, według Matta Walkera, jednego z założycieli firmy, są całkowicie zdrowe. Jednak co o tym nowym „wynalazku” mówi nauka i etyka? „Kreacja” Alfiego i Baileya Impulsem do stworzenia firmy Kindred i zajęcia się edycją psich genów było doświadczenie Matta Walkera, który sam zmaga się z alergiami i, jak dotąd, nie mógł pozwolić sobie na posiadanie psa. Jego wcześniejsze doświadczenie naukowe obejmowało edycję genów metodą CRISPR Cas9 u prostych bezkręgowców, podczas badań nad formowaniem się neuronów. Firmę Kindred założył w 2020 roku z jednym celem: stworzyć psy nie powodujące alergii. Naukowcy z Kindred wyizolowali komórki skóry beagli i za pomocą techniki CRISPR Cas9 zmienili gen Can f 1, dodając do niego jeden nukleotyd na początku łańcucha DNA. W rezultacie gen stał się nieczytelny i nie kodował żadnego białka. Kiedy naukowcy upewnili się, że w komórkach zaszła tylko pożądana przez nich zmiana, bez dodatkowych, potencjalnie groźnych mutacji, rozpoczęli ich klonowanie. Następnie umieścili je w 25 psich zarodkach, z których 2 udało się doprowadzić do pełnej ciąży u psiej surogatki. Tak urodziły się Alfie i Bailey. Ten drugi został wymarzonym psem Matta Walkera, który w rozmowie z New Scientist stwierdził, że nie ma żadnych objawów alergii. Czy modyfikacja jednego genu naprawdę znosi alergie? Can …

AdobeStock82868605-84707e1.jpeg
width: 5261
height: 3507

Naukowcy potwierdzają istnienie „supermocy”. Niezwykłe zdolności ludzi to nie fikcja
type: item
date: 2026-08-19T10:50:03.000Z
creator: Erika Engelhaupt
subject: Nauka
subject: genetyka
subject: medycyna
description: Niezwykłe zdolności człowieka nie są wyłącznie domeną filmów i komiksów. Nauka zna przypadki osób, które dzięki predyspozycjom genetycznym lub wieloletniemu treningowi potrafią znosić skrajne warunki, wyjątkowo długo wstrzymywać oddech czy lepiej kontrolować reakcję na strach. Jak działają mechanizmy stojące za tymi cechami i czy każdy z nas może je w sobie rozwinąć?
encoded: Spis treści: Mózg bez strachu: jak działa psychika ekstremalnych wspinaczy Tlen to nie problem: jak geny Szerpów wspierają ich wytrzymałość Nurkowanie na jednym oddechu: tajemnica ludzi morza Refleks ponad ludzkie granice: sekundy, które decydują o wyniku Mistrzowie pamięci: czy każdy może zapamiętać talię kart w 20 sekund? Ukryte moce genów: gdy mutacje działają na naszą korzyść Geny kontra trening: kto może mieć supermoce? Niezwykłe zdolności ludzi to nie fikcja – nauka potwierdza istnienie wyjątkowych umiejętności, które mogą wynikać z genetyki lub intensywnego treningu. Badacze analizują przypadki osób odpornych na strach, zdolnych do długich nurkowań czy osiągających nadludzką wytrzymałość. Mózg bez strachu: jak działa psychika ekstremalnych wspinaczy Strach to jeden z najważniejszych mechanizmów przetrwania – aktywuje reakcję „walcz lub uciekaj”. Jednak Amerykanin Alex Honnold, znany z ekstremalnych wspinaczek bez asekuracji, reaguje zupełnie inaczej. Ciekawostki o mózgu nie przestają zaskakiwać – badania wykazały, że ciało migdałowate u Alexa Honnolda wykazuje niemal zerową aktywność. To właśnie ta struktura odpowiada za odczuwanie lęku. Mózg przetwarza więc zagrożenie w nietypowy sposób, stawiając na działanie zamiast emocji. Krótko mówiąc, Alex Honnold jest po prostu człowiekiem nieustraszonym. Naukowcy podkreślają, że to efekt długotrwałego treningu mentalnego. Dzięki technikom psychologicznym, takim jak ekspozycja na stresory i trening poznawczy, można świadomie zmniejszyć wpływ lęku na zachowanie. Tlen to nie problem: jak geny Szerpów wspierają ich wytrzymałość Życie na dużej wysokości oznacza mniejszą dostępność tlenu. Szerpowie z Nepalu od tysięcy lat funkcjonują w takich warunkach, wykształcając wyjątkowe adaptacje genetyczne. Organizmy Szerpów nie zwiększają liczby erytrocytów, co mogłoby powodować zakrzepy, za to poprawiają efektywność wykorzystywania tlenu w mitochondriach. To oznacza, że Szerpowie mogą pracować fizycznie bez objawów niedotlenienia…

supermoce-2093a19.jpg
width: 5616
height: 3744

Ginące warzywa: na naszych talerzach zostało tylko kilka gatunków i mamy globalny problem
type: item
date: 2026-08-18T12:15:26.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: genetyka
subject: przemysł
subject: rolnictwo
subject: rośliny
subject: warzywa
subject: Zdrowie
description: Współczesna dieta staje się coraz bardziej jednolita, co prowadzi do cichego kryzysu zdrowotnego o zasięgu ogólnoświatowym. Naukowcy alarmują, że drastyczne ograniczenie liczby uprawianych gatunków i odmian warzyw osłabia naszą odporność na choroby oraz pozbawia rolnictwo zdolności adaptacji do postępujących zmian klimatu.
encoded: W Polsce znano co najmniej 600 odmian jabłoni, w Ameryce Południowej – 4000 odmian ziemniaków i 3000 odmian kukurydzy. Australijscy Aborygeni znali i wykorzystywali co najmniej 4000 gatunków roślin. A w dzisiejszym zglobalizowanym świecie? Próbując wymienić rośliny w naszej diecie z trudem wyliczymy kilkadziesiąt, choć półki supermarketów pozornie uginają się od obfitości warzyw. Międzynarodowy zespół ekspertów w artykule opublikowanym w „Proceedings of the National Academy of Sciences” alarmuje, że sama wystarczająca produkcja warzyw nie rozwiąże problemów żywieniowych świata. Kluczem do poprawy kondycji ludzi oraz planety jest powrót do różnorodności biologicznej, która obecnie zanika na rzecz relatywnie nielicznych, globalnie uprawianych gatunków. Tracąc tradycyjne odmiany, pozbawiamy się naturalnych źródeł witamin oraz roślin najlepiej przystosowanych do lokalnych warunków, trudnej pogody, różnorodnej gleby. Przemysłowe rolnictwo a zdrowie Statystyki są niepokojące – większość ludzi na świecie spożywa o około 40% mniej warzyw, niż zalecają normy zdrowego żywienia. Zbyt niska podaż produktów roślinnych jest w pierwszej piątce czynników sprzyjających chorobom. Problem pogłębia industrializacja rolnictwa, która drastycznie ograniczyła liczbę odmian trafiających na nasze stoły. Mimo istnienia np. ponad 4000 odmian ziemniaków, w globalnie znaczącym użyciu pozostaje zaledwie 6-8 z nich. Badanie dowodzi, że przemysł koncentruje się na produkcji najwydajniejszych gatunków i odmian, pomijając setki roślin bogatszych w minerały i witaminy, które są znacznie lepiej przystosowane do trudnych, lokalnych warunków uprawy niż odmiany komercyjne. Warzywa są też postrzegane przez rolników jako uprawy o wysokim ryzyku ekonomicznym. Są nietrwałe, często jako pierwsze wypadają z listy zakupów konsumentów o ograniczonym budżecie. Łańcuchy dostaw i modyfikacje genetyczne dodatkowo uszczupliły różnorodność, która przed erą przemysłową była normą. Dr Maarten van Zonneveld, jeden z autor…

AdobeStock1143010031-f080456.jpeg
width: 3962
height: 2124

Ciemna strona prestiżowej pracy. Harvard ujawnia śmiertelne ryzyko u personelu pokładowego
type: item
date: 2026-08-18T11:30:38.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: loty samolotem
subject: nowotwory
subject: pilot
subject: rak
subject: samoloty
subject: stewardessa
subject: Zdrowie
description: Każdego dnia wznoszą się nad chmury i dbają o bezpieczeństwo pasażerów. Okazuje się jednak, że to ich zdrowie jest najbardziej zagrożone. Nowe badanie naukowców z Harvardu rzuca światło na śmiertelność związaną z nowotworami wśród pilotów i personelu pokładowego. Wyniki nie pozostawiają złudzeń.
encoded: Praca w liniach lotniczych kojarzona jest z prestiżem. To nie tylko możliwość niezłych zarobków, ale też poznania odległych zakątków świata. Jednak wiąże się ona też z poważnym ryzykiem, co właśnie udowodnili amerykańscy naukowcy. Niewidzialne zagrożenie na 10 tysiącach metrów Okazuje się, że personel pokładowy otrzymuje największą roczną dawkę promieniowania jonizującego spośród wszystkich grup zawodowych w USA. Przyczyną jest promieniowanie kosmiczne, które na wysokościach lotu samolotów jest znacznie silniejsze niż na poziomie morza. Podczas gdy przeciętny pasażer wykonujący 10 lotów krajowych rocznie otrzymuje dawkę ok. 0,4 milisiwerta (mSv), załogi przyjmują od 3 do 6 mSv rocznie. Naukowcy z Harvard Medical School postanowili sprawdzić, czy ta ekspozycja przekłada się na konsekwencje zdrowotne. Wyniki opublikowano w prestiżowym periodyku „JAMA Internal Medicine”. Akty zgonu na tapecie To badanie miało niespotykaną skalę. Zespół pod kierownictwem prof. Anupama Jeny oraz dr. Vishala Pateli przeanalizował akty zgonu blisko 13 milionów osób z lat 2020–2024. Eksperci przyjrzeli się zmarłym reprezentującym ponad pół tysiąca zawodów, w tym 14 000 pilotów i 7 000 stewardes i stewardów. Zastosowali zaawansowane metody statystyczne, które pozwoliły na precyzyjne wskazanie roli samej profesji w ryzyku zgonu na raka. Niechlubne pierwsze miejsce w rankingu Wyniki badania są alarmujące: spośród ponad pół tysiąca profesji w USA, to właśnie personel pokładowy i piloci zajmują odpowiednio pierwsze i drugie miejsce pod względem proporcji zgonów spowodowanych nowotworami związanymi z promieniowaniem. Około 6,9% zgonów wśród personelu pokładowego i 6,7% wśród pilotów było wynikiem tego typu nowotworów. Okazało się, że personel lotniczy wyprzedził w tym rankingu nawet techników nuklearnych. Zajęli ono dopiero 12. miejsce, mimo stałego kontaktu z promieniowaniem ze źródeł niekosmicznych. Jednocześnie u pracowników naziemnych lotnisk (w tym mechaników czy monterów) nie stwierdzono po…

steward-737b690.jpg
width: 6000
height: 4000

Polowano na nią przez pół wieku. Fizycy znaleźli nieuchwytną cząstkę zbudowaną z czystej siły
type: item
date: 2026-08-17T13:25:28.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: chiny
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
subject: odkrycia
description: Przez ponad pół wieku fizycy poszukiwali dowodu na istnienie jednej z najbardziej egzotycznych form materii we Wszechświecie – kuli gluonowej. Ta osobliwa cząstka, składająca się niemal wyłącznie z nośników oddziaływań silnych, została w końcu znaleziona przez międzynarodowy zespół naukowców w Chinach.
encoded: Zespół pracujący na akceleratorze cząstek BES III w Pekinie ogłosił znalezienie najsilniejszego jak dotąd dowodu na istnienie kuli gluonowej, czyli stanu materii przewidzianego jeszcze w latach 70. XX wieku. Tajemnicza cząstka, oznaczana symbolem X(2370) to obiekt, którego masa pochodzi z energii wiązania gluonów, a nie z obecności kwarków. To wielkie osiągnięcie teoretyczne i eksperymentalne, które przesuwa granice naszej wiedzy o fundamentach fizyki. Siła, która staje się materią. Czym jest kula gluonowa? Aby zrozumieć naturę nowej cząstki, musimy przyjrzeć się naszej wiedzy o budowie materii. Cząsteczki zbudowane są z atomów, atomy z elektronów i jąder, a jądra z protonów i neutronów. Te ostatnie składają się z trio kwarków, które są utrzymywane razem przez „kwantowy klej” – gluony. Gluony to nie posiadające masy nośniki oddziaływań silnych, które wiążą kwarki ze sobą. W odróżnieniu jednak od fotonów, które przenoszą oddziaływania elektromagnetyczne, ale same nie posiadają ładunku elektrycznego i nie wchodzą ze sobą w bezpośrednie reakcje, gluony posiadają tzw. ładunek kolorowy. Oznacza to, że gluony potrafią przyciągać się nawzajem z ogromną siłą, co teoretycznie pozwala im tworzyć stabilne (choć krótkotrwałe) skupiska bez udziału żadnych kwarków. Taka kula gluonowa (ang. glueball) w teorii jest cząstką zbudowaną w całości z energii pola sił. Choć fizycy teoretyczni podejrzewali jej istnienie od bardzo dawna, poszukiwania były niezwykle trudne. „Glueballe” mogą mieszać się ze zwykłymi cząstkami kwarkowymi, tworząc hybrydy trudne do odróżnienia w zgiełku kolizji zachodzących w akceleratorach cząstek. Pięćdziesiąt lat łowów zwieńczone w chińskim akceleratorze Przełom nastąpił w Instytucie Fizyki Wysokich Energii (IHEP) w Pekinie, gdzie wykorzystano akcelerator BEPCII do zderzania elektronów z ich odpowiednikami w świecie antymaterii – pozytonami. W wyniku tych wysokoenergetycznych kolizji powstaje ogromna liczba mezonów J/ψ (J/psi), które niemal natychmiast ulegaj…

AdobeStock491788839-bd7c14f.jpeg
width: 3820
height: 2160

Jak daleko w przyszłość można przewidzieć pogodę? Poznaliśmy ostateczną granicę
type: item
date: 2026-08-17T06:44:24.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: klimat
subject: meteorologia
subject: pogoda
description: Czy kiedykolwiek poznamy aurę z wielomiesięcznym wyprzedzeniem? Nowe badania wskazują na teoretyczną barierę, której nie przekroczy żaden superkomputer. Fizyka atmosfery sprawia, że „sufit”, którego nigdy nie przebijemy, to dokładnie 129 dni.
encoded: Od dziesięcioleci meteorolodzy próbują przesunąć granice przewidywania pogody, walcząc z kumulującymi się błędami pomiarowymi i niedoskonałością matematycznych modeli pogodowych. Zespół naukowców z University of Miami oraz National Oceanic and Atmospheric Administration, postanowił jednak zmienić perspektywę i zamiast na ułomnościach technologii, skoncentrował się na fundamentalnej energetyce ziemskiej atmosfery. Ich odkrycie rzuca nowe światło na to, jak daleko natura pozwala nam podejrzeć swoją przyszłość, zanim kwantowy chaos ostatecznie zamaże jej obraz. Poza horyzont błędu pomiarowego Meteorologia od zawsze borykała się z tzw. efektem motyla – faktem, że najmniejsza niedokładność w danych początkowych z czasem urasta do rozmiarów gigantycznego błędu. Dr Wei Zhan i dr Zoltan Toth zauważyli jednak, że dotychczasowe próby wyznaczenia granic przewidywalności były skazane na porażkę, ponieważ opierały się na analizie zachowania tychże błędów, co przy braku idealnych danych obserwacyjnych jest zadaniem niewykonalnym. Badacze postanowili więc zadać pytanie fundamentalne: jaka byłaby granica przewidywania, gdybyśmy dysponowali wiedzą doskonałą, nie obarczoną żadnym błędem pomiarowym? Przyjęto założenie istnienia „idealnego obserwatora”, który zna każdy parametr atmosfery, procesy nią rządzące oraz wszystkie warunki brzegowe. Takie podejście pozwoliło odsunąć na bok dzisiejsze technologiczne ograniczenia i skupić się na tym, co wynika bezpośrednio z nieubłaganych praw fizyki rządzących atmosferą Ziemi. Okazało się, że przyszłość pogody możemy przewidzieć najwyżej na 129 dni. Ale dlaczego? Kwantowy szum ze Słońca Kluczem do zrozumienia tej bariery okazał się obieg energii w atmosferze. Naukowcy wyszli z założenia, że gdybyśmy znali stan początkowy atmosfery w sposób absolutny, deterministyczna dynamika gazów pozwoliłaby nam tworzyć trafne prognozy w nieskończoność. Istnieje jednak jeden element, którego nie da się okiełznać: niepewność na poziomie kwantowym, wprowadzana …

AdobeStock1359016698-af6edeb.jpeg
width: 4096
height: 2160

Dlaczego te same sytuacje stresują nas inaczej? Odpowiedź kryje się w jelitach
type: item
date: 2026-08-16T10:15:36.000Z
creator: Danielle Zickl
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: mózg
subject: stres
description: Nowe badania wskazują, że bardziej zróżnicowany mikrobiom jelitowy może wiązać się z silniejszą, a zarazem bardziej adaptacyjną reakcją na krótkotrwały stres. To jednak tylko jeden z wielu elementów, które wpływają na naszą odporność na stres.
encoded: Spis treści: Co dzieje się w organizmie podczas stresu? Jelita mogą wpływać na to, jak organizm mobilizuje się w obliczu wyzwania Silniejsza reakcja na stres nie zawsze oznacza, że gorzej sobie z nim radzimy Mikrobiom to tylko jeden z elementów reakcji na stres Twój lot właśnie został odwołany, a ty czekasz w kolejce do punktu obsługi klienta, aby go przebukować. Jeden z pasażerów jest wyraźnie zdenerwowany, podczas gdy inny wydaje się niemal niewzruszony. Sytuacja jest dokładnie taka sama, ale ich ciała i mózgi mogą reagować na nią w zupełnie inny sposób. Naukowcy od dawna wiedzą, że genetyka, osobowość i dotychczasowe doświadczenia pomagają kształtować to, jak silnie reagujemy na presję. Najnowsze badania sugerują jednak, że pewną rolę może odgrywać również mikrobiom jelitowy – społeczność mikroorganizmów żyjących w naszym przewodzie pokarmowym. W niedawno przeprowadzonym badaniu osoby z bardziej zróżnicowanym mikrobiomem jelitowym wykazywały silniejszą reakcję na nagły stres. Zdaniem badaczy nie musi to jednak oznaczać, że gorzej sobie z nim radzą – przeciwnie, może świadczyć o tym, że organizm skuteczniej mobilizuje się do działania. Wyniki te dodają zaskakujący, nowy element do dobrze znanego pytania: dlaczego ta sama stresująca sytuacja na jednych działa znacznie silniej niż na innych? Co dzieje się w organizmie podczas stresu? – Stres jest naturalną reakcją, która pojawia się, gdy postrzegamy daną sytuację jako wyzwanie, wymaganie lub potencjalne zagrożenie – wyjaśnia dr Timothy Riley, lekarz medycyny rodzinnej w Penn State Health. – Kiedy odczuwamy stres, do działania może wkroczyć ciało migdałowate – część mózgu odpowiedzialna za przetwarzanie emocji – tłumaczy Kelly Atwood, profesor nadzwyczajna na Wydziale Psychologii Studiów Podyplomowych James Madison University. Gdy mózg wykryje zagrożenie, wysyła sygnał do podwzgórza, swoistego centrum dowodzenia organizmu, które pomaga koordynować reakcję stresową. – Dlatego w sytuacji silnego stresu mogą pojawić się…

stres-05f5af4.png
width: 2160
height: 1440

Co dzieje się z mózgiem po tygodniu intensywnej medytacji? Naukowcy dostrzegli podobieństwa do działania psychodelików
type: item
date: 2026-08-15T11:40:51.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Nauka
subject: medytacja
subject: mózg
subject: psylocybina
subject: Wellness
description: O korzystnym wpływie medytacji na organizm mówi się od lat. Regularna praktyka może pomagać wyciszyć natłok myśli, lepiej radzić sobie ze stresem i uważniej obserwować własne emocje oraz potrzeby. Najnowsze badania sugerują jednak, że jej działanie może sięgać znacznie głębiej. Zaledwie tydzień intensywnej praktyki wiązał się z mierzalnymi zmianami w funkcjonowaniu mózgu i całego organizmu.
encoded: Naukowcy przyjrzeli się uczestnikom siedmiodniowego wyjazdu łączącego intensywną medytację z innymi ćwiczeniami umysłowo-fizycznymi. Badania mózgu i krwi wykonane przed i po pobycie wykazały zmiany m.in. w sposobie komunikowania się różnych obszarów mózgu, metabolizmie, działaniu układu odpornościowego oraz naturalnych mechanizmach regulowania bólu. Pojawiły się również sygnały wskazujące na zwiększoną neuroplastyczność, czyli zdolność mózgu do tworzenia i reorganizowania połączeń. Co szczególnie zainteresowało badaczy, część zaobserwowanych zmian przypominała wzorce wcześniej opisywane podczas badań nad odmiennymi stanami świadomości, w tym wywoływanymi przez psychodeliki. Jak wyglądało badanie nad medytacją? Uczestnicy spędzili tydzień na intensywnej praktyce W badaniu wzięło udział 20 zdrowych dorosłych wybranych spośród 561 uczestników siedmiodniowego wyjazdu prowadzonego przez Joe Dispenzę. Program nie ograniczał się jednak do samego siedzenia w ciszy. W ciągu tygodnia uczestnicy wysłuchali około 25 godzin wykładów, odbyli łącznie około 33 godzin prowadzonych medytacji oraz pięć godzin grupowych rytuałów opartych na współczuciu, skupieniu uwagi i tzw. otwartym placebo. Oznacza to, że osoby biorące udział w praktykach wiedziały, iż nie otrzymują żadnej substancji ani tradycyjnego leczenia. Badacze analizowali więc łączny wpływ całego programu, a nie samej medytacji. W programie znalazły się m.in. ćwiczenia oddechowe, kierowanie uwagi na sygnały płynące z ciała i praktyki mające ograniczać analizowanie własnych myśli. Część uczestników miała już co najmniej półroczne doświadczenie z podobnymi technikami, pozostali byli początkujący. Przed rozpoczęciem wyjazdu i po jego zakończeniu uczestnicy przeszli badania funkcjonalnym rezonansem magnetycznym oraz oddali próbki krwi. Naukowcy porównywali następnie m.in. sposób komunikowania się różnych sieci mózgowych, obecność wybranych białek i metabolitów oraz to, jak osocze pobrane od uczestników wpływało na komórki nerwow…

zdj-2026-08-10T150237.095-085b5ad.jpg
width: 5120
height: 3410

Chcesz mieć zdrowe dziecko? Spraw sobie psa – sugerują fińscy naukowcy
type: item
date: 2026-08-14T13:00:20.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: dzieci
subject: psy
subject: Zdrowie
description: Pojawiło się kolejne badanie, które dowodzi dobroczynnego wpływu zwierząt domowych na układ odpornościowy dzieci. Niedawno pisaliśmy o odkryciu korzystnych bakterii pochodzących od krów, tym razem okazuje się, że także kontakt z psami może zapobiegać infekcjom u najmłodszych.
encoded: Badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii, Instytutu Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Szpitala Uniwersyteckiego w Kuopio dostarczają przekonujących dowodów na to, że kontakt niemowląt z psami ma istotny, pozytywny wpływ na ich zdrowie. Dzieci rosnące w towarzystwie psów są przeciętnie zdrowsze, rzadziej zapadają na infekcje dróg oddechowych i rzadziej wymagają podania antybiotyków w pierwszym roku życia. Badanie opisano w artykule na łamach czasopisma „Pediatric Allergy and Immunology”. Jak zbadano wpływ psów na zdrowie dzieci? Badanie zostało przeprowadzone przez interdyscyplinarny zespół ekspertów. Analizą objęto grupę 368 fińskich rodzin mieszkających w różnych środowiskach – od dużych miast, przez tereny wiejskie, aż po gospodarstwa rolne. Naukowcy zastosowali skrupulatną metodologię: rodzice niemowląt mieli za zadanie prowadzić szczegółowe dzienniczki zdrowia od 9. do 52. tygodnia życia dziecka. Odnotowywano w nich każdy przypadek gorączki, zapalenia ucha czy konieczność podania antybiotyku. Ważnym elementem eksperymentu było też pobranie próbek kurzu z podłóg domów, w których przebywały dzieci, gdy miały one zaledwie dwa miesiące. Materiał ten poddano rygorystycznym testom laboratoryjnym, poszukując 12 rodzajów bakterii oraz dwóch rodzajów grzybów, charakterystycznych dla mikrobioty psów. Dzięki takiemu podejściu możliwe było precyzyjne powiązanie konkretnych drobnoustrojów z późniejszą kondycją zdrowotną maluchów. Psie mikroby o dobroczynnym wpływie Badacze wykazali, że obecność w domu ośmiu rodzajów drobnoustrojów powiązanych z psami bezpośrednio koreluje z mniejszą zapadalnością na infekcje dróg oddechowych. Okazało się też, że to nie ogólna różnorodność mikrobów w kurzu miała znaczenie, lecz ich konkretne gatunki. Naukowcy obliczyli, że konkretne drobnoustroje lub ich unikalne kombinacje mogą odpowiadać za 10 do 23 procent korzystnych efektów zdrowotnych u niemowląt. W przypadku redukcji zużycia antybiotyków wpływ ten był j…

AdobeStock488810737-ad1cbc1.jpeg
width: 4789
height: 3193

Trenujesz do upadłego? Lekarze ostrzegają: twoje mięśnie mogą zapłacić za to wysoką cenę
type: item
date: 2026-08-14T08:26:52.000Z
creator: Dan Baumgardt
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: ćwiczenia siłowe
subject: ćwiczenia wytrzymałościowe
subject: mięśnie
subject: trening
description: W walce o lepszą formę łatwo ulec przekonaniu, że im cięższy trening, tym większe korzyści dla ciała. Kiedy jednak wysiłek przestaje nas wzmacniać, a zaczyna wyrządzać realne szkody? Badacze odkrywają komórkową granicę dzielącą prawidłowy wzrost siły od rabdomiolizy.
encoded: Spis treści: Rabdomioliza po treningu. Kiedy wysiłek zaczyna szkodzić mięśniom? DOMS czy rabdomioliza? Gdzie kończy się zwykły ból mięśni po treningu? Co zwiększa ryzyko rabdomiolizy? Nie chodzi tylko o zbyt ciężki trening Kto jest najbardziej narażony na rabdomiolizę? W dążeniu do sprawności fizycznej napędza nas dobrze znana mantra: mocniej, szybciej, silniej. Gonimy za progresem, przesuwając granice możliwości naszego ciała – ale co się dzieje, gdy ciało zaczyna się bronić? Rabdomioliza po treningu. Kiedy wysiłek zaczyna szkodzić mięśniom? Mięśnie mają niezwykłą zdolność adaptacji – ale ona również ma swoje granice. Skrajnym przypadkiem jest rabdomioliza – stan, w którym dochodzi do rozpadu tkanki mięśniowej i uwalniania do krwiobiegu białek oraz elektrolitów, co może zagrażać narządom, takim jak serce czy nerki. Rabdomioliza powysiłkowa (ER) to odmiana wywołana wysiłkiem fizycznym. – Dane wskazują, że liczba przypadków ER rośnie od 2020 roku – mówi Nick Kruijt, badacz z Centrum Medycznego Uniwersytetu Radboud. – Częściej występuje u rekrutów wojskowych, gdzie kluczową rolę odgrywają skrajny wysiłek i przegrzanie. Jednak zapadalność rośnie również wśród sportowców amatorów, zwłaszcza w dyscyplinach wymagających treningu ekscentrycznego – czyli takiego, w którym mięśnie generują siłę, będąc jednocześnie rozciągane. Badacze uważają, że składa się na to kilka czynników. Większa świadomość wśród sportowców, trenerów i lekarzy prawdopodobnie przełożyła się na częstszą diagnostykę. Jednocześnie niektórzy eksperci wskazują na powrót do ćwiczeń po pandemii oraz rosnącą popularność wyzwań wytrzymałościowych i trendów fitness napędzanych przez media społecznościowe. – Obserwujemy przypadki rabdomiolizy zgłaszane przy wszelkiego rodzaju aktywnościach fizycznych – mówi dr Tamara Hew-Butler, badaczka wydajności sportowej na Uniwersytecie Wayne State. – Pojawia się na zajęciach ze spinningu, u piłkarzy, a nawet w pływaniu. Niektóre niezwykłe przypadki obejmują pacjenta, który …

crossfit-fd1a968.jpg
width: 3848
height: 2414

Prosty nawyk, który realnie wydłuża życie. Naukowcy udowadniają zbawienny wpływ schodów na serce
type: item
date: 2026-08-14T06:49:20.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: ciało
subject: ćwiczenia wytrzymałościowe
subject: serce
subject: zawał
subject: Zdrowie
description: Codziennie mijamy je bez refleksji, wybierając wygodniejszą windę. Tymczasem naukowcy po raz kolejny udowadniają, że darmowy sprzęt treningowy, który znajduje się w niemal każdym budynku, ma ogromny potencjał. Wystarczy kilka minut dziennie na schodach, by drastycznie zmniejszyć ryzyko przedwczesnej śmierci.
encoded: Choroby układu krążenia to obecnie największy zabójca ludzkości. Jak wynika ze statystyk, liczba przypadków od lat 90. ubiegłego wieku niemal się podwoiła. Choć specjaliści nieustannie apelują o zdrową dietę, rzucenie palenia i regularny ruch, statystyki są nieubłagane – ponad 25% dorosłych na świecie nie osiąga zalecanego poziomu aktywności fizycznej. Rozwiązanie tego globalnego kryzysu kardiologicznego może być jednak znacznie prostsze, niż myślimy. I nie wymaga kupowania drogich karnetów na siłownię. Wystarczy zacząć się wspinać. Codziennie. Pół miliona pacjentów Zespół badaczy z brytyjskiego University of East Anglia oraz szpitala uniwersyteckiego w Norfolk sprawdził, jak na nasze zdrowie wpływa rutynowe wchodzenie po schodach. W ramach zakrojonej na ogromną skalę metaanalizy, naukowcy przejrzeli niemal 1900 prac naukowych, z których wyłonili dziewięć badań najwyższej jakości. Obejmowały one dane ponad 480 tys. uczestników w wieku od 35 do 84 lat (z czego 53% stanowiły kobiety). W grupie tej znaleźli się zarówno ludzie w pełni zdrowi, jak i pacjenci z historią chorób serca. Ich stan zdrowia śledzono średnio przez 14 lat. Wyniki opublikowano właśnie na łamach czasopisma „American Journal of Cardiovascular Drugs”. Nie pozostawiają złudzeń. Osoby regularnie wybierające schody odnotowały spadek ryzyka śmierci z powodu chorób serca aż o 39% w porównaniu do osób unikających tej formy ruchu. Ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny było u nich niższe o 24% Zauważono również wyraźny spadek ryzyka wystąpienia zawału, udaru czy niewydolności serca. Sześć pięter do zdrowia Ogromną zaletą chodzenia po schodach jest ich… powszechna dostępność. Dr Sophie Paddock, współautorka badania, już od lat podkreśla, że wchodzenie po schodach można łatwo wpleść w plan każdego dnia – w domu, w pracy czy w drodze na zakupy. Trudno wtedy narzekać na brak czasu. Ile pięter musimy pokonać, by poczuć różnicę? Choć naukowcy zaznaczają, że ustalenie uniwersalnej dawki wymaga dalszych badań (najle…

GettyImages-2262553476-a55bfb2.jpg
width: 8640
height: 5760

Życie na Ziemi narodziło się... dwa razy. Nowe badanie zmienia fundamenty biologii
type: item
date: 2026-08-13T11:25:20.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: ewolucja
subject: życie
description: Nowe, rewolucyjne badanie sugeruje, że życie na Ziemi narodziło się nie raz, a dwa. Analiza ewolucji bakterii i archeonów pokazuje, że te dwie potężne linie ewolucyjne niezależnie opanowały sztukę metabolizmu, dwukrotnie przekraczając próg między materią nieożywioną a życiem.
encoded: Przez dziesięciolecia nauka przyjmowała, że całe życie na naszej planecie pochodzi od jednego wspólnego przodka, nazwanego LUCA (ang. Last Universal Common Ancestor). Najnowsze dane, opublikowane w „Science Advances”, rzucają jednak wyzwanie temu przekonaniu. Sugerują, że choć kod genetyczny jest u wszystkich organizmów uniwersalny, to sam proces przejścia od materii nieożywionej do żywej dokonał się dwukrotnie i niezależnie u bakterii i archeonów. Zrozumienie tego procesu wymaga cofnięcia się o cztery miliardy lat, do podwodnych ekosystemów, gdzie granica między chemią a biologią zacierała się. Kuźnia życia w głębinach oceanu Kluczem do rozwiązania zagadki początków życia są podwodne kominy hydrotermalne, w których gorąca, zasadowa woda wydobywająca się z dna morskiego, wchodzi w reakcje ze skałami bogatymi w metale. To środowisko to prawdziwa „zupa" złożona z mnóstwa związków i pierwiastków chemicznych. Według badaczy to właśnie tam narodziły się pierwsze oznaki metabolizmu – czyli samodzielnej produkcji związków chemicznych koniecznych do przeżycia. Początkowo był on napędzany nie przez skomplikowane enzymy, tak jak dziś, lecz przez naturalnie występujące minerały. Metale takie jak nikiel, żelazo i kobalt działały jak pierwotne katalizatory, przekształcając proste gazy – wodór i dwutlenek węgla – w organiczne cząsteczki stanowiące budulec komórek. Analiza genów wykazała, że LUCA posiadał zaledwie połowę enzymów niezbędnych do podtrzymania procesów życiowych, co oznacza, że drugą połowę musiało zapewniać środowisko geochemiczne. Na tym etapie ewolucji protokomórki były więc nierozerwalnie związane ze swoim otoczeniem i od niego zależne. Prawdziwy „skok w życie” dokonał się później, i to dwa razy. Dwa pnie drzewa życia Naukowcy z Uniwersytetu Heinricha Heinego w Düsseldorfie odkryli, że enzymy katalizujące te same kluczowe reakcje metaboliczne, u archeonów bakterii mają zupełnie inną historię ewolucyjną. Naukowcy zidentyfikowali pięć konkretnych przypadków, w który…

komin-hydrotermalny-af73ec8.jpg
width: 6144
height: 4779

Niepokojące badanie tuszów do tatuażu. FDA wykryła bakterie w co trzeciej próbce
type: item
date: 2026-08-13T07:45:21.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: skóra
subject: tatuaże
description: Najnowsze badania amerykańskiej agencji FDA ujawniają, że co trzeci tusz do tatuażu oznaczony jako sterylny, zawiera bakterie. W przebadanych próbkach tuszów naukowcy odkryli blisko sto gatunków drobnoustrojów, w tym groźne patogeny.
encoded: Tatuaż jest praktyką znaną ludzkości od tysiącleci, wymaga jednak potencjalnie ryzykownej ingerencji w skórę. Współcześni tatuatorzy zachowują najwyższe standardy higieny, ale ich wysiłki mogą nie wystarczyć. Retrospektywna analiza badań z lat 2018–2024, przeprowadzona przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA), dowiodła, że spory odsetek tuszów do tatuażu zawiera mikroorganizmy. Badacze znajdowali zdolne do namnażania się bakterie nawet w fabrycznie zamkniętych opakowaniach, oznaczonych jako „sterylne”. Problem dotyczył ponad 30% tuszów. Choć badanie przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych, jego wyniki powinni wziąć sobie do serca miłośnicy tatuaży na całym świecie – tusze pochodziły od różnych producentów, nie tylko krajowych. Iluzja sterylności Szeroko zakrojone badanie objęło 259 nieotwartych opakowań tuszów do tatuażu oraz makijażu permanentnego od różnych producentów. Wyniki są alarmujące: skażenie bakteryjne potwierdzono w 35,4% próbek. Co najbardziej niepokojące, deklaracja sterylności na etykiecie nie stanowiła żadnej gwarancji – w tej grupie aż 30,5% produktów zawierało bakterie, co jest wynikiem zbliżonym do tuszów niesterylnych. Analiza nie wykazała istotnych różnic między barwnikami produkowanymi w USA a importowanymi, co sugeruje, że problem ma charakter globalny. To kolejne badanie ujawniające ryzyko zdrowotne związane z tatuażami. Wcześniej odkryto ich związek z czerniakiem skóry. Udowodniono też, że nawet sterylny tusz może być ryzykowny, trafia bowiem do węzłów chłonnych i może wpływać na układ odpornościowy. Kalejdoskop groźnych bakterii w tuszach W trakcie testów zidentyfikowano aż 94 gatunki bakterii z 38 rodzajów. Jedna trzecia z nich to patogeny groźne dla człowieka. Wśród najczęściej występujących mikroorganizmów znalazły się rodzaje: Bacillus, Pseudomonas oraz Staphylococcus. Naukowcy wyizolowali m.in. pałeczkę ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) oraz laseczkę woskową (Bacillus cereus). Badacze zaznaczają jednak, że rzeczywista licz…

tatuaz-tusz-3ac0c24.jpeg
width: 3968
height: 2781

Czy będziemy jeść mięso z sałaty? Naukowcy zmienili rośliny w fabryki kluczowego białka mięśni
type: item
date: 2026-08-12T13:31:54.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: krowy
subject: mięso
subject: ochrona środowiska
subject: przemysł
subject: rośliny
subject: świnie
subject: zwierzęta
subject: żywność
description: Czy sałata mogłaby zastąpić wołowinę? To pozornie niemożliwe zadanie udało się częściowo zrealizować naukowcom z Imperial College London. Wyhodowali oni w liściach sałaty i tytoniu zwierzęcą mioglobinę – białko, które nadaje mięsu charakterystyczny kolor. To osiągnięcie może potencjalnie zrewolucjonizować rynek zamienników mięsa.
encoded: Globalna produkcja mięsa obciąża środowisko w sposób trudny do przecenienia. Pochłania gigantyczne zasoby wody i energii, przyczynia się też do emisji gazów cieplarnianych. Fakty te coraz silniej przedostają się do publicznej świadomości i sprawiają, że konsumenci poszukują alternatyw. Rynek roślinnych zamienników mięsa rośnie o ponad 8% rocznie. Naukowcy wciąż poszukują innowacyjnych metod pozyskiwania kluczowych składników odżywczych bez konieczności uboju zwierząt. Wygląda na to, że znaleźli kolejną. Tajemnica czerwonego mięsa: czym jest mioglobina? Czy zdarzyło ci się kiedyś narzekać na mięso, które „puściło wodę”? Dla większości konsumentów to znak, że z mięsem jest coś nie tak i zapewne zostało nastrzyknięte solanką, aby sztucznie zwiększyć jego wagę. Tymczasem prawda jest zupełnie inna i wcale nie związana z nieuczciwością producentów: ta „woda” to mioglobina. To białko, które odgrywa kluczową rolę w organizmach kręgowców, magazynując tlen w mięśniach poprzecznie prążkowanych. Obecność hemu (grupy enzymów wchodzącej w skład m.in. hemoglobiny) i związanego w nim jonu żelaza odpowiada za zdolność mioglobiny do wiązania tlenu. Nadaje też mięśniom ich charakterystyczną, czerwoną barwę. Historia badań nad mioglobiną jest w biologii niezwykle ważna – w 1958 roku John Kendrew odkrył jej strukturę za pomocą rentgenografii, za co cztery lata później otrzymał Nagrodę Nobla. W kuchni mioglobina jest nie mniej istotna – podczas obróbki cieplnej ulega przemianom, które decydują o smaku i zapachu przyrządzanego mięsa. „Pistolet genowy” zmienia rośliny w fabryki białka Przełomowe badanie, którego wyniki opublikowano właśnie w czasopiśmie „Frontiers in Plant Science”, udowodniło, że rośliny wyższe mogą stabilnie produkować zwierzęcą mioglobinę. Zespół naukowców pod kierownictwem Alexii Groff z Imperial College London wykorzystał technikę zwaną potocznie „pistoletem genowym”. Za jej pomocą do chloroplastów siewek sałaty (Lactuca sativa) oraz tytoniu (Nicotiana tabacum) wprowa…

salata-a9f06dd.jpg
width: 6000
height: 4000

Te gady przebyły ocean na pniach drzew. Sensacyjne odkrycie z udziałem polskich naukowców
type: item
date: 2026-08-11T12:15:23.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Nauka
subject: gady
subject: paleontologia
subject: skamieniałości
subject: turcja
description: Zespół paleontologów z udziałem polskich badaczy dokonał wyjątkowego odkrycia na terenach współczesnej Turcji. Naukowcy odnaleźli skamieniałość iguany sprzed ok. 44 milionów lat, która na tereny Anatolii przybyła prawdopodobnie na dryfującym pniu drzewa. To pierwsze takie rozpoznanie na terenach, które kiedyś tworzyły trudno dostępny archipelag.
encoded: Współczesna Anatolia, choć posiada w swoich granicach około 500 wysepek, kojarzona jest raczej z lądem kontynentalnym, na którym leżą największe miasta półwyspu Azja Mniejsza, a więc Turcji. Podobnie rzecz ma się z Półwyspem Bałkańskim, który na skutek procesów tektonicznych przyłączył się do kontynentu europejskiego. Gdy spojrzymy jednak kilkadziesiąt milionów lat wstecz, opisywane tereny przypominały raczej tropikalny archipelag Indonezji. To właśnie do tej wyspiarskiej krainy około 40 milionów lat temu przydryfowało tajemnicze zwierzę. Gad z eocenu W trakcie paleocenu i eocenu (od 66 do 34 milionów lat temu) dzisiejsza Anatolia i Półwysep Bałkański (razem zwane Bałkanatolią) składały się z wielu małych i dużych wysepek. Takie ukształtowanie terenu sprawiło, że rozwijały się tam endemiczne (występujące jedynie na danym obszarze) gatunki ssaków, których pozostałości na przestrzeni lat udało się odkryć. Do tej pory paleontolodzy nie mogli stwierdzić, czy na śródziemnomorskich wyspach żyły kiedyś także gady. Te wątpliwości rozwiało ostatnie odkrycie, w którym brał udział polski zespół badaczy. W odkrytym materiale kopalnym odnaleziono fragmenty uzębienia należącego do iguany z okresu eocenu. Świadczą o tym charakterystyczne dla tego gatunku „guzki”. Niespotykane guzki Naukowcom początkowo trudno było przypisać znalezione skamieniałości do konkretnego gatunku zwierzęcia. Jak podaje jeden z autorów badań, dr hab. Georgios Georgalis z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, stało się to możliwe dzięki odnalezieniu tzw. guzków na uzębieniu. Te niewielkie wypustki pozwoliły potwierdzić, że odnalezione fragmenty zębów należą do przodków współczesnych iguan. Co ważne, niewiele gadów z tej grupy posiada tę charakterystyczną cechę. Występuje ona jedynie u nielicznych iguan z Francji i obu Ameryk, co budzi kolejne pytania o ich ewolucyjne losy. Zagadką pozostaje skala występowania jaszczurów w dawnej Anatolii, ich pełna anatomia oraz dokładna taksonomia. Badacze mają je…

FABRIC-KOLAZ-32-47-85ea221.jpg
width: 2813
height: 1875

Zaskakujące wyniki badania. Co się stało, gdy w zoo zmieniono sposób karmienia lwów?
type: item
date: 2026-08-10T13:24:59.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Nauka
subject: australia
subject: drapieżniki
subject: lwy
subject: zoo
description: Australijscy naukowcy sprawili, że lwy w zoo zaczęły zachowywać się prawie jak na wolności. Wszystko dzięki zmianom w sposobie żywienia drapieżników – przez trzy miesiące karmiono lwy całymi tuszami zwierząt. Badanie rzuca nowe światło na to, jak harmonogramy karmienia wpływają na zachowanie mięsożerców przebywających pod opieką człowieka.
encoded: Pokazy karmienia w ogrodach zoologicznych cieszą się ogromnym zainteresowaniem odwiedzających. Za tym widowiskowym elementem kryje się jednak kluczowy czynnik wpływający na funkcjonowanie zwierząt w niewoli. Najnowsze badania przeprowadzone przez Uniwersytet w Adelajdzie oraz Monarto Safari Park w Australii Południowej pokazują, jak opiekunowie drapieżników mogą zbliżyć warunki w zoo do ich naturalnego środowiska. Pokarm w całości Badanie, którego celem była zmiana zwyczajów żywieniowych grupy lwów żyjących w ogrodzie zoologicznym, było stale rejestrowane. Osiem kamer na podczerwień w dzień i w nocy przez trzy miesiące nagrywało zmiany w zachowaniu tych ssaków, na które mógł wpłynąć nowy sposób karmienia. Drapieżnikom podawano bowiem całe tusze zwierząt, a nie – jak miało to miejsce wcześniej – jedynie ich fragmenty. Zmianie uległa również regularność karmienia – od tamtej pory zwierzęta karmiono co 9 dni. Jak tłumaczy główna autorka badań, Lesia Hryhorenko: „Dzikie lwy nie jedzą codziennie o tej samej porze. (...) Chcieliśmy zrozumieć, jak afrykańskie ssaki w niewoli reagują na rutynę karmienia, która mocniej przypomina te naturalne wzorce”. Odżywianie jak w naturze Pierwsze zmiany w zachowaniu lwów zauważono już w trakcie podawania pokarmu. Zwierzęta spędzały na spożywaniu tuszy niemal trzykrotnie więcej czasu niż zazwyczaj. Drapieżniki znacznie częściej szarpały, rozrywały i manewrowały mięsem, co idealnie odzwierciedlało ich naturalne nawyki. Do zachowań dzikich kotów upodobnił się także ich odpoczynek. Po obfitym posiłku lwy spędzały znacznie więcej czasu na leżeniu i trawieniu, co ściśle przypominało rytm życia osobników na wolności. Naukowcy podkreślają, że zastąpienie porcjowanego pokarmu całymi tuszami sprawiło, że jedzenie przestało pełnić wyłącznie funkcję odżywczą, stając się bodźcem silniej angażującym zwierzęta w niewoli. Mniejszy stres i brak agresji Badacze przeanalizowali również tzw. pacing, czyli chodzenie wzdłuż ogrodzenia, które u drapieżników w…

GettyImages-1072065486-90247bd.jpg
width: 4256
height: 2832

Jesteśmy o krok od odwrócenia procesu starzenia? Pierwszy pacjent otrzymał eksperymentalny lek ER-100
type: item
date: 2026-08-10T06:49:40.000Z
creator: D.T. Max
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: długowieczność
subject: medycyna
subject: starość
description: Po raz pierwszy podano człowiekowi eksperymentalny lek ER-100. Terapia ma cofać biologiczny zegar komórek i pomóc naprawiać uszkodzony nerw wzrokowy, ale naukowcy liczą, że to dopiero początek. Jeśli metoda okaże się bezpieczna i skuteczna, może otworzyć drogę do odwracania także innych zmian związanych ze starzeniem.
encoded: Spis treści: Eksperymentalna terapia ER-100 ER-100 ma cofać biologiczny zegar komórek Miliardy dolarów w wyścigu o długowieczność Od Gilgamesza do eksperymentów z odmładzaniem Pierwsze badania nad starzeniem Czynniki Yamanaki otworzyły drogę do cofania wieku komórek Altos Labs bada sposoby na odmładzanie Czynniki Yamanaki a odwracanie starzenia Czy można odmłodzić starą skórę? Dlaczego starzenie nie jest jednym procesem Czy przyszłym lekiem na starzenie będzie tabletka? Dryf mezenchymalny Naukowcy wprost o odwracaniu starzenia Bezpieczne odmładzanie komórek Od ER-100 do SL-100. Kolejnym krokiem ma być tabletka Czy jedna terapia może odmłodzić mózg, nerki i mięśnie? Biologiczna „kopia zapasowa” młodości Kto będzie mógł sobie pozwolić na nieśmiertelność? W kwietniu tego roku w niepozornym gabinecie lekarskim w Glendale doszło do przełomowego zabiegu. Biolog molekularny prof. David Sinclair obserwował, jak okulista podaje do lewego oka mężczyzny z zaawansowaną jaskrą niewielką ilość ER-100 – substancji, nad którą profesor pracował od lat. Zabieg odbywał się w ramach badań klinicznych zatwierdzonych przez FDA. Lekarz wcześniej zdezynfekował oko pacjenta jodyną i znieczulił je lidokainą. Jaskra to choroba, która uszkadza nerwy wzrokowe. Dotyka głównie osoby starsze i może prowadzić do ślepoty funkcjonalnej. Pacjent – mężczyzna po siedemdziesiątce – zmagał się z tą chorobą od dekad i przeszedł wiele operacji, które miały spowolnić jej rozwój. Obecnie zachował jednak tylko około 50 procent widzenia. Eksperymentalna terapia ER-100 Nowa terapia była czymś bezprecedensowym: wykorzystywała substancję, której nigdy wcześniej nie wstrzyknięto człowiekowi, a która mogła odwrócić skutki jaskry. Miała zasadniczo skłonić jego geny do cofnięcia biologicznego zegara w uszkodzonej wiązce włókien nerwu wzrokowego o całe dziesięciolecia – do czasu, gdy była ona zdrowa. David Sinclair długo czekał na tę chwilę. Jako profesor genetyki w Harvard Medical School, wraz ze swoim byłym doktorant…

cofanie-starzenia-fc39ac5.png
width: 2160
height: 1440

Białko opanowało sklepowe półki. Czy naprawdę potrzebujemy go aż tyle?
type: item
date: 2026-08-09T13:15:17.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: jedzenie
subject: zdrowe odżywianie
description: Białko trafia dziś nie tylko do odżywek dla sportowców, lecz także do kawy, płatków śniadaniowych, lodów, makaronu z serem, a nawet napojów gazowanych. Producenci przekonują, że więcej protein oznacza zdrowszy produkt. Nauka podpowiada jednak, że zapotrzebowanie na białko zależy od wieku, aktywności i stanu zdrowia, a przekroczenie potrzeb organizmu nie daje automatycznie dodatkowych korzyści.
encoded: Spis treści: Proteinowa rewolucja dotarła nawet do kawy i napojów gazowanych Ile białka naprawdę potrzebuje osoba, która nie trenuje? Trenujesz? Więcej białka może pomóc, ale nie zastąpi ćwiczeń Seniorzy potrzebują nie tylko protein Czy nadmiar białka niszczy nerki? „High protein” nie zawsze znaczy „zdrowy” Jak obliczyć własne zapotrzebowanie na białko? Jeszcze niedawno produkty wysokobiałkowe kojarzyły się przede wszystkim z kulturystyką. Dziś etykieta „high protein” stała się niemal synonimem zdrowej żywności. Czy słusznie? Sprawdzamy, ile białka naprawdę potrzebują osoby mało aktywne, seniorzy i ludzie regularnie trenujący – oraz kiedy proteinowy produkt jest dobrym wyborem, a kiedy tylko udanym zabiegiem marketingowym. Proteinowa rewolucja dotarła nawet do kawy i napojów gazowanych Jogurty, batony i odżywki to dopiero początek. Na polski rynek trafiają już wysokobiałkowe wersje makaronu z serem, lodów, kawy, słonych przekąsek, a nawet napojów gazowanych. Jak opisywał serwis Axios, dodatkowe proteiny wkroczyły do kategorii produktów, które wcześniej kupowano przede wszystkim dla smaku i przyjemności. Moda jest widoczna w całej Europie. Na opakowaniach serów, deserów mlecznych, pieczywa czy płatków coraz częściej pojawiają się duże liczby informujące o gramach białka. Czasem producenci eksponują cechę, którą dany produkt miał od zawsze – nabiał, jaja, ryby i mięso są przecież jego naturalnymi źródłami. Skąd ta popularność? Białko ma wyjątkowo dobry wizerunek. Kojarzy się z mięśniami, sprawnością, szczupłą sylwetką i uczuciem sytości. W przeciwieństwie do tłuszczu czy cukru nie przeszło też okresu powszechnej demonizacji. Jak zauważają eksperci z Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, boom napędza przede wszystkim przekonanie, że więcej białka musi oznaczać więcej zdrowia. Tymczasem białko jest niezbędne, ale nie jest magicznym składnikiem. Organizm wykorzystuje tworzące je aminokwasy między innymi do budowy i naprawy tkanek, produkcji enzymów, hormonów i…

produkty-wysokobialkowe-GettyImages-2287825351-97cef97.jpg
width: 5056
height: 3371