National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-31T11:50:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Monika Witkowska o „klątwie K2” i pożegnaniu z ośmiotysięcznikami. „Życie jest za krótkie na nudę”
items: Zmarła ostatnia z triady wielkich przyrodniczek. Żegnamy Biruté Galdikas, która zrozumiała „ludzi lasu”
items: Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
items: Twórczyni „Genealogii Potomków Sejmu Wielkiego”: Dla sąsiadów jestem miłą panią z parteru
items: To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
items: Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
items: Król incognito w kokpicie. Przez lata w tajemnicy woził pasażerów po Europie
items: Ci ludzie zmieniają przyszłość naszej planety. Oto lista National Geographic 33
items: Nowy rekord na Politechnice Krakowskiej. Dotyczy recytacji z pamięci niezwykłej liczby Pi
items: Film „Jedna bitwa po drugiej” powstał na podstawie powieści. Jej autor od lat się ukrywa
items: Skromny odlewnik stał się symbolem nowej ery. Jak Jurij Gagarin jako pierwszy wzniósł się w kosmos
items: Ameryka Południowa oczami Polaków. „Tożsamość narodowa nie kończy się na granicy”
items: Będziemy mieli kolejnego noblistę. Amerykański naukowiec dostanie polskie obywatelstwo
items: Podbiła Paryż i serca mężczyzn. Historia Maty Hari zakończyła się przed plutonem egzekucyjnym
items: Eva Braun świadomie wybrała życie w zbrodniczym systemie. Do samego końca była lojalna wobec Hitlera
items: Ta rodzina od pokoleń nie ma zębów. Pochodzący z niej lekarz odkrył tajemniczą mutację genu
items: W Stronie Śląskim powstaje biblioteka, jakiej nie ma nigdzie na świecie. Wypożyczysz tu tylko książki z autografem
items: Ali Chamenei, zwany też Ali Khamenei: człowiek, który trzymał w garści Iran
items: Jedno zdanie uczyniło go nieśmiertelnym. Tak Kartezjusz zmienił myślenie o świecie
items: To ona ratowała „ołowiane dzieci”. Historia dociekliwej lekarki i jej walki z przemysłowym molochem
items: Zrezygnuj z mięsa na kilka tygodni. Twój organizm podziękuje ci szybciej, niż myślisz
items: Portoryko – skąd pochodzi Bad Bunny? Śpiewa o niezwykłym kraju, który nie jest państwem
items: To „najdziwniejsi” ludzie Europy. „Ostatni Spartanie” są odizolowani od tysięcy lat i różnią się od nas genetycznie
items: Wielki sukces polskiej nauczycielki! Ewa Drobek wśród 10 najlepszych pedagogów świata na gali Global Teacher Prize 2026
items: Zdążyć, nim media społecznościowe zniszczą psychikę młodzieży. Wnioski z francuskiego raportu

Monika Witkowska o „klątwie K2” i pożegnaniu z ośmiotysięcznikami. „Życie jest za krótkie na nudę”
type: item
date: 2026-03-31T11:49:09.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: himalaizm
subject: kobiety
subject: sporty ekstremalne
description: Zaczęła zdobywać ośmiotysięczniki po czterdziestce, a na K2 stanęła jako 56-latka, odczarowując mit góry, która rzekomo „nie lubi kobiet”. W szczerej rozmowie Monika Witkowska – himalaistka, żeglarka i dziennikarka – opowiada o tym, dlaczego decyduje się zejść z najwyższych szczytów świata, jak „rozmawia” z górami i dlaczego marzenia to nie coś, co się spełnia, ale coś, co się… wykonuje.
encoded: Spis treści: Czy K2 faktycznie nie lubi kobiet? Odczarowanie klątwy Kobieca strategia: „Myślimy o tym, że trzeba jeszcze zejść” Dlaczego to koniec z ośmiotysięcznikami? Marzenia się „spełnia”, a nie „czekasz, aż się spełnią” Posłuchaj całej rozmowy z Moniką Witkowską Monika Witkowska to postać, której nie da się zamknąć w jednej definicji. Himalaistka, która zdobyła Koronę Ziemi i cztery ośmiotysięczniki, żeglarka, która opłynęła przylądek Horn, oraz autorka poczytnych książek. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska podróżniczka dzieli się refleksjami na temat współczesnego himalaizmu, kobiecej strategii przetrwania w ekstremalnych warunkach oraz odwagi, by w odpowiednim momencie powiedzieć „pas”. – „Dla mnie praca musi być połączona z pasją. Życie jest krótkie i nie ma czasu na marnotrawienie go na nudę” – podkreśla Witkowska. Czy K2 faktycznie nie lubi kobiet? Odczarowanie klątwy Przez dekady w środowisku wspinaczkowym krążyła legenda o „klątwie K2”. Statystyki były bezlitosne: przez pierwsze 50 lat od zdobycia szczytu niemal wszystkie kobiety, które na nim stanęły, ginęły krótko po sukcesie. Monika Witkowska, będąc drugą Polką w historii (po Wandzie Rutkiewicz), która zdobyła ten prestiżowy szczyt, patrzy na to z zupełnie innej perspektywy. – K2 było dla mnie kobietą. Wyczułam taką kumpelską chemię, dobre fluidy. Z kolei Broad Peak, z którego zjechałam nieprzytomna 300 metrów, był dla mnie facetem – wyznaje podróżniczka. Według niej rok 2022, w którym zdobyła szczyt, ostatecznie przełamał złą passę. W jej międzynarodowej grupie to właśnie kobiety miały statystycznie lepszy współczynnik wejść niż mężczyźni. – Myślę, że odczarowałyśmy tę górę. Wszystkie dziewczyny mają się dobrze i wchodzą na kolejne szczyty – dodaje z uśmiechem. Kobieca strategia: „Myślimy o tym, że trzeba jeszcze zejść” Witkowska zwraca uwagę na fundamentalne różnice w podejściu do ryzyka między płciami. Choć himalaizm nazywa sportem „egoistycznym”, przyznaje, że to właśnie kobi…

Projekt-bez-nazwy-2-af35084.jpg
width: 800
height: 533

Zmarła ostatnia z triady wielkich przyrodniczek. Żegnamy Biruté Galdikas, która zrozumiała „ludzi lasu”
type: item
date: 2026-03-26T11:39:14.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: ludzie
subject: orangutany
subject: śmierć
subject: zwierzęta
description: Są badania, które zaczynają się od hipotezy na tablicy i takie, które rozpoczyna wejście do dżungli. Historia pracy Biruté Galdikas należy do tej drugiej kategorii. Żegnamy ostatnią z triady wielkich przyrodniczek, która spędziła tysiące godzin z orangutanami w lasach Borneo. Jej zdjęcie trafiło na jedną najbardziej kultowych okładek National Geographic.
encoded: Spis treści: Ostatnia z legendarnych „Trimates” Borneo zmienia perspektywę Orangutan – „człowiek lasu”: trzy historie Galdikas Rehabilitacja osieroconych orangutanów Żegnaj, Biruté Biruté Galdikas, „obrończyni orangutanów”, kanadyjska badaczka pochodzenia litewskiego i specjalistka w dziedzinie prymatologii, zmarła 24 marca 2026 roku po długiej i ciężkiej chorobie. Jej nazwisko stało się częścią opowieści o „Trimates” – trzech badaczkach wielkich małp – ale jej prawdziwy podpis widnieje gdzie indziej: w błocie ścieżek Borneo, w prowizorycznych obozach i godzinach spędzonych na patrzeniu, jak orangutany znikają w zieleni. Wielu mówi, że jako jedyna naprawdę je poznała. Ostatnia z legendarnych „Trimates” Galdikas była częścią słynnej triady badaczek wybranych przez Louisa Leakeya, znanego kenijskiego paleoantropologa brytyjskiego pochodzenia. Podczas gdy Jane Goodall badała szympansy, a Dian Fossey poświęciła się gorylom (i została zamordowana podczas próby ochrony dzikiej przyrody), Galdikas wybrała orangutany. Jej praca nie polegała na szybkich wnioskach, lecz na mozolnych, wieloletnich obserwacjach terenowych, które pozwoliły poznać prawdziwy rytm życia tych samotnych zwierząt, a nie tylko urywki ich zachowań. Było to szczególnie trudne, bo las deszczowy potrafi skutecznie ukryć nawet pomarańczowe futro. Wcześniej człowiek patrzył na wielkie małpy z zewnątrz: szybko, z dystansu, często przez filtr własnych wyobrażeń. Galdikas zbudowała wiedzę z tego, co powtarzalne, mozolne i pozornie nudne: godzin chodzenia, słuchania, wracania o świcie pod to samo drzewo. I dlatego jej historia jest dobra nie tylko dla miłośników przyrody, lecz także dla każdego, kto lubi opowieści o konsekwencji. Borneo zmienia perspektywę Galdikas wyjechała na Borneo w 1971 roku ze swoim ówczesnym mężem, fotografem Rodem Brindamourem. Skupiła się głównie na znanym z bujnej flory rezerwacie Tanjung Puting. Jeszcze nie wiedziała, że z tym miejscem zwiąże całe swoje życie naukowe. Jedna z pierwszy…

FABRIC-KOLAZ-32-93-a4c2ec1.jpg
width: 2700
height: 1800

Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
type: item
date: 2026-03-23T07:05:23.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: kraków
subject: niemcy
subject: zagłada
subject: żydzi
description: Oskar Schindler – bawidamek, ryzykant i agent niemieckiego wywiadu, przy okazji był człowiekiem, który zaryzykował cały swój majątek i życie, by wyrwać z rąk machiny zagłady 1200 istnień. Mówimy tu o jednej z najbardziej niejednoznacznych postaci historycznych. Heroizm nie zawsze ma czyste ręce. Jednak czy w kontekście czynów, których dokonał, ma to jakiekolwiek znaczenie?
encoded: Spis treści: Jak Schindler został „gaunerem”? Małżeństwo z Emilie Pelzl Szpiegostwo i Abwehra Krakowskie imperium Oskara Schindlera Ewolucja postawy Lista Schindlera Od bohatera do bankruta Historia Oskara Schindlera nie jest czarno-biała, jak mogłoby się wydawać. Pozornie niemiecki przedsiębiorca wydaje się być postacią nieskazitelną. Nie można jednak nie wspomnieć, że w tym przypadku najwyższe poświęcenie przeplata się z egoizmem, a „narzędziem zbawienia” jest oportunizm. Nie zmienia to jednak faktu, że gdyby nie on, lista ofiar Holocaustu byłaby dłuższa. Jak Schindler został „gaunerem”? Oskar Schindler urodził się 28 kwietnia 1908 roku w Svitavach (Zwittau), przemysłowym mieście na Morawach, które w tamtym czasie były częścią Austro-Węgier. Był to wówczas wielokulturowy region, gdzie Morawianie koegzystowali z Niemcami sudeckimi i Żydami. Rodzina Schindlerów reprezentowała lokalną klasę wyższą. Ojciec Oskara, Johann, pracował w branży ubezpieczeniowej, ale bez większych sukcesów. Los odwrócił się, gdy zaczął sprzedawać generatory prądu dla rolnictwa i przemysłu. Matka, Francisca z domu Luserová, nazywana w rodzinie Fanny, była opisywana jako kobieta elegancka, ale borykająca się z nieustannymi problemami zdrowotnymi. Zmarła w 1935 roku, w wieku 53 lat. Edukacja i pierwsze skandale W szkole Schindler nie odnosił spektakularnych sukcesów. Co więcej, już wtedy ujawnił drzemiącą w nim skłonność do sięgania po nieszablonowe, a przy tym – także moralnie wątpliwe rozwiązania. Po ukończeniu szkoły podstawowej, uczęszczał do gimnazjum technicznego. Jego edukacja zakończyła się jednak już w 1924 roku. Młody Oskar został wydalony z placówki za fałszowanie dokumentów szkolnych. To właśnie wtedy wśród lokalnej społeczności zyskał przydomek „Schindler-gauner”, czyli krętacz, oszust. Poprawa nie przyszła z postępującym wiekiem. Uwielbiał luksusowy, wystawny i hulaszczy tryb życia, co nierzadko sprowadzało na niego problemy. Dwukrotnie został aresztowany za pijaństwo, najpierw w…

GettyImages-514682514-550efd8.jpg
width: 2919
height: 2949

Twórczyni „Genealogii Potomków Sejmu Wielkiego”: Dla sąsiadów jestem miłą panią z parteru
type: item
date: 2026-03-22T14:14:11.000Z
creator: Marcin Dzierżanowski
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: transseksualizm
description: W pewnym momencie moje ciało stało się przedłużeniem komputera, właściwie zapomniałam, że je w ogóle mam. Myślę, że dlatego tak późno odkryłam swoją transpłciowość – mówi dr Maria Jadwiga Minakowska, filozofka, genealożka, transpłciowa aktywistka i twórczyni „Genealogii Potomków Sejmu Wielkiego”.
encoded: Maria Jadwiga Minakowska (ur. 13 czerwca 1972 w Olsztynie) – polska filozofka, genealożka i demografka historyczna, doktor nauk humanistycznych oraz twórczyni dużych baz genealogicznych. Znana przede wszystkim jako twórczyni projektów genealogicznych Wielka Genealogia Minakowskiej oraz Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego, które gromadzą dane o setkach tysięcy osób powiązanych z elitami historycznymi Polski i Europy Środkowej. Publikuje prace z zakresu genealogii, demografii historycznej i analizy sieci społecznych. W 2024 r. ogłosiła tranzycję płciową i przyjęła imię Maria Jadwiga; wcześniej znana była jako Marek Jerzy Minakowski. Angażuje się również w działalność publiczną i społeczną, m.in. w dyskusje dotyczące miejsca osób transpłciowych w Kościele katolickim oraz w życiu publicznym. Bała się pani transpłciowego coming outu? Bałam się. Ale szybko zrozumiałam, że ten mój strach to papierowy tygrys, który się przewrócił, gdy mocniej tupnęłam nogą. Spodziewałam się zderzenia ze ścianą, a okazało się, że jestem jak czołg, który wjechał w makietę zamku. Pani pozycja naukowa? Nie ucierpiała ani trochę. Znajomi na konferencjach naukowych przyjmują mnie zupełnie normalnie, na zasadzie: „cóż, przyjeżdżał kolega, teraz przyjeżdża koleżanka”. Biznes? Jest pani m.in. twórczynią Wielkiej Genealogii Minakowskiej i serwisu Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego. Użytkownicy moich baz genealogicznych nie zrezygnowali z abonamentu tylko dlatego, że na stronie internetowej kiedyś było napisane „Wielka Genealogia Minakowskiego”, a teraz jest „Minakowskiej”. Z tranzycją też poszło łatwo? Łatwiej niż myślałam. Tempo było błyskawiczne, od dnia coming outu do zakończenia tranzycji minęło 14 miesięcy, ale w takich sprawach działam szybko, magisterkę zrobiłam w zaledwie trzy lata. Pani rodzice nie żyją, więc nie musiała pani robić upokarzającej procedury pozywania rodziców o błędne ustalenie płci, której jeszcze do niedawana wymagało polskie prawo. Zastanawiała się pani, jak by zareagowali…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/900743e5-2cfd-4c93-96c5-5b56d43c23b9-2b0d1fb.jpeg
width: 2048
height: 1152

To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
type: item
date: 2026-03-22T07:17:37.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: zbrodnia
description: Klaus Barbie z okrutną precyzją realizował politykę Trzeciej Rzeszy. Przez swoją lojalność wobec zbrodniczego systemu i czyny, których dopuścił się podczas wojny, stał się jednym z najbardziej poszukiwanych przestępców wojennych na świecie. Pełen cynizmu, nawet po upadku III Rzeszy czuł się nietykalny. Został współpracownikiem USA, ale sprawiedliwość w końcu zatriumfowała, a Barbie dokonał żywota w celi więziennej, w tym samym mieście, które niegdyś terroryzował.
encoded: Spis treści: Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Biurokrata zagłady Terror w Lyonie Barbie w służbie USA Zbrodniarz stał się przedsiębiorcą, doradcą i… narkotykowym baronem Pułapka de Hoyosa Proces w Lyonie Szacuje się, że zbrodniarz noszący przydomek „Rzeźnik z Lyonu” osobiście doprowadził do śmierci ponad 4000 osób i wysłał do obozów zagłady 7500 Żydów, z których większość zakończyła życie w komorze gazowej obozu Auschwitz-Birkenau. Nie oszczędzał nikogo. Miał na sumieniu nawet dzieci. Do końca uważał się za nazistę, a okrutne czyny, których się dopuścił, przepełniały go dumą. Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Nikolaus „Klaus” Barbie przyszedł na świat 25 października 1913 roku w Bad Godesberg, malowniczo położonym miasteczku w pobliżu Bonn. Urodził się jako nieślubne dziecko. Jego ojciec, również Nikolaus, był nauczycielem, ale to nie pedagogika ,a trauma wojenna definiowała jego postawę. Jako weteran walk pod Verdun, ranny w szyję i zgorzkniały, stał się człowiekiem surowym, skłonnym do nadużywania alkoholu i brutalnej dyscypliny wobec syna. W 1933 roku, w tym samym, w którym Hitler doszedł do władzy, zmarł ojciec Klausa. To wydarzenie zamknęło przed nim drogę do studiów teologicznych. Osierocony, nie mógł sobie pozwolić na kontynuowanie nauki, więc zamiast służyć Bogu, młody Klaus zdecydował się poświęcić nowemu bożkowi Niemiec – Führerowi. Dzięki zaangażowaniu w Hitlerjugend i wolontariacie w obozie pracy w Szlezwiku-Holsztynie, drzwi do kariery w SS stanęły przed nim otworem. Do zbrodniczej organizacji wstąpił 26 września 1935 roku. Biurokrata zagłady Barbie nie trafił na front jako zwykły żołnierz. Dzięki swojemu nieprzeciętnemu intelektowi i wręcz fanatycznemu oddaniu sprawie, wstąpił do Sicherheitsdienst, czyli wywiadu SS. To właśnie tam przeszedł intensywne szkolenie w kwaterze głównej na Alexanderplatz w Berlinie, gdzie uczył się metod przesłuchań i inwigilacji. Praca w oddziale obyczajowym, polegająca na tropieniu prostytut…

Klaus-Barbie-5908ccf.jpg
width: 2813
height: 1875

Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
type: item
date: 2026-03-21T11:59:54.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Podcasty
subject: czechy
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: węgry
description: W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak przybliża postać jednego z najmniej znanych Jagiellonów. Władysław Jagiellończyk, król Czech i Węgier, bywa zapamiętany jako władca słaby – ten, który na wszystko się zgadzał. To jednak za jego czasów Jagiellonowie stworzyli coś na kształt środkowoeuropejskiej wspólnoty politycznej, obejmującej kilka tronów i utrzymywanej dzięki rodzinnej współpracy.
encoded: Spis treści: Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Jagiellonowie na czterech tronach Bracia, którzy współpracowali Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach W historii Jagiellonów łatwo skupić się na wielkich królach zasiadających na tronie w Krakowie – a pominąć tych, którzy budowali potęgę dynastii poza jego granicami. Władysław Jagiellończyk, władca Czech i Węgier, przez lata pozostawał w cieniu bardziej znanych braci. Tymczasem to właśnie on odegrał kluczową rolę w stworzeniu jagiellońskiej dominacji w Europie Środkowej – choć jego sposób rządzenia do dziś budzi pytania i kontrowersje. O tym mniej znanym w Polsce władcy z dynastii Jagiellonów opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Władysław był uczniem Jana Długosza i – jak podkreśla prof. Czwojdrak – wyróżniał się na tle rodzeństwa. Odebrał staranne wykształcenie, mówił płynnie kilkoma językami i swobodnie poruszał się w świecie dyplomacji. W historii zapisała się sytuacja, gdy młody królewicz przywitał włoskiego posła w jego ojczystym języku – ku jego autentycznemu zachwytowi. Kompetencje dyplomatyczne Władysława nie budziły wątpliwości. A jednak historia zapamiętała go inaczej. Przydomek „król bene” (od łacińskiego „dobrze”) nie był komplementem – odnosił się do jego skłonności do zgadzania się na postulaty możnych. Czy rzeczywiście brakowało mu ambicji? A może była to świadoma strategia rządzenia w skomplikowanej rzeczywistości politycznej Czech i Węgier? W państwach tych silna pozycja elit ograniczała władzę monarchy, a kompromis często okazywał się jedyną drogą do utrzymania stabilności. Jagiellonowie na czterech tronach – Droga Władysława do władzy nie była przypadkowa. Tron czeski objął dzięki porozumieniu swojego ojca, Kazimierza Jagiellończyka, z Jerzym z Podiebradów. Niedługo później został również królem Węgier. Choć sam nie wykazywał szczególnej ekspansywności, znalazł się w centrum jednego z najważniejszych projektów polityc…

Wladyslaw-Jagiellonczyk-034daba.jpg
width: 2813
height: 1875

Król incognito w kokpicie. Przez lata w tajemnicy woził pasażerów po Europie
type: item
date: 2026-03-19T12:45:20.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Ludzie
subject: holandia
subject: NatGeoBN
subject: Niderlandy
subject: pilot
subject: samoloty
description: Przez lata woził pasażerów po Europie, nie zdradzając swojej tożsamości. Król Niderlandów Willem-Alexander był aktywnym pilotem liniowym, łącząc obowiązki monarchy z pasją do latania.
encoded: Spis treści: Król za sterami samolotu Pasażerowie nie mieli pojęcia Co dalej z lataniem króla? Willem-Alexander to jeden z nielicznych monarchów na świecie, którzy prowadzili tak „zwyczajne” życie zawodowe. Jako drugi pilot w KLM przez lata uczestniczył w regularnych lotach pasażerskich, pozostając anonimowy dla większości podróżnych. Jego historia to niezwykłe połączenie królewskiej funkcji i codziennej pracy w kokpicie. Król za sterami samolotu KLM potwierdził, że król Niderlandów przez długi czas latał jako co-pilot na Boeingach 737, obsługując regularne rejsy pasażerskie w Europie. Używał przy tym pseudonimu „Meneer van Buren”, co pozwalało mu zachować prywatność i funkcjonować jak każdy inny członek załogi. Jako pilot liniowy musiał spełniać te same wymagania co inni – przechodził regularne szkolenia, testy symulatorowe i badania medyczne, a także utrzymywał odpowiednią liczbę godzin w powietrzu, by zachować licencję. Latanie nie było więc symboliczną pasją, lecz realną, wymagającą odpowiedzialności pracą. Regularne loty – często kilka razy w miesiącu – były dla monarchy sposobem na oderwanie się od obowiązków państwowych. W wywiadach podkreślał, że największą satysfakcję daje mu pełne skupienie na procedurach i technice, gdzie liczą się konkretne decyzje, a nie protokół dyplomatyczny. Co więcej, Willem-Alexander przyznał, że gdyby nie urodził się w rodzinie królewskiej, zostałby zawodowym pilotem. Fascynacja lotnictwem towarzyszy mu od młodości – jeszcze zanim objął tron, zdobywał kolejne uprawnienia i doświadczenie, które później pozwoliły mu zasiąść w kokpicie komercyjnego samolotu. Pasażerowie nie mieli pojęcia Większość podróżnych nie zdawała sobie sprawy, kto siedzi w kokpicie. Król rzadko ujawniał swoją tożsamość, choć czasem zdradzał go charakterystyczny głos podczas komunikatów pokładowych – zwłaszcza gdy przedstawiał się jako kapitan lub drugi pilot. Jak sam przyznawał, te krótkie momenty kontaktu z pasażerami były jedną z niewielu sytuacji, w których…

willem-alexander-GettyImages-2267136654-4f7bd81.jpg
width: 7352
height: 4904

Ci ludzie zmieniają przyszłość naszej planety. Oto lista National Geographic 33
type: item
date: 2026-03-18T14:26:16.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Ludzie
subject: celebryci
subject: ochrona środowiska
description: Inicjatywa National Geographic 33 wyróżnia osoby, które realnie wpływają na kształt współczesnego świata – od naukowców i aktywistów, przez artystów, po przedsiębiorców. To liderzy zmian działający w obszarach takich jak ochrona środowiska, zdrowie psychiczne, równość społeczna czy rozwój technologii. W ubiegłym roku wśród wyróżnionych znaleźli się m.in. Selena Gomez i Jason Momoa. Kto w 2026 roku znalazł się w gronie 33 osób, które inspirują i zmieniają rzeczywistość?
encoded: National Geographic 33 to inicjatywa, która zadebiutowała w 2025 roku i od początku skupia się na wyróżnianiu osób realnie wpływających na współczesny świat. Jej idea sięga jednak znacznie głębiej – liczba 33 nawiązuje do roku 1888, kiedy to National Geographic zostało założone przez 33 naukowców i odkrywców, którzy postawili sobie za cel pogłębianie wiedzy o świecie i jego zrozumienie. Dziś ta sama misja znajduje odzwierciedlenie w wyborze ludzi, którzy nie tylko opisują rzeczywistość, ale też aktywnie ją kształtują. Lista tworzona jest na podstawie rekomendacji szerokiego grona współpracowników i ekspertów, a ostatecznego wyboru dokonują redaktorzy National Geographic, uwzględniając różnorodne perspektywy i doświadczenia. Jak podkreśliła Courteney Monroe, prezes National Geographic Content: „Od ponad 137 lat National Geographic kieruje się przekonaniem, że odważne myślenie i wspólne działanie mogą zmienić świat”. Właśnie to przekonanie pozostaje fundamentem inicjatywy, która ma nie tylko wyróżniać, lecz także inspirować – pokazując, że zmiana jest możliwa dzięki konsekwentnym działaniom jednostek. National Geographic 33 – kto trafia na listę i dlaczego to wyróżnienie ma znaczenie? Wyróżnienie National Geographic 33 obejmuje osoby, których działalność wykracza poza indywidualne sukcesy i przekłada się na realne zmiany w różnych częściach świata. To inicjatorzy projektów, badacze i aktywiści, którzy działają w zróżnicowanych obszarach – od nauki i technologii po kwestie społeczne – podejmując konkretne działania w odpowiedzi na wyzwania współczesności. Ich praca często ma wymiar długofalowy, a jej efekty wykraczają poza lokalny kontekst i mają znaczenie także w skali międzynarodowej. Jak podkreśla Nathan Lump, redaktor naczelny National Geographic: „Po raz drugi opublikowaliśmy listę National Geographic 33, składającą się z 33 osób, które wywierają pozytywny wpływ na nasz świat i jego mieszkańców. Pochodzą z różnych środowisk (…) i pracują nad różnymi problemami na …

ng-33-ddee9d6.jpg
width: 1975
height: 1341

Nowy rekord na Politechnice Krakowskiej. Dotyczy recytacji z pamięci niezwykłej liczby Pi
type: item
date: 2026-03-17T10:51:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: konkursy
subject: kraków
subject: matematyka
subject: studenci
description: Blisko 40 minut trwała recytacja, która zakończyła się nowym rekordem Politechniki Krakowskiej. Student Kacper Siatkowski zapamiętał i odtworzył 3102 cyfry rozwinięcia liczby Pi. Wydarzenie przyciągnęło zarówno studentów, jak i uczniów. Rywalizacja była wymagająca i bezlitosna dla błędów.
encoded: Od 2012 roku Politechnika Krakowska organizuje obchody Dnia Liczby Pi (π). Liczba ta wyraża stosunek obwodu koła do długości jego średnicy, a jej rozwinięcie jest nieskończone. W tym roku uroczystość odbyła się wyjątkowo nie 14 a 16 marca. Formuła jest dość elastyczna. Tym razem odbyły się też zawody w układaniu kostki Rubika na czas. Gwoździem programu jest recytacja z pamięci rozwinięcia liczby Pi. Każdego roku uczestnicy osiągają coraz lepsze rezultaty. Jak poszło w tym roku? Sześciu śmiałków W tym roku do konkursu w recytowaniu z pamięci liczby Pi stanęło sześciu śmiałków. W 2019 roku zwięcięzca wyrecytował 2333 cyfry po przecinku, w 2024 roku – 2700, a tegoroczny – aż 3102. Zwycięzcą okazał się Kacper Siatkowski – student z Politechniki Warszawskiej. „Tym razem stary mistrz, który w tym roku ponownie stanął w szranki, nie obronił się przed debiutującym w konkursie nowym rekordzistą” – przekazało biuro prasowe uczelni. Deklamowanie rozwinięci liczby Pi trwało blisko 40 minut! W jaki sposób zapamiętał kilkutysięczny ciąg cyfr? – Uczę się wypisując liczby w określonej kolejności i formule – np. w jakichś figurach – na kartce, układam i zapamiętuję. Uważam, że tak jest łatwiej nie pogubić się w tych wszystkich cyfrach i nie popełnić błędu – zdradził Kacper Siatkowski. „Konkurs nie wybacza błędów” Ustępujący mistrz, absolwent Politechniki Krakowskiej Dawid Wójcik z Wrocławia, który dwa lata temu ustanowił dotychczasowy rekord (2700 cyfr), w tym roku zajął drugie miejsce z wynikiem 610 cyfr. W konkursie brał udział po raz szósty. – Gratuluję zwycięzcy. Byłem przygotowany na więcej, ale niestety ten konkurs nie wybacza błędów. Jedna pomyłka i nie ma możliwości powtórki. Chciałbym spróbować znowu za rok. Zobaczymy, czy mi się uda – skomentował Wójcik. Wysoki poziom współzawodnictwa Organizatorzy konkursu zwracają uwagę na wysoki poziom tegorocznej edycji. Wśród co prawda niewielu uczestników, byli reprezentanci różnych pokoleń i uczelni. Na trzecim miejscu znalazł się …

pi-a62af89.jpg
width: 1575
height: 1050

Film „Jedna bitwa po drugiej” powstał na podstawie powieści. Jej autor od lat się ukrywa
type: item
date: 2026-03-16T14:16:09.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Lifestyle
subject: Ludzie
subject: filmy
subject: książki
subject: stany zjednoczone
description: Za nami 98. ceremonia wręczenia Oscarów, podczas której jednym z najgłośniejszych tytułów okazał się film „Jedna bitwa po drugiej”. Produkcja była nominowana aż w 13 kategoriach i ostatecznie zdobyła sześć statuetek. Choć nagrody aktorskie ominęły Leonardo DiCaprio, Benicio del Toro i Teyanę Taylor, Akademia doceniła m.in. Paula Thomasa Andersona, który otrzymał Oscara za najlepszy scenariusz adaptowany. Niewiele osób zdaje sobie jednak sprawę, że film powstał w oparciu o powieść jednego z najbardziej zagadkowych współczesnych pisarzy.
encoded: „One Battle After Another” w reżyserii Paula Thomasa Andersona luźno nawiązuje do powieści „Vineland” autorstwa Thomasa Pynchona – jednego z najbardziej intrygujących i nieuchwytnych twórców amerykańskiej literatury. Nie jest to zresztą pierwsze spotkanie Andersona z prozą tego postmodernistycznego pisarza. W 2014 roku reżyser przeniósł na ekran także jego powieść „Wada ukryta”, tworząc film pełen absurdalnego humoru, skomplikowanych wątków i charakterystycznej dla Pynchona gry z konwencją. Najnowsza produkcja rozwija tę fascynację jeszcze dalej, oferując historię bardziej wielowarstwową i przewrotną. Pojawia się więc pytanie – dlaczego twórczość Thomasa Pynchona od lat tak silnie inspiruje filmowców? Kim jest Thomas Pynchon? Tajemniczy autor powieści „Vineland” Thomas Pynchon należy do najbardziej zagadkowych i jednocześnie wpływowych pisarzy współczesnej literatury amerykańskiej. Urodził się 8 maja 1937 roku w Glen Cove na Long Island w stanie Nowy Jork. Już w młodości wyróżniał się dużymi zdolnościami – szkołę średnią ukończył w wieku zaledwie 16 lat, po czym rozpoczął studia na Uniwersytecie Cornell, gdzie początkowo wybrał fizykę inżynierską. Po dwóch latach przerwał naukę, by wstąpić do Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, gdzie służył na niszczycielu operującym na Morzu Śródziemnym. Po zakończeniu służby powrócił jednak na Cornell, tym razem studiując literaturę angielską. W tym okresie zaczął pisać pierwsze opowiadania, publikowane m.in. w studenckich czasopismach, a także eksperymentował z różnymi formami twórczości. Po ukończeniu studiów w 1959 roku pracował przez pewien czas jako autor tekstów technicznych w firmie Boeing w Seattle, jednocześnie rozwijając własne projekty literackie. To właśnie wtedy powstała jego pierwsza powieść „V.”, wydana w 1963 roku, która przyniosła mu rozgłos i pozwoliła całkowicie poświęcić się pisaniu. Od tego czasu Pynchon tworzy na pełen etat, publikując powieści łączące elementy historii, popkultury, nauki i polityki. Prz…

zdj-47-3e64391.jpg
width: 4864
height: 3240

Skromny odlewnik stał się symbolem nowej ery. Jak Jurij Gagarin jako pierwszy wzniósł się w kosmos
type: item
date: 2026-03-15T07:35:27.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kosmos
subject: Ludzie
subject: kosmonauta
subject: loty w kosmos
subject: zsrr
description: 12 kwietnia 1961 roku historia ludzkości nieodwracalnie zmieniła swój bieg. O godzinie 9:07 czasu moskiewskiego z kosmodromu Bajkonur na kazachskich stepach w niebo wzbiła się rakieta, niosąc na swym szczycie niewielką sferyczną kapsułę. Wewnątrz niej znajdował się 27-letni Jurij Gagarin – człowiek, którego nazwisko w ciągu następnych kilku godzin miało stać się jednym z najbardziej rozpoznawalnych na świecie. Jego misja trwała zaledwie 108 minut. To jednak wystarczyło, by otworzyć nowy rozdział w dziejach ludzkości – erę człowieka w kosmosie.
encoded: Spis treści: Dziecko z prostej rodziny Odlewnik, który marzył o lataniu Lot do historii Katastrofa pod Kirżaczem Odkąd USA i ZSRR wzbiły się w kosmos, stało się oczywiste, że celem tej „gry” jest wysłanie człowieka w przestrzeń pozaziemską. Misja Wostok-1 była jedną z najpilniej strzeżonych tajemnic zimnej wojny. To standardowa praktyka radzieckiego rządu, który każdy sukces ogłaszał z wielką pompą, a o porażkach wolał milczeć. W kosmosie nie istniały jednak granice polityczne. Były tylko granice ludzkich możliwości. Człowiekiem, który je pokonał, był starszy lejtnant Jurij Aleksiejewicz Gagarin. Dziecko z prostej rodziny Urodził się 9 marca 1934 roku we wsi Kłuszyno koło Gżacka, oddalonej o około 160 kilometrów na zachód od Moskwy. Przyszedł na świat w rodzinie o głębokich korzeniach chłopskich, co w ówczesnym Związku Radzieckim było, paradoksalnie, atutem, który w przyszłości miał zaważyć na jego karierze. Jego ojciec, Aleksiej Iwanowicz, był utalentowanym stolarzem i cieślą, człowiekiem surowym, ale sprawiedliwym, który potrafił wyczarować z drewna wszystko, od mebli po domy. Matka, Anna Timofiejewna, pracowała jako dojarka w kołchozie. Jurij był trzecim z czworga dzieci. Miał starszego brata Walentina, starszą siostrę Zoję i młodszego brata Borysa. 21 miesięcy w ziemiance W październiku 1941 roku, gdy Jurij miał zaledwie siedem lat i dopiero co rozpoczął naukę w szkole, do wsi wkroczyły wojska niemieckie. Rozpoczął się koszmar okupacji, który miał trwać niemal dwa lata. Niemieccy żołnierze zajęli dom rodziny Gagarinów, wyrzucając ich na bruk. Aleksiej, chcąc ratować rodzinę przed zamarznięciem, wykopał prowizoryczną ziemiankę. To właśnie w tej wilgotnej, ciemnej jamie o wymiarach zaledwie 3 na 3 metry, przykrytej warstwą darni, sześcioosobowa rodzina musiała przetrwać przez 21 miesięcy. Odlewnik, który marzył o lataniu Po wyzwoleniu Kłuszyna przez Armię Czerwoną, rodzina przeniosła się do miasta Gżatsk, gdzie Jurij mógł wreszcie kontynuować przerwaną edukację. S…

jurij-gagarin-ceadfd9.jpg
width: 1593
height: 1200

Ameryka Południowa oczami Polaków. „Tożsamość narodowa nie kończy się na granicy”
type: item
date: 2026-03-13T13:33:01.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: ameryka południowa
subject: argentyna
subject: filmy
subject: filmy dokumentalne
subject: urugwaj
description: Ameryka Południowa dla wielu Polaków pozostaje jednym z najbardziej egzotycznych i intrygujących regionów świata. Choć oddalona od naszego kraju o tysiące kilometrów, dla niektórych stała się miejscem, w którym postanowili ułożyć swoje życie na nowo. O losach Polaków, którzy zdecydowali się na taką drogę, opowiada dokument „Nieusłyszane” autorstwa Damiana Stefańczyka i Mateusza Filipskiego.
encoded: Spis treści: W argentyńskiej dżungli do dziś działa polskie muzeum. „Pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje” Polka w Urugwaju. Jak wygląda życie w Montevideo? Dokument „Nieusłyszane”, czyli emigracja bez idealizowania rzeczywistości W kontekście emigracji z Polski najczęściej wskazuje się takie kierunki jak Wielka Brytania, Stany Zjednoczone czy Niemcy. To właśnie tam od lat wyjeżdżają osoby poszukujące pracy, stabilności lub nowych perspektyw życiowych. Zdarza się jednak, że niektórzy decydują się na znacznie bardziej odległe oraz mniej oczywiste miejsca i w poszukiwaniu akceptacji, spokoju czy poczucia przynależności próbują odnaleźć własną drogę w zupełnie innych realiach kulturowych i społecznych. Budowanie życia tysiące kilometrów od rodzinnego kraju bywa jednak doświadczeniem złożonym. Z jednej strony daje szansę na nowy początek, z drugiej często wiąże się z emocjonalnym kosztem i koniecznością redefiniowania tego, czym właściwie jest dom. Właśnie takie historie można poznać w serialu dokumentalnym dostępnym na platformie Canal+. W argentyńskiej dżungli do dziś działa polskie muzeum. „Pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje” Jednym z bohaterów dokumentu jest Kazimierz Sawicki, dyrektor Muzeum Imigranta w niewielkiej miejscowości Wanda w prowincji Misiones, położonej niedaleko granicy z Brazylią i słynnych wodospadów Iguazú. To właśnie tutaj w 1936 roku przybyło kilkanaście polskich rodzin, które – w obliczu narastającego napięcia w Europie i widma zbliżającej się wojny – zdecydowały się opuścić ojczyznę i rozpocząć nowe życie na innym kontynencie. Jak opowiada Sawicki, początki były niezwykle trudne. Osadnicy trafili w sam środek gęstej dżungli, gdzie brakowało dróg, infrastruktury i podstawowych warunków do życia. Polskie rodziny musiały nauczyć się funkcjonować w zupełnie nowym klimacie, wykarczować teren pod domy i pola, a z czasem budować drogi, ulice oraz świątynię. Tak powstała Colonia Wanda – nazwana na cześć legendarnej polskiej k…

zdj-45-179b3fd.jpg
width: 4352
height: 2899

Będziemy mieli kolejnego noblistę. Amerykański naukowiec dostanie polskie obywatelstwo
type: item
date: 2026-03-12T13:00:22.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: nagroda nobla
subject: NatGeoBN
subject: naukowcy
subject: polacy
description: Profesor Victor Ambros, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny z 2024 roku, stara się o polskie obywatelstwo. Naukowiec mówi o hołdzie dla swoich przodków i chęci wzmocnienia pozycji Polski w świecie. W Warszawie wygłaszał wykład oraz spotkał się z młodzieżą oraz premierem Donaldem Tuskiem.
encoded: Prof. Victor Ambros jest wybitnym amerykańskim biologiem molekularnym, ma też polskie korzenie. Aby do nich wrócić, zdecydował się na formalne wytąpienie o polskie obywatelstwo. Poza tym chce też zaangażować się w działania wzmacniające polską naukę i pozycję Polski w świecie. Kim jest Victor Ambros? Urodził się 1 grudnia 1953 roku w Hanover, w stanie New Hampshire (USA). Jego ojciec, Longin Ambros, był Polakiem, urodzonym w Dorgiszkach, w dawnym województwie wileńskim. Dziś to terytorium Białorusi. W czasie drugiej wojny światowej został deportowany do III Rzeszy i pracował jako robotnik przymusowy. Ambros zaczynał karierę akademicką na Uniwersytecie Harvarda, by następnie przenieść się do Dartmouth College. Od 2008 roku związany jest z University of Massachusetts Medical School, gdzie zajmuje stanowisko Silverman Professor of Natural Sciences oraz współdyrektora RNA Therapeutic Institute. W 2024 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Osobisty gest wobec rodziny Wątek przywrócenia obywatelstwa ma dla Ambrosa wymiar prywatny: podkreśla, że traktuje to jako sposób uhonorowania ojca, ciotki i całej rodziny. – Moim jedynym łącznikiem z Polską był ojciec: to on pochodził z Polski. Trzeba jednak pamiętać o realiach tamtych czasów: były to lata 50-te XX wieku i nie wszyscy dziś zdają sobie sprawę, że w Stanach Zjednoczonych wielu imigrantów nie przekazywało swojego języka dzieciom [...]. Ożenił się z Amerykanką i zamieszkał w Vermont, w miejscu, gdzie nie było żadnej polskiej społeczności. Z jakiegoś powodu doszedł do przekonania, że nie powinien mówić po polsku do swoich dzieci, a była to jedyna okazja, by ten język nam przekazać – powiedział naukowiec w wywiadzie dla PAP. Plan dla polskiej nauki Victor Ambros chce także współpracować z polskim środowiskiem naukowym i ściągać do Polski najzdolniejszych młodych naukowców. Po rozmowie z premierem podkreślano, że rząd wyraża gotowość do wsparcia tej inicjatywy. Ambros chce wykorzystać rozgłos po o…

victor-ambros-polskie-obywatelstwo-abce8c5.jpg
width: 3572
height: 2799

Podbiła Paryż i serca mężczyzn. Historia Maty Hari zakończyła się przed plutonem egzekucyjnym
type: item
date: 2026-03-08T09:05:51.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: holandia
subject: I wojna światowa
subject: szpiegostwo
description: Mata Hari bez wątpienia była jedną z najbardziej enigmatycznych postaci XX wieku. Dziś, ponad 100 lat po egzekucji, kobieta oskarżona o szpiegostwo na rzecz Niemiec, która miała przyczynić się do śmierci tysięcy francuskich żołnierzy, wciąż budzi kontrowersje. Czy była zimnokrwistą agentką H-21, która sprzedawała sekrety aliantów za futra i biżuterię? A może należy postrzegać ją jako kozła ofiarnego, który był potrzebny francuskiej armii do podniesienia morale w krytycznym momencie I wojny światowej?
encoded: Spis treści: Mała księżniczka tatusia. Dzieciństwo Maty Hari Nieszczęśliwa żona Paryż u stóp Maty Hari Pułapka wojny Aresztowanie i egzekucja Maty Hari Margaretha Zelle stworzyła Matę Hari, by uciec od szarej rzeczywistości nieszczęśliwej żony z holenderskiej prowincji. Ta kreacja dała jej sławę, pieniądze i miłość. Sprawiła, że stała się archetypem femme fatale. Ostatecznie stała się jednak przyczyną jej zguby. Mała księżniczka tatusia. Dzieciństwo Maty Hari Mata Hari, a właściwie – Margaretha Geertruida Zelle, urodziła się 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden, w północnej holenderskiej prowincji Fryzja. Jej ojciec, Adam Zelle, był zamożnym kupcem, właścicielem dobrze prosperującego sklepu z kapeluszami. Matka, Antje van der Meulen, pochodziła z zamożnej fryzyjskiej rodziny. Adam rozpieszczał córkę ponad miarę. Nazywał ją swoją małą księżniczką, a Margaretha dorastała w przekonaniu o własnej wyjątkowości. Zaszczepił w niej przekonanie, że jest stworzona do wyższych celów, co w późniejszych latach stało się zarówno jej siłą napędową, jak i zgubą. Margaretha była świetnie przygotowana do bycia podziwianą, ale nie do pracy i trudów codziennego życia. Rozpad rodziny Zelle Beztroskie dzieciństwo Margarethy skończyło się gwałtownie w 1889 roku. Skłonny do ryzykownych inwestycji Adam ulokował cały majątek w wątpliwych operacjach giełdowych, co dla niego i jego rodziny okazało się katastrofą. Zelle zbankrutował, tracąc nie tylko majątek, ale i reputację w konserwatywnym społeczeństwie. Upadek finansowy pociągnął za sobą natychmiastowy rozpad rodziny. Antje rozwiodła się z mężem, a rodzina przestała istnieć. Największy cios nadszedł jednak w 1891 roku, kiedy zmarła matka Margarethy, prawdopodobnie wycieńczona stresem i chorobą. Dziewczynka, w wieku 15 lat, została sama. Ojciec ożenił się ponownie, a rodzeństwo zostało rozdzielone między krewnych. Skandal w Lejdzie Margaretha została wysłana do szkoły w Lejdzie, gdzie miała kształcić się na przedszkolankę. Był to jeden z niewie…

MataHari1-85d9162.jpg
width: 2048
height: 1362

Eva Braun świadomie wybrała życie w zbrodniczym systemie. Do samego końca była lojalna wobec Hitlera
type: item
date: 2026-03-08T07:32:40.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: adolf hitler
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
description: Eva Braun przez kilkanaście lat była najbliższą osobą człowieka, który wzniecił pożogę II wojny światowej. Mimo to historycy przez lata spychali ją na margines, szufladkując ją jako apolityczny „ozdobnik”, który zupełnym przypadkiem znalazł się w centrum historycznych wydarzeń. Czy słusznie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Rodzina Braunów „Słodka” Eva poznaje „pana Wilka” Wybuch wojny i ostateczna legitymizacja Życie i śmierć w bunkrze Żona Adolfa Hitlera przez lata była traktowana jako historyczna ciekawostka – niewiele znaczący przypis do biografii sprawcy wielkiego zła. Należy jednak podkreślić, że Eva Braun nie była jedynie niewinną ofiarą, która znalazła się pod zgubnym wpływem uroku potwora w ludzkiej skórze. Dziś historycy nie mają wątpliwości, że „słodka” Eva, jak nazywał ją Hitler, świadomie wybrała życie w samym centrum zbrodniczego systemu. Wiedziała o prześladowaniach Żydów (choćby z racji tego, że jej własna rodzina przejęła mienie pożydowskie), widziała znikających ludzi, słyszała rozmowy o wojnie totalnej. Jakakolwiek „niewiedza” z jej strony była niczym innym, jak tylko świadomym odwracaniem wzroku. Rodzina Braunów Eva Anna Paula Braun urodziła się 6 lutego 1912 roku w Monachium. Była drugą z trzech córek Friedricha „Fritza” Brauna, nauczyciela w szkole zawodowej, i Franziski „Fanny” Kronberger, gospodyni domowej. Jej dzieciństwo przypadło na burzliwe czasy powojennego chaosu w Niemczech – okresu hiperinflacji, rewolucji w Bawarii i rodzącego się nazizmu. Mimo to w domu Braunów panowała względna stabilizacja, choć Fritz musiał ciężko pracować, by utrzymać standard życia, jakiego oczekiwał. W przeciwieństwie do swojej starszej siostry, Ilse, Eva nie przykładała zbyt dużej uwagi do edukacji. Uczyła się (z przeciętnymi wynikami) w katolickim liceum w Monachium, a następnie przez rok (1928/1929) uczęszczała do szkoły handlowej, co było typowe dla dziewcząt z jej sfery. Edukacja miała przygotować ją do roli żony i matki. Większy zapała przejawiała względem sportu. Była doskonałą lekkoatletką, a później – pływaczką i narciarką. „Słodka” Eva poznaje „pana Wilka” W 1929 roku podjęła pracę, która miała zdeterminować jej dalsze życie. Została asystentką, pomocnicą biurową i okazjonalną modelką w zakładzie fotograficznym przy Amalienstrasse 25 w Monachium, którego wł…

ewa-braun-GettyImages-109853084-e641e4b.jpg
width: 3543
height: 2759

Ta rodzina od pokoleń nie ma zębów. Pochodzący z niej lekarz odkrył tajemniczą mutację genu
type: item
date: 2026-03-06T08:41:19.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: choroby
subject: genetyka
subject: rodzina
subject: zęby
description: Brak zębów był u rodziny Grahamów czymś więcej niż chorobą – był rodzinnym piętnem. Od pokoleń usta kolejnych dzieci pozostawały puste, niezależnie od upływu lat. Rodzina musiała czekać dekady, aż w ich szeregach narodzi się genialny medyk zdolny rzucić wyzwanie „klątwie” i odkryć prawdę ukrytą w ich genach.
encoded: Rodzina dr. Johna Grahama, profesora genetyki medycznej i pediatrii w Cedars-Sinai w Los Angeles, od lat nie ma zębów. Uparty naukowiec odkrył powodującą to tajemnicza mutację genu, która została jednoznacznie zidentyfikowana jako przyczyna agenezji zębów w pięciu pokoleniach rodziny. Teraz może pomóc innym. Historia rodziny bez zębów – medyczny sekret, który trwał pokolenia Ten niemal symboliczny brak zębów ciążył nad rodziną podczas codziennych posiłków, nauki mowy u dzieci, w trakcie dorastania. Brak lub zanik zębów wpływał na poczucie własnej wartości, wybory życiowe i relacje społeczne. Z biegiem lat niektóre dzieci miały nie w pełni wykształcone pojedyncze zęby, inne miały ich nawet kilka, ale nikt nie mógł mówić o pełnym, zdrowym uśmiechu. Tradycją stały się drogie implanty i protezy, ale także milcząca frustracja: czemu właśnie my? Lekarz, który leczył innych – i siebie John Graham – wnuk i syn osób dotkniętych rodzinną agenezją zębów – wybrał ścieżkę medycyny i genetyki: nic dziwnego, że tak go fascynowała. Całe życie diagnozował innych, pomagając rodzinom z rzadkimi chorobami. Jednak to jego własna historia, rodzinna anomalia, okazała się największym wyzwaniem zawodowym. Przez lata zbierał medyczne akta, analizował rodowody i przeszukiwał literaturę naukową. Z pomocą przyjaciela i współpracownika, dr. Pedro Sancheza, rozpoczął genetyczne śledztwo na skalę, jakiej w tej rodzinie jeszcze nie było. Używając najnowszych narzędzi do sekwencjonowania DNA, Graham i Sanchez porównali materiał genetyczny dwóch osób dotkniętych agenezją i dwóch zdrowych krewnych. Tajemnicza mutacja w genie KDF1 Efektem ich badań i było odkrycie jednego, kluczowego genu, który różnił się u osób z agenezją i zdrowych. Chodziło o mutację genie KDF1, a dokładnie niewielką zmianę w chromosomie 1 dotycząca fragmentu odpowiedzialnego za prawidłowy rozwój skóry i zębów. Badania potwierdziły, że ta rzadka mutacja genetyczna pojawiała się wyłącznie u osób bez zębów w rodzinie Grahama. Przy uż…

FABRIC-KOLAZ-32-82-19f3695.jpg
width: 2700
height: 1800

W Stronie Śląskim powstaje biblioteka, jakiej nie ma nigdzie na świecie. Wypożyczysz tu tylko książki z autografem
type: item
date: 2026-03-05T11:08:06.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kierunki
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: biblioteka
subject: dolny śląsk
subject: książki
subject: powódź
description: To będzie jedyna taka biblioteka na świecie. Joanna Lamparska, dziennikarka związana z National Geographic Polska, tworzy w Stroniu Śląskim kolekcję książek z autografami i osobistymi dedykacjami autorów z całej Polski. To część akcji „Z książką się powodzi”, która wspiera odbudowę zniszczonej przez ostatnią powódź biblioteki w Stroniu.
encoded: Stronie Śląskie doświadczyło w 2024 roku strasznej tragedii – woda wdarła się do miasta i zniszczyła jego dużą część, odbierając mieszkańcom możliwość normalnego życia. Wielu domów, mieszkań czy instytucji kultury wciąż nie udało się odbudować, ale to nie odbiera ducha mieszkańców – w Stroniu powstaje niezwykła biblioteka, którą wspierają autorzy z całej Polski. Tu wypożyczysz tylko książki z dedykacją Idea akcji zakłada stworzenie w Stroniu Śląskim wyjątkowego księgozbioru – kolekcji książek z autografami i osobistymi dedykacjami autorów z całej Polski. Organizatorzy apelują do pisarzy, dziennikarzy, poetów i twórców literatury o przekazywanie podpisanych egzemplarzy swoich publikacji, które staną się symbolem solidarności środowiska literackiego z lokalną społecznością. Jak zdobyć tak niepowtarzalne egzemplarze? – Okazuje się, że dla autora nie ma nic trudniejszego niż wyprawa na pocztę, stąd na niektóre książki czekamy miesiącami – śmieje się Joanna Lamparska, opowiadając National Geographic Polska o inicjatywie. W wielu wypadkach trud pozyskiwania autografów wzięły na siebie wydawnictwa. Joannę i jej fundację „Projekt Historia” wspiera Jerzy Misiurski, dyrektor Biblioteki Publicznej im. Stefana Janasa w Opocznie. Odrodzenie po dramatycznej powodzi – Chcemy, żeby z tragedii powodzi narodziło się coś niezwykłego: biblioteka, w której każda książka ma swoją historię i osobisty ślad autora – tłumaczy Joanna. – To nie tylko odbudowa księgozbioru, ale także budowanie mostu między twórcami a czytelnikami. Pokazujemy, że kultura potrafi jednoczyć i realnie pomagać, tym bardziej, że o Dolnym Śląsku poszkodowanym we wrześniu 2024 roku przez powódź wiele osób już zapomniało. Stronie Śląskie w 2026 roku Stronie jest w trakcie intensywnej odbudowy po niszczycielskiej powodzi września 2024 roku, która przerwała tamę na Morawce i zalała nie tylko miasto, ale i całą okolicę. Jej efekty można spotkać na Śląsku na każdym kroku. Chociaż Wody Polskie zabezpieczyły zniszczony zbiorn…

FABRIC-KOLAZ-32-81-bbbe70c.jpg
width: 2700
height: 1800

Ali Chamenei, zwany też Ali Khamenei: człowiek, który trzymał w garści Iran
type: item
date: 2026-03-01T10:45:19.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: iran
subject: islam
subject: kraje islamskie
subject: polityka
description: Islamska Republika Iranu to religijna dyktatura powołana po antyzachodniej rewolucji w 1979 roku. Do niedawna rządził tam Najwyższy Przywódca, duchowny i teolog Ali Chamenei (Ali Khamenei). Kto go zastąpi?
encoded: W tym artykule: Specyfika Iranu: cywilizacja licząca kilka tysięcy lat Rewolucja islamska, Chomejni i Ali Khamenei Religijna dyktatura i społeczeństwo, które nie chce być zamknięte Nie zrozumiemy Iranu oraz władzy, jaką sprawował tam ajatollah Ali Chamenei (Ali Khamenei), bez znajomości historii tego kraju. Sięga ona bardzo głęboko w przeszłość. Pierwszym prawdziwym państwem na tym terenie był starożytny Elam, który powstał prawie 4,5 tys. lat temu. Jego stolica Suza jest jeszcze starsza, bo liczy ponad 6 tys. lat! Specyfika Iranu: cywilizacja licząca kilka tysięcy lat Przez kolejne wieki na terenach Iranu – czyli ziemiach między Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską – funkcjonowały imperia: Medów (bijących się z Asyryjczykami), Persów (toczących wojny m.in. z Grekami), Partów (zaprzysięgłych przeciwników Rzymian), Sasanidów (walczących z Bizancjum). Przez ten czas zmieniły się zwyczaje i podejście do religii. Na przykład w VI w. p.n.e. powstał tam zaratusztrianizm, który za panowania Sasanidów w III w. n.e. ogłoszono religią państwową. Inne wyznania znajdowały się, w zależności od widzimisię władców, na cenzurowanym. W VII i VIII wieku państwo Sasanidów zostało podbite przez Arabów, a w kraju zapanował islam. Ostatecznie w swojej odmianie zwanej szyityzmem, co spowodowało konflikty z sunnitami – muzułmanami stanowiącymi większość w sąsiednich krajach. Iran, w dawnych wiekach zwany Persją, musiał walczyć m.in. z mongolskimi koczownikami Tamerlana (1336–1405) i Turcją. Do tego dochodziły konflikty z europejskimi mocarstwami: Wielką Brytanią i Rosją. Kraj rozrywały walki zewnętrzne, znajdował się częściowo pod obcą okupacją. Dla mieszkańców, pamiętających o wielkiej przyszłości, było to poniżające. Zasiadający od 1925 roku na perskim tronie szach Reza Pahlavi przekształcał na wzór zachodni prawo, dopuścił kobiety do prac w urzędach, a mężczyznom nakazał nosić zachodnie stroje. W trakcie II wojny światowej nie wydawał się jednak aliantom wystarczająco antyn…

ali-chamenei-zwany-tez-ali-khamenei-czlowiek-ktory-trzyma-w-garsci-iran-fot-iranian-leader-s-press-office-handout-anadolu-agency-getty-images-e235be9.jpeg
width: 1024
height: 688

Jedno zdanie uczyniło go nieśmiertelnym. Tak Kartezjusz zmienił myślenie o świecie
type: item
date: 2026-02-28T13:32:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: fizyka
subject: matematyka
subject: naukowcy
description: „Myślę, więc jestem” – napisał René Descartes, znany jako Kartezjusz. Ten XVII wieczny matematyk, fizyk i filozof należał do grona najbardziej wpływowych intelektualistów ówczesnej Europy. Zapoczątkował nurt XVII-wiecznego racjonalizmu, a jego sposób postrzegania rzeczywistości stał się fundamentem dla późniejszych filozoficznych systemów, m.in. Spinozy i Leibniza.
encoded: Spis treści: Edukacja jezuicka Między matematyką a filozofią Rozprawa o metodzie Kartezjusz – fizyk i matematyk Śmierć uczonego René Descartes, zwany Kartezjuszem urodził się we francuskim miasteczku La Haye en Touraine 31 marca 1596. W XIX wieku, pragnąc oddać hołd uczonemu, nazwę miasteczka zmieniono na Descartes. Przyszły filozof urodził się w zamożnej, lecz naznaczonej tragedią rodzinie. Jeanne Brochard, matka Kartezjusza, zmarła zaledwie rok po jego narodzinach, natomiast zajęty sprawami urzędowymi ojciec Joachim Descartes nie interesował się potomstwem i po śmierci żony oddał dzieci na wychowanie swojej matce. Edukacja jezuicka Kartezjusz miał około dziesięciu lat, gdy w 1606 roku, został wysłany do kolegium jezuitów w La Flèche. Pozostał tam przez kolejne osiem lat. Doktryna i szkolnictwo jezuickie miało na niego ogromny wpływ. Wpływ często przez niego nieuświadomiony, jednak mający swoje odbicie w jego poglądach. W 1615 René Descartes wstąpił na Uniwersytet w Poitiers, gdzie rok później uzyskał tytuł bakałarza oraz licencjat z prawa kanonicznego i cywilnego. Wydawało się, że jego ścieżka naukowa jest już pewna, jednak zamiast niej wybrał karierę wojskową. W 1618 roku Kartezjusz zaciągnął się do armii księcia Maurycego Nassau. Należał do korpusu inżynieryjnego, gdzie zajmował się praktycznymi zastosowaniami matematyki, projektując różnorodne maszyny mające chronić i wspierać żołnierzy w walce. W pewnym sensie można powiedzieć, że podążył ścieżką wytyczoną przez Leonarda da Vinci, który również parał się inżynierią wojskową i budował machiny wojenne na potrzeby kampanii Cezarego Borgii. Między matematyką a filozofią W okresie służby wojskowej poznał Isaaca Beeckmana, niderlandzkiego filozofa, matematyka i fizyka uważanego za jednego z prekursorów mechanicyzmu w nauce. Przyjacielska relacja z Beeckmanem rozbudziła w Kartezjuszu intensywne zainteresowanie naukami ścisłymi. Filozof opuścił szeregi armii w 1619 roku, ponownie kierując się ku nauce. Kolejna dekada …

kartezjusz-6717a9d.jpg
width: 2813
height: 1875

To ona ratowała „ołowiane dzieci”. Historia dociekliwej lekarki i jej walki z przemysłowym molochem
type: item
date: 2026-02-16T14:48:45.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: górnictwo
subject: katowice
subject: medycyna
subject: śląsk
description: Historia epidemii ołowicy w Szopienicach to opowieść o jednym z najpoważniejszych kryzysów zdrowotnych w powojennej Polsce, który dotknął tysiące dzieci mieszkających w sąsiedztwie Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” w Katowicach. Potoczyłaby się zupełnie inaczej gdyby nie Jolanta Wadowska-Król, lekarka która odkryła i ujawniła skalę zatrucia ołowiem.
encoded: Przez lata działalność przemysłowa Huty Metali Nieżelaznych Szopienice powodowała masowe emisje toksycznych metali ciężkich, a miejscowa ludność była nieświadomie narażona na poważne zagrożenia zdrowotne. Kluczową postacią w walce z tym problemem była lekarka pediatra Jolanta Wadowska-Król, której odwaga i determinacja doprowadziły do ujawnienia skali skażenia oraz podjęcia skutecznych działań naprawczych. Ołowica na Śląsku – przyczyny i przebieg epidemii w Szopienicach Jak emisje z Huty Szopienice prowadziły do skażenia środowiska Huta Metali Nieżelaznych „Szopienice” rozpoczęła działalność już w XIX wieku, stając się jednym z największych ośrodków przemysłu hutniczego w Polsce. Produkcja cynku, ołowiu i kadmu wiązała się z ogromnymi emisjami tych pierwiastków do powietrza, gleby oraz wody. Filtry montowane na kominach, zwłaszcza w latach 70. XX wieku, nie były wystarczająco skuteczne, przez co szkodliwe pyły wydostawały się z huty niemal bez ograniczeń. Bezpośrednio w sąsiedztwie zakładu znajdowały się familoki – robotnicze domy, których mieszkańcy i ich dzieci byli najbardziej narażeni na kontakt z toksynami. Skażenie środowiska przez dekady narastało, a objawy zatrucia u dzieci początkowo były tłumaczone innymi schorzeniami. Objawy i rozpoznanie ołowicy u dzieci Ołowica (inaczej saturnizm lub plumbizm) to przewlekłe zatrucie ołowiem, powodujące zaburzenia pracy układu nerwowego, krwiotwórczego oraz uszkodzenia narządów wewnętrznych. U dzieci objawiało się to: osłabieniem, bezsennością, brakiem łaknienia, bólami brzucha, problemami z koncentracją, spowolnieniem rozwoju umysłowego i ruchowego, anemią, a nawet zaburzeniami chodu. U niektórych dzieci stężenie ołowiu było tak wysokie, a objawy tak nasilone, że wymagały hospitalizacji. Skala problemu – ile dzieci ucierpiało? Pierwsze systematyczne badania przesiewowe w latach 1974–1975 objęły blisko 5000 dzieci zamieszkujących Szopienice i sąsiednie dzielnice Katowic. Według danych lekarskich i analizy laboratoryjnej …

olowiane-dzieci-jolanta-wadowska-krol-4faa0ec.jpg
width: 1575
height: 1050

Zrezygnuj z mięsa na kilka tygodni. Twój organizm podziękuje ci szybciej, niż myślisz
type: item
date: 2026-02-16T11:03:17.000Z
subject: Lifestyle
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: ekologiczne jedzenie
subject: jedzenie
subject: mięso
subject: pożywienie
subject: rośliny
subject: warzywa
description: Wielki Post dla wielu osób wiąże się z rezygnacją z jedzenia mięsa. Nawet krótka, kilkutygodniowa zmiana diety może przynieść zaskakujące efekty. Ważne jest jednak nie tylko to, z czego rezygnujemy, ale też to, co wybieramy w zamian.
encoded: Spis treści: Efekt numer 1: utrata masy ciała i korzyści dla serca Efekt numer 2: zmiany w jelitach Efekt numer 3: układ odpornościowy Zdrowe nawyki Ze względów zdrowotnych, środowiskowych czy etycznych coraz więcej osób decyduje się na rezygnację z mięsa. Co jednak dzieje się z organizmem, gdy z talerza znikają produkty pochodzenia zwierzęcego? Najnowsze badania sugerują, że nawet krótkie okresy bez mięsa – tygodnie, dni, a nawet tylko kilka posiłków – mogą wywołać wyraźne zmiany. A są to między innymi utrata wagi, poprawa zdrowia serca oraz subtelne zmiany w jelitach i układzie odpornościowym. Efekt numer 1: utrata masy ciała i korzyści dla serca Jednym z najbardziej zauważalnych skutków wyeliminowania mięsa jest utrata masy ciała. Wynika ona nie tylko z usunięcia produktów pochodzenia zwierzęcego – chodzi także o to, co zajmuje ich miejsce. Gdy zastępujemy wysokokaloryczne mięso i tłuszcze produktami roślinnymi bogatymi w błonnik (warzywami, strączkami, produktami pełnoziarnistymi, owocami) – spożywamy więcej żywności o mniejszej zawartości kalorii – mówi Matthew Landry, dietetyk i naukowiec zajmujący się zdrowiem na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine. Pokarmy bogate w błonnik wydłużają też czas uczucia sytości, co ogranicza przejadanie się. Trzymiesięczne badanie przeprowadzone w 2018 r., wykazało że osoby, które przeszły na dietę wegetariańską, tracą średnio około 2 kilogramów wagi. Kilka innych badań wykazało, że diety wegetariańskie trwające sześć tygodni lub dłużej, prowadzą do obniżenia ciśnienia krwi, co jest kluczowym czynnikiem zmniejszającym ryzyko chorób serca i udaru mózgu. Efekt ten jest prawdopodobnie powiązany z utratą masy ciała i większym spożyciem mikroelementów takich jak potas i magnez, które pomagają obniżyć ciśnienie krwi – mówi Luigi Fontana, ekspert ds. żywienia na Uniwersytecie w Sydney. Badanie przeprowadzone w zeszłym roku przez Fontanę i jego współpracowników wykazało, że diety wegetariańskie często obniżają również poziom cukru we …

zrezygnuj-z-miesa-ea6f454.jpg
width: 5472
height: 3648

Portoryko – skąd pochodzi Bad Bunny? Śpiewa o niezwykłym kraju, który nie jest państwem
type: item
date: 2026-02-09T14:03:09.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: karaiby
subject: morze karaibskie
subject: muzyka
subject: portoryko
subject: stany zjednoczone
description: „Chcą zabrać mi rzeki i plażę, chcą, żeby i Twoje dzieci się wyprowadziły […]. Nie chcę, by zrobili Ci to, co stało się z Hawajami” – śpiewał na Super Bowl w towarzystwie Rickiego Maritna Bad Bunny: najczęściej słuchany artysta na świecie pochodzący z Portoryko. Jego muzyka często porusza trudny temat regionu, ale czym właściwie jest Portoryko i jaka jest jego relacja ze Stanami Zjednoczonymi?
encoded: Leżące na Morzu Karaibskim Portoryko to coś więcej niż tylko kolejne terytorium zależne Stanów Zjednoczonych. To niepokorny kraj o długiej historii, który uparcie nie chce poddać się amerykanizacji. Jego głosem – i przy okazji całej hiszpańskojęzycznej Ameryki – został Benito Antonio Martínez Ocasio, znany jako Bad Bunny – portorykański artysta przemycający pod płaszczem tanecznego reggaetonu trudną historię latynoskiej ludności: nawet tej z amerykańskim paszportem. Historia i tożsamość Portoryko – od Indian Taino do współczesności Historia Portoryko rozpoczyna się na długo przed przybyciem Europejczyków. Pierwsi mieszkańcy – Indianie Taino – osiedlili się na wyspie setki lat przed Krzysztofem Kolumbem. Taino pozostawili po sobie wiele osiągnięć: to właśnie od nich pochodzi słowo huracán (huragan) czy barbacoa (z ang. barbecue – grill). Stworzyli też hamak, a do dziś mieszkańcy określają Portoryko mianem „Borinquen” (od słowa Borikén, co oznacza „Ziemię Walecznego Pana”). Według najnowszych badań genetycznych Uniwersytetu w Portoryko, potomkowie Taino nie zniknęli całkowicie – wielu z nich przetrwało w trudno dostępnych górach, a ich dziedzictwo przetrwało w kulturze wyspy. Europejczycy pojawili się na wyspie na początku XVI wieku, a San Juan – stolica Portoryko – została założona już w 1508 roku, czyniąc ją jednym z najstarszych miast europejskich na kontynencie amerykańskim. Portoryko jako terytorium Stanów Zjednoczonych, czyli trudna walka o autonomię Przez ponad 400 lat Portoryko pozostawało pod panowaniem hiszpańskim, aż do wojny hiszpańsko-amerykańskiej w 1898 roku, kiedy wyspa przeszła pod kontrolę Stanów Zjednoczonych. Od 1917 roku Portorykańczycy są obywatelami Stanów Zjednoczonych, lecz status wyspy jest wyjątkowy – posiada własną konstytucję od 1952 roku, a jednocześnie podlega federalnym prawom amerykańskim. Chociaż decyzje dotyczące mieszkańców zapadają na kontynencie, to ci… nie mogą nawet głosować w wyborach prezydenckich ani mieć pełnej reprezentacji…

FABRIC-KOLAZ-32-65-e5eba2b.jpg
width: 2700
height: 1800

To „najdziwniejsi” ludzie Europy. „Ostatni Spartanie” są odizolowani od tysięcy lat i różnią się od nas genetycznie
type: item
date: 2026-02-08T14:17:04.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: europa
subject: geny
subject: grecja
description: W Europie jest genetyczna kapsuła czasu. Na greckim Peloponezie znajduje się mikroregion nazywany Głębokim Mani, którego mieszkańcy niemal nie zmienili się od ponad 1400 lat. Historia ominęła ten zakątek świata, a Manioci znacząco różnią się od nas – pozostałych mieszkańców kontynentu.
encoded: Głębokie Mani to niewielki mikroregion – składa się z kilku wiosek i współpracujących klanów, które ominął bieg historii. Manioci od wieków są odcięci od szlaków migracji, a przez to ich linie genetyczne zachowują ciągłość sięgającą epoki brązu. Naukowcy odkryli, że ich geny nie mają odpowiedników we współczesnych populacjach. Genetyczna izolacja greckich Maniotów Mani jest środkowym z trzech dużych „palców” Peloponezu, a głębokie Mani oznacza najbardziej południowe, trudno dostępne regiony półwyspu. Już w starożytności miejsce to było częścią Lakonii, historycznej ojczyzny Spartan (za których potomków Manioci się uważają), a jego mieszkańcy – chociaż powiązani kulturowo z Grekami – od wieków prowadzili życie w odosobnieniu. Na przestrzeni lat, gdy cała Grecja przeżywała liczne migracje i inwazje, Manioci zostali niedotknięci. Nikt nie odwiedzał ich strzelistych, skalistych brzegów, więc ominęły ich najazdy Słowian, Germanów czy Madziarów w okresie wędrówki ludów. Pozostali zarówno w izolacji kulturowej, jak i genetycznej. Nie chodziło jednak wyłącznie o ich „kłopotliwą” lokalizację. Izolacja Maniotów wynikała także ze świadomych wyborów społeczności, która broniła swojej autonomii oraz tradycji klanowych. Przez wieki Manioci byli znani z waleczności, a ich region przez długi czas był jednym z najtrudniej poddających się zewnętrznej kontroli. Jeden przodek, tysiące potomków Naukowcy od dawna interesowali się ich genetyczną odrębnością, jednak dopiero teraz, dzięki wysiłkom m.in. Uniwersytetu Oksfordzkiego, Narodowego Uniwersytetu Ateńskiego czy Europejskiego Uniwersytetu Cypryjskiego udało się przeanalizować DNA 102 mieszkańców tej trudno dostępnej krainy. Najbardziej szokującym odkryciem było ustalenie, że ponad 50% mężczyzn z głębokiego Mani pochodzi od jednego przodka, który żył około VII wieku naszej ery. To oznacza, że przynajmniej połowa męskiej populacji tego regionu to potomkowie jednej osoby sprzed ponad 1300 lat. Taki stan rzeczy to wynik tzw. efektu założ…

FABRIC-KOLAZ-32-64-303ec4a.jpg
width: 2700
height: 1800

Wielki sukces polskiej nauczycielki! Ewa Drobek wśród 10 najlepszych pedagogów świata na gali Global Teacher Prize 2026
type: item
date: 2026-02-06T10:55:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Edukacja
subject: nagrody
subject: polska
description: „Nauczycielskie Noble” przyznane, a w ścisłym finale znalazła się wyjątkowa nauczycielka z Polski, której filozofia nauczania garściami czerpie ze spuścizny Janusza Korczaka. Teraz została doceniona za granicą i nie możemy nie pękać z dumy – to pierwszy taki polski sukces. Na czym polega jej fenomen i metoda?
encoded: Ewa Drobek z warszawskiego liceum została wyróżnioną finalistką Global Teacher Prize 2026. Jako pierwsza Polka w historii trafiła do ścisłego finału konkursu zwanego „nauczycielskim Noblem”, pokonując 5000 kandydatów z 139 krajów. Jury uzasadnia, że odmieniła życie tysięcy uczniów dzięki nowatorskiemu podejściu do nauczania języków. Zwyciężczynią całego konkursu okazała się Rouben Nagi z Indii. Kim jest Ewa Drobek i gdzie pracuje? Ewa Drobek to nauczycielka języka angielskiego i niemieckiego z ponad 25-letnim doświadczeniem pedagogicznym. Od 2004 roku pracuje w renomowanym XV Liceum Ogólnokształcącym im. Narcyzy Żmichowskiej w warszawskim Śródmieściu. Jest jednym z najbardziej utytułowanych polskich pedagogów, cenionym w kraju i za granicą. Taki nauczyciel to skarb! Jak uczy jedna z najlepszych nauczycielek świata? Swoją pracę nazywa „hodowaniem skrzydeł”. Jej podstawą jest przekonanie, że nauka języków obcych to nie tylko rozwijanie kompetencji komunikacyjnych, ale także budowanie empatii i otwartości na inne kultury. Chce uczyć ludzi nie tylko języka, ale także rozumienia i akceptowania innych. Ma to głęboki sens, ponieważ jej podejście mocno inspirowane jest myślą Janusza Korczaka – polskiego pedagoga, który postrzegał dziecko jako podmiot procesu edukacyjnego i propagował idee szacunku oraz indywidualizacji. Metoda Ewy Drobek oparta jest na prawdziwych tekstach, debatach, muzyce, filmach czy nowych technologiach i już została wdrożona w 145 szkołach średnich w całej Polsce. Sukcesy uczniów Ewy Drobek Jej uczniowie osiągają doskonałe wyniki: 95% kontynuuje naukę na uniwersytetach a około 40% – świetnie przygotowanych językowo – studiuje za granicą. Nauczycielka wielokrotnie podkreśla, że jej sukcesy są w dużej mierze zasługą otwartości na drugiego człowieka Klasa prowadzona przez Ewę Drobek jest centrum inkluzji – wspiera uczniów niepełnosprawnych, uchodźców, dzieci z chorobami przewlekłymi i osoby zagrożone wykluczeniem. Była pionierką zdalnych rozwiązań edukacy…

FABRIC-KOLAZ-32-62-6b330b3.jpg
width: 2700
height: 1800

Zdążyć, nim media społecznościowe zniszczą psychikę młodzieży. Wnioski z francuskiego raportu
type: item
date: 2026-02-04T08:19:11.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: dojrzewanie
subject: dzieci
subject: media
description: Nasilające się zaburzenia lękowo-depresyjne, w tym myśli samobójcze, obniżona samoocena, szukanie ucieczki w używkach. Media społecznościowe wykorzystują podatność młodych ludzi i nasilają niektóre charakterystyczne dla tego wieku problemy. Mechanizmy te najmocniej wpływają na nastoletnie dziewczynki.
encoded: Spis treści: Zarabianie na młodzieńczych emocjach Testowanie norm społecznych Utrzymać zaangażowanie odbiorcy Szczególnie narażone są dziewczęta Australia jest pierwszym krajem na świecie, który wprowadził zakaz korzystania z mediów społecznościowych dla młodzieży poniżej 16. roku życia. Platformy takie jak TikTok, Instagram, Facebook, X (Twitter) czy YouTube muszą zablokować dostęp nieletnim lub będą płacić ogromne kary. Podobne zakazy mają być niedługo wprowadzone przez rządy Francji, Danii, Hiszpanii, Grecji i Malezji. Polski projekt stosownej ustawy ma być gotowy do końca lutego tego roku. To dobrze, bo problem jest wielki i palący. Zarabianie na młodzieńczych emocjach W grudniu 2025 roku ukazał się raport francuskiej Narodowej Agencji ds. Bezpieczeństwa Żywności, Środowiska i Pracy (Anses) zatytułowany „Wpływ korzystania z mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne nastolatków”. Analizuje on mechanizmy stojące za narzędziami marketingu cyfrowego zaprojektowanymi tak, by trafiać w specyficzne słabości emocjonalne okresu dojrzewania i jest efektem wielu lat pracy i metaanalizy ogromnego materiału badawczego. Wnioski z niego płynące nie są zbyt optymistyczne. – Okres dojrzewania jest czasem szczególnej wrażliwości, ponieważ mózg nadal się rozwija. Nastolatki przechodzą zmiany w sposobie przetwarzania emocji i funkcjonowania układów nagrody. Są również bardziej wrażliwe na kontekst społeczny, co sprzyja podejmowaniu ryzyka w obecności rówieśników. To także okres zwiększonego ryzyka wystąpienia zaburzeń psychicznych – powiedziała w rozmowie opublikowanej na łamach „The Conversation” Olivia Roth-Delgado, jedna z autorek omawianego raportu. Testowanie norm społecznych Jak podkreśla jej kolega Thomas Bayeux, w okresie dojrzewania rozwija się kultura konfrontacji z innymi, potrzeba komunikacji i kształtowania tożsamości poprzez testowanie norm społecznych. – Wszystko to dotyczy szczególnie grupy wiekowej 11–17 lat – podkreśla badacz. W rozmowie z francuskimi dzienni…

shutterstock2654281779-cf2c95d.jpg
width: 7680
height: 4320