National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-20T10:47:19.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: To on zabrał Polaków do świata surowych krain polarnych. Książki tego autora to klasyka
items: Jak narodził się „Frankenstein”: od naukowych eksperymentów po krajobraz, który zainspirował Mary Shelley
items: Uznano go za zmarłego na Mount Evereście. Alpinista cudem przeżył w strefie śmierci
items: Przetrwała dwa lata na arktycznej wyspie. Walczyła o życie, by wrócić do syna
items: Bez ich udziału odzyskanie niepodległości byłoby niemożliwe. Polki walczyły o ojczyznę jak lwice
items: Ma 99 lat i nie zwalnia tempa. Sir David Attenborough narratorem nowego serialu przyrodniczego
items: Kobieta, która zmieniła bieg historii. Bez niej Czyngis-chan nie zdobyłby świata
items: Wyprzedził erę Instagrama o 200 lat. Tak wyglądało pierwsze selfie w historii
items: W tym bałaganie jest metoda. Na czym polega fenomen kairskich zabbaleen, czyli zbieraczy śmieci?
items: Najstarsza Polka mieszka w Łodzi. Wyjątkowa historia Pani Jadzi pokazuje, że do Polski chce się wracać
items: Co łączy najsławniejszego samuraja z Leonardem da Vinci? Dziś jest inspiracją dla popkultury i twórców gier
items: „Był bardzo wrażliwym chłopcem” – urodził w nieznanych okolicznościach, jego śmierć owiana jest tajemnicą
items: Pies Ryszard znalazł grot starożytnej włóczni. Czworonożny archeolog z Limanowej na tropie
items: Aleister Crowley – kim był naprawdę „najbardziej niegodziwy człowiek świata”
items: Sprzedano skrzypce Alberta Einsteina. Muzyka była jego wielką pasją
items: Nie wiadomo, gdzie jest laureat Nagrody Nobla. Nie można się z nim skontaktować
items: Nie tylko badaczka szympansów. Co Jane Goodall powiedziała nam o nas samych?
items: María Branyas Morera żyła 117 lat. Naukowcy odkryli tajemnicę jej długowieczności
items: Andrzej Bargiel znów dokonał niemożliwego. Zjechał na nartach z Mount Everestu bez tlenu!
items: Główna nagroda dla młodego polskiego badacza. 18-latek najlepszym matematykiem Europy
items: Rekord Polaka: przepłynął Bałtyk w 8,5 godziny. „Jak zobaczyłem Rozewie to się popłakałem”
items: Nowi astronauci wybrani. NASA stawia na kobiety
items: Polacy odkryli najgłębszą jaskinię w Albanii. Rozmawiamy z „podziemnymi astronautami”
items: Sokrates dążył do kwestionowania i samopoznania. Ateńczyk wciąż jest żywą postacią w debacie filozoficznej
items: Lynn Hill na 30. Festiwalu Górskim w Lądku Zdroju. Najsłynniejsza wspinaczka świata odwiedziła Polskę

To on zabrał Polaków do świata surowych krain polarnych. Książki tego autora to klasyka
type: item
date: 2025-11-20T10:47:09.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Kierunki
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: antarktyka
subject: arktyka
subject: książki
subject: literatura
description: Doświadczenia z ekspedycji polarnych stały się dla Czesława Centkiewicza inspiracją do stworzenia opowieści, które zapadły w pamięć całym pokoleniom. Oto nieznane fakty z życia pioniera polskiej literatury polarnej.
encoded: Spis treści: Alina i Czesław Centkiewiczowie Czesław Centkiewicz – książki Czesław Centkiewicz – ciekawostki Czesław Centkiewicz jest pionierem polskiej literatury polarnej. Dzięki swoim książkom stał się uosobieniem fascynacji Arktyką i Antarktyką. Nie sposób jednak mówić o Czesławie Centkiewiczu, pomijając jego żonę, Alinę Centkiewicz. Alina i Czesław Centkiewiczowie Para ta tworzyła nierozerwalny duet, zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Alina i Czesław Centkiewicz nie ograniczali się jedynie do pisania o swoich podróżach – często sami brali udział w wyprawach naukowych. Razem badali nieznane dotąd obszary i dokumentując życie ludzi i dzikich zwierząt w ekstremalnych warunkach. Alina Centkiewicz, z domu Kosk, była nie tylko żoną Czesława, ale również jego współautorką. Razem stworzyli wiele książek, które przybliżały czytelnikom piękno i surowość polarnych krain. Ich książki, takie jak „Zaczarowana zagroda” czy „Tumbo z Przylądka Dobrej Nadziei”, stały się klasyką polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej. Alina, z wykształcenia pedagożka, z pasją angażowała się w popularyzację wiedzy o rejonach polarnych. Organizowała wykłady i prezentacje w szkołach i instytucjach kulturalnych. Czesław, inżynier i geofizyk, wnosił do książek głęboką wiedzę o warunkach panujących na biegunach. To połączenie wiedzy naukowej z literackim talentem sprawiło, że ich pasjonujące opowieści stały się cennymi źródłami informacji. Prace Centkiewiczów były wielokrotnie nagradzane. Ich wkład w popularyzację wiedzy o rejonach polarnych do dziś jest nieoceniony. Czesław Centkiewicz – książki Twórczość pisarska Czesława Centkiewicza obejmuje szerokie spektrum gatunków literackich, od literatury faktu po literaturę dziecięcą. Jego książki były inspirowane osobistymi doświadczeniami z licznych wypraw polarnych. Jednym z najbardziej znanych dzieł Czesława Centkiewicza jest „Anaruk, chłopiec z Grenlandii”. Książka ta, skierowana do młodszych czytelników, opowiada historię dziecka, któr…

Czeslaw-Centkiewicz-964bcad.png
width: 4050
height: 2700

Jak narodził się „Frankenstein”: od naukowych eksperymentów po krajobraz, który zainspirował Mary Shelley
type: item
date: 2025-11-13T07:03:46.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: badania naukowe
subject: filmy
subject: krajobrazy
subject: książki
subject: potwór
description: Horror z 1818 roku, opisujący powstanie potwora Frankensteina uznawany jest za pierwszą na świecie powieść science fiction. Od tamtej pory motyw monstrum, będącego efektem eksperymentów nad martwym ludzkim ciałem, pojawia się w licznych przeróbkach oraz adaptacjach filmowych i serialowych. Skąd autorka – Mary Shelley – zaczerpnęła inspirację do stworzenia tego ponadczasowego popkulturowego klasyka?
encoded: Spis treści: Z towarzyskiej zabawy w światowy bestseller Czy doktor Frankenstein żył naprawdę? Miejsca jak z horroru? Niekoniecznie – co inspirowało autorkę „Frankensteina”? Wulkan Tambora w Indonezji Londyn i Bolonia – świadkowie rozwoju nauki La Spezia, Archangielsk i Orkady – śladami Frankensteina 7 listopada na platformie „Netflix” pojawiła się nowa adaptacja XIX wiecznej powieści „Frankenstein”. Tym razem historia Victora Frankensteina i jego potwora została opowiedziana przez Guillermo del Toro – reżysera znanego z filmów takich jak „Kształt wody” czy „Pinokio”. Choć akcja filmu rozgrywa się głównie w Wielkiej Brytanii, pierwowzór z 1818 roku obejmował swoim zasięgiem wiele zakątków świata. Jakie miejsca były więc inspiracją do powstania historii o człekopodobnym monstrum i skąd wziął się pomysł na stworzenie potwora Frankensteina? Z towarzyskiej zabawy w światowy bestseller Początki powstania „Frankensteina” brzmią zaskakująco niewinnie, jeśli zestawić je z późniejszą, światową sławą tej mrocznej historii. Według przekazów praca nad horrorem rozpoczęła się, gdy angielska pisarka Mary Shelley wraz ze swoim mężem Percym Shelleyem wdali się w pewną towarzyską rozrywkę. Przebywali oni wtedy w szwajcarskich Alpach, u innego znanego romantycznego poety – Lorda Georga Byrona. Zabawa polegała na wymyśleniu i stworzeniu opowieści grozy. Mary zdecydowała się na opisanie historii szalonego naukowca, Victora Frankensteina, który zapragnął stworzyć kreaturę podobną do człowieka z fragmentów ciał wydobytych z grobów. Podtytuł powieści – „czyli współczesny Prometeusz” – nawiązuje do mitologicznej postaci Prometeusza. Według greckich mitów nie tylko wykradł on ogień Zeusowi, by podarować go ludziom, lecz także stworzył człowieka – niczym doktor Frankenstein. Czy doktor Frankenstein żył naprawdę? Niektóre źródła donoszą, że Mary Shelley, pisząc swoją powieść, mogła inspirować się prawdziwą postacią zamieszkującą południowe Niemcy. Wiadomo, że małżeństwo Shelleyów, zanim dotar…

shutterstock1857139054-6601f2e.jpg
width: 5064
height: 3456

Uznano go za zmarłego na Mount Evereście. Alpinista cudem przeżył w strefie śmierci
type: item
date: 2025-11-12T13:44:40.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: alpiniści
subject: alpinizm
subject: mount everest
subject: śmierć
description: Mount Everest, najwyższa góra świata, od dekad fascynuje odkrywców, lecz każdy, kto próbuje ją zdobyć, musi liczyć się z ryzykiem. Powyżej 8 tys. metrów rozciąga się tzw. „strefa śmierci”, czyli obszar, w którym tlen staje się luksusem, a siły opuszczają nawet najbardziej doświadczonych alpinistów. To właśnie tam wydarzył się cud, a człowiek uznany za martwego odzyskał przytomność.
encoded: Po kilku godzinach bezskutecznej reanimacji grupa alpinistów uznała, że nie jest już w stanie nic zrobić. Na wąskiej grani, ponad 8500 metrów nad poziomem morza, pozostawili swojego towarzysza przekonani, że zmarł. O jego śmierci poinformowano rodzinę, a wiadomość o tragedii zaczęła obiegać świat. Kilkanaście godzin później wydarzyło się jednak coś, czego nikt nie potrafił wyjaśnić – mężczyzna odzyskał świadomość i zaczął walczyć o życie. Na krawędzi życia i śmierci W maju 2006 roku australijski alpinista Lincoln Hall omal nie dołączył do tragicznej listy tych, którzy nie wrócili z Mount Everestu. Po udanym zdobyciu szczytu jego organizm odmówił posłuszeństwa podczas zejścia. Współtowarzysze przez wiele godzin walczyli o jego życie, ale gdy stracił przytomność i przestał reagować, uznali, że nie ma już nadziei. Na wysokości około 8500 metrów zostawili go na grani, przekonani, że zmarł. Następnego ranka, czyli 26 maja, rodzina Halla została oficjalnie powiadomiona o jego śmierci. Jednak los napisał inny scenariusz. Kilkanaście godzin później 45-letni wówczas Dan Mazur, wspinający się z grupą alpinistów i szerpów, natknął się na siedzącego przy krawędzi grani mężczyznę. Hall, bez czapki i rękawiczek, z rozpiętym kombinezonem, wyglądał jak widmo. – Siedział tam po prostu z otwartymi ustami. Nie miał tlenu, czapki, gogli ani żadnego sprzętu. Myśleli, że nie żyje, więc zabrali jego rzeczy. Prawdopodobnie był bliski śmierci – wspominał Mazur w rozmowie z magazynem „People”. Dramatyczna akcja ratunkowa na Evereście Mazur i jego towarzysze początkowo nie dowierzali, że mężczyzna, którego spotkali w „strefie śmierci”, wciąż żyje. Lincoln Hall reagował na głosy, choć jego organizm był na granicy wyczerpania. Dla wspinaczy, którzy planowali wejście na szczyt, był to moment decyzji – kontynuować wspinaczkę czy ratować nieznajomego. – Jak można było po prostu przejść obok kogoś takiego? Siedział, podnosił ręce i mówił do nas. Gdybyśmy go zostawili, nie moglibyśmy z tym żyć – wsp…

IMG9451-a8160c3.jpeg
width: 2724
height: 1993

Przetrwała dwa lata na arktycznej wyspie. Walczyła o życie, by wrócić do syna
type: item
date: 2025-11-08T13:30:45.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: arktyka
subject: ekspedycje
subject: kobiety
subject: wyprawy
subject: wyspy
description: To opowieść, która mimo upływu lat wciąż porusza i budzi podziw. Ada Blackjack miała zaledwie 23 lata, kiedy znalazła się na skutej lodem wyspie, z dala od ludzi i świata, zmagając się z chłodem, głodem i samotnością. Jej jedynym towarzyszem był kot.
encoded: Spis treści: Kim była Ada Blackjack? Dzieciństwo, małżeństwo i walka o przetrwanie Granica ludzkiej wytrzymałości na lodowym odludziu Smutne życie Ady Blackjack po wyprawie Na początku ubiegłego wieku Arktyka pozostawała miejscem niemal nieznanym, a przez to niebezpiecznym. Wyprawy na polarne pustkowia podejmowali wówczas głównie mężczyźni, przekonani, że tylko oni są w stanie przetrwać w świecie lodu i ciszy. Los sprawił jednak, że wśród uczestników jednej z takich ekspedycji znalazła się młoda kobieta, która nie szukała przygody, lecz możliwości utrzymania siebie i dziecka. Wyspa, do której dotarła, miała dać jej pracę i szansę na zmianę życia. Rzeczywistość okazała się jednak zupełnie inna, gdyż zastane tam warunki szybko zamieniły codzienność w nieustanną walkę o przetrwanie. To, co miało być prostym zadaniem, stało się próbą siły, wytrwałości i odwagi w jednym z najbardziej bezlitosnych krajobrazów na Ziemi. Kim była Ada Blackjack? Dzieciństwo, małżeństwo i walka o przetrwanie Ada Deletuk, która później zyskała popularność jako Ada Blackjack, urodziła się w 1898 roku w Spruce Creek na Alasce, niedaleko Nome – osady, która w czasie gorączki złota przyciągała poszukiwaczy przygód i szczęścia. Choć Ada była Inupiatką, jej dorastanie przebiegało inaczej niż w tradycyjnych rdzennych społecznościach. Nie uczono jej polowania, tropienia zwierzyny ani przetrwania w arktycznej dziczy. Wychowywali ją metodystyczni misjonarze, którzy kładli nacisk na naukę języka angielskiego, czytania Biblii oraz prowadzenia domu zgodnie z zachodnimi normami. Ada nauczyła się szyć, gotować potrawy „dla białych” i wykonywać prace, które w jej późniejszym życiu okazały się dla niej zarówno ratunkiem, jak i przekleństwem. W wieku zaledwie 16 lat wyszła za mąż za Jacka Blackjacka, mężczyznę prowadzącego psie zaprzęgi. Małżeństwo nie przyniosło jej jednak bezpieczeństwa ani stabilizacji. Para miała troje dzieci, z których dwoje zmarło, a jedyne ocalałe (czyli pięcioletni Bennett) poważnie cho…

IMG9002-649c0f8.jpeg
width: 1633
height: 1174

Bez ich udziału odzyskanie niepodległości byłoby niemożliwe. Polki walczyły o ojczyznę jak lwice
type: item
date: 2025-11-07T10:37:53.000Z
creator: Andrzej Fedorowicz
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Edukacja
subject: polska
description: To bohaterki, o których pamięć powinna trwać wiecznie. Walczyły z bronią w ręku, działały w wywiadzie, tworzyły oddziały, ratowały żołnierzy. Sam Piłsudski przyznał, że bez nich odzyskanie niepodległości nie byłoby możliwe.
encoded: W tym artykule: Walka kobiet o niepodległość Amazonki bronią Wilna Ochotnicza Legia Kobiet Wywiad – kobieca specjalność Prawa kobiet w Polsce Walka kobiet o niepodległość Jest listopad 1918 roku, we Lwowie trwają krwawe walki. 21 listopada od ukraińskiej kuli zginął 14-letni Jurek Bitschan. Dla jego matki Aleksandry Zagórskiej był to impuls – postanowiła stworzyć oddział kobiet walczących z bronią w ręku. Walki rozpoczęły się, gdy zbrojone przez Austriaków ugrupowania ukraińskie rozpoczęły przejmowanie władzy w mieście, dążąc do ustanowienia własnego państwa. W odpowiedzi na zajmowanie przez Ukraiński Komitet Wojskowy gmachów publicznych, w zachodnich dzielnicach Lwowa zaczęły powstawać polskie oddziały, zajmując kluczowe obiekty. Rekrutowały się one głównie spośród młodych ludzi „Orląt Lwowskich”. Większość dorosłych mężczyzn znajdowała się jeszcze w wojsku lub obozach jenieckich. 34-letnia Zagórska nie była nowicjuszką w wojskowym fachu. Już jako dwudziestolatka produkowała bomby dla Organizacji Bojowej PPS Piłsudskiego, brała udział w zamachach, a po ucieczce do Galicji od 1911 roku była członkinią konspiracyjnego Związku Walki Czynnej Kazimierza Sosnkowskiego i Związku Strzeleckiego we Lwowie. Zagórska organizowała kobiecą służbę wywiadowczą dla I Brygady Legionów Polskich, a potem oddział kurierek, który w czasie wojny z Ukraińcami zajmował się werbowaniem i przeprowadzaniem do Lwowa polskich ochotników. Jej kolejną inicjatywą było stworzenie uzbrojonego kobiecego oddziału, którego zadaniem było utrzymanie porządku w mieście. Tak powstała Milicja Obywatelska Kobiet, na której bazie utworzono w grudniu 1918 roku Ochotniczą Legię Kobiet (OLK) – legendarny oddział amazonek. Święto Niepodległości w Tatrach. Na najpopularniejszych szczytach pojawiły się flagi Nie tylko Polacy świętują 11 listopada. Kto jeszcze celebruje ten dzień? Amazonki bronią Wilna Gdy w maju 1919 roku Lwów został znów zagrożony przez Ukraińców, legionistki zostały wysłane do zajęcia wsi Sokolni…

Polki-walczace-o-niepodleglosc-a8424f0.jpg
width: 2160
height: 1440

Ma 99 lat i nie zwalnia tempa. Sir David Attenborough narratorem nowego serialu przyrodniczego
type: item
date: 2025-11-06T06:51:54.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: david attenborough
subject: filmy dokumentalne
subject: ochrona przyrody
subject: serial
description: „Kingdom” (Królestwo) to nowy, sześcioodcinkowy serial przyrodniczy BBC One i iPlayera. Jego narratorem jest Sir David Attenborough. Najsłynniejszy przyrodnik świata mimo zaawansowanego wieku wciąż pracuje przy filmach przyrodniczych i współpracuje z BBC.
encoded: Produkcja studia BBC Natural History Unit, powstawała przez pięć lat w sercu Zambii, w Parku Narodowym South Luangwa, w rejonie Nsefu. To tętniąca życiem oaza nad rzeką Luangwa. To właśnie tutaj filmowcy uwiecznili cztery rywalizujące ze sobą rodziny drapieżników – lwy, lamparty, likaony i hieny. Serial równolegle śledzi rodzinne losy czterech różnych gatunków, ukazując ich strategie, więzi i zmagania z naturą, m.in. pożarami i powodzią. Niezwykłe kulisy produkcji To pierwsza w historii BBC Natural History Unit produkcja, w której ekipa przez tak długi czas – 1400 dni zdjęciowych podczas 76 wypraw – śledziła konkretne zwierzęta w jednym miejscu. W pracach brało udział ponad 170 osób, w tym 90 lokalnych specjalistów i badaczy. Dzięki współpracy z zambijskim programem ochrony drapieżników udało się uchwycić nieznane wcześniej zachowania, np. młodego lamparta pomagającego matce odebrać zdobycz hienie. Zdjęcia powstawały z użyciem kamer pułapkowych, dronów, termowizji i systemów montowanych na pojazdach czy helikopterach. To wszystko pozwoliło uzyskać niezwykle bliski punkt widzenia i niemal wtopić się w życie zwierząt. Obóz ekipy zasilany był w 100% energią słoneczną, a codzienność filmowców obfitowała w bliskie spotkania z dziką przyrodą – od słoni niszczących łazienkę po krokodyle odpoczywające tuż przy wejściu do namiotu. Bohaterowie „Królestwa” Olimba to przewodniczka rodziny lampartów i jedna z najbardziej doświadczonych samic w Nsefu. Po wychowaniu trzech miotów próbuje wychować kolejne młode, zmagając się z coraz bardziej niebezpiecznymi sąsiadami. Jej największe wyzwanie pojawia się wraz z przybyciem Storm – przywódczyni watahy likaonów (afrykańskich dzikich psów), która próbuje przejąć teren w samym sercu królestwa. Rodziną lwów dowodzi doświadczona Rita. Jej stado, osłabione po latach walk, próbuje odbudować pozycję. Lwy muszą walczyć o każdy skrawek ziemi i chronić swoje młode przed drapieżnikami. Czwartą rodziną są hieny – klan Tenty i jej córki Tandal, żyj…

david-attenborough-kingdom-f689037.jpg
width: 1350
height: 900

Kobieta, która zmieniła bieg historii. Bez niej Czyngis-chan nie zdobyłby świata
type: item
date: 2025-11-03T13:58:59.000Z
creator: A.R. Williams
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: azja
subject: azja środkowa
subject: historia
subject: imperium
subject: mongolia
subject: średniowiecze
subject: Wolny czas
description: Czyngis-chan nie byłby tym, kim był, gdyby nie Börte – jego pierwsza i najważniejsza żona. To ta kobieta odegrała kluczową rolę drodze Chyngis-chana do władzy i budowy jednego z najpotężniejszych imperiów w historii ludzkości.
encoded: Spis treści: Czyngis-chan i Börte: jak kobieta u boku wodza wpłynęła na kształt Imperium Mongołów? Börte – kim była pierwsza dama Imperium Mongolskiego? Walka o kobiety, zemsta i narodziny imperium Czyngis-chana Wpływowe kobiety w Imperium Mongołów: rola żon i matek władców Sprytna strategia Börte: jak głos żony Czyngis-chana wpływał na decyzje imperium Kobiety w Imperium Mongolskim: ciche filary potęgi stepowego imperium W historii Mongolii wiele mówi się o brutalnych wojnach, ekspansji imperium i bezwzględnym przywództwie Czyngis-chana. Rzadziej jednak wspomina się o kobietach, które stały za jego sukcesem – a jedną z najważniejszych była właśnie Börte. Jej obecność, decyzje i lojalność miały bezpośredni wpływ na rozwój potęgi mongolskiego władcy Czyngis-chan i Börte: jak kobieta u boku wodza wpłynęła na kształt Imperium Mongołów? Czyngis-chan (1162–1227) pozostaje jedną z najbardziej ikonicznych postaci w historii ludzkości. To właśnie on zjednoczył rozproszone mongolskie plemiona koczownicze, tworząc z nich jednolite, wojownicze państwo, które w krótkim czasie podbiło ogromne połacie Eurazji – od wybrzeży Pacyfiku aż po brzegi Morza Adriatyckiego. Dzięki jego dowództwu i strategii powstało jedno z największych imperiów w historii świata. Jednak wielkość Czyngis-chana nie była dziełem jednej osoby. W rzeczywistości władca nie rządził samotnie. Kluczową postacią u jego boku była jego główna żona Börte, poślubiona jeszcze zanim objął władzę. Uznawana za pierwszą „cesarzową” Mongolii, Börte odegrała istotną rolę w politycznym umacnianiu władzy swojego męża, szczególnie w pierwszych latach budowy imperium. Jej pochodzenie z wpływowego rodu Onggirat zapewniło Czyngis-chanowi cenne sojusze polityczne. Co więcej, Börte była matką jego czterech synów, z których każdy odegrał ważną rolę w dziedziczeniu i ekspansji imperium. Nie była jedynie symboliczną figurą – pełniła funkcje zarządcze, reprezentowała chana podczas jego nieobecności i miała wpływ na decyzje dynastyczne. …

czyngis-chan-na-tronie-GettyImages-142086732-05e6cd2.jpg
width: 3415
height: 2575

Wyprzedził erę Instagrama o 200 lat. Tak wyglądało pierwsze selfie w historii
type: item
date: 2025-10-28T11:30:38.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Edukacja
subject: selfie
subject: zdjęcia
description: Dziś selfie to nasza codzienność, ale jego historia sięga dalej, niż mogłoby się wydawać. Pierwsze zdjęcie „z ręki” powstało w XIX wieku, na długo przed wynalezieniem smartfonów. Kto był jego autorem i jak powstało?
encoded: W tym artykule: Wielki Konkurs Fotograficzny Kto zrobił pierwsze selfie? Z selfie wiąże się spore niebezpieczeństwo Selfie to nic innego jak zdjęcie wykonane „z ręki” za pomocą telefonu komórkowego lub aparatu, obejmujące twarz osoby fotografującej. Uchodzi za nieodłączny element naszych codzienności, w której olbrzymią rolę w kreowaniu rzeczywistości odgrywają media społecznościowe, takie jak Facebook czy Instagram. Moda na „sweet focie”, lub jak kto woli, „focie z ręki” opanowała internet do takiego stopnia, że „selfie” zostało uznane za słowo 2013 roku przez redaktorów Oxford Dictionary. Zainteresowanie słowem „selfie” wzrosło w tamtym czasie o ponad 17 tysięcy procent. Jedno z najsłynniejszych „selfie”, jakie kiedykolwiek udostępniono w sieci, pochodzi z gali rozdania Oscarów w 2014. Na grupowym zdjęciu widać największe gwiazdy Hollywood, m.in. Bradleya Coopera, Brada Pitta, Angelinę Jolie, Jennifer Lawrence, Kevina Spaceya, Meryl Streep oraz Jareda Leto. Post opublikowany na oficjalnym profilu Ellen DeGeneres na Twitterze zebrał do tej pory ponad 2 miliony polubień i jeszcze więcej, bo niemal 3 miliony udostępnień. Słowo „selfie” po raz pierwszy zostało użyte w 2002 roku na jednym z australijskich forów. Dwa lata później hasztag #selfie zadebiutował na Twitterze. W błędzie są jednak osoby, które używają, że „sweet focia” to wynalazek naszych czasów. Pierwsze selfie w historii zostało wykonane bowiem w… XIX wieku. Kto był jego autorem i, co najważniejsze, jak wyglądała fotografia? Szczegóły do sprawdzenia poniżej. Światowy Dzień Selfie. Ekspert od extreme-seflie radzi, jak zrobić idealne zdjęcie Selfie już na dobre weszło do naszej codzienności. Ale obok zwykłych zdjęć z przyjaciółmi i fotek w lustrze, istnieje też zupełnie nowa odmiana – extreme selfie. Lee Thompson, który ja... Wielki Konkurs Fotograficzny Fotografia przeszła daleką drogę – od dagerotypów po cyfrowe autoportrety z telefonu. Dziś to nie tylko sposób na uwiecznianie chwili, ale także sztuka, któ…

Pierwsze-selfie-w-historii-c5fb3d1.png
width: 4050
height: 2700

W tym bałaganie jest metoda. Na czym polega fenomen kairskich zabbaleen, czyli zbieraczy śmieci?
type: item
date: 2025-10-23T07:41:43.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: egipt
subject: kair
subject: recykling
subject: śmieci
description: Międzynarodowa organizacja World Economic Forum szacuje, że zabbaleen odbierają 50-60% wszystkich śmieci produkowanych przez Kair. Mniej więcej 80% z tego, co zbiorą, zostaje przez nich poddane recyklingowi. Proces odzysku prowadzony przez zabbaleen od dziesięcioleci ułatwia życie mieszkańcom stolicy Egiptu.
encoded: Spis treści: Ludzie pustyni – początki społeczności zabbaleen Koptyjski zwyczaj – jak narodził się system recyklingu w Kairze Jak pracują zabbaleen? Codzienny rytm życia w „mieście śmieci” Ekologiczny wymiar pracy zabbaleen – 80% odpadów wraca do obiegu Rządowe programy i przyszłość zabbaleen w nowym Kairze Po wejściu do Mukattam – dzielnicy zamieszkiwanej przez zabbaleen – nozdrza od razu atakuje nieznośny zapach. Żrąca woń unosząca się znad stert odpadów sprawia, że dla osoby z zewnątrz przebywanie w tej części miasta jest wręcz niemożliwe. Walające się wszędzie śmieci, zaniedbane bloki mieszkalne i ciężarówki wożące góry odpadów mogłyby oznaczać, że dzielnica przytłoczona jest śmieciami. Nic bardziej mylnego. Za tym nieatrakcyjnym widokiem kryje się niezwykle interesujący system społecznych zależności, który pozwala stolicy Egiptu funkcjonować. Ludzie pustyni Aby dowiedzieć się, skąd wziął się ten wyjątkowy system gospodarowania odpadami, należy cofnąć się do początków XX wieku. Wtedy to do Kairu przybyli imigranci z odległej oazy na Pustyni Zachodniej. Zabójcze upały, które towarzyszyły ich dotychczasowemu życiu, zmusiły nowych przybyszów do zamieszkania i przystosowania się do warunków panujących w prężnie rozwijającej się stolicy nad Nilem. Uchodźcy (nazywani wahija, czyli „ludzie pustyni”) zajęli się zbieraniem śmieci. Kilogramy odpadów trafiały do kuchenek umieszczanych na ulicznych wózkach, na których przygotowywany był ful – tania potrawa z gotowanego bobu stanowiąca istotny element egipskiej kuchni. Koptyjski zwyczaj W latach trzydziestych i czterdziestych do Kairu przypłynęła nowa fala migracji. Tym razem do miasta trafili przybysze z miasta Asjut w południowym Egipcie. W przeważającej większości byli to Koptowie – egipscy chrześcijanie, którzy od wieków zajmowali się uprawą roli i hodowlą zwierząt. Nie inaczej było w Kairze. Rozwijająca się stolica generowała coraz większą ilość śmieci, z którą wahija nie dawali już sobie rady. Na pomoc przybyli chrześc…

GettyImages-2170651609-eb76961.jpg
width: 8192
height: 5464

Najstarsza Polka mieszka w Łodzi. Wyjątkowa historia Pani Jadzi pokazuje, że do Polski chce się wracać
type: item
date: 2025-10-20T15:00:27.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: człowiek
subject: łódź
subject: polacy
subject: starość
subject: wiek
description: Jadwiga Żak-Stewart jest urodzoną w Warszawie łodzianką, a przy tym najstarszą Polką – w lipcu skończyła 113 lat. Jej historia inspiruje i pokazuje, że w żadnym wieku nie ma rzeczy niemożliwych. Miasto pęka z dumy i chwali się swoją mieszkanką, która… powróciła do Polski na 100. urodziny.
encoded: O wyjątkowej mieszkance Łodzi opowiada National Geographic Marcin Gołaszewski – Przewodniczący Rady Miejskiej w Łodzi w latach 2018–2024 a obecnie Radny Miasta. Pogodny charakter Jadwigi Żak-Stewart pokazuje, że wiek nie jest przeszkodą do spełniania marzeń i życiowych zmian. Najstarsza Polka ma 113 lat Jadwiga Żak-Stewart urodziła się 15 lipca 1912 roku w Warszawie i jest najstarszą osobą żyjącą w Polsce. W 1946 roku przeniosła się do Łodzi i była związana z industrialnym miastem aż do lat 80. – w wyniku stanu wojennego za synami wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Pani Jadwiga przez 30 lat mieszkała w Indianapolis, a na swoje 100. urodziny… powróciła do ukochanej Łodzi. Chciała być blisko pierwszego męża, którego śmierć rozdzieliła ich wiele lat temu. W Polsce prowadziła dom, a za oceanem pracowała w szpitalu. O jej wigorze niech świadczy fakt, że do 84. roku życia prowadziła samochód – przestała być kierowcą niemal 30 lat temu. Obecnie mieszka z koleżanką w prywatnym domu opieki i nie opuszcza jej dobry humor. Czerpanie szczęścia z niewielkich rzeczy – To niezwykle ciepła, radosna osoba. Czerpie ogromną radość z niewielkich rzeczy: wzruszyło ją to, że otrzymała kwiaty i słodycze – opowiada Marcin Gołaszewski, wskazując, że do ulubionych słodkości Pani Jadwigi należą delicje. – Znam Panią Jadwigę osobiście od 3 lat. Jako 110-latka występowała jako modelka w Domach Pomocy Społecznej i dobrze się przy tym bawiła. Śpiewa i korzysta z życia – uśmiecha się Radny. Niedawno panią Jadwigę odwiedził Marcin Osman, który zrobił jej wiele pamiątkowych zdjęć. Tragiczna wojenna historia pani Jadwigi Życie pani Jadwigi nakładało się na przebieg dwóch wojen światowych. Gdy wybuchła I wojna światowa miała 2 lata, a podczas rozpoczęcia II Wojny Światowej była 27-letnią mężatką. Widziała II Rzeczpospolitą powstającą z rozbiorowej mgły, przemiany ustrojowe i tragedię wojny, której doświadczyła jej rodzina. Osoby takie jak pani Jadwiga są prawdziwymi skarbnicami wiedzy, z których warto…

Pani-Jadzia-310b112-rotated.jpg
width: 4160
height: 6240

Co łączy najsławniejszego samuraja z Leonardem da Vinci? Dziś jest inspiracją dla popkultury i twórców gier
type: item
date: 2025-10-18T13:17:59.000Z
creator: Anna Wenner
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: japonia
subject: literatura
subject: sztuka
description: Miyamoto Musashi – samuraj, artysta, filozof. Jego historia to więcej niż tylko legenda. Niezrównany mistrz miecza od wieków inspirował wojowników, twórców i graczy. Dzięki badaczom odkrywamy, co kryje się za opowieściami o jego pojedynkach, technice walki i życiu.
encoded: Spis treści: Jak legenda Musashiego zainspirowała twórców gry „Ghost of Yōtei” Kim był prawdziwy Miyamoto Musashi? Musashi jako artysta i uczony Fakty i mity o pojedynkach Musashiego Dziedzictwo Musashiego w literaturze i współczesności Niewielu wojowników w dziejach zainspirowało tyle opowieści, co Miyamoto Musashi – najsławniejszy samuraj Japonii. Prof. Hitomi Tonomura, historyczka w Uniwersytetu Cambridge, wspomina, jak głęboko jego legenda kształtowała dziecięce zabawy w Japonii. Razem z koleżanką staczały potyczki na kije, naśladując Musashiego i jego technikę dwóch mieczy. – Które dziecko nie zna Musashiego? – pyta retorycznie. Czczony za niezrównane umiejętności, Musashi został unieśmiertelniony w sztuce, literaturze, filmie, teatrze i mandze – a teraz także w bestsellerowej grze wideo z 2025 roku „Ghost of Yōtei”. Jak legenda Musashiego zainspirowała twórców gry „Ghost of Yōtei” Nate Fox, dyrektor kreatywny w Sucker Punch, przyznaje – Gra powstała z inspiracji „Księgą Pięciu Kręgów” Musashiego. Zwłaszcza podejściem do improwizacji i nieustannego szukania każdej przewagi w walce. Dwie postacie również czerpią z dorobku szermierza: sensei uczący bohatera władania dwoma mieczami oraz legendarny mistrz, któremu przypisuje się stworzenie stylu dwusiecznego. – Dodaliśmy też poważne Easter eggs związane z Musashim – mówi Nate Fox. – Skoro nasz bohater walczy dwoma mieczami, musieliśmy uznać, że technika ta wywodzi się od wielkiego mistrza, który ją zapoczątkował. Prawie cztery stulecia po jego śmierci sprawdźmy, co historia mówi o najbardziej trwałej ikonie kultury starożytnej Japonii. Kim był prawdziwy Miyamoto Musashi? Po pierwsze – o Musashim wiemy zaskakująco niewiele na pewno. Sporne są nawet jego imię i rok urodzenia. Wiemy, że był biegłym samurajem urodzonym na początku lat 80. XVI wieku (najpewniej w 1582 albo 1584 r.), który zmarł w 1645 r. Imię „Miyamoto Musashi” było jednym z kilku używanych przez niego w życiu. Nie było to ani imię nadane przy urodzeniu…

2025-10-15-135938-The-truth-behind-the-legend-of-Miyamoto-Musashi-Japans-greatest-samurai--Nati-34a8dd7.png
width: 1211
height: 809

„Był bardzo wrażliwym chłopcem” – urodził w nieznanych okolicznościach, jego śmierć owiana jest tajemnicą
type: item
date: 2025-10-16T10:59:18.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: fakty i mity
subject: historia
subject: niemcy
subject: norymberga
subject: tajemnice
description: Kaspar Hauser, postać o niezwykłej i tajemniczej historii, do dziś fascynuje badaczy i artystów. Nagłe pojawienie się młodego mężczyzny w Norymberdze w 1828 roku, życie w izolacji oraz niejasna śmierć sprawiają, że jest jedną z najbardziej intrygujących zagadek XIX wieku. Poznaj zagadkowe losy Kaspara Hausera i hipotezy na temat jego pochodzenia.
encoded: Spis treści: Kim był Kaspar Hauser – okoliczności pojawienia się i pierwsze lata w Norymberdze Życie w izolacji i próby integracji – edukacja, rozwój i odbiór społeczny Tajemnicza śmierć i teorie dotyczące pochodzenia Kaspara Hausera Wpływ historii Kaspara Hausera na kulturę Najważniejsze hipotezy naukowe i badania nad przypadkiem Kaspara Hausera Historia Kaspara Hausera to jeden z najbardziej intrygujących przypadków w historii XIX-wiecznej Europy, który wciąż stanowi wyzwanie dla badaczy, psychologów oraz miłośników zagadek. Nagłe pojawienie się chłopca w Norymberdze, osobliwe pochodzenie, życie w izolacji oraz niejasne okoliczności śmierci przyczyniły się do powstania licznych hipotez i mitów. Współcześnie historia ta pozostaje źródłem refleksji nad granicami człowieczeństwa oraz rolą wychowania. Kim był Kaspar Hauser – okoliczności pojawienia się i pierwsze lata w Norymberdze Kaspar Hauser pojawił się nagle 26 maja 1828 roku na placu Unschlittplatz w Norymberdze. Był wychudzonym, zaniedbanym nastolatkiem, nieznającym języka i otaczającego go świata. Miał przy sobie dwa anonimowe listy: pierwszy zawierał datę jego urodzenia oraz lakoniczną informację, że jego ojciec był kawalerzystą; drugi adresowany był do kapitana 4. szwadronu kawalerii. Chłopiec nie potrafił czytać, pisać ani mówić, powtarzał jedynie: „Chciałbym być kawalerzystą, jak mój ojciec”, a na inne pytania odpowiadał: „Nie wiem”. W ciągu pierwszych tygodni spędzonych w Norymberdze nauczył się podstaw języka niemieckiego. Dopiero po pewnym czasie był w stanie wyjaśnić, że przez niemal całe życie przebywał w ciemnej, zamkniętej celi, gdzie jedynym towarzystwem był drewniany konik i słomiane posłanie. Żywił się głównie chlebem i wodą, a od czasu do czasu otrzymywał środek nasenny. Po jego zażyciu budził się ostrzyżony i w czystym ubraniu. Wstępne śledztwo przeprowadzone przez lokalne władze nie przyniosło odpowiedzi na pytanie o prawdziwe pochodzenie chłopca. Sprawą zainteresowała się prasa oraz wybitni u…

Kaspar-Hauser-6ef3187.jpg
width: 1238
height: 825

Pies Ryszard znalazł grot starożytnej włóczni. Czworonożny archeolog z Limanowej na tropie
type: item
date: 2025-10-14T14:00:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: archeologia
subject: małopolska
subject: pies
subject: starożytność
description: Do znajdowania interesujących eksponatów nie są potrzebne archeologiczne studia, tony sprzętu czy wielkie wykopaliska. Czasem wystarczy wilgotny nos i cztery łapy. Udowodnił to pies Ryszard z Limanowej, który wraz ze swoim właścicielem odnalazł na spacerze… grot włóczni z przełomu II i III wieku. Jak mu się to udało?
encoded: Zwykły spacer po kompleksie leśnym w Limanowej zaprowadził Pawła Wójcika i jego uroczego psa Ryszarda w niezwykłe miejsce: udało im się odnaleźć dobrze zachowany grot starożytnej włóczni. To pierwsze udokumentowane odkrycie archeologiczne na tym terenie od XIX wieku. Ryszard na tropie zabytków To pies Ryszard dokonał znaleziska. Na spacerze zainteresował się wystającym z ziemi metalowym przedmiotem. Pan Paweł postanowił wyciągnąć go z gleby i po kilku chwilach dzierżył już w dłoniach długi na 30 centymetrów, silnie skorodowany grot starożytnej włóczni. Odkrywca szybko skontaktował się Urzędem Ochrony Zabytków i pokazał archeologom swoje odkrycie. Po wstępnych oględzinach oszacowali oni, że pochodzi ono z II lub III wieku naszej ery. Być może włócznię pozostawił jakiś przedstawiciel kultury Wandalów… tylko po to, by 1700 lat później odnalazł ją w tym samym miejscu pies Ryszard. Znalezisko z Limanowej do oglądania w Muzeum Artefakt został przekazany Muzeum Regionalnemu Ziemi Limanowskiej, które podjęło środki zabezpieczające. Grot trafił następnie do Muzeum Archeologicznego w Krakowie, gdzie został poddany koniecznej konserwacji. Pozbawiony śladów korozji wrócił do Limanowej. Zabytek będzie można oglądać od wtorku 14 listopada w sali głównej muzeum – reprezentatywne miejsce nie dziwi, bo jest się czym chwalić. Zostanie umieszczony w specjalnej gablocie. Pies Ryszard i jego właściciel mają powody do dumy, a my składamy obu serdeczne gratulacje. Historyczna Limanowa Chociaż wcześniej w Limanowej nie dokonywano wielu archeologicznych odkryć, to obecność grotu wywołuje wiele pytań. Artefakt zaliczono do kultury przeworskiej, której przedstawiciele „wyemigrowali” na Zachód przed przyjściem na tereny Polski pierwszych Słowian. Włócznię upuścić mógł więc przypadkowo zmierzający na zachód Wandal, ale to niejedyna opcja. Być może na tym terenie znajdowały się struktury osadnicze tego starożytnego ludu? A może w okolicy poszukiwań psa Ryszarda znajduje się cale cmentarzysko, za…

FABRIC-KOLAZ-32-5-3d16710.jpg
width: 2700
height: 1800

Aleister Crowley – kim był naprawdę „najbardziej niegodziwy człowiek świata”
type: item
date: 2025-10-11T11:01:22.000Z
creator: Paula Apanowicz
subject: Ludzie
subject: magia
description: Prasa okrzyknęła go „najbardziej niegodziwym człowiekiem świata”. Sam wolał tytuł „Wielkiej Bestii”, twierdził też, że jego nowa religia zawarta w „Księdze Prawa” zniszczy chrześcijaństwo. 12 października wypada 150. rocznica urodzin Aleistera Crowleya, brytyjskiego okultysty i autora systemu religijno-filozoficznego Thelema.
encoded: Spis treści: Filozofia Thelemy: co naprawdę głosił Aleister Crowley? Dlaczego Crowley został uznany za wcielenie zła? Jak z pobożnego dziecka narodziła się „Wielka Bestia”? Czy Crowley był prekursorem współczesnego rozwoju osobistego? Mag nad przepaścią – ciemna strona życia Aleistera Crowleya Dziedzictwo Crowleya: jak „Wielka Bestia” stała się ikoną buntu? Śpiewał o nim niedawno zmarły Ozzy Osbourne, nawiązując w kawałku „Mr. Crowley” do niezrozumianej natury okultysty zwracającego społeczeństwu namiastkę magii. Marilyn Manson w utworze „Misery Machine” zabierał słuchaczy w podróż do „opactwa Thelemy”. Zespół Behemoth nazwał swój piąty studyjny album „Thelema. 6” na cześć religijno-filozoficznego systemu. Wizerunek Aleistera Crowleya znalazł się ponadto na okładce albumu The Beatles „Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band”. Założyciel Kościoła szatana Anton LaVey tytułował go zaś… „naćpanym pozerem”. Filozofia Thelemy: co naprawdę głosił Aleister Crowley? Aleister Crowley był postacią tyleż kontrowersyjną, co fascynującą. Dla jednych geniusz stojący na straży iście nietzscheańskiej koncepcji woli jednostki, dla drugich – obłąkany mitoman. Wywarł niezrównany wpływ na popkulturę. Dla wielu artystów stał się symbolem buntownika, w którego rysie dostrzegano znamiona niezrozumienia przez resztę świata. Jego kontrowersyjny styl życia do dziś budzi spore emocje. Crowley był krzewicielem nowego systemu religijnego Thelema, który w jego założeniu miał wyprzeć chrześcijaństwo. Swoje życie podporządkował idei: „Czyń wedle swej woli, która będzie całym Prawem”. Ile wyznawców myśli samozwańczego proroka, tyle odczytań jego niezwykłej filozofii. Wśród głównych założeń crowleyanizmu można jednak wymienić samostanowienie, autodyscyplinę jako najwyższą formę moralności, siłę woli, mistycyzm i okultyzm. Sam autor zachęcał do indywidualnych odczytań przekazu, jednocześnie przestrzegając przed próbami nawrócenia innych – podążanie ścieżką Thelemy miało być świadomym aktem. Objaśniającą…

aleister-crowley-GettyImages-2633056-63ec371.jpg
width: 1024
height: 766

Sprzedano skrzypce Alberta Einsteina. Muzyka była jego wielką pasją
type: item
date: 2025-10-10T13:00:34.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: albert einstein
subject: aukcja
subject: muzyka
description: Skrzypce, które należały do Alberta Einsteina, po latach znów trafiły na światło dzienne. Naukowiec kupił je jeszcze w XIX wieku i grał na nich w czasie pracy nad teorią względności. Teraz instrument sprzedano za zawrotną kwotę. Oto, jak udało się potwierdzić jego autentyczność.
encoded: Mało kto zdaje sobie sprawę, że Einstein był zawziętym muzykiem. „Wiem, że najwięcej radości w moim życiu przyniosły mi moje skrzypce” – mawiał. Z kolei jego żona, Elsa, twierdziła, że ​​zakochała się w nim, „ponieważ tak pięknie grał Mozarta na skrzypcach”. W poszukiwaniu skrzypiec Einsteina Wydawać by się mogło, że po 70 latach po śmierci Einsteina znalezienie jego ukochanego instrumentu będzie rzeczą niemal niewykonalną. Tymczasem udało się to zrobić dr. Paulowi Wingfieldowi – dyrektorowi ds. studiów muzycznych w Trinity College. Nie jest to przypadkowa osoba. Jest to kompozytor dramatu muzycznego o życiu… Einsteina jako skrzypka. Jak zlokalizowano skrzypce słynnego fizyka? Wingfield jest autorem dramatu muzycznego „Skrzypce Einsteina”, w którym Einstein opowiada historię swojego życia. Jest w nim nie fizykiem, ale właśnie skrzypkiem. – Badania, pisanie scenariusza i komponowanie tego spektaklu zajęło mi sześć miesięcy. W tym czasie zebrałem wszystkie znane mi wypowiedzi Einsteina na temat muzyki, a także informacje o skrzypcach, które posiadał i koncertach, na których grał – mówi Wingfield. Premiera „Skrzypiec Einsteina” odbyła się w kwietniu 2025 roku w Highgate. Po występie na Festiwalu Highgate pod koniec czerwca, dyrektor teatru wręczył Wingfieldowi wiadomość, która zaczynała się od słów: „Nie jestem szalony…”. – Przeczytanie tej wiadomości okazało się jednym z najbardziej ekscytujących, choć surrealistycznych, doświadczeń w moim życiu – mówi Wingfield. Była to wiadomość od licytatora, który otrzymał zlecenie sprzedaży skrzypiec rzekomo należących do Einsteina. Prosił o pomoc w sprawdzeniu pochodzenia instrumentu. Wingfield potwierdził ich autentyczność. Skrzypce Einsteina – co o nich wiemy? Skrzypce Alberta Einsteina pochodzą z 1894 roku. Fizyk zakupił je w Monachium, zanim wyjechał do Szwajcarii. Grał na nich w czasie, w którym rozwijał swoją teorię względności i otrzymał Nagrodę Nobla. Nowe skrzypce zakupił w Berlinie w 1920 roku. W 1932 roku, tuż przed u…

einstien-bdd1735.jpg
width: 1913
height: 1275

Nie wiadomo, gdzie jest laureat Nagrody Nobla. Nie można się z nim skontaktować
type: item
date: 2025-10-07T10:33:33.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: laureaci
subject: nagroda nobla
description: W poniedziałek Komitet Noblowski ogłosił tegorocznych laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny. Co ciekawe, jeden z nich prawdopodobnie nadal nie wie, że został wyróżniony. Z amerykańskim naukowcem nie można się skontaktować, ponieważ przebywa na wyprawie w górach.
encoded: W poniedziałek, 6 października, Komitet Noblowski przy Instytucie Karolinska w Sztokholmie ogłosił laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za rok 2025. Tegoroczne wyróżnienie otrzymali Mary E. Brunkow z Instytutu Biologii Systemów w Seattle, Fred Ramsdell z firmy Sonoma Biotherapeutics w San Francisco oraz Shimon Sakaguchi z Uniwersytetu w Osace. Jak poinformowali organizatorzy, jeden z laureatów wciąż nie wie o przyznaniu mu nagrody, ponieważ przebywa poza zasięgiem. Fred Ramsdell nie wie, że dostał Nobla Mary E. Brunkow, Shimon Sakaguchi i Fred Ramsdell zostali uhonorowani za przełomowe odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji odpornościowej – mechanizmu, który zapobiega niszczeniu przez układ odpornościowy własnych tkanek organizmu. Naukowcy zidentyfikowali tzw. regulacyjne komórki T, pełniące funkcję „strażników” odporności, odpowiedzialnych za utrzymanie równowagi i zapobieganie autoagresji organizmu. Nie wszyscy laureaci zdają sobie jednak jeszcze sprawę z przyznanego im wyróżnienia. Jak podaje „Guardian”, Fred Ramsdell prawdopodobnie nadal nie wie o nagrodzie, ponieważ przebywa na pieszej wyprawie „z dala od cywilizacji”, najprawdopodobniej w stanie Idaho. Przedstawiciele Komitetu Noblowskiego przyznali, że nie byli w stanie się z nim skontaktować, podobnie jak jego przyjaciel, Jeffrey Bluestone. – Sam próbowałem się z nim skontaktować. Myślę, że może być na odludziu w Idaho – powiedział Bluestone w rozmowie z agencją AFP. Trudności wystąpiły również w kontakcie z Mary Brunkow, mieszkającą – podobnie jak Ramsdell – na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych. Z powodu różnicy czasu między Szwecją a USA Komitetowi trudno było przekazać jej informację o wyróżnieniu, jednak ostatecznie udało się to zrobić. – Poprosiłem, aby oddzwonili, jeśli tylko będą mieli okazję – relacjonował Thomas Perlmann, sekretarz generalny Komitetu Noblowskiego, podczas poniedziałkowej konferencji prasowej. Problem z powiadomieniem noblistów To nie pierwszy raz, gdy …

c-bvx-379a845.jpg
width: 1448
height: 1024

Nie tylko badaczka szympansów. Co Jane Goodall powiedziała nam o nas samych?
type: item
date: 2025-10-02T12:55:02.000Z
creator: Cathy Newman
subject: Ludzie
subject: jane goodall
subject: przyroda
subject: szympansy
description: Jane Goodall nie żyje. Zmarła w wieku 91 lat. Przez dekady była nie tylko badaczką szympansów, która odsłoniła przed nami ich świat i pokazała, jak bardzo są do nas podobne. Swoją rolę pojmowała znacznie szerzej. Wykorzystując własną popularność, przekonywała, że ochrona środowiska jest naszą powinnością i koniecznością. I była w tym autentyczna.
encoded: Spis treści: Od marzeń dziecka do badaczki Jane Goodall i National Geographic Fundamenty pracy Dziedzictwo, które wykracza poza naukę Jane Goodall przez dekady była nie tylko pionierką badań nad szympansami, ale też jedną z najważniejszych rzeczniczek praw zwierząt i natury. Swoją przełomową pracą z szympansami w Afryce pomogła ludziom zrozumieć, że zwierzęta są istotami czującymi i inteligentnymi. Od marzeń dziecka do badaczki Prymatolożka, etolożka, działaczka na rzecz ochrony przyrody, obrończyni zwierząt i edukatorka, dr Jane Goodall zmarła w wieku 91 lat. Instytut Jane Goodall 1 października 2025 r. ogłosił, że jego założycielka, Posłanka Pokoju ONZ, odeszła z przyczyn naturalnych. – Dr Jane Goodall wniosła w ten świat tyle światła, przepięknie pokazując, jak wiele może dokonać jedna osoba – mówi Jill Tiefenthaler, dyrektorka generalna National Geographic Society. – Poznać Jane to poznać niezwykłą naukowczynię, obrończynię przyrody, humanistkę, edukatorkę, mentorkę i, co może najważniejsze, niezmienną orędowniczkę nadziei. Jej wczesne badania terenowe nad zachowaniami szympansów w Rezerwacie Gombe Stream w Tanganice (dziś Tanzania) odsłoniły bogaty katalog wspólnych dla ludzi i małp zachowań społecznych oraz emocji. Biograf Dale Peterson pisał o niej jako o „kobiecie, która zdefiniowała człowieka na nowo”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-02-122211-Jane-Goodall-conservationist-and-chimpanzee-champion-dies-at-91--National-Geo-1e050ee.png" width="539" height="810" alt="Jane Goodall obserwuje rodzinę szympansów na drzewie w Gombe na początku lat 60. XX w. Gdy zaczynała badania, nie miała jeszcze formalnego wykształcenia naukowego. Zamiast numerów, jak było w zwyczaju, nadawała szympansom imiona: Fifi, Flo, Mr. McGregor czy David Greybeard. /Fot. Hugo Van Lawick/Nat Geo Image Collection" title="Jane Goodall obserwuje rodzinę szympansów na drzewie w Gombe na początku lat 60. XX w. Gdy zaczynała badania, nie miała …

GettyImages-1144621945-d925103.jpg
width: 3600
height: 2400

María Branyas Morera żyła 117 lat. Naukowcy odkryli tajemnicę jej długowieczności
type: item
date: 2025-09-30T05:57:06.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: długowieczność
subject: starość
description: Długowieczność Hiszpanki zaintrygowała naukowców z Barcelony. Superstulatka żyła aż 117 lat i 168 dni, zachowując sprawność umysłową i fizyczną. Badacze przeanalizowali jej genom, dietę oraz mikrobiom, aby znaleźć wskazówki, jak spowolnić proces starzenia.
encoded: María Branyas Morera od stycznia 2023 do sierpnia 2024 roku była oficjalnie najstarszą osobą na świecie. Przez całe życie prawie nie chorowała, a infekcja koronawirusem w wieku 113 lat zakończyła się pełnym wyzdrowieniem. Gdy Morera miała 116 lat, pobrano od niej próbki krwi, śliny i kału. Analiza wykazała, że superstulatka miała kilka wyjątkowych cech, związanych z mikrobiomem jelitowym, metabolizmem tłuszczów i genami. Geny chroniły ją przed nowotworami i Alzheimerem Analizy ujawniły, że jej w genomie występowały różne warianty genów powiązane z długowiecznością, wcześniej obserwowane u innych gatunków, jak psy, nicienie czy muchy. Nie miała natomiast wariantów genów zwiększających ryzyko nowotworów, choroby Alzheimera i zaburzeń metabolicznych. Posiadała wyjątkowo korzystny zestaw wariantów chroniących przed podwyższonym poziomem lipidów we krwi. Dlatego bardzo długo cieszyła się dobrą kondycją układu krążenia i mózgu. Wyjątkowy metabolizm tłuszczów i śródziemnomorska dieta Metabolizm tłuszczów w jej organizmie był wyjątkowo sprawny – jej profil lipidowy należał do najlepszych, jakie kiedykolwiek opisano. Cechował się niezwykle niskim poziomem cholesterolu, co naukowcy wiązali z genetyką, ale też dietą. Morera przestrzegała diety śródziemnomorskiej. Spożywała dużo warzyw, owoców, roślin strączkowych i oliwy z oliwek. Każdego dnia jadła trzy porcje naturalnego jogurtu bez cukru. Nie paliła i nie piła alkoholu. „Młody” mikrobiom jelitowy – sekret odporności? Bardzo ciekawe były też wyniki badań mikrobiomu jelitowego. Przypominał on profil osoby znacznie młodszej. Szczególnie wysoki był poziom bakterii z grupy Actinobacteriota, w tym probiotycznych Bifidobacterium. Zwykle ich ilość spada wraz z wiekiem, ale u stulatków i superstulatków utrzymuje się na wysokim poziomie. Te bakterie uważa się za ważny czynnik łagodzący, a wręcz spowalniający starzenie, bo pomagają kontrolować stany zapalne. Badacze podejrzewają, że nawyk regularnego spożywania jogurtu sprzyjał u Mari…

najstarsza-kobieta-swiata-3678e93.jpg
width: 1811
height: 1359

Andrzej Bargiel znów dokonał niemożliwego. Zjechał na nartach z Mount Everestu bez tlenu!
type: item
date: 2025-09-25T11:40:46.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: himalaizm
subject: himalaje
subject: mount everest
subject: narciarstwo
subject: zjazd
description: Polski skialpinista Andrzej Bargiel jako pierwszy w historii wszedł na Mount Everest i zjechał z niego na nartach do wysokości bazy (ok. 5364 m n.p.m.). I dokonał tego bez wspomagania tlenem! To przełomowy moment w światowym skialpinizmie i kolejne nieprawdopodobne osiągnięcie Polaka.
encoded: – To jeden z ważniejszych kroków w mojej sportowej karierze. Zjazd z Everestu bez tlenu był dla mnie marzeniem, które dojrzewało latami. Wiedziałem, że trudne jesienne warunki i poprowadzenie linii zjazdu przez lodowiec Khumbu to największe wyzwanie, z jakim mogę się zmierzyć. Dzięki wsparciu Red Bulla i teamu moje marzenie w końcu stało się rzeczywistością – powiedział Andrzej Bargiel po zjeździe. Ekstremalne warunki i strefa śmierci Atak szczytowy okazał się trudniejszy, niż zakładano. 22 września 2025 r. Bargiel wspinał się z obozu czwartego, położonego na wysokości ok. 7900 m n.p.m. Świeży śnieg utrudniał torowanie trasy i wydłużył wspinaczkę. Polak 16 godzin spędził w tzw. strefie śmierci (na wysokości powyżej 8000 m n.p.m.), nie korzystając przy tym z dodatkowego tlenu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/Andrzej-Bargiel-w-drodze-na-szczyt-Mount-Everest-fot.-Pasang-Rinzee-SherpaRed-Bull-Content-Pool-248965b.jpeg" width="1280" height="720" alt="Andrzej Bargiel w drodze na szczyt Mount Everest fot. Pasang Rinzee Sherpa/Red Bull" title="Andrzej Bargiel w drodze na szczyt Mount Everest fot. Pasang Rinzee Sherpa_Red Bull Content Pool" /> – Jeżeli spojrzy się na fizjologię człowieka przy tak małej ilości tlenu w powietrzu to to, czego dokonał Andrzej, przekracza ludzkie możliwości – skomentowała wyczyn lekarka wyprawy, dr Patrycja Jonetzko. Bargiel na szczycie najwyższej góry świata spędził zaledwie kilka minut, po czym przypiął narty i rozpoczął historyczny zjazd, ścigając się z zachodzącym słońcem. Na wysokości obozu drugiego (ok. 6400 m n.p.m.) zastała go noc, uniemożliwiająca bezpieczny zjazd. Zatrzymał się w obozie i poczekał do wschodu słońca. Następnie w fenomenalnym stylu pokonał lodowiec Khumbu bez korzystania z liny i poręczówek i zakończył zjazd na wysokości bazy. Niezwykły wkład Bartka Bargiela Niemal równie niezwykły jak wyczyn Andrzeja jest wkład jego brata, Bartka Bargiela. Specjalna linia zjazdu, opracowana p…

Historyczny-zjazd-z-Mount-Everestujecie-z-kasku-Andrzeja-BargielaRed-Bul-Content-Pool-c70b70a.jpeg
width: 1280
height: 720

Główna nagroda dla młodego polskiego badacza. 18-latek najlepszym matematykiem Europy
type: item
date: 2025-09-25T09:20:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: konkursy
subject: matematyka
subject: naukowcy
description: Antoni Łuczak, tegoroczny maturzysta i absolwent XIV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie, zajął pierwsze miejsce w prestiżowym Konkursie Unii Europejskiej dla Młodych Naukowców (EUCYS). Tym samym Polak trzeci rok z rzędu uzyskał w tej rywalizacji najwyższą pozycję. Ale to niejedyny zawodnik z naszego kraju, którego w tym roku nagrodzono. Mamy się czym chwalić!
encoded: Jest to jeden z najbardziej prestiżowych konkursów na świecie, w którym nagradzani są bardzo młodzi naukowcy. European Union Contest for Young Scientists, czyli Konkurs Unii Europejskiej dla Młodych Naukowców (EUCYS), jest inicjatywą Komisji Europejskiej, która istnieje od 1989 roku. Polska edycja, znana jako „Odkrycia”, prowadzona jest przez Fundusz ZDOLNI i to tutaj mogą zgłaszać się do współzawodnictwa młodzi naukowcy znad Wisły. Badacze konkurują w różnych kategoriach, które obejmują nauki ścisłe, przyrodnicze, technikę, nauki humanistyczne i społeczne. Antoni Łuczak – matematyk numer jeden Tym razem finał EUCYS 2025 miał miejsce w Rydze. Ta odsłona współzawodnictwa okazała się bardzo szczęśliwa dla polskich reprezentantów. Jedną z czterech równorzędnych pierwszych nagród oraz nagrodę honorową w postaci udziału w London International Youth Science Forum (LIYSF) otrzymał Antoni Łuczak. Jest to tegoroczny maturzysta i absolwent XIV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie. Projekt Antoniego wprowadza nowe metody łączące ze sobą dwie pozornie odległe gałęzie matematyki. Dzięki niemu możliwe jest wykazanie zależności pomiędzy klasyczną geometrią szkolną a bardziej zaawansowanymi koncepcjami. – Wielu uczniów traktuje geometrię jako oderwany przedmiot, bez powiązania z resztą matematyki. Moje badania pokazują, że istnieją takie związki i że można stosować zaawansowaną teorię w dobrze znanym kontekście. Mam nadzieję, że dzięki temu więcej osób zainteresuje się matematyką na poziomie akademickim – mówi laureat. Fakt, że Polak zajął ponownie pierwsze miejsce, nie ma precedensu w historii EUCYS. Jednak za każdym razem główną nagrodę młodzi badacze znad Wisły otrzymują w innej kategorii. Nie tylko matematyka: 3D i nawozy Jury wyróżniło też Emila Pająka, absolwenta V Liceum Ogólnokształcącego im. A. Struga w Gliwicach. Otrzymał on nagrodą specjalną EIROForum w postaci tygodniowego stażu w Institute Laue-Langevin (ILL Award) w Grenoble. Mody badacz oprac…

EUCYS2025RigaAntoniLuczak02-f491c23.jpg
width: 2133
height: 3200

Rekord Polaka: przepłynął Bałtyk w 8,5 godziny. „Jak zobaczyłem Rozewie to się popłakałem”
type: item
date: 2025-09-24T13:36:47.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: morze bałtyckie
subject: rekordy
subject: rekordy guinnessa
subject: sporty wodne
subject: windsurfing
description: Maciek Rutkowski - mistrz świata i 20-krotny mistrz Polski w windsurfingu – przepłynął Bałtyk ze Szwecji do Polski. Morderczą trasę pokonał 18 września, teraz czas na procedury związane z wpisaniem wyczynu do Księgi Rekordów Guinnessa.
encoded: Trasę o długości 227,5 km Rutkowski pokonał w rekordowym czasie 8 godzin i 28 minut, pędząc w niektórych momentach z prędkością nawet 55 kilometrów na godzinę. Na metę w Surf Stolicy, we Władysławowie Rutkowski dotarł o 15:28. Czekały na niego tłumy. Mordercze kulisy rekordowej wyprawy „Po godzinie wyłączył mi się układ nerwowy. Były takie momenty, że nie wiedziałem gdzie mam płynąć. Widzisz gorzej, odczuwasz gorzej. Musisz się zmuszać, żeby pić. Fale z trzech stron. Musisz się zmuszać, żeby jeść. Zaczęły mnie łapać kurcze w rękach. Było dwa razy ciężej, niż myślałem. Jak zobaczyłem Rozewie, to się popłakałem” – opowiadał po dopłynięciu na metę Maciek Rutkowski. Jak tłumaczy w rozmowie z National Geographic, utrzymanie najwyższego poziomu uwagi po pewnym czasie staje się dla organizmu ogromnym wyzwaniem. Windsurfing to sport techniczny, wymagający umiejętności i koordynacji, które w tym przypadku trzeba było zachować przez ponad 8 godzin. Zwykle wyścigi, w których bierze udział Maciek Rutkowski trwają kilka minut. Stuprocentowa mobilizacja układu nerwowego była jednym z największych wyzwań. „Jak ucieka skupienie, to leżymy” – kwituje. Gdyby wiatr wiał trochę mocniej…. „Stanie w miejscu bez wiatru przez pierwsze dwie godziny nie było optymalne dla czasu rekordu, ale po tym piekle, które zobaczyłem i przeżyłem tam na środku, po moim mózgu odmawiającym współpracy, po 7 glebach i bólu jakiego nigdy nie czułem jestem naprawdę szczęśliwy, że udało mi się ukończyć to wyzwanie!” – pisał Rutkowski w mediach społecznościowych po powrocie. Gdyby nie brak dostatecznie silnego wiatru na samym początku próby, Rutkowski, jak sam szacuje, mógłby pokonać Bałtyk nawet w 6,5 godziny. Jednym z kluczowych czynników przy wyborze terminu była właśnie pogoda. Jak opowiada windsurfer, wiatry muszą być dostatecznie silne i koniecznie zachodnie. Najlepsze warunki zaczynają się jesienią, ale trzeba się „wstrzelić” także w odpowiednio długi dzień. Koordynacja wszystkich czynników była wielkim w…

04-d6e9897.jpg
width: 2048
height: 1365

Nowi astronauci wybrani. NASA stawia na kobiety
type: item
date: 2025-09-24T08:32:22.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Ludzie
subject: astronauci
subject: kobiety
subject: misja na marsa
subject: nasa
description: Specjaliści z zakresu nauk ścisłych i piloci testowi – głównie z tych dwóch grup wybrano nowych astronautów NASA. Po raz pierwszy w historii to kobiety stanowią większość wśród nowych rekrutów. Do 24 Korpusu Astronautów zakwalifikowano ich aż 6.
encoded: W poniedziałek 22 września 2025 roku NASA przedstawiła światu grupę 10 nowych kandydatów na astronautów, wyłonionych w wyniku wieloetapowej selekcji. Do konkursu zgłosiło się ponad osiem tysięcy osób z całych Stanów Zjednoczonych. Jakie warunki należy spełnić, by znaleźć się wśród szczęśliwców, którzy będą mieli szansę polecieć na Księżyc, a kto wie, może również na Marsa? Co robić, by zostać astronautą NASA? Podstawowym warunkiem jest obywatelstwo USA. Od tej zasady nie ma odstępstw. Konieczny jest też tytuł magistra w dziedzinie STEM — inżynierii, naukach biologicznych, naukach fizycznych, informatyce lub matematyce. W dodatku tytuł taki musiał zostać uzyskany w jednej z akredytowanej przez NASA instytucji. Dalej robi się ciut trudniej. Wymagane trzy lata doświadczenia zawodowego nie wydają się problemem, jednak w przypadku pilotów mowa jest już o minimum 1000 godzin w roli dowódcy (Pilot-in-Command), z czego co najmniej 850 godzin na odrzutowcach o wysokich osiągach. W przypadku lekarzy czas rezydentury może zostać zaliczony do wymaganego doświadczenia. Poza tym należy przejść przez sito różnorodnych badań lekarskich mających wykazać, czy przyszły astronauta podoła fizycznie długookresowym misjom. Dziesięcioro wybrańców Kim są ci, którym udało się przejść szczegółową rekrutację, pokonać tysiące kandydatów i trafić do 24 Korpusu Astronautów? Oto oni: Ben Bailey, 38 lat, starszy chorąży sztabowy U.S. Army. Dyplomowany inżynier mechanik Uniwersytetu Wirginii. Absolwent U.S. Naval Test Pilot School, ma na swoim koncie ponad 2000 godzin lotu. Jest specjalistą testującym nowe technologie w śmigłowcach UH-60 Black Hawk i CH-47F Chinook. Lauren Edgar, 40 lat, geolożka z doktoratem uzyskanym na Caltech. Zastępczyni głównego badacza zespołu geologii Artemis III. Przez ponad 17 lat wspierała misje łazików marsjańskich. Pracowała również w U.S. Geological Survey. Adam Fuhrmann, 35 lat, major, U.S. Air Force. Jest inżynierem lotniczym i absolwentem MIT. Ma za sobą ponad 2100 …

astronaut-candidate-class-of-2025-9d08e9e.jpg
width: 7433
height: 4955

Polacy odkryli najgłębszą jaskinię w Albanii. Rozmawiamy z „podziemnymi astronautami”
type: item
date: 2025-09-23T14:29:19.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: albania
subject: jaskinie
subject: odkrycia
subject: odkrywcy
subject: speleologia
description: O wyczynach himalaistów co i rusz słyszymy w mediach – mnożą się zdobywcy Mount Everest czy innych ekstremalnych szczytów. Stosunkowo rzadko jednak mówi się o tym, co pod ziemią. Jak się okazuje, ukryte pod powierzchnią tajemnice mogą być równie ekscytujące, jeśli nie bardziej, co najwyższe góry. Udało nam się porozmawiać z polskimi speleologami, którzy sensacyjnie odkryli najgłębszą jaskinię w Albanii. Jak sami mówią, są „jednymi z najszczęśliwszych ludzi na Ziemi”.
encoded: Spis treści: Poszukiwacze zaginionej jaskini Jak odkrywa się szczeliny? Najgłębsza jaskinia w Albanii Polskie sukcesy świętowane za granicą Niebezpieczeństwo w głębinach, czyli jak radzić sobie pod ziemią Speleolodzy – współcześni żeglarze i astronauci Grupa speleologów związanych z Fundacją Speleologia Polska odkryła najgłębszą jaskinię w Albanii. Shpella e Valbones (Jaskinia Valbony) ma 727 metrów głębokości, a dzięki pracy polskich odkrywców może zostać jeszcze pogłębiona. Jak udało się na nią trafić, w jaki sposób znajduje się nowe jaskinie i co wspólnego mają speleolodzy z astronautami? Rozmawiamy z Michałem Macioszczykiem oraz Justyną i Łukaszem Pokorskimi, organizatorami i uczestnikami wyprawy. Poszukiwacze zaginionej jaskini W 2021 roku do Albanii ruszyła niebagatelna ekspedycja: 28 osób z różnych klubów jaskiniowych w Polsce i Europie pod kierownictwem Michała Macioszczyka ruszyła do Doliny Valbony na północy tego bałkańskiego kraju. Z inicjatywy Mariusza Poloka z FSP badali oni region, który mógł okazać się perspektywiczny z punktu widzenia obecności nowych jaskiń. Co ich skusiło? Przede wszystkim to, że wcześniej w okolicy grotołazi ze speleoklubu Aven oraz Fundacji Speleologia Polska odkryli inną jaskinię – Shpella Sportive – o głębokości 270 metrów. Ta informacja przyspieszała bicie serca: mogła oznaczać, że w okolicy jest więcej nieodkrytych, głębokich jaskiń. Ktoś mógłby zapytać: czemu schodzić do pod ziemię, skoro można zdobywać szczyty? Łukasz Pokorski (Pokor), ratownik GOPR z Grupy Sudeckiej i instruktor ratownictwa, ma na to proste wytłumaczenie: – Nie chcę mówić, że my robimy coś bardziej ekscytującego, ale Himalaje są znane. Satelita obleciała wszystko: wiemy, gdzie trafimy, na co trafimy, gdzie ta góra jest. Wiemy, ile jest niezdobytych szczytów na świecie i którędy pójść, żeby je zdobyć. To nurkowie i speleolodzy odkrywają prawdziwy kosmos – opowiada. Jak odkrywa się szczeliny? Międzyklubowa środowiskowa wyprawa przed dokonaniem odkrycia musia…

MHP04287-95f6f8c.jpg
width: 6056
height: 4768

Sokrates dążył do kwestionowania i samopoznania. Ateńczyk wciąż jest żywą postacią w debacie filozoficznej
type: item
date: 2025-09-21T07:56:56.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: ateny
subject: filozofia
subject: grecja
subject: starożytność
description: Sokrates nie spisał nawet jednego słowa i nie założył formalnej szkoły, a mimo to stał się jednym z najbardziej wpływowych starożytnych myślicieli. Swoimi ideami zapoczątkował rewolucję w myśli, a ze swojego nazwiska uczynił symbol metody kwestionowania, która zmieniła sposób, w jaki ludzkość poszukuje prawdy. Jak to możliwe, że filozof, który nie pozostawił po sobie żadnego pisma, ukształtował bieg myśli na tysiąclecia?
encoded: Spis treści: Sokrates zdemokratyzował filozofię Nie ustawał w poszukiwaniu prawdy, bo nie wątpił w swoją niewiedzę Akuszer myśli, nie nauczyciel Ostatnia lekcja Sokratesa Problem sokratejski Był jednym z pierwszych wielkich myślicieli, a przy tym miał świadomość własnych słabości i to właśnie na niej zbudował swoją filozofię. Nie bał się podważać istniejącego porządku i wyrażać myśli, które w jego czasach uchodziły za co najmniej kontrowersyjne. Swoją postawą zjednywał sobie tłumy, ale przez nią zyskiwał też wielu przeciwników, zwłaszcza wśród przedstawicieli najbardziej wpływowej warstwy społecznej. Zapłacił za to życiem. Sokrates zdemokratyzował filozofię Sokrates, syn kamieniarza i rzeźbiarza Sofroniskosa i akuszerki Fainarete, urodził się w Atenach, około 469 roku p.n.e. W epoce, w której rozwijała się demokracja ateńska, miasto-państwo było tętniącym życiem ośrodkiem i kolebką myśli filozoficznej. Sokratesa nie można jednak nazwać typowym filozofem swoich czasów. Co odróżniało go od innych nauczycieli? Skoncentrowani na retoryce i perswazji sofiści nie uważali, że ich wiedza powinna być dobrem ogólnodostępnym. Nauczali tych, którzy byli w stanie zapłacić za wiedzę. Sokrates wychodził z innego założenia. Jego zdaniem prawdziwa mądrość nie powinna być sprzedawana, a poszukiwana dla samej siebie. Zamiast założyć formalną szkołę dla wybranych, wolał angażować obywateli ze wszystkich warstw społecznych w miejscach publicznych, takich jak agora. Wybór Sokratesa, by angażować się w publiczny dyskurs, a nie w formalne, płatne nauczanie, stanowił radykalne odejście od rodzącej się wówczas profesjonalizacji mądrości. W ten sposób uczynił filozofię dostępną dla każdego, kto chciał przystanąć, wysłuchać i zaangażować się. Nie ustawał w poszukiwaniu prawdy, bo nie wątpił w swoją niewiedzę „Wiem, że nic nie wiem” – to bodaj najsłynniejsza maksyma Sokratesa. Na tym klasycznym paradoksie oparta była cała jego filozofia. Słowa te nie były bowiem wyrazem intelektualnej rezygnacj…

sokrates-dce1ffb.jpg
width: 1000
height: 652

Lynn Hill na 30. Festiwalu Górskim w Lądku Zdroju. Najsłynniejsza wspinaczka świata odwiedziła Polskę
type: item
date: 2025-09-09T11:00:04.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: Czas na góry
subject: festiwal górski
subject: góry
subject: wspinaczka
subject: wspinaczka górska
description: Amerykańska wspinaczka Lynn Hill przeszła do historii jako pierwsza osoba, której udało się w sposób klasyczny pokonać sławną drogę „The Nose” na przerażającej skale El Capitan. O swojej historii opowiedziała na jubileuszowej, 30. edycji Festiwalu Górskiego im. Andrzeja Zawady w Lądku Zdroju. Byliśmy tam!
encoded: „To nie tylko jedna z najlepiej wspinających się kobiet na świecie: jest jedynym z największych wspinaczy wszech czasów” – tak o Lynn Hill mówi Jon Krakauer, amerykański alpinista i pisarz. O swojej determinacji i roli kobiet we współczesnej wspinaczce opowiedziała w trakcie zakończonego w minioną niedzielę 30. Festiwalu Górskiego w Lądku-Zdroju. Niewielka wspinaczka na wielkiej skale Wizyta Lynn Hill wzbudziła spore poruszenie na terenie festiwalu – ludzie w mgnieniu oka pozostawili pełne lin, uprzęży i czekanów stoiska i tłumnie zawędrowali do największego z namiotów, który przypominał zjawiskową halę. Miejsca siedzące zapełniły się w kilka minut, a dużo osób musiało słuchać opowieści Lynn na stojąco. Przyciągnęła tłumy nie bez kozery: całe życie goniła niemożliwe i pokazywała, że nie ma barier nie do przejścia, niezależnie od płci. Niewysoka wspinaczka opowiedziała o swojej historii. Jej rodzice – w szczególności ojciec, który był inżynierem NASA – od najmłodszych lat zabierali ją wraz z rodzeństwem na różnorodne wyprawy. Zaczęła wspinać się w wieku 14 lat: wszystko z pasji do przygody. Były to lata 70. XX wieku, więc sport ten – w szczególności w Ameryce – nie był zbyt popularny. Wraz ze znajomymi przez wiele lat wspinała się… z nudów i dla zabawy. Dopiero pierwsza wizyta w Europie uświadomiła ją, że ktoś uprawia wspinaczkę profesjonalnie. – Nie wiedziałam, że ktoś bierze to na poważnie – śmieje się Hill. Pierwszy człowiek, który pokonał Kapitana Chociaż ma na koncie wiele sukcesów, najbardziej inspirująca jest z pewnością jej historia pokonania jednego z najsłynniejszych wyciągów wspinaczkowych na świecie: drogi The Nose w formacji skalnej znanej jako El Capitan. To mekka wszystkich wspinaczy – 900 metrów pionowego, litego granitu i kolebka wspinania w Stanach Zjednoczonych. Sam „Kapitan” mierzy 2307 metrów n.p.m. Jako pierwszy człowiek na świecie dokonała tego w sposób klasyczny. Oznacza to, że używany sprzęt działa tylko w przypadku odpadnięcia od ściany, a w…

Lynn-Hill-34658e8.jpg
width: 1117
height: 1413