National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-31T09:31:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Miał być pośmiewiskiem, a uratował Polskę. Prawda o Bolesławie Wstydliwym i jego białym małżeństwie
items: Jan Paweł II odmienił oblicze Kościoła. Jego pontyfikat wciąż budzi emocje
items: Romansowała z królem, stworzyła pierwsze polskie muzeum. Izabela Czartoryska żyła po swojemu
items: Żaden reżim nie zdołał złamać Witolda Pileckiego. Bohater na zawsze pozostanie symbolem niezłomności
items: Geniusz w białych rękawiczkach czy bezwzględny gracz? Prawda o Henryku Brodatym
items: Papież, który nie chciał być władcą. Jan Paweł I zmienił Watykan w 33 dni
items: Lekarze dawali mu dwa lata życia. Stephen Hawking przeżył kolejne 55 i zmienił nasze myślenie o kosmosie
items: Rosa Parks to matka ruchów na rzecz praw obywatelskich w USA. Jej odwaga przeszła do historii
items: Ta wioska raz w roku staje się królestwem. Mieszka w niej niezwykła społeczność Setów
items: Z więzienia trafił na front. Stworzył jedną z najokrutniejszych jednostek SS
items: Królewna, która wywołała skandal i zmieniła Dolny Śląsk. Jej dzieła przetrwały pokolenia
items: Polak oficjalnie wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa. Pokonał Bałtyk w niesamowitym tempie
items: 5 prób, 170 kilometrów, 55 godzin w wodzie. Historyczny wyczyn Bartłomieja Kubkowskiego
items: Serial „1670” skradł serce Australijczyka. Obejrzał go już dwa razy
items: Nowy luksus zaczyna się w naturze. Ewa Rennack o tym, czym dziś jest prawdziwy wypoczynek
items: Odwiedziła Kalaszy w Pakistanie. To, co zobaczyła, zmieniło jej spojrzenie na miłość
items: Ozzy Osbourne pozwolił naukowcom odczytać cały swój genom. Wyniki badań wiele wyjaśniły
items: Kazimierz został władcą Litwy jako nastolatek. Później wyniósł Jagiellonów na europejskie trony
items: Jedna z największych dram polskiego średniowiecza. Jagiełło zobaczył przyszłą żonę i wpadł w gniew
items: Oddał strzały do papieża, potem mówił o boskim planie. Kim dziś jest Ali Ağca?
items: Charles Manson stworzył własną wizję świata. Przerodziła się ona w serię brutalnych zbrodni
items: Więziła własną córkę przez 25 lat. Blanche Monnier przeżyła przerażającą historię, która wstrząsnęła Francją
items: Mroczny sekret Bałtyku. Wsiadłem na pokład kutra łowiącego „sieci widmo”
items: Andrzej Bargiel zjechał z piekielnie trudnego Nanga Parbat. Nikt wcześniej tego nie dokonał
items: Zamiast spokojnej starości, wybrała życie na oceanie. 77-latka wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata

Miał być pośmiewiskiem, a uratował Polskę. Prawda o Bolesławie Wstydliwym i jego białym małżeństwie
type: item
date: 2026-08-31T09:31:00.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Przydomek Bolesława Wstydliwego przez wieki kojarzył się z nieśmiałością, uległością, a wręcz brakiem męskiej ambicji. W rzeczywistości książę krakowski i sandomierski okazał się jednym z najbardziej pragmatycznych gospodarzy polskiego średniowiecza. Choć objął rządy w kraju zrujnowanym przez krwawe najazdy mongolskie i nie pozostawił biologicznego następcy, jego metodyczna polityka stworzyła fundamenty pod późniejsze zjednoczenie państwa.
encoded: Spis treści: Dzieciństwo w cieniu zbrodni i mongolski kataklizm Białe małżeństwo z Kingą. Dlaczego książę nie oddalił żony? Architekt stabilizacji – lokacja Krakowa i kult św. Stanisława Sukcesja, która otworzyła drogę Łokietkowi Posłuchaj całej rozmowy o Bolesławie Wstydliwym W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska „Nie takie ciemne wieki” redaktor naczelny Łukasz Załuski rozmawia z prof. dr hab. Bożeną Czwojdrak, wybitną mediewistką z Uniwersytetu Śląskiego. Badaczka rozprawia się z mitami narosłymi wokół księcia i jego świętej małżonki. Dzieciństwo w cieniu zbrodni i mongolski kataklizm Bolesław Wstydliwy przyszedł na świat jako jedyny syn Leszka Białego. Gdy w 1227 roku jego ojciec zginął zamordowany w krwawej łaźni pod Gąsawą, roczny chłopiec znalazł się w samym centrum brutalnej walki o władzę senioralną. O tron krakowski bili się Henryk Brodaty, Władysław Laskonogi i Konrad Mazowiecki. Zanim Bolesław zdołał dojrzeć do samodzielnych rządów, w granice ziem polskich wdarł się kataklizm, który na zawsze zmienił bieg rodzimej historii – pierwszy najazd mongolski z 1241 roku. Mongolskie zagony sforsowały Wisłę przez bród w Zawichoście, rozbiły rycerstwo małopolskie pod Chmielnikiem i spustoszyły Małopolskę oraz Śląsk. W bitwie pod Legnicą śmierć poniósł książę Henryk Pobożny. Jak zwraca uwagę prof. Bożena Czwojdrak, okoliczności tej klęski do dziś budzą spory badaczy: „Długosz opisuje nam walną bitwę, dokładnie hufce poustawiane (...). Problem polega na tym, że to się nie chce potwierdzić w żadnych źródłach. Nie mamy informacji o takiej wielkiej bitwie w źródłach tatarskich (...), nie mamy potwierdzenia archeologicznego na polu bitwy” – zauważa mediewistka. Niewykluczone, że Henryk Pobożny zginął w potyczce mniejszego oddziału, gdy zabezpieczał ucieczkę rodziny. Niezależnie od skali samej bitwy, Małopolska leżała w gruzach, a podgrodzia krakowskie były regularnie palone i plądrowane. Białe małżeństwo z Kingą. Dlaczego książę nie oddalił żony? Jeszc…

czarny23x2-d56937f.jpg
width: 1280
height: 853

Jan Paweł II odmienił oblicze Kościoła. Jego pontyfikat wciąż budzi emocje
type: item
date: 2026-08-30T12:34:36.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: chrześcijaństwo
subject: historia polski
subject: jan paweł II
subject: katolicy
subject: kościół katolicki
subject: papież
subject: polska
subject: watykan
description: Jan Paweł II nie tylko zredefiniował rolę papiestwa w zglobalizowanym świecie, ale stał się jednym z głównych architektów upadku komunizmu i pionierem dialogu międzyreligijnego. Jego pontyfikat w istotny sposób wpłynął na losy narodów, jednak papież Polak nie uniknął przy tym potknięć i kontrowersji, z którymi Kościół katolicki musi mierzyć się do dziś. Jak to się stało, że młody chłopak z niewielkich Wadowic stał się moralnym przywódcą milionów ludzi na całym świecie?
encoded: Spis treści: Wczesne lata życia, wojna i dojrzewanie powołania Duszpasterstwo w stalinowskiej Polsce Pontyfikat globalny Zamachy na życie głowy Kościoła Uznany za świętego Cień kryzysu nadużyć Kiedy 16 października 1978 roku na balkonie rzymskiej Bazyliki św. Piotra padły słowa „habemus papam”, a świat usłyszał nazwisko kardynała Karola Wojtyły, ludzie zaniemówili. Wybór ten był niemałym zaskoczeniem dla globalnej opinii publicznej – na głowę Kościoła wybrano pierwszego od ponad czterystu lat papieża, który nie był Włochem. Mało tego, był to hierarcha pochodzący z kraju znajdującego się za żelazną kurtyną, głęboko w strefie wpływów Związku Radzieckiego. Choć w watykańskich kręgach kardynał z Krakowa cieszył się ugruntowanym szacunkiem, to dla szerokiej opinii publicznej i globalnych mediów pozostawał osobą niemal całkowicie anonimową. Wczesne lata życia, wojna i dojrzewanie powołania Karol Józef Wojtyła urodził się 18 maja 1920 roku w Wadowicach. Był drugim synem i najmłodszym z trojga dzieci Karola Wojtyły, emerytowanego porucznika, i Emilii z Kaczorowskich. Jego wczesne dzieciństwo szybko zostało naznaczone serią osobistych tragedii. Młody Karol wcześnie stracił matkę, a następnie brata. To przedwczesne zetknięcie się ze śmiercią najbliższych zrodziło w nim głęboką wrażliwość egzystencjalną i skłonność do refleksji nad kruchością ludzkiego życia. Poszukując oparcia, w 1940 roku zetknął się z mistycyzmem karmelitańskim i zaangażował się w młodzieżowe grupy Żywego Różańca. Konspiracyjny opór kulturalny II wojna światowa zastała go w Krakowie, gdzie studiował polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Niemiecka okupacja przerwała jego akademickie marzenia, ale wyzwoliła w nim nowe pokłady aktywności. W czasach wojennych teatr przestał być jedynie formą spędzania wolnego czasu, a stał się swoistym frontem walki z okupantem – metodą na podtrzymanie ducha narodu. Młody Wojtyła zaangażował się w tworzenie podziemnego Teatru Rapsodycznego, którego założycielem był Mieczy…

jan-pawel-2-5d7f841.jpg
width: 1800
height: 1200

Romansowała z królem, stworzyła pierwsze polskie muzeum. Izabela Czartoryska żyła po swojemu
type: item
date: 2026-08-30T09:28:26.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: kobiety
subject: muzeum
subject: polityka
subject: sztuka
description: Słynna Pani na Puławach i twórczyni pierwszego polskiego muzeum, księżna Izabela z Flemingów Czartoryska była kobietą, która żyła według własnych zasad. Weszła w świat jako brzydkie kaczątko bez wykształcenia. Gdy umierała w wieku 90 lat, była erudytką przyjaźniącą się z wielkimi myślicielami Europy, osobą o ogromnych i realnych wpływach politycznych oraz damą, która złamała niejedno męskie serce.
encoded: Spis treści: Brzydka panna młoda Kochanka królów Zaangażowanie polityczne Izabeli Świątynia Sybilli i Dom Gotycki Vivere ausae Liczne portrety księżnej Izabeli Czartoryskiej pokazują kobietę o delikatnych rysach z dużymi, inteligentnie patrzącymi oczami. Niewątpliwie w kwiecie wieku księżna odznaczała się niezwykłą urodą. Jednak gdy 19 listopada 1761 roku, w wieku zaledwie piętnastu lat, stanęła na ślubnym kobiercu z dwudziestosiedmioletnim księciem Adamem Kazimierzem Czartoryskim, swoim dalekim kuzynem, nikt nie przypuszczał nawet, jaka piękność z niej wyrośnie. Brzydka panna młoda Panna młoda miała twarz usianą śladami po ospie, osłabione, wypadające włosy, a jej braki w wykształceniu odstręczały wysublimowanego męża. Małżeństwo było czysto transakcyjne. Miało połączyć ogromny posag panny młodej z interesami politycznymi potężnego stronnictwa Czartoryskich, zwanego Familią. Początki pożycia były chłodne, a nawet trudne, jednak z czasem para stała się sobie wyjątkowo bliska. Księżna urodziła się 31 marca 1745 roku w Warszawie jako Elżbieta Dorota Balbina Flemming – imię Izabela wybrała sobie sama, już jako dorosła kobieta. Matka przyszłej Pani na Puławach, Antonina z Czartoryskich – wnuczka Fryderyka Michała Czartoryskiego, kanclerza wielkiego litewskiego – zmarła w połogu zaledwie kilka dni po narodzinach córki. Opiekę nad dziewczynką przejęła najpierw siostra matki, a po jej śmierci – surowa babka, Eleonora z Waldsteinów Czartoryska. Ojcem Izabeli był pochodzący z niemieckiej arystokracji Jerzy Detloff Flemming. Był on doradcą króla Augusta III Sasa oraz podskarbim wielkim litewskim. Samotne, pozbawione czułości dzieciństwo, brak zainteresowania wykształceniem młodej damy sprawiły, że młoda Izabela znała jedynie podstawy francuskiego i nie miała żadnego formalnego przygotowania do roli, jaka ją czekała. Na szczęście wrodzona ciekawość świata i umiejętność czerpania z otoczenia, liczne podróże i rozmowy z najwybitniejszymi umysłami epoki – od Jeana-Jacques’a Rouss…

Izabela-Czartoryska-6259d5d.jpg
width: 2813
height: 1875

Żaden reżim nie zdołał złamać Witolda Pileckiego. Bohater na zawsze pozostanie symbolem niezłomności
type: item
date: 2026-08-30T06:27:40.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: komunizm
subject: Naziści
subject: prl
description: Witold Pilecki dobrowolnie przekroczył bramę największej fabryki śmierci, by później, po przetrwaniu nazistowskiego piekła, zostać zamordowanym przez komunistyczny aparat państwa, któremu całe życie pragnął służyć. Fasadowy proces i egzekucja miały służyć wymazaniu jego nazwiska z kart historii. Paradoks i zarazem sprawiedliwość dziejowa polegają jednak na tym, że władza ludowa poniosła na tym polu porażkę. Choć do dziś państwo polskie poszukuje szczątków bohatera, to jego świadectwo okazało się trwalsze niż betonowe mury więzienia na Rakowieckiej.
encoded: Spis treści: Ziemianin, mąż, żołnierz Wrzesień 1939 i narodziny Polskiego Państwa Podziemnego Ochotnik do Auschwitz Powrót na front Powrót i aresztowanie Wykonanie wyroku i zacieranie śladów W historii XX-wiecznej Europy zapisało się wiele postaci tragicznych, bohaterów wojennych oraz ofiar totalitarnych reżimów. Rzadko jednak zdarza się, aby wszystkie te elementy splotły się w jednym życiorysie. Nie bez powodu brytyjski historyk Michael Foot określił go mianem jednego z sześciu najodważniejszych ludzi europejskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej. Ziemianin, mąż, żołnierz Witold Pilecki urodził się 13 maja 1901 roku w Ołońcu – miejscowości w Karelii, niedaleko jeziora Ładoga. Syn Juliana Pileckiego i Ludwiki z domu Osiecimskiej wychowywał się w rodzinie o głębokich tradycjach patriotycznych. To właśnie w domu rodzinnym młody Witold uczył się, że miłość do ojczyzny to nie tylko wzniosłe hasła, ale przede wszystkim gotowość do czynu i służby. Lata młodości Pileckiego zbiegły się w czasie z burzliwym okresem odzyskiwania przez Polskę niepodległości. Pierwsze szlify bojowe i doświadczenie wojskowe zdobywał w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku. Jednak w okresie dwudziestolecia międzywojennego, gdy Polska powróciła na mapę Europy, szukał stabilizacji. Prowadził majątek i angażował się w życie lokalnej społeczności. 7 kwietnia 1931 roku w Ostrowi Mazowieckiej ożenił się z Marią Ostrowską. Pilecki był człowiekiem mającym wszystko do stracenia – kochającą rodzinę, majątek, pozycję społeczną. A jednak, gdy wybiła godzina próby, nie wahał się ani chwili, by postawić wszystko na szali w obronie wyższych wartości. Wrzesień 1939 i narodziny Polskiego Państwa Podziemnego Okres stabilizacji w jego życiu zakończył się wraz z wybuchem II wojny światowej. Gdy Niemcy najechali Polskę, Witold Pilecki natychmiast stanął do obrony kraju. Jako dowódca plutonu kawalerii brał udział w ciężkich walkach z nacierającymi siłami nazistowskich Niemiec. Choć polska kawaleria odnosiła l…

Witold-Pilecki-038907d.jpg
width: 2813
height: 1875

Geniusz w białych rękawiczkach czy bezwzględny gracz? Prawda o Henryku Brodatym
type: item
date: 2026-08-27T12:50:29.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: W polskiej pamięci historycznej zjednoczenie kraju po rozbiciu dzielnicowym kojarzy się z Przemysłem II i Władysławem Łokietkiem. Kilkadziesiąt lat wcześniej to Henryk Brodaty był o krok od scalenia piastowskich ziem pod jednym berłem. Wybitny dyplomata, twórca potęgi gospodarczej Śląska i polityk działający „w białych rękawiczkach” skrywał jednak decyzje, które na stulecia zmieniły losy Europy Środkowej – w tym tę dotyczącą sprowadzenia zakonu krzyżackiego.
encoded: Większość z nas ze szkoły wynosi prosty schemat: rozbicie dzielnicowe, klęska pod Legnicą i Konrad Mazowiecki sprowadzający zakonników z czarnym krzyżem na płaszczach. Jednak rzeczywistość XIII-wiecznej Polski była znacznie bardziej złożona, a jej głównym reżyserem przez dekady pozostawał książę wrocławski i krakowski Henryk I Brodaty. Spotkanie nad Dłubnią i geneza krzyżackiego błędu Podręcznikowa narracja obarcza wyłączną winą za obecność zakonu Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego księcia Mazowsza. Źródła wskazują jednak, że to nie Konrad Mazowiecki wpadł na ten pomysł. „Podczas rozmów nad rzeczką Dłubnią Henryk Brodaty zaproponował mu sprowadzenie takiego biednego, błąkającego się, wygnanego niedawno z Królestwa Węgier zakonu (...) gdzie jeden z jego szwagrów miał także udział w tymże zakonie. I w ten sposób zaczynają się pojawiać w Prusach nasi Krzyżacy” – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego. Konrad Mazowiecki miał poważny problem z łupieżczymi najazdami pogańskich Prusów, będącymi odpowiedzią na jego nieudane próby podboju ich ziem. Spotkanie rywalizujących ze sobą Piastów nad podkrakowską rzeką Dłubnią przyniosło nieoczekiwane porozumienie. Henryk Brodaty, który już wcześniej sprowadził pierwszych rycerzy-zakonników na Śląsk bez negatywnych konsekwencji, podsunął Konradowi rozwiązanie. Śląski cud gospodarczy: złoto, korzenie i wolnizna Zanim Henryk Brodaty sięgnął po tron krakowski, uczynił ze Śląska najbogatszą i najnowocześniejszą dzielnicę ówczesnej Polski. Wraz z ojcem, Bolesławem Wysokim (synem Władysława Wygnańca), przeprowadził zakrojoną na gigantyczną skalę akcję kolonizacyjną i lokacyjną. „Śląsk zaczyna się pod rządami tych dwóch książąt, a szczególnie Henryka Brodatego, nieprawdopodobnie rozwijać. Dodatkowo przyjeżdża tam mnóstwo nowych osadników (...) Śląsk w bardzo krótkim czasie staje się naprawdę bardzo mocno zurbanizowaną częścią tego kraju” – podkreśla prof. Bożena Czwojdrak. Rozwój ten opierał się na konkretnych mec…

Grafika-1-73dbb14.jpg
width: 1280
height: 853

Papież, który nie chciał być władcą. Jan Paweł I zmienił Watykan w 33 dni
type: item
date: 2026-08-24T14:15:41.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: chrześcijaństwo
subject: kościół katolicki
subject: papież
subject: religie
subject: watykan
description: W liczącej ponad dwa tys. lat historii Kościoła katolickiego niektóre pontyfikaty mierzy się w dekadach, jednak nie brakuje też takich, których czas trwania wskazuje się w dniach. Jan Paweł I należał do grona papieży, którzy na tronie Piotrowym zasiadali najkrócej. Mimo to, w zaledwie 33 dni zdołał nieodwracalnie zmienić oblicze papiestwa.
encoded: Spis treści: Dzieciństwo w cieniu Dolomitów Od intelektualisty do pasterza ubogich Konklawe 1978 „Obalenie” dworu Noc 28 września Jan Paweł I zrezygnował z chłodnego dystansu i ostatecznie obalił kultywowany od wieków wizerunek papieża-władcy. W ten sposób położył podwaliny pod nowoczesny, duszpasterski styl swoich następców. Dzieciństwo w cieniu Dolomitów Albino Luciani urodził się 17 października 1912 roku we Włoszech. Dorastał w górskiej wiosce Forno di Canale (obecnie Canale d’Agordo), znajdującej się w dolinie otoczonej szczytami Dolomitów. Warunki, w których przyszły papież spędził dzieciństwo, stanowiły obraz ubóstwa włoskiej prowincji początków XX wieku, dodatkowo potęgowanego przez destrukcyjne skutki I wojny światowej. Jednak tym, co w największym stopniu zdeterminowało osobowość młodego Albino, była skomplikowana dynamika światopoglądowa, panująca w jego domu. Jego ojciec, Giovanni Luciani, był sezonowym robotnikiem – murarzem zmuszonym do emigracji zarobkowej do Niemiec i Szwajcarii. W sensie politycznym deklarował się jako zagorzały socjalista i zdeklarowany antyklerykał. Jego pierwsza żona urodziła dwie głuchonieme córki i przedwcześnie zmarła. Pracując w Wenecji, Giovanni poznał Bartolomeę Tancon – kobietę o głębokiej, tradycyjnej wierze katolickiej. Zgodziła się ona na ślub z owdowiałym mężczyzną pod jednym warunkiem: wszystkie dzieci z ich związku będą wychowywane w religii katolickiej. Socjalistyczne poglądy ojca zaszczepiły w przyszłym biskupie Rzymu wrażliwość na krzywdę społeczną, wyzysk, prawa pracownicze i niesprawiedliwość. Gdy w 1923 roku dziesięcioletni Albino oświadczył, że pragnie wstąpić do niższego seminarium duchownego w Feltre, jego ojciec, ku zaskoczeniu wielu, wyraził na to zgodę. Podyktował mu jednak list, w którym zawarł słowa, stanowiące później drogowskaz dla całej kapłańskiej posługi Lucianiego: „Mam nadzieję, że kiedy zostaniesz księdzem, zawsze będziesz po stronie robotników, ponieważ sam Chrystus byłby po ich stronie”. Od in…

jan-pawel-i-GettyImages-141561083-9ef436b.jpg
width: 4961
height: 3508

Lekarze dawali mu dwa lata życia. Stephen Hawking przeżył kolejne 55 i zmienił nasze myślenie o kosmosie
type: item
date: 2026-08-23T07:58:33.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: czarna dziura
subject: fizyka
subject: Kultura
subject: naukowcy
subject: wszechświat
description: Stephen Hawking był brytyjskim naukowcem, który prowadził przełomowe badania w dziedzinie fizyki i kosmologii. Jego teorie dotyczące czarnych dziur legły u podstaw badań tych najbardziej ekstremalnych obiektów we Wszechświecie. Natomiast książki i programy telewizyjne profesora Hawkinga przyczyniły się do popularyzacji nauki i uczyniły ją bardziej przystępną dla szerokiego grona odbiorców. Chociaż naukowiec był ciężko chory, nigdy nie przestał żartować, a jego poczucie humoru było wręcz legendarne.
encoded: Spis treści: Inteligencka rodzina Hawkingów Wczesna edukacja Stephena Przeprowadzka do Cambridge Hawking – Lucasowski Profesor Matematyki Czarne dziury Miłosne życie Hawkinga Choroba i niepełnosprawność Stephen – popularyzator nauki i komediant Mierzenie się z kosmosem Jeżdżący na wózku inwalidzkim i posługujący się komputerowym głosem Stephen Hawking był najbardziej rozpoznawalnym naukowcem współczesności. Jego życie, badania i on sam budziły fascynację ludzi na całym świecie przez dekady. Zwieńczeniem tej fascynacji była nagrodzona Oscarem kreacja aktorska Eddiego Redmayne’a w filmie „Teoria wszystkiego”. Tytuł filmu nawiązywał do naukowej drogi Hawkinga, który spędził lata na poszukiwaniu jednej eleganckiej teorii opisującej cały Wszechświat. Naukowiec, mimo wyniszczającej choroby, był jednym z największych popularyzatorów nauki w historii, przekazując swoje idee milionom ludzi. Inteligencka rodzina Hawkingów Hawking urodził się 8 stycznia 1942 roku w Oksfordzie w Anglii. Dzień jego narodzin przypadł dokładnie w 300. rocznicę śmierci Galileusza, co przez lata było dla fizyka powodem do dumy. Zmarł w wieku 76 lat, dokładnie w 139. rocznicę urodzin Alberta Einsteina. Ten dzień, 14 marca, jest jednocześnie Światowym Dniem Liczby Pi. Stephen był najstarszym z czworga dzieci Franka i Isobel Hawkingów. Przyszedł na świat w rodzinie intelektualistów. I to zaważyło na całym jego życiu. Matka Stephena dostała się na Uniwersytet Oksfordzki w latach 30. XX wieku, kiedy bardzo niewiele kobiet miało możliwość studiowania. Ojciec, szanowany badacz medyczny, również był absolwentem Oksfordu. Ze wspomnień znajomych rodziny i kolegów ze szkoły Stephena wyłania się obraz intrygującej, choć nieco ekscentrycznej rodziny. W filmie dokumentalnym BBC jeden z kolegów z podstawówki mówił, że w rodzinie Hawkingów rozmawiało się w absolutnie naturalny sposób o rzeczach, o których w innych domach wstyd było nawet pomyśleć. Inny bliski przyjaciel rodziny opowiadał, że Hawkingowie często jedl…

StephenHawking-NASA-f390f44.jpg
width: 3990
height: 2660

Rosa Parks to matka ruchów na rzecz praw obywatelskich w USA. Jej odwaga przeszła do historii
type: item
date: 2026-08-15T07:56:47.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: polityka
subject: prawo
subject: protesty
subject: rasizm
subject: stany zjednoczone
description: Była bardzo skromna, ale też odważna i wytrwała. Rosa Parks została symbolem walki o prawa wykluczonych. Jak jej protest wpłynął na historię USA?
encoded: Spis treści: Stowarzyszenie na rzecz Ludności Kolorowej Pokojowy protest 100 dolarów kaucji Droga do wolności W czwartkowy wieczór 1 grudnia 1955 roku, około godziny 18, do autobusu miejskiego w Montgomery w stanie Alabama (USA) wsiadła 42-letnia czarnoskóra kobieta. Zajęła miejsce w pierwszym rzędzie foteli przeznaczonych dla czarnoskórych. Gdy kierowca zażądał, by wstała i oddała swoje miejsce białym pasażerom, nie ustąpiła. Ten jeden gest sprzeciwu zapoczątkował falę protestów, które zaowocowały uchwaleniem w 1964 Ustawy o Prawach Obywatelskich, która zakazała dyskryminacji ze względu na rasę, kolor skóry, religię, płeć czy pochodzenie narodowe w miejscach użyteczności publicznej, miejscach pracy i szkołach. Kobietą tą była Rosa Parks. Rosa Louise Parks urodziła się 4 lutego 1913 roku jako Rosa Louise McCauley. Przyszła na świat w Tuskegee w stanie Alabama i była pierwszym dzieckiem Jamesa i Leony Edwards McCauley. Wkrótce rodzina przeprowadziła się do Pine Level w Alabamie, gdzie Rosa dorastała i uczęszczała do wiejskiej szkoły. Gdy ukończyła edukację podstawową w wieku jedenastu lat, matka zapisała ją do Montgomery Industrial School for Girls (Szkoły dla Dziewcząt Miss White), prywatnej placówki. Następnie kontynuowała naukę w liceum przy Alabama State Teacher’s College. Przerwała naukę ze względu na konieczność pomocy schorowanej babci, a później również matce. Dyplom ukończenia szkoły średniej otrzymała dopiero w 1934 roku. Było to już po ślubie z Raymondem Parksem, który odbył się 18 grudnia 1932 roku. Stowarzyszenie na rzecz Ludności Kolorowej Raymond Parks był jednym z pierwszych działaczy zaangażowanych w walkę o uwolnienie tzw. „Scottsboro Boys”, bohaterów głośnej sprawy sądowej z lat trzydziestych XX wieku. Razem z Rosą działali w National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) – Narodowym Stowarzyszeniu na rzecz Popierania Ludności Kolorowej. Raymond był aktywnym członkiem organizacji, natomiast Rosa pełniła funkcję sekretarki lokaln…

RosaParks1956-0ffdbff.jpg
width: 1306
height: 869

Ta wioska raz w roku staje się królestwem. Mieszka w niej niezwykła społeczność Setów
type: item
date: 2026-08-15T07:15:26.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: estonia
subject: europa
subject: królestwo
subject: różnice kulturowe
subject: Społeczeństwo
subject: wieś
description: W świecie, w którym granice coraz częściej się zacierają, a lokalne tradycje ustępują przed globalizacją, wciąż istnieją społeczności pielęgnujące własną tożsamość od setek lat. Jedną z nich są Setowie – niewielka grupa etniczna zamieszkująca pogranicze Estonii i Rosji. Raz w roku ich ziemia zamienia się w niezwykłe królestwo, rządzone przez wybranego władcę.
encoded: Setowie zamieszkują historyczny region Setomaa, rozciągający się na południowo-wschodnich krańcach Estonii i częściowo po rosyjskiej stronie granicy. Wielowiekowa izolacja sprawiła, że ich język zachował wiele archaicznych cech, a zwyczaje przetrwały w formie niespotykanej w innych częściach Europy. Społeczność kultywuje tradycyjne wielogłosowe pieśni wpisane na listę UNESCO i co roku organizuje wydarzenie, podczas którego wybiera swojego symbolicznego władcę. Skąd wzięła się ta niezwykła tradycja i jak wygląda życie Setów na co dzień? Kim są Setowie? Między Estonią a Rosją Choć dziś Setowie należą do najmniej licznych grup etnicznych Europy, ich historia sięga wielu stuleci. Zamieszkują historyczny region Setomaa na pograniczu Estonii i Rosji, gdzie przez wieki rozwijali własną kulturę, język i zwyczaje. Jak wyjaśnia Aare Hõrn, członek zarządu Unii Setomaa, ich odrębność ukształtowała się przede wszystkim dzięki położeniu geograficznemu. – Seto zachowali własną tożsamość, czerpiąc zarówno z tradycji bałtycko-fińskiej, jak i wpływów ruskich – podkreśla. Sami Setowie zaliczają się do ludów ugrofińskich, a większość z nich wyznaje prawosławie, które z czasem przeniknęło się z dużo starszymi wierzeniami ludowymi. Los społeczności wielokrotnie komplikowały zmiany granic. Po II wojnie światowej część historycznej Setomaa wraz z ważnym dla Setów miastem Pieczory została włączona do ZSRR, a po odzyskaniu przez Estonię niepodległości nowa granica państwowa przecięła ich ojczyznę na dwie części. Jeszcze przez pewien czas mieszkańcy mogli stosunkowo swobodnie odwiedzać krewnych i rodzinne cmentarze, jednak wraz z zaostrzeniem przepisów wizowych kontakty stały się znacznie trudniejsze. – Przed rokiem 1994 przekraczanie granicy było proste. (…) Teraz granicę można przekraczać płacąc za wizę i spełniając szereg formalności – wspomina Hõrn. Dziś zdecydowana większość Setów mieszka po stronie estońskiej, choć diaspora rozsiana jest również po Rosji i Syberii. W spisach powszechnyc…

setowie-4c02519.jpg
width: 4518
height: 3132

Z więzienia trafił na front. Stworzył jedną z najokrutniejszych jednostek SS
type: item
date: 2026-08-09T07:58:48.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: zbrodnia
description: Oskar Dirlewanger był człowiekiem wykształconym, wywodzącym się ze statecznej rodziny. Miał wszelkie atrybuty, by wieść normalne, uporządkowane życie. Zamiast tego stał się jednym z największych zbrodniarzy wojennych i dowódcą jednostki, będącej synonimem najgłębszego upadku moralnego w historii wojskowości.
encoded: Spis treści: Wczesne lata życia Wojenna kuźnia brutalności Chaos Republiki Weimarskiej Skandal i obóz koncentracyjny Formowanie zbrodniczej jednostki Zbrodnicze działania Ostatnie walki i upadek Wykształcony doktor i okrutny zbrodniarz w jednej osobie – takie połączenie w dobitny sposób uświadamia głęboką patologię systemowej ideologii III Rzeszy. Zdegenerowany dowódca i jego żołnierze odpowiadali za śmierć ponad 60 tys. osób. Wczesne lata życia Oskar Anton Paul Dirlewanger urodził się 26 września 1895 roku, w usytuowanym w ówczesnym Królestwie Bawarii Würzburgu. Przyglądając się jego korzeniom, trudno doszukać się w nich zwiastunów przyszłej zbrodniczej ścieżki. Rodzina Dirlewangerów, wywodząca się z tradycji szwabskich, była modelowym przykładem ustatkowanej szwabskiej klasy średniej, która w tamtym czasie stanowiła główny filar społeczny i gospodarczy kraju. Jego ojciec August – kupiec i pełnomocnik handlowy – zapewniał rodzinie odpowiedni status materialny, podczas gdy matka, Pauline z domu Herrlinger, zajmowała się „ogniskiem domowym”. Warto podkreślić, że rodzina ta miała silne tradycje związane ze służbą społeczną. Dziadek ze strony ojca praktykował jako chirurg w Stuttgarcie, z kolei dziadek ze strony matki był szanowanym nauczycielem w szkole podstawowej. Ze względu na rozwijającą się karierę zawodową Augusta, w październiku 1901 roku Dirlewangerowie przenieśli się do Stuttgartu. Młody Oskar, od 1901 roku, uczęszczał tam do szkoły podstawowej, a następnie do klasy przygotowawczej. W 1906 roku kolejna przeprowadzka, tym razem do Esslingen am Neckar, sprawiła, że podjął naukę w miejscowym gimnazjum, znanym dziś jako Georgii-Gymnasium. Wojenna kuźnia brutalności Edukację na poziomie średnim zakończył w 1913 roku. Młody absolwent chciał podjąć studia prawnicze i zostać urzędnikiem administracji państwowej. Bieg historii miał jednak zniweczyć te plany. Zgodnie z ówczesnym obowiązkiem obywatelskim, 1 października 1913 roku (zaledwie kilka miesięcy po maturze) Osk…

Oskar-Dirlewanger--a43060d.jpg
width: 2813
height: 1875

Królewna, która wywołała skandal i zmieniła Dolny Śląsk. Jej dzieła przetrwały pokolenia
type: item
date: 2026-08-08T08:02:20.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: dolny śląsk
subject: historia polski
subject: holandia
subject: niemcy
description: Wilhelmina Frederika Louise Charlotte Marianne von Nassau-Oranien, na kartach historii znana jako Marianna Orańska, została odrzucona przez konserwatywny pruski dwór z powodu potężnego skandalu obyczajowego. Swoją osobistą tragedię i społeczny ostracyzm zdołała jednak przekuć w niezwykły sukces gospodarczy. Zamiast usunąć się w cień, jak oczekiwała tego ówczesna socjeta, postanowiła wziąć los we własne ręce, stając się jedną z najważniejszych i najbardziej wpływowych postaci w historii rozwoju Dolnego Śląska, a w szczególności ziemi kłodzkiej i ząbkowickiej.
encoded: Spis treści: Dzieciństwo w cieniu wojen napoleońskich Złota klatka pruskiego dworu Skandal, rozwód i banicja Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim Śmierć Marianny Orańskiej Romantyczna buntowniczka, sprawna administratorka, pionierka industrializacji i wielka filantropka – każde z tych określeń niezwykle trafnie opisuje Mariannę Orańską. Nic dziwnego, że wśród poddanych zyskała przydomek „Dobra Pani”, a pamięć o niej wciąż jest żywa na Dolnym Śląsku. Dzieciństwo w cieniu wojen napoleońskich Marianna Orańska urodziła się 9 maja 1810 roku w Berlinie. Była niderlandzką królewną z dynastii Oranje-Nassau, najmłodszą córką namiestnika (a od 1815 roku pierwszego króla Niderlandów) Wilhelma I Orańskiego i jego pierwszej żony, Fryderyki Luizy Pruskiej, córki króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II. W momencie narodzin Marianny, jej rodzice przebywali w Królestwie Prus, de facto jako uchodźcy polityczni. Zostali wygnani ze swoich włości przez wojska Napoleona Bonapartego. Dziadek Marianny, Wilhelm V, utraciwszy władzę namiestnika Niderlandów, zmarł na wygnaniu w Brunszwiku, a ojciec tułał się po pruskiej ojczyźnie swojej żony, zanim ostatecznie osiadł w Berlinie. To właśnie z powodu tej wojennej tułaczki i utraty zachodnich majątków rodzina królewska zaczęła poszukiwać nowych form zabezpieczenia kapitału na spokojniejszym wschodzie, kupując rozległe dobra w Wielkopolsce i na Śląsku. W 1810 roku, na fali sekularyzacji zakonów w Prusach, Fryderyka Luiza Pruska nabyła majątki w Henrykowie, Lubiążu i Kamieńcu Ząbkowickim. Złota klatka pruskiego dworu Zanim Marianna przeistoczyła się w niezależną administratorkę i inwestorkę, padła „ofiarą” dynastycznych targów. W 1828 roku zaręczyła się z Gustawem Wazą, szwedzkim księciem na wygnaniu. Jak wskazują przekazy historyczne, młoda kobieta darzyła go głębokim uczuciem. Jednak w XIX-wiecznej rzeczywistości osobiste pragnienia arystokracji nie miały szans w starciu z dyplomatyczną kalkulacją. Szwedzki król Karol XIV Jan kategorycznie sprzeciwił się …

Marianna-Oranska-958ac4e.jpg
width: 1173
height: 781

Polak oficjalnie wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa. Pokonał Bałtyk w niesamowitym tempie
type: item
date: 2026-08-04T11:30:46.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: morze bałtyckie
subject: polacy
subject: rekordy guinnessa
subject: sporty wodne
subject: windsurfing
description: Maciek Rutkowski, wielokrotny mistrz świata i Polski w windsurfingu, we wrześniu ubiegłego roku przepłynął Bałtyk ze Szwecji do Polski. Trasę pokonał w rekordowym czasie, pędząc po wodzie z prędkością dochodzącą do 60 kilometrów na godzinę. Dziś może świętować po raz kolejny – jego niewiarygodny czas został oficjalnie wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa.
encoded: Rutkowski pokonał Bałtyk w rekordowym czasie 8 godzin 28 minut, a cała trasa liczyła 227,5 km. Jego rekord został właśnie oficjalnie uznany przez Guinness Book of Records w kategorii „Najszybsze przepłynięcie Morza Bałtyckiego na desce windsurfingowej (mężczyzna)”. Długie procedury Księgi Rekordów Guinnessa Na wpis Polak musiał jednak poczekać aż 10 miesięcy, a rezultat starań wcale nie był oczywisty. – Czekaliśmy tak długo, że mentalnie chyba się pogodziłem z tym, że tego rekordu wcale może nie być. Dla mnie i całego teamu to coś zupełnie nowego. Musieliśmy spełnić bardzo wiele wymagań. Wydaje Ci się, że możesz nie sprostać instytucji owianej taką legendą, do której tak trudno się dostać. Kiedy dowiedziałem się, że mamy to, byłem w szoku, bo, mimo że o to walczyliśmy, mentalnie po prostu starałem się nie nastawiać, że rekord na pewno będzie mój – komentuje Maciek Rutkowski. Kulisy Misji Bałtyk: 7 wywrotek, foka, kontenerowce i wyścig z czasem W trakcie ustanawiania rekordu, 18 września 2025 roku, Polak mierzył się z falami sięgającymi 3 metrów i silnym wiatrem. Jego prędkość wynosiła momentami nawet 60 km na godzinę. To był najbardziej wymagający i niebezpieczny wyścig, z jakim dotąd zmierzył się Rutkowski, który na co dzień ściga się w Pucharze Świata PWA (Professional Windsurfing Association). – Po kilku godzinach zaczął wyłączać mi się układ nerwowy. Były takie momenty, że nie wiedziałem, gdzie mam płynąć. Widzisz gorzej, odczuwasz gorzej. Musisz się zmuszać, żeby pić. Fale z trzech stron. Musisz się zmuszać, żeby jeść. Zaczęły mnie łapać skurcze w kilku miejscach na raz. Było dużo ciężej niż myślałem. Jak zobaczyłem Rozewie to się rozpłakałem – opowiadał na mecie Maciek Rutkowski. Gdyby nie brak dostatecznie silnego wiatru na samym początku próby, Rutkowski, jak sam szacuje, mógłby pokonać Bałtyk nawet w 6,5 godziny. Jednym z kluczowych czynników przy wyborze terminu była właśnie pogoda. Jak opowiadał windsurfer, wiatry muszą być dostatecznie silne i koniecznie…

Fot-Marta-Debska4jpg-e40ff0c.jpg
width: 4743
height: 3162

5 prób, 170 kilometrów, 55 godzin w wodzie. Historyczny wyczyn Bartłomieja Kubkowskiego
type: item
date: 2026-08-03T09:17:59.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: morze bałtyckie
subject: pływanie
subject: polacy
subject: rekordy
subject: sporty ekstremalne
description: Bartłomiej Kubkowski jako pierwszy człowiek w historii przepłynął wpław Morze Bałtyckie. Po pięciu latach prób, 170 kilometrach walki z zimną, słoną wodą i ponad dwóch dobach bez snu, polski pływak długodystansowy dokonał niemożliwego.
encoded: To, co przez lata uznawano w świecie sportów ekstremalnych za barierę nie do pokonania, właśnie się wydarzyło. Bartłomiej „Foka” Kubkowski przepłynął całe Morze Bałtyckie, Pokonując trasę ze Szwecji do Polski wpław, bez ani jednej minuty snu i bez dotykania łodzi asekuracyjnej. Kończąc swój projekt Ultra Baltic Swim, zapisał się na kartach historii jako pierwszy człowiek na świecie, który tego dokonał. Pięć prób, szczytny cel Dla polskiego pływaka była to już piąta próba poskromienia Bałtyku. Zapowiadał, że ostatnia. Czwarta miała miejsce w ubiegłym roku i zakończyła się dramatycznie: z powodu halucynacji i skrajnego wycieńczenia Kubkowski musiał zostać wyciągnięty z wody zaledwie 11 kilometrów przed celem. W tym roku pływak wrócił silniejszy i doskonale przygotowany fizycznie i psychicznie. Kubkowski płynął jednak nie tylko aby zrealizować własne cele. Także po to, by nagłośnić i wesprzeć zbiórkę funduszy na rzecz dzieci z chorobami nowotworowymi, we współpracy z Fundacją Cancer Fighters. Gdy wyczerpany dotarł na plażę w Dziwnowie, licznik zbiórki przekroczył barierę setek tysięcy złotych. Kubkowski w 2025 roku został także dawcą szpiku. Rekordowa próba w liczbach, w które trudno uwierzyć Przepłynięcie całego morza wpław to wysiłek, który właściwie przekracza ludzkie możliwości. Aby zmusić ciało do tak morderczej pracy, konieczna jest niezwykła odporność psychiczna, nad którą zawodnicy długodystansowych wyścigów, nie tylko pływackich, pracują równie ciężko, co nad kondycją. W trakcie próby Kubkowski zmagał się z narastajacym zmęczeniem, skurczami i halucynacjami – naturalną konsekwencją wielogodzinnego wysiłku. Zespół wsparcia podkreślał jednak, że przez cały czas pozostawał świadomy, skupiony i zdeterminowany. Skalę wyczynu Kubkowskiego nieco łatwiej sobie wyobrazić, gdy poznamy kilka konkretów: W trakcie płynięcia wykonał on 200 000 ruchów ramion, spalając przy tym blisko 55 000 kilokalorii; Utrzymywał średnie tempo na poziomie około 3 km/h (czyli ok. 2 minuty na…

UBS-2026-10-ff1fd94.jpg
width: 6036
height: 4024

Serial „1670” skradł serce Australijczyka. Obejrzał go już dwa razy
type: item
date: 2026-08-03T08:30:00.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Ludzie
subject: Podcasty
subject: australia
subject: języki obce
subject: Społeczeństwo
subject: Travel
description: W odcinku wideopodcastu National-Geographic.pl rozmawiamy z australijsko-polską parą. Josh i Paula Bell opowiadają o wzajemnych stereotypach narodowych, wyzwaniach w nauce języka polskiego i codziennym życiu na Antypodach.
encoded: W tym artykule: Czy język polski jest trudny? Podcast National Geographic Traveler Josh Bell urodził się w Republice Południowej Afryki. Kiedy miał 15 lat, wraz z rodziną wyemigrował do Australii. Do dziś wraz z narzeczoną Paulą mieszka w Sydney, choć wcześniej ponad rok spędzili wspólnie w Warszawie. To właśnie za sprawą Pauli Josh zafascynował się historią, kulturą i językiem polskim. Dzięki talentowi do języków obcych opanował polszczyznę z stopniu komunikacyjnym. W rozmowie z Łukaszem Załuskim Josh i Paula opowiadają, czym najbardziej zaskoczyło ich życie w kraju partnera, jak smakuje polski barszcz w Australii oraz czy serial „1670" był może być zrozumiały dla obcokrajowców. Czy język polski jest trudny? W 2009 roku Departament Stanu USA opublikował dokument, w którym podzielił najpopularniejsze języki świata na 4 kategorie trudności. Język polski został zakwalifikowany w kategorii 3., obok m.in. wietnamskiego, węgierskiego, czeskiego czy tureckiego. Za najłatwiejsze uznano: duński, holenderski, włoski, norweski, portugalski, rumuński, hiszpański i szwedzki. Warto jednak pamiętać, że taka klasyfikacja dotyczy osób, dla których pierwszym językiem jest język angielski. Dla osób znających polszczyznę język czeski nie jest aż tak trudny, jak choćby dla Amerykanów. Ciekawostki o Australii – czego nie wiesz o tym kontynencie? Chcesz się dowiedzieć, czym zaskakuje Australia? Ciekawostki i najbardziej interesujące fakty na temat najmniejszego kontynentu wymieniamy poniżej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/83dd8cd3b930f7a919625ae55ed54336f0e2a12d-907ec96.jpg" width="938" height="626" alt="Ciekawostki o Australii – czego nie wiesz o tym kontynencie? (fot. Loredana Sangiuliano/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" title="Ciekawostki o Australii – czego nie wiesz o tym kontynencie? (fot. Loredana Sangiuliano/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" /> Mimo złożonej gramatyki, kilka argumentów wciąż przemawia za tym, by wc…

serial-1670-f2613b6.png
width: 1080
height: 720

Nowy luksus zaczyna się w naturze. Ewa Rennack o tym, czym dziś jest prawdziwy wypoczynek
type: item
subject: Artykuły sponsorowane
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
description: Coraz częściej wyjeżdżamy nie po to, by zobaczyć więcej, ale by na chwilę zwolnić. Zamiast atrakcji wybieramy ciszę, zamiast pośpiechu - długie śniadania, a zamiast kolejnych zdjęć do mediów społecznościowych - prawdziwe doświadczenia. Jak zmieniają się potrzeby podróżujących i dlaczego nowym symbolem luksusu stały się natura, autentyczność i czas? O tym rozmawiamy z Ewą Rennack, Dyrektor Generalną Lake Hill Mazury Resort & SPA Radisson Individuals.
encoded: Redakcja: Jeszcze kilkanaście lat temu hotel był przede wszystkim miejscem do spania. Dziś coraz częściej mówi się o doświadczeniach. Co właściwie się zmieniło? Ewa Rennack: Przede wszystkim zmieniliśmy się my jako goście. Kiedyś wyjazd był prosty: znaleźć nocleg, zobaczyć okolicę i wrócić do domu. Dziś chcemy czegoś znacznie więcej. Chcemy wrócić z poczuciem, że naprawdę odpoczęliśmy. Coraz częściej obserwuję, że ludzie przyjeżdżają do hotelu nie po to, żeby "zaliczyć" kolejne miejsce na mapie, ale żeby odzyskać to, czego na co dzień najbardziej im brakuje - spokój, czas i uwagę dla bliskich. To bardzo ciekawa zmiana. Luksus przestał oznaczać marmur czy złote klamki. Dziś luksusem jest możliwość wypicia porannej kawy z widokiem na jezioro, bez telefonu w ręku. Redakcja: Brzmi trochę paradoksalnie. W świecie pełnym atrakcji najbardziej pożądaną atrakcją okazuje się... cisza? Ewa Rennack: Dokładnie tak. Pamiętam gości, którzy po dwóch dniach pobytu mówili nam: "Pierwszy raz od miesięcy przespałem całą noc." To zdanie mówi więcej niż najwyższa ocena w serwisie rezerwacyjnym. Żyjemy bardzo szybko. Pracujemy zdalnie, jesteśmy stale dostępni, odbieramy dziesiątki wiadomości dziennie. Nasz mózg praktycznie nie odpoczywa. Dlatego kiedy człowiek trafia na Mazury i zamiast dźwięku samochodów słyszy wiatr wśród drzew albo fale uderzające o brzeg jeziora, organizm po prostu zwalnia. Redakcja: Czy dlatego Mazury przeżywają swój renesans? Ewa Rennack: Myślę, że tak. Jeszcze niedawno Mazury kojarzyły się głównie z żaglami i wakacjami. Dzisiaj coraz więcej osób przyjeżdża tutaj także jesienią, zimą czy wczesną wiosną, bo odkryliśmy coś, o czym mieszkańcy regionu wiedzieli od zawsze. Natura wpływa na nasze samopoczucie i możemy czerpać z niej to, co najlepsze. Goście często mówią nam, że po spacerze po lesie albo po godzinie spędzonej nad jeziorem czują się lepiej niż po całym weekendzie spędzonym w centrum dużego miasta. Redakcja: A co z kuchnią? Czy nadal traktujemy ją jako dodat…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/07/DJI202407061835210027D--kopia-fab276f.jpg
width: 3861
height: 2894

Odwiedziła Kalaszy w Pakistanie. To, co zobaczyła, zmieniło jej spojrzenie na miłość
type: item
date: 2026-07-24T08:32:56.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Ludzie
subject: Podcasty
subject: azja
subject: kobiety
subject: pakistan
subject: podróżnicy
subject: Solo przez świat
subject: Społeczeństwo
subject: wywiady
description: Czy w Pakistanie naprawdę wszystkie kobiety żyją według tych samych zasad? Laura Maria Plichta przekonuje, że rzeczywistość potrafi zaskoczyć. W podcaście „Solo przez świat” opowiada o wizycie u Kalaszy – niewielkiej społeczności zamieszkującej góry Hindukuszu, gdzie kobiety same wybierają partnerów, zarządzają finansami i od pokoleń odgrywają kluczową rolę w życiu lokalnej społeczności.
encoded: Choć Pakistan wielu osobom kojarzy się z konserwatywnymi normami społecznymi, nie wszystkie jego regiony wyglądają tak samo. W trudno dostępnej dolinie Kalaszów od wieków przetrwała społeczność pielęgnująca własną religię, tradycje i odmienny model życia. To właśnie tam Laura Maria Plichta postanowiła dotrzeć podczas swojej podróży, by z bliska poznać jedną z najbardziej niezwykłych kultur Azji. Podróż do doliny Kalaszów wymaga odwagi. „Mnie takie rzeczy ekscytują” Laura Maria Plichta od dawna wiedziała, że podczas podróży po Pakistanie chce dotrzeć do doliny Kalaszy – niewielkiej społeczności zamieszkującej góry Hindukuszu tuż przy granicy z Afganistanem. Sama droga okazała się jednak częścią przygody. Do odizolowanej doliny prowadzą wąskie, górskie trasy biegnące nad przepaściami, a podróż odbywa się niewielkimi samochodami wypełnionymi pasażerami do ostatniego miejsca. Jak przyznaje, zamiast strachu czuła przede wszystkim ekscytację. – Szczerze mówiąc, takie sytuacje mnie ekscytują. Dopóki nic złego się nie dzieje, jestem po prostu zachwycona samym doświadczeniem. Dopiero gdy wydarzy się coś nieprzewidzianego, myślę sobie: „Kurczę, może powinnam była bardziej się tym przejmować i trochę zmądrzeć” – opowiada. To właśnie trudna dostępność doliny sprawiła, że Kalaszowie przez wieki zachowali własną religię, język i tradycje. Dziś społeczność liczy zaledwie około 4 tys. osób. Przez lata była prześladowana i poddawana próbom islamizacji, dlatego do dziś bardzo mocno chroni swoją tożsamość. Jak tłumaczy podróżniczka, osoby, które opuszczą wspólnotę i przejdą na islam, nie mogą już do niej powrócić. – Rozmawiałam z moim kolegą, Kalaszem, który opowiadał mi o kobiecie, która wyszła za Pakistańczyka wyznającego islam, a później chciała wrócić do swojej społeczności. Usłyszała wtedy, że „religia nie jest sukienką, którą można po prostu zmienić” – wspomina. To kobiety rządzą doliną. „Tam chodzi przede wszystkim o szczęście” Największym zaskoczeniem okazała się jednak pozycj…

zdj-2026-07-24T071216.071-412ca08.jpg
width: 5120
height: 3410

Ozzy Osbourne pozwolił naukowcom odczytać cały swój genom. Wyniki badań wiele wyjaśniły
type: item
date: 2026-07-22T10:10:54.000Z
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: genetyka
subject: geny
description: Ozzy Osbourne w 2010 roku pozwolił amerykańskiej firmie odczytać cały swój genom. Wyniki badań DNA ujawniły unikalne warianty genów, które wyjaśniają, jak legenda rocka przetrwała dekady szalonego trybu życia.
encoded: Spis treści Ozzy Osbourne jako pionier genetyki Co odkryto w genach Ozzy’ego? „Zawsze mówiłam, że po końcu świata zostaną tylko karaluchy, Ozzy i Keith Richards” – stwierdziła Sharon Osbourne, widząc wyniki badań genetycznych swojego męża. Przedstawiciele firmy genetycznej Knome skontaktowali się z wokalistą Black Sabbath w 2007 roku, pytając, czy zgodziłby się na odczytanie całego swojego genomu. Po trzech latach odsłonięto tajemnice genów Ozzy’ego Osbourne’a. Wyniki okazały się zbieżne z oczekiwaniami – organizm legendarnego muzyka ma genetyczne predyspozycje do radzenia sobie z używkami. Ozzy Osbourne jako pionier genetyki „Biorąc pod uwagę ilość alkoholu, którą wypiłem przez te lata – nie wspominając już o kokainie, tabletkach nasennych, syropie na kaszel… wymieniaj dowolnie – naprawdę nie ma żadnego logicznego medycznego powodu, dla którego wciąż żyję. Może moje DNA odpowie, dlaczego.” – mówił Ozzy Osbourne po tym, jak udzielił zgody firmie Knome na odczytanie swoich genów. W 2010 roku, po trzech latach namawiania przez naukowców, muzyk oddał próbkę krwi, a genetycy zabrali się do pracy. Odczytanie całego genomu człowieka to pracochłonne zadanie. Przed Ozzym tej procedurze poddano zaledwie kilka osób, w tym m.in. profesora z Uniwersytetu Harvarda Henry’ego Louisa Gatesa oraz współodkrywcę DNA, Jamesa Watsona. Co odkryto w genach Ozzy’ego? Wyniki okazały się niezwykłe. „Ozzy posiada kilkaset tysięcy wariantów genów, których naukowcy nigdy wcześniej nie widzieli” – powiedział Nathaniel Pearson, dyrektor ds. badań w Knome, w rozmowie ze Scientific American, po badaniu. View oEmbed on the source website Nie wszystko jednak było zagadką. Wiele z tych wariantów dotyczyło sposobu, w jaki mózg przetwarza dopaminę. Ozzy Osbourne ma 2,6 razy większe prawdopodobieństwo doświadczania halucynacji po marihuanie, większe ryzyko uzależnienia od kokainy i „około sześciokrotnie wyższe predyspozycje do uzależnienia od alkoholu” – powiedział Pearson. Geny Osbourne’a sugerują równi…

Ozzy-Osbourne-4a608cd.jpg
width: 4884
height: 3149

Kazimierz został władcą Litwy jako nastolatek. Później wyniósł Jagiellonów na europejskie trony
type: item
date: 2026-07-22T07:25:08.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: litwa
subject: średniowiecze
description: Przejął władzę na Litwie jako trzynastolatek, przez 45 lat zasiadał na polskim tronie, odzyskał Pomorze Gdańskie i doprowadził zakon krzyżacki na skraj politycznego upadku. Kazimierz IV Jagiellończyk należał do najskuteczniejszych polskich monarchów, choć jego zwycięstwa kosztowały państwo fortunę, a ustępstwa wobec szlachty na trwałe zmieniły ustrój Królestwa.
encoded: Spis treści: Czy Kazimierz Jagiellończyk urodził się w atmosferze skandalu? Wojna trzynastoletnia. Największe zwycięstwo Kazimierza Jagiellończyka Jak Kazimierz Jagiellończyk zdobył Malbork? Co Polska zyskała dzięki drugiemu pokojowi toruńskiemu? Przywileje nieszawskie zmieniły ustrój Polski Król, Kościół i pusty skarbiec Ojciec królów. Jak Jagiellonowie zdobywali europejskie trony? Jakie ziemie przyłączono za panowania Kazimierza? Śmierć Kazimierza Jagiellończyka „Klątwa Jagiellończyka” i otwarcie grobu Czy Kazimierz Jagiellończyk był wybitnym królem? Kazimierz IV Jagiellończyk urodził się 30 listopada 1427 roku w Krakowie. Był najmłodszym synem Władysława II Jagiełły i jego czwartej żony, Zofii Holszańskiej. Jeszcze jako nastolatek został wielkim księciem litewskim, a po śmierci starszego brata, Władysława III Warneńczyka, sięgnął również po polską koronę. Przejął władzę na Litwie jako trzynastolatek, przez 45 lat zasiadał na polskim tronie, odzyskał Pomorze Gdańskie i doprowadził zakon krzyżacki na skraj politycznego upadku. Kazimierz IV Jagiellończyk należał do najskuteczniejszych polskich monarchów, choć jego zwycięstwa kosztowały państwo fortunę, a ustępstwa wobec szlachty na trwałe zmieniły ustrój Królestwa. O tym, jak wyglądał Kazimierz Jagiellończyk, można się dowiedzieć dzięki projektowi National Geographic Polska i Uniwersytetu Śląskiego „Nowy poczet Jagiellonów”. Czy Kazimierz Jagiellończyk urodził się w atmosferze skandalu? Narodziny synów Jagiełły i Zofii Holszańskiej rzeczywiście stały się źródłem dworskich plotek. Król był znacznie starszy od swojej czwartej żony, a przeciwnicy królowej oskarżali ją o niewierność. Sprawa doprowadziła do dochodzenia na dworze i oczyszczenia Zofii z zarzutów. Nie ma jednak podstaw, aby przedstawiać nieślubne pochodzenie Kazimierza jako prawdopodobny fakt. Dworskie oskarżenia mogły być elementem walki politycznej, w której stawką była przyszłość dopiero powstającej dynastii. Po śmierci Jagiełły tron polski objął starszy…

Kazimierz-Jagiellonczyk-6370e65.jpg
width: 2813
height: 1875

Jedna z największych dram polskiego średniowiecza. Jagiełło zobaczył przyszłą żonę i wpadł w gniew
type: item
date: 2026-07-15T12:10:56.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: królowa
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Kiedy Anna Cylejska przybyła do Polski, aby poślubić Władysława Jagiełłę, król miał zareagować gniewem. Według Jana Długosza nie spodobała mu się uroda przyszłej żony, a odpowiedzialnością za niefortunny wybór obarczył własnych posłów. Mimo to do małżeństwa doszło – w grę wchodziło bowiem nie tylko osobiste upodobanie monarchy, lecz także jego pozycja na polskim tronie.
encoded: Spis treści: Dlaczego Anna Cylejska miała zostać żoną Jagiełły? Jagiełło miał być rozczarowany wyglądem przyszłej żony Dlaczego Jagiełło odłożył ślub z Anną Cylejską? Narodziny Jadwigi miały zakończyć królewski konflikt Małżeństwo, które wzmacniało pozycję Jagiełły Małżeństwa średniowiecznych władców rzadko były sprawą uczuć. Decydowały o nich pochodzenie kandydatki, interesy dynastyczne oraz aktualna sytuacja polityczna. Historia związku Władysława Jagiełły i Anny Cylejskiej pokazuje jednak, że również osobiste preferencje monarchy mogły skomplikować starannie przygotowany plan. Dlaczego Anna Cylejska miała zostać żoną Jagiełły? W lipcu 1400 roku rozpoczęto rozmowy w sprawie małżeństwa Władysława Jagiełły z Anną Cylejską. Wyznaczono również posłów, którzy mieli udać się do położonego w dzisiejszej Słowenii miasta Celje. Poselstwo wyruszyło na przełomie lipca i sierpnia, a na miejscu bez większych problemów zawarto wstępne porozumienie w sprawie mariażu. Polscy wysłannicy wrócili jesienią. Towarzyszyli im posłowie Hermana II Cylejskiego, opiekuna Anny, którzy mieli uzgodnić szczegóły planowanego związku. Układ małżeński zawarto podczas zjazdu w Bieczu 4–5 listopada 1400 roku. Anna była córką hrabiego Wilhelma Cylejskiego i Anny Kazimierzówny, a tym samym wnuczką króla Kazimierza Wielkiego. Jej pochodzenie sprawiało, że stanowiła dla Jagiełły szczególnie atrakcyjną kandydatkę. Związek z potomkinią Piastów mógł bowiem wzmocnić jego pozycję w Królestwie Polskim po śmierci królowej Jadwigi. Jagiełło miał być rozczarowany wyglądem przyszłej żony Anna przybyła do Krakowa 16 lipca 1401 roku. Wówczas pojawił się zasadniczy problem, o którym opowiada Jan Długosz. Według kronikarza Jagiełło nie był zadowolony z wyglądu przyszłej małżonki i natychmiast wypomniał swoim posłom, że rozpoczęli negocjacje, chociaż wcześniej widzieli kandydatkę. Nie wiadomo, czy wysłannicy mogli samodzielnie przerwać rozmowy prowadzone z woli monarchy. Z pewnością mogli jednak po powrocie przedstawi…

Anna-Cylejska-37dde03.jpg
width: 2813
height: 1875

Oddał strzały do papieża, potem mówił o boskim planie. Kim dziś jest Ali Ağca?
type: item
date: 2026-07-11T09:31:41.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Ludzie
subject: jan paweł II
subject: papież
subject: watykan
subject: zamachy terrorystyczne
description: Ali Agca, sprawca jednego z najgłośniejszych zamachów w historii, zasłynął z ataku na papieża Jana Pawła II. Obywatel Turcji należący do skrajnie nacjonalistycznej organizacji Szare Wilki oddał na placu Świętego Piotra w Watykanie strzały, które poważnie zraniły Ojca Świętego. Skazany po tym akcie na dożywocie, po blisko 30 latach opuścił więzienie. Do dzisiaj niektóre szczegóły zamachu pozostają niewyjaśnione.
encoded: Spis treści: Burzliwe dzieciństwo Agcy Pierwszy zamach Zamach na papieża Przyczyny zamachu Przebaczenie i nawrócenie Kim stał się Ağca po zamachu? Gdy 13 maja 1981 roku o 17:17 na placu Świętego Piotra w Watykanie padły strzały, cały świat na chwilę zamarł. Pojmany chwilę później Ali Agca – autor zamachu na papieża Jana Pawła II – zaczął wykrzykiwać frazę „I only, I only” (tylko ja, tylko ja), której dokładnego znaczenia nie wyjaśniono aż do dzisiaj. Czego jeszcze nie wiemy o żyjącym do dziś tureckim zamachowcu? Burzliwe dzieciństwo Ağcy Ali Ağca, a właściwie Mehmet Ali Ağca, przyszedł na świat w 1958 roku w ubogiej rodzinie zamieszkującej turecką, południowo-wschodnią prowincję. Panująca tam bieda zmusiła młodego obywatela do zdobywania pieniędzy mało etycznymi sposobami. Ağca od najmłodszych lat zaczął parać się drobnymi kradzieżami i przemytem przez granicę turecko-bułgarską. Nielegalna działalność sprawiła, że przyszły zamachowiec został dostrzeżony przez ekstremistyczną organizację Szare Wilki, która w tamtym czasie odpowiadała za szereg aktów agresji wewnątrz kraju ze stolicą w Ankarze. Skrajnie nacjonalistyczna grupa kierowała się ideą panturkizmu – poglądu, według którego kraj powinien dążyć do zjednoczenia wszystkich ludów tureckich w jeden organizm. Swoje poglądy Szare Wilki manifestowały poprzez akty skrajnej agresji wywołujące chaos w XX-wiecznej Turcji. Do jednego z takich działań miał wkrótce zostać zaangażowany przyszły zamachowiec na życie papieża. Pierwszy zamach Dwa lata przed historycznymi wydarzeniami z placu Świętego Piotra Ali Ağca miał szansę wykazać się w bojówkowych strukturach. Na cel zamachu został wytypowany turecki dziennikarz Abdi İpekçi. Szarym Wilkom nie podobały się lewicowe poglądy głoszone przez redaktora ze Stambułu, za które İpekçi zapłacił własnym życiem. 1 lutego 1979 roku ofiara została zastrzelona przez Ağcę na ulicy. W przeciwieństwie do późniejszego zamachu, sprawcy udało się uciec, a do więzienia trafił dopiero jakiś czas …

GettyImages-514681816-a3f1043.jpg
width: 2920
height: 2172

Charles Manson stworzył własną wizję świata. Przerodziła się ona w serię brutalnych zbrodni
type: item
date: 2026-07-05T11:03:29.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: mordercy
subject: stany zjednoczone
description: Charles Manson, człowiek głęboko zaburzony i zdolny do skrajnej manipulacji, zdołał zgromadzić wokół siebie grupę wiernych wyznawców, którzy byli gotowi wykonać każde polecenie swojego guru. Dla kryminologów i psychologów grupa zwana „rodziną” stała się jednym z najważniejszych studiów przypadków w historii. Jak to możliwe, że ten niespełniony artysta potrafił nakłaniać do najstraszniejszych zbrodni?
encoded: Spis treści: Dzieciństwo i wczesna młodość Charlesa Mansona Rekrutacja rodziny Lato 1969 roku Zatrzymanie i proces Rok 1969 zapisał się na kartach historii jako czas skrajności – wielkich triumfów i niepokojów. Z jednej strony, miliony ludzi na całym świecie śledziły misję Apollo 11, patrząc, jak człowiek stawia pierwsze kroki na Księżycu. Z drugiej, nastroje społeczne w Stanach Zjednoczonych osiągnęły punkt wrzenia. Trwała wyniszczająca wojna w Wietnamie, która prowokowała masowe protesty. Na ulice miast wychodzili ludzie domagający się praw obywatelskich. W Nowym Jorku doszło do zamieszek w Stonewall, a wybrzeże Kalifornii zmagało się z potężną katastrofą ekologiczną. W tym pełnym napięć czasie, w sercu Kalifornii formował się mrok. Dzieciństwo i wczesna młodość Charlesa Mansona Charles Milles Maddox urodził się 12 listopada 1934 roku, w Cincinnati. Jego matką była Ada Kathleen Maddox. Zaledwie 16-letnia dziewczyna w tamtym czasie zmagała się z poważnym problemem alkoholowym i prowadziła chaotyczny tryb życia. Swojego biologicznego ojca Charles nigdy nie poznał. Powszechnie przyjmuje się, że był nim Colonel Scott. Wkrótce po narodzinach chłopca, Kathleen wyszła za Williama Mansona, od którego młody Charles przejął nazwisko. Ich małżeństwo nie przetrwało jednak próby czasu i po kilku latach zakończyło się rozwodem, pozostawiając chłopca w jeszcze większej próżni emocjonalnej. Prawdziwy wstrząs w i tak już niestabilnym życiu dziecka nastąpił w 1939 roku, gdy Charles miał zaledwie 5 lat. Jego matka, wspólnie ze swoim bratem, dokonała napadu rabunkowego. Za ten czyn oboje zostali skazani na karę pozbawienia wolności. Dla małego Charlesa oznaczało to początek wędrówki. Został oddany pod opiekę krewnych, a później trafiał do kolejnych domów dziecka i placówek wychowawczych. W 1947 roku sąd ostatecznie zadecydował o umieszczeniu go w szkole dla chłopców Gibault w Terre Haute, w stanie Indiana. Już w wieku 13 lat Manson dokonał pierwszego odnotowanego przestępstwa – włama…

charles-manson-2f21ec4.jpg
width: 2088
height: 1400

Więziła własną córkę przez 25 lat. Blanche Monnier przeżyła przerażającą historię, która wstrząsnęła Francją
type: item
date: 2026-07-04T11:45:51.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Ludzie
subject: francja
subject: matka
subject: miłość
subject: więzienie
description: Przetrzymywana w zamknięciu przez 25 lat Blanche Monnier do dziś uchodzi za symbol bezwarunkowej, oddanej miłości. Mimo więziennych warunków, w których ta mieszkanka Poitiers spędziła niemal całe swoje życie, dziewczyna nigdy nie wyzbyła się swoich uczuć do gorzej usytuowanego Victora Calmiela. Ta tragiczna historia pokazuje ciemne strony matycznej kontroli. Matka Blanche, chcąc zaspokoić własne ambicje, zrujnowała życie córce.
encoded: Spis treści: Zwodniczy luksus Potworna kara Więzienne warunki w piekle Anonimowa pomoc Życie po piekle Mimo że od śmierci Blanche Monnier minął już ponad wiek, jej historia nadal zadziwia ludzi na całym świecie. Dziewczyna, która za swoją – w opinii matki – nieodpowiednią miłość musiała zapłacić życiem, była portretowana przez media, literaturę i sztukę, zarówno tę XX-wieczną, jak i współczesną. Nie ma się co dziwić, że losy zniewolonej kobiety nadal elektryzują – pokazują bowiem, jak cienka jest granica pomiędzy matczyną troską a szaloną chęcią kontroli. Zwodniczy luksus Spoglądając na dzieciństwo Blanche Monnier, trudno znaleźć powód, dla którego jej późniejsze losy mogłyby potoczyć się w tak tragiczny sposób. Ojciec dziewczyny, Charles-Émile Monnier, był wielokrotnie nagradzanym i cenionym profesorem retoryki oraz dziekanem Wydziału Literatury na Uniwersytecie w Poitiers. Matka zaś uchodziła za wpływową bywalczynię salonów, posiadającą liczne koneksje wśród francuskich elit. Blanche miała też starszego brata, Marcela, z którym dzieliła – jak podają niektóre źródła – szczęśliwe dzieciństwo. Dzieciństwo i młodość panny Monnier minęły w zgodzie z dworską etykietą. Konserwatywna rodzina zaszczepiła w arystokratce umiejętności towarzyskie oraz miłość do gry na fortepianie, którą regularnie umilała spotkania odbywające się w ich domu. Można powiedzieć, że Blanche miała tylko jedno zmartwienie – znalezienie odpowiedniego partnera. Uroda 20-letniej Francuzki oraz jej duża popularność sprawiały, że do panny ustawiały się kolejki potencjalnych kandydatów z całego Poitiers. Los chciał jednak, że serce Monnier zabiło mocniej do kogoś spoza salonów. Był to ubogi prawnik, Victor Calmiel, w którym Blanche zakochała się na zabój. Potworna kara Taki wybór córki w opinii matki nie odzwierciedlał statusu rodziny Monnier. Córka nie mogła przecież wyjść za kogoś, kto nie podoła wysokim wymogom finansowym i społecznym stawianym przez jej bliskich. Mimo sprzeciwów Blanche podjęła decyz…

FABRIC-KOLAZ-32-28-b627cce.jpg
width: 2813
height: 1875

Mroczny sekret Bałtyku. Wsiadłem na pokład kutra łowiącego „sieci widmo”
type: item
date: 2026-07-03T14:07:23.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: morze bałtyckie
subject: sieci
subject: wwf
description: Wiatr smaga mi twarz, a pokład kutra miarowo kołysze się pod stopami. Słyszę, że miałem szczęście, bo dzień wcześniej fala bezlitośnie rzucała ludźmi po pokładzie, a ja – szczur lądowy – mogę nawet zaznać trochę słońca. Czegoś jednak nie wiem – kilkadziesiąt metrów pod nami, w lodowatej i ciemnej toni, znajduje się wrak. Nurkowie, którzy właśnie zniknęli pod powierzchnią wody, nie zeszli tam bynajmniej po to, by podziwiać historię. Zeszli, by zmierzyć się z jednym z największych i najbardziej podstępnych zagrożeń dla naszego morza. I ja wziąłem udział w tej niezwykłej, podwodnej misji.
encoded: Miałem okazję na własne oczy zobaczyć, jak wygląda ratowanie Bałtyku w praktyce. Projekt, realizowany przez Fundację WWF Polska oraz markę Novotel, to wieloetapowa operacja rodem z morskiego thrillera. Jak się dowiaduję, inicjatywa ta stanowi polską odsłonę globalnych starań Novotelu na rzecz ochrony oceanów, wdrażanego we współpracy z WWF. Zanim nasza ekipa w ogóle pojawiła się na morzu, dno musiało zostać precyzyjnie zbadane i zmapowane podczas wykonywanych przez oceanografów rejsów sonarowych. Zostałem zaproszony na drugi, weryfikacyjny etap misji. Moim zadaniem było towarzyszenie nurkom, którzy schodzą w głębiny, by z kamerą w ręku namierzyć cel, zanim w trzeciej fazie rozpocznie się ekstremalnie trudne podnoszenie zwałów morderczego plastiku na powierzchnię. Śmiertelna pułapka poza zasięgiem wzroku i wielkie łowy Zaraz po tym, jak nurkowie zniknęli w mrocznej wodzie, usiadłem na pokładzie z Sylwią Migdał-Leszczyńską, specjalistką ds. ochrony ekosystemów morskich WWF Polska. Chciałem zrozumieć, z czym właściwie tu walczymy. Pod powierzchnią kryje się problem, którego nie widać z bałtyckich plaż. – Rybacy po prostu łowiąc, często zahaczają o podwodne zaczepy, na przykład o wraki, których w polskiej części Bałtyku mamy bardzo dużo. Wtedy taka sieć się zrywa. Jeśli jest lekka i pojawia się fala, szybko przesuwa się w inne obszary. Kiedy już zawiśnie w toni, tworzy się z niej ogromna płachta – tłumaczy Migdał-Leszczyńska. Problem polega na tym, że taka zgubiona sieć nie przestaje działać. Przeciwnie – rozpoczyna ciche łowy, a ich skutki mogą rozchodzić się na kolejne poziomy łańcucha pokarmowego. – Przyłowią się w nią na przykład ryby, co jest z kolei zachętą dla foki, żeby te ryby wyjeść. Foka zbliża się do sieci i podczas zdobywania pożywienia również ulega zaplątaniu. Zdarza się, że prowadzi to do ich śmierci. Gdy sieć obciąży się martwymi organizmami, może opaść na dno. W dalszej perspektywie, w miarę rozkładu materii organicznej, może ponownie unosić się w toni…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-07-03T155303.399-639598e.jpg
width: 2700
height: 1800

Andrzej Bargiel zjechał z piekielnie trudnego Nanga Parbat. Nikt wcześniej tego nie dokonał
type: item
date: 2026-07-02T11:15:08.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: andrzej bargiel
subject: himalaizm
subject: nanga parbat
subject: narciarstwo
description: Udało się, a on jest niemożliwy. 30 czerwca 2026 polski wspinacz i narciarz Andrzej Bargiel po raz kolejny przypomniał nam, że my, Polacy, „potrafimy pisać w górach historię”. Dokonał historycznego, pełnego zjazdu z wierzchołka Nanga Parbat (8126 m n.p.m.) do bazy. Wyczynu tego dokonał bez wsparcia dodatkowego tlenu z butli, zamykając tym samym swój wielki projekt zjazdów ze wszystkich pięciu pakistańskich ośmiotysięczników.
encoded: Zaledwie kilka tygodni temu pisaliśmy o tym, że Andrzej Bargiel wyrusza w góry Pakistanu, by zmierzyć się ze swoim narciarskim Świętym Graalem. Czekał go trudny etap aklimatyzacji, analizy szczelin na lodowcach i poszukiwań optymalnej trasy, ale udało się – 30 czerwca Polak zdobył szczyt Nanga Parbat, a następnie przypiął narty i rozpoczął nieprzerwany zjazd do bazy. Akcja górska wymagała perfekcyjnego przygotowania w terenie o ogromnym zagrożeniu lawinowym. Ponad 3700 metrów trudną Drogą Messnera Jeszcze przed jego wyjazdem dowiedzieliśmy się, że podczas ataku szczytowego i samego zjazdu najważniejszy będzie wybór odpowiedniej, bezpiecznej trasy. Ze względu na potężne, nieprzewidywalne seraki oraz szczeliny lodowcowe na ścianie Diamir, zespół Bargiela zdecydował się na wykorzystanie wymagającej Drogi Messnera. Polak pokonał łącznie ponad 3700 metrów przewyższenia. Zgodnie ze swoimi żelaznymi zasadami wyznaczania nowych granic w himalaizmie, Bargiel zrealizował ten cel bez korzystania z dodatkowego tlenu. W wielogodzinnym ataku szczytowym towarzyszył mu utytułowany alpinista Janusz Gołąb, który wspierał narciarza w najwyższych partiach. O ostatecznym sukcesie zadecydowała praca całego zespołu bazy i wsparcia. Za bezpieczeństwo oraz nawigację odpowiadali Darek Załuski i Pasang Rinzee Sherpa, a dokumentacją wizualną tego historycznego zjazdu zajęli się Kuba Gzela oraz Bartek Pawlikowski. Ten zjazd trzeba zobaczyć. Pierwszy człowiek, który zjechał z pakistańskiej wielkiej piątki Leżąca z zachodniej części Himalajów Nanga Parbat, potocznie nazywana „Nagą Górą”, przez lata odpierała próby narciarskich zjazdów. Jeszcze w ubiegłym roku francuska ekspedycja zmuszona była do częściowego użycia technik linowych, co nie kwalifikuje się jako zjazd czysty. Bargiel zrealizował pełny zjazd narciarski – bez odpinania nart. Żaden z dotychczasowych zjazdów, nawet w wykonaniu Hansa Kammerlandera i Diego Welliga, Borisa Langensteina czy Tiphaine Dupérier nie był pełnym zjazdem z samego…

zjazd-Nanga-Parbat-8f74dd3.jpg
width: 1280
height: 720

Zamiast spokojnej starości, wybrała życie na oceanie. 77-latka wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata
type: item
date: 2026-07-01T10:31:00.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: dalekie podróże
subject: emerytura
subject: rejsy
subject: statki
description: 77-latka zdecydowała się sprzedać dom i zamieszkać na statku, który przez 15 lat będzie opływał świat. Luksusowy rejs to dla niej nie tylko podróż, ale też spełnienie wielkiego marzenia o wolności.
encoded: Spis treści: Nauczycielka z pasją do podróży Luksusowy rejs zamiast tradycyjnej emerytury Dla wielu osób emerytura to czas wyciszenia i codziennej rutyny – spokojnych poranków, spacerów po okolicy i spotkań z najbliższymi. Ale są też tacy, dla których to dopiero początek wielkiej przygody. 77-letnia Sharon Lane z Kalifornii, zdecydowała się na radykalny krok – sprzedała dom i wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata. – W końcu mogę robić to, o czym marzyłam przez całe życie – przyznała w rozmowie z CNN Travel. Nauczycielka z pasją do podróży Sharon Lane przez lata uczyła języków obcych w kalifornijskiej szkole średniej, inspirując uczniów do poznawania świata i organizując dla nich edukacyjne wyjazdy do Europy. W latach 90. wyprowadziła się też na dwa lata do Kapsztadu w RPA, by – jak sama stwierdziła „doświadczyć przygody i poczuć życie w nowym rytmie”. Dziś, w wieku 77 lat, zrealizowała swoje największe marzenie i zamieszkała na pokładzie statku wycieczkowego, który przez najbliższe 15 lat będzie okrążał świat. Zdecydowała się na zakup kabiny na luksusowej jednostce Villa Vie Odyssey, która została zaprojektowana jako „pływający dom” i umożliwia stałe życie na morzu. Statek odwiedzi 147 krajów i 425 portów w cyklu trwającym trzy i pół roku, powtarzanym przez kolejne sezony. Kabiny można nabyć na cały 15-letni okres rejsu – ceny zaczynają się od około 129 000 dolarów za kajutę bez okna, do czego dochodzi miesięczna opłata w wysokości 2000–3000 USD, obejmująca nie tylko zakwaterowanie i wyżywienie, ale też usługi. W cenie są bowiem również napoje (w tym alkohol serwowany do kolacji), dostęp do Wi-Fi, opieka medyczna oraz codzienne usługi sprzątania i prania. – Nie muszę robić prania, nie chodzę na zakupy. Życie na morzu jest tańsze niż codzienność w Kalifornii – wyznała Sharon Lane w rozmowie z CNN Travel, podkreślając praktyczne zalety swojego wyboru. Luksusowy rejs zamiast tradycyjnej emerytury Od połowy czerwca 2025 roku Sharon Lane mieszka na pokładzie statku wy…

77-latka-wyruszyla-w-rejs-c2f074c.png
width: 3375
height: 2250