National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-08T11:49:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: W kilka dekad liczba upalnych dni w Polsce wzrosła o 100 procent. Naukowiec opisuje dramatyczne zmiany w naszym klimacie
items: Mroczna strona psychologii. Te eksperymenty na dzieciach przerażają do dziś
items: Naukowcy zamknęli „czarną dziurę” w laboratorium. Przełomowy eksperyment fizyków
items: Nosisz soczewki? Ten wakacyjny nawyk może ci uszkodzić wzrok
items: Na Grenlandii odkryto wirusy większe od bakterii, które mogą uratować nas przed katastrofą
items: Nieskończona armia komórek do walki z rakiem. Przełomowe odkrycie naukowców z USA
items: Owoce leśne „prosto z krzaka”? Eksperci ostrzegają przed bąblowicą
items: Brak wyobraźni czy błąd producenta? Brytyjczyk prawie oślepł przez pistolet do masażu
items: Kiedy jeść błonnik? Nauka wskazuje jednoznacznie porę dnia
items: Nie jesteśmy skazani na demencję. Blisko połowie przypadków można skutecznie zapobiec
items: Model matematyczny wyjaśnia, dlaczego porzuciliśmy kanibalizm. To nie moralność nas ocaliła
items: To może być odkrycie stulecia! Naukowcom po raz pierwszy udało się stworzyć „życie” w laboratorium
items: Prawa ręka wcale nie jest lepsza od lewej. Zaskakujące badania obalają znany mit
items: Nadchodzi „czarna skrzynka” klimatu Ziemi. Zarejestruje wszystkie działania ludzkości, które zbliżają nas do katastrofy
items: Antarktyda topi się jeszcze szybciej niż myśleliśmy. Naukowcy pokazali skalę zmian wywołanych przez człowieka
items: Gdy człowiek „gotuje się od środka”. Udar cieplny to jeden z najbardziej niszczycielskich stanów organizmu. Liczy się każda minuta
items: Po zjedzeniu tego grzyba zaczniesz widzieć „malutkich ludzi”. A nawet nie zawiera psychodelików
items: Zapomnij o zasadzie 8 szklanek. Ekspertka wskazuje lepszy sposób na nawodnienie
items: Teorie o wpływie hormonów na trening u kobiet są błędne? Eksperci obalają popularne mity
items: Jak spać w upały? Zastosuj te 5 naukowych trików, by oszukać termoregulację organizmu i nie kupować klimatyzacji
items: Kiedy upał staje się zabójczy? Niebezpieczna temperatura jest niższa niż sądzisz
items: Naukowcy znaleźli prosty sposób na upały. Zamiast klimatyzacji wystarczą 2 przedmioty i chwila majsterkowania
items: Przełom w neurobiologii. Innowacyjny biomateriał skutecznie połączył przerwany rdzeń kręgowy
items: Wentylator w czasie upałów pomaga tylko do pewnego momentu. Kiedy wyłączyć nawiew?
items: Kiedy Haaland strzela gola, całe miasto dosłownie się trzęsie. Sejsmografy odnotowały anomalię

W kilka dekad liczba upalnych dni w Polsce wzrosła o 100 procent. Naukowiec opisuje dramatyczne zmiany w naszym klimacie
type: item
date: 2026-07-08T11:48:28.000Z
creator: Gabriela Celińska
subject: Nauka
subject: globalne ocieplenie
subject: klimat
subject: pogoda
subject: upał
description: 28 czerwca 2026 roku odnotowano najwyższą temperaturę w historii pomiarów w Polsce. Zdaniem klimatologa nie tylko sam rekord jest jednak problemem. Zmiany są naprawdę dramatyczne.
encoded: W minionych tygodniach w Polsce pojawiła się niepokojąca fala upałów. Wydawać by się mogło, że ciepłe dni latem są czymś naturalnym, jednak tak wysokie temperatury to alarmujący sygnał, szczególnie dla klimatologów. Prof. Bogdan Chojnicki w rozmowie z PAP przyznał, że w tym roku został pobity rekord temperatury, ale nie tylko on jest prawdziwym problemem. Nowy rekord temperatury w Polsce W minionych tygodniach do Polski napływało suche i gorące powietrze z Europy zachodniej. W połączeniu z bezchmurnym niebem oraz przesuszoną, nagrzaną glebą przyniosło to jedne z najgorętszych dni. 28 czerwca 2026 roku Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej odnotował najwyższą temperaturę w historii pomiarów w Polsce. Po 105 latach rekord został pobity w Słubicach, gdzie termometry wskazały 40,5 st. C. Było to o 0,3 st. C więcej niż poprzedni, zarejestrowany w Prószkowie w 1921 roku. Liczba upalnych dni w Polsce wzrosła dwukrotnie Rekordowo wysokie temperatury są mocnym sygnałem zmieniającego się klimatu, jednak zdaniem eksperta nie sam rekord jest największym problemem. Znacznie bardziej niepokojące jest to, że dni z temperaturą przekraczającą 30 st. C jest coraz więcej. Nie chodzi więc wyłącznie o to, że jednego dnia odnotowano najwyższą temperaturę w historii pomiarów, ale również o to, że zwiększyła się ogólna liczba dni upalnych. Według klimatologa prof. Bogdana Chojnickiego w latach 60. i 70. XX wieku w centralnej Polsce rejestrowano od kilku do około 10 takich dni rocznie. Obecnie liczba ta może sięgać od 20 do nawet 30 dni. Zdaniem eksperta to naprawdę dramatyczna zmiana. Noc tropikalna w Polsce Podczas podwyższonych temperatur wiele osób narzeka również na problemy ze snem. Jest to związane między innymi ze zjawiskiem nocy tropikalnej, które w ostatnim czasie występowało także w Polsce. Kiedy w ciągu dnia temperatura zbliża się do 40 st. C, wieczory i noce również bywają znacznie cieplejsze niż zwykle. Nie jest to obojętne dla ludzkiego organizmu, ponieważ według ekspertó…

klimat-535edac.jpg
width: 1952
height: 1300

Mroczna strona psychologii. Te eksperymenty na dzieciach przerażają do dziś
type: item
date: 2026-07-08T11:00:25.000Z
creator: Gabriela Celińska
subject: Nauka
subject: bliźnięta
subject: dzieci
subject: eksperyment
subject: psychologia
description: Eksperyment już z definicji wiąże się z ryzykiem. Co jednak, gdy jego uczestnikiem staje się niczego nieświadome dziecko? Mały Albert, Monster Study i historia opisana w filmie „Bliscy Nieznajomi” to trzy przykłady badań prowadzonych na granicy moralności i etyki. Pokazują, że psychologia ma również swoją ciemną stronę.
encoded: Badania i eksperymenty od lat stanowią jedno z najważniejszych źródeł weryfikowania hipotez badawczych oraz poszerzania wiedzy. Jedną z najważniejszych kwestii, o których nie można zapominać, jest jednak etyka ich prowadzenia. Współcześnie ogromną wagę przykłada się do tego, by osoby uczestniczące w badaniach były bezpieczne i dobrze traktowane. Nie zawsze jednak tak było. Psychologia jako nauka ma również stronę, z której z pewnością nie jest dumna. Mały Albert – Dziecko, któremu „zaprogramowano” strach (1920) Pomysłodawcą tego eksperymentu był amerykański psycholog John B. Watson – kluczowa postać w historii psychologii i jeden z najważniejszych przedstawicieli behawioryzmu. Przedmiotem jego badań były przede wszystkim ludzkie zachowania oraz reakcje na różnego rodzaju bodźce. Watson był przekonany, że możliwości kształtowania człowieka w określonym kierunku są nieograniczone. Dlatego razem z Rosalie Rayner przeprowadził eksperyment z udziałem dziewięciomiesięcznego chłopca, którego na potrzeby badania nazwano „Albertem B.”. Celem badaczy było wykazanie, że reakcję emocjonalną można warunkować, a także pokazanie, jak może rozwijać się fobia. Kiedy chłopiec głaskał białego szczura, naukowcy wydawali głośny, przerażający dźwięk. Sytuację powtarzano kilkakrotnie, a następnie pokazano dziecku zwierzę bez użycia hałasu. Mimo to Mały Albert zareagował płaczem, podobnie jak wcześniej. Eksperyment doprowadził do ukształtowania się reakcji lękowej oraz jej generalizacji. Strach wywoływał już nie tylko biały szczur, ale także inne futrzane zwierzęta i przedmioty. Monster Study – Eksperyment, który przez dekady próbowano ukryć (1939) To eksperyment, który przez ponad 60 lat pozostawał szerzej nieznany, a gdy go ujawniono, wywołał ogromny skandal. Właśnie wtedy utrwaliła się nazwa, pod którą jest dziś znany. Za badaniem stali logopeda Wendell Johnson i jego doktorantka Mary Tudor, którzy chcieli sprawdzić, czy jąkanie jest czymś, z czym dziecko się rodzi, czy raczej problemem…

eksperyment-99d8322.jpg
width: 1995
height: 1300

Naukowcy zamknęli „czarną dziurę” w laboratorium. Przełomowy eksperyment fizyków
type: item
date: 2026-07-08T08:29:03.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: czarna dziura
subject: fizyka
subject: promieniowanie
description: Czarna dziura stworzona w laboratorium zaczęła „parować”. Wykorzystując ultrakrótkie impulsy lasera i zaawansowaną matematykę, naukowcy po raz pierwszy zaobserwowali odpowiednik procesu, który w 1974 roku opisał prof. Stephen Hawking. Ten przełomowy eksperyment nie tylko upraszcza dotychczasowe modele fizyczne, ale też otwiera drzwi do zrozumienia mechanizmów rządzących najbardziej tajemniczymi obiektami we Wszechświecie.
encoded: Spis treści: Czym jest promieniowanie Hawkinga Laboratoryjne czarne dziury Parowanie czarnych dziur Fizycy z zespołu kierowanego przez dr. Lorenza M. Procopio z Uniwersytetu w Paderborn w Niemczech wykorzystali w laboratorium analog czarnej dziury. Stworzono go, co wydaje się w tej sytuacji paradoksalnie, ze światła. Laboratoryjna czarna dziura zaczęła „parować”, co pozwoliło naukowcom zaobserwować odpowiednik procesu sprzężenia zwrotnego promieniowania Hawkinga. Aby całkowicie uwolnić się od przyciągania grawitacyjnego Ziemi bez dalszego użycia napędu, należy nadać obiektowi tzw. prędkość ucieczki (drugą prędkość kosmiczną). Na poziomie morza wynosi ona około 11,2 km/s, co daje około 40 300 km/godz. Prędkość ucieczki z Ziemi to zaledwie około 0,00374% prędkości światła (w przybliżeniu 1/26 800 prędkości światła). Grawitacja czarnej dziury jest tak potężna, że nawet światło nie jest w stanie się z niej wyrwać. Odległość od centrum czarnej dziury wyznaczająca granicę, poza którą światło nie może już się wydostać, nazywana jest horyzontem zdarzeń. Jest to tylko jeden z powodów, dla których czarne dziury są tak fascynujące oraz dlaczego tak trudno je badać. Czym jest promieniowanie Hawkinga W roku 1974 profesor Stephen Hawking po raz pierwszy zaproponował, że czarne dziury promieniują. To promieniowanie ciała doskonale czarnego powstaje wskutek efektów kwantowych w pobliżu horyzontu zdarzeń czarnej dziury. Jednak mimo że promieniowanie Hawkinga jest solidnym i powszechnie akceptowanym przewidywaniem kwantowej teorii pola w zakrzywionej czasoprzestrzeni, dokładny sposób przekazywania energii z czarnej dziury do emitowanego promieniowania pozostaje nierozwiązanym problemem. Największa trudność jest taka sama w przypadku czarnych dziur: bezpośrednia obserwacja promieniowania Hawkinga jest obecnie niemożliwa. Co więcej, przewiduje się, że jego sygnał jest tak słaby, że być może nigdy nie uda się go oddzielić od promieniowania tła, które wypełnia cały Wszechświat. Laborator…

czarna-dziura-GettyImages-103772144-46a7f29.jpg
width: 5123
height: 3411

Nosisz soczewki? Ten wakacyjny nawyk może ci uszkodzić wzrok
type: item
date: 2026-07-08T07:42:18.000Z
creator: Gabriela Celińska
subject: Nauka
subject: kąpiele
subject: oczy
subject: woda
subject: wzrok
subject: Zdrowie
description: Szkła kontaktowe często są traktowane jako lepszy zamiennik tradycyjnych okularów. Jednak wiele osób zapomina, że wiążą się z dużo większym ryzykiem i odpowiedzialnością. Soczewki w kontakcie z wodą to problem, który może się skończyć nawet utratą wzroku.
encoded: Wydawać by się mogło, że soczewki kontaktowe to duża wygoda i ułatwienie. Przylegają bezpośrednio do oka i nie zaburzają widoczności podczas zmiennej pogody. Dlatego są często traktowane jako zamiennik okularów, zwłaszcza w sytuacjach, gdy oprawki nie zdają egzaminu. Ta wygoda wiąże się jednak także z dużą odpowiedzialnością, przede wszystkim dlatego, że soczewki mają bezpośredni kontakt z okiem. Pływanie w soczewkach jest niebezpieczne Główny kłopot osób z wadą wzroku pojawia się przy kontakcie z wodą. Kąpiel w jeziorze, morzu czy basenie jest czymś absolutnie wyczekiwanym, zwłaszcza latem. Problem pojawia się wtedy, gdy wada wzroku jest na tyle duża, że znacząco ogranicza widoczność, a okulary – głównie przez swoją specyfikę – mocno utrudniają wszelką aktywność w wodzie. Wydawać by się mogło, że w takiej sytuacji soczewki to rozwiązanie idealne. W końcu tworzą na oku naturalną powłokę, korygują wadę i dobrze sprawdzają się pod wodą. Niestety, to błędne przekonanie. W praktyce kąpiel w soczewkach może być naprawdę niebezpieczna. Dlaczego woda w połączeniu z soczewkami jest zagrożeniem? Głównym problemem nie jest sama woda, lecz jej czystość. W niesterylnej wodzie znajduje się wiele drobnoustrojów. Trzeba jednak zaznaczyć, że nie chodzi tylko o wodę w jeziorze, morzu czy basenie, ale nawet o tę z kranu. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków zaleca, aby soczewki nie miały kontaktu z żadną postacią wody – poza specjalnym płynem przeznaczonym do ich higieny. Jest to spowodowane tym, że soczewki mogą sprzyjać przesuszaniu oraz podrażnianiu oka. W rezultacie gdy do podrażnionej rogówki dostaną się drobnoustroje zawarte w wodzie, może dojść do poważnej infekcji. Niewidzialne zagrożenie Acanthamoeba to pierwotniak, z którym większość osób styka się na co dzień. Występuje w glebie, kurzu, a także właśnie w wodzie. To ona stanowi poważne zagrożenie dla oka w kontakcie z soczewką. W niektórych przypadkach Acanthamoeba powoduje zapalenie rogówki, które w skrajnych sytuacjac…

oko-ea308c2.jpg
width: 1950
height: 1300

Na Grenlandii odkryto wirusy większe od bakterii, które mogą uratować nas przed katastrofą
type: item
date: 2026-07-07T08:09:12.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: globalne ocieplenie
subject: grenlandia
subject: klimat
subject: lodowce
subject: ocieplenie klimatu
subject: topnienie lodowców
subject: wirusy
subject: zmiany klimatyczne
description: Podczas gdy światowa uwaga skupia się na tempie, w jakim Arktyka traci pokrywę lodową, międzynarodowy zespół badawczy dokonał na Grenlandii nieoczekiwanego odkrycia. Po raz pierwszy na powierzchni tamtejszego lądolodu zidentyfikowano aktywne gigantyczne wirusy. Te mikroskopijne monstra, wielkością przewyższające większość znanych bakterii, koegzystują z polarnymi algami. Odkrycie to rewolucjonizuje naszą dotychczasową wiedzę o kriofilu i odsłania zupełnie nowy, naturalny mechanizm biologiczny, który może bezpośrednio wpływać na tempo topnienia lodowców, a tym samym na dynamikę globalnego ocieplenia.
encoded: Spis treści: Megawirusy wkraczają do akcji. Co odkryto w arktycznym lodzie? Wojna mikrobów na powierzchni lądolodu – dlaczego to ważne? Nowe perspektywy badań. Co zmieniło się od czasu odkrycia? Lądolód Grenlandii, drugi co do wielkości rezerwuar słodkiej wody na Ziemi, dotychczas postrzegany był jako surowa, abiotyczna pustynia. Ostatnie lata przyniosły jednak rewolucję w biologii polarnej, udowadniając, że te ekstremalne obszary tętnią mikroskopijnym życiem. Najbardziej spektakularnym tego dowodem jest zidentyfikowanie tam aktywnych gigantycznych wirusów, których niezwykłe właściwości biochemiczne mogą trzymać w ryzach procesy odpowiedzialne za gwałtowne podnoszenie się poziomu światowych oceanów. Megawirusy wkraczają do akcji. Co odkryto w arktycznym lodzie? Tradycyjnie wirusy postrzegane są jako skrajnie uproszczone cząstki zakaźne – zaledwie paski materiału genetycznego zamknięte w białkowym kapsydzie (czyli specjalnym płaszczu białkowym), niezdolne do samodzielnego metabolizmu. Gigantyczne wirusy (należące do typu Nucleocytoviricota) całkowicie burzą ten paradygmat. Osiągają rozmiary rzędu 2,5 mikrometra (dla porównania standardowy wirus, np. grypy, mierzy zaledwie od 20 do 200 nanometrów) i posiadają ogromny genom składający się z nawet 2,5 miliona par zasad. O odkryciu innych gigantycznych wirusów, tym razem w Japonii, pisaliśmy wcześniej w tym roku. Analiza próbek pobranych z tzw. ciemnego lodu, czerwonego śniegu oraz kriokonitów (otworów ablacyjnych wypełnionych osadem) wykazała obecność specyficznych markerów genetycznych tych struktur. Kluczowym przełomem było jednak wyizolowanie z próbek cząsteczek mRNA. Obecność matrycowego kwasu rybonukleinowego stanowi bezpośredni, empiryczny dowód na to, że wirusy te są w tym środowisku żywe i wykazują aktywność transkrypcyjną. Posiadają one rzadką u wirusów zdolność do samodzielnej naprawy, replikacji oraz translacji własnego DNA, co stawia je biologicznie o krok bliżej organizmów komórkowych. Wojna mikrobów na pow…

grenlandia-lod-GettyImages-2162493423-e13b29d.jpg
width: 5280
height: 3956

Nieskończona armia komórek do walki z rakiem. Przełomowe odkrycie naukowców z USA
type: item
date: 2026-07-07T07:39:01.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: nowotwory
subject: odkrycia
subject: terapia
subject: układ immunologiczny
description: W świecie onkologii doszło do odkrycia, które może zmienić terapię najtrudniejszych postaci raka. Naukowcy z University of Southern California (USC), we współpracy ze specjalistami ze Stanford University, znaleźli sposób na stworzenie niemal nieskończonej ilości komórek odpornościowych, zdolnych do infiltrowania i niszczenia złośliwych guzów.
encoded: Kluczem do tego przełomu są makrofagi – wyspecjalizowane białe krwinki, które są jedną z pierwszych linii obrony naszego organizmu. Nazwa „makrofag” pochodzi z języka greckiego i oznacza „wielkiego zjadacza”, co idealnie oddaje naturę tych komórek, posiadających nienasycony apetyt na patogeny – w tym także komórki rakowe. Jak zmusić makrofagi do pracy? Makrofagi pełnią w organizmie funkcję nie tylko pożeraczy patogenów, ale i strategicznych koordynatorów. Potrafią wedrzeć się do środka guza i stamtąd wysyłać sygnały alarmowe. Informacja chemiczna oznaczająca „zjedz mnie” mobilizuje do działania inne kluczowe elementy układu immunologicznego, takie jak limfocyty T. Przez lata naukowcy próbowali wykorzystać ten potencjał w terapiach nowej generacji, jednak makrofagi okazały się niezwykle oporne na manipulacje laboratoryjne. W przeciwieństwie do innych komórek, bardzo trudno zmusić je do namnażania się poza ludzkim ciałem w stopniu wystarczającym do przeprowadzenia skutecznej terapii. To, że w końcu udało się to osiągnąć, jest potencjalnie jednym z największych przełomów w onkologii. Ograniczenia terapii CAR-T i nowa nadzieja w CAR-M Standardem w zaawansowanej immunoterapii jest obecnie CAR-T, czyli metoda polegająca na genetycznym modyfikowaniu limfocytów T pacjenta, by lepiej rozpoznawały nowotwór. Chociaż terapia ta uratowała życie wielu osobom z nowotworami krwi, znacznie gorzej radzi sobie z guzami litymi, takimi jak rak płuc czy piersi. To właśnie tu makrofagi mają przewagę – naturalnie gromadzą się w masie guza, będąc często najliczniejszymi komórkami odpornościowymi w jego obrębie. Nowa koncepcja, zwana terapią CAR-M (oparta na makrofagach zamiast limfocytów T), mogłaby wypełnić lukę, którą pozostawia CAR-T. Odkrycie supermocy komórek progenitorowych Zespół naukowców, pod kierownictwem biologa prof Qi-Long Yinga odkrył, że kluczem do sukcesu nie są dojrzałe makrofagi, lecz ich prekursory, czyli tzw. komórki progenitorowe. Do tej pory nauka stała na stanowisku, …

makrofag-fbc7570.jpg
width: 4572
height: 3935

Owoce leśne „prosto z krzaka”? Eksperci ostrzegają przed bąblowicą
type: item
date: 2026-07-06T12:52:03.000Z
creator: Gabriela Celińska
subject: Nauka
subject: choroby
subject: jedzenie
subject: pasożyty
description: Rośliny, w tym owoce rosnące blisko ziemi, często są miłym dla oka widokiem. Panuje powszechne przekonanie, że są najzdrowsze, ponieważ rosną w naturalnym środowisku. Nie jest to jednak tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać. Dlatego, widząc jagody na szlaku, warto się zastanowić, czy na pewno chce się je zjeść. Zwłaszcza, że ryzyko dla zdrowia jest niemałe.
encoded: Jednym z największych uroków polskiego lata są owoce. Widać to chociażby po fenomenie drożdżówek z jagodami, które aktualnie są towarem deficytowym. Wszyscy miłośnicy tych wypieków przyznają, że nie ma nic lepszego niż jagoda, malina czy właśnie poziomka z własnego ogrodu. Z kolei miłośnicy gór z pewnością potwierdzą, że jednym z ich ulubionych widoków są dziko rosnące jagody. Niewątpliwie to smaki, na które warto czekać, ale nie wolno zapominać, że nawet najjędrniejsze owoce mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia. „Prosto z krzaka”: ryzyko, które powinniśmy znać Wydawać by się mogło, że owoce rosnące dziko w lesie oraz te z własnego ogrodu to najzdrowsza opcja. Oczywiście pod warunkiem, że są jadalne. Rosną naturalnie, bez chemicznych środków wspomagających. Okazuje się jednak, że nie zawsze są bezpieczne. Powiedzenie „najciemniej pod latarnią” jest w tym przypadku jak najbardziej trafne. Przede wszystkim dlatego, że niewinnie wyglądające owoce mogą prowadzić do poważnych chorób. Wszystko dlatego, że nisko rosnące rośliny często mają kontakt z odchodami dzikich zwierząt, co dla człowieka może mieć poważne konsekwencje. Czym jest bąblowica? Spożywanie nieumytych owoców zwiększa ryzyko zakażenia bąblowicą. To choroba pasożytnicza spowodowana zakażeniem tasiemcem bąblowcowym, przenoszonym głównie przez dzikie zwierzęta. Jej nazwa pochodzi od larw, które w trakcie rozwoju w organizmie tworzą torbiele w różnych narządach – najczęściej w wątrobie, ale mogą również pojawić się w śledzionie, płucach, nerkach, a nawet mózgu. Zazwyczaj do zakażenia dochodzi drogą pokarmową, na przykład poprzez kontakt brudnych rąk z jamą ustną albo zjedzenie pokarmu skażonego jajami tasiemca. Chociaż jest to głównie choroba zwierzęca, według statystyk w Polsce u ludzi dochodzi nawet do 40 zakażeń rocznie. Jak uniknąć zakażenia bąblowicą? Aby uniknąć zakażenia, należy przede wszystkim przestrzegać zasad higieny, zwłaszcza po czasie spędzonym na świeżym powietrzu. Najważniejsze jest dokładne myc…

GettyImages-2235533100-3e6bba9.jpg
width: 2121
height: 1414

Brak wyobraźni czy błąd producenta? Brytyjczyk prawie oślepł przez pistolet do masażu
type: item
date: 2026-07-06T07:58:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: oczy
subject: wielka brytania
description: Ten przedziwny przypadek z Wielkiej Brytanii to nauczka dla wszystkich użytkowników domowych urządzeń do masażu. Mężczyzna z Edynburga zgłosił się do okulisty z zaburzeniami widzenia. Lekarz odkrył w jego oczach rozległe i poważne uszkodzenia siatkówki, typowe dla silnych urazów. Po szczegółowym wywiadzie pacjent przyznał, że używał pistoletu do masażu na…zmęczone oczy.
encoded: Pacjent, w wieku około 20 lat, zgłosił się do okulisty po tym, jak przez sześć dni doświadczał błysków i mroczków w polu widzenia prawego oka, oraz zawężenia pola widzenia. Choć mężczyzna był ogólnie zdrowy, nie przebył wcześniej żadnych urazów oczu ani nie chorował na schorzenia okulistyczne (poza lekką krótkowzrocznością), rutynowe badanie wykazało zdumiewający poziom uszkodzeń wewnętrznych tkanek oka. Wstępna diagnoza: zagadkowe rozdarcia siatkówki Wstępne badanie wzroku nie zwiastowało katastrofy, a ciśnienie wewnątrzgałkowe było w normie. Jednak dokładne oględziny siatkówki – światłoczułej warstwy wyściełającej tył gałki oczne – ujawniły rozległe urazy, i to w obu oczach. W prawym oku lekarze zdiagnozowali liczne przedarcia, siniaki oraz rzadkie zjawisko zwane dializą siatkówki. Jest to specyficzny rodzaj rozdarcia, w którym siatkówka zaczyna oddzielać się od oka przy krawędzi. Ten stan jest bardzo groźny – bez interwencji może prowadzić do pełnego odwarstwienia siatkówki i nieodwracalnej utraty wzroku. Lewe oko również ucierpiało: w gałce stwierdzono zasinienia oraz sześć małych przedarć w kształcie podkowy, zlokalizowanych w górnej i bocznej części siatkówki. Rozwiązanie zagadki: masaż oczu pistoletem Kluczem do postawienia diagnozy okazał się szczegółowy wywiad, podczas którego pacjent przyznał, że przez trzy miesiące stosował pistolet masujący bezpośrednio na oczy i w ich okolicach. Mężczyzna kupił urządzenie samodzielnie i używał go raz w tygodniu przez kilka minut, próbując w ten sposób złagodzić uczucie zmęczenia oczu. Robił to bez jakichkolwiek konsultacji. Ponieważ tego typu urazy siatkówki są zazwyczaj wynikiem silnych uderzeń w oko (np. podczas bójki lub uprawiania sportów kontaktowych), lekarze powiązali uszkodzenia właśnie z działaniem pistoletu. Jak pistolet do masażu uszkodził siatkówkę? Mechanizm uszkodzenia wynika z samej natury pistoletów masujących, które generują silne uderzenia o wysokiej częstotliwości, mające rozluźniać napięte mięśnie. O…

masaz-fad5f70.jpeg
width: 7670
height: 5116

Kiedy jeść błonnik? Nauka wskazuje jednoznacznie porę dnia
type: item
date: 2026-07-06T07:02:17.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: diety
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
description: Badania potwierdzają, że błonnik spożywany rano stabilizuje cukier we krwi, redukuje głód i chroni serce. Dowiedz się, jak jedna zmiana śniadania może odmienić cały dzień.
encoded: Spis treści: Cukier we krwi pod kontrolą od pierwszego kęsa Energia, która nie spada w południe Głód, który milknie na długo Jelita, odporność i mikrobiom Serce i ochrona przed chorobami przewlekłymi Jak zacząć: małe zmiany, duży efekt Większość ludzi wie, że błonnik jest dobry. Niewielu jednak wie, że pora jego spożycia może decydować o tym, ile korzyści faktycznie wyciągniemy z każdego grama. Coraz więcej badań wskazuje, że właśnie śniadanie to moment, w którym błonnik działa z największą siłą – i to przez wiele godzin. Dane są niepokojące: według USDA zaledwie 4 procent mężczyzn i 12 procent kobiet spożywa zalecaną dzienną dawkę błonnika, wynoszącą od 21 do 38 gramów. Tymczasem jego niedobór to nie tylko problem trawienny – to cicha droga do chorób serca, cukrzycy i otyłości. Cukier we krwi pod kontrolą od pierwszego kęsa Kiedy na śniadanie zjemy biały tost lub słodkie płatki, poziom cukru we krwi gwałtownie rośnie – a potem równie gwałtownie spada. Ten metaboliczny rollercoaster wywołuje napady głodu, rozdrażnienie i ochotę na kolejną porcję słodkiego. Błonnik zmienia tę dynamikę. Jak wyjaśnia Monica Kelly, dietetyczka z Montefiore Medical Center w Nowym Jorku, błonnik rozpuszczalny „rozpuszcza się w wodzie i tworzy w jelitach substancję przypominającą żel, która spowalnia tempo, w jakim cukier z pożywienia przedostaje się do krwiobiegu”. Efekt? Glukoza wzrasta wolno i łagodnie, bez gwałtownych skoków. Energia, która nie spada w południe Czas ma tu dodatkowe znaczenie. Jak zauważa Yasi Ansari, dietetyczka sportowa z Los Angeles, rytmy dobowe wpływają na metabolizm i wrażliwość na insulinę – a rano organizm efektywniej przetwarza węglowodany niż wieczorem. Zaczynając dzień od błonnika, ustawiamy korzystny metaboliczny punkt startowy dla całej reszty dnia. Stabilny poziom cukru przekłada się bezpośrednio na stabilny poziom energii. Wolniejsze trawienie sprawia też, że składniki odżywcze wchłaniają się stopniowo. Ansari podkreśla, że ludzie jedzący posiłki bogate w…

blonnik-na-sniadanie-a0bb5fc.jpg
width: 1800
height: 1200

Nie jesteśmy skazani na demencję. Blisko połowie przypadków można skutecznie zapobiec
type: item
date: 2026-07-05T13:15:25.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: demencja
subject: mózg
subject: Zdrowie
description: Światowa Organizacja Zdrowia alarmuje, że na demencję cierpi obecnie ponad 55 milionów ludzi. Powszechnie uważamy ją za nieunikniony skutek starzenia, ale badacze się z tym nie zgadzają – najnowsze analizy dowodzą, że wcale nie jesteśmy skazani na utratę pamięci. Zmiana stylu życia może uchronić nas przed chorobą, jednak dotychczasowe metody uświadamiania społeczeństwa okazały się całkowicie nieskuteczne.
encoded: Zespół badawczy z Curtin University opublikował na łamach magazynu „The Lancet Healthy Longevity” obszerny przegląd międzynarodowych strategii zdrowotnych. Naukowcy ustalili, że aż 45% przypadków demencji ma bezpośredni związek z czynnikami, na które mamy realny wpływ. Należą do nich między innymi brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu, izolacja społeczna oraz niski poziom edukacji. Niestety, uświadamianie pacjentów poprzez same kampanie informacyjne nie wystarcza, by wywołać w nich trwałą zmianę nawyków. A naprawdę warto – teraz mamy na to twarde dowody. Mięśnie bezpośrednio chronią mózg Wielu pacjentów wciąż żyje w błędnym przekonaniu, że demencja jest z góry zapisanym i nieuniknionym etapem starzenia się organizmu. Tymczasem co chwilę poznajemy kolejne, konkretne czynniki ryzyka. W jednym z badań, obejmującym niemal pół miliona dorosłych obserwowanych na przestrzeni ponad dekady, udowodniono ogromne znaczenie siły mięśniowej dla zachowania zdrowia neurologicznego. Wyniki wykazały, że osoby zmagające się z tak zwaną otyłością sarkopeniczną – czyli jednoczesnym nadmiarem tkanki tłuszczowej i niską siłą mięśni – są znacznie bardziej narażone na rozwój demencji. Co ciekawe, sama otyłość nie zwiększała ryzyka wystąpienia choroby w grupie badanych – o ile tylko pacjent zachowywał dobrą kondycję i prawidłową siłę mięśniową. To dowodzi, że dbanie o nasze mięśnie musi stanowić fundament profilaktyki mózgu. Zupełnie o tym zapominamy. Dlaczego edukacja nic nie daje? Medyczna wiedza o zagrożeniach to jednak za mało. Prof. Mario Siervo, współautor analiz, podkreśla, że suche informowanie ludzi o statystykach rzadko prowadzi do jakichkolwiek znaczących i trwałych zmian w ich rutynie. Nawet osoby w pełni świadome konsekwencji swojego stylu życia ulegają barierom takim jak brak czasu, wysokie koszty czy spadek motywacji. Analiza programów zdrowotnych z ośmiu różnych państw udowodniła, że masowe, pasywne kampanie społeczne przynoszą wyłącznie powierzchowną poprawę ogólnej wie…

GettyImages-1166409215-d2ca140.jpg
width: 6720
height: 4480

Model matematyczny wyjaśnia, dlaczego porzuciliśmy kanibalizm. To nie moralność nas ocaliła
type: item
date: 2026-07-05T08:47:13.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: kanibalizm
subject: Kultura
subject: zwyczaje
description: Kanibalizm to najsilniejsze kulturowe tabu. Jednak znaleziska archeologiczne, dane etnograficzne i historyczne wskazują, że wielokrotnie pojawiał się w różnych kulturach i zakątkach świata, także w kontekście rytualnym. Dlaczego więc ta makabryczna praktyka w końcu zanikła? Naukowcy z Polski i Czech tłumaczą to w nowym badaniu.
encoded: Autorzy badania, opublikowanego na łamach „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) sugerują, że kanibalizm nie opłaca się biologicznie. Dr Michał Misiak z Uniwersytetu Wrocławskiego i dr Petr Tureček z Uniwersytetu Karola w Pradze opracowali model matematyczny, który udowadnia, że długotrwałe praktykowanie kanibalizmu prowadzi do upadku populacji. Ich model bada zarówno kanibalizm jako sposób na głód jak i rytuał, pokazując, że w obu przypadkach konsekwencje dla populacji są niszczycielskie. Biologiczne ryzyko kanibalizmu Pod względem wartości odżywczych ludzkie ciało jest przeciętnym źródłem pożywienia. Badacze zwracają uwagę, że bilans energetyczny staje się jeszcze mniej korzystny, gdy uwzględni się trudność i ryzyko związane z jego pozyskaniem. Jednak prawdziwy koszt kanibalizmu, który decyduje o jego ewolucyjnej porażce, ukryty jest w fizjologii. Największym zagrożeniem jest ryzyko infekcji. Ponieważ ofiara i konsument należą do tego samego gatunku, wirusy, bakterie i pasożyty mają ułatwione zadanie. Nawet zaawansowana obróbka termiczna mięsa, która jest w stanie wyeliminować większość drobnoustrojów, nie stanowi ochrony przed prionami. Te odporne na wysoką temperaturę białka wywołują śmiertelne choroby neurologiczne, takie jak kuru, które w przeszłości doprowadzały do gwałtownego wyginięcia całych populacji. Najbardziej spektakularnym, współczesnym dowodem kanibalizmu jest właśnie epidemia kuru wśród ludu Fore w Papui-Nowej Gwinei. Choroba przenosiła się poprzez rytualny endokanibalizm – jedzenie mózgów zmarłych krewnych. Gdy w latach 50. i 60. XX wieku pod naciskiem administracji zakazano tej praktyki, epidemia kuru całkowicie wygasła. Badanie sugeruje, że kanibalizm mógłby być teoretycznie korzystny tylko w bardzo specyficznych, krótkotrwałych okolicznościach: przy ekstremalnym deficycie żywności. Jednak w momencie, gdy jego częstotliwość się zwiększa, koszty epidemiologiczne błyskawicznie przewyższają wszelkie korzyści. Czy to biologia była …

kanibalizm-5860b61.jpg
width: 2675
height: 1345

To może być odkrycie stulecia! Naukowcom po raz pierwszy udało się stworzyć „życie” w laboratorium
type: item
date: 2026-07-03T12:47:46.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
description: Komórki SpudCell potrafią się odżywiać, rosnąć, rozmnażać i konkurować o pożywienie. Czy biolodzy z Uniwersytetu Minnesota dokonali tego, o czym marzył Wiktor Frankenstein – stworzyli syntetyczne „życie” z materii nieożywionej? Kierująca badaniem dr Kate Adamala podkreśla jednak, że nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy te twory są w pełni "żywe” – jej zdaniem życie nie jest kategorią binarną, tylko istnieje na pewnym kontinuum.
encoded: Spis treści: Jak powstała syntetyczna komórka SpudCell? Życie musi się powielać Problem z rybosomami Komentarz polskiego naukowca Naukowcy od dawna marzyli o odkryciu metody, dzięki której związki chemiczne można byłoby przekształcić w życie. W środę 1 lipca zespół z Uniwersytetu Minnesoty ogłosił, że wykonał znaczący krok w kierunku urzeczywistnienia tej wizji. Łącząc ze sobą dziesiątki różnych składników, badaczom udało się zsyntetyzować proste komórki, które odżywiają się, rosną, rozmnażają i konkurują ze sobą o pożywienie. Choć komórki te nie są jeszcze w pełni żywe, wykazują większość cech charakterystycznych dla życia. – Ta komórka nie narodziła się – została zbudowana przez człowieka. Mimo sztucznego pochodzenia, funkcjonuje tak, jak funkcjonują naturalne komórki – skomentował wyniki badań dr Drew Endy, biolog z Uniwersytetu Stanforda. Jak powstała syntetyczna komórka SpudCell? Za tym niezwykłym wynikiem stoi zespół kierowany przez prof. Kate Adamalę, ekspertkę w zakresie biologii syntetycznej, inżynierii komórkowej oraz astrobiologii. Biolożka nazwała swoje dzieło SpudCell („ziemniaczana komórka”) ze względu na jej przypominający ziemniaka kształt. Ponieważ budowa SpudCell opiera się na dobrze poznanych mechanizmach, zdaniem Adamali biolodzy powinni być w stanie stopniowo ją udoskonalać. Chociaż odkrycie jest istotne, dodajmy, że praca wywołała też kontrowersje wokół sposobu jej upublicznienia. Pierwotny artykuł naukowy został odrzucony przez czasopismo „Cell”. W związku z tym prof. Adamala przekazała dziennikarzom liczący 190 stron maszynopis, zanim jeszcze trafił on na serwer preprintów bioRxiv, gdzie mogliby się z nim zapoznać inni naukowcy. Sztuczna komórka SpudCell jest wyposażona w genom aż 50 razy mniejszy niż typowej bakterii i zawiera zaledwie 36 genów. Dla porównania laboratoryjny szczep E. coli ma 4460 genów, a ludzki genom około 20 000. Projektując SpudCell badacze zmieszali około stu rodzajów białek i prostych cząsteczek, dodali 36 genów pochodz…

zycie-z-laboratorium-7e8f61a.jpg
width: 2813
height: 1875

Prawa ręka wcale nie jest lepsza od lewej. Zaskakujące badania obalają znany mit
type: item
date: 2026-07-02T09:40:51.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: ewolucja
subject: mózg
description: Przez dziesięciolecia dominowało przekonanie, że sprawność prawej lub lewej ręki jest cechą wrodzoną, wynikającą z asymetrycznej funkcji mózgu. Badacze odkryli, że choć rodzimy się z określoną preferencją, to sama zręczność dominującej dłoni jest efektem wieloletniej praktyki i po prostu doświadczenia w używaniu narzędzi.
encoded: Około 90 procent ludzi na świecie automatycznie sięga po przedmioty prawą ręką. Badacze z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa i Uniwersytetu Kalifornijskiego postanowili sprawdzić, skąd bierze się ta niesamowita dysproporcja w sprawności naszych rąk. W najnowszej publikacji na łamach magazynu „PNAS” udowodnili, że naszej precyzji nie dziedziczymy w genach i obalili znany mit. Ma to być… kwestia wyćwiczenia. Zaskakujący test z patykiem i... pisanie łokciem Aby dokładnie zbadać mechanikę naszych ruchów, zespół profesora Johna Krakauera wykorzystał trójwymiarowe przechwytywanie ruchu. Naukowcy poprosili ochotników o wykonywanie prostych zadań obiema rękami – na przykład o zwykłe sięganie po przedmiot. Wyniki były jednoznaczne: nie było żadnej różnicy w sprawności między prawą a lewą kończyną. Zręczność obu rąk pozostawała taka sama nawet po dołożeniu dodatkowego ciężaru na nadgarstki. Zdolności rąk zróżnicowały się dopiero wtedy, gdy do przedramienia uczestników przymocowano lekki patyk. Wymagał on pokonania w powietrzu dość skomplikowanej, zakrzywionej drogi. W tym zadaniu niedominująca dłoń miała wyraźne problemy z kontrolą. Aby ostatecznie potwierdzić swoje wnioski, badacze zlecili uczestnikom coś zupełnie nietypowego: pisanie za pomocą łokci, do których przymocowano długopisy. Okazało się, że po odpowiednim treningu oba łokcie nabrały identycznej wprawy, przewyższając nawet precyzję niewytrenowanej, niedominującej dłoni uczestników. Bezpośredni skutek naszej kultury To zmienia sposób, w jaki rozumiemy ludzką motorykę. Naukowcy dowiedli, że nie preferujemy naszej dominującej ręki dlatego, że jest zręczniejsza, ale staje się ona zręczniejsza, ponieważ to ją preferujemy. Profesor Krakauer tłumaczy to obrazowo – w świecie, w którym nie byłoby skomplikowanych przedmiotów, różnica w sprawności między naszymi dłońmi byłaby po prostu niezauważalna. Naukowcy uważają, że ta zależność to bezpośredni skutek naszej ewolucji. Ponieważ jako gatunek masowo tworzymy i wykorzystujemy innow…

AdobeStock173449399-731d4a9.jpeg
width: 4608
height: 3456

Nadchodzi „czarna skrzynka” klimatu Ziemi. Zarejestruje wszystkie działania ludzkości, które zbliżają nas do katastrofy
type: item
date: 2026-07-01T09:30:38.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: klimat
subject: tasmania
description: Jeszcze w tym roku na australijskiej pustyni stanie stalowa skrzynia wielkości autobusu. Cel jej budowy jest jeden – ma gromadzić dane dotyczące procesów, wydarzeń i decyzji wpływających na dramatyczne zmiany klimatyczne. Podobnie jak czarne skrzynki samolotów, ma pokazać potomnym przebieg zdarzeń, które doprowadziły do upadku cywilizacji.
encoded: Ostatnie upały pokazały nam dobitnie, że zmiany klimatyczne wywołane działalnością człowieka nie są chwytliwym tytułem. Według szefa Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Tedrosa Adhanoma Ghebreyesusa, od 21 czerwca 2026 r. w Europie odnotowano ponad 1,3 tys. dodatkowych zgonów związanych z wysokimi temperaturami. Rekordowe gorąco dotknęło 150 mln mieszkańców kontynentu. Według danych WHO wzmagające się od 2022 roku upały doprowadziły w Europie do śmierci ponad 200 tysięcy osób. Nasz kontynent ociepla się szybciej niż jakikolwiek inny kontynent. Rozchwianie klimatu Ziemi To, rzecz jasna, nie jedyny skutek zmian. Potężne pożary, niszczycielskie huragany czy burze śnieżne, jak te, które na początku tego roku zaatakowały wschodnie wybrzeże Ameryki Północnej, stają się naszą tragiczną codziennością. Stąd pomysł, by zbudować urządzenie, którego zadaniem jest rejestrowanie decyzji i procesów wpływających pośrednio i bezpośrednio na coraz silniejsze rozchwianie klimatu naszej planety. Swoista Czarna Skrzynka Ziemi, samowystarczalny energetycznie stalowy monolit, stanie jeszcze w tym roku w Tasmanii (Australia). Ma zarejestrować każdy krok, jaki nasz gatunek wykonuje w kierunku katastrofy klimatycznej lub oddala się od niej. Idea tego typu bazy danych pojawiła się w listopadzie 2021 roku w związku z konferencją klimatyczną COP26 w Glasgow. Za projektem stoi Rouser Lab – australijska organizacja non-profit, opisująca się jako „eksperymentalna agencja komunikacji środowiskowej” (z ang. experimental environmental communications agency). Zostanie po nas czarna skrzynka – Zainspirowana niezniszczalnym rejestratorem lotu samolotu, Czarna Skrzynka Ziemi będzie zapisywać szeroki zestaw danych i pomiarów dotyczących kondycji naszej planety. Tak, aby przyszłe pokolenia mogły wyciągnąć wnioski z naszych błędów – tłumaczą przedstawiciele organizacji. Projekt zakłada stworzenie wyjątkowo trwałej konstrukcji, odpornej na działanie czasu i niekorzystnych warunków. Monolit będzie miał 16 met…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-07-01T105502.540-26550e6.jpg
width: 2700
height: 1800

Antarktyda topi się jeszcze szybciej niż myśleliśmy. Naukowcy pokazali skalę zmian wywołanych przez człowieka
type: item
date: 2026-07-01T06:00:02.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: lodowce
subject: zmiany klimatyczne
description: Nowe badanie wskazuje, że działalność człowieka znacząco przyspieszyła cofanie się lodowca Pine Island. Badacze po raz pierwszy oszacowali, jak duży wpływ na cofanie się lodowca Pine Island miały emisje gazów cieplarnianych.
encoded: Antarktyda traci lód w coraz szybszym tempie. Pokazują to każde kolejne badania. Szczególnie niepokojąca sytuacja panuje w Antarktydzie Zachodniej, gdzie część lodowców cofa się od dziesięcioleci pod wpływem ocieplających się wód oceanicznych i wzrostu temperatury związanych ze zmianą klimatu. Proces ten ma znaczenie nie tylko dla samego kontynentu. Topnienie antarktycznej pokrywy lodowej przyczynia się do wzrostu poziomu mórz i oceanów na całym świecie. Najszybciej cofający się lodowiec Jednym z najważniejszych obiektów obserwacji jest Pine Island, jeden z największych i najszybciej cofających się lodowców Antarktydy. Każdego roku odprowadza do oceanu ogromne ilości lodu, a jego destabilizacja może przyspieszyć utratę masy lodowej całego regionu. Nowe badanie pokazuje, że działalność człowieka miała istotny wpływ na tempo jego cofania się już od połowy XX wieku. Praca została opublikowana na łamach czasopisma naukowego „The Cryosphere”. Autorzy spróbowali odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu za cofanie się lodowca Pine Island odpowiadają naturalne procesy, a w jakim działalność człowieka. W tym celu wykorzystali model pokrywy lodowej oraz symulacje uwzględniające zarówno rzeczywiste warunki klimatyczne, jak i scenariusz, w którym wzrost stężenia gazów cieplarnianych spowodowany przez człowieka nie nastąpił. Wyniki wskazują, że antropogeniczna zmiana klimatu zwiększyła cofanie się lodowca o ok. 18 proc. od lat 40. XX wieku. Gdyby nie wpływ człowieka, w 2015 roku linia oparcia lodowca – miejsce, w którym lód odrywa się od podłoża i zaczyna unosić na wodzie – znajdowałaby się nawet ok. 4 kilometrów bliżej oceanu. – Udało nam się wykryć i jednoznacznie przypisać działalności człowieka wpływ na cofanie się lodowca Pine Island w epoce przemysłowej – napisali badacze. Pierwsze takie badania - Ponad jedna trzecia całkowitej utraty lodu w tym regionie przypada na lodowiec Pine Island. Dotychczas nie udało się jednak jednoznacznie wykazać związku przyczynowo-skutkowego m…

antarktyda-b35d8b0.jpg
width: 4961
height: 3508

Gdy człowiek „gotuje się od środka”. Udar cieplny to jeden z najbardziej niszczycielskich stanów organizmu. Liczy się każda minuta
type: item
date: 2026-06-30T10:21:01.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: akcja ratunkowa
subject: medycyna
subject: udar cieplny
subject: upał
description: Jak rozpoznać udar cieplny i jak udzielić pierwszej pomocy? Gdy temperatura ciała drastycznie rośnie, liczy się każda minuta. Dr Janusz Sokołowski z Kliniki Medycyny Ratunkowej we Wrocławiu tłumaczy, czym jest udar, kto jest szczególnie narażony i co robić, gdy go podejrzewamy.
encoded: Udar cieplny to coś więcej niż silne przegrzanie: to jeden z najcięższych stanów bezpośredniego zagrożenia życia. Trafiający na SOR pacjenci z udarem znajdują się zazwyczaj już w stanie krytycznym. Jak podkreśla w rozmowie z PAP dr n. med. Janusz Sokołowski, specjalista medycyny ratunkowej i szef Kliniki Medycyny Ratunkowej we Wrocławiu, podczas udaru temperatura wewnętrzna ciała przekracza możliwości termoregulacyjne człowieka. Temperatura głęboka: klucz do niszczycielskiej siły udaru Kluczowym parametrem jest tu tzw. temperatura głęboka, mierzona wewnątrz organizmu (np. w przełyku lub odbytnicy), która po przekroczeniu 40 stopni Celsjusza zwiastuje katastrofę. Choć granica ta jest umowna i zależy od ogólnej kondycji pacjenta, jej przekroczenie uruchamia kaskadę zniszczeń, którą dr Sokołowski porównuje do „gotowania się” organizmu od środka. W obliczu takiej temperatury ustaje pocenie, a skóra chorego staje się sucha jak pergamin i gorąca. Udar cieplny to nie to samo co udar słoneczny - ten pierwszy jest stanem znacznie poważniejszym. Sepsa termiczna i denaturacja białek Głównym mechanizmem niszczącym ciało podczas udaru jest denaturacja białek, które pod wpływem wysokiej temperatury tracą swoją strukturę i właściwości, co prowadzi do obumierania komórek. Dr Sokołowski wskazuje, że udar cieplny to postępująca niewydolność wielonarządowa, a nie problem jednego organu. Jednym z najbardziej przerażających procesów jest tzw. sepsa termiczna, wywołana rozszczelnieniem ścian jelit. W normalnych warunkach stanowią one barierę dla bakterii, jednak przy udarze drobnoustroje i ich toksyny przenikają do krwiobiegu, wywołując gwałtowną reakcję zapalną w całym ciele. Równolegle postępuje niewydolność serca, które pompuje coraz mniej krwi, oraz płuc, których pęcherzyki wypełniają się płynem, co uniemożliwia skuteczną wymianę gazową i często wymaga natychmiastowego podłączenia pacjenta do respiratora. Kolejny etap udaru: rabdomioliza i obrzęk mózgu Kolejnym etapem tej tragicznej …

udar-cieplny-d409ad7.jpg
width: 4728
height: 3252

Po zjedzeniu tego grzyba zaczniesz widzieć „malutkich ludzi”. A nawet nie zawiera psychodelików
type: item
date: 2026-06-30T09:41:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: grzyby
subject: halucynogeny
subject: mózg
subject: psychologia
subject: psylocybina
description: Wyobraź sobie, że po zjedzeniu dziko rosnącego grzyba nagle zaczynasz dostrzegać wokół siebie… miniaturowe postaci. To jednak nie wina znanych substancji psychodelicznych – przypadek Lanmaoa asiatica całkowicie przeczy chemicznej logice.
encoded: Zjawisko to dotyczy konkretnego grzyba sprzedawanego na targowiskach w chińskiej prowincji Junnan, znanego tam pod lokalną nazwą jian shou qing. Jeśli zostanie on zjedzony w formie niedogotowanej, potrafi wywołać u człowieka niezwykle żywe, specyficzne wizje. Szpitale w prowincji Junnan każdego roku przyjmują dziesiątki pacjentów, którzy zmagają się z poważnymi objawami neurologicznymi po jego spożyciu. Syndrom Guliwera – na czym polegają halucynacje lilipucie? W oficjalnej terminologii medycznej stan, w którym znajduje się pacjent po zatruciu tym grzybem, określa się mianem halucynacji lilipucich. Zamiast abstrakcyjnych wzorów geometrycznych, zaburzeń proporcji i rozmycia rzeczywistości, typowych dla klasycznych psychodelików, mózg zaczyna generować ostry, hiperrealistyczny obraz miniaturowego świata. Chorzy zgłaszający się na oddziały toksykologiczne relacjonują, że widzą wokół siebie dziesiątki mikroskopijnych postaci ludzkich – często mających zaledwie kilkanaście centymetrów wzrostu. Te „małe ludziki” nie są statycznymi powidokami; zdają się aktywnie spacerować po meblach, wspinać po ścianach, a nawet tańczyć czy wchodzić w skomplikowane interakcje między sobą. Stan ten, bardzo podobny do neurologicznego syndromu Alicji w Krainie Czarów (mikropsji), sprawia, że pacjent czuje się dosłownie niczym Guliwer w krainie Liliputów. Oprócz uciążliwych zaburzeń wzrokowych, zatruciu bardzo często towarzyszą również dotkliwe mdłości, silne zawroty głowy oraz omamy słuchowe. Te grzyby nie zawierają znanych psychodelików Niezwykłej genetyce tych grzybów postanowili przyjrzeć się mykolodzy – Colin Domnauer i Bryn Dentinger z Uniwersytetu Utah. Chcieli zidentyfikować chemiczne źródło tych anomalii. Zsekwencjonowali genomy aż 53 różnych próbek grzybów należących do szerokiego rodzaju Lanmaoa, a wyniki ich badań opublikowano w czasopiśmie „Mycologia”. Mimo tak udokumentowanych i silnych objawów neurologicznych, badacze nie odnaleźli u grzyba żadnych genów odpowiedzialnych za pro…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-06-30T102719.066-bf1f13a.jpg
width: 2813
height: 1875

Zapomnij o zasadzie 8 szklanek. Ekspertka wskazuje lepszy sposób na nawodnienie
type: item
date: 2026-06-30T09:01:56.000Z
creator: Stacey Colino
subject: Nauka
subject: nauka
subject: woda
description: Temat prawidłowego nawodnienia organizmu wraca ze zdwojoną siłą podczas każdego letniego sezonu. Doświadczone ekspertki do spraw żywienia postanowiły ostatecznie rozprawić się z najpopularniejszymi mitami na temat picia wody.
encoded: Spis treści: Mit 1: Dorośli powinni pić 2 litry wody dziennie Mit 2: Pragnienie to wiarygodny znak, że potrzebujesz wody Mit 3: Picie płynów to jedyny sposób na nawodnienie Mit 4: Picie dużej ilości wody naraz wystarczy Mit 5: Kawa i herbata odwadniają Mit 6: Napoje izotoniczne są lepsze od wody podczas treningu Chociaż woda jest najobficiej występującą substancją w ludzkim ciele, nie zawsze otrzymuje należny jej szacunek. Prawie połowa dorosłych w USA spożywa mniej niż zalecana dzienna ilość wody – według sondażu CivicScience z 2023 roku, przeprowadzonego wśród 2 861 osób. To problem, ponieważ utrzymanie prawidłowego nawodnienia to jeden z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów wspierania zdrowia. Na początek: woda jest niezbędna do regulacji temperatury ciała, smarowania stawów, trawienia, detoksykacji, transportu składników odżywczych, produkcji energii, a także funkcjonowania serca i mózgu. Ponadto, odpowiednie nawodnienie wiąże się z niższym ryzykiem wystąpienia chorób przewlekłych, przedwczesnej śmierci i biologicznego starzenia się szybciej niż wynikałoby to z wieku metrykalnego – jak wskazują najnowsze badania amerykańskiego Narodowego Instytutu Zdrowia (NIH). – Nawodnienie to podstawa każdej funkcji komórkowej w organizmie – mówi Dana Cohen, lekarka specjalizująca się w medycynie integracyjnej w Nowym Jorku oraz współautorka książek FuelUp i Quench. – Wielu ludzi chodzi codziennie w stanie przewlekłego, lekkiego odwodnienia i nawet o tym nie wie. Taki stan może prowadzić do zmęczenia, bólów głowy, zaburzeń koncentracji, bólu stawów, a nawet do napadów głodu, które są w rzeczywistości pragnieniem. Mit 1: Dorośli powinni pić 2 litry wody dziennie – Pomysł ośmiu szklanek dziennie mocno zakorzenił się w naszej kulturze, ale prawda jest taka, że potrzeby nawodnienia różnią się w zależności od osoby – w zależności od wielkości ciała, aktywności fizycznej i środowiska – mówi Wendy Bazilian, specjalistka ds. żywienia i wellness z San Diego oraz prowadząca pod…

mity-na-temat-picia-wody-7894542.jpg
width: 7360
height: 4912

Teorie o wpływie hormonów na trening u kobiet są błędne? Eksperci obalają popularne mity
type: item
date: 2026-06-28T13:18:48.000Z
creator: Hannah Singleton
subject: Nauka
subject: ćwiczenia siłowe
subject: kobiety
subject: mięśnie
subject: trening
description: Przez lata kobietom powtarzano, że powinny trenować inaczej ze względu na hormony. Nowe badania sugerują, że podstawowe zasady budowania siły i masy mięśniowej są u obu płci zaskakująco podobne.
encoded: Spis treści: Dlaczego hormony znalazły się w centrum uwagi? W czym media społecznościowe się mylą? Które różnice mają realne poparcie w dowodach naukowych? Nauka wciąż się rozwija Od dekad powtarza się kobietom, że na siłowni obowiązują je specjalne zasady. Nie podnoś zbyt dużych ciężarów. Trenuj zgodnie ze swoim cyklem hormonalnym. Zmieniaj ćwiczenia w trakcie miesiąca. Te zalecenia wydawały się logiczne. Mężczyźni mają znacznie wyższy poziom testosteronu – hormonu, który odgrywa kluczową rolę w budowaniu sylwetki. – Testosteron zwiększa masę mięśniową u chłopców. Kiedy więc zestawimy ze sobą dwudziestoletniego mężczyznę i dwudziestoletnią kobietę, zauważymy wyraźne różnice w ich wyjściowej masie mięśniowej oraz sile – wyjaśnia dr Lauren Colenso-Semple, badaczka i popularyzatorka nauki specjalizująca się w fizjologii wysiłku fizycznego kobiet. Coraz więcej badań sugeruje jednak, że różnice te mogą mieć mniejsze znaczenie, niż wielu osobom się wydaje. Metaanaliza opublikowana w 2025 roku w czasopiśmie „PeerJ” wykazała, że kobiety mają podobną do mężczyzn zdolność do rozbudowy masy mięśniowej, określanej jako hipertrofia. Choć mężczyźni zazwyczaj zaczynają z większą masą mięśniową, kobiety osiągają porównywalne względne przyrosty masy mięśniowej dzięki treningowi oporowemu. Gdy ludzie zaczynają ćwiczyć, różnice między płciami stosunkowo szybko przestają mieć znaczenie. – Jeśli chodzi o trening siłowy oraz skalę wzrostu masy i siły mięśniowej, jaką można osiągnąć w odpowiedzi na trening, przebieg tych zmian jest bardzo, bardzo podobny u mężczyzn i kobiet – mówi dr Lauren Colenso-Semple. Choć hormony mogą wpływać na to, jak z dnia na dzień znosimy wysiłek fizyczny, niewiele dowodów wskazuje na to, że większość kobiet potrzebuje zupełnie innych programów treningowych, aby budować masę mięśniową, siłę czy sprawność fizyczną. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ trening oporowy niezmiennie pozostaje jednym z najpotężniejszych narzędzi służących poprawie zdrowia układu krążen…

trening-kobiet-7659321.jpg
width: 5119
height: 3417

Jak spać w upały? Zastosuj te 5 naukowych trików, by oszukać termoregulację organizmu i nie kupować klimatyzacji
type: item
date: 2026-06-26T08:30:51.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: sen
subject: upał
subject: Zdrowie
description: Letnie temperatury biją kolejne rekordy – według agencji AEMET czerwiec 2026 roku jest najgorętszym czerwcem w Hiszpanii od co najmniej 1950 roku. I w Polsce nie mamy lekko, w nocy przewracamy się z boku na bok, a rano budzimy się skrajnie wyczerpani. Zamiast jednak inwestować w drogą i nieekologiczną klimatyzację, warto wykorzystać prawa fizyki i zrozumieć, jak działa ludzka biologia.
encoded: Kluczowym teminem jest termoregulacja. To wbudowany w nasz organizm system, który dba o utrzymanie temperatury wewnętrznej na bezpiecznym poziomie. Z punktu widzenia fizjologii, abyśmy mogli zasnąć i utrzymać głęboki sen, temperatura naszego wnętrza ciała musi zauważalnie spaść – o około 1–2 stopnie Celsjusza, by zainicjować wydzielanie melatoniny. W nagrzanej sypialni oddawanie ciepła do otoczenia staje się niezwykle trudne. Sytuację drastycznie pogarsza wysoka wilgotność. Nasz organizm chłodzi się głównie poprzez pocenie. Kiedy pot paruje ze skóry, zabiera ze sobą nadmiar energii cieplnej. Jednak w wilgotnym powietrzu pot nie paruje efektywnie, co sprawia, że ten nasz naturalny klimatyzator przestaje działać. Co zatem robić, gdy na zewnątrz jest tropikalna temperatura? Oto 5 naukowych strategii na bezsenność w upały, które pomogą schłodzić organizm i dom bez konieczności inwestycji w klimatyzację. 1. Powstrzymaj słońce, zanim wejdzie do domu To proste, ale warto o tym wspomnieć –najlepszą metodą na chłodną sypialnię jest niedopuszczenie do jej nagrzania. Okna, zwłaszcza te od południa i zachodu, działają jak soczewki, gromadząc energię. Zjawisko to nazywamy pasywnym zyskiem słonecznym. W ciągu dnia bezwzględnie zasłaniaj okna. Najbardziej efektywne są zewnętrzne rolety, markizy lub okiennice, ponieważ odbijają one promieniowanie słoneczne, zanim w ogóle dotrze do szyby i nagrzeje powietrze wewnątrz. Jeśli okna pozostaną otwarte podczas największego skwaru, po prostu wpuścisz do środka gorące powietrze. A to, jak niechciany gość, nie będzie chciało szybko uciec. 2. Wykorzystaj chłodzenie adiabatyczne, ale uniknij pułapki Zwykłe wietrzenie po zachodzie słońca to często za mało. Możesz wykorzystać mechanizm oparty na prawach termodynamiki – czyli chłodzenie adiabatyczne (ewaporacyjne). Wystarczy powiesić wilgotne, jasne prześcieradło w otwartym oknie. Zmiana stanu skupienia wody z ciekłego w gazowy pochłania potężną dawkę energii (tzw. ciepło utajone parowania), któr…

GettyImages-1271522885-8f1f014.jpg
width: 5600
height: 3737

Kiedy upał staje się zabójczy? Niebezpieczna temperatura jest niższa niż sądzisz
type: item
date: 2026-06-26T07:06:04.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: człowiek
subject: medycyna
subject: pogoda
subject: upał
subject: Zdrowie
description: Odporność ludzkiego organizmu na upał jest o wiele niższa, niż sądziliśmy. Zazwyczaj uwzględniamy jedynie temperaturę powietrza, a zapominamy o wilgotności. Tymczasem – zdaniem naukowców – przy wysokiej wilgotności zabójcze mogą być już temperatury, które zwykle uznajemy za niegroźne.
encoded: W tym artykule: Co to jest temperatura mokrego termometru? Kiedy jest za gorąco i nie możemy już tego znieść? Dla kogo najgroźniejszy jest upał? Jeszcze do niedawna w Polsce temperatury przekraczały 30 stopni Celsjusza średnio tylko przez kilka dni w roku. Teraz nasze termometry mogą pokazywać ponad 37 st. C nawet przez kilka dni. Takie są prognozy na najbliższe dni. Upały są dłuższe, częstsze, a odnotowane w czasie fal gorąca temperatury – wyższe. To wszystko sprawia, że coraz częściej zaczynamy zadawać sobie pytanie: ile ciepła jesteśmy w stanie fizycznie wytrzymać? Jak bardzo musi być gorąco, żeby stało się dla nas za gorąco? Rozwiązaniem tych kwestii zajęli się naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii. Swoje badania i wnioski opisali w artykule opublikowanym w serwisie „The Conversation”. Co to jest temperatura mokrego termometru? Na co dzień wydaje nam się, że wystarczy spojrzeć na termometr, by ustalić, jak bardzo jest gorąco. Jest to prawda – jednak prosty pomiar dokonywany za pomocą okiennego termometru nie uwzględnia pewnego ważnego czynnika. Na to, jak reagujemy na upał, wpływa nie tylko temperatura powietrza za oknem, ale również jego wilgotność. Oba te czynniki łączy tak zwana temperatura mokrego termometru (ang. wet-bulb temperature). Temperaturę mokrego termometru wskaże nam termometr owinięty na przykład w zmoczoną gazę. Czyli taki, który uwzględnia również ciepło, jakie przenosi para wodna. Gdy się pocimy, oddajemy ciepło z pomocą wody, która paruje z naszej skóry. To samo dotyczy termometru. Przy wilgotności powietrza wynoszącej 100% temperatura mokrego termometru będzie równa temperaturze termometru suchego. Jednak gdy wilgotność powietrza jest niższa, mokry termometr będzie pokazywał niższą temperaturę niż suchy – ponieważ część ciepła zniknie z niego wraz z wodą parującą z jego powierzchni. Kiedy jest za gorąco i nie możemy już tego znieść? Stres cieplny pojawia się, gdy organizm zaczyna otrzymywać z otoczenia więcej ciepła niż jest w stanie…

za-goraco-e5206e0.jpg
width: 1730
height: 1200

Naukowcy znaleźli prosty sposób na upały. Zamiast klimatyzacji wystarczą 2 przedmioty i chwila majsterkowania
type: item
date: 2026-06-25T12:40:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: klimat
subject: lato
subject: słońce
subject: upał
description: Wyobraź sobie, że zwykła taśma klejąca i folia aluminiowa potrafią schłodzić twój dom, wysyłając ciepło prosto w przestrzeń kosmiczną — i to zupełnie za darmo, bez użycia prądu. Brzmi jak science fiction, ale to czysta fizyka. Na upały naukowcy proponują pomysłowy sposób typu „zrób to sam”.
encoded: Zjawisko pasywnego chłodzenia radiacyjnego to metoda obniżania temperatury, która pozwala na odprowadzanie ciepła prosto w przestrzeń kosmiczną. Kluczem do efektywności jest tu tzw. okno atmosferyczne, czyli przedział podczerwieni o długości fali 8-13 mikrometrów. W tym zakresie ziemska atmosfera wykazuje minimalną absorpcję, co oznacza, że energia cieplna wyemitowana przez odpowiednio zaprojektowany materiał może swobodnie uciec poza naszą planetę, nie powodując przy tym nagrzewania otaczającego powietrza. Choć na świecie powstają zaawansowane i kosztowne materiały wykorzystujące ten proces, naukowcy udowodnili, że podobny efekt można uzyskać za pomocą taśmy klejącej i folii aluminiowej. „Cieplny tunel” w taśmie klejącej Połączenie przezroczystej taśmy klejącej oraz metalicznego podłoża folii aluminiowej to klucz do skutecznego odprowadzania ciepła. Struktura chemiczna akrylu i polipropylenu w taśmie absorbuje, a w konsekwencji również emituje energię cieplną właśnie w wymaganym zakresie długości fali. Aby układ dobrze zadziałał, dwie warstwy takiej taśmy nakłada się na podłoże silnie odbijające światło słoneczne, na przykład popularną folię aluminiową. Taka konfiguracja wykazuje wysoką emisyjność i jest skuteczna nawet przy dużych kątach padania promieni słonecznych. Srebrna tarcza przeciwko słońcu Rola metalowego podłoża staje się kluczowa, kiedy chłodzenie ma zachodzić w ciągu dnia, w pełnym słońcu. Wystarczy do standardowa folia aluminiowa, ale naukowcy udowodnili, że zastąpienie jej warstwą napylonego srebra działa jeszcze lepiej – ale tego już nie da się zrobić w domowych warunkach. W testach terenowych przeprowadzonych w Los Angeles wykazano, że wariant z folią pozwolił obniżyć temperaturę o kilka stopni, a zastosowanie dodatkowej osłony z polietylenu, która chroniła układ przed ciepłem z powietrza, pogłębiło ten spadek o ponad połowę. To doskonały trik na upały, który warto wykorzystać np. oklejając w ten sposób okno wystawione na silną ekspozycję słoneczną…

upaly-454185f.jpeg
width: 5381
height: 3587

Przełom w neurobiologii. Innowacyjny biomateriał skutecznie połączył przerwany rdzeń kręgowy
type: item
date: 2026-06-25T08:41:35.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: leczenie
subject: niepełnosprawność
subject: ssaki
description: Dla ssaków uszkodzenie kręgosłupa jest najczęściej ostatecznym wyrokiem. Przerwanie delikatnych szlaków komunikacyjnych prowadzi do trwałego paraliżu, utraty czucia i braku kontroli nad fizjologią. Kiedy jednak naukowcy uważnie przyjrzeli się najprostszym organizmom na Ziemi, okazało się, że brutalnie przerwane nerwy można po prostu... „zespawać” z powrotem.
encoded: Gdy aksony (długie wypustki komórek nerwowych działające jak biologiczne kable) zostają rozerwane w wyniku wypadku, nasz organizm błyskawicznie reaguje stanem zapalnym. Zamiast się zregenerować, uszkodzona tkanka tworzy zbitą bliznę zwaną glejem, która jak mur fizycznie blokuje przesyłanie sygnałów. Tymczasem w świecie mikroskopijnych bezkręgowców biologia radzi sobie z tym problemem bez najmniejszego problemu – rozerwane końce nerwów potrafią same się odnaleźć i błyskawicznie połączyć. Zespół naukowców pod kierownictwem Michaela Lebensteina-Gumovskiego postanowił skopiować ten naturalny mechanizm i zastosować go u dużych ssaków. Aby zainicjować proces regeneracji, badacze potrzebowali idealnego biokompatybilnego mostu – materiału, który wypełniłby lukę po urazie i utrzymał nerwy w bezpośrednim kontakcie. Ich eksperymenty były jednak wątpliwe etycznie. Glikol i chitozan łączą przerwany obwód Jak czytamy w publikacji w „PLOS One”, badacze z powodzeniem przetestowali innowacyjny żel fuzogenny. Jego zadaniem jest stopienie i zespawanie uszkodzonych błon nerwowych. Receptura tego wynalazku opiera się na dwóch składnikach – powszechnie stosowanym glikolu polietylenowym (PEG) oraz chitozanie, czyli biologicznym polimerze występującym naturalnie m.in. w pancerzach morskich skorupiaków. Eksperyment, choć z etycznego punktu widzenia wątpliwy, przyniósł oszałamiające rezultaty. Przeprowadzono go na pięciu samicach świń węgierskiej rasy mangalica. Zwierzętom znajdującym się pod głęboką narkozą całkowicie przecięto rdzenie kręgowe. Trzem z nich zaaplikowano w miejsce urazu eksperymentalny żel, po czym ustabilizowano ich kręgosłupy tytanowymi śrubami i prętami. Dwie pozostałe świnie stanowiły grupę kontrolną – przeszły jedynie mechaniczną stabilizację bez użycia substancji łączącej. Wszystkie zwierzęta poddano następnie identycznemu programowi rygorystycznej rehabilitacji, obejmującej codzienne masaże nóg i elektryczną stymulację mięśni. Grupa badawcza przez pierwszy tydzień otr…

GettyImages-150116754-d29f938.jpg
width: 5634
height: 3171

Wentylator w czasie upałów pomaga tylko do pewnego momentu. Kiedy wyłączyć nawiew?
type: item
date: 2026-06-24T11:09:59.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: NatGeoBN
subject: pogoda
subject: upał
subject: Zdrowie
description: Kiedy wyłączyć wentylator w upał, żeby nie pogorszyć sytuacji? Podczas mega fali upałów w Europie coraz trudniej będzie nam skutecznie się schłodzić. Kluczowe są wilgotność powietrza i nasz wiek.
encoded: Europa wchodzi w kolejne dni mega fali upałów, a wraz z nią wraca pytanie, które w mieszkaniach bez klimatyzacji jest szczególnie ważne: czy wentylator na pewno pomaga? Temperatura w najbliższych dniach może sięgać 40 st. C w cieniu. Paradoks polega na tym, że to samo urządzenie potrafi przynieść ulgę, ale w określonych warunkach może zwiększać obciążenie cieplne organizmu. Granica nie jest stała: zależy od tego, jak wilgotne jest powietrze i jak sprawnie ciało potrafi się chłodzić. Wentylator nie „wytwarza zimna” Nasz organizm nieustannie wytwarza energię cieplną – to produkt uboczny przemiany materii. Dlatego nasze ciało ma temperaturę ok. 37 st. C, optymalną dla przebiegu reakcji chemicznych zachodzących w komórkach. Ale nadmiaru ciepła musimy się pozbyć, co w czasie upałów nie jest takie łatwe. Przy umiarkowanej temperaturze najlepiej sprawdzają się dwie metody chłodzenia organizmu. Jedna to promieniowanie – po prostu „świecimy” podczerwienią. Druga to konwekcja, czyli przekazywanie ciepła powietrzu otaczającemu naszą skórę. Niestety, gdy temperatura otoczenia przekracza 35 st. C, obie te metody zaczynają szwankować. Tu pojawia się ważna uwaga: wentylator nie „wytwarza zimna” (mniejsza z tym, że z punktu widzenia fizyki nie istnieje coś takiego jak zimno). Jego rola polega na przemieszczaniu powietrza przy skórze, co wspiera konwekcję. Gdy jednak to powietrze staje się bardziej gorące niż skóra, wentylator może działać odwrotnie: przyspieszać napływ ciepła do organizmu. Dlatego w mediach pojawiają się ostrzeżenia, że powyżej 35°C wentylator może nie chronić przed chorobami związanymi z upałem. W innych rekomendacjach wskazuje się 40°C jako punkt, w którym urządzenie lepiej wyłączyć. Problem w tym, że sama temperatura powietrza to za mało. Ważny czynnik: wilgotność powietrza W wysokich temperaturach kluczową rolę odgrywa nasz trzeci mechanizm chłodzenia – pocenie się. Parowanie wody ze skóry zabiera z niej dużo ciepła. Wentylator może być w tej sytuacji sprzymier…

upal-wentylator-7a47126.jpg
width: 1953
height: 1300

Kiedy Haaland strzela gola, całe miasto dosłownie się trzęsie. Sejsmografy odnotowały anomalię
type: item
date: 2026-06-24T10:24:26.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: bergen
subject: norwegia
subject: piłka nożna
subject: trzęsienie ziemi
description: Emocje podczas piłkarskich Mistrzostw Świata potrafią sięgnąć zenitu. Zazwyczaj mierzymy je w decybelach lub tętnie kibiców, ale w przypadku reprezentacji Norwegii konieczne okazało się użycie... aparatury geologicznej. Naukowcy udowodnili właśnie, że radość ze zdobytej bramki ma potężną siłę fizyczną.
encoded: Reprezentacja Norwegii podeszła do tegorocznego Mundialu z niesłychaną dbałością o każdy szczegół. Skandynawowie postanowili niczego nie zostawiać przypadkowi – do tego stopnia, że przywieźli na turniej do Ameryki Północnej własne zapasy jedzenia (np. 300 kg świeżego łososia). Wszystko po to, by zminimalizować ryzyko problemów żołądkowych u swoich gwiazd w obcym klimacie. I choć piłkarze na zgrupowaniu mają zapewniony absolutny spokój, ich rodacy przed telewizorami generują w ojczyźnie prawdziwe trzęsienia ziemi. I to dosłownie. Wykresy, które skaczą z radości Mecze turniejowe, ze względu na strefę czasową, odbywają się dla Europejczyków późnym wieczorem lub w nocy. Znakomicie pokazały to starcia Norwegów. Już podczas ich pierwszego spotkania z Irakiem (17 czerwca) badacze zaobserwowali intrygujące anomalie geologiczne. Wyraźny wstrząs w norweskim Bergen zarejestrowano w momencie, gdy Erling Haaland umieścił piłkę w siatce. Jeszcze potężniejsze sygnały aparatura odebrała kilka dni później, w nocy z 22 na 23 czerwca, kiedy to Skandynawowie stoczyli zacięty, ostatecznie wygrany 3:2 bój z reprezentacją Senegalu. Każda ze zdobytych bramek idealnie pokrywała się z ostrymi skokami na monitorach badaczy. Jak kibice wprawiają ziemię w drżenie? Urządzenie, które nagrało piłkarskie emocje piłkarskie emocje, to ultraczuły sejsmograf umieszczony w podziemiach budynku Wydziału Nauk Ścisłych w samym centrum Bergen. Ten precyzyjny instrument potrafi odnotować drgania gruntu z dokładnością do jednej milionowej milimetra. Choć na co dzień nasłuchuje on naturalnych ruchów płyt tektonicznych, okazał się doskonałym detektorem ludzkiej euforii. Zjawisko, z którym mamy tu do czynienia, to tzw. antropogeniczny szum sejsmiczny. Jak powstaje? Kiedy tysiące kibiców zgromadzonych w pubach, strefach kibica i prywatnych mieszkaniach w Bergen podskakuje z radości w tym samym ułamku sekundy, wytwarzają ogromną energię mechaniczną. Ta fala uderzeniowa przenosi się przez fundamenty budynków prosto …

FABRIC-KOLAZ-32-2026-06-24T092029.922-d11d1fc.jpg
width: 2700
height: 1800