National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-11T09:32:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Oddał strzały do papieża, potem mówił o boskim planie. Kim dziś jest Ali Ağca?
items: Charles Manson stworzył własną wizję świata. Przerodziła się ona w serię brutalnych zbrodni
items: Więziła własną córkę przez 25 lat. Blanche Monnier przeżyła przerażającą historię, która wstrząsnęła Francją
items: Mroczny sekret Bałtyku. Wsiadłem na pokład kutra łowiącego „sieci widmo”
items: Andrzej Bargiel zjechał z piekielnie trudnego Nanga Parbat. Nikt wcześniej tego nie dokonał
items: Zamiast spokojnej starości, wybrała życie na oceanie. 77-latka wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata
items: Tomasz Sobania naprawdę to robi. Przed nami finał jego niesamowitego biegu, podczas którego pobije rekord świata
items: Ekstremalny upał już niebawem zaleje Polskę. Te zagraniczne triki uratują cię przed skwarem
items: Żenią się z hologramami i kochają chatboty. Czy sztuczna inteligencja może dać nam prawdziwe szczęście?
items: Najstarszy ojciec na świecie doczekał się syna w wieku 94 lat. Nigdy nie stracił wiary
items: Robin Hood nie był taki, jak pokazują filmy. Prawda o legendarnym banicie zaskakuje
items: Pilny komunikat Lekarzy bez Granic. Medyczka zatrzymana w Afganistanie za „zły ubiór”
items: Prof. Agnieszka Chacińska jako pierwsza dostała „polskiego Nobla”. Bada mitochondria
items: Specjalista od mRNA. Dzięki Polakowi powstają innowacyjne szczepionki
items: Jak przygotować się na pandemię? Nie wystarczą same leki i szczepionki
items: Najmłodsza matka na świecie urodziła w wieku zaledwie 5 lat. Jak to możliwe?
items: Po co ci te emocje? Niektóre z nich potrafią być zaraźliwe
items: Uznany reżyser Werner Herzog rusza na koniec świata. „Sny o słoniach” zabierają w podróż do krainy mitycznych stworzeń
items: Tak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska. Naukowcy byli zaskoczeni
items: Król i królowa Himalajów biją kolejne rekordy. On wszedł na Mount Everest 32 razy, ona – 11
items: Stanisław Szukalski i „Rogate Serce” – prawdziwy enfant terrible polskiej historii sztuki
items: Stefan Wyszyński był obrońcą Kościoła i narodu. Dla Polaków stał się symbolem oporu
items: Kolejny niezwykły wyczyn polskiego skialpinisty. Bartek Ziemski zjechał na nartach z czwartej góry świata
items: Rembrandt stworzył nową erę malarstwa. Jego geniusz światłocienia przetrwał stulecia
items: Geny czy styl życia? Nauka wyjaśnia sekret długowieczności sir Davida Attenborough

Oddał strzały do papieża, potem mówił o boskim planie. Kim dziś jest Ali Ağca?
type: item
date: 2026-07-11T09:31:41.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Ludzie
subject: jan paweł II
subject: papież
subject: watykan
subject: zamachy terrorystyczne
description: Ali Agca, sprawca jednego z najgłośniejszych zamachów w historii, zasłynął z ataku na papieża Jana Pawła II. Obywatel Turcji należący do skrajnie nacjonalistycznej organizacji Szare Wilki oddał na placu Świętego Piotra w Watykanie strzały, które poważnie zraniły Ojca Świętego. Skazany po tym akcie na dożywocie, po blisko 30 latach opuścił więzienie. Do dzisiaj niektóre szczegóły zamachu pozostają niewyjaśnione.
encoded: Spis treści: Burzliwe dzieciństwo Agcy Pierwszy zamach Zamach na papieża Przyczyny zamachu Przebaczenie i nawrócenie Kim stał się Ağca po zamachu? Gdy 13 maja 1981 roku o 17:17 na placu Świętego Piotra w Watykanie padły strzały, cały świat na chwilę zamarł. Pojmany chwilę później Ali Agca – autor zamachu na papieża Jana Pawła II – zaczął wykrzykiwać frazę „I only, I only” (tylko ja, tylko ja), której dokładnego znaczenia nie wyjaśniono aż do dzisiaj. Czego jeszcze nie wiemy o żyjącym do dziś tureckim zamachowcu? Burzliwe dzieciństwo Ağcy Ali Ağca, a właściwie Mehmet Ali Ağca, przyszedł na świat w 1958 roku w ubogiej rodzinie zamieszkującej turecką, południowo-wschodnią prowincję. Panująca tam bieda zmusiła młodego obywatela do zdobywania pieniędzy mało etycznymi sposobami. Ağca od najmłodszych lat zaczął parać się drobnymi kradzieżami i przemytem przez granicę turecko-bułgarską. Nielegalna działalność sprawiła, że przyszły zamachowiec został dostrzeżony przez ekstremistyczną organizację Szare Wilki, która w tamtym czasie odpowiadała za szereg aktów agresji wewnątrz kraju ze stolicą w Ankarze. Skrajnie nacjonalistyczna grupa kierowała się ideą panturkizmu – poglądu, według którego kraj powinien dążyć do zjednoczenia wszystkich ludów tureckich w jeden organizm. Swoje poglądy Szare Wilki manifestowały poprzez akty skrajnej agresji wywołujące chaos w XX-wiecznej Turcji. Do jednego z takich działań miał wkrótce zostać zaangażowany przyszły zamachowiec na życie papieża. Pierwszy zamach Dwa lata przed historycznymi wydarzeniami z placu Świętego Piotra Ali Ağca miał szansę wykazać się w bojówkowych strukturach. Na cel zamachu został wytypowany turecki dziennikarz Abdi İpekçi. Szarym Wilkom nie podobały się lewicowe poglądy głoszone przez redaktora ze Stambułu, za które İpekçi zapłacił własnym życiem. 1 lutego 1979 roku ofiara została zastrzelona przez Ağcę na ulicy. W przeciwieństwie do późniejszego zamachu, sprawcy udało się uciec, a do więzienia trafił dopiero jakiś czas …

GettyImages-514681816-a3f1043.jpg
width: 2920
height: 2172

Charles Manson stworzył własną wizję świata. Przerodziła się ona w serię brutalnych zbrodni
type: item
date: 2026-07-05T11:03:29.000Z
creator: Artur Białek
subject: Ludzie
subject: mordercy
subject: stany zjednoczone
description: Charles Manson, człowiek głęboko zaburzony i zdolny do skrajnej manipulacji, zdołał zgromadzić wokół siebie grupę wiernych wyznawców, którzy byli gotowi wykonać każde polecenie swojego guru. Dla kryminologów i psychologów grupa zwana „rodziną” stała się jednym z najważniejszych studiów przypadków w historii. Jak to możliwe, że ten niespełniony artysta potrafił nakłaniać do najstraszniejszych zbrodni?
encoded: Spis treści: Dzieciństwo i wczesna młodość Charlesa Mansona Rekrutacja rodziny Lato 1969 roku Zatrzymanie i proces Rok 1969 zapisał się na kartach historii jako czas skrajności – wielkich triumfów i niepokojów. Z jednej strony, miliony ludzi na całym świecie śledziły misję Apollo 11, patrząc, jak człowiek stawia pierwsze kroki na Księżycu. Z drugiej, nastroje społeczne w Stanach Zjednoczonych osiągnęły punkt wrzenia. Trwała wyniszczająca wojna w Wietnamie, która prowokowała masowe protesty. Na ulice miast wychodzili ludzie domagający się praw obywatelskich. W Nowym Jorku doszło do zamieszek w Stonewall, a wybrzeże Kalifornii zmagało się z potężną katastrofą ekologiczną. W tym pełnym napięć czasie, w sercu Kalifornii formował się mrok. Dzieciństwo i wczesna młodość Charlesa Mansona Charles Milles Maddox urodził się 12 listopada 1934 roku, w Cincinnati. Jego matką była Ada Kathleen Maddox. Zaledwie 16-letnia dziewczyna w tamtym czasie zmagała się z poważnym problemem alkoholowym i prowadziła chaotyczny tryb życia. Swojego biologicznego ojca Charles nigdy nie poznał. Powszechnie przyjmuje się, że był nim Colonel Scott. Wkrótce po narodzinach chłopca, Kathleen wyszła za Williama Mansona, od którego młody Charles przejął nazwisko. Ich małżeństwo nie przetrwało jednak próby czasu i po kilku latach zakończyło się rozwodem, pozostawiając chłopca w jeszcze większej próżni emocjonalnej. Prawdziwy wstrząs w i tak już niestabilnym życiu dziecka nastąpił w 1939 roku, gdy Charles miał zaledwie 5 lat. Jego matka, wspólnie ze swoim bratem, dokonała napadu rabunkowego. Za ten czyn oboje zostali skazani na karę pozbawienia wolności. Dla małego Charlesa oznaczało to początek wędrówki. Został oddany pod opiekę krewnych, a później trafiał do kolejnych domów dziecka i placówek wychowawczych. W 1947 roku sąd ostatecznie zadecydował o umieszczeniu go w szkole dla chłopców Gibault w Terre Haute, w stanie Indiana. Już w wieku 13 lat Manson dokonał pierwszego odnotowanego przestępstwa – włama…

charles-manson-2f21ec4.jpg
width: 2088
height: 1400

Więziła własną córkę przez 25 lat. Blanche Monnier przeżyła przerażającą historię, która wstrząsnęła Francją
type: item
date: 2026-07-04T11:45:51.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Ludzie
subject: francja
subject: matka
subject: miłość
subject: więzienie
description: Przetrzymywana w zamknięciu przez 25 lat Blanche Monnier do dziś uchodzi za symbol bezwarunkowej, oddanej miłości. Mimo więziennych warunków, w których ta mieszkanka Poitiers spędziła niemal całe swoje życie, dziewczyna nigdy nie wyzbyła się swoich uczuć do gorzej usytuowanego Victora Calmiela. Ta tragiczna historia pokazuje ciemne strony matycznej kontroli. Matka Blanche, chcąc zaspokoić własne ambicje, zrujnowała życie córce.
encoded: Spis treści: Zwodniczy luksus Potworna kara Więzienne warunki w piekle Anonimowa pomoc Życie po piekle Mimo że od śmierci Blanche Monnier minął już ponad wiek, jej historia nadal zadziwia ludzi na całym świecie. Dziewczyna, która za swoją – w opinii matki – nieodpowiednią miłość musiała zapłacić życiem, była portretowana przez media, literaturę i sztukę, zarówno tę XX-wieczną, jak i współczesną. Nie ma się co dziwić, że losy zniewolonej kobiety nadal elektryzują – pokazują bowiem, jak cienka jest granica pomiędzy matczyną troską a szaloną chęcią kontroli. Zwodniczy luksus Spoglądając na dzieciństwo Blanche Monnier, trudno znaleźć powód, dla którego jej późniejsze losy mogłyby potoczyć się w tak tragiczny sposób. Ojciec dziewczyny, Charles-Émile Monnier, był wielokrotnie nagradzanym i cenionym profesorem retoryki oraz dziekanem Wydziału Literatury na Uniwersytecie w Poitiers. Matka zaś uchodziła za wpływową bywalczynię salonów, posiadającą liczne koneksje wśród francuskich elit. Blanche miała też starszego brata, Marcela, z którym dzieliła – jak podają niektóre źródła – szczęśliwe dzieciństwo. Dzieciństwo i młodość panny Monnier minęły w zgodzie z dworską etykietą. Konserwatywna rodzina zaszczepiła w arystokratce umiejętności towarzyskie oraz miłość do gry na fortepianie, którą regularnie umilała spotkania odbywające się w ich domu. Można powiedzieć, że Blanche miała tylko jedno zmartwienie – znalezienie odpowiedniego partnera. Uroda 20-letniej Francuzki oraz jej duża popularność sprawiały, że do panny ustawiały się kolejki potencjalnych kandydatów z całego Poitiers. Los chciał jednak, że serce Monnier zabiło mocniej do kogoś spoza salonów. Był to ubogi prawnik, Victor Calmiel, w którym Blanche zakochała się na zabój. Potworna kara Taki wybór córki w opinii matki nie odzwierciedlał statusu rodziny Monnier. Córka nie mogła przecież wyjść za kogoś, kto nie podoła wysokim wymogom finansowym i społecznym stawianym przez jej bliskich. Mimo sprzeciwów Blanche podjęła decyz…

FABRIC-KOLAZ-32-28-b627cce.jpg
width: 2813
height: 1875

Mroczny sekret Bałtyku. Wsiadłem na pokład kutra łowiącego „sieci widmo”
type: item
date: 2026-07-03T14:07:23.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: morze bałtyckie
subject: sieci
subject: wwf
description: Wiatr smaga mi twarz, a pokład kutra miarowo kołysze się pod stopami. Słyszę, że miałem szczęście, bo dzień wcześniej fala bezlitośnie rzucała ludźmi po pokładzie, a ja – szczur lądowy – mogę nawet zaznać trochę słońca. Czegoś jednak nie wiem – kilkadziesiąt metrów pod nami, w lodowatej i ciemnej toni, znajduje się wrak. Nurkowie, którzy właśnie zniknęli pod powierzchnią wody, nie zeszli tam bynajmniej po to, by podziwiać historię. Zeszli, by zmierzyć się z jednym z największych i najbardziej podstępnych zagrożeń dla naszego morza. I ja wziąłem udział w tej niezwykłej, podwodnej misji.
encoded: Miałem okazję na własne oczy zobaczyć, jak wygląda ratowanie Bałtyku w praktyce. Projekt, realizowany przez Fundację WWF Polska oraz markę Novotel, to wieloetapowa operacja rodem z morskiego thrillera. Jak się dowiaduję, inicjatywa ta stanowi polską odsłonę globalnych starań Novotelu na rzecz ochrony oceanów, wdrażanego we współpracy z WWF. Zanim nasza ekipa w ogóle pojawiła się na morzu, dno musiało zostać precyzyjnie zbadane i zmapowane podczas wykonywanych przez oceanografów rejsów sonarowych. Zostałem zaproszony na drugi, weryfikacyjny etap misji. Moim zadaniem było towarzyszenie nurkom, którzy schodzą w głębiny, by z kamerą w ręku namierzyć cel, zanim w trzeciej fazie rozpocznie się ekstremalnie trudne podnoszenie zwałów morderczego plastiku na powierzchnię. Śmiertelna pułapka poza zasięgiem wzroku i wielkie łowy Zaraz po tym, jak nurkowie zniknęli w mrocznej wodzie, usiadłem na pokładzie z Sylwią Migdał-Leszczyńską, specjalistką ds. ochrony ekosystemów morskich WWF Polska. Chciałem zrozumieć, z czym właściwie tu walczymy. Pod powierzchnią kryje się problem, którego nie widać z bałtyckich plaż. – Rybacy po prostu łowiąc, często zahaczają o podwodne zaczepy, na przykład o wraki, których w polskiej części Bałtyku mamy bardzo dużo. Wtedy taka sieć się zrywa. Jeśli jest lekka i pojawia się fala, szybko przesuwa się w inne obszary. Kiedy już zawiśnie w toni, tworzy się z niej ogromna płachta – tłumaczy Migdał-Leszczyńska. Problem polega na tym, że taka zgubiona sieć nie przestaje działać. Przeciwnie – rozpoczyna ciche łowy, a ich skutki mogą rozchodzić się na kolejne poziomy łańcucha pokarmowego. – Przyłowią się w nią na przykład ryby, co jest z kolei zachętą dla foki, żeby te ryby wyjeść. Foka zbliża się do sieci i podczas zdobywania pożywienia również ulega zaplątaniu. Zdarza się, że prowadzi to do ich śmierci. Gdy sieć obciąży się martwymi organizmami, może opaść na dno. W dalszej perspektywie, w miarę rozkładu materii organicznej, może ponownie unosić się w toni…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-07-03T155303.399-639598e.jpg
width: 2700
height: 1800

Andrzej Bargiel zjechał z piekielnie trudnego Nanga Parbat. Nikt wcześniej tego nie dokonał
type: item
date: 2026-07-02T11:15:08.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: andrzej bargiel
subject: himalaizm
subject: nanga parbat
subject: narciarstwo
description: Udało się, a on jest niemożliwy. 30 czerwca 2026 polski wspinacz i narciarz Andrzej Bargiel po raz kolejny przypomniał nam, że my, Polacy, „potrafimy pisać w górach historię”. Dokonał historycznego, pełnego zjazdu z wierzchołka Nanga Parbat (8126 m n.p.m.) do bazy. Wyczynu tego dokonał bez wsparcia dodatkowego tlenu z butli, zamykając tym samym swój wielki projekt zjazdów ze wszystkich pięciu pakistańskich ośmiotysięczników.
encoded: Zaledwie kilka tygodni temu pisaliśmy o tym, że Andrzej Bargiel wyrusza w góry Pakistanu, by zmierzyć się ze swoim narciarskim Świętym Graalem. Czekał go trudny etap aklimatyzacji, analizy szczelin na lodowcach i poszukiwań optymalnej trasy, ale udało się – 30 czerwca Polak zdobył szczyt Nanga Parbat, a następnie przypiął narty i rozpoczął nieprzerwany zjazd do bazy. Akcja górska wymagała perfekcyjnego przygotowania w terenie o ogromnym zagrożeniu lawinowym. Ponad 3700 metrów trudną Drogą Messnera Jeszcze przed jego wyjazdem dowiedzieliśmy się, że podczas ataku szczytowego i samego zjazdu najważniejszy będzie wybór odpowiedniej, bezpiecznej trasy. Ze względu na potężne, nieprzewidywalne seraki oraz szczeliny lodowcowe na ścianie Diamir, zespół Bargiela zdecydował się na wykorzystanie wymagającej Drogi Messnera. Polak pokonał łącznie ponad 3700 metrów przewyższenia. Zgodnie ze swoimi żelaznymi zasadami wyznaczania nowych granic w himalaizmie, Bargiel zrealizował ten cel bez korzystania z dodatkowego tlenu. W wielogodzinnym ataku szczytowym towarzyszył mu utytułowany alpinista Janusz Gołąb, który wspierał narciarza w najwyższych partiach. O ostatecznym sukcesie zadecydowała praca całego zespołu bazy i wsparcia. Za bezpieczeństwo oraz nawigację odpowiadali Darek Załuski i Pasang Rinzee Sherpa, a dokumentacją wizualną tego historycznego zjazdu zajęli się Kuba Gzela oraz Bartek Pawlikowski. Ten zjazd trzeba zobaczyć. Pierwszy człowiek, który zjechał z pakistańskiej wielkiej piątki Leżąca z zachodniej części Himalajów Nanga Parbat, potocznie nazywana „Nagą Górą”, przez lata odpierała próby narciarskich zjazdów. Jeszcze w ubiegłym roku francuska ekspedycja zmuszona była do częściowego użycia technik linowych, co nie kwalifikuje się jako zjazd czysty. Bargiel zrealizował pełny zjazd narciarski – bez odpinania nart. Żaden z dotychczasowych zjazdów, nawet w wykonaniu Hansa Kammerlandera i Diego Welliga, Borisa Langensteina czy Tiphaine Dupérier nie był pełnym zjazdem z samego…

zjazd-Nanga-Parbat-8f74dd3.jpg
width: 1280
height: 720

Zamiast spokojnej starości, wybrała życie na oceanie. 77-latka wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata
type: item
date: 2026-07-01T10:31:00.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: dalekie podróże
subject: emerytura
subject: rejsy
subject: statki
description: 77-latka zdecydowała się sprzedać dom i zamieszkać na statku, który przez 15 lat będzie opływał świat. Luksusowy rejs to dla niej nie tylko podróż, ale też spełnienie wielkiego marzenia o wolności.
encoded: Spis treści: Nauczycielka z pasją do podróży Luksusowy rejs zamiast tradycyjnej emerytury Dla wielu osób emerytura to czas wyciszenia i codziennej rutyny – spokojnych poranków, spacerów po okolicy i spotkań z najbliższymi. Ale są też tacy, dla których to dopiero początek wielkiej przygody. 77-letnia Sharon Lane z Kalifornii, zdecydowała się na radykalny krok – sprzedała dom i wyruszyła w 15-letni rejs dookoła świata. – W końcu mogę robić to, o czym marzyłam przez całe życie – przyznała w rozmowie z CNN Travel. Nauczycielka z pasją do podróży Sharon Lane przez lata uczyła języków obcych w kalifornijskiej szkole średniej, inspirując uczniów do poznawania świata i organizując dla nich edukacyjne wyjazdy do Europy. W latach 90. wyprowadziła się też na dwa lata do Kapsztadu w RPA, by – jak sama stwierdziła „doświadczyć przygody i poczuć życie w nowym rytmie”. Dziś, w wieku 77 lat, zrealizowała swoje największe marzenie i zamieszkała na pokładzie statku wycieczkowego, który przez najbliższe 15 lat będzie okrążał świat. Zdecydowała się na zakup kabiny na luksusowej jednostce Villa Vie Odyssey, która została zaprojektowana jako „pływający dom” i umożliwia stałe życie na morzu. Statek odwiedzi 147 krajów i 425 portów w cyklu trwającym trzy i pół roku, powtarzanym przez kolejne sezony. Kabiny można nabyć na cały 15-letni okres rejsu – ceny zaczynają się od około 129 000 dolarów za kajutę bez okna, do czego dochodzi miesięczna opłata w wysokości 2000–3000 USD, obejmująca nie tylko zakwaterowanie i wyżywienie, ale też usługi. W cenie są bowiem również napoje (w tym alkohol serwowany do kolacji), dostęp do Wi-Fi, opieka medyczna oraz codzienne usługi sprzątania i prania. – Nie muszę robić prania, nie chodzę na zakupy. Życie na morzu jest tańsze niż codzienność w Kalifornii – wyznała Sharon Lane w rozmowie z CNN Travel, podkreślając praktyczne zalety swojego wyboru. Luksusowy rejs zamiast tradycyjnej emerytury Od połowy czerwca 2025 roku Sharon Lane mieszka na pokładzie statku wy…

77-latka-wyruszyla-w-rejs-c2f074c.png
width: 3375
height: 2250

Tomasz Sobania naprawdę to robi. Przed nami finał jego niesamowitego biegu, podczas którego pobije rekord świata
type: item
date: 2026-06-26T13:30:47.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: bieganie
subject: maratony
subject: rekordy
subject: stany zjednoczone
description: Od kilku tygodni z zawzięciem śledzimy postępy Tomasza Sobani – polskiego „Forresta Gumpa”. Biegacz i podróżnik chciał dokonać czegoś, co wydawało się niemożliwe: przebiec 50 maratonów w 50 stanach USA w 50 dni. Już jutro finał jego przygody i zdaje się, że może pobić rekord świata. Kompletnie oszalał i chce przebiec dwa maratony jednego dnia!
encoded: Wyoming, Montana, Teksas czy Maine – to wszystko już za polskim biegaczem ekstremalnym. Aż trudno w to uwierzyć, że gdy my codziennie truchtamy na autobus, Tomasz Sobania budzi się w nowym stanie i… biegnie maraton. I tak od 48 dni. Codziennie. W sobotę 27 czerwca finał jego przygody, ale wydarzy się wtedy coś niesamowitego – podróżnik ma zamiar przebiec dwa maratony jednego dnia, skrócić czas całego projektu i tym samym pobić rekord należący do swojego idola, Deana Karnazesa, który jako pierwszy przebiegł 50 maratonów w 50 stanach w 50 dni. Jak to w ogóle możliwe, że Tomek jest w stanie to poprawić ten wynik? 50 maratonów w 49 dni Początkowo projekt „Run Across USA” miał polegać na przebiegnięciu Stanów Zjednoczonych wzdłuż i wszerz w 50 dni – każdego dnia, w każdym kolejnym ze stanów, Tomek miał biec kolejny maraton. Jeśliby tego dokonał, wyrównałby rekord Karnazesa. Apetyt rośnie jednak w miarę jedzenia. W sobotę Sobania ma zamiar przebiec dwa maratony jednego dnia i tym samym ukończyć 50 maratonów w 49 dni. W ostatni dzień ma przebiec trasy w stanie New Jersey i Nowy Jork. Jeśli to się uda, stanie się pierwszym człowiekiem w historii, który tego dokona. – To projekt, o którym myślałem przez ponad rok. Rok go organizowałem, przyjechaliśmy do Stanów na dwa miesiące, a wszystko sprowadza się do tego jednego dnia – do jutra do 27 czerwca, kiedy spróbuję pobić rekord tej trasy – mówi Tomasz Sobania. Nie udałoby mu się jednak bez jego sztabu. „Jego mentalna odporność jest daleko powyżej normy” – To, co obserwuję, wprawia mnie w ogromne zdumienie – mówi Krzysiek Borowiec, który od pierwszego maratonu jest przy Tomku w podwójnej roli: jako fizjoterapeuta z 20-letnim doświadczeniem medycznym oraz jako reporter wyprawy. – Ciało Tomka jest poddawane codziennemu maratonowi bez okresu regeneracji, który w normalnych warunkach powinien wynosić minimum miesiąc lub dwa po takim wysiłku, a mimo to reaguje inaczej, niż podpowiadałaby teoria. Tomek biegnie z bólem, z mikrourazami,…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-06-26T151635.611-5029bd1.jpg
width: 2813
height: 1875

Ekstremalny upał już niebawem zaleje Polskę. Te zagraniczne triki uratują cię przed skwarem
type: item
date: 2026-06-23T10:45:00.000Z
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: globalne ocieplenie
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: pogoda
subject: upał
description: Nadchodzący weekend przyniesie do Polski ekstremalne upały przekraczające 35 stopni. Tradycyjne metody z najgorętszych rejonów świata pomogą skutecznie schłodzić organizm.
encoded: W tym artykule: Jak przetrwać upał – co pić i jeść? Jak przetrwać upał – jaki wybrać strój? Jak przetrwać upał – czy używać klimatyzatora? Jak przetrwać upał – sen na upał? Jak przetrwać upał – jaki wybrać krem? Jak przetrwać upał – co nosić na głowie? Jak przetrwać upał w naprawdę gorące dni? Przedstawiamy kilka sprawdzonych sposobów. Jak przetrwać upał – co pić i jeść? Dzięki poceniu się regulujemy ciepłotę organizmu. Parując z powierzchni ciała, pot odbiera skórze ciepło. Ten system chłodzenia działa jednak pod warun­kiem, że uzupełniamy utracone płyny. Co pić w gorące dni? Odpowiedź wydaje się oczywista – zimne napoje, najlepiej z dodatkiem lodu. Niestety, w ten sposób poczujemy tylko chwilową ulgę i wcale się nie ochłodzimy. W krajach arabskich w upały pije się gorącą słodką herbatę z dodatkiem świeżej mięty. Receptory na języku wykrywają wyższą temperaturę i w ten sposób organizm otrzymuje sygnał, że lepiej zacząć się pocić, by pozbyć się niepotrzebnego ciepła. To prosty i skuteczny mechanizm, powszechnie wykorzystywany w Egipcie, Tunezji, Iranie, Maroku, ale też w Rosji czy Kazachstanie. Ale uwaga! Sztuczka ta działa tylko w suchym klimacie. Tam gdzie powietrze jest wilgotne, pocimy się naturalnie. Aby jednak chłodze­nie było skuteczne, trzeba nieustannie dostarczać organizmowi płyny - pić więcej, niż podpowiada pragnienie. Pot rozprowadzony po skórze najlepiej chłodzi nasze ciało, dlatego nie należy go ścierać. Ten sam efekt jak gorąca herbata wywołuje pikantne jedzenie. Nie bez przyczyny najwięcej chili spożywa się w najgorętszych krajach. Po pierwsze ostre przyprawy świetnie konserwują żyw­ność, która szybko psuje się w upale. Po drugie zawarta w chili kapsaicyna podrażnia receptory bólowe, te same, które reagują na wysoką temperaturę w herbacie. Organizm, by wyrównać temperaturę, zaczyna się pocić, co pomaga w ochłodzeniu. Jak przetrwać upał – jaki wybrać strój? W upalne dni odruchowo wkładamy kuse stroje. Błąd! Zdejmując ubranie wcale się nie chłodzimy, …

upal-w-Polsce-f0c6bfe.jpg
width: 4792
height: 3195

Żenią się z hologramami i kochają chatboty. Czy sztuczna inteligencja może dać nam prawdziwe szczęście?
type: item
date: 2026-06-22T10:38:15.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: ludzie
subject: miłość
subject: sztuczna inteligencja
subject: związki
description: Wyobraź sobie idealnego partnera: zawsze ma dla ciebie czas, nigdy się nie kłóci i bezbłędnie odgaduje twoje nastroje. Jest jednak haczyk – składa się wyłącznie z linijek kodu. Czy jesteśmy w stanie odnaleźć prawdziwe szczęście w objęciach algorytmów, skoro coraz bardziej się od siebie izolujemy?
encoded: Technologia coraz odważniej wkracza w nasze życie intymne. Aplikacja Replika, reklamowana jako „przyjaciel AI na całe życie”, zgromadziła już na całym świecie ponad 42 miliony użytkowników, którzy szukają w niej lekarstwa na samotność. Aż 68% osób korzystających z tego typu chatbotów przypisuje im cechy ludzkie, a zdecydowana większość wierzy, że programy te wykazują empatię, inteligencję, a nawet samoświadomość. Zjawisko to przybiera na sile zwłaszcza w Japonii. To właśnie tam ponad 1,5 miliona osób dotkniętych zjawiskiem hikikomori (skrajnym wycofaniem społecznym) zaczęło budować silne więzi z wirtualnymi towarzyszami. Co więcej, szacuje się, że około 3700 Japończyków wystąpiło o wydanie oficjalnego certyfikatu „małżeństwa” z hologramem (najczęściej za pośrednictwem urządzenia Gatebox, związanego z wirtualną piosenkarką Hatsune Miku). Algorytmy zaczynają wręcz wkraczać w sferę duchową – w niektórych mniejszych, zamkniętych społecznościach roboty społeczne pełnią już funkcję przywódców religijnych. Matematyka szczęścia Dlaczego tak bardzo pragniemy, by maszyny nas kochały? I czy taka relacja jest zdrowa? Na to pytanie spróbowali odpowiedzieć naukowcy na łamach czasopisma naukowego „Philosophies”. Punktem wyjścia było dla nich trwające od 1938 roku słynne badanie Uniwersytetu Harvarda nad dorosłym życiem. Analiza danych 268 studentów przez blisko osiem dekad jednoznacznie udowodniła – najlepszym predyktorem naszego zdrowia, długowieczności i satysfakcji z życia są bliskie relacje z innymi ludźmi. Bogactwo czy status społeczny mają tu drugorzędne znaczenie. Potwierdza to myśl francuskiego filozofa Paula Ricoeura. Według niego prawdziwe szczęście rodzi się wyłącznie z wymiany – z procesu dawania i brania w społeczeństwie. Ricoeur twierdził, że do spełnienia potrzebujemy zarówno naszych bliskich, jak i dalszych członków lokalnych społeczności. Nie jesteśmy w stanie zbudować własnego dobrostanu w całkowitej izolacji od żywych jednostek. Dlaczego algorytm to tylko lustro…

shutterstock2731462439-f76d4b5.jpg
width: 5030
height: 3278

Najstarszy ojciec na świecie doczekał się syna w wieku 94 lat. Nigdy nie stracił wiary
type: item
date: 2026-06-22T10:05:57.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Ludzie
subject: ciekawostki
subject: dzieci
subject: indie
subject: Lifestyle
subject: ojciec
subject: rekordy
description: Najstarszy ojciec na świecie miał grubo ponad 90 lat, gdy doczekał się narodzin pierworodnego syna. Ta historia, choć brzmi jak scenariusz filmu, zdarzyła się naprawdę. Niestety, nie miała happy endu.
encoded: W tym artykule: Historia najstarszego ojca na świecie Najstarsi ojcowie na świecie Ile lat ma najstarszy ojciec w Polsce? „Ojcowskie” rekordy i ciekawostki Najstarsza matka świata udowodniła, że na macierzyństwo nigdy nie jest za późno. María del Carmen Bousada de Lara z Hiszpanii, bo o niej mowa, została mamą dzięki metodzie in vitro, mając 67 lat. Niewiele młodsza była najstarsza matka w Polsce, czyli Barbara Sienkiewicz. Aktora w 2015 roku, tuż przed 60. urodzinami, urodziła bliźnięta. Choć oba przypadki budzą skrajne emocje, to i tak nic w porównaniu z wiekiem najstarszego ojca na świecie, który upragnionego potomka doczekał się grubo po 90-tce. Jego historia to gotowy scenariusz na film, ale bez szczęśliwego zakończenia. Historia najstarszego ojca na świecie Chociaż trudno w to uwierzyć, najstarszy ojciec na świecie miał 94 lata, gdy doczekał się narodzin – co warto zaznaczyć – pierwszego dziecka. Ramjeet Ragav, mieszkaniec miasta Kharkhoda w pobliżu Nowego Delhi, trafił na nagłówki gazet w 2010 r. Wówczas jego młodsza o ponad trzy dekady żona urodziła mu upragnionego syna. Dwa lata później Hinuds ponownie został tatą, poprawiając tym samym własny rekord. Radość z rodzicielstwa nie trwała jednak długo. W 2013 r. najstarszy syn pary, Raghava, padł ofiarą porywaczy i nigdy nie udało się go odnaleźć. Po kilku miesiącach od tych wydarzeń najstarszy ojciec świata musiał pogodzić się nie tylko z utratą pociechy, ale także żony. Shakuntala postanowiła odejść od sędziwego męża, zabierając ze sobą drugiego syna. Ramjeet Ragav zmarł w lutym 2020 r. wskutek obrażeń, jakich doznał podczas pożaru domu. Mężczyzna przez przypadek zaprószył ogień, paląc fajkę w łóżku. Mimo natychmiastowej reakcji sąsiadów 104-latka nie udało się uratować. Najstarsi ojcowie na świecie Wiele źródeł podaje, że najstarszym ojcem w historii był James E. Smith. Amerykanin, jak sam twierdził, został tatą w wieku 101 lat. Nie ma jednak żadnych oficjalnych potwierdzeń na ten temat. Według Księgi Rekord…

najstarszy-ojciec-na-swiecie-8fc0768.jpg
width: 5484
height: 3840

Robin Hood nie był taki, jak pokazują filmy. Prawda o legendarnym banicie zaskakuje
type: item
date: 2026-06-19T13:36:44.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Ludzie
subject: anglia
subject: filmy
subject: Kultura
subject: literatura
description: Powrót Robin Hooda na wielki ekran sprawia, że jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci europejskich legend ponownie budzi zainteresowanie widzów. Wraz z premierą filmu „Robin Hood: Koniec legendy” z Hugh Jackmanem w roli głównej odżywają pytania o człowieka, który miał zabierać bogatym i rozdawać biednym. Opowieść o banicie ukrywającym się w lesie Sherwood, walczącym z szeryfem z Nottingham i wiernie wspierającym króla Ryszarda Lwie Serce od stuleci zajmuje ważne miejsce w kulturze popularnej. Choć kolejne ekranizacje utrwalają dobrze znany obraz szlachetnego łucznika, historycy od lat zastanawiają się, ile prawdy kryje się za tą legendą.
encoded: Robin Hood należy do grona bohaterów, których sława dawno wykroczyła poza granice kraju, z którego się wywodzą. Przez stulecia był bohaterem ballad, poematów, sztuk teatralnych, powieści, seriali i filmów, a każda epoka dopisywała do jego historii kolejne szczegóły. W zbiorowej wyobraźni zapisał się jako odważny łucznik ubrany w zielony strój, obrońca ubogich i przeciwnik niesprawiedliwej władzy. Jednak najstarsze zachowane źródła przedstawiają go w nieco innym świetle. Zamiast idealistycznego bohatera walczącego o równość społeczną pojawia się postać znacznie bardziej złożona – banita funkcjonujący według realiów średniowiecznej Anglii, kierujący się własnym kodeksem i nie zawsze odpowiadający współczesnym wyobrażeniom o sprawiedliwości. Czy za legendą Robin Hooda rzeczywiście kryje się historyczna osoba, czy też mamy do czynienia z bohaterem stworzonym przez wieki opowieści i ludowej wyobraźni? Czy Robin Hood istniał naprawdę? Najstarsze ślady prowadzą do średniowiecznej Anglii Poszukiwania historycznego Robin Hooda trwają od stuleci, jednak do dziś nie udało się wskazać jednej osoby, którą można byłoby bezsprzecznie uznać za pierwowzór legendarnego banity. Już XIX-wieczni badacze rozpoczęli intensywne poszukiwania po tym, jak ogromną popularność zdobyła powieść „Ivanhoe” sir Waltera Scotta. To właśnie ona utrwaliła w świadomości czytelników obraz Robin Hooda jako szlachetnego łucznika wiernego królowi Ryszardowi Lwie Serce. Kiedy jednak historycy zaczęli analizować średniowieczne dokumenty, szybko okazało się, że rzeczywistość była znacznie bardziej skomplikowana. Jednym z najważniejszych badaczy tego zagadnienia był brytyjski historyk Joseph Hunter, który odnalazł liczne wzmianki o osobach noszących imię lub przydomek Robin Hood, Robehod czy Robynhod. W dokumentach sądowych z XIII i XIV wieku pojawiają się oni najczęściej jako zbiegowie, przestępcy lub osoby wyjęte spod prawa. Jedna z najstarszych takich wzmianek pochodzi z 1226 roku z hrabstwa Yorkshire i dotyc…

zdj-93-345d497.jpg
width: 4608
height: 3069

Pilny komunikat Lekarzy bez Granic. Medyczka zatrzymana w Afganistanie za „zły ubiór”
type: item
date: 2026-06-12T07:38:13.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Ludzie
subject: afganistan
subject: kobiety
subject: lekarze
subject: lekarze bez granic
subject: prawa kobiet
description: Pracownica medyczna szpitala w Heracie została zatrzymana przez afgańskie Ministerstwo Promocji Cnoty i Zapobiegania Występkom za „nieodpowiedni ubiór”. Choć po dwóch dniach odzyskała wolność, organizacja Lekarze bez Granic bije na alarm. To kolejne wydarzenie, które obnaża bieżącą sytuację w Afganistanie – rygorystyczne przepisy uderzają bezpośrednio w afgański system ochrony zdrowia, odcinając kobiety i dzieci od podstawowej opieki medycznej.
encoded: 6 czerwca przedstawiciele Ministerstwa Promocji Cnoty i Zapobiegania Występkom zatrzymali w Heracie (miasto w zachodnim Afganistanie) pracowniczkę oddziału pediatrycznego Szpitala Regionalnego. Kobieta, której towarzyszył mąż, zmierzała do pracy w placówce wspieranej przez Lekarzy bez Granic. Powodem interwencji służb było rzekome nieprzestrzeganie zasad ubioru narzuconych kobietom przez lokalne władze. Choć zatrzymana została zwolniona po dwóch dniach, warunkiem wolności było podpisanie przez nią i jej rodzinę pisemnego zobowiązania do bezwzględnego przestrzegania wytycznych dotyczących stroju. Organizacja Lekarze bez Granic wyraziła stanowczy protest przeciwko tym działaniom. Zdarzenie to zbiegło się w czasie z falą masowych zatrzymań kobiet w prowincji Herat oraz brutalnym stłumieniem publicznych demonstracji przez policję, która 9 czerwca użyła broni palnej, pałek i biczów wobec protestujących. Kim są Lekarze bez Granic? Lekarze bez Granic (fr. Médecins Sans Frontières, MSF) to międzynarodowa, niezależna organizacja medyczno-humanitarna, założona w 1971 roku we Francji. Za swoją działalność na rzecz niesienia pomocy w rejonach konfliktów zbrojnych, epidemii i katastrof naturalnych organizacja została uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla w 1999 roku. W Afganistanie MSF działa od 1980 roku, utrzymując neutralność i niezależność finansową (projekty są finansowane głównie z prywatnych darowizn). Obecnie organizacja prowadzi w tym kraju siedem projektów w siedmiu prowincjach, koncentrując się na opiece położniczej, pediatrycznej, traumatologii oraz leczeniu gruźlicy. Jak wygląda sytuacja kobiet w Afganistanie Sytuacja praw kobiet w Afganistanie na przestrzeni ostatnich dekad ulegała drastycznym zmianom, determinowanym przez sytuację polityczną kraju: Lata 1996–2001 (Pierwsze rządy talibów) – Wprowadzono skrajną interpretację prawa szariatu. Kobiety zostały całkowicie pozbawione prawa do edukacji, pracy i poruszania się bez męskiego opiekuna (mahrama). Lata 2001–2021 (R…

afganistan-kobiety-medycyna-GettyImages-2231993516-e243fc5.jpg
width: 6048
height: 4032

Prof. Agnieszka Chacińska jako pierwsza dostała „polskiego Nobla”. Bada mitochondria
type: item
date: 2026-06-11T05:43:02.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: badania naukowe
subject: choroba parkinsona
subject: medycyna
subject: mózg
subject: polska nauka
subject: Zdrowie
description: Prof. Agnieszka Chacińska z Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych Polskiej Akademii Nauk (IMol PAN) prowadzi przełomowe badania nad funkcjonowaniem mitochondriów i degradacją białek. Rzucają one nowe światło na mechanizmy chorób, które wciąż pozostają nieuleczalne. Naukowczyni została uhonorowana prestiżową nagrodą PAN.
encoded: Profesor Agnieszka Chacińska to postać światowego formatu w dziedzinie biologii molekularnej i komórkowej. Jej odkrycia zrewolucjonizowały sposób, w jaki postrzegamy mitochondria. Przez dziesięciolecia traktowano je niemal wyłącznie jako „komórkowe elektrownie” – struktury dostarczające paliwa do procesów komórkowych. Dzięki badaniom prof. Chacińskiej wiemy już, że od mitochondriów zależy ogromna liczba podstawowych procesów w komórce. Stanowią one niezwykle czułe sensory homeostazy białkowej oraz platformy decyzyjne przy tak kluczowych zjawiskach, jak choćby odporność wrodzona czy programowana śmierć komórki. Prof. Chacińska jako pierwsza dostała prestiżową nagrodę PAN, nazywaną „polskim Noblem”. Jest ona przyznawana za osiągnięcia naukowe o realnym wpływie na światową naukę oraz innowacyjność prowadzonych w Polsce badań. Będą ją otrzymywać badacze lub zespoły mające realną szansę na zdobycie Nobla. Nagroda pieniężna wynosi 400 tys. zł. Co chroni przed bałaganem w komórce? Natura nie działa bezbłędnie. Zrozumienie tego faktu leży u podstaw rozpracowania procesu importu białek do wnętrza mitochondriów. Logistyka tego zjawiska jest karkołomna: mitochondrialny proteom buduje ponad 1500 różnych białek, z czego zaledwie 1% kodowanych jest „na miejscu” przez mitochondrialne DNA. Cała reszta musi zostać zsyntetyzowana w cytozolu i „zassana” do wnętrza organelli. Zadanie tym trudniejsze, że mitochondrium posiada aż dwie membrany. Jeśli jakiekolwiek białko trafi nie tam, gdzie powinno, nie tylko nie spełni swojej funkcji, ale wywoła w komórce potężny bałagan. Wieloletnie obserwacje i badania naukowe potwierdzają, że koszt zaprojektowania idealnego, absolutnie nieomylnego systemu transportu jest dla organizmu zbyt wysoki. W systemy biologiczne wręcz wpisana jest pewna ilość błędów, ponieważ ich całkowite wyeliminowanie byłoby ekonomicznie nieopłacalne. – To trochę jak z powodzią tysiąclecia – zauważa badaczka. – Można próbować wznieść gigantyczne, potwornie drogie systemy ch…

chacinska-6524f9b.jpg
width: 1024
height: 683

Specjalista od mRNA. Dzięki Polakowi powstają innowacyjne szczepionki
type: item
date: 2026-05-28T05:57:17.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: polska nauka
subject: szczepionka na koronawirusa
subject: szczepionki
subject: Zdrowie
description: Prof. dr hab. Jacek Jemielity z Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego to powstać światowego formatu. Jego badania przyczyniły się do szybkiego opracowania szczepionki na COVID-19.
encoded: Większość z nas usłyszała o mRNA w czasie pandemii COVID-19, gdy na bazie tej cząsteczki błyskawicznie tworzono szczepionki przeciwko nowemu wirusowi. Jednak prof. Jacek Jemielity z Uniwersytetu Warszawskiego interesował się tą cząsteczką na długo przed tym, zanim trafiła na pierwsze strony gazet. Jego najsłynniejsza publikacja, z 2003 r., opisuje wynalazek, dzięki któremu mRNA wytwarzane w laboratorium staje się o wiele bardziej wydajne przy produkcji pożądanego białka. Szczepionka na COVID-19 z polskim akcentem W naturze ta cząsteczka, będąca czymś w rodzaju odbitki instrukcji zawartej w komórkowym DNA, jest delikatna i podatna na degradację. Nawet podawana w dużej ilości z zewnątrz jest rozkładana na tyle szybko, że komórki nie zdążają na jej podstawie wyprodukować np. wirusowego antygenu uruchamiającego odpowiedź immunologiczną. Rozwiązaniem jest dołączenie na samym początku produkowanej w laboratorium nici mRNA czegoś w rodzaju „czapeczki”, chroniącej mRNA przed „pożarciem” przez enzymy degradujące i wydłużającej cząsteczce życie. To właśnie wymyślone przez profesora ARCA (Anti-Reverse Cap Analogs) pozwoliły zmodyfikować tę ochronę tak, że – prosto rzecz ujmując – „czapeczkę” dało się zakładać wyłącznie prawidłowo, produkując aktywne mRNA, efektywnie instruujące organelle produkujące białka, by zaczęły czytać instrukcję. W latach 2007–2008 zespołowi prof. Jemielitego udało się jeszcze utwardzić czapeczkę poprzez modyfikacje fosforotiolanowe. Dzięki drobnej zmianie nić RNA z „kapem Jemielitego” żyje w komórce znacznie dłużej i produkuje więcej białek niż naturalny mRNA. Ta technologia pozwoliła firmie BioNTech ekspresowo stworzyć szczepionkę na COVID-19. – Jeśli miałbym powiedzieć, co dziś fascynuje mnie najbardziej, to są to właśnie precyzyjne modyfikacje mRNA. To, że poprzez subtelne zmiany struktury chemicznej można dramatycznie zmieniać jego zachowanie – mówi prof. Jemielity. – Dla mnie mRNA ma w sobie coś magicznego. Fascynujące jest to, że tę biologiczną i…

JacekJemielity-3628dbc.jpg
width: 2560
height: 1707

Jak przygotować się na pandemię? Nie wystarczą same leki i szczepionki
type: item
date: 2026-05-27T05:56:23.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: koronawirusy
subject: medycyna
subject: mikroby
subject: pandemia
subject: polska nauka
subject: wirusy
subject: Zdrowie
description: Prof. dr hab. Krzysztof Pyrć z Małopolskiego Centrum Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego to jeden z najbardziej znanych polskich wirusologów i biologów molekularnych. Walczy zarówno z mikrobami, jak i z fake newsami.
encoded: Współczesny świat uświadomił nam, że jednym z kluczowych wyzwań dla zdrowia publicznego i globalnej gospodarki są choroby zakaźne – przedmiot zainteresowań prof. Krzysztofa Pyrcia. Zaczął je badać jeszcze jako student, a później jako doktorant na Uniwersytecie Amsterdamskim. Tam opracował nowatorską metodę VIDISCA, służącą do identyfikacji nowych zagrożeń biologicznych. W czasie swojej pracy odkrył i opisał ludzkiego koronawirusa NL63 (HCoV-NL63). Część kariery zawodowej spędził też w USA, pracując nad modelami hodowli tkankowych odzwierciedlających w laboratorium ludzkie ciało. Po powrocie do kraju podjął misję stworzenia od zera Pracowni Wirusologii w Małopolskim Centrum Biotechnologii UJ. Dziś kierowana przezeń jednostka dysponuje jednym z niewielu w Polsce laboratoriów o klasie hermetyczności BSL3+, co umożliwia bezpieczną pracę z patogenami wysokiego ryzyka. Jest też szefem grupy badawczej Virogenetics. Rozpracować wirusy Głównym celem prof. Pyrcia jest poznanie biologii zakażeń wirusowych, ze szczególnym uwzględnieniem patogenów, które stanowią lub w niedalekiej przyszłości będą stanowić zagrożenie dla naszego społeczeństwa, takich jak koronawirusy, flawiwirusy (wirus Zika, denga czy wirus kleszczowego zapalenia mózgu), alfawirusy i wirusy grypy. Badacz próbuje zrozumieć naturę chorób na najbardziej podstawowym poziomie – zakażenia pojedynczych komórek i tkanek. Jego prace opisują mechanizm łączenia się wirusów z naszymi komórkami, wnikania do wnętrza i namnażania. Jako jeden z pierwszych opracował zaawansowane trójwymiarowe hodowle tkankowe, które idealnie odtwarzają naturalne środowisko infekcji. Ma to też znaczenie etyczne i ekologiczne, bo ogranicza eksperymenty z wykorzystaniem zwierząt. Nowe terapie dają nadzieję Choć praca prof. Pyrcia w dużej części odbywa się w laboratoriach, jej efekty mają wymierne przełożenie na zdrowie ludzi i zwierząt. Wyniki jego badań doprowadziły m.in. do opracowania nowych substancji o działaniu terapeutycznym, takich jak rem…

krzysztof-pyrc-9f6501b.jpg
width: 1800
height: 1200

Najmłodsza matka na świecie urodziła w wieku zaledwie 5 lat. Jak to możliwe?
type: item
date: 2026-05-26T10:55:59.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Ludzie
subject: dzieci
subject: matka
subject: peru
subject: rekordy
description: Najmłodsza matka na świecie, czyli Lina Medina, dowiedziała się o swojej ciąży, gdy miała zaledwie 5 lat. Jej historia, mimo upływu kolejnych dekad, wciąż wzbudza skrajne emocje.
encoded: W tym artykule: Ile lat miała najmłodsza matka na świecie? Kto był ojcem dziecka Liny Mediny? Jak 5-latka zaszła w ciążę? Lina Medina (nie ma informacji, czy kobieta nadal żyje) to najmłodsza matka na świecie. Jej historią żyły media z całego globu. Peruwianka wiosną 1939 roku powiła swoje pierwsze dziecko. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że miała wtedy zaledwie pięć lat. Po upływie ponad ośmiu dekad sprawa wciąż budzi spore zainteresowanie dziennikarzy, a także rodzi wiele niepokojących pytań i wątpliwości. Jak właściwie do tego doszło, że 5-latka została mamą, a ojciec dziecka po dziś dzień jest nieznany? Ile lat miała najmłodsza matka na świecie? Lina Medina, która została okrzyknięta najmłodszą matką w historii medycyny, w chwili narodzin syna miała dokładnie 5 lat, 7 miesięcy i 21 dni. Chłopiec o imieniu Gerardo (na cześć lekarza prowadzącego) przyszedł na świat 14 maja 1939 roku w wyniku cesarskiego cięcia. Zaledwie miesiąc po tym, jak lekarze potwierdzili ciążę u młodej Peruwianki. Lina Medina urodziła się 27 września 1933 r. jako jedna z dziewięciorga dzieci Victorii Losey i Tiburelo Medina. Pochodziła z Ticrapo w Peru. Pierwszy stanem zdrowia dziewczynki zainteresował się jej ojciec, który zaprowadził córkę do lokalnego szamana. Na miejscu stwierdzono, że 5-latka ma guza i pilnie potrzebuje fachowej pomocy medycznej. W pobliskiej klinice okazało się jednak – ku ogromnemu zdziwieniu wszystkich – że Lina jest w zaawansowanej ciąży. https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/006917ebe9497620de87161ffc2eb586585365fb-f4fab02.webp Najmłodsza matka na świecie trafiła pod opiekę doktora Gerardo Lozady w połowie kwietnia, a już w maju nastąpiło szczęśliwe rozwiązanie. Oznacza to, że dziewczynka zaszła w ciążę, mając zaledwie 4 lata i 10 miesięcy. Nad przebiegiem porodu czuwali również dr Rolando Colareta i dr Busalleu. Chłopiec w chwili narodzin ważył 2,7 kg. Gerardo dowiedział się, że jego Lina jest jego mamą, a nie siostrą, dopiero w wi…

najmlodsza-matka-swiata-7a8df44.png
width: 1200
height: 630

Po co ci te emocje? Niektóre z nich potrafią być zaraźliwe
type: item
date: 2026-05-26T05:57:13.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: emocje
subject: mózg
subject: polska nauka
subject: psychologia
description: Prof. dr. hab. Ewelina Knapska z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN bada, jak mózg rozpoznaje i przetwarza emocje w kontekście społecznym. Analizuje m.in. zjawisko „zarażenia emocjonalnego” – czyli przenoszenia emocji między osobnikami.
encoded: Jednym z kluczowych kierunków badań we współczesnej neurobiologii jest zrozumienie procesów, za pomocą których mózg przetwarza i przekazuje stany emocjonalne. Właśnie w tym obszarze działa naukowo prof. dr hab. Ewelina Knapska, szefowa Pracowni Neurobiologii Emocji w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie. To jej zawdzięczamy lepsze zrozumienie ewolucyjnych mechanizmów stojących za zdolnością do rozpoznawania i współodczuwania emocji, za które w 2025 roku została uhonorowana Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) w dziedzinie nauk o życiu i o Ziemi. Siedlisko emocji w mózgu Wcześniej sądzono, że zdolność ta rozwinęła się głównie jako mechanizm wspierający opiekę nad potomstwem. Badania prof. Knapskiej i jej zespołu zweryfikowały to podejście. Dzięki nim wiemy, że tzw. emocjonalne zarażanie, np. strachem lub radością, pełni przede wszystkim funkcję informacyjną, która ułatwia osobnikom przetrwanie w niesprzyjających warunkach lub w obliczu zagrożenia. Do tego może być ono przekazywane nie tylko między osobnikami jednego gatunku, ale też międzygatunkowo. Dzięki pracy zespołu prof. Knapskiej poznaliśmy konkretne struktury w mózgu odpowiedzialne za te zachowania. Badania wykazały, że kluczową rolę odgrywają ciało migdałowate oraz zachodzące w nim procesy plastyczności neuronalnej, które umożliwiają adaptację mózgu do doświadczeń i uczenie się na podstawie informacji społecznych lub nagrody. Szczególnie interesujące okazały się badania na myszach z objawami przypominającymi depresję – przywrócenie prawidłowej plastyczności neuronalnej prowadziło u nich do odzyskania zdolności uczenia się motywowanego nagrodą. Od badań na myszach do terapii dla ludzi Choć obiektami jej badań były gryzonie, dokładne opisanie mechanizmów odpowiedzialnych za społeczny transfer emocji może posłużyć do projektowania nowych form terapii dla ludzi. Dotyczy to w szczególności wsparcia osób ze spektrum autyzmu oraz opracowywania metod leczenia depresji, fobii s…

Ewelina-Knapska-0a4c13b.jpg
width: 2362
height: 1654

Uznany reżyser Werner Herzog rusza na koniec świata. „Sny o słoniach” zabierają w podróż do krainy mitycznych stworzeń
type: item
date: 2026-05-22T14:17:26.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: festiwale filmowe
subject: filmy
subject: filmy dokumentalne
subject: słonie
subject: tajemnice
description: Szaleni podróżnicy są częstymi bohaterami filmów Wernera Herzoga. Tym razem wizjoner kina połączył siły z National Geographic, aby zabrać widzów w poruszającą ekspedycję do serca Afryki. Efektem tej podróży jest dokument „Sny o słoniach” – głęboka opowieść o pasji, która ociera się o obsesję, oraz o cenie, którą płacimy za próbę oswojenia tego, co nieokiełznane. Tajemnicze wielkie słonie-duchy są tylko pretekstem do refleksji nad człowieczeństwem.
encoded: Oficjalna premiera kinowa „Snów o słoniach” zaplanowana jest na 12 czerwca, ale obraz już można było obejrzeć w ramach 23. edycji festiwalu Millennium Docs Against Gravity. A zdecydowanie warto to zrobić, bo Herzog jak zwykle – choćby poprzez tajemnicze słonie-duchy – rozpościera opowieść o nas samych. Słonie-duchy i wyprawa na koniec świata W filmie „Sny o słoniach” Herzog podąża śladami dr. Steve’a Boyesa. Ten uznany biolog i naukowiec spędził lata na tropieniu gigantycznych słoni, nazywanych przez lokalne społeczności duchami. Impulsem do rozpoczęcia tej niebezpiecznej misji stał się widok dalekiego krewniaka tych zwierząt, którego ciało zostało wystawione jako myśliwskie trofeum w jednym z muzeów w Waszyngtonie. Kamera towarzyszy Boyesowi podczas ekspedycji do Angoli, na dziewicze, niezamieszkane tereny o powierzchni porównywalnej do obszaru całej Anglii. Miejscowi nazywają te rejony „końcem świata” – to jedno z ostatnich miejsc na Ziemi, w którym przyroda nie została skażona ludzką działalnością. – Świat objawia się tym, którzy podróżują pieszo – mówi w wywiadzie z National Geographic Werner Herzog. Ekosystem Angoli odcięty przez pola minowe Region ten, obejmujący dorzecze Okawango, przez dekady krwawej wojny domowej w Angoli był odcięty od świata przez pola minowe. Paradoksalnie to właśnie ta izolacja uchroniła unikalny ekosystem i pozwoliła przetrwać populacjom migrujących słoni, które nauczyły się omijać niebezpieczeństwa, stając się dla ludzi niemal nieuchwytnymi zjawami. Herzog nie tylko rejestruje trudy wyprawy naukowej, ale przede wszystkim dokumentuje ludzkie marzenia i obsesje. Zadaje przy tym fundamentalne pytanie: czy dla dobra planety nie byłoby lepiej, gdyby te majestatyczne stworzenia pozostały poza zasięgiem człowieka, egzystując wyłącznie jako tytułowe duchy w naszych snach? View oEmbed on the source website Werner Herzog i jego bohaterowie o krok od szaleństwa Wybór tematu nie jest zaskoczeniem dla nikogo, kto zna dotychczasową twórczość legend…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-22T114953.754-c98e767.jpg
width: 2700
height: 1800

Tak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska. Naukowcy byli zaskoczeni
type: item
date: 2026-05-20T08:25:20.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowa
subject: królowie
description: Przez wieki wyobrażano ją sobie jako delikatną średniowieczną monarchinię z idealizowanych obrazów. Tymczasem badania szczątków Jadwigi Andegaweńskiej pokazują zupełnie inny obraz – była wyjątkowo wysoka, miała jasne włosy i rysy twarzy odbiegające od późniejszych artystycznych wizji. Naukowcy spróbowali odtworzyć, jak naprawdę mogła wyglądać jedna z najbardziej fascynujących królowych w historii Polski.
encoded: Spis treści: Los Jadwigi rozstrzygnął się po śmierci Ludwika Węgierskiego Koronacja dziecka i małżeństwo ustalone bez jej zgody Habsburg, Jagiełło i polityczna gra o polski tron Królowa, która chciała stworzyć centrum nauki w Krakowie Tragiczny finał życia królowej Jadwigi Jak naprawdę wyglądała Jadwiga Andegaweńska? Naukowcy odtworzyli jej wizerunek Projekt Nowy Poczet Jagiellonów. Jak powstała ta wizualizacja? Los Jadwigi rozstrzygnął się po śmierci Ludwika Węgierskiego Jadwiga była trzecią i najmłodszą córką władcy Węgier Ludwika Andegaweńskiego i Elżbiety Bośniaczki. Wedle ostatnich badań urodziła się na pewno w 1374 roku, acz data dzienna jest ciągle dyskusyjna. Początkowo ojciec przeznaczał ja na tron wiedeński, gdzie miała rządzić u boku Wilhelma Habsburga. Ich zaręczyny – sponsalia de futuro – odbyły się w Hainbergu w 1378 roku, ale do dopełnienia małżeństwa czekano na dojście obojga dzieci do pełnoletności. Po śmierci Ludwika Węgierskiego w 1382 roku matka Jadwigi, wbrew wcześniejszym układom z panami polskimi, starszą córkę, Marię, ukoronowała na króla Węgier. Po dwóch latach pertraktacji z Koroną, młodszą zmusiła do objęcia tronu w Polsce. Koronacja dziecka i małżeństwo ustalone bez jej zgody Przybycie Jadwigi do Polski w 1384 roku zostało okupione kilkumiesięczną wojną domową. Nie wszyscy bowiem akceptowali osobę Andegawenki na tronie. Ostateczne 16 października 10-letnia, więc – zgodnie z prawem – niepełnoletnia jeszcze Jadwiga, została koronowana na króla Polski. W tzw. międzyczasie panowie polscy rozpoczęli negocjacje z wielkim księciem litewskim Jagiełłą, w kwestii poślubienia przez niego Jadwigi. Wszystko to było toczone poza plecami Andegawenki, która była przekonana o tym, że poślubi Habsburga. Habsburg, Jagiełło i polityczna gra o polski tron Sami zainteresowani – kiedy okazało się, że w 1385 roku Jagiełło rozpoczął oficjalne starania o rękę Jadwigi – postanowili doprowadzić do dopełnienia zawartego wcześniej mariażu, czyli konsumpcji małżeństwa.…

Jadwiga-Andegawenska-3ff717e.jpg
width: 3750
height: 2500

Król i królowa Himalajów biją kolejne rekordy. On wszedł na Mount Everest 32 razy, ona – 11
type: item
date: 2026-05-19T12:56:42.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: himalaizm
subject: mount everest
subject: nepal
subject: rekordy
description: W ciągu zaledwie jednego dnia dwoje nepalskich wspinaczy udowodniło, że dla narodu Szerpów Himalaje są domem, po którym poruszają się z niezrównaną wytrzymałością. Kami Rita Sherpa oraz Lhakpa Sherpa pobili światowe rekordy w liczbie wejść na Mount Everest.
encoded: Niedziela, 17 maja 2026 roku, na zawsze zapisze się w historii światowego himalaizmu. 56-letni Kami Rita Sherpa oraz 52-letnia Lhakpa Sherpa pobili dwa światowe rekordy, zdobywając szczyt Mount Everestu odpowiednio 32 i 11 razy. Osiągnięcia Szerpów po raz kolejny mogą zawstydzić zachodnich himalaistów. Jeden dzień, dwa rekordy Kami Rita Sherpa po raz 32. stanął na szczycie Mount Everestu, bijąc swój własny rekord ustanowiony zaledwie rok wcześniej. Jego kariera, trwająca nieprzerwanie od 1994 roku, jest świadectwem niespotykanej formy. Z wyjątkiem lat, gdy wyprawy były niemożliwe, Kami Rita zdobywa szczyt najwyższej góry świata niemal co roku. Jest jednym z najbardziej doświadczonych przewodników na świecie. Tego samego dnia swój historyczny sukces świętowała Lhakpa Sherpa, znana jako „Królowa Gór”. 52-latka stanęła na wierzchołku Everestu jedenasty raz, po raz kolejny podbijając własny rekord świata w liczbie wejść wśród kobiet. Lhakpa, która po raz pierwszy zdobyła szczyt w 2000 roku, udowodniła swoją wielkość nie tylko na Evereście, ale i na K2. Jej niezwykłe życie w 2023 uwieczniono w filmie dokumentalnym Netflixa „Lhakpa Sherpa: Królowa gór”. Mimo, że kolejne rekordy to ich osobiste osiągnięcia, oboje podziękowali innym Szerpom za zbiorowy wysiłek, jakim jest wspinaczka w Himalajach. „Każdy szczyt to nie tylko osobisty sukces, ale także hołd dla wszystkich ciężko pracujących Szerpów i wspinaczy, dzięki którym te wyprawy kończą się sukcesem i są bezpieczne” – napisał Kami Rita Sherpa w mediach społecznościowych. „Dziękuję Wam wszystkim za wsparcie i zachętę! Nie dokonałbym tego bez Was wszystkich. Dziękuję w szczególności Szerpom, którzy wszystko przygotowali. Oni są prawdziwymi bohaterami.” – napisała Lhakpa Sherpa. Szerpowie: genetyczny fenomen gór wysokich Szerpowie to tybetańska grupa etniczna. Jej nazwa shar pa dosłownie oznacza „ludzi wschodu”, co nawiązuje do ich migracji z tybetańskiego regionu Kham do Nepalu około XIII–XIV wieku. Żyjąc w wysokogórskich …

szerpowie-everest-rekordy-bf7b6c3.jpg
width: 1575
height: 1050

Stanisław Szukalski i „Rogate Serce” – prawdziwy enfant terrible polskiej historii sztuki
type: item
date: 2026-05-17T10:58:49.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: artyści
subject: polska
subject: rzeźba
subject: sztuka
subject: teorie spiskowe
description: Stanisław Szukalski był charyzmatycznym polskim artystą, który większość życia spędził w USA. Jego radykalne poglądy i konflikty z krytykami sztuki sprawiły, że wielu współczesnych traktowało go bardziej jako buntownika niż artystę. Z drugiej strony, nawet najbardziej zagorzali wrogowie nie wątpili w jego talent. W rezultacie dorobek jednego z najważniejszych polskich artystów modernistycznych pozostaje w dużej mierze nieznany.
encoded: Spis treści: Nastolatek w Akademii Sztuk Pięknych Szukalski, artysta totalny Rogate Serce Bombardowanie Warszawy Zermatyzm Stanisław Szukalski urodził się w Warcie, nieopodal Sieradza w 1893 jako drugie dziecko Dionizego Szukalskiego i Konstancji z Sadowskich. Ojciec artysty, zawodowo pracujący jako kowal, a przede wszystkim obieżyświat, heretyk i uczestnik wojen burskich w Afryce Południowej, wyemigrował do USA w nadziei na zarobek umożliwiający utrzymanie rodziny. Stanisław wraz z matką dołączyli do niego, gdy chłopiec miał 12 lat. Nastolatek w Akademii Sztuk Pięknych W tamtych czasach Chicago było ważnym ośrodkiem amerykańskiej sztuki. Stanisław przejawiał talent artystyczny od najmłodszych lat. Był na tyle utalentowany, że trafił do Art Institute of Chicago. Od początku wyróżniał się łatwością tworzenia i niezwykle precyzyjnym warsztatem. Tam odnalazł go Antoni Popiel, rzeźbiarz i profesor, który przekonał rodziców Stanisława, by wyrazili zgodę na pobyt syna w Krakowie i uczęszczanie do słynnej krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Chociaż wykładowcy ASP byli bez wątpienia przychylni młodzikowi, on sam szybko zaczął pokazywać swoją rogatą duszę. Ponoć gdy rzeźbiarz Konstatny Laszczka chciał sprawdzić talent chłopca i polecił mu wyrzeźbić postać pozującej modelki, Szukalski wyrzeźbił tylko jej kolano. Jednak zrobił to tak dobrze, że Laszczka, doświadczony wykładowca, zgodził się przyjąć go na studia. Jego edukacja nie trwała długo, a relacje z wykładowcami były napięte. Po trzech latach Szukalski wrócił do Chicago i rozpoczął najważniejszy okres swojej twórczości, który trwał do 1939 roku. W tym czasie opublikował dwie duże monografie: „The Work of Szukalski” (1923) oraz „Projects in Design” (1929). W 1925 roku wziął udział w Międzynarodowej Wystawie Nowoczesnych Sztuk Dekoracyjnych w Paryżu, gdzie otrzymał Grand Prix, dyplom honorowy oraz złoty medal. Jego osobowość, twórczość oraz skrajnie antyinstytucjonalne i indywidualistyczne poglądy miały znaczący wpływ na …

stanislaw-szukalski-29262a5.jpg
width: 1800
height: 1200

Stefan Wyszyński był obrońcą Kościoła i narodu. Dla Polaków stał się symbolem oporu
type: item
date: 2026-05-16T07:56:43.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: komunizm
subject: kościół katolicki
subject: polityka
subject: prl
description: Stefan Wyszyński w czasach komunistycznego zniewolenia dla narodu polskiego był najwyższym autorytetem zarówno moralnym, jak i społecznym. Niezłomny obrońca praw Kościoła katolickiego, który nie obawiał się powiedzieć „non possumus” stalinowskiemu reżimowi, przy tym był także pragmatycznym politykiem, który w imię ocalenia narodu przed rozlewem krwi nie wahał się zawierać ryzykownych porozumień z komunistami. Przyjrzyjmy się nieco bliżej prymasowi tysiąclecia – osobie, która łączyła w sobie pozornie sprzeczne cechy.
encoded: Spis treści: Dzieciństwo w cieniu zaborów, traum i wojny Droga do kapłaństwa Między ołtarzem a nauką społeczną Kapelan AK i „Radwan III” w Powstaniu Warszawskim W starciu z komunistycznym reżimem Ostatnie lata życia Stefan Wyszyński pozostawił po sobie Polskę inną, niż ją zastał w 1948 roku. Przez systematyczną pracę duszpasterską i nieustępliwość wobec reżimu, ocalił tożsamość narodową i religijną Polaków. Jego program „ABC Społecznej Krucjaty Miłości” – wzywający do szacunku dla każdego człowieka, życzliwości i przebaczenia – pozostaje testamentem, który wykracza poza ramy religijne, stanowiąc propozycję etyczną dla każdego społeczeństwa. Dzieciństwo w cieniu zaborów, traum i wojny Stefan Wyszyński urodził się 3 sierpnia 1901 roku w Zuzeli nad Bugiem – miejscu, gdzie w nadbużańskim krajobrazie Mazowsze łączyło się z Podlasiem. Rozdarta między zaborcami Polska istniała wówczas jedynie w sferze ducha i kultury, a Zuzela znajdowała się pod rosyjską jurysdykcją. Rodzina Wyszyńskich była głęboko zakorzeniona w tradycji katolickiej i patriotycznej. Jego ojciec, Stanisław, pełnił funkcję organisty i parafialnego pisarza. Dzięki temu wśród ówczesnej społeczności wiejskiej cieszył się niemałym prestiżem. To właśnie on był pierwszym nauczycielem Stefana, potajemnie przekazującym mu wiedzę o polskiej historii i geografii, która w oficjalnych rosyjskich szkołach była surowo zakazana. Dzieciństwo przyszłego prymasa nie miało wiele wspólnego z sielanką. Gdy Wyszyński miał 10 lat, zmarła jego matka, Julianna z Karpów. To właśnie to wydarzenie pchnęło go w stronę maryjności, która stała się centralnym punktem jego późniejszej posługi. Jak sam wspominał, szukał matki, która nigdy nie umiera, odnajdując ją w wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej. Droga do kapłaństwa Edukacja Stefana Wyszyńskiego była naznaczona trudnościami systemowymi i osobistymi buntami. Po usunięciu ze szkoły w Andrzejewie za dyskusję z nauczycielem kontynuował naukę w Warszawie, w prestiżowym gimnazjum Wojciecha…

StefanWyszynski-2b3f020.jpg
width: 1800
height: 1200

Kolejny niezwykły wyczyn polskiego skialpinisty. Bartek Ziemski zjechał na nartach z czwartej góry świata
type: item
date: 2026-05-13T11:19:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: himalaizm
subject: narciarstwo
subject: polacy
subject: polski himalaizm
description: 12 maja polski skialpinista Bartek Ziemski dokonał historycznego wyczynu w Himalajach, zdobywając czwarty najwyższy szczyt świata – Lhotse (8516 m n.p.m.) – a następnie wykonując pełny zjazd narciarski z samego wierzchołka aż do bazy. To jego kolejne wielkie osiągnięcie.
encoded: 30-letni bielszczanin wspiął się na szczyt samotnie, bez wspomagania tlenem z butli, bez wsparcia Szerpów i przed ekipami poręczującymi drogę. Jak donosi Polski Związek Alpinizmu, cała akcja została przeprowadzona w niezwykle wąskim oknie pogodowym. Prognozy zapowiadały nadejście długotrwałych silnych wiatrów, co czyniło ten moment prawdopodobnie ostatnią szansą na bezpieczny atak w tym sezonie. Lhotse, czyli najbliższy sąsiad Mount Everestu, to już ósmy ośmiotysięcznik, który Bartek Ziemski zdobył bez tlenu, zjeżdżając następnie na nartach. Historyczny zjazd kuluarem Lhotse Kuluar Lhotse to marzenie skialpinistów – wąski, stromy żleb kusi do zjazdu na nartach, choć jest niezwykle trudnym wyzwaniem. W 2018 roku pierwszego w historii zjazdu na nartach dokonał tam dwuosobowy zespół: Hilaree Nelson i Jim Morrison. Amerykanie korzystali jednak z tlenu, Bartek Ziemski – nie. Dzięki temu, że Ziemski wyprzedził główne wyprawy komercyjne, kuluar Lhotse był pusty – wolny od wspinających się himalaistów i wiszących lin poręczowych, które mogłyby utrudniać zjazd. Nasz skialpinista stanął na szczycie o godzinie 12:14 czasu lokalnego przy niemal idealnej, bezwietrznej pogodzie. Po osiągnięciu wierzchołka Ziemski wpiął narty i rozpoczął skomplikowany technicznie zjazd. Warunki śnieżne określił jako „dla koneserów” – musiał manewrować między twardym „betonem”, fragmentami świeżego śniegu oraz miejscami przewianymi i mocno sprasowanymi. Taka mieszanka wymagała absolutnej koncentracji. Ziemski zjechał bez odpinania nart aż do lodospadu Khumbu Icefall. To jeden z najtrudniejszych odcinków drogi, znany z głębokich szczelin i nieprzewidywalnych ruchów lodu. Choć Ziemski dążył do pełnego zjazdu, warunki na Icefallu wymusiły na nim skorzystanie z drabiny. Nie umniejsza to w żadnym stopniu tego historycznego wyczynu. Ambitny projekt Bartka Zielińskiego Lhotse jest już ósmym ośmiotysięcznikiem, z którego Bartek Ziemski zjechał na nartach bez dodatkowego tlenu. Jego projekt MAD Ski Project …

lhotse-bartek-ziemski-08d0856.jpg
width: 1575
height: 1050

Rembrandt stworzył nową erę malarstwa. Jego geniusz światłocienia przetrwał stulecia
type: item
date: 2026-05-10T12:26:30.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: amsterdam
subject: artyści
subject: holandia
subject: malarstwo
description: Rembrandt Harmenszoon van Rijn był artystą, który nie tylko zdefiniował estetykę swojej epoki, ale także rzucił wyzwanie wcześniej przyjętym regułom malarstwa. Choć spoczął w nieoznaczonym grobie, pozostawił po sobie setki płócien, rycin i rysunków, które do dziś fascynują historyków sztuki i kolekcjonerów na całym świecie. Jak wielki Rembrandt kształtował historię europejskiego malarstwa? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Początek drogi syna młynarza Fundament amsterdamskiego stylu historycznego Technika i warsztat Uczniowie i wpływ Osobista tragedia i upadek finansowy Przez wieki Rembrandtowi przypisywano ponad 2 tys. prac. Współczesne badania zredukowały tę liczbę do około 300 autentycznych płócien. To jednak dowodzi potężnego wpływu artysty na swoich uczniów i sprawności działania jego warsztatu. Rembrandt van Rijn stworzył coś, czego nie udało się wielu innym – markę, która przetrwała stulecia. Sam mistrz do dziś pozostaje symbolem artystycznej wolności i bezkompromisowości. Początek drogi syna młynarza Rembrandt urodził się 15 lipca 1606 roku w Lejdzie – mieście uniwersyteckim o bogatej tradycji intelektualnej. Był dziewiątym z dziesięciorga dzieci Harmena Gerritszoona van Rijna i Neeltgen Willemsdochter van Zuytbrouck. Jego ojciec był zamożnym młynarzem, a matka – córką piekarza. Rodzina miała więc zapewnioną stabilność finansową i możliwość kształcenia dzieci na poziomie wykraczającym poza rzemieślnicze standardy. Młody Rembrandt uczęszczał do szkoły łacińskiej, gdzie zdobył gruntowne wykształcenie w zakresie języków klasycznych i wiedzy biblijnej. Edukacja w kierunku humanistycznym miała kluczowe znaczenie dla jego późniejszej umiejętności inscenizowania skomplikowanych scen historycznych i rozumienia niuansów teologicznych. W 1620 roku trafił na Uniwersytet w Lejdzie, jednak młody van Rijn szybko porzucił studia akademickie na rzecz malarstwa. Jego pierwszym nauczycielem został Jacob van Swanenburgh – artysta specjalizujący się w widokach architektury oraz mrocznych wizjach piekła i podziemi. To właśnie w jego pracowni Rembrandt opanował fundamenty warsztatu: przygotowywanie farb, gruntowanie podobrazi i, co istotne w kontekście jego późniejszej twórczości, fascynację efektami świetlnymi wywoływanymi przez ogień i jego odblaski na przedmiotach. U Swanenburgha terminował przez trzy lata. Fundament amsterdamskiego stylu historycznego Decydującym momentem w edukacj…

Rembrandt-ece380d.jpg
width: 1800
height: 1200

Geny czy styl życia? Nauka wyjaśnia sekret długowieczności sir Davida Attenborough
type: item
date: 2026-05-08T12:19:22.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Ludzie
subject: david attenborough
subject: długowieczność
subject: geny
subject: urodziny
description: Sir David Attenborough świętuje 100. urodziny w niesamowitej formie. Choć on sam wskazuje na „darowane szczęście”, nauka mówi co innego. Czy to dobre geny, a może pasja do natury i pracy są prawdziwym eliksirem młodości?
encoded: Setne urodziny to rzadkie osiągnięcie – szacuje się, że zaledwie 0,025% obecnej populacji ma szansę świętować taki jubileusz. Słynny jubilat, znany ze swojego dystansu i skromności, zapytany o powody swojej doskonałej kondycji, konsekwentnie wskazuje na „czyste, darowane szczęście”. Ale naukowcy analizujący długowieczność sugerują, że za fenomenem stulatków stoi fascynująca interakcja biologii, pasji oraz zdobyczy medycyny w ciągu ostatniego wieku. Wielka wygrana na loterii genetycznej Kiedy sir David Attenborough przychodził na świat w 1926 roku, średnia długość życia w Wielkiej Brytanii wynosiła zaledwie 58 lat. Dziś wskaźnik ten przekracza 79 lat. Przetrwanie tak długiego czasu w pełnej sprawności poznawczej jest w dużej mierze zasługą genetyki, która według badaczy odpowiada za około 30% szans na dożycie 90. roku życia. Reszta to styl życia. W przypadku osób przekraczających barierę 110 lat (superstulatków) wpływ specyficznych wariantów genowych rośnie nawet do 70%. Badania takie jak New England Centenarian Study wskazują, że wyjątkowa długowieczność często występuje rodzinnie, co sugeruje dziedziczenie genów chroniących przed chorobami układu krążenia czy neurodegeneracją. Przykład innej rekordzistki, Marii Branyas Morery, która dożyła 117 lat, pokazuje, że posiadanie „młodego genomu” stanowi solidny fundament, choć musi być on wsparty odpowiednim stylem życia i dietą. Poczucie celu jako eliksir młodości Niezwykłym aspektem życia sir Davida Attenborough jest jego niesłabnąca aktywność zawodowa i społeczna. W wieku 99 lat wziął udział w filmie o tajemnicach oceanów, podkreślając, że sama myśl o emeryturze budzi w nim lęk, a bliżej setki wystąpiłvw kolejnej produkcji o przyrodzie jego ukochanego miasta, Londynu. Nauka dostarcza dowodów na to, że takie podejście ma realne przełożenie na biologię: osoby po 50. roku życia, które deklarują silne poczucie celu, cieszą się lepszym zdrowiem psychicznym i fizycznym. Posiadanie życiowej misji wiąże się ze statystycznie ni…

BB4516742-1323655.jpg
width: 1200
height: 894