National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-27T05:57:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Jak przygotować się na pandemię? Nie wystarczą same leki i szczepionki
items: Najmłodsza matka na świecie urodziła w wieku zaledwie 5 lat. Jak to możliwe?
items: Po co ci te emocje? Niektóre z nich potrafią być zaraźliwe
items: Jak pokonać choroby nieuleczalne? Kluczem mogą być „komórkowe elektrownie”
items: Uznany reżyser Werner Herzog rusza na koniec świata. „Sny o słoniach” zabierają w podróż do krainy mitycznych stworzeń
items: Tak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska. Naukowcy byli zaskoczeni
items: Król i królowa Himalajów biją kolejne rekordy. On wszedł na Mount Everest 32 razy, ona – 11
items: Stanisław Szukalski i „Rogate Serce” – prawdziwy enfant terrible polskiej historii sztuki
items: Stefan Wyszyński był obrońcą Kościoła i narodu. Dla Polaków stał się symbolem oporu
items: Kolejny niezwykły wyczyn polskiego skialpinisty. Bartek Ziemski zjechał na nartach z czwartej góry świata
items: Rembrandt stworzył nową erę malarstwa. Jego geniusz światłocienia przetrwał stulecia
items: Geny czy styl życia? Nauka wyjaśnia sekret długowieczności sir Davida Attenborough
items: Nikt nie zrobił dla przyrody tyle, co on. Sir David Attenborough kończy dziś 100 lat!
items: Odnaleźli w górach zakonserwowane ciało 20-letniej kobiety. Była to zaginiona w 1981 r. Marta
items: Awanturnik, literat, mason i kobieciarz – prawdziwa historia Giacoma Casanovy
items: Zdzisław Beksiński, dystopijny surrealista z Sanoka. Jeden z najważniejszych polskich twórców XX w.
items: Od świata mody po front wojenny – niezwykła historia Lee Miller
items: Bał się policji i własnych cieni. Jak fobie Alfreda Hitchcocka zmieniły historię kina?
items: Seryjna morderczyni czy ofiara pomówień – jak oceniają ją historycy?
items: Jesse James – historia, która stworzyła legendę Dzikiego Zachodu
items: Fryderyk August I to zapomniany „król” Polski. Został władcą dzięki Konstytucji 3 Maja
items: „Vinci” w prawdziwym życiu. Ojciec i córka z Polski podrobili setki dzieł sztuki i sprzedali je za miliony w USA
items: Największy stream charytatywny w historii świata. Łatwogang i Bedoes 2115 pokazali, że Polacy ciągle potrafią się zjednoczyć
items: 100 lat temu urodziła się królowa Elżbieta II. Wszystko, co warto wiedzieć o brytyjskiej monarchini
items: Ostatnia podróż dziedzica fortuny. Michael Rockefeller zaginął na terenach łowców głów i kanibali

Jak przygotować się na pandemię? Nie wystarczą same leki i szczepionki
type: item
date: 2026-05-27T05:56:23.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: koronawirusy
subject: medycyna
subject: mikroby
subject: pandemia
subject: polska nauka
subject: wirusy
subject: Zdrowie
description: Prof. dr hab. Krzysztof Pyrć z Małopolskiego Centrum Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego to jeden z najbardziej znanych polskich wirusologów i biologów molekularnych. Walczy zarówno z mikrobami, jak i z fake newsami.
encoded: Współczesny świat uświadomił nam, że jednym z największych wyzwań dla zdrowia publicznego i globalnej gospodarki są wirusy – przedmiot zainteresowań prof. Krzysztofa Pyrcia. Zaczął je badać jeszcze jako student, a później asystent na Uniwersytecie Amsterdamskim. Tam opracował nowatorską metodę VIDISCA, służącą do identyfikacji nowych zagrożeń biologicznych. W 2007 r. obronił doktorat i został współodkrywcą ludzkiego koronawirusa NL63 (HCoV-NL63). Po obronie zdecydował się na powrót do kraju i podjął się zbudowania praktycznie od zera nowoczesnego ośrodka wirusologicznego w Krakowie – Pracowni Wirusologii w Małopolskim Centrum Biotechnologii UJ. Dziś kierowana przezeń jednostka dysponuje jednym z niewielu w Polsce laboratoriów o klasie hermetyczności BSL3+, co umożliwia bezpieczną pracę z patogenami wysokiego ryzyka. Jest też szefem grupy badawczej Virogenetics. Rozpracować wirusy Głównym celem prof. Pyrcia jest poznanie biologii zakażeń wirusowych, ze szczególnym uwzględnieniem koronawirusów, flawiwirusów (takich jak wirus kleszczowego zapalenia mózgu) alfawirusów i wirusów grypy. Badacz koncentruje się na interakcjach wirus-gospodarz w skali molekularnej. Jego zespół zmapował sposoby, w jakie białka powierzchniowe wirusów łączą się z receptorami ludzkich komórek oraz jako jeden z pierwszych opracował zaawansowane, trójwymiarowe hodowle tkankowe (organoidy), które idealnie odtwarzają naturalne środowisko infekcji tkanki oddechowej. To pozwala nie tylko uzyskiwać niezwykle homogenne, powtarzalne wyniki, ale też ma znaczenie etyczne, bo ogranicza eksperymenty z wykorzystaniem zwierząt laboratoryjnych. Nowe terapie dają nadzieję Efekty pracy prof. Pyrcia mają wymierne przełożenie na zdrowie ludzi i zwierząt. Jego badania doprowadziły m.in. do opracowania nowych substancji o działaniu terapeutycznym, takich jak stosowane w leczeniu COVID-19 remdesiwir i molnupirawir. Warto podkreślić innowacyjne podejście badacza do walki z wirusami. Zamiast projektować cząsteczki celow…

krzysztof-pyrc-9f6501b.jpg
width: 1800
height: 1200

Najmłodsza matka na świecie urodziła w wieku zaledwie 5 lat. Jak to możliwe?
type: item
date: 2026-05-26T10:55:59.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Ludzie
subject: dzieci
subject: matka
subject: peru
subject: rekordy
description: Najmłodsza matka na świecie, czyli Lina Medina, dowiedziała się o swojej ciąży, gdy miała zaledwie 5 lat. Jej historia, mimo upływu kolejnych dekad, wciąż wzbudza skrajne emocje.
encoded: W tym artykule: Ile lat miała najmłodsza matka na świecie? Kto był ojcem dziecka Liny Mediny? Jak 5-latka zaszła w ciążę? Lina Medina (nie ma informacji, czy kobieta nadal żyje) to najmłodsza matka na świecie. Jej historią żyły media z całego globu. Peruwianka wiosną 1939 roku powiła swoje pierwsze dziecko. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że miała wtedy zaledwie pięć lat. Po upływie ponad ośmiu dekad sprawa wciąż budzi spore zainteresowanie dziennikarzy, a także rodzi wiele niepokojących pytań i wątpliwości. Jak właściwie do tego doszło, że 5-latka została mamą, a ojciec dziecka po dziś dzień jest nieznany? Ile lat miała najmłodsza matka na świecie? Lina Medina, która została okrzyknięta najmłodszą matką w historii medycyny, w chwili narodzin syna miała dokładnie 5 lat, 7 miesięcy i 21 dni. Chłopiec o imieniu Gerardo (na cześć lekarza prowadzącego) przyszedł na świat 14 maja 1939 roku w wyniku cesarskiego cięcia. Zaledwie miesiąc po tym, jak lekarze potwierdzili ciążę u młodej Peruwianki. Lina Medina urodziła się 27 września 1933 r. jako jedna z dziewięciorga dzieci Victorii Losey i Tiburelo Medina. Pochodziła z Ticrapo w Peru. Pierwszy stanem zdrowia dziewczynki zainteresował się jej ojciec, który zaprowadził córkę do lokalnego szamana. Na miejscu stwierdzono, że 5-latka ma guza i pilnie potrzebuje fachowej pomocy medycznej. W pobliskiej klinice okazało się jednak – ku ogromnemu zdziwieniu wszystkich – że Lina jest w zaawansowanej ciąży. https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/006917ebe9497620de87161ffc2eb586585365fb-f4fab02.webp Najmłodsza matka na świecie trafiła pod opiekę doktora Gerardo Lozady w połowie kwietnia, a już w maju nastąpiło szczęśliwe rozwiązanie. Oznacza to, że dziewczynka zaszła w ciążę, mając zaledwie 4 lata i 10 miesięcy. Nad przebiegiem porodu czuwali również dr Rolando Colareta i dr Busalleu. Chłopiec w chwili narodzin ważył 2,7 kg. Gerardo dowiedział się, że jego Lina jest jego mamą, a nie siostrą, dopiero w wi…

najmlodsza-matka-swiata-7a8df44.png
width: 1200
height: 630

Po co ci te emocje? Niektóre z nich potrafią być zaraźliwe
type: item
date: 2026-05-26T05:57:13.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: emocje
subject: mózg
subject: polska nauka
subject: psychologia
description: Prof. dr. hab. Ewelina Knapska z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN bada, jak mózg rozpoznaje i przetwarza emocje w kontekście społecznym. Analizuje m.in. zjawisko „zarażenia emocjonalnego” – czyli przenoszenia emocji między osobnikami.
encoded: Jednym z kluczowych kierunków badań we współczesnej neurobiologii jest zrozumienie procesów, za pomocą których mózg przetwarza i przekazuje stany emocjonalne. Właśnie w tym obszarze działa naukowo prof. dr hab. Ewelina Knapska, szefowa Pracowni Neurobiologii Emocji w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie. To jej zawdzięczamy lepsze zrozumienie ewolucyjnych mechanizmów stojących za zdolnością do rozpoznawania i współodczuwania emocji, za które w 2025 roku została uhonorowana Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) w dziedzinie nauk o życiu i o Ziemi. Siedlisko emocji w mózgu Wcześniej sądzono, że zdolność ta rozwinęła się głównie jako mechanizm wspierający opiekę nad potomstwem. Badania prof. Knapskiej i jej zespołu zweryfikowały to podejście. Dzięki nim wiemy, że tzw. emocjonalne zarażanie, np. strachem lub radością, pełni przede wszystkim funkcję informacyjną, która ułatwia osobnikom przetrwanie w niesprzyjających warunkach lub w obliczu zagrożenia. Do tego może być ono przekazywane nie tylko między osobnikami jednego gatunku, ale też międzygatunkowo. Dzięki pracy zespołu prof. Knapskiej poznaliśmy konkretne struktury w mózgu odpowiedzialne za te zachowania. Badania wykazały, że kluczową rolę odgrywają ciało migdałowate oraz zachodzące w nim procesy plastyczności neuronalnej, które umożliwiają adaptację mózgu do doświadczeń i uczenie się na podstawie informacji społecznych lub nagrody. Szczególnie interesujące okazały się badania na myszach z objawami przypominającymi depresję – przywrócenie prawidłowej plastyczności neuronalnej prowadziło u nich do odzyskania zdolności uczenia się motywowanego nagrodą. Od badań na myszach do terapii dla ludzi Choć obiektami jej badań były gryzonie, dokładne opisanie mechanizmów odpowiedzialnych za społeczny transfer emocji może posłużyć do projektowania nowych form terapii dla ludzi. Dotyczy to w szczególności wsparcia osób ze spektrum autyzmu oraz opracowywania metod leczenia depresji, fobii s…

Ewelina-Knapska-0a4c13b.jpg
width: 2362
height: 1654

Jak pokonać choroby nieuleczalne? Kluczem mogą być „komórkowe elektrownie”
type: item
date: 2026-05-25T12:09:02.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: badania naukowe
subject: choroba parkinsona
subject: medycyna
subject: mózg
subject: polska nauka
subject: Zdrowie
description: Prof. Agnieszka Chacińska z Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów Maszyn Molekularnych Polskiej Akademii Nauk (IMOI PAN) prowadzi przełomowe badania nad funkcjonowaniem mitochondriów i degradacją białek. Rzucają one nowe światło na mechanizmy chorób, które wciąż pozostają nieuleczalne.
encoded: Profesor Agnieszka Chacińska to postać światowego formatu w dziedzinie biologii molekularnej i komórkowej. Jej odkrycia zrewolucjonizowały sposób, w jaki postrzegamy mitochondria. Przez dziesięciolecia traktowano je niemal wyłącznie jako „komórkowe elektrownie” – struktury dostarczające paliwa do procesów komórkowych. Dzięki badaniom prof. Chacińskiej wiemy już, że od mitochondriów zależy ogromna liczba podstawowych procesów w komórce. Stanowią one niezwykle czułe sensory homeostazy białkowej oraz platformy decyzyjne przy tak kluczowych zjawiskach, jak choćby odporność wrodzona czy programowana śmierć komórki. Co chroni przed bałaganem w komórce? Natura nie działa bezbłędnie. Zrozumienie tego faktu leży u podstaw rozpracowania procesu importu białek do wnętrza mitochondriów. Logistyka tego zjawiska jest karkołomna: mitochondrialny proteom buduje ponad 1500 różnych białek, z czego zaledwie 1% kodowanych jest „na miejscu” przez mitochondrialne DNA. Cała reszta musi zostać zsyntetyzowana w cytozolu i „zassana” do wnętrza organelli. Zadanie tym trudniejsze, że mitochondrium posiada aż dwie membrany. Jeśli jakiekolwiek białko trafi nie tam, gdzie powinno, nie tylko nie spełni swojej funkcji, ale wywoła w komórce potężny bałagan. Wieloletnie obserwacje i badania naukowe potwierdzają, że koszt zaprojektowania idealnego, absolutnie nieomylnego systemu transportu jest dla organizmu zbyt wysoki. W systemy biologiczne wręcz wpisana jest pewna ilość błędów, ponieważ ich całkowite wyeliminowanie byłoby ekonomicznie nieopłacalne. – To trochę jak z powodzią tysiąclecia – zauważa badaczka. – Można próbować wznieść gigantyczne, potwornie drogie systemy chroniące przed każdą wielką wodą, ale ich koszt byłby nieproporcjonalny do możliwych strat. W przypadku rzeki racjonalniejszym rozwiązaniem jest pozostawienie terenów zalewowych. Dokładnie tak samo działa komórka. Zamiast dążyć do perfekcji procesu, o wiele bardziej opłaca się jej inwestować w kontrolę jakości – mechanizmy, które zap…

Agnieszka-Chacinska-14af68c.jpg
width: 1800
height: 1200

Uznany reżyser Werner Herzog rusza na koniec świata. „Sny o słoniach” zabierają w podróż do krainy mitycznych stworzeń
type: item
date: 2026-05-22T14:17:26.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: festiwale filmowe
subject: filmy
subject: filmy dokumentalne
subject: słonie
subject: tajemnice
description: Szaleni podróżnicy są częstymi bohaterami filmów Wernera Herzoga. Tym razem wizjoner kina połączył siły z National Geographic, aby zabrać widzów w poruszającą ekspedycję do serca Afryki. Efektem tej podróży jest dokument „Sny o słoniach” – głęboka opowieść o pasji, która ociera się o obsesję, oraz o cenie, którą płacimy za próbę oswojenia tego, co nieokiełznane. Tajemnicze wielkie słonie-duchy są tylko pretekstem do refleksji nad człowieczeństwem.
encoded: Oficjalna premiera kinowa „Snów o słoniach” zaplanowana jest na 12 czerwca, ale obraz już można było obejrzeć w ramach 23. edycji festiwalu Millennium Docs Against Gravity. A zdecydowanie warto to zrobić, bo Herzog jak zwykle – choćby poprzez tajemnicze słonie-duchy – rozpościera opowieść o nas samych. Słonie-duchy i wyprawa na koniec świata W filmie „Sny o słoniach” Herzog podąża śladami dr. Steve’a Boyesa. Ten uznany biolog i naukowiec spędził lata na tropieniu gigantycznych słoni, nazywanych przez lokalne społeczności duchami. Impulsem do rozpoczęcia tej niebezpiecznej misji stał się widok dalekiego krewniaka tych zwierząt, którego ciało zostało wystawione jako myśliwskie trofeum w jednym z muzeów w Waszyngtonie. Kamera towarzyszy Boyesowi podczas ekspedycji do Angoli, na dziewicze, niezamieszkane tereny o powierzchni porównywalnej do obszaru całej Anglii. Miejscowi nazywają te rejony „końcem świata” – to jedno z ostatnich miejsc na Ziemi, w którym przyroda nie została skażona ludzką działalnością. – Świat objawia się tym, którzy podróżują pieszo – mówi w wywiadzie z National Geographic Werner Herzog. Ekosystem Angoli odcięty przez pola minowe Region ten, obejmujący dorzecze Okawango, przez dekady krwawej wojny domowej w Angoli był odcięty od świata przez pola minowe. Paradoksalnie to właśnie ta izolacja uchroniła unikalny ekosystem i pozwoliła przetrwać populacjom migrujących słoni, które nauczyły się omijać niebezpieczeństwa, stając się dla ludzi niemal nieuchwytnymi zjawami. Herzog nie tylko rejestruje trudy wyprawy naukowej, ale przede wszystkim dokumentuje ludzkie marzenia i obsesje. Zadaje przy tym fundamentalne pytanie: czy dla dobra planety nie byłoby lepiej, gdyby te majestatyczne stworzenia pozostały poza zasięgiem człowieka, egzystując wyłącznie jako tytułowe duchy w naszych snach? View oEmbed on the source website Werner Herzog i jego bohaterowie o krok od szaleństwa Wybór tematu nie jest zaskoczeniem dla nikogo, kto zna dotychczasową twórczość legend…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-22T114953.754-c98e767.jpg
width: 2700
height: 1800

Tak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska. Naukowcy byli zaskoczeni
type: item
date: 2026-05-20T08:25:20.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowa
subject: królowie
description: Przez wieki wyobrażano ją sobie jako delikatną średniowieczną monarchinię z idealizowanych obrazów. Tymczasem badania szczątków Jadwigi Andegaweńskiej pokazują zupełnie inny obraz – była wyjątkowo wysoka, miała jasne włosy i rysy twarzy odbiegające od późniejszych artystycznych wizji. Naukowcy spróbowali odtworzyć, jak naprawdę mogła wyglądać jedna z najbardziej fascynujących królowych w historii Polski.
encoded: Spis treści: Los Jadwigi rozstrzygnął się po śmierci Ludwika Węgierskiego Koronacja dziecka i małżeństwo ustalone bez jej zgody Habsburg, Jagiełło i polityczna gra o polski tron Królowa, która chciała stworzyć centrum nauki w Krakowie Tragiczny finał życia królowej Jadwigi Jak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Naukowcy odtworzyli jej wizerunek Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Los Jadwigi rozstrzygnął się po śmierci Ludwika Węgierskiego Jadwiga była trzecią i najmłodszą córką władcy Węgier Ludwika Andegaweńskiego i Elżbiety Bośniaczki. Wedle ostatnich badań urodziła się na pewno w 1374 roku, acz data dzienna jest ciągle dyskusyjna. Początkowo ojciec przeznaczał ja na tron wiedeński, gdzie miała rządzić u boku Wilhelma Habsburga. Ich zaręczyny – sponsalia de futuro – odbyły się w Hainbergu w 1378 roku, ale do dopełnienia małżeństwa czekano na dojście obojga dzieci do pełnoletności. Po śmierci Ludwika Węgierskiego w 1382 roku matka Jadwigi, wbrew wcześniejszym układom z panami polskimi, starszą córkę, Marię, ukoronowała na króla Węgier. Po dwóch latach pertraktacji z Koroną, młodszą zmusiła do objęcia tronu w Polsce. Koronacja dziecka i małżeństwo ustalone bez jej zgody Przybycie Jadwigi do Polski w 1384 roku zostało okupione kilkumiesięczną wojną domową. Nie wszyscy bowiem akceptowali osobę Andegawenki na tronie. Ostateczne 16 października 10-letnia, więc – zgodnie z prawem – niepełnoletnia jeszcze Jadwiga, została koronowana na króla Polski. W tzw. międzyczasie panowie polscy rozpoczęli negocjacje z wielkim księciem litewskim Jagiełłą, w kwestii poślubienia przez niego Jadwigi. Wszystko to było toczone poza plecami Andegawenki, która była przekonana o tym, że poślubi Habsburga. Habsburg, Jagiełło i polityczna gra o polski tron Sami zainteresowani – kiedy okazało się, że w 1385 roku Jagiełło rozpoczął oficjalne starania o rękę Jadwigi – postanowili doprowadzić do dopełnienia zawartego wcześniej mariażu, czyli konsumpcji małżeństwa.…

Jadwiga-Andegawenska-3ff717e.jpg
width: 3750
height: 2500

Król i królowa Himalajów biją kolejne rekordy. On wszedł na Mount Everest 32 razy, ona – 11
type: item
date: 2026-05-19T12:56:42.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: himalaizm
subject: mount everest
subject: nepal
subject: rekordy
description: W ciągu zaledwie jednego dnia dwoje nepalskich wspinaczy udowodniło, że dla narodu Szerpów Himalaje są domem, po którym poruszają się z niezrównaną wytrzymałością. Kami Rita Sherpa oraz Lhakpa Sherpa pobili światowe rekordy w liczbie wejść na Mount Everest.
encoded: Niedziela, 17 maja 2026 roku, na zawsze zapisze się w historii światowego himalaizmu. 56-letni Kami Rita Sherpa oraz 52-letnia Lhakpa Sherpa pobili dwa światowe rekordy, zdobywając szczyt Mount Everestu odpowiednio 32 i 11 razy. Osiągnięcia Szerpów po raz kolejny mogą zawstydzić zachodnich himalaistów. Jeden dzień, dwa rekordy Kami Rita Sherpa po raz 32. stanął na szczycie Mount Everestu, bijąc swój własny rekord ustanowiony zaledwie rok wcześniej. Jego kariera, trwająca nieprzerwanie od 1994 roku, jest świadectwem niespotykanej formy. Z wyjątkiem lat, gdy wyprawy były niemożliwe, Kami Rita zdobywa szczyt najwyższej góry świata niemal co roku. Jest jednym z najbardziej doświadczonych przewodników na świecie. Tego samego dnia swój historyczny sukces świętowała Lhakpa Sherpa, znana jako „Królowa Gór”. 52-latka stanęła na wierzchołku Everestu jedenasty raz, po raz kolejny podbijając własny rekord świata w liczbie wejść wśród kobiet. Lhakpa, która po raz pierwszy zdobyła szczyt w 2000 roku, udowodniła swoją wielkość nie tylko na Evereście, ale i na K2. Jej niezwykłe życie w 2023 uwieczniono w filmie dokumentalnym Netflixa „Lhakpa Sherpa: Królowa gór”. Mimo, że kolejne rekordy to ich osobiste osiągnięcia, oboje podziękowali innym Szerpom za zbiorowy wysiłek, jakim jest wspinaczka w Himalajach. „Każdy szczyt to nie tylko osobisty sukces, ale także hołd dla wszystkich ciężko pracujących Szerpów i wspinaczy, dzięki którym te wyprawy kończą się sukcesem i są bezpieczne” – napisał Kami Rita Sherpa w mediach społecznościowych. „Dziękuję Wam wszystkim za wsparcie i zachętę! Nie dokonałbym tego bez Was wszystkich. Dziękuję w szczególności Szerpom, którzy wszystko przygotowali. Oni są prawdziwymi bohaterami.” – napisała Lhakpa Sherpa. Szerpowie: genetyczny fenomen gór wysokich Szerpowie to tybetańska grupa etniczna. Jej nazwa shar pa dosłownie oznacza „ludzi wschodu”, co nawiązuje do ich migracji z tybetańskiego regionu Kham do Nepalu około XIII–XIV wieku. Żyjąc w wysokogórskich …

szerpowie-everest-rekordy-bf7b6c3.jpg
width: 1575
height: 1050

Stanisław Szukalski i „Rogate Serce” – prawdziwy enfant terrible polskiej historii sztuki
type: item
date: 2026-05-17T10:58:49.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: artyści
subject: polska
subject: rzeźba
subject: sztuka
subject: teorie spiskowe
description: Stanisław Szukalski był charyzmatycznym polskim artystą, który większość życia spędził w USA. Jego radykalne poglądy i konflikty z krytykami sztuki sprawiły, że wielu współczesnych traktowało go bardziej jako buntownika niż artystę. Z drugiej strony, nawet najbardziej zagorzali wrogowie nie wątpili w jego talent. W rezultacie dorobek jednego z najważniejszych polskich artystów modernistycznych pozostaje w dużej mierze nieznany.
encoded: Spis treści: Nastolatek w Akademii Sztuk Pięknych Szukalski, artysta totalny Rogate Serce Bombardowanie Warszawy Zermatyzm Stanisław Szukalski urodził się w Warcie, nieopodal Sieradza w 1893 jako drugie dziecko Dionizego Szukalskiego i Konstancji z Sadowskich. Ojciec artysty, zawodowo pracujący jako kowal, a przede wszystkim obieżyświat, heretyk i uczestnik wojen burskich w Afryce Południowej, wyemigrował do USA w nadziei na zarobek umożliwiający utrzymanie rodziny. Stanisław wraz z matką dołączyli do niego, gdy chłopiec miał 12 lat. Nastolatek w Akademii Sztuk Pięknych W tamtych czasach Chicago było ważnym ośrodkiem amerykańskiej sztuki. Stanisław przejawiał talent artystyczny od najmłodszych lat. Był na tyle utalentowany, że trafił do Art Institute of Chicago. Od początku wyróżniał się łatwością tworzenia i niezwykle precyzyjnym warsztatem. Tam odnalazł go Antoni Popiel, rzeźbiarz i profesor, który przekonał rodziców Stanisława, by wyrazili zgodę na pobyt syna w Krakowie i uczęszczanie do słynnej krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Chociaż wykładowcy ASP byli bez wątpienia przychylni młodzikowi, on sam szybko zaczął pokazywać swoją rogatą duszę. Ponoć gdy rzeźbiarz Konstatny Laszczka chciał sprawdzić talent chłopca i polecił mu wyrzeźbić postać pozującej modelki, Szukalski wyrzeźbił tylko jej kolano. Jednak zrobił to tak dobrze, że Laszczka, doświadczony wykładowca, zgodził się przyjąć go na studia. Jego edukacja nie trwała długo, a relacje z wykładowcami były napięte. Po trzech latach Szukalski wrócił do Chicago i rozpoczął najważniejszy okres swojej twórczości, który trwał do 1939 roku. W tym czasie opublikował dwie duże monografie: „The Work of Szukalski” (1923) oraz „Projects in Design” (1929). W 1925 roku wziął udział w Międzynarodowej Wystawie Nowoczesnych Sztuk Dekoracyjnych w Paryżu, gdzie otrzymał Grand Prix, dyplom honorowy oraz złoty medal. Jego osobowość, twórczość oraz skrajnie antyinstytucjonalne i indywidualistyczne poglądy miały znaczący wpływ na …

stanislaw-szukalski-29262a5.jpg
width: 1800
height: 1200

Stefan Wyszyński był obrońcą Kościoła i narodu. Dla Polaków stał się symbolem oporu
type: item
date: 2026-05-16T07:56:43.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: komunizm
subject: kościół katolicki
subject: polityka
subject: prl
description: Stefan Wyszyński w czasach komunistycznego zniewolenia dla narodu polskiego był najwyższym autorytetem zarówno moralnym, jak i społecznym. Niezłomny obrońca praw Kościoła katolickiego, który nie obawiał się powiedzieć „non possumus” stalinowskiemu reżimowi, przy tym był także pragmatycznym politykiem, który w imię ocalenia narodu przed rozlewem krwi nie wahał się zawierać ryzykownych porozumień z komunistami. Przyjrzyjmy się nieco bliżej prymasowi tysiąclecia – osobie, która łączyła w sobie pozornie sprzeczne cechy.
encoded: Spis treści: Dzieciństwo w cieniu zaborów, traum i wojny Droga do kapłaństwa Między ołtarzem a nauką społeczną Kapelan AK i „Radwan III” w Powstaniu Warszawskim W starciu z komunistycznym reżimem Ostatnie lata życia Stefan Wyszyński pozostawił po sobie Polskę inną, niż ją zastał w 1948 roku. Przez systematyczną pracę duszpasterską i nieustępliwość wobec reżimu, ocalił tożsamość narodową i religijną Polaków. Jego program „ABC Społecznej Krucjaty Miłości” – wzywający do szacunku dla każdego człowieka, życzliwości i przebaczenia – pozostaje testamentem, który wykracza poza ramy religijne, stanowiąc propozycję etyczną dla każdego społeczeństwa. Dzieciństwo w cieniu zaborów, traum i wojny Stefan Wyszyński urodził się 3 sierpnia 1901 roku w Zuzeli nad Bugiem – miejscu, gdzie w nadbużańskim krajobrazie Mazowsze łączyło się z Podlasiem. Rozdarta między zaborcami Polska istniała wówczas jedynie w sferze ducha i kultury, a Zuzela znajdowała się pod rosyjską jurysdykcją. Rodzina Wyszyńskich była głęboko zakorzeniona w tradycji katolickiej i patriotycznej. Jego ojciec, Stanisław, pełnił funkcję organisty i parafialnego pisarza. Dzięki temu wśród ówczesnej społeczności wiejskiej cieszył się niemałym prestiżem. To właśnie on był pierwszym nauczycielem Stefana, potajemnie przekazującym mu wiedzę o polskiej historii i geografii, która w oficjalnych rosyjskich szkołach była surowo zakazana. Dzieciństwo przyszłego prymasa nie miało wiele wspólnego z sielanką. Gdy Wyszyński miał 10 lat, zmarła jego matka, Julianna z Karpów. To właśnie to wydarzenie pchnęło go w stronę maryjności, która stała się centralnym punktem jego późniejszej posługi. Jak sam wspominał, szukał matki, która nigdy nie umiera, odnajdując ją w wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej. Droga do kapłaństwa Edukacja Stefana Wyszyńskiego była naznaczona trudnościami systemowymi i osobistymi buntami. Po usunięciu ze szkoły w Andrzejewie za dyskusję z nauczycielem kontynuował naukę w Warszawie, w prestiżowym gimnazjum Wojciecha…

StefanWyszynski-2b3f020.jpg
width: 1800
height: 1200

Kolejny niezwykły wyczyn polskiego skialpinisty. Bartek Ziemski zjechał na nartach z czwartej góry świata
type: item
date: 2026-05-13T11:19:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: himalaizm
subject: narciarstwo
subject: polacy
subject: polski himalaizm
description: 12 maja polski skialpinista Bartek Ziemski dokonał historycznego wyczynu w Himalajach, zdobywając czwarty najwyższy szczyt świata – Lhotse (8516 m n.p.m.) – a następnie wykonując pełny zjazd narciarski z samego wierzchołka aż do bazy. To jego kolejne wielkie osiągnięcie.
encoded: 30-letni bielszczanin wspiął się na szczyt samotnie, bez wspomagania tlenem z butli, bez wsparcia Szerpów i przed ekipami poręczującymi drogę. Jak donosi Polski Związek Alpinizmu, cała akcja została przeprowadzona w niezwykle wąskim oknie pogodowym. Prognozy zapowiadały nadejście długotrwałych silnych wiatrów, co czyniło ten moment prawdopodobnie ostatnią szansą na bezpieczny atak w tym sezonie. Lhotse, czyli najbliższy sąsiad Mount Everestu, to już ósmy ośmiotysięcznik, który Bartek Ziemski zdobył bez tlenu, zjeżdżając następnie na nartach. Historyczny zjazd kuluarem Lhotse Kuluar Lhotse to marzenie skialpinistów – wąski, stromy żleb kusi do zjazdu na nartach, choć jest niezwykle trudnym wyzwaniem. W 2018 roku pierwszego w historii zjazdu na nartach dokonał tam dwuosobowy zespół: Hilaree Nelson i Jim Morrison. Amerykanie korzystali jednak z tlenu, Bartek Ziemski – nie. Dzięki temu, że Ziemski wyprzedził główne wyprawy komercyjne, kuluar Lhotse był pusty – wolny od wspinających się himalaistów i wiszących lin poręczowych, które mogłyby utrudniać zjazd. Nasz skialpinista stanął na szczycie o godzinie 12:14 czasu lokalnego przy niemal idealnej, bezwietrznej pogodzie. Po osiągnięciu wierzchołka Ziemski wpiął narty i rozpoczął skomplikowany technicznie zjazd. Warunki śnieżne określił jako „dla koneserów” – musiał manewrować między twardym „betonem”, fragmentami świeżego śniegu oraz miejscami przewianymi i mocno sprasowanymi. Taka mieszanka wymagała absolutnej koncentracji. Ziemski zjechał bez odpinania nart aż do lodospadu Khumbu Icefall. To jeden z najtrudniejszych odcinków drogi, znany z głębokich szczelin i nieprzewidywalnych ruchów lodu. Choć Ziemski dążył do pełnego zjazdu, warunki na Icefallu wymusiły na nim skorzystanie z drabiny. Nie umniejsza to w żadnym stopniu tego historycznego wyczynu. Ambitny projekt Bartka Zielińskiego Lhotse jest już ósmym ośmiotysięcznikiem, z którego Bartek Ziemski zjechał na nartach bez dodatkowego tlenu. Jego projekt MAD Ski Project …

lhotse-bartek-ziemski-08d0856.jpg
width: 1575
height: 1050

Rembrandt stworzył nową erę malarstwa. Jego geniusz światłocienia przetrwał stulecia
type: item
date: 2026-05-10T12:26:30.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: amsterdam
subject: artyści
subject: holandia
subject: malarstwo
description: Rembrandt Harmenszoon van Rijn był artystą, który nie tylko zdefiniował estetykę swojej epoki, ale także rzucił wyzwanie wcześniej przyjętym regułom malarstwa. Choć spoczął w nieoznaczonym grobie, pozostawił po sobie setki płócien, rycin i rysunków, które do dziś fascynują historyków sztuki i kolekcjonerów na całym świecie. Jak wielki Rembrandt kształtował historię europejskiego malarstwa? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Początek drogi syna młynarza Fundament amsterdamskiego stylu historycznego Technika i warsztat Uczniowie i wpływ Osobista tragedia i upadek finansowy Przez wieki Rembrandtowi przypisywano ponad 2 tys. prac. Współczesne badania zredukowały tę liczbę do około 300 autentycznych płócien. To jednak dowodzi potężnego wpływu artysty na swoich uczniów i sprawności działania jego warsztatu. Rembrandt van Rijn stworzył coś, czego nie udało się wielu innym – markę, która przetrwała stulecia. Sam mistrz do dziś pozostaje symbolem artystycznej wolności i bezkompromisowości. Początek drogi syna młynarza Rembrandt urodził się 15 lipca 1606 roku w Lejdzie – mieście uniwersyteckim o bogatej tradycji intelektualnej. Był dziewiątym z dziesięciorga dzieci Harmena Gerritszoona van Rijna i Neeltgen Willemsdochter van Zuytbrouck. Jego ojciec był zamożnym młynarzem, a matka – córką piekarza. Rodzina miała więc zapewnioną stabilność finansową i możliwość kształcenia dzieci na poziomie wykraczającym poza rzemieślnicze standardy. Młody Rembrandt uczęszczał do szkoły łacińskiej, gdzie zdobył gruntowne wykształcenie w zakresie języków klasycznych i wiedzy biblijnej. Edukacja w kierunku humanistycznym miała kluczowe znaczenie dla jego późniejszej umiejętności inscenizowania skomplikowanych scen historycznych i rozumienia niuansów teologicznych. W 1620 roku trafił na Uniwersytet w Lejdzie, jednak młody van Rijn szybko porzucił studia akademickie na rzecz malarstwa. Jego pierwszym nauczycielem został Jacob van Swanenburgh – artysta specjalizujący się w widokach architektury oraz mrocznych wizjach piekła i podziemi. To właśnie w jego pracowni Rembrandt opanował fundamenty warsztatu: przygotowywanie farb, gruntowanie podobrazi i, co istotne w kontekście jego późniejszej twórczości, fascynację efektami świetlnymi wywoływanymi przez ogień i jego odblaski na przedmiotach. U Swanenburgha terminował przez trzy lata. Fundament amsterdamskiego stylu historycznego Decydującym momentem w edukacj…

Rembrandt-ece380d.jpg
width: 1800
height: 1200

Geny czy styl życia? Nauka wyjaśnia sekret długowieczności sir Davida Attenborough
type: item
date: 2026-05-08T12:19:22.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Ludzie
subject: david attenborough
subject: długowieczność
subject: geny
subject: urodziny
description: Sir David Attenborough świętuje 100. urodziny w niesamowitej formie. Choć on sam wskazuje na „darowane szczęście”, nauka mówi co innego. Czy to dobre geny, a może pasja do natury i pracy są prawdziwym eliksirem młodości?
encoded: Setne urodziny to rzadkie osiągnięcie – szacuje się, że zaledwie 0,025% obecnej populacji ma szansę świętować taki jubileusz. Słynny jubilat, znany ze swojego dystansu i skromności, zapytany o powody swojej doskonałej kondycji, konsekwentnie wskazuje na „czyste, darowane szczęście”. Ale naukowcy analizujący długowieczność sugerują, że za fenomenem stulatków stoi fascynująca interakcja biologii, pasji oraz zdobyczy medycyny w ciągu ostatniego wieku. Wielka wygrana na loterii genetycznej Kiedy sir David Attenborough przychodził na świat w 1926 roku, średnia długość życia w Wielkiej Brytanii wynosiła zaledwie 58 lat. Dziś wskaźnik ten przekracza 79 lat. Przetrwanie tak długiego czasu w pełnej sprawności poznawczej jest w dużej mierze zasługą genetyki, która według badaczy odpowiada za około 30% szans na dożycie 90. roku życia. Reszta to styl życia. W przypadku osób przekraczających barierę 110 lat (superstulatków) wpływ specyficznych wariantów genowych rośnie nawet do 70%. Badania takie jak New England Centenarian Study wskazują, że wyjątkowa długowieczność często występuje rodzinnie, co sugeruje dziedziczenie genów chroniących przed chorobami układu krążenia czy neurodegeneracją. Przykład innej rekordzistki, Marii Branyas Morery, która dożyła 117 lat, pokazuje, że posiadanie „młodego genomu” stanowi solidny fundament, choć musi być on wsparty odpowiednim stylem życia i dietą. Poczucie celu jako eliksir młodości Niezwykłym aspektem życia sir Davida Attenborough jest jego niesłabnąca aktywność zawodowa i społeczna. W wieku 99 lat wziął udział w filmie o tajemnicach oceanów, podkreślając, że sama myśl o emeryturze budzi w nim lęk, a bliżej setki wystąpiłvw kolejnej produkcji o przyrodzie jego ukochanego miasta, Londynu. Nauka dostarcza dowodów na to, że takie podejście ma realne przełożenie na biologię: osoby po 50. roku życia, które deklarują silne poczucie celu, cieszą się lepszym zdrowiem psychicznym i fizycznym. Posiadanie życiowej misji wiąże się ze statystycznie ni…

BB4516742-1323655.jpg
width: 1200
height: 894

Nikt nie zrobił dla przyrody tyle, co on. Sir David Attenborough kończy dziś 100 lat!
type: item
date: 2026-05-08T06:01:18.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Ludzie
subject: david attenborough
subject: filmy dokumentalne
subject: ochrona przyrody
subject: telewizja
subject: wyprawy przyrodnicze
description: Wybitny biolog, wielki pasjonat przyrody, gwiazda BBC i „skarb narodowy” Wielkiej Brytanii – sir David Attenborough kończy dziś okrągłe 100 lat i nie ma zamiaru przestać pracować. Macierzysta stacja przygotowała prawdziwą ucztę i przez cały maj pokaże jego najważniejsze produkcje.
encoded: Od dziesięcioleci opowiadane przez niego historie pobudzają wyobraźnię milionów ludzi na całym świecie. Są inspiracją dla wielu pokoleń, pozwalając lepiej poznać i zrozumieć planetę, na której żyjemy. Niezwykła kariera sir Davida rozciąga się od epoki czarno-białego obrazu, przez erę kolorowej telewizji, aż po czasy technologii HD, 3D, 4K i VR. Mimo sędziwego wieku zachował niezwykłą witalność i nigdy nie przestał pracować. Niezwykła kariera sir Davida Attenborough Gdy przychodził na świat, w 1926 roku, telewizja dopiero powstawała. David Attenborough dołączył do brytyjskiej publicznej stacji BBC w 1952 roku. Przygodę z telewizją zaczynał jako producent i prezenter. Pierwszą falę popularności zdobył za sprawą cyklu o nazwie „Zoo Quest”. Produkcja była jedną z pierwszych, w ramach której zwierzęta filmowano w ich naturalnym środowisku. Zdobyła szerokie uznanie wśród widzów i ustanowiła nowy standard dla programów przyrodniczych. Nieco ponad dekadę po premierze pierwszego odcinka „Zoo Quest”, w 1965 roku, Attenborough przeszedł do powstającego właśnie BBC Two, gdzie był jedną z osób odpowiedzialnych za wprowadzenie kolorowej transmisji. To także między innymi za jego sprawą widzowie poznali serial „Latający cyrk Monty Pythona”. Ostatecznie miłość do przyrody okazała się jednak silniejsza. W 1973 roku Attenborough opuścił kierownictwo BBC i powrócił do swojej największej pasji: pracy w terenie i produkcji programów przyrodniczych. Przełomowe „Życie na Ziemi” Sześć lat później, w 1979 roku, na mały ekran trafiło „Życie na Ziemi”. Serial stanowił kolejny kamień milowy – zarówno dla kariery samego Attenborough, jak i rozwoju produkcji przyrodniczych na całym świecie. Był przełomowy pod wieloma względami. W jego ramach ekipa przemierzyła blisko 1,6 miliona kilometrów, odwiedziła 40 różnych państw i sfilmowała ponad 600 gatunków zwierząt. Na całym świecie produkcję obejrzało 500 milionów osób. Do innych, słynnych produkcji sir Davida należą m.in.: „Na ścieżkach życia”, „Błę…

BB47745685-26f9607.jpg
width: 1200
height: 801

Odnaleźli w górach zakonserwowane ciało 20-letniej kobiety. Była to zaginiona w 1981 r. Marta
type: item
date: 2026-05-04T07:36:03.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Ludzie
subject: alpiniści
subject: ameryka południowa
subject: andy
subject: śmierć
description: Marta Altamirano zaginęła ponad cztery dekady temu podczas górskiej wyprawy w Andy. Ratownicy bezskutecznie przez 42 lata szukali ciała młodej alpinistki. Odkryto je przypadkiem.
encoded: Spis treści: Marta Altamirano: odnaleziono ciało alpinistki po 42 latach Polacy jako pierwsi zdobyli Mercedario Marta Altamirano, dla bliskich „Patty”, miała przed sobą całe życie. Nikt jednak nie przypuszczał, że wyprawa na liczący ponad 6720 m n.p.m. szczyt w Andach w 1981 roku okaże się ostatnią dla młodej alpinistki. 20-latka w trakcie wspinaczki wpadła do szczeliny lodowca i ślad po niej zaginął. Ratownicy bezskutecznie próbowali odnaleźć ciało kobiety. Udało się to zupełnie przypadkiem. Po ponad czterech dekadach na zwłoki zaginionej natrafiła grupa wspinaczy. Marta Altamirano: odnaleziono ciało alpinistki po 42 latach Marta Altamirano postanowiła zdobyć jeden z najwyższych szczytów górskich w Ameryce Południowej w 1981 roku. W rozpoczętej 23 marca wyprawie na Mercedario – jak się pózniej okazało, feralnej w skutkach – uczestniczyła także między innymi siostra zmarłej, Corina Altamirano. Kobieta zdradziła, że do tragicznego zdarzenia doszło na wysokości ok. 4300 m n.p.m., gdy grupa postanowiła rozbić namioty i zebrać siły na dalszą wspinaczkę. Nieszczęśliwy wypadek Marta, która oddaliła się od reszty, by zwiedzić okolicę, nieszczęśliwie się pośliznęła i wpadła do szczeliny. Od tej pory słuch o niej zaginął. Ciało 20-latki, po zawaleniu się części przełęczy, zostało zasypane stertą śniegu. Mimo licznych akcji ratunkowych, nie udało się ustalić, gdzie znajdują się zwłoki alpinistki. Choć od tragicznej śmierci Marty Altamirano minęło ponad 40 lat, rodzina kobiety nigdy nie straciła wiary w to, że służby ratunkowe odnajdą jej ciało. Odkrycie po ponad 40 latach Pod koniec stycznia 2023 r., na południowej ścianie Mercedario, na zamarznięte zwłoki 20-latki natrafiła całkiem przypadkiem grupa wspinaczy. Najbliżsi ofiary nie mieli wątpliwości, że to Marta. Lód i śnieg tak zakonserwowały ciało, że niemal nie uległo ono rozkładowi. – Jesteśmy szczęśliwi wiedząc, że wreszcie znalezione zostało ciało naszej siostry, poszukiwanej przez tak długi okres – przyznała siostra zm…

Marta-Altamirano-ea3a0d1.jpg
width: 1200
height: 675

Awanturnik, literat, mason i kobieciarz – prawdziwa historia Giacoma Casanovy
type: item
date: 2026-05-03T12:27:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: kochankowie
subject: literatura
subject: polska
subject: wenecja
subject: włochy
description: Dziś Casanova znany jest przede wszystkim jako jeden z najsłynniejszych kochanków w historii. Ale Wenecjanin był kimś więcej niż tylko kobieciarzem. Był bez wątpienia oszustem i przestępcą, który nieraz trafił do więzienia, samozwańczym alchemikiem, szpiegiem, duchownym, ale też znakomitym obserwatorem i wysokiej klasy intelektualistą. Jego krótki pobyt w Polsce zaowocował brzemiennym w skutkach pojedynkiem i trzytomowym dziełem „Historia niepokojów w Polsce”.
encoded: Spis treści: Czarownica z Murano Przystojny uwodziciel Bractwo wolnomularskie 300-letni alchemik Warszawski skandal Historia jego życia Giacomo Casanova, najstarszy z sześciorga dzieci aktorów Gaetano Giuseppe’a Casanovy i Zanetty Farussi z Wenecji, urodził się 2 kwietnia 1725 roku. Rodzina nie posiadała majątku, tytuł szlacheckich ani niczego, co dawałoby oparcie i pozwoliło na spokojne życie. W dodatku rodzice dużo podróżowali, przez co Giacomem i jego rodzeństwem zajmowała się babka. Czarownica z Murano Giacomo był dzieckiem inteligentnym, ale chorowitym. Aby odpędzić od wnuka złe duchy, babka wezwała czarownicę z wyspy Murano. Tej samej, która od średniowiecza słynie z wyrobu wyjątkowego szkła, nazywanego weneckim. Czarownica wysmarowała chłopca odchodami nietoperzy i masą innego paskudztwa, lecz o dziwo ta specyficzna kuracja przyniosła znakomite rezultaty. Tak dobre, że kila lat później, mając 12 lat Giacomo rozpoczął studia na Uniwersytecie w Padwie. W tamtych czasach dzieci szybko trafiały na uniwersytety. Niekoniecznie dlatego, że były nad wyraz rozwinięte. Po prostu edukację akademicką rozpoczynano znacznie wcześniej. W tym czasie dał się też poznać jako kochanek, a historie o jego uroku i sprawności seksualnej rozchodziły się pocztą pantoflową. Przystojny uwodziciel Faktem jest, że Giacomo wyróżniał się na tle innych mężczyzn. Był bardzo wysoki, miał ponad 186 cm wzrostu, ciemną karnację, ciemne włosy i brązowe oczy. Gdy połączy się to z niewątpliwą inteligencją i ujmującym sposobem bycia, mamy przepis na mężczyznę budzącego powszechne zainteresowanie. Kłopot w tym, że możliwości intelektualne i towarzyskie Casanovy nie szły w parze z tymi finansowymi. Pracował jako sekretarz, był przez pewien czas duchownym. Jednak jego kariera kościelna nie trwała długo. Długi hazardowe zaprowadziły go do więzienia. Po wyjściu na wolność stwierdził, że zostanie żołnierzem. „Kupiłem długi miecz i, z elegancką laską w dłoni, w dopasowanym kapeluszu z czarną kokardą, z prz…

Casanova-ff8649a.jpg
width: 1575
height: 1050

Zdzisław Beksiński, dystopijny surrealista z Sanoka. Jeden z najważniejszych polskich twórców XX w.
type: item
date: 2026-05-03T10:57:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: malarstwo
subject: polska
subject: sztuka
description: Beksiński należy do wąskiego grona najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów w historii. Jego mroczne, dystopijne i niepokojące obrazy ukształtowały estetykę całego pokolenia. Apokaliptyczna twórczość Beksińskiego często zestawiana jest z jego przepełnionym śmiercią życiem: rok po tragicznej śmierci żony artysty ich jedyny syn, Tomasz, popełnił samobójstwo. Natomiast Zdzisław został zasztyletowany we własnym mieszkaniu przez człowieka, który u niego pracował.
encoded: Spis treści: Z Sanoka do Krakowa Fotografia Surrealizm apokaliptyczny Tomek Beksiński Sława, pieniądze i morderstwo Zdzisław Beksiński urodził się 24 lutego 1929 roku w Sanoku. W mieście, z którym jego rodzina była związana od kilku pokoleń. Pierwszy był Mateusz Beksiński, który osiedlił się w Sanoku w latach 40. XIX wieku. Założył zakład kotlarski, który z czasem stał się zalążkiem późniejszej fabryki Autosan. Syn Mateusza, a dziadek Zdzisława – Władysław Beksiński – był architektem miejskim, odpowiadał za projekty licznych budynków oraz rozwój urbanistyczny miasta. Rodzina Beksińskich przez pięć pokoleń – od drugiej połowy XIX wieku aż do końca lat 70. XX wieku – mieszkała w jednym domu przy ulicy Jagiellońskiej w Sanoku. Z Sanoka do Krakowa Ojciec artysty, Stanisław Beksiński, był inżynierem geometrą i pracował w miejskim wydziale budowlanym. Wcześniej służył w armii Hallera i działał w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. Matka Stanisława z domu Dworska była nauczycielką i korepetytorką. Zdzisław był ich jedynym dzieckiem. W czasie II wojny światowej przyszły artysta uczył się na tajnych kompletach, a także uczęszczał do szkoły handlowej. W młodości interesował się muzyką i uczył się gry na fortepianie. Po maturze rozważał studia artystyczne lub filmowe, jednak ostatecznie – pod wpływem ojca – wybrał architekturę na Politechnice Krakowskiej. W czasie studiów, w 1951 roku, ożenił się z Zofią Stankiewicz. Rok później ukończył studia i uzyskał dyplom inżyniera architekta. W 1958 roku urodził się jedyny syn Zdzisława i Zofii Beksińskich, Tomasz. Po powrocie do Sanoka pracował w budownictwie, a następnie – od końca lat 50. – jako projektant w fabryce autobusów Autosan. Tworzył tam projekty nowoczesnych pojazdów i identyfikację wizualną firmy, jednak większość jego koncepcji nie została wdrożona. On sam traktował tę pracę głównie jako źródło utrzymania, poświęcając wolny czas działalności artystycznej. Fotografia W tamtym czasie szczególnie interesowała go fotografia. …

ZdzislawBeksinskiSanok-bd9fe3e.jpg
width: 1306
height: 871

Od świata mody po front wojenny – niezwykła historia Lee Miller
type: item
date: 2026-05-02T12:32:34.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Fotografia
subject: Ludzie
subject: fotografia czarno-biala
subject: fotoreporter
subject: II wojna światowa
description: Lee Miller to postać, której biografia wymyka się prostym definicjom. Była modelką, fotografką i korespondentką wojenną uwieczniającą najtragiczniejsze wydarzenia XX wieku. Jej życie pokazuje, jak cienka granica dzieli świat sztuki od brutalnej rzeczywistości. Lee Miller tworzyła swoje fotografie zarówno w atelier, jak i na froncie, dokumentując wojenne realia w sposób bezkompromisowy i głęboko poruszający.
encoded: Spis treści: Początki kariery – od modelki do fotografki Paryż i surrealizm – narodziny stylu Własne studio i powrót do Stanów Zjednoczonych II wojna światowa – fotografia jako świadectwo historii Życie po wojnie – trauma i wycofanie Odkrycie na nowo – spuścizna Lee Miller Lee Miller, a właściwie Elisabeth Miller, urodziła się w 1907 roku w stanie Nowy Jork, początkowo zdobyła rozgłos jako modelka. Jej kariera rozpoczęła się w latach 20., kiedy została dostrzeżona przez wydawcę magazynu „Vogue”. Szybko stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych twarzy epoki, pozując dla czołowych fotografów swoich czasów. Początki kariery – od modelki do fotografki Mimo sukcesów w świecie mody, Miller nie chciała pozostać jedynie obiektem fotografii. Interesowała się techniczną stroną tego medium, co wynikało m.in. z doświadczeń z dzieciństwa – jej ojciec był pasjonatem fotografii i wprowadził ją w podstawy tej sztuki. Decyzja o porzuceniu modelingu na rzecz pracy za aparatem była odważna, ale bardzo świadoma. Przełom nastąpił po wyjeździe do Paryża, gdzie rozpoczęła współpracę z Manem Rayem – jednym z czołowych przedstawicieli surrealizmu. To właśnie tam rozwinęła swój styl, eksperymentując z formą i techniką, m.in. z efektem solaryzacji. Paryż i surrealizm – narodziny stylu Pobyt w Paryżu był kluczowy dla rozwoju artystycznego Miller. W środowisku skupionym wokół surrealistów, takich jak Pablo Picasso czy Jean Cocteau, kształtowała swoją wrażliwość wizualną i podejście do obrazu. Nic więc dziwnego, że fotografie Lee Miller z tego okresu charakteryzują się silnym wpływem surrealizmu: są nieoczywiste, często balansują na granicy snu i rzeczywistości. Miller nie tylko dokumentowała świat, ale też go interpretowała, tworząc obrazy o dużym ładunku symbolicznym. Warto podkreślić, że przez lata jej wkład w rozwój niektórych technik przypisywano głównie Manowi Rayowi. Dopiero późniejsze badania i odkrycia archiwalne pozwoliły docenić jej rzeczywistą rolę jako współtwórczyni wielu rozwi…

Lee-Miller-8f78640.jpg
width: 1800
height: 1200

Bał się policji i własnych cieni. Jak fobie Alfreda Hitchcocka zmieniły historię kina?
type: item
date: 2026-05-02T11:01:46.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: filmy
subject: stany zjednoczone
subject: wielka brytania
description: Dzięki swojej wyjątkowej narracji wizualnej Alfred Hitchcock zdefiniował sposób, w jaki współczesny widz doświadcza lęku i napięcia. Przez sześć dekad aktywności zawodowej nie tylko wyreżyserował ponad pięćdziesiąt filmów fabularnych, ale przede wszystkim stworzył unikatowy język filmowy, który do dziś pozostaje fundamentem edukacji kinematograficznej na całym świecie. To właśnie ten twórca stał się jednym z pierwszych reżyserów, którego nazwisko było marką samą w sobie, a umieszczone nad tytułem filmu znaczyło dla publiczności więcej niż nazwiska występujących w nim aktorów.
encoded: Spis treści: Londyn, jezuici i pierwotny lęk Szkoła niemego kina i niemiecki ekspresjonizm Podbój Hollywood Tajemnica sukcesu Mistrz suspensu, król dreszczowców, architekt makabry i niepokoju. Bez względu na to, jak określimy Hitchcocka należy jasno stwierdzić, że mówimy tu o kimś więcej niż tylko reżyserze filmowym. To człowiek-instytucja, który przeszedł długą drogę, zanim podbił hollywoodzkie studia nagraniowe i rzucił wyzwanie tradycyjnym strukturom opowiadania historii. Londyn, jezuici i pierwotny lęk Alfred Joseph Hitchcock urodził się 13 sierpnia 1899 roku w Leytonstone (na obrzeżach ówczesnego Londynu). Wychowywał się w rodzinie o głęboko zakorzenionym katolickim światopoglądzie, w której dominowały surowe zasady. Był najmłodszym z trojga dzieci Williama Hitchcocka, handlarza warzywami i drobiem, i Emmy Jane Whelan. To właśnie środowisko domowe, przesiąknięte religijną etyką, wywarło ogromny wpływ na jego późniejszą twórczość, zaszczepiając w młodym Alfredzie trwałe poczucie winy, lęku przed autorytetami i fascynację moralną dwuznacznością. Niemały wpływ na wrażliwość emocjonalną Hitchcocka wywarła także edukacja w jezuickim St. Ignatius College w Stamford Hill. To tam, pod okiem surowych pedagogów, rozwinął niemal obsesyjną dyscyplinę pracy i skłonność do precyzyjnego planowania każdego detalu. To w późniejszych latach przełożyło się na jego słynną metodę pracy ze storyboardami. W dzieciństwie czuł się samotny i wyobcowany. Wynikało to nie tylko ze statusu katolika w anglikańskim kraju, ale także z nadwagi. Poczucie izolacji później stało się fundamentem dla postaci, które tworzył – zwykłych ludzi uwikłanych w sytuacje, których nie rozumieją i z których nie potrafią się wydostać bez drastycznych zmian w swojej tożsamości. Trauma na komisariacie Należy wspomnieć, że we wczesnym dzieciństwie przyszły reżyser doznał niemałej traumy. Według relacji samego Hitchcocka, chcąc ukarać syna za drobne przewinienie, ojciec wysłał go na lokalny komisariat policji z list…

Alfred-Hitchcock-d4350f4.jpg
width: 1575
height: 1050

Seryjna morderczyni czy ofiara pomówień – jak oceniają ją historycy?
type: item
date: 2026-05-02T09:24:47.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: kobiety
subject: legendy
subject: węgry
description: Elżbieta Batory od stuleci budzi skrajne emocje. Dla jednych pozostaje jedną z najbardziej okrutnych postaci w historii Europy, a dla innych ofiarą politycznych intryg i czarnej legendy. Kim była naprawdę węgierska arystokratka, którą historia zapamiętała jako „krwawą hrabinę”? I ile w tej opowieści jest faktów, a ile późniejszych wyobrażeń?
encoded: Spis treści: Czy Elżbieta Batory była krewną Stefana Batorego? Życie na granicy władzy i niepewności Skąd wziął się przydomek „krwawa hrabina”? Oskarżenia i proces – co wydarzyło się naprawdę? Seryjna morderczyni czy ofiara pomówień – jak oceniają ją historycy? Elżbieta Batory przyszła na świat 7 sierpnia 1560 roku w Nyírbátorze (Węgry), w jednej z najpotężniejszych rodzin szlacheckich Europy Środkowej. Ród Batorych odgrywał istotną rolę polityczną w regionie, a jego członkowie sprawowali władzę zarówno w Siedmiogrodzie, jak i w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Elżbieta otrzymywała staranne wykształcenie – znała kilka języków, w tym łacinę i niemiecki. Jako dorosła kobieta zarządzała rozległymi majątkami ziemskimi, co wymagało nie tylko kompetencji administracyjnych, ale i dużej samodzielności. Po ślubie z Ferencem Nádasdym, wpływowym węgierskim magnatem, jej pozycja jeszcze wzrosła. Gdy mąż prowadził działania wojenne przeciwko Imperium Osmańskiemu, to właśnie ona zajmowała się zarządzaniem majątkiem i opieką nad poddanymi. Czy Elżbieta Batory była krewną Stefana Batorego? Elżbieta Batory była blisko spokrewniona z królem Polski Stefanem Batorym – była jego siostrzenicą. To pokrewieństwo nie tylko podnosiło jej prestiż, ale także sytuowało ją w centrum europejskich układów politycznych. Ród Batorych należał do elity władzy w Europie Środkowo-Wschodniej, a jego członkowie odgrywali ważną rolę w konfliktach politycznych epoki. Powiązania rodzinne Elżbiety sprawiały, że jej los nie był wyłącznie prywatną historią, lecz wpisywał się w szerszy kontekst rywalizacji między możnymi rodami oraz wpływami Habsburgów. Życie na granicy władzy i niepewności Małżeństwo z Ferencem Nádasdym, za którego została wydana piętnastoletnia Elżbieta, było typowym dla epoki sojuszem politycznym. Para posiadała liczne dobra ziemskie i zamki, w tym rezydencję w Čachticach, która później stała się centralnym miejscem legend o Elżbiecie. Po śmierci męża w 1604 roku Elżbieta Batory została jedną…

elzbieta-batory-1-254a637.jpg
width: 2047
height: 1366

Jesse James – historia, która stworzyła legendę Dzikiego Zachodu
type: item
date: 2026-05-02T06:32:09.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Ludzie
subject: dziki zachód
subject: legendy
subject: stany zjednoczone
description: Postać Jessego Jamesa od ponad stu lat budzi skrajne emocje. Dla jednych był bezwzględnym przestępcą, dla innych symbolem buntu wobec powojennego porządku w Stanach Zjednoczonych. Współczesna historiografia oddziela jednak fakty od legendy, pokazując, że jego życie było znacznie bardziej złożone niż popularne opowieści o „amerykańskim Robin Hoodzie”.
encoded: Spis treści: Od partyzanta do przestępcy Gang Jamesa-Youngera i narodziny legendy Mit kontra rzeczywistość Śmierć, która przeszła do historii Dlaczego Jesse James wciąż fascynuje? Jesse Woodson James urodził się 5 września 1847 roku w stanie Missouri, w regionie znanym jako Little Dixie. Był to obszar silnie związany kulturowo z Południem – zarówno pod względem stylu życia, jak i stosunku do niewolnictwa. Jego ojciec był pastorem baptystycznym, a rodzina należała do lokalnej społeczności rolniczej, w której niewolnictwo było częścią codzienności. Wczesna śmierć ojca oraz burzliwa sytuacja polityczna w Stanach Zjednoczonych sprawiły, że młody Jesse dorastał w świecie napięć i konfliktów. Decydujący wpływ na jego życie miała jednak wojna secesyjna (1861–1865). Missouri stało się areną brutalnej wojny partyzanckiej. Jesse i jego starszy brat Frank dołączyli do prokonfederackich oddziałów partyzanckich, znanych jako bushwhackers. Tam bracia James zetknęli się z przemocą, która wykraczała poza konwencjonalne działania wojenne. Egzekucje, zasadzki i ataki na cywilów były częścią tej rzeczywistości. To brutalne i odhumanizowujące doświadczenie stało się fundamentem późniejszej drogi Jessego Jamesa. Od partyzanta do przestępcy Po zakończeniu wojny Stany Zjednoczone weszły w okres Rekonstrukcji, który dla wielu byłych zwolenników Konfederacji oznaczał marginalizację i utratę wpływów. W tym kontekście działalność przestępcza Jessego Jamesa nie była przypadkowa. Dla niego i jego towarzyszy stanowiła kontynuację walki – choć już poza oficjalnym polem bitwy. W drugiej połowie lat 60. XIX wieku bracia James wraz z braćmi Younger utworzyli gang, który szybko stał się jednym z najbardziej znanych w regionie. Ich celem były banki, pociągi i dyliżanse – symbole rozwijającego się kapitalizmu i władzy federalnej. Choć napady przyniosły im rozgłos, nie miały nic wspólnego z romantyczną wizją „sprawiedliwości społecznej”. W rzeczywistości działalność gangu wiązała się z brutalną przemocą…

JesseJames-ec78c21.jpg
width: 1800
height: 1200

Fryderyk August I to zapomniany „król” Polski. Został władcą dzięki Konstytucji 3 Maja
type: item
date: 2026-04-30T11:47:41.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: królowie
subject: niemcy
subject: polska
description: Fryderyk August nie jest dziś zaliczany w poczet władców Polski. Zniknął z kart historii i z pamięci Polaków, choć sami chcieli go na króla. Stało się tak, bo był „tylko” porządnym administratorem, a naród czekał na bohatera.
encoded: W tym artykule: Kim był Fryderyk August? Skutki Konstytucji 3 Maja Niewielkie znaczenie władcy Sytuacja Księstwa Warszawskiego Oszczędny król Działania propagandowe Ucieczka z kraju czy ruch strategiczny? Władca traci poparcie Negocjacje i sojusze Fryderyk August zrzeka się tytułu Rządy wymazane z kart historii Ostatnim królem Polski wcale nie był Stanisław August Poniatowski. I to nie tylko dlatego, że władcami Królestwa Polskiego zostali po kongresie wiedeńskim rosyjscy carowie. Przecież między Stanisławem Augustem a carami ktoś zasiadał na tronie Księstwa Warszawskiego! Nie Napoleon i nie książę Józef Poniatowski. Tym władcą był dziś zapomniany Fryderyk August, król Saksonii z dynastii Wettynów, wnuk Augusta III. Czy słusznie został przez Polaków wyrzucony z pocztu władców? Kim był Fryderyk August? „Formalnie nie był królem Polski, tylko władcą Księstwa Warszawskiego. Ale to było państwo polskie z polskimi: konstytucją, armią, urzędami itd., nawet jeśli moderowanymi na francuskie. Co więcej, sam monarcha dokonał wielkiego wysiłku, bo (z poczucia obowiązku i przyzwoitości wobec poddanych) nauczył się języka polskiego. Inna rzecz, że krępował się go używać” – opowiadał dr Andrzej Nieuważny, specjalista od epoki napoleońskiej. „Powody oczywistego zapomnienia są co najmniej dwa – stwierdza z kolei prof. Andrzej Chwalba z Uniwersytetu Jagiellońskiego. – Po pierwsze, trudno pamiętać o kimś, kto o nas zapomniał. Był trzykrotnie w Księstwie Warszawskim. Niczym się nie zapisał poza tym, że z radością oddał władzę polskim nowym elitom. Powód drugi: był monarchą kraju niesuwerennego, zależnego od Paryża. Częścią francuskiej Europy i stale niespełnioną nadzieją na więcej”. Jeszcze inne argumenty wysuwa pasjonat Tomasz Maciej Klauza, organizator Muzeum Wojen Napoleońskich w Witaszycach: „Myślę, że zapomnienie Fryderyka Augusta jako władcy Polski wynika z kilku powodów. Najważniejszy to ten, że był Sasem, czyli Niemcem. To w propagandzie porozbiorowej, a szczególnie w PRL grał…

Fryderyk-August-I-Marcello-Bacciarelli-90f5a1a.png
width: 2130
height: 1200

„Vinci” w prawdziwym życiu. Ojciec i córka z Polski podrobili setki dzieł sztuki i sprzedali je za miliony w USA
type: item
date: 2026-04-30T10:10:52.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: dzieła sztuki
subject: malarstwo
subject: obrazy
subject: sztuka
description: Filmowy scenariusz „Vinci” stał się rzeczywistością, choć tym razem to nie Kraków, a New Jersey stały się sceną jednego z najbardziej zuchwałych oszustw na współczesnym rynku sztuki. Mający polskie korzenie ojciec i córka sprzedawali fałszywe obrazy wielkich mistrzów (i nie tylko), których wykonanie zlecali w Polsce. Wyłudzili blisko 2 miliony dolarów.
encoded: Erwin Bankowski (50 l.) i jego córka Karolina (26 l.) przyznali się przed sądem federalnym do prowadzenia trwającego pięć lat procederu, w ramach którego wprowadzili do obrotu ponad 200 sfałszowanych dzieł światowej klasy artystów. Ich wielkim błędem było nie poprzestanie na malarzach, a sięgnięcie po dziedzictwo kulturowe rdzennych Amerykanów. Teraz grozi im 20 lat więzienia. Warhol „made in Poland” – fałszerstwo nad Wisłą Choć Bankowscy działali z terenu Stanów Zjednoczonych, to linia produkcyjna falsyfikatów znajdowała się w Polsce. To właśnie tam duet zlecał anonimowemu artyście tworzenie kopii dzieł takich ikon jak Andy Warhol, Banksy czy Pablo Picasso. Malarz, dysponujący nieprzeciętnym warsztatem, był w stanie imitować techniki i style, od pop-artowskich serigrafii po ekspresjonistyczne płótna. Jeden z podrabianych sitodruków Warhola, przedstawiający parę aktów w neonowych barwach z serii „Love” (1983), sprzedano za 5500 dolarów. Eksperci zauważają, że współczesna technologia druku oraz biegłość fałszerzy sprawiają, iż kopie stają się niemal nieodróżnialne od oryginałów dla niewprawnego oka. Wielcy manipulatorzy o polskich korzeniach Kluczem do sukcesu Bankowskich było nie tyle doskonałe fałszerstwo, ale proweniencja – tworzyli wiarygodną historię dzieła, charakteryzując się w tym zakresie niemal naukową precyzją. Brzmi to naprawdę jak scenariusz filmu. Korzystali ze wiekowych papierów, które wycinali ze starych książek, by drukować na nich fałszywe certyfikaty autentyczności. Te sprawiały wrażenie, jakby pochodziły sprzed dekad i tak datowali je specjaliści. Wykorzystywali też motyw „galeryjnej mgły” – swoje dzieła opisywali jako pochodzące z zamkniętych od lat galerii, upadłych korporacji lub niedostępnych kolekcji prywatnych, co utrudniało weryfikację ich pochodzenia. – Ludzie bez doświadczenia na rynku sztuki rzadko zadają właściwe pytania przed sfinalizowaniem transakcji – komentuje sprawę dla „New York Times” Gareth Fletcher, dyrektor ds. przestępstw pr…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-30T105458.922-1c96825.jpg
width: 2813
height: 1875

Największy stream charytatywny w historii świata. Łatwogang i Bedoes 2115 pokazali, że Polacy ciągle potrafią się zjednoczyć
type: item
date: 2026-04-27T11:19:17.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: akcje charytatywne
subject: internet
subject: nowotwory
description: Wczoraj w małej, 30-metrowej kawalerce na warszawskim Gocławiu zakończył się prawdziwy maraton pomocy. Byliśmy świadkami rzeczy wielkich: największego streamu charytatywnego w historii świata. Dzięki determinacji jednego chłopaka oraz wsparciu milionów Polaków, na konto Fundacji Cancer Fighters trafiło niewiarygodne 251 000 000 złotych na leczenie dzieci dotkniętych chorobą nowotworową. A to dopiero początek.
encoded: Wszystko zaczęło się od rapera Bedoesa 2115, który wspólnie z Fundacją Cancer Fighters (i dzielną 11-letnią Mają Mecan) 14 kwietnia 2026 wydał utwór „Ciągle tutaj jestem (diss na raka)”. Poruszony tą piosenką twórca internetowy Łatwogang rozpoczął 9-dniowy charytatywny stream na żywo, podczas którego chciał zebrać 500 tysięcy złotych. Nie wiedział, że rozpoczyna największy tego typu zryw w historii nie tylko Polski, ale i świata. Nikt w internecie nie zebrał więcej. Lawina dobroczynności zaczęła się od filmiku na Tiktoku W dniu premiery piosenki Łatwogang na krótkim wideo zapowiedział, że za każde jego polubienie będzie słuchał „Dissu na raka” przez sekundę. Polubień było tak dużo, że tiktoker musiał rozpocząć 9-dniowego streama. I rozpoczęło się szaleństwo. View oEmbed on the source website Początkowo Łatwo streamował sam, a na żywo było z nim kilka tysięcy ludzi. Akcja jednak stopniowo zaczęła docierać do coraz szerszego grona, a kawalerkę twórcy odwiedzali goście – początkowo były to głównie osoby znane z przestrzeni internetowej, jednak wkrótce 30-metrowe mieszkanko wypełniło się gwiazdami znanymi z telewizji, artystami czy sportowcami. To, co rozpoczęło się skromnie, przerodziło się w jeden z największych, charytatywnych ruchów społecznych w historii naszego kraju. Wraz z nimi na streamie przybywało oglądających, a na koncie fundacji wpłat. O akcji wkrótce huczało nie tylko w całej Polsce, ale też poza granicami kraju. Transmisję na żywo transmitowano w dużych telewizjach, w centrach handlowych, w elektromarketach, w pubach czy na meczach piłki nożnej (np. ekstraklasowego meczu Korona Kielce vs. GKS Katowice). Kto pojawił się na streamie Łatwoganga? Łatwiej chyba powiedzieć, kogo tam nie było. Jedną z pierwszych dużych „nieinternetowych” gościń Łatwoganga była Doda, która na wizji dzwoniła m.in. do Roberta Makłowicza i do Magdy Gessler. Na transmisji przewinął się także Robert Lewandowski, który hojnie wsparł zbiórkę i nagłośnił ją za granicą, Wojciech Szczęsny…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-27T123941.033-e50aa46.jpg
width: 2813
height: 1875

100 lat temu urodziła się królowa Elżbieta II. Wszystko, co warto wiedzieć o brytyjskiej monarchini
type: item
date: 2026-04-21T13:00:33.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Ludzie
subject: ciekawostki
subject: królestwo
subject: królowa
subject: Królowa Elżbieta II
subject: wielka brytania
description: Elżbieta II była jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci XX i XXI wieku. Jej panowanie trwało dekady i przyniosło wiele rekordów. Oto najciekawsze fakty z życia najdłużej panującej monarchini w historii.
encoded: W tym artykule: Ciekawostki o Elżbiecie II Najważniejsze momenty panowania Elżbiety II Elżbieta II przeżyła 96 lat, z czego 70 oddała służbie narodu. Była nie tylko najdłużej panującą monarchinią w dziejach Wielkiej Brytanii, ale także najdłużej sprawującą władzę kobietą w historii świata. To zaledwie jeden z wielu rekordów, które ustanowiła w trakcie swojego wieloletniego panowania. Aby jeszcze lepiej zrozumieć fenomen Jej Królewskiej Mości, poniżej prezentujemy ciekawostki o Elżbiecie II, które z pewnością zainteresują każdego fana „royalsów”, ale nie tylko. Ciekawostki o Elżbiecie II Elżbieta II zasiadała na brytyjskim tronie przez dokładnie 70 lat i 214 dni. Pod tym względem jest absolutną rekordzistką. Co ciekawe, druga w klasyfikacji jest praprababka Elżbiety II, królowa Wiktoria, która stała na czele Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przez 63 lata, 7 miesięcy i 2 dni. Na liście najdłużej pełniących urząd przywódców państw wszech czasów Elżbieta II plasuje się na drugim miejscu, tuż za Ludwikiem XIV. „Król Słońce” niepodzielnie rządził Francją w latach 1643–1715. Trzecią pozycję w zestawieniu zajmuje Rama IX Bhumibol Adulyadej, który sprawował władzę w Tajlandii o niespełna 100 dni krócej niż Elżbieta II. Elżbieta II była trzecią w historii Wielkiej Brytanii monarchinią sprawującą samodzielną władzę. Oprócz niej na tronie zasiadały także Anna Stuart oraz wspomniana chwilę wcześniej królowa Wiktoria. Elżbieta II była nie tylko królową Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Monarchini była jednocześnie głową 14 innych państw: Antigui i Barbudy, Australii, Bahamów, Belize, Grenady, Kanady, Jamajki, Nowej Zelandii, Papui-Nowej Gwinei, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyn, Tuvalu i Wysp Salomona. Do niedawna w tym gronie znajdował się również Barbados, który pod koniec 2021 roku zerwał unię personalną z Wielką Brytanią, stając się tym samym republiką. Elżbieta II w oficjalnych dokumentach p…

elzbieta-II-5e69d90.jpg
width: 3866
height: 3023

Ostatnia podróż dziedzica fortuny. Michael Rockefeller zaginął na terenach łowców głów i kanibali
type: item
date: 2026-04-21T10:45:00.000Z
creator: Archiwum National-Geographic.pl
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: ludzie pierwotni
subject: podróże
subject: tajemnice
subject: wyprawy
subject: zagadki
description: W 1961 roku młody Michael Rockefeller wyruszył w głąb dzikiej Papui, by gromadzić bezcenną sztukę plemienną dla nowojorskiego muzeum. Jego wyprawa zakończyła się tragicznie u Wybrzeża Kazuarin, gdzie po katastrofie łodzi ślad po nim na zawsze zaginął. Przez dekady spekulowano o utonięciu lub ataku rekina, jednak relacje świadków z wiosek Asmatów rzucają na tę sprawę znacznie mroczniejsze światło.
encoded: W tym artykule: Zaginiony milioner Kim są Asmatowie? Najniebezpieczniejszy region świata Kim są kanibale Kto zjadł Rockefellera? Michael Rockefeller, świeżo upieczony absolwent wydziału antropologii Uniwersytetu Harvarda, wyruszył w 1961 roku do Papui na zlecenie ojca. Nelson Rockefeller, burmistrz Nowego Jorku, polecił mu zgromadzić kolekcję sztuki plemiennej dla ufundowanego przez rodzinę nowojorskiego Metropolitan Museum of Art. Po kilku miesiącach spędzonych w Dolinie Baliem Michael pojechał na południe wyspy ku wybrzeżu Morza Arafura. To tereny plemienia Asmatów, które cieszyło się opinią najbardziej wyrafinowanych rzeźbiarzy Oceanii, ale także łowców głów i kanibali. Wcześniej do kolekcji Rockefellerów trafiały przypadkowe dzieła sztuki z Papui, zbierane przez oficerów wojska, urzędników kolonialnych i nielicznych misjonarzy. Ustalenie pochodzenia tych eksponatów było często niemożliwe. Dlatego Michael postanowił zrobić coś, czego nikt przed nim nie dokonał – dotrzeć do samego źródła. Ruszył do „jądra ciemności”. Przez kilka miesięcy podróżował po asmackich wsiach, zbierając i dokumentując sztukę oraz wowipitsj (rzeźbiących w drewnie). Potem wypłynął w stronę Wybrzeża Kazuarin. 17 listopada 1961 roku, kilka kilometrów od brzegu, wzburzone fale przewróciły kilkunastometrowy katamaran. Na pokładzie był Michael Rockefeller i holenderski antropolog Rene Wassing oraz lokalni przewodnicy, którzy od razu popłynęli wpław po pomoc. Ta jednak nie nadchodziła. Po dwóch dniach dryfowania łódź oddaliła się 20 km do brzegu. Zniecierpliwiony Michael postanowił popłynąć do brzegu wpław. Był młody, silny i wierzył, że w kilkanaście godzin dotrze do celu. Na wszelki wypadek obwiązał się liną, do której przytroczone były dwa kanistry po paliwie. Wczesnym rankiem ruszył w stronę majaczącego na horyzoncie lądu. Po kilkudziesięciu minutach zniknął towarzyszom z oczu i ślad po nim zaginął. Zaginiony milioner Dzisiaj, w dobie telefonów komórkowych, GPS i łączności satelitarnej, trudn…

Michael-Rockefeller-8f0d8e7.png
width: 2160
height: 1440