Lód przejął polskie miasta. Jak zima nadaje nowy kształt miejskim przestrzeniom?
Okazuje się, że mróz, który od tygodni trawi polski krajobraz, nadaje nowe funkcje dobrze nam znanym powierzchniom. Zamarznięte rzeki i zbiorniki wodne stały się tymczasowo dostępne dla spacerowiczów i amatorów zimowych aktywności. Eksperci ostrzegają jednak, że wejście na lód wiąże się z poważnym zagrożeniem dla zdrowia i życia
W trakcie tegorocznej zimy wiele polskich zbiorników wodnych pokryło się lodem, co umożliwiło wykonywanie aktywności, które w poprzednich latach były niemożliwe. Dla wielu jeziora, rzeki czy kanały stały się łyżwiarskimi torami, miejscami spotkań czy po prostu terenami spacerowymi. Za tymi niewątpliwie unikatowymi doznaniami kryje się jednak niebezpieczny precedens, przed którym ostrzegają służby porządkowe Lodowy szał na Motławie W ostatnich dniach internet obiegło nagranie przedstawiające mieszkańców Gdańska spacerujących po głównej miejskie rzece – Motławie. Lód pokrył m.in. najbardziej reprezentacyjny fragment rzeki znajdujący się u stóp słynnego zabytkowego Żurawia portowego. Tłumy ruszyły do gdańskiego śródmieścia, chcąc zobaczyć jedną z najważniejszych atrakcji Trójmiasta w zupełnie nowym anturażu. Niestety, w tym przypadku nie skończyło się na spacerach wzdłuż nadrzecznych bulwarów – duża część osób zeszła na pokrywę lodową i zaczęła spacerować bezpośrednio po Motławie. Wielu spacerowiczów posunęło się o krok dalej, wykorzystując lodową taflę nie tylko jako przestrzeń do spacerów. Zamarznięta Motława zaczęła pełnić funkcję prowizorycznego toru łyżwiarskiego, z którego chętnie korzystały liczne grupy amatorów tego sportu. Co więcej, na rzekę wchodziły również osoby poruszające się na rowerach, a nawet spacerujące z dziecięcymi wózkami. Służby apelują o rozwagę Choć widok zamarzniętej Motławy robi wrażenie, służby porządkowe apelują, by rzekę podziwiać wyłącznie z wysokości bulwarów. Na antenie „TVN24” ratownik medyczny Ariel Szczotok podkreślał, że lód pokrywający gdańską rzekę nie jest w żaden sposób kontrolowany, co sprawia, że wejście na jego powierzchnię wiąże się z bardzo dużym ryzykiem. Zagrożenie to rośnie wraz z liczbą osób spacerujących po lodzie. Warto dodać, że śródmiejski odcinek Motławy osiąga głębokość około trzech metrów, co oznacza, że wpadnięcie do lodowatej wody praktycznie nie daje szans na samodzielne wydostanie się na powierzchnię. „Rozumiem, że temperatury są niskie i jest to fantastyczne zjawisko pojeździć na łyżwach czy przejść na drugą stronę, do tej pory niedostępną inaczej niż mostem. Niemniej jednak apeluję w imieniu całego naszego środowiska: pomyślmy dwadzieścia razy, zanim wejdziemy na lód” – apelował ratownik w trakcie wywiadu emitowanego przez „TVN24”. Hokej na lodzie w Warszawie Wszechobecny lód stał się również atrakcyjną scenerią dla miłośników innej zimowej dyscypliny sportu – hokeja. Tego typu aktywność pojawiła się w jednym z warszawskich parków, gdzie grupa entuzjastów przygotowała prowizoryczne „boisko” do treningów. Na Kamionkowskich Błoniach Elekcyjnych, graniczących z jednym z największych stołecznych terenów zielonych – Parkiem Skaryszewskim – powstał dziki plac do uprawiania tej zespołowej dyscypliny sportu. Oddolna inicjatywa prowadzona przez grupę „Hokejowy Kamionek” zrzesza pasjonatów hokeja, którzy chcą amatorsko trenować grę na łyżwach. Ze względu na krótki zimowy dzień rozgrywki odbywają się najczęściej w weekendy. Warto zaznaczyć, że głębokość stawu, na którym utworzono lodowe boisko, jest zdecydowanie mniejsza niż w przypadku rzek, takich jak Motława w Gdańsku. Mimo to uczestnicy powinni zachować szczególną ostrożność — wytrzymałość lodowej pokrywy nie jest bowiem w żaden sposób kontrolowana. Chodniki jak do curlingu Lód nie tylko umożliwia wejście w miejsca na co dzień trudno dostępne, lecz także znacząco ogranicza poruszanie się w wielu częściach Polski. Większość polskich miast od tygodni zmaga się z problemem oblodzonych chodników, które ze względu na swoją śliskość stają się niebezpieczne dla pieszych. Nieodśnieżone i nieposypane ciągi komunikacyjne są szczególnym utrapieniem dla osób starszych, rodziców prowadzących wózki dziecięce oraz osób z niepełnosprawnościami ruchowymi. Sytuacja wyjątkowo poważnie wygląda w Szczecinie. Praca Kliniki Ortopedii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 1 musiała zostać czasowo wstrzymana z powodu rekordowej liczby pacjentów. W ciągu jednej doby na tamtejszy SOR trafiło 167 osób, z czego 20 wymagało pilnych interwencji chirurgicznych. Niezadowolenie mieszkańców Szczecina związane ze złym stanem chodników dokumentuje również galeria zdjęć opublikowana przez portal „GS24.pl”. Fotografie przesłane przez internautów pokazują ciągi komunikacyjne, których pokonanie stało się wyjątkowo trudne. Niektórzy autorzy zdjęć podeszli do sprawy z humorem — na jednym ze szczecińskich chodników umieszczono nawet parę trenującą curling. Choć sport ten, wymyślony w Szkocji, w Polsce wciąż nie jest szczególnie popularny, obecne warunki sprawiają, że miejskie chodniki zaczynają przypominać lodowe tory sportowe. Niestety dla osób, które nie uprawiają tej dyscypliny, takie „boiska” oznaczają przede wszystkim realne zagrożenie dla zdrowia. Źródła: GS24.pl, Onet, TVN24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Cukier jako lekarstwo? Historia dietetyki pełna jest takich paradoksów
Kiedyś cukier uznawano za lekarstwo na kaszel, a soczysty melon budził grozę wśród lekarzy, którzy postrzegali go jako produkt wyjątkowo szkodliwy. Dziś liczymy każdą kalorię i obawiamy się „trucizn” ukrytych w przetworzonej żywności. Historia pokazuje jednak, że zalecenia dietetyczne na przestrzeni wieków zmieniały się radykalnie.
Dietetyka narodziła się około V wieku p.n.e. i była jednym z trzech filarów medycyny, obok chirurgii i farmakologii. Jej początki wiążą się z traktatami Hipokratesa, który postrzegał jedzenie jako klucz do utrzymania równowagi organizmu. Historyk Bruno Laurioux wydał właśnie nakładem francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) książkę „Une histoire de la diététique. D’Hippocrate au Nutri-Score” („Historia dietetyki. Od Hipokratesa do Nutri-Score”). Zabiera w niej czytelników w kulinarną podróż przez tysiąclecia, pokazując, jak zmieniały się poglądy na temat tego, co uznawano za zdrowe, a co za szkodliwe. – Konkretnym celem starożytnej dietetyki, koncepcji, która przetrwała przez wieki, było utrzymanie ciała w zdrowiu poprzez profilaktykę, a także leczenie chorób w ramach procesu terapeutycznego – mówi Laurioux w wywiadzie dla CNRS. Cukier w naszym menu Laurioux przybliża czytelnikom jeden z częściej dyskutowanych ostatnio składników diety. Mowa o cukrze, który trafił na europejskiej stoły z Indii, gdzie trzcina cukrowa była uprawiana od wieków, i odegrał złożoną rolę w historii dietetyki. Cukier importowano ze Wschodu już od XII wieku. W tamtych czasach uważano go zarówno za żywność, jak i lekarstwo, przepisywane między innymi na kaszel. Co ciekawe, już w XVII wieku zaczęto go potępiać za „czerń ukrytą pod bielą”. Dziś cukier bywa nazywany „trucizną”, której należy bezwzględnie unikać — co pokazuje, jak bardzo zmieniła się narracja wokół tego samego produktu. Szkodliwe owoce? Melon budził lęk lekarzy Laurioux przytacza także zaskakujący przykład dotyczący owoców. – Do XVIII wieku melony, cenione w regionie śródziemnomorskim, uważano za szkodliwe, jeśli spożywano je zbyt zimne i wilgotne, a przez to trudne do strawienia. Dominowała rada, by jeść je na pusty żołądek lub na początku posiłku, w towarzystwie substancji równoważących, takich jak sól czy mocne wino. Z dzisiejszej perspektywy brzmi to egzotycznie, ale wpisywało się w ówczesną teorię humoralną. „Mleko” roślinne nie jest wynalazkiem XXI wieku Już w starożytności dietetycy pisali traktaty kulinarne, w których proponowali środki zaradcze na różne dolegliwości. – Na przykład pacjentom zalecano zastępowanie produktów mlecznych mlekiem migdałowym, podobnie jak dzisiaj – wskazuje historyk. To dowód na to, że wiele współczesnych trendów żywieniowych ma bardzo długą historię, choć dziś często przedstawiane są jako nowość. Strach przed jedzeniem towarzyszy nam od zawsze Z obserwacji Laurioux wynika, że w całej historii ludzkości istniał lęk przed nowościami na talerzu, a także przed zatrutą żywnością. Industrializacja przyniosła poprawę bezpieczeństwa produkcji, ale jednocześnie wywołała nowe obawy – zwłaszcza dotyczące warunków sanitarnych w rzeźniach, począwszy od XIX wieku. Nawet dziś strach przed jedzeniem pozostaje silnie obecny w społeczeństwie. Ku współczesnej dietetyce Istotną rolę w nowoczesnym spojrzeniu na dietę odegrał lekarz Paul Carton (1875–1947). Uznał on alkohol, mięso i cukier za trzy trucizny, których należałoby zakazać. Współczesna dietetyka, jak wyjaśnia Laurioux, przeszła ogromną ewolucję – od metod „szytych na miarę” do nauki opartej na ilościowych pomiarach i matematycznych modelach. Dziś skupia się ona na składnikach odżywczych takich jak węglowodany, białka i tłuszcze. Fundamentem stała się kaloria, wykorzystywana w medycynie oraz politykach zdrowia publicznego. Nutri-Score – dietetyczny pomocnik w supermarkecie Jednym z narzędzi współczesnej dietetyki jest Nutri-Score – system oznaczania produktów spożywczych etykietą informującą o ich jakości odżywczej. To rozwiązanie wpisujące się w ilościowy model oceny żywności. – Myślę, że to przydatne narzędzie dla osób, które czują się bezradne przy wyborach żywieniowych – ocenia Laurioux. Źródło: CNRS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Jesz mięso? Masz większe szanse dożycia do setki niż weganie. Ale… tylko niektórzy
Nowe, przeprowadzone w Chinach badanie sugeruje, że osoby jedzące mięso mogą mieć większe szanse na dożycie stu lat niż te niejedzące mięsa. Na pierwszy rzut oka wydaje się to sprzeczne z licznymi badaniami wskazującymi na korzyści diet roślinnych. Dokładniejsza analiza pokazuje jednak, że do tych wyników należy podejść z ostrożnością.
Badanie objęło ponad 5 tysięcy Chińczyków w wieku 80 lat i więcej. Wszyscy byli uczestnikami Chinese Longitudinal Healthy Longevity Survey, długotrwałego badania prowadzonego od 1998 roku. Do 2018 roku zaobserwowano, że osoby na dietach bezmięsnych rzadziej zostawały stulatkami niż osoby jedzące mięso. Nie oznacza to jednak, że dieta roślinna jest szkodliwa sama w sobie. Wyniki badania nie pozwalają na wyciągnięcie tak prostego wniosku. Wegetarianie młodzi i starzy. Jakie są między nimi różnice? Kluczowe znaczenie ma wiek badanych. Potrzeby żywieniowe u osób starszych znacząco różnią się od tych u młodych. Z wiekiem spada zapotrzebowanie energetyczne, ale za to rośnie ryzyko utraty masy mięśniowej, gęstości kości i ogólnie – niedożywienia. Na starość żywieniowym priorytetem stają się: utrzymanie masy ciała i siły mięśni oraz dbałość o stan kości. Większość dowodów na korzyści diet roślinnych pochodzi z badań nad młodymi, zdrowymi ludźmi. Ne znaczy to, że są one nieaktualne – po prostu seniorzy mają inne potrzeby. U osób w podeszłym wieku ścisła dieta bezmięsna może wiązać się z niedoborami białka, wapnia czy witaminy B12, a co za tym idzie – ryzykiem złamań i osłabienia. Niedowaga na starość jest gorsza niż otyłość Najważniejsza w chińskim badaniu jest jedna, konkretna informacja: gorsze wyniki na diecie bezmięsnej notowano wyłącznie osób z niedowagą. U seniorów z prawidłową masą ciała nie stwierdzono żadnych różnic między dietami mięsnymi a bezmięsnymi. Niedowaga w starszym wieku sama w sobie silnie wiąże się z wyższą śmiertelnością. I już sam ten fakt może tłumaczyć nowo odkrytą zależność. Nowe badanie było czysto obserwacyjne: pokazało jedynie współwystępowanie zjawisk, a nie związek przyczynowo-skutkowy. Jego wyniki wpisują się także w zjawisko tzw. „paradoksu otyłości”, według którego nieco wyższa masa ciała u osób starszych bywa związana z lepszym przeżyciem. Wegetarianizm niejedno ma imię: które diety bezmięsne są bezpieczne? Warto podkreślić, że osoby niejedzące mięsa, ale spożywające ryby, nabiał lub jaja, miały dokładnie takie same szanse dożycia stu lat, jak mięsożercy. Produkty te dostarczają wysokiej jakości białka, wapnia, witaminy D i B12, kluczowych dla utrzymania mięśni i kości. Autorzy badania sugerują, że niewielkie ilości produktów odzwierzęcych mogą pomagać zapobiegać niedożywieniu u najstarszych osób. Najważniejszy wniosek jest taki, że dieta powinna być dostosowana do określonego etapu życia. To, co sprzyja zdrowiu w wieku 50 lat, może wymagać modyfikacji w wieku lat 80. Diety roślinne pozostają zdrowe, ale w późnej starości wymagają starannego planowania i monitorowania. Elastyczność i dopasowanie do zmieniających się potrzeb organizmu – oto przepis na zdrową starość. Źródła: The Conversation, The American Journal of Clinical Nutrition Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nie czekają na towarzystwo, wyjeżdżają w pojedynkę. Te miejsca w 2026 wybierają solo podróżnicy
Podróżowanie w pojedynkę przestaje być niszowym wyborem, a staje się jednym z najszybciej rosnących trendów w turystyce. Coraz więcej osób stawia na niezależność, własne tempo i swobodę decyzji zamiast kompromisów typowych dla wyjazdów grupowych. Gdzie w 2026 roku najchętniej ruszą solo podróżnicy?
Okres po pandemii wzmocnił potrzebę autonomii i komfortu płynącego z samodzielnego odkrywania świata, a podróże solo dają możliwość skupienia się na własnych potrzebach, zainteresowaniach i rytmie dnia, bez konieczności dostosowywania planu do innych. Branża turystyczna szybko odpowiedziała na te oczekiwania, rozwijając ofertę elastycznych usług, spersonalizowanych doświadczeń i rozwiązań sprzyjających osobom podróżującym samotnie. Nic dziwnego, że segment ten rośnie w imponującym tempie – globalna wartość rynku podróży solo wyniosła w 2024 roku ponad 482 mld dolarów, a prognozy wskazują, że do 2030 roku może przekroczyć 1 bilion dolarów. Dlaczego coraz więcej osób rusza w świat w pojedynkę? Dynamiczny wzrost popularności podróży w pojedynkę nie jest już chwilową modą, lecz wyraźnym kierunkiem rozwoju całego rynku turystycznego. Zjawisko to napędza kilka grup jednocześnie: rosnąca liczba singli, cyfrowi nomadzi pracujący zdalnie z różnych zakątków świata, a także aktywni seniorzy, którzy po zakończeniu kariery zawodowej decydują się realizować długo odkładane plany podróżnicze. Szczególnie widoczne jest to wśród milenialsów i przedstawicieli pokolenia Z, dla których wyjazd solo staje się formą inwestycji w siebie – sposobem na doświadczenie przygody, wyjście poza strefę komfortu i budowanie poczucia sprawczości. Badania Solo Traveler World pokazują, że aż 75% osób podróżujących samotnie wskazuje na korzyści osobiste, takie jak poprawa dobrostanu psychicznego i troska o siebie. Tendencję tę potwierdzają również dane Skyscanner, według których ponad połowa respondentów deklaruje preferencję dla samodzielnego odkrywania świata. Raport FTLO Travel, analizujący plany osób w wieku 25–39 lat, wskazuje dodatkowo, że motywacją nr 1 jest po prostu chęć zobaczenia świata – taką odpowiedź wybrało blisko 74,6% ankietowanych. Zainteresowanie koncentruje się głównie na regionach Australii i Oceanii, Azji oraz Europy, a w dalszej kolejności Ameryki Południowej i Afryki. Co istotne, ponad połowa badanych nie ma jeszcze zarezerwowanych wyjazdów na 2026 rok, jednak ponad 42% planuje podróżować więcej niż rok wcześniej, co pokazuje skalę rosnącego potencjału segmentu podróży solo. Gdzie zatem niebawem ruszą osoby podróżujące solo? Najlepsze kierunki dla solo podróżników w 2026 roku Wśród osób podróżujących w pojedynkę coraz silniej zaznacza się nurt świadomego, prośrodowiskowego podróżowania, a lista wymarzonych kierunków na 2026 rok wyraźnie to odzwierciedla. Według ratortu FTLO Travel w czołówce znajduje się Japonia — kraj, który łączy zaawansowaną infrastrukturę transportu publicznego z głębokim szacunkiem dla natury i tradycji. Gęsta sieć kolei, w tym pociągów dużych prędkości, pozwala ograniczyć ślad węglowy, a lokalna kultura promuje minimalizm, sezonowość i harmonię z otoczeniem. Podróżujący solo doceniają także bezpieczeństwo, łatwość poruszania się oraz możliwość łączenia miejskich doświadczeń z pobytami w regionach wiejskich, gdzie popularne są gorące źródła, szlaki piesze i obiekty prowadzone zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Drugim często wskazywanym kierunkiem jest Australia, szczególnie ceniona za ogromne obszary chronione i rozwijające się programy ochrony przyrody. Parki narodowe, rezerwaty morskie oraz inicjatywy na rzecz ochrony raf koralowych i unikatowych ekosystemów przyciągają osoby, które chcą łączyć podróż z edukacją ekologiczną. Równocześnie duże miasta inwestują w zieloną infrastrukturę i transport publiczny, co ułatwia bardziej odpowiedzialne zwiedzanie. Na podium znajduje się także Nowa Zelandia, promująca się jako destynacja oparta na koncepcji kaitiakitanga – opieki nad naturą. Rozbudowana sieć szlaków, limity odwiedzin w najbardziej wrażliwych przyrodniczo miejscach oraz nacisk na turystykę jakościową zamiast masowej sprawiają, że kraj ten jest postrzegany jako modelowy przykład równowagi między turystyką a ochroną środowiska. Źródła: Market Analysis Report, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dlaczego miliony Chińczyków rodzą dzieci w Roku Smoka? Sekret astrologii, który wpływa na demografię
Chiński zodiak przez wieki pomagał porządkować czas i interpretować cechy ludzi. Choć przesycony legendami, do dziś wpływa na decyzje milionów osób.
Spis treści: Początki chińskiego zodiaku – mity i legendy Wyścig zwierząt i boskie inspiracje 12-letni cykl i inne systemy astrologiczne Znaczenie zodiaku w kulturze i decyzjach Zodiak w XXI wieku i Rok Konia Na długo przed astrologią zachodnią chiński zodiak pomagał porządkować lata, wierzenia i życie społeczne. Oto jak przez wieki rozwijał się system 12 zwierząt. Jesteś szczurem, wołem, tygrysem, królikiem, smokiem, wężem, koniem, kozą, małpą, kogutem, psem czy świnią? To pytanie leży w samym centrum chińskiego zodiaku – starożytnego systemu astrologicznego, który do dziś pozostaje ważny w kulturze chińskiej i na całym świecie. System, przesycony mitami i legendami, przypisuje poszczególnym rocznikom zwierzęta. Następnie na podstawie zachowań tych zwierząt „odczytuje” cechy charakteru osób urodzonych w danym roku. Nadchodzący chiński Nowy Rok 2026 rozpocznie panowanie konia. Skąd jednak wziął się zodiak i dlaczego wciąż ma tak duże znaczenie we współczesnych Chinach? Oto co warto wiedzieć o ich systemie astrologicznym i o tym, jak jego echa pobrzmiewają w dzisiejszym życiu. Wyścig zwierząt i boskie inspiracje Zodiak, znany też jako Sheng Xiao lub Shu Xiang, ma niejasną historię pochodzenia. Według legend system powstał w wyniku mitycznego wyścigu zwierząt. Zorganizować go miał Budda albo Nefrytowy Cesarz – postać o boskim statusie w chińskiej religii ludowej. Jedna z opowieści mówi, że Nefrytowy Cesarz chciał stworzyć zodiak oparty na zwierzętach, więc zaprosił je do wyścigu o miejsce w systemie. Kolejność, w jakiej zwierzęta przeprawiły się przez rzekę albo dotarły na cesarski dwór, ma odpowiadać kolejności znaków w cyklu. Każdy 12-letni cykl zaczyna się Rokiem Szczura, a kończy Rokiem Świni. Istnieje wiele wersji tej historii. Akcentują one cechy poszczególnych zwierząt jako powód ich pozycji w zodiaku. Sprytny szczur jest pierwszy, bo – jak głoszą mity – „podczepił się” na grzbiecie kolejnego zwierzęcia, czyli wołu. Inne legendy utrzymują, że wcale nie było wyścigu. Zwierzęta miały pojawić się na uczcie u Buddy, zanim ten opuścił Ziemię. Kolejność przybycia na ucztę miała zadecydować o ich miejscu w zodiaku. Dokładny moment narodzin zodiaku pozostaje nieznany. Uważa się jednak, że grupowanie lat w 12 zwierząt funkcjonowało już w okresie Walczących Królestw (V–III w. p.n.e.). Z czasem system zyskiwał na popularności. Około VI w. n.e. zwierzęta zodiaku zostały skodyfikowane i stały się utrwalonymi stereotypami, które przetrwały do dziś. 12-letni cykl i inne systemy astrologiczne Choć najbardziej znany jest 12-letni zodiak oparty na kalendarzu księżycowym, nie jest to jedyny taki cykl w kulturze chińskiej. System Dwudziestu Ośmiu Rezydencji (Twenty-Eight Mansions) śledzi drogę Księżyca wzdłuż równika niebieskiego w ciągu roku, tworząc 28 znaków. Z kolei jeden z wielu chińskich systemów kalendarzowych – system Pni i Gałęzi (Stems and Branches) – uznaje się za ważne narzędzie planowania lub przewidywania pomyślnych wydarzeń. Za pomocą tych tradycji planowano wszystko – od imienia dla dziecka po termin podróży. Czasem korzystano z jednego systemu, a czasem kilku naraz. Wszystkie trzy tradycje wyrastają ze starej praktyki łączenia zjawisk astronomicznych z losem. Jak zauważa historyk Endymion Porter Wilkinson, astronomowie byli ważnymi postaciami na dworach dawnych Chin. Pełnili też role astrologów i skrybów na usługach cesarza. Ich praca była szczególnie cenna, ponieważ znaki na niebie interpretowano jako wskazówki, czy władca pozostaje w harmonii z niebem. Symbole astrologiczne postrzegano przy tym jako niezwykle istotny znak jego legitymizacji i tego, czy rządzi „właściwie”. Astronomia była tak cenna, że tylko astronomowie panującej dynastii mogli ustalać kalendarz i go rozpowszechniać. Z czasem jednak chiński zodiak przeniknął do szerszej społeczności i stał się tradycją ludową. Znaczenie zodiaku w kulturze i decyzjach Nie wiadomo, jak dokładnie starożytni astrologowie stworzyli te systemy. Część badaczy uważa jednak, że 12-letni cykl Sheng Xiao mógł zostać zainspirowany obserwacjami Jowisza, który powoli przesuwa się po nocnym niebie. Z czasem cykl planety zaczyna się rozjeżdżać – twierdzi Adam Smith, ekspert od Azji Wschodniej z Uniwersytetu Pensylwanii. Podobne zodiaki występują też w innych kulturach pozostających pod wpływem Chin, choć zwierzęta mogą się różnić. Na przykład w zodiaku koreańskim zamiast kozy pojawia się owca, a w Wietnamie wołu zastępuje bawół wodny. W wersji wietnamskiej jest też kot zamiast królika. (Koty trafiły do Chin dopiero około 1400 lat temu, gdy zodiak był już ukształtowany). Mimo niejasnej historii pochodzenia 12-letni zodiak przetrwał stulecia. Jego znaczenie dla chińskiej kultury ludowej – i dla współczesnych Chin – jest niezaprzeczalne. Zodiak często wykorzystuje się przy nadawaniu imion. Rok urodzenia bywa też uznawany za istotny dla życia rodzinnego, osobowości, szczęścia i przeznaczenia. Zodiak w XXI wieku i Rok Konia Te przekonania zalicza się do chińskiej religii ludowej. W ostatnich dekadach ich popularność wzrosła po zakończeniu chińskiej rewolucji kulturalnej, która tłumiła przejawy historii Chin i tradycji ludowych na rzecz nauk Mao Zedonga. Choć takie zjawiska trudno dokładnie zmierzyć, grupa naukowców społecznych oszacowała, że w 2012 r. w samych Chinach kontynentalnych było 578 mln wyznawców religii ludowych – około 55% populacji. Stereotypy związane ze znakami są tak powszechne, że ich popularność da się pośrednio zauważyć w danych finansowych i statystykach urodzeń. W latach 90. demograf Daniel Goodkind wykazał, że w Rokach Smoka 1976 i 1988 wskaźniki urodzeń w Chinach oraz w krajach chińskojęzycznych wyraźnie wzrosły. Miało to wynikać z rozpowszechnionego przekonania, że dziecko urodzone w w takim czasie będzie miało szczęśliwe życie. W kolejnych latach „boom” urodzeń w Roku Smoka był już mniej wyraźny. Nie ma dowodów, by data urodzenia lub znak zodiaku wpływały na osobowość czy powodzenie. Wiara w astrologię realnie zmienia jednak zachowania ludzi. Chiński zodiak nie jest tu wyjątkiem. Przekonania i stereotypy dotyczące roczników historycznie wpływały na decyzje swatów, na to, jak rodzice inwestowali w dzieci, a nawet na rekrutacje w Chinach. Badania sugerują też, że stereotypy o znakach oddziałują na skłonność do ryzyka. Przykładowo jedno badanie z 2022 r., opublikowane w „Management Science”, wykazało, że ankietowani byli o 2 punkty procentowe bardziej skłonni wybierać inwestycje bez ryzyka w swoim roku zodiakalnym. Taki rok bywa powszechnie kojarzony z pechem. Badacze zauważyli, że efekt przenosił się także na decyzje korporacyjne – w roku zodiakalnym przewodniczących spółek spadały zarówno nakłady na badania, jak i liczba przejęć. W ostatnich latach zodiak stał się lepiej znany na świecie, a obchody księżycowego Nowego Roku w wielu krajach chętnie sięgają po jego symbolikę. Co więc przyniesie nadchodzący Rok Konia? Temu zwierzęciu przypisuje się odpowiedzialność i stabilność. Mówi się jednak także o odrobinie dzikości oraz silnej, niezależnej naturze. Szykuj się na 2026 rok – czas, który według chińskiego zodiaku może przynieść okazje, siłę i przygodę. Źródło: National Geographic
Gdy brakuje bliskich, Japończycy wynajmują przyjaciół. Ta usługa naprawdę działa
Kilka dni temu do polskich kin trafił film „Rodzina do wynajęcia”, w którym amerykański aktor mieszkający w Tokio podejmuje pracę jako „członek rodziny na zamówienie”. Choć fabuła może brzmieć jak czysta fikcja, podobne usługi naprawdę istnieją. W Japonii od lat działają agencje oferujące wynajem osób, które na kilka godzin lub dni wcielają się w role bliskich, partnerów czy przyjaciół.
Starzejące się społeczeństwo, rosnąca samotność i silna presja społecznych oczekiwań sprawiają, że relacje międzyludzkie w Japonii przybierają czasem nieoczywiste formy. W odpowiedzi na te zjawiska powstał specyficzny segment rynku usług – firmy oferujące „wynajem relacji”. Klienci mogą zatrudnić kogoś, kto zagra rolę męża, żony, ojca, matki, babci, a nawet współpracownika czy przyjaciela. Dla jednych to sposób na poradzenie sobie z izolacją, dla innych – narzędzie do utrzymania pozorów w świecie, w którym wizerunek społeczny wciąż ma ogromne znaczenie. Początki wynajmu „rodzin” w Japonii. Skąd wzięło się to zjawisko? W Japonii usługi polegające na wynajmowaniu aktorów do ról członków rodziny, przyjaciół czy towarzyszy codziennych aktywności mają swoje korzenie już w początku lat 90. XX wieku, kiedy jedna z pierwszych firm w Tokio zaczęła oferować tego typu rozwiązania jako tzw. „usługi miękkie”, czyli kontakty z innymi z empatią i wsparciem, które miały pomagać osobom w trudnych sytuacjach społecznych. Firmy te, choć brzmią dziś egzotycznie dla zachodnich odbiorców, powstały w odpowiedzi na konkretne potrzeby: samotność, presję społeczną i lukę w tradycyjnych relacjach międzyludzkich. Pionierami tego segmentu byli przedsiębiorcy, którzy już ponad dwie dekady temu dostrzegli potencjał rynku. Jednym z nich jest Ryuichi Ichinokawa, który około 20 lat temu założył firmę Heart Project, określając jej działalność mianem „usługi dodatkowej obecności”. Jego koncepcja polegała na wynajmowaniu ludzi, którzy mogą zastąpić kogoś bliskiego w życiu klienta, wypełniając lukę emocjonalną lub społeczną. Ceny takich usług były zróżnicowane w zależności od roli i długości wynajmu, a sama idea szybko zyskała na popularności i zaczęła się rozprzestrzeniać w całym kraju. To właśnie ta długoletnia praktyka i ewolucja rynku sprawiły, że zjawisko wynajmu relacji stało się na tyle znane, iż stało się inspiracją dla twórców filmowych. Głośno zrobiło się o tym ponownie w kontekście premiery obrazu „Rodzina do wynajęcia”. Jego współautorka Hikari, urodzona w Japonii reżyserka i scenarzystka mieszkająca w USA, w jednym z wywiadów przyznała, że podczas przygotowań do filmu odkryła setki firm oferujących takie usługi. – Przeprowadziłam wywiady z przedstawicielami branży na temat potrzeb japońskich klientów i na tej podstawie stworzyłam scenariusz – wyznała. Hikari wskazała też, że japońska kultura usług jest ponadprzeciętnie rozwinięta i często włącza elementy, które w innych krajach mogłyby wydawać się nietypowe. – Myślę, że w Japonii mamy tendencję do próbowania wszystkiego. W pewnym momencie mieliśmy nawet usługę przytulania, która nie miała charakteru seksualnego, służyła wyłącznie do przytulania. Są usługi, w ramach których ktoś pomaga w zakupach spożywczych lub robi prawie wszystko, o co poprosisz. A ponieważ są one tak powszechne, ludzie nie czują dyskomfortu, kiedy z nich korzystają – dodała, podkreślając, że wiele z tych usług powstało w odpowiedzi na realne braki w systemie wsparcia społecznego. Kultura wynajmu przyjaciół i rodzin w Azji – normy, zasady i podobne usługi Zjawisko wynajmowania aktorów do ról członków rodziny, przyjaciół czy towarzyszy życia codziennego ma w Japonii głębokie społeczne korzenie, wynikające z miejscowych norm dotyczących relacji i zachowań społecznych. W kulturze tego kraju ogromny nacisk kładzie się na zachowanie harmonii w grupie, uniknięcie wstydu czy publicznego zawstydzenia oraz wypełnianie ról przypisanych wiekowi, płci czy statusowi – co sprawia, że samotność, rozwód czy brak rodziny bywają postrzegane jako porażka lub powód do krytyki społecznej. Dla wielu klientów wynajęta osoba pełni przede wszystkim funkcję społeczną, pozwalającą zachować pozory i „dobrą twarz” przed otoczeniem (np. podczas rodzinnych uroczystości, spotkań czy zawodowych imprez) bez konieczności zdradzania prawdziwej sytuacji osobistej. W praktyce firmy oferujące takie usługi działają według surowych zasad: kontakt z wynajętą osobą kończy się wraz z realizacją zlecenia, istnieje zakaz ingerowania w realne życie klienta, a całość ma pozostać umowną, poufną relacją, nawet jeśli emocje będą intensywne. Wiele osób pracujących jako „towarzysze” podkreśla, że ich rola to przede wszystkim obecność i wsparcie, a nie manipulowanie czy wchodzenie w prawdziwe relacje. Podobne, choć kulturowo zróżnicowane formy usług pojawiają się także w innych krajach Azji. W Chinach popularne są oferty wynajmu „narzeczonych” czy partnerów na ważne okazje rodzinne. Np. podczas Święta Wiosny młode kobiety często decydują się na wynajęcie chłopaka, aby uniknąć niezręcznych pytań o stan cywilny ze strony rodziny. W chińskim internecie kwitnie też rynek wynajmu partnerów na święta lub inne uroczystości, które można spędzić z wynajętym „ukochanym”, co ma złagodzić presję społeczną dotyczącą relacji i statusu rodzinnego. W Korei Południowej z kolei działa branża „wynajmu przyjaciół”, choć nieco inaczej zorganizowana i mniej ustandaryzowana, często funkcjonująca przez platformy internetowe. Takie usługi (oferujące towarzystwo czy wsparcie) wiążą się tam z kontrowersjami wokół możliwości rozmycia granic między relacją płatną a emocjonalną oraz z obawami o etyczne aspekty takiej formy kontaktów. Źródła: Alo Japan, AP News, Unseen Japan, Beam Media, Wonder Never Ends Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wspólny pochówek z ukochanym pupilem. W Mediolanie zwierzę i właściciel mogą spocząć w jednym grobie
Włoska metropolia pozwala na umieszczenie urny z prochami pupila w rodzinnych kolumbariach lub kaplicach obok zmarłego właściciela. Możliwość ta dotyczy wielu gatunków domowych. Czy w ślad za Mediolanem pójdą kolejne europejskie miasta?
Spis treści: Gdzie pochować psa? Mediolan zezwala na grzebanie ludzi i prochów zwierząt Historyczne pochówki zwierząt Zwierzęta domowe coraz częściej są nazywane „przyjaciółmi człowieka”. Dotyczy to nie tylko psów. Warto jednak zauważyć, że to właśnie przodkowie współczesnych Reksów i Azorów tysiące lat temu utorowali drogę innym pupilom. W końcu pies jest uważany za pierwsze udomowione zwierzę. Proces ten przebiegał między 15 000 a 30 000 lat temu. Niektóre badania sugerują jednak, że mogło to nastąpić nawet 40 000 lat temu. Po psie ludzi zaczęli udomawiać kolejne zwierzęta: owce, kozy, świnie, bydło, konie czy wreszcie koty. Najintensywniejszy okres udomowienia zwierząt przypadł na neolit. W tym czasie ludzie przechodzili z trybu życia łowiecko-zbierackiego na osiadły, rolniczy. To sprzyjało domestykacji gatunków żyjących dotychczas na wolności. Proces ten przebiegał w różnym tempie w różnych regionach świata – w zależności od lokalnych warunków i potrzeb społeczności. Gdzie pochować psa? Współcześnie zwierzęta są nie tylko udomowione. Coraz częściej traktuje się je jak członków rodziny. Relację z pupilem można budować na wiele sposobów. Od karmienia, przez wspólne zabawy, po okazywanie troski i opieki. A co, gdy zwierzę umiera? Dla wielu opiekunów jest to dramat wymagający przejścia żałoby tak jak w przypadku śmierci innego człowieka, czy np. rozpadu wieloletniego małżeństwa. Częściowym ukojeniem bólu po stracie ukochanego zwierzęcia może być zadbanie o jego godny pochówek. Grzebanie zwierząt domowych już od jakiegoś czasu praktykuje się w wielu krajach na świecie. Również w Polsce funkcjonuje kilkanaście cmentarzy dla zwierząt. Pierwsze takie miejsce – „Psi Los” – utworzono w 1991 roku w miejscowości Konik Nowy pod Warszawą. W późniejszych latach dołączyły do nich m.in.: „Tęczowy Most” w Szymanowie koło Wrocławia czy cmentarz dla zwierząt „Zawsze Razem” w Gdańsku. Władze Mediolanu poszły o krok dalej i zezwoliły na wspólne pochówki ludzi z ich zwierzętami. Mediolan zezwala na grzebanie ludzi i prochów zwierząt Stolica Lombardii umożliwia pochówek prochów zwierząt domowych w grobach ich właścicieli. Temat po raz pierwszy poruszono w 2022 roku. Po dwóch latach dyskusji w regionalnym prawie wprowadzono nowe przepisy. Pupile mogą być grzebani na cmentarzach miejskich Mediolanu w tym samym grobie, co ich właściciele – zgodnie z wolą zmarłego lub jego spadkobierców. Pozwolenie na wspólny pochówek obejmuje: psy, koty, gryzonie, ptaki, ryby, żółwie, króliki, chomiki, fretki oraz inne zwierzęta trzymane dla towarzystwa, które nie pełniły funkcji produkcyjnych, roboczych czy spożywczych. Jako że pomysł jest przełomowy i dość kontrowersyjny, obowiązują konkretne zasady grzebania zwierząt. Na nagrobku lub w rodzinnej kaplicy nie można umieszczać żadnych inskrypcji odnoszących się do zwierzęcia ani jego wizerunku. Dopuszcza się jednak fotografię przedstawiającą zmarłego wraz ze swoim zwierzęciem. Pochówek może odbywać się w: kolumbariach (maksymalnie trzy urny z prochami, z czego jedna może należeć do zwierzęcia), czaszach na urny (maksymalnie dwie urny, w tym jedna dla zwierzęcia) i grobach rodzinnych – w nich prochy zwierzęcia mogą być pochowane w miejscu przeznaczonym dla jednej urny. W przypadku przeniesienia szczątków zmarłego właściciela w inne miejsce również prochy zwierzęcia muszą być przeniesione. Jeśli nowa lokalizacja nie może pomieścić obu urn, prochy zwierzęcia zostaną przekazane rodzinie zmarłego lub osobie, która wystąpiła o przeniesienie. Rozsypywanie prochów zwierząt na cmentarzach oraz umieszczanie ich we wspólnych kolumbariach lub ossuariach jest zakazane. Historyczne pochówki zwierząt Miłośnicy zwierząt są zgodni, że decyzja władz Mediolanu to krok w stronę uznania głębokiej więzi łączącej ludzi i ich czworonożnych przyjaciół. Praktyka pochówku zwierząt domowych nie jest jednak czymś zupełnie nowym. Świadczą o tym liczne odkrycia archeologiczne. Przykładowo, wykopaliska prowadzone przez Polaków udowadniają, że już ponad 2000 lat temu starożytni Egipcjanie tworzyli ze zwierzętami niezwykłą więź. Chcieli też zadbać o właściwe pożegnanie swoich pupili. W 2021 r. grupa polskich badaczy odkryła terenie dawnego miasta portowego Berenike szczątki prawie 600 zwierząt – głównie kotów i psów. Zwierzęta były pochowane w oddzielnych komorach. Przy części z nich znaleziono cenne przedmioty. Podobne praktyki historycznie miały miejsce również w Europie. W 2024 r. archeolodzy odkryli we Włoszech szczątki psów, koni, świń, krowy, a nawet kurczaków w grobach ludzi. Badane cmentarzysko pochodzi sprzed ponad 2 tysięcy lat. Wówczas należało do jednego z zagadkowych ludów zamieszkujących północ Italii. Historia zatoczyła już koło w wielu kwestiach. Czy tak samo będzie z grzebaniem zwierząt i ludzi? Na razie jest jeszcze za wcześnie, aby mówić o powszechności tego zjawiska. Mimo rosnącego zainteresowania, mało gdzie możliwe jest chowanie pupili razem z właścicielami. Źródło: Comune di Milano Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Poza trasą i poza czasem. Odkryj zimowe Tatry od innej strony
Gdy ostatni narciarz znika w dolinie, a gwar kurortów milknie, Tatry Wysokie pokazują swoje inne oblicze. Nocą i o świcie stają się przestrzenią surową i monumentalną, pozbawioną turystycznej oprawy. To wtedy góry odzyskują pierwotny charakter, a cisza nabiera niemal fizycznego wymiaru. Właśnie w tych chwilach odsłania się ich najbardziej mistyczna strona.
Zimą Słowacja oferuje wytrawnym podróżnikom znacznie więcej niż doskonale przygotowane trasy zjazdowe. To także dostęp do unikalnego spektaklu natury: efemerycznej architektury z lodu i wielowiekowej historii zapisanej w kamiennych miasteczkach. Wyprawa na południową stronę Tatr staje się więc nie tylko podróżą w przestrzeni, lecz przede wszystkim wyprawą w głąb tatrzańskiej duszy – tej, której nie widać z okien wygodnego hotelu. Sacrum w lodzie. Hrebienok i hołd dla papieży Pierwszy krok w tę mniej oczywistą stronę Tatr prowadzi na wysokość 1285 m n.p.m., na Hrebienok. W samym sercu gór powstaje tu architektura zachwycająca precyzją detalu w materiale tak trudnym jak lód. Tatrzańska Świątynia Lodowa to popis rzemiosła – artyści z całego świata zamieniają setki ton lodowych bloków w misterną konstrukcję, w której każdy gzyms i każda figura wycinane są z chirurgiczną dokładnością. Lodowe ściany pracują ze światłem, wypełniając wnętrze kopuły atmosferą skupienia i ciszy, kontrastującą z surowością gór na zewnątrz. W sezonie 2025/2026 budowla zyskała wyjątkowy temat – stanowi symboliczny hołd dla dwóch papieży: zmarłego Franciszka oraz jego następcy, Leona XIV. Połączenie sztuki i duchowości w tak niezwykłej scenerii robi ogromne wrażenie. Poza utartym szlakiem. Od Łomnicy po dzikie szczyty Głębszy kontakt z górami najłatwiej znaleźć w Tatrzańskiej Łomnicy. Warto pojawić się na stoku o świcie, zanim ruszą tłumy, by mieć dla siebie najdłuższą trasę na Słowacji i imponujące przewyższenie 1300 metrów. Pod nartami czuć wtedy idealny, poranny „sztruks”, a w mroźnym powietrzu słychać jedynie skrzypienie śniegu i własny oddech. Z każdym skrętem na technicznej trasie carvingowej zmieniają się kolory nieba nad szczytami, dając rzadkie poczucie pełnego połączenia z otoczeniem. Przygotowany stok bywa jednak tylko wstępem do dalszej eksploracji. Infrastruktura Łomnicy świetnie sprawdza się jako baza wypadowa dla narciarstwa wysokogórskiego. Ski-touring w tym rejonie oznacza konfrontację z wymagającym terenem, gdzie zamiast gwaru największego na Słowacji baru après-ski panuje surowa cisza. Dopiero tam, poza wyznaczonym szlakiem – albo podczas śniadania w jednej z górskich chat – można w pełni zrozumieć majestat Tatr Wysokich. Szlakiem ciszy. Herbata u chatara Czasem największą wartością jest zwolnienie tempa i wejście w świat, który istniał tu na długo przed pierwszym wyciągiem. Zimowa turystyka piesza odsłania inne oblicze gór – spokojne, surowe i lekko nostalgiczne. Wystarczy zostawić narty i ruszyć szlakiem w stronę Wodospadów Zimnej Wody, by zamiast chrzęstu śniegu usłyszeć potężny huk wody walczącej z lodem. Prawdziwa podróż w czasie czeka jednak nieco dalej, w Rainerowej Chatce. To najstarsze schronisko w Tatrach – kamienna pustelnia pamiętająca czasy pierwszych zdobywców. Nie ma tu prądu ani centralnego ogrzewania, jest za to ciepło bijące od kaflowego pieca i od samego gospodarza, chatara. To tutaj wciąż żywa jest legenda tatrzańskich nosiczów, którzy na własnych plecach wnoszą zaopatrzenie w wysokie góry. Smak gorącej herbaty z ziół zbieranych latem na halach, pity w półmroku rozświetlanym jedynie ogniem, pozwala poczuć ducha dawnych Tatr – miejsca, w którym gościnność była świętością, a przetrwanie zależało od pokory wobec natury. Spiska Sobota. Podróż w czasie do baroku Dopełnieniem górskiej wyprawy jest zejście z grani wprost do świata, w którym rządzi nie przyroda, lecz historia. Spiska Sobota, dziś zabytkowa dzielnica Popradu, to architektoniczny rezerwat pozwalający przenieść się o kilka stuleci wstecz. Kontrast jest uderzający: surową biel ośnieżonych szczytów zastępuje ciepło renesansowych i barokowych kamienic, a zamiast wiatru słychać tu echa dawnego, mieszczańskiego życia regionu Spisz. Brukowany rynek, otoczony domami o charakterystycznych gontowych dachach, wygląda jak gotowa scenografia filmowa, ale skrywa autentyczne skarby. Najważniejszym z nich jest kościół św. Jerzego, w którego wnętrzu znajduje się ołtarz dłuta Mistrza Pawła z Lewoczy – prawdopodobnie ucznia samego Wita Stwosza. Obcowanie z tą gotycką precyzją, w ciszy starej świątyni, pozwala złapać inną perspektywę. Po dniach spędzonych na walce z żywiołem wizyta tutaj staje się momentem kulturalnego wyciszenia i zanurzenia w uporządkowanym pięknie, w którym czas od wieków płynie własnym, niespiesznym rytmem. Wyprawa w głąb tatrzańskiej duszy Zimowe Tatry Wysokie to coś więcej niż arena sportowych zmagań. To przestrzeń ucząca pokory wobec potęgi natury i pozwalająca na chwilę oderwać się od cyfrowego zgiełku. Noc spędzona w górskiej chacie, świt na pustym stoku czy moment zadumy w lodowej katedrze stają się formą swoistego katharsis – oczyszczenia, którego tak bardzo brakuje na co dzień. Warto więc spojrzeć na te góry nie tylko jak na mapę wyciągów, lecz jak na nieodkrytą krainę pełną tajemnic. Wystarczy zejść z utartego szlaku, by znaleźć to, co w podróżowaniu najcenniejsze: ciszę, autentyczność i własną historię zapisaną w śniegu. Artykuł promocyjny Ministerstwa Turystyki i Sportu Słowacji
Polska Stacja Antarktyczna poszukuje… informatyka i szefa kuchni. Ruszyła niezwykła rekrutacja
To jedna z najbardziej niezwykłych ofert pracy na świecie. Polska Stacja Antarktyczna im. H. Arctowskiego potrzebuje ludzi gotowych zamieszkać na jakiś czas na krańcu świata. Trwa rekrutacja do kolejnej wyprawy. Czas na decyzję upływa 18 lutego.
Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego jest całoroczną jednostką naukowo-badawczą nazywaną nieformalnie polską „ambasadą” w Antarktyce. Jak wygląda codzienność na polskiej stacji badawczej w Antarktyce? Stacja rozpoczęła swoją działalność blisko pół wieku temu na wyspie Króla Jerzego, należącej do archipelagu Szetlandów Południowych. Obecnie jest jedną z około czterdziestu tego typu placówek działających w rejonie Antarktyki. Ze względu na odosobnione położenie oraz bywającej skrajnie trudnej pogodzie, stacja wymaga stałej obecności ludzi. Polscy polarnicy nieustannie realizują tam szeroko zakrojone programy naukowe. Stacją kierują Instytut Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk (IBB PAN). Aby jednostka mogła sprawnie funkcjonować, na miejscu przebywają nie tylko naukowcy. Niezbędny jest również personel, który zapewnia wsparcie logistyczne i dba o właściwe działanie całej bazy. I właśnie tacy ludzie są teraz poszukiwani do kolejnej ekspedycji. Kto jest poszukiwany? IBB PAN poszukuje członków dwóch zespołów. Pierwszym jest „grupa zimująca”, która będzie pracować w stacji przez okres całego roku – od listopada/grudnia do listopada kolejnego roku). Potrzebni są m.in.: Kierownik wyprawy; Energetyk/Elektryk – będzie odpowiedzialny za m.in. nadzór nad prawidłową pracą elektrowni Stacji, konserwacja, przeglądy i naprawy agregatów prądotwórczych, nadzór nad przepompownią i stacją paliw; Mechanik maszyn budowlanych – odpowiedzialny m.in. za konserwację i remonty ciężkiego sprzętu przeprawowego czy skuterów śnieżnych i pojazdów samochodowych; Administrator systemów IT/Informatyk (w zakres obowiązków wchodzi również obsługa łączności radiowej i satelitarnej); Lekarz/Ratownik medyczny/Pielęgniarz; Operator łodzi – zodiak driver. Z kolei do grupy „letniej”, pracującej w stacji od listopada do końca marca/kwietnia potrzeba: Szefa kuchni; Pomocy kuchennej/Opiekuna części socjalnej; Obserwatora ds. gatunków obcych i antropopresji; Operatora PTS / łodzi z silnikiem zaburtowym (zodiak driver); Mechanika maszyn budowlanych. W komunikacie podkreślono, że podczas pobytu na stacji „wszyscy robią wszystko w miarę swoich możliwości i uprawnień, ponieważ niezbędna jest praca zespołowa.” Tak więc można spodziewać się różnych wyzwań. Jedna z ostatnich ekspedycji uczestniczyła nawet w badaniach archeologicznych! Zgłoszenia przyjmowane są do 18 lutego na stronie Polskiej Stacji Antarktycznej. Wyzwania na krańcu świata Czy warto wziąć udział w wyprawie? – Wyjazd na wyprawę niewątpliwie wiąże się ze sporymi wyrzeczeniami, rozłąką z bliskimi, nierzadko koniecznością opuszczenia swojej strefy komfortu i weryfikacji osobistych przekonań odnośnie swoich umiejętności funkcjonowania w zróżnicowanej społecznie grupie – informuje National Geographic Polska Anna Kloc z IBB PAN. – Zdolności adaptacji, akceptacji odmienności i szeroko pojęta elastyczność oraz życzliwość w stosunku do innych uczestników na pewno sprawią że praca i życie na stacji pozostawią przepiękne wspomnienia na całe życie – dodaje. Nowa stacja jak śmigło W 2018 roku Instytut Biochemii i Biofizyki PAN otrzymał z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotację na modernizację stacji i jej infrastruktury. Dlatego sezon antarktyczny 2026-2027 będzie wiązał się z udziałem uczestników wyprawy z intensywnymi pracami nad budynkiem głównym stacji i w jego wnętrzu oraz pozostałą częścią infrastruktury krytycznej. Powstający nowy budynek stacji jest wyniesiony około 3 metry ponad poziom gruntu. Ma to pozwolić bezpiecznie funkcjonować w ekstremalnych warunkach pogodowych i ograniczy wpływ warunków lodowo-śnieżnych na infrastrukturę. „Nowy budynek pomieści nowoczesne laboratoria, zaplecze socjalne, pokoje mieszkalne, jadalnię z zapleczem kuchennym, bibliotekę, siłownię, chłodnię i mroźnię, co stworzy komfortowe warunki pracy dla zespołów całorocznych i sezonowych” – czytamy na stronie resortu nauki. Z lotu ptaka stacja przypomina nieco śmigło lub rozgwiazdę, bo składa się z trzech części promieniście rozchodzących się z centrum. Źródła: Stacja Arctowskiego, gov.pl, Natonal Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polska kuchnia wśród najlepszych na świecie. Wyprzedzamy USA, Koreę i Europę Wschodnią
Choć my, Polacy, uwielbiamy rodzimą kuchnię, raczej nie myślimy o niej jako o jednej z najlepszych na świecie. Tu do głowy przychodzą raczej takie klasyki jak kuchnia włoska, francuska czy japońska. Ale to się może wkrótce zmienić, bo nasza kuchnia jest coraz bardziej doceniana za granicą. Internetowy portal Taste Atlas opublikował właśnie ranking najlepiej ocenianych kulinarnych tradycji świata. I Polska jest w nim bardzo wysoko.
Taste Atlas specjalizuje się w rozbudowanych rankingach opartych na ogromnych ilościach danych o upodobaniach użytkowników. Portal ma ambicje bycia globalną encyklopedią produktów kulinarnych i potraw. Jego autorzy chwalą się, że zgromadzili dane o ponad 10 tysiącach potraw i napojów i wciąż opracowują kolejne. Kuchnia polska znalazła się w rankingu „100 Best Cuisines in the World” (sto najlepszych kuchni świata) na lata 2025/26. Kuchnia polska wśród najlepszych Kuchnia polska zajęła bardzo wysoką pozycję w rankingu – miejsce 14. Taste Atlas podkreśla, że do ułożenia zestawienia użyto aż 590 228 opinii użytkowników, którzy ocenili w sumie 18 912 dań, napojów i produktów. Z naszej części Europy wyprzedziła nas jedynie Serbia, której kuchnia znalazła się na 12. miejscu. Nasza kuchnia okazała się lepsza niż na przykład: wietnamska (16. miejsce), koreańska (19. miejsce), gruzińska (21. miejsce) czy węgierska (22. miejsce). Tuż za nami uplasowały się USA, a tuż przed – Indie. Obecność wśród tak znanych i kochanych światowych kuchni to dla Polski niewątpliwie powód do dumy. Najwyraźniej setki tysięcy ludzi z całego świata coraz bardziej lubią nasze jedzenie. A co doceniają najbardziej? Kuchnia polska – co świat lubi u nas najbardziej? Wizytówka kuchni polskiej na Taste Atlas jest wyjątkowo ciekawa. Wśród „must try” – produktów i potraw, których koniecznie trzeba spróbować – znajdziemy zarówno klasyki, jak i niszowe produkty regionalne konkretnych wytwórców. I tak np. truskawka kaszubska czy miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich figurują obok pierogów. Ale mała wizytówka to dopiero początek informacji o Polsce na Taste Atlas. Wszystkim kategoriom produktów można przyjrzeć się bliżej. I tak najlepsze i najpopularniejsze polskie przysmaki to kolejno: pączki, pierogi, babka, gołąbki, sernik i szarlotka. Wśród polecanych produktów regionalnych królują napoje wyskokowe małych, rzemieślniczych producentów – ale i sery (szczególnie oscypki), kabanosy, powidła oraz kraftowe czekolady. Wśród polecanych restauracji w całej Polsce królują oczywiście te z bogatą ofertą rodzimej kuchni, jak np. Stary Dom w Warszawie, Pod Baranem w Krakowie, a nawet Żywe Muzeum Piernika w Toruniu. Czy to obiektywny obraz kuchni polskiej? Zapewne nie, ale ranking jest pozytywną wizytówką naszego kraju i z pewnością przyciągnie niejednego foodie ze świata. Na szczycie: oto najlepsze kuchnie świata Najlepsze kuchnie świata to według Taste Atlas kolejno: włoska, grecka i peruwiańska. Trzecie miejsce Peru to niewątpliwie spore zaskoczenie, szczególnie z europejskiego punktu widzenia. Miejsca od 4. do 10. zajmują: Portugalia Hiszpania Japonia Turcja Chiny Francja Indonezja Źródło: Taste Atlas Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Między nurtem a falami. Zobacz, jak nauka chroni bioróżnorodność
Od górskich dopływów Wisły po przybrzeżne wody Bałtyku –na terenie całej Polski realizowane są projekty, które przekuwają wiedzę naukową w konkretne działania na rzecz środowiska. Programy grantowe ORLEN dla Pomorza pokazują, że ochrona przyrody może być jednocześnie nowoczesna, skuteczna i oparta na współpracy naukowców, technologii i lokalnych społeczności.
W ramach inicjatyw wspierających ochronę środowiska realizowane są dziś projekty o bardzo różnym charakterze. Jedne z nich ratują najdrobniejsze organizmy żyjące w rzekach, inne śledzą wędrówki ptaków nad morzem, a kolejne tworzą aplikacje, które łączą mieszkańców Pomorza i turystów ze światem nauki. W ramach programów grantowych realizowanych przez Fundację ORLEN dla Pomorza wyróżniono projekty integrujące badania, edukację, technologię i innowacje, służące ochronie unikalnych ekosystemów Wisły i Bałtyku oraz ich zachowaniu dla przyszłych pokoleń. Rzeki i morza łączy znacznie więcej niż sam żywioł wody – są one domem dla tysięcy gatunków roślin i zwierząt. To właśnie bioróżnorodność decyduje o zachowaniu równowagi w przyrodzie i pozwala nam funkcjonować w zdrowym, stabilnym i pięknym środowisku. Coraz częściej strażnikami tej delikatnej harmonii stają się naukowcy, samorządy, organizacje społeczne oraz szkoły realizujące projekty edukacyjne, które – dzięki wsparciu grantowemu – sięgają po innowacyjne rozwiązania, by realnie chronić to, co najcenniejsze. W 2025 roku Fundacja ORLEN dla Pomorza realizowała dwa kluczowe programy grantowe: Wiślany Grant Bioróżnorodności, skoncentrowany na ochronie Wisły i jej dorzeczy na terenie całej Polski oraz Bałtycki Grant Bioróżnorodności, poświęcony ekosystemowi Morza Bałtyckiego. Ekologia jako długofalowa strategia Fundacja ORLEN dla Pomorza od lat konsekwentnie buduje długofalowe wsparcie dla inicjatyw społecznych i środowiskowych realizowanych w północnej Polsce. Jej działania obejmują szerokie spektrum obszarów – od edukacji i ochrony zdrowia, przez rozwój kultury, aż po projekty zwiększające bezpieczeństwo drogowe i jakość życia lokalnych społeczności. W ostatnich latach szczególne miejsce w strategii Fundacji zajmują działania na rzecz ochrony środowiska i zachowania bioróżnorodności. To właśnie one coraz częściej łączą odpowiedzialność społeczną z realnym wpływem na otaczającą przyrodę. Najlepszym potwierdzeniem tego kierunku są dwa flagowe programy grantowe realizowane w 2025 roku, które stawiają na wiedzę, innowacje i partnerską współpracę z instytucjami naukowymi oraz organizacjami społecznymi. – Ochrona środowiska naturalnego to nieodłączny element społecznej odpowiedzialności biznesowej ORLEN – mówi Jacek Mazurczak, dyrektor Biura Relacji z Otoczeniem ORLEN. – Wsłuchujemy się w potrzeby naszych partnerów i dzięki współpracy z nimi mamy wpływ na zachowanie wielu elementów bogactwa przyrodniczego Wisły. W podobnym duchu realizowany jest projekt dotyczący Morza Bałtyckiego. – Działania na rzecz bioróżnorodności realizowane przez Fundację ORLEN dla Pomorza często opierają się na partnerstwach z organizacjami pozarządowymi i instytucjami naukowymi, co – mamy nadzieję – przyczyni się też do wsparcia badań nad ekosystemami Bałtyku – podkreśla prezeska Fundacji ORLEN dla Pomorza, Anna Oczoś. Wisła jako ekosystem pod naukową opieką Wiślany Grant Bioróżnorodności zadebiutował w 2025 roku, a na jego realizację przeznaczono łącznie cztery miliony złotych, przy czym maksymalna kwota pojedynczego grantu wyniosła 500 tysięcy. Na ogłoszony nabór wpłynęło aż 69 wniosków, spośród których po wieloetapowej i merytorycznej ocenie komisji wybrano dziewięć projektów dofinansowanych w ramach programu. Wśród nagrodzonych inicjatyw znalazły się m.in.: utworzenie laboratorium do badania zdrowotności małży, budowa ośrodka ochrony ex-situ dla ptaków siewkowych oraz ochrona i rewitalizacja ekosystemów wodnych dorzecza Wisły w Beskidzie Niskim. Laureatami zostały zarówno uczelnie, w tym Uniwersytet Łódzki i Politechnika Bydgoska, jak i organizacje pozarządowe, m.in. Fundacja Dziki Projekt oraz Towarzystwo Przyrodnicze ALAUDA. – Wisła jest schronieniem dla setek gatunków roślin i zwierząt, w tym wielu rzadkich i chronionych, a jej naturalne odcinki stanowią istotną rolę w zachowaniu rodzimej bioróżnorodności. Dlatego tak ważne jest, aby wspierać inicjatywy, które tę wyjątkową wartość chronią – mówi Anna Oczoś. Morze możliwości Wcześniej, już na początku 2025 roku, rozstrzygnięto pierwszą edycję Bałtyckiego Grantu Bioróżnorodności. Na wsparcie „morskich” inicjatyw również przeznaczono cztery miliony złotych. Spośród 68 zgłoszeń grant przyznano dziewięciu projektom, które są obecnie w trakcie realizacji. To działania nowoczesne, często interdyscyplinarne, które łączą biologię, technologię i społeczne zaangażowanie. Wśród laureatów znalazły się m.in. Gdański Uniwersytet Medyczny z projektem monitoringu zanieczyszczenia farmaceutykami, Morski Instytut Rybacki z mobilną aplikacją „Dziwny jest ten Bałtyk” oraz organizacje pomagające dzikim zwierzętom (Fundacja Larus i Ośrodek Ostoja). W Łebie z funduszu grantowego powstanie ścieżka dydaktyczna w otulinie Słowińskiego Parku Narodowego, a Szkoła Podstawowa w Bierkowie prowadziła działania edukacyjne na temat stosowania zbyt dużej ilości nawozów sztucznych prowadzących do eutrofizacji wód Bałtyku. Małe kroki, wielkie zmiany, czyli działania, które mają znaczenie Bałtycki program grantowy został zaplanowany jako działanie cykliczne, będące elementem długofalowej strategii ochrony morskiej bioróżnorodności – kolejny nabór przewidziano na 2026 rok. Oba programy – wiślany i bałtycki – wpisują się w szeroką misję Fundacji ORLEN dla Pomorza i pokazują, że ochrona środowiska nie stoi w sprzeczności z działalnością biznesową. Mogą się one wzajemnie wspierać, gdy ich fundamentem jest wiedza, technologia i długofalowa strategia. Choć każdy z grantów opowiada nieco inną historię, razem tworzą spójną narrację: przyroda nie może czekać. Dzięki takim inicjatywom Polska konsekwentnie wzmacnia działania, które realnie przekładają się na ochronę bioróżnorodności – od górskich strumieni po słone wody Bałtyku. Ochrona bioróżnorodności to nie tylko liczby i granty – to obserwacja, badania i podejmowanie decyzji, które mają realny wpływ na ekosystemy. Projekty wspierane przez Fundację ORLEN dla Pomorza pokazują, że dzięki interdyscyplinarnemu podejściu i współpracy naukowców, społeczności lokalnych oraz instytucji możliwe jest tworzenie modeli ochrony środowiska, które są zarówno skuteczne, jak i trwałe. Od Wisły po Bałtyk widać, że każda interwencja, choćby najmniejsza, może przyczynić się do zachowania równowagi przyrodniczej i zapewnienia przyszłym pokoleniom dostępu do zdrowych, pełnych życia ekosystemów. Takie działania uczą nas, że przyroda, jeśli tylko otrzyma odpowiednie wsparcie, potrafi odrodzić się i trwać w harmonii z człowiekiem. Materiał promocyjny marki ORLEN
Podróże po 60-tce przestają być wyjątkiem. Dojrzali Polacy biją rekordy rezerwacji
Podróżowanie wśród seniorów przestaje być wyjątkiem, a coraz częściej staje się świadomym wyborem stylu życia. Osoby na emeryturze nie chcą ograniczać się do domowej rutyny – zamiast tego planują wyjazdy, odkrywają nowe miejsca i chętnie wracają do sprawdzonych kierunków. Jak dziś podróżują seniorzy i dokąd najczęściej się wybierają?
Dojrzali klienci stają się jednym z kluczowych filarów stabilnego wzrostu rynku turystycznego. Współczesny senior to podróżnik aktywny, dobrze poinformowany i coraz bardziej wymagający – planuje wyjazdy z wyprzedzeniem, zwraca uwagę na jakość usług, komfort i bezpieczeństwo, a jednocześnie świadomie unika masowości oraz sezonowego chaosu. Dane branżowe potwierdzają ten trend: liczba rezerwacji dokonywanych przez osoby w wieku senioralnym wzrosła rok do roku aż o 90%, co wyraźnie pokazuje, jak istotną grupą stają się dziś na rynku turystycznym. Seniorzy napędzają rynek turystyczny. Te kierunki wybierają najczęściej Rok 2025 okazał się przełomowy dla segmentu podróży senioralnych, który w niezwykle dynamiczny sposób zaznaczył swoją obecność na rynku. Dane branżowe pokazują, że liczba rezerwacji dokonywanych przez osoby po 60. roku życia wzrosła rok do roku o ponad 90%, co czyni tę grupę jedną z najszybciej rosnących w turystyce. Seniorzy coraz wyraźniej odchodzą od spontanicznych, przypadkowych wyjazdów na rzecz starannie zaplanowanych podróży, opartych na sprawdzonych destynacjach i wysokim standardzie usług. Wśród najczęściej wybieranych kierunków dominują kraje południowej Europy, a szczególnie Włochy i Malta, które łącznie odpowiadają za ponad 40% wszystkich rezerwacji w tej grupie wiekowej. Dużym zainteresowaniem cieszą się także Hiszpania, Grecja oraz Cypr — miejsca oferujące stabilną pogodę, dobrą dostępność połączeń lotniczych, czytelną infrastrukturę oraz zaplecze medyczne i hotelowe dostosowane do potrzeb dojrzałych podróżników. Jak podkreślają eksperci branży, seniorzy zwracają dziś uwagę nie tylko na cenę, ale przede wszystkim na poczucie bezpieczeństwa, przewidywalność organizacyjną i komfort pobytu. – Dla wielu seniorów podróżowanie to dziś coś znacznie więcej niż zmiana miejsca. To moment, w którym mogą realizować marzenia odkładane latami, poznawać nowe kultury i doświadczać świata w spokojnym, własnym tempie” – mówi Katarzyna Hauton, Group Brand Manager w internetowym biurze podróży eSky.pl. Z jej obserwacji wynika, że podróże seniorów coraz częściej łączą zwiedzanie miast, kontakt z lokalną kuchnią i kulturą oraz doświadczenia z dala od masowej turystyki. W efekcie seniorzy stają się dziś jedną z najbardziej lojalnych i stabilnych grup klientów, realnie wpływając na kierunki rozwoju całej branży turystycznej. Poza sezonem i na własnych zasadach, czyli jak dziś podróżują seniorzy? Dane z rynku turystycznego jasno pokazują, że dojrzali podróżnicy coraz świadomiej planują swoje wyjazdy, unikając najbardziej obleganych terminów. Seniorzy zdecydowanie stronią od pełni letniego sezonu, wybierając miesiące, w których pogoda sprzyja aktywnemu wypoczynkowi, a natężenie ruchu turystycznego jest znacznie mniejsze. Największą popularnością cieszą się październik, listopad i grudzień – okresy, które łącznie odpowiadają za ponad 30% wszystkich rezerwacji w tej grupie. Równie chętnie wybierane są wiosenne miesiące, zwłaszcza kwiecień i maj, gdy temperatury pozwalają na komfortowe zwiedzanie, a ceny pozostają bardziej przystępne niż w szczycie sezonu. Coraz częściej mówi się wręcz o „dojrzałej sezonowości”, w której to seniorzy wyznaczają nowe, spokojniejsze rytmy podróżowania. Zmienia się także sposób korzystania z oferty hotelowej. Najczęściej wybieraną opcją pozostają pakiety ze śniadaniem, które stanowią ponad połowę wszystkich rezerwacji. Taki model daje seniorom swobodę w planowaniu dnia i możliwość samodzielnego odkrywania lokalnej kuchni, bez konieczności podporządkowywania się sztywnym godzinom posiłków. Formuły half board i all inclusive nadal znajdują swoich zwolenników, szczególnie w przypadku dłuższych pobytów lub wyjazdów nastawionych na regenerację i wypoczynek, jednak nie są już jedynym oczywistym wyborem. Warto zwrócić uwagę także na strukturę wyjazdów. Najczęściej seniorzy podróżują w parach – pakiety dwuosobowe stanowią ponad połowę wszystkich rezerwacji. Jednocześnie rośnie liczba wyjazdów rodzinnych, obejmujących trzy lub cztery osoby, co pokazuje, że podróże stają się okazją do wspólnego spędzania czasu z bliskimi. Niezmiennym priorytetem pozostaje standard zakwaterowania. Jak podkreśla Katarzyna Hauton, ekspertka eSky Group, aż 86% rezerwacji dotyczy hoteli 3- i 4-gwiazdkowych, które oferują sprawdzoną jakość, wygodę i poczucie bezpieczeństwa, zachowując jednocześnie rozsądny poziom cen. Wszystko to potwierdza, że współczesny senior podróżuje uważnie, komfortowo i coraz bardziej po swojemu. Źródło: eSky.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gouda z probówki. Czy mikroorganizmy zastąpią krowy na pastwiskach?
Nabiał bez krzywdy dla zwierząt? To możliwe dzięki fermentacji precyzyjnej. Technologia rozwija się błyskawicznie, ale wciąż nie zdobyła pełnego zaufania konsumentów. Dlaczego? Nowe badanie naukowców wykorzystujące popularną goudę daje jasną odpowiedź.
Różnego rodzaju sery są bardzo cenionym produktem w naszym kręgu kulturowym. Z badań archeologicznych wynika, że na obecnych ziemiach Polski wytwarzano je już nawet 7 tysięcy lat temu. Sery są cennym źródłem białka. Światowa populacja do 2050 roku ma osiągnąć 9,7 miliarda ludzi. To oznacza ogromny wzrost zapotrzebowania na ten składnik. Tradycyjna produkcja mleka wiąże się jednak z problemami etycznymi i niszczeniem środowiska. Roślinne zamienniki sera zazwyczaj nas rozczarowują. Są często gumowate i brakuje im głębi smaku prawdziwego nabiału. Pora na fermentację Pojawiło się jednak światełko w tunelu. To technologia, w której mikroorganizmy stają się miniaturowymi fabrykami. Dzięki modyfikacjom produkują one białka identyczne z tymi od krowy. I co ważne, tak powstałe sery nie są „podróbką” z soi, lecz autentycznym nabiałem, tyle że wytworzonym bez udziału zwierząt. Taki produkt ma identyczne wartości odżywcze, teksturę i smak jak oryginał. Choć w USA można już kupić lody z takich białek, w Unii Europejskiej technologia ta wciąż czeka na zielone światło od urzędników. Eksperyment z goudą. Co kieruje naszymi wyborami? Badacze z Bonn przeprowadzili ankietę wśród 420 Niemców, aby zrozumieć ich motywacje. Skupili się na goudzie, ponieważ jest to jeden z najpopularniejszych serów. Naukowcy chcieli sprawdzić, co wygra w naszych głowach: korzyści dla nas samych czy dla ogółu społeczeństwa. Wnioski opublikowali na łamach „Food Quality and Preference”. Najpierw uczestnikom wyjaśniono, czym jest precyzyjnie fermentowana tzw. bezzwierzęca gouda, i poinformowano ich, że jej skład i zawartość składników odżywczych różnią się od roślinnych alternatyw sera ze względu na obecność białka zwierzęcego. Następnie poproszono ich o wyobrażenie sobie, że gouda bezzwierzęca będzie dostępna w ich ulubionym sklepie spożywczym w następnym tygodniu i na tej podstawie poproszono o odpowiedź na pytania dotyczące ich postaw i zachowań zakupowych. Sztuczny ser – kto go kupi? Z badania wynika, że większość ankietowanych Niemców w ogóle nie zna technologii precyzyjnej fermentacji. Ocenili jednak bezzwierzęcą goudę pozytywnie pod kątem ekologii i dobrostanu zwierząt. Z ankiety wynika, że podczas zakupów smak i bezpieczeństwo są jednak dla nich ważniejsze niż ochrona klimatu. Chęć zakupu takiego sera jest wśród nich obecnie nieco poniżej neutralnej średniej. Wynik ten wskazuje na wyraźną rezerwę konsumentów wobec takiej innowacji. Oznacza to, że własne korzyści, takie jak wartości odżywcze, kształtują postawy silniej niż cele społeczne. Jak promować nowe sery? Eksperci stwierdzili, że konieczna jest intensywna edukacja i przejrzysta komunikacja. Ponieważ dwie trzecie respondentów nigdy nie słyszało o fermentacji precyzyjnej, naukowcy sugerują stosowanie prostych, intuicyjnych nazw, takich jak „bezzwierzęcy” (animal-free) zamiast skomplikowanych terminów technicznych. W oswojeniu z takim innowacyjnym serem pomocne byłyby degustacje i testy sensoryczne. Ponieważ smak jest kluczowym czynnikiem decyzyjnym, a w UE produkty te nie są jeszcze dopuszczone do sprzedaży, niezbędne jest umożliwienie konsumentom skosztowania produktu, co może znacząco zmienić ich postrzeganie i zmniejszyć obawy. Źródło: Food Quality and Preference Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
„Biały Lotos” wraca do Europy. Czwarty sezon powstanie w stolicy luksusu i elegancji
Fani serialu „Biały Lotos” nie muszą już snuć domysłów dotyczących lokalizacji nowego sezonu produkcji. Autorzy międzynarodowego fenomenu wciąż nie zdradzają nic na temat fabuły nowych odcinków. Poznane miejsce realizacji zdjęć może jednak sugerować pewne lokalne motywy, które – jak w każdym sezonie – twórcy będą starali się subtelnie przemycić.
Po kipiącej emocjami Tajlandii czas na powrót do Europy. Po sezonie pełnym azjatyckiej egzotyki akcja „Białego Lotosu” przenosi się w miejsce znacznie bliższe europejskim fanom. Podobny zwrot twórcy wykonali już pomiędzy pierwszym a drugim sezonem, gdy po tropikalnych Hawajach przyszła pora na pełną mafijnych intryg włoską Sycylię. Zaskoczenie widzów – nowa sceneria serialu Od dłuższego czasu było wiadomo, że kolejny sezon zabierze widzów do Francji. Konkretna lokalizacja pozostawała jednak tajemnicą. Fani prześcigali się w teoriach, zastanawiając się, czy nowe serialowe morderstwa rozegrają się nad wodą, w górach, czy może w cieniu wieży Eiffla. Jedną z najczęściej powtarzanych hipotez była ta związana ze współpracą serialu z siecią hoteli Four Seasons. Luksusowe resorty tej marki stanowiły tło wszystkich dotychczasowych sezonów, dlatego również tym razem spodziewano się podobnego wyboru. Wśród potencjalnych lokalizacji wymieniano Grand-Hôtel du Cap-Ferrat na Lazurowym Wybrzeżu, górski resort w Megève oraz paryski Hotel George V. Twórcy postanowili jednak zaskoczyć widzów i osadzić akcję w zupełnie innym luksusowym miejscu. Saint-Tropez – nowe miejsce akcji To już oficjalne: nowy sezon „Białego Lotosu” zabierze widzów do perły Lazurowego Wybrzeża – Saint-Tropez. Bohaterowie zamieszkają w prestiżowym Château de la Messardière. Hotel należący do grupy Airelles nie znajduje się w samym centrum kurortu, lecz na szczycie jednego z okolicznych wzgórz. Obiekt ma długą historię związaną z ekskluzywnym hotelarstwem. Rezydencja powstała w XIX wieku jako prywatna posiadłość oficera André de Messardière, który otrzymał ją w prezencie ślubnym. W kolejnych latach budynek wraz z otaczającymi go sadami i winnicami pełnił funkcję luksusowego hotelu, goszcząc przedstawicieli francuskich elit. Dziś Château de la Messardière słynie z jednej z najbardziej prestiżowych stref SPA na Lazurowym Wybrzeżu, nagradzanej restauracji oraz wszechobecnej elegancji, która wyróżnia go na tle innych francuskich hoteli. Co się wydarzy w nowym sezonie? Choć twórcy czwartego sezonu konsekwentnie milczą na temat fabuły, fani intensywnie spekulują o nadchodzących morderstwach, które tym razem miałyby rozegrać się nad Morzem Śródziemnym. Doświadczenie z poprzednich odsłon serialu pokazuje, jak chętnie autorzy czerpią z lokalnej kultury i historii miejsca, w którym osadzona jest akcja. Jakie tropy podsuwa więc nowa sceneria? Luksus i lokalność Prowansja położona nad Lazurowym Wybrzeżem kojarzy się przede wszystkim z elegancją i szykiem. Od dekad tamtejsze miasta są popularnymi kurortami dla najbogatszych warstw nie tylko francuskiej, ale i europejskiej elity. Porty wypełnione najdroższymi jachtami i motorówkami stały się symbolem stylu życia odwiedzających region gości. Twórcy serialu mogą oprzeć narrację na napięciu pomiędzy luksusem a lokalnością. Riwiery od końca XIX wieku przyciągały francuskie elity, a prawdziwy boom nastąpił w latach 50. XX wieku, kiedy aktorka Brigitte Bardot wystąpiła w filmie „I Bóg stworzył kobietę”, kręconym m.in. w Saint-Tropez. Wcześniej nadmorskie miasta, oddalone od centrum Francji, funkcjonowały w rytmie morza i połowów. Silnie zintegrowane społeczności rybackie pozostawały na uboczu paryskiego życia towarzyskiego. Położenie nad Morzem Śródziemnym narażało region na ataki wrogich flot, czego świadectwem jest XVI-wieczna Citadelle de Saint-Tropez – forteca, która odegrała istotną rolę w obronie Prowansji. Ten kontrast pomiędzy autentyczną historią a współczesnym luksusem może stać się jednym z kluczowych motywów nowego sezonu. Kiedy premiera? Realizacja czwartego sezonu ma ruszyć wiosną, a plan zdjęciowy – obok Saint-Tropez – obejmie także inne francuskie lokalizacje. Za sterami ponownie stoi twórca serialu Mike White, wspierany przez producentów Davida Bernada i Marka Kamine’a. Z obsady aktorskiej potwierdzono na razie udział dwóch aktorów: Alexandra Ludwiga oraz Amandy Joy Michalka. Źródło: Filmweb Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Sławosz Uznański, Magda Linette i Jerzy Owsiak w jednym filmie promującym Polskę. To trzeba zobaczyć!
Narracja filmu „Poland. Mission Confidence” została skonstruowana tak, aby ukazać siłę jednostki i rolę osobistego zaangażowania w promowanie kraju. To także obraz tego, jak Polacy są postrzegani za granicą oraz jak sami postrzegają swoje miejsce w świecie.
Film dokumentalny „Poland. Mission Confidence” został pomyślany jako opowieść o Polsce jako kraju o ogromnym potencjale globalnym. Produkcja skupia się na budowaniu pozytywnej, nowoczesnej i długofalowej narracji o kraju, poprzez przedstawienie sylwetek osób, które każdego dnia współtworzą obraz Polski na świecie. Wśród zaproszonych są ludzie nauki, sportu, kultury, mediów i dyplomacji, którzy poprzez swoje działania i osiągnięcia kształtują międzynarodową opinię o Polsce. Kto wystąpił w filmie o Polsce? W produkcji udział wzięli znani i cenieni przedstawiciele różnych środowisk. Wśród nich znaleźli się: dr inż. Sławosz Uznański-Wiśniewski – naukowiec, drugi Polak w kosmosie, Jurek Owsiak – założyciel Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, dr Filip Czernicki – ekspert społeczny, dr John F. Hall Jr (NASA) – naukowiec amerykański, Georgette Mosbacher – była ambasadorka USA w Polsce, Mark Brzeziński – były ambasador USA w Polsce, prof. Włodzisław Duch – specjalista w dziedzinie informatyki, dr hab. Michał Rusinek – literaturoznawca, Andrzej Bargiel – himalaista, Magda Linette – tenisistka, Łukasz Piszczek – piłkarz, Hanna Derej – działaczka społeczna, Marcin Prokop – dziennikarz. Każda z tych postaci wnosi do filmu osobisty wymiar doświadczeń i refleksji nad tym, czym jest współczesna Polska i jak ją prezentować światu. Kto stoi za produkcją filmu Poland. Mission Confidence? Film został zrealizowany na zlecenie Fundacji Roberta Dobrzyckiego. Celem prowadzonej przez polskiego przedsiębiorcę i milionera fundacji jest wspieranie inicjatyw promujących Polskę oraz budujących jej pozytywny wizerunek na arenie międzynarodowej. „Poland. Mission Confidence” to jeden z projektów mających na celu ugruntowanie pozycji Polski jako kraju nowoczesnego, kreatywnego i otwartego na świat. Produkcja ma charakter dokumentalny, ale jej emocjonalny przekaz oraz wysokiej jakości realizacja sprawiają, że wpisuje się w nurt nowoczesnego storytellingu, mającego realny wpływ na odbiorców zarówno w Polsce, jak i za granicą. Gdzie obejrzeć film Poland. Mission Confidence? Film „Poland. Mission Confidence” jest dostępny online. Można go obejrzeć pod adresem na kanale Fundacji Roberta Dobrzyckiego na YouTube. Powyżej zamieszczamy zwiastun. Dzięki otwartej formie dystrybucji produkcja ma szansę dotrzeć do szerokiego grona odbiorców, zarówno w kraju, jak i poza jego granicami. Twórcy filmu zachęcają do udostępniania materiału i dzielenia się nim w mediach społecznościowych, by zwiększyć zasięg przekazu. Źródło: Fundacja Roberta Dobrzyckiego
5 największych podróżniczych mitów, które trzymają nas w domu. Czas je obalić
Podróże są tylko dla wybranych? Last minute to zawsze najlepsza okazja? Wiele popularnych przekonań o podróżowaniu nie ma dziś pokrycia w rzeczywistości. Choć brzmią znajomo, często bardziej oddalają nas od wyjazdów niż naprawdę pomagają w jej zaplanowaniu. W erze wyszukiwarek, które znacząco upraszczają cały proces organizacji, pora raz na zawsze oddzielić fakty od fikcji.
Każdy, kto choć raz planował wyjazd, prawdopodobnie słyszał którąś z tych „złotych rad”: że bilety trzeba kupować w środku nocy albo nad ranem, że podróże nie mogą być tanie, albo że bez dużego bagażu nie ma sensu w ogóle wyjeżdżać. To zasady przekazywane z ust do ust, powtarzane w internecie i utrwalane przez lata. Problem w tym, że wiele z nich już dawno przestało mieć cokolwiek wspólnego z rzeczywistością. Dziś podróżowanie wygląda zupełnie inaczej niż jeszcze dekadę temu. Zmieniły się ceny, dostępność lotów, sposoby rezerwacji, a przede wszystkim styl życia. Coraz więcej osób stawia na krótkie, intensywne wypady, elastyczne planowanie i świadome wybory. A jednak stare przekonania nadal potrafią skutecznie zniechęcić do ruszenia w drogę – szczególnie tych, którzy dopiero zaczynają przygodę z podróżami. Warto zatem przyjrzeć się najpopularniejszym mitom, które skutecznie ograniczają nasze podróżnicze plany. Szczególnie że niektóre z nich wydają się tak „oczywiste”, że nikt już nawet nie zastanawia się, czy są prawdziwe. Tymczasem z pomocą nowoczesnych narzędzi – jak wyszukiwarka Skyscanner – można nie tylko znaleźć korzystne oferty lotów, ale też odkryć, jak wiele z dawnych zasad po prostu się zdezaktualizowało. Pora więc przebić tę bańkę i przyjrzeć się faktom. Mit 1: podróże są tylko dla bogatych To przekonanie ma się dobrze od lat, choć dziś jest bardziej nieaktualne niż kiedykolwiek. Owszem, podróżowanie może być drogie – ale tylko jeśli planujemy je bez strategii i elastyczności. Tymczasem możliwości taniego latania nigdy nie było więcej. Promocje linii lotniczych, błyskawicznie aktualizowane wyszukiwarki, oferty na ostatnią chwilę, couchsurfing czy noclegi w zamian za pomoc przy lokalnych projektach – wszystko to sprawia, że podróżowanie stało się bardziej demokratyczne. Skyscanner ułatwia znalezienie najlepszych ofert dzięki funkcji „Cały świat”, która pozwala na elastyczne wyszukiwanie najtańszych połączeń na całym świecie, w zależności od terminu, który nam odpowiada. Koszt nie musi być przeszkodą, jeśli jesteśmy otwarci na kompromisy: mniej oczywiste kierunki, podróż poza weekendem, loty z mniejszych lotnisk czy krótsze wypady. Czasem wystarczy jeden klik, by znaleźć bilety za mniej niż obiad na mieście. Mit 2: trzeba mieć dokładny plan podróży Choć planowanie ma swoje zalety, kurczowe trzymanie się harmonogramu bywa… drogie i frustrujące. Tymczasem coraz więcej osób odkrywa, że podróżowanie spontaniczne – elastyczne co do daty, miejsca czy kolejności zwiedzania – pozwala nie tylko zaoszczędzić, ale też przeżyć więcej. Oferty last minute (choć nie zawsze tańsze – o tym za chwilę), lokalne promocje czy zmiany pogody potrafią w jednej chwili zmienić plan – i nie ma w tym nic złego. Często to właśnie nieoczekiwane sytuacje prowadzą do najciekawszych wspomnień. Elastyczność daje też dostęp do lepszych cen – wystarczy nie trzymać się kurczowo konkretnych dat czy miejscu wylotu. Skyscanner umożliwia ustawienie alertów cenowych, dzięki którym możemy śledzić najlepsze oferty na ulubione kierunki i nie przegapić okazji, nawet jeśli nasz plan nie jest jeszcze gotowy. Mit 3: tanie linie to zawsze najtańszy wybór Brzmi jak logiczne równanie: „tania linia” = „tańszy bilet”. Ale rzeczywistość często je podważa. Cena podstawowego biletu to jedno. Drugie to wszelkie dodatkowe opłaty, które potrafią ją podwoić. Wybór miejsca, odprawa na lotnisku, większy bagaż, pierwszeństwo wejścia na pokład – wszystko to kosztuje. Co więcej, tanie linie często operują z mniej wygodnych lotnisk, oddalonych od centrum – co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu. Dlatego zanim klikniemy „kup bilet”, warto podliczyć całość. Czasem bardziej opłaca się lot tradycyjną linią, która ma w cenie wszystko, co w tanich liniach jest płatnym bonusem. Mit 4: brak dużego bagażu – nie ma sensu lecieć Dla wielu podróż bez dużej walizki brzmi jak „mission impossible”. A jednak – to jeden z mitów, który najłatwiej obalić w praktyce. W przypadku krótkich wyjazdów – weekendowych city breaków, wizyt u znajomych czy służbowych spotkań – bagaż podręczny w zupełności wystarcza. Co więcej, ograniczenie przestrzeni wymusza rozsądniejsze pakowanie. Mniej rzeczy to mniej stresu, szybsze przemieszczanie się i – przede wszystkim – niższe koszty. Linie lotnicze często oferują atrakcyjne ceny dla pasażerów bez rejestrowanego bagażu. Czasami wystarczy jedna dobrze spakowana torba kabinowa i można zwiedzić pół Europy. Mit 5: last minute to zawsze najlepsza okazja Choć „last minute” brzmi jak magiczna formuła, rzeczywistość często nie dorównuje oczekiwaniom. Bilety na ostatnią chwilę bywają droższe – szczególnie na popularnych trasach i w sezonie. Linie lotnicze wiedzą, że tak podróżujące osoby często nie mają wyboru, więc ceny wcale nie muszą być atrakcyjne. Z drugiej strony, zbyt wczesne planowanie też nie zawsze się opłaca. Optymalny moment zakupu biletu różni się w zależności od kierunku, pory roku czy sytuacji geopolitycznej. Dlatego zamiast czekać na cud, lepiej monitorować oferty i ustawiać alerty cenowe, np. na Skyscanner. To najlepszy sposób na upolowanie dobrej okazji – bez stresu i przepłacania. Podróże na własnych zasadach Obecne trendy w podróżowaniu pokazują, że podróżnicy szukają coraz bardziej elastycznych, szybszych i tańszych sposobów planowania wyjazdów. Dzięki narzędziom takim jak aplikacja mobilna Skyscanner, która umożliwia wygodne monitorowanie cen lotów, rezerwację hoteli, wynajem samochodów i śledzenie spadków cen (dzięki funkcji Drops), podróże stają się bardziej dostępne, a decyzje podróżnicze oparte na danych stają się normą. Wśród najnowszych trendów pojawiają się również częstsze spontaniczne wyjazdy oraz większe zainteresowanie mniej popularnymi kierunkami. Podróżowanie nie musi być ani drogie, ani trudne. Wystarczy pozbyć się kilku utartych przekonań i zaufać rozwiązaniom, które upraszczają planowanie. Dzięki takim narzędziom jak Skyscanner świat naprawdę staje się bardziej dostępny – niezależnie od budżetu, czasu czy doświadczenia. A najlepsza podróż to ta, która zaczyna się od przełamania schematów. Materiał promocyjny marki Skyscanner
Twierdza ponad czasem. Srebrna Góra – górski kolos, który nigdy nie padł
Są miejsca, które nie tylko się zwiedza, ale których się doświadcza. Takim miejscem jest Twierdza Srebrna Góra – monumentalna warownia wznosząca się wysoko nad dolnośląską wsią, na styku Gór Sowich i Bardzkich. Z daleka wygląda jak kamienna korona na grzbiecie gór. Z bliska – jak osobny świat, w którym historia nie została zamknięta w gablotach, lecz wciąż ją czuć w chłodnych murach.
To największa górska twierdza Europy, arcydzieło XVIII-wiecznej myśli inżynieryjnej i jednocześnie jeden z najbardziej niezwykłych przykładów tego, jak dziedzictwo militarne może dziś pełnić rolę nowoczesnej, żywej atrakcji turystycznej. Nieprzypadkowo obiekt został uhonorowany w 2025 roku Złotym Certyfikatem Polskiej Organizacji Turystycznej i coraz częściej wymieniany jest jako jeden z nowych symboli Dolnego Śląska. Forteca, która miała być nie do zdobycia Twierdzę zbudowano w latach 1765–1777 z rozkazu króla Prus Fryderyka II Wielkiego. Jej zadaniem była obrona południowych granic Śląska – regionu strategicznego i wielokrotnie przechodzącego z rąk do rąk. Powstała na wysokości ponad 680 m n.p.m., na obszarze przekraczającym 100 hektarów. Linia fortyfikacji, system bastionów, kleszczy i samodzielnych fortów sprawiają, że do dziś uchodzi za jedną z najbardziej skomplikowanych budowli obronnych kontynentu. Sercem twierdzy jest monumentalny Donżon – kamienny kolos o murach wysokich na 30 metrów, kryjący 299 kazamat bomboodpornych. Mogło tu stacjonować nawet trzy tysiące żołnierzy, a całe założenie funkcjonowało jak samowystarczalne miasto: z piekarniami, browarem, magazynami, szpitalem i dziewięcioma studniami kutymi w litej skale. Twierdza była gotowa na wszystko – i niemal wszystko przetrwała. Co znamienne, nigdy nie została zdobyta. Nawet w 1807 roku, podczas wojen napoleońskich, pozostała niezdobyta, zapisując się w historii jako symbol militarnej skuteczności. Historia, która nie milczy Po II wojnie światowej los nie był dla Srebrnej Góry łaskawy. Opuszczona, zamknięta, niszczejąca, przez lata pozostawała białą plamą na mapie regionu. Przełom nastąpił dopiero w XXI wieku, kiedy dzięki determinacji lokalnych władz, pasjonatów i konsekwentnie realizowanej strategii rozpoczęto zakrojony na szeroką skalę proces ratowania obiektu. Dziś twierdza nie tylko została zabezpieczona i odrestaurowana, ale odzyskała sens istnienia. Funkcjonuje jako żywe muzeum – miejsce, w którym historia nie jest wykładem, lecz opowieścią. Zwiedzających oprowadzają przewodnicy w mundurach XVIII-wiecznych żołnierzy i markietanek, a narracja prowadzona jest w autentycznych wnętrzach: kazamatach, korytarzach, z historyczną ekspozycją i przy akompaniamencie wystrzału z broni czarnoprochowej , jako elementu wieńczącego zwiedzanie. To opowieść o codzienności żołnierzy, o zimnie, głodzie, higienie i dyscyplinie, ale też o genialnych rozwiązaniach architektonicznych i inżynieryjnych. O studniach, których głębokość do dziś budzi zdumienie. O tym, dlaczego kształt twierdzy przypomina kamienny labirynt i jak każdy jego element miał znaczenie. Twierdza, która żyje Współczesna Srebrna Góra nie jest skansenem. To przestrzeń dialogu między przeszłością a teraźniejszością. Multimedia, makiety, interaktywne stanowiska, a także nowe trasy tematyczne poświęcone samej budowie twierdzy pokazują skalę XVIII-wiecznego przedsięwzięcia logistycznego. Zwiedzający mogą własnoręcznie przetestować repliki dawnych dźwigów i zrozumieć, jak transportowano kamienie ważące niemal tonę. Jednocześnie to miejsce odpoczynku i kontemplacji. Widoki rozciągające się z murów obejmują Góry Sowie, Bardzkie, Masyw Śnieżnika, Góry Stołowe, a przy dobrej pogodzie sięgają aż po Wrocław. Na terenie można dostrzec luźno biegające stado kóz czy gęsi, jako nawiązanie do inwentarza z czasów militarnego funkcjonowania. Twierdza dominuje nad zadbaną, klimatyczną wsią Srebrna Góra, tworząc krajobraz, który trudno zapomnieć. Coraz częściej okazuje się jednak, że jeden dzień to za mało. Pobyt w twierdzy można dziś przedłużyć nawet na kilka dni. W pięknie odrestaurowanych izbach żołnierskich działa kameralny hostel, pozwalający zasnąć tam, gdzie niegdyś czuwali żołnierze. Towarzyszy mu restauracja, zdolna ugościć nawet setkę odwiedzających. Droga ku światowemu dziedzictwu Dziś Twierdza Srebrna Góra znajduje się na liście informacyjnej UNESCO i konsekwentnie zmierza ku wpisowi na Listę Światowego Dziedzictwa. Współpraca z europejskimi fortecami, międzynarodowe partnerstwa i dostępność dla gości z zagranicy to elementy długofalowej wizji. Planowane inwestycje – w tym kolej gondolowa łącząca twierdzę z miasteczkiem oraz rewitalizacja linii kolejowej z Wrocławia – mają uczynić to miejsce jeszcze bardziej dostępnym, bez naruszania jego krajobrazowego charakteru. Srebrnogórska fortyfikacja nie chce być jedynie punktem na mapie. Chce być doświadczeniem. Miejscem, do którego się wraca – bo jednej wizyty nigdy nie wystarcza. Twierdza Srebrna Góra to opowieść o sile, wytrwałości i czasie. O tym, że nawet największe kamienne kolosy potrzebują ludzi, by znów ożyły. Więcej informacji na stronie Twierdzy.
Robi furorę od XVIII wieku i uwielbiał go Ernest Hemingway. Ten napój to kwintesencja Turynu
Bicerin to nie tylko kawowo-czekoladowa przyjemność, ale też ważna część turyńskiej tradycji. Narodził się w XVIII wieku w Caffè Al Bicerin i do dziś jest symbolem miasta. Poznaj przepis na ten zimowy napój i miejsca, gdzie smakuje najlepiej.
Spis treści: Skąd pochodzi bicerin? Jak przygotować bicerin w domu? Gdzie spróbować bicerinu w Turynie? Warstwa śnieżnobiałej śmietanki wieńcząca gorącą kawę podkręconą czekoladą. Bicerin jest idealnym antidotum na chłodny dzień. To także wystarczający powód, by wybrać się do pełnych historii kawiarni eleganckiego, północnowłoskiego miasta u stóp Alp. Turyn słynie z wielowiekowej kultury kawiarnianej oraz wybitnych czekoladowych słodyczy. Nic więc dziwnego, że to właśnie tutaj narodził się bicerin. Nazwa oznacza „małą szklankę” w lokalnym dialekcie piemonckim (po włosku: „biccherino”). Ten rozgrzewający, dekadencki napój składa się z warstw gęstej, roztopionej czekolady i espresso oraz lekko ubitej śmietanki. W Caffè Al Bicerin w Turynie serwuje się go od XVIII wieku. Napój szybko stał się stałym elementem oferty kawiarni w całym mieście. Dziś uznaje się go za symbol nie tylko Turynu, lecz także okolicznego regionu usianego alpejskimi szczytami. Ma też rzesze fanów. Ernest Hemingway, który zatrzymał się w Turynie po I wojnie światowej, napisał, że bicerin to jedna ze „100 rzeczy, które ocaliłbym na świecie”. Skąd pochodzi bicerin? W wielu zabytkowych kawiarniach Turynu we Włoszech można napić się bicerinu. Jednak Caffè Al Bicerin, otwarta w 1763 roku przy Piazza della Consolata, przypisuje sobie wynalezienie napoju. Receptura jest tam pilnie strzeżoną tajemnicą. Uważa się, że inspiracją był XVIII-wieczny napój zwany bavareisa. Była to specjalność wszystkich wielkich turyńskich kawiarni tamtych czasów. Bavareisa przygotowywano z gorącej, roztopionej czekolady, mleka, syropu cukrowego i kawy. Podawano ją w dużej szklance. Wkrótce pojawiły się kolejne wersje. W jednej składniki – czekoladę, kawę i mleko – serwowano osobno. W innych łączono tylko dwa z trzech elementów. Na przykład kawa z mlekiem dawała napój podobny do dzisiejszego cappuccino, znany lokalnie jako pur e fiur („czyste i kwiat”). Z kolei kawa z gorącą czekoladą tworzyła pur e barba („czyste i czekolada”). Największą popularność w Al Bicerin szybko zyskała jednak wersja, w której składniki bavareisy podawano razem. Określano ją jako ’n poc ’d tut („po trochu wszystkiego”). Serwowano ją warstwowo, w mniejszej szklance, a mleko zastąpiono śmietanką. W 1852 roku, w przewodniku po Turynie, Guglielmo Stefani i Domenico Mondo napisali, że „bicchierino” to ulubiony poranny napój. Wymieniali przy tym ministrów, urzędników, profesorów, sklepikarzy, właścicieli gospodarstw, modystki, domokrążców i ludzi ze wsi. Jak dodawali, wszyscy oni „z radością wydają swoje trzy monety, by niewielkim kosztem uzupełnić paliwo w żołądku”. Jak przygotować bicerin w domu? Bicerin należy podawać w szkle, przez które widać warstwy. Powinny to być: kawa, prawdziwa czekolada (nie kakao w proszku) oraz świeża śmietanka. W zwykłych kawiarniach gęstą gorącą czekoladę z dodatkiem espresso często wieńczy bita śmietana wyciskana z butli. W Caffè Al Bicerin napój podaje się inaczej. Trafia do kieliszka do wina ustawionego na spodku. Śmietankę ubija się ręcznie, tak aby nie była całkiem sztywna. Ma się jedynie lekko zagęścić i unosić na wierzchu gorącej czekolady. I najważniejsze – nie mieszaj bicerinu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/2026-01-08-102054-The-winter-drink-you-need-to-know-aboutTurins-bicerin--National-Geographic---23a82fc.png" width="1266" height="850" alt="Turyńska Caffè Al Bicerin serwuje bicerin nieprzerwanie od XVIII wieku i twierdzi, że to właśnie tutaj powstał ten kultowy napój." title="Turyńska Caffè Al Bicerin serwuje bicerin nieprzerwanie od XVIII wieku i twierdzi, że to właśnie tutaj powstał ten kultowy napój." /> W domu też da się go odtworzyć. Najpierw przygotuj gęstą gorącą czekoladę: rozpuść gorzką czekoladę w świeżo zaparzonym espresso i dosłodź do smaku. Wlej mieszankę do małej szklanki i odstaw na moment. Potem czas na śmietankę. Jeśli ręczne ubijanie w misce wydaje się zbyt męczące, wlej śmietankę do słoika i potrząsaj przez około 20–30 sekund. Powinna zrobić się gęsta i puszysta, ale nie całkiem ubita. Przytrzymaj łyżeczkę odwróconą wypukłą stroną do góry nad gorącą czekoladą. Wlewaj śmietankę na spód łyżeczki – dzięki temu nie wmiesza się od razu w czekoladę. Gdzie spróbować bicerinu w Turynie? Caffè Al Bicerin Siadasz na czerwonej, aksamitnej ławce. W tle gra Billie Holiday, a na marmurowym stoliku migocze pojedyncza świeca. Wsłuchujesz się w dźwięk trzepaczki uderzającej o metalową miskę. W miejscu narodzin bicerin zawsze ubija się na zamówienie. I zawsze pije się go bez mieszania. Pierwszy łyk jest chłodny – to gęsta śmietanka. Po chwili pojawia się aksamitna, ciepła czekolada z wyraźnym, kawowym akcentem. Baratti & Milano Cukiernia Baratti & Milano od 1858 roku zadziwia Turyn czekoladkami w złotych papierkach. Sprzedaje je w swojej wystawnej, lustrzanej kawiarni przy Piazza Castello. Marka słynie z gianduiotti – czekoladek z orzechami laskowymi. Tutejszy bicerin także jest wart pielgrzymki. Ma idealne warstwy gorącej czekolady, kawy arabiki i śmietanki. To klasyczne turyńskie doświadczenie. Farmacia del Cambio Nowoczesna kawiarnia o ciemnych, drewnianych okładzinach należy do restauracji Del Cambio wyróżnionej gwiazdką Michelin. Znajduje się przy Piazza Carignano, a jej historia sięga 1833 roku. Dawniej mieściła się tu apteka. Usiądź wśród ścian szuflad i przeszklonych aptekarskich gablot. Zamów bicerin podawany w wysokiej szklance, co pozwala na wyjątkowo hojną warstwę śmietanki. Źródło: National Geographic
„Radykalna”, „sprzeczna” i „ideologiczna”. Nowa piramida żywieniowa z USA krytykowana przez ekspertów
USA ogłosiły nową piramidę żywieniową, która na promuje mięso, tłusty nabiał i znosi limity spożycia alkoholu. Według ekspertów to ogromny krok wstecz i zwycięstwo wielkiego przemysłu.
Amerykańskie wytyczne żywieniowe przeszły radykalną metamorfozę, którą Departament Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Departament Rolnictwa zaprezentowały 7 stycznia. Nowy model dosłownie odwraca piramidę żywieniową do góry nogami. U jej podstawy umieszczono mięso, pełnotłusty nabiał, korzystne tłuszcze i warzywa, natomiast przetworzone węglowodany i produkty pełnoziarniste zostały zmarginalizowane. To prawdziwa rewolucja, która jednak budzi zastrzeżenia ekspertów od żywienia. Mięso, tłuszcze, alkohol – rewolucja w zaleceniach Co jeszcze pojawiło się w nowych wytycznych? Utrzymano limit spożycia tłuszczów nasyconych na poziomie 10% kalorii. Główną winą za choroby przewlekłe obarczono żywność wysokoprzetworzoną. Nowa piramida promowana jest sloganem „Eat real food” (jedz prawdziwe jedzenie). Co bardzo istotne, po raz pierwszy od 1980 roku zrezygnowano z wyznaczenia dziennych limitów spożycia alkoholu. Marion Nestle, emerytowana profesor żywienia i zdrowia publicznego na Uniwersytecie Nowojorskim, skrytykowała nową piramidę w rozmowie z portalem Science News. Określiła nowe wytyczne jako „radykalne” i „retro”, twierdząc, że odrzucają one dekady postępu w dietetyce i cofają ją do lat 50. XX wieku. Ekspertka w mocnych słowach określa je jako „mętne, niespójne i ideologiczne”. Choć chwali hasło „jedz prawdziwe jedzenie”, uważa, że zostało ono przyćmione przez inne, niekorzystne zmiany. Białko na szczycie. Czy słusznie? Prof. Nestle zauważa, że umieszczenie mięsa i pełnotłustego nabiału u podstawy, jako głównych źródeł białka jest „zdumiewające” i stoi w sprzeczności z wieloletnimi badaniami naukowymi. A to właśnie nacisk na spożycie białka jest jednym z filarów nowej piramidy. Profesorka podkreśla, że Amerykanie już teraz spożywają dwa razy więcej białka, niż potrzebują, a promowanie białka zwierzęcego kosztem roślinnego jest niezdrowe dla ludzi i szkodliwe dla planety ze względu na zmiany klimatu. Sprzeczności i działanie na korzyść przemysłu Wskazuje też na sprzeczności: wytyczne nakazują ograniczenie tłuszczów nasyconych, a jednocześnie promują mięso i tłusty nabiał, które są ich największym źródłem w diecie. Prof. Nestle alarmuje też, że zalecenia spożycia warzyw i owoców zostały drastycznie zmniejszone – do poziomu o połowę niższego niż dotychczas. Według Marion Nestle nowe wytyczne to wielkie zwycięstwo lobby mięsnego, mleczarskiego i alkoholowego, a strata dla zdrowia publicznego i ekologii. Ekspertka zgadza się natomiast z wytycznymi dotyczącymi cukru i żywności wysokoprzetworzonej, co jej zdaniem jest mocno poparte badaniami. Jednak stawia niewygodne pytanie: skoro nowe wytyczne regulują na przykład posiłki w szkołach – kto zapłaci za droższą, nieprzetworzoną żywność? Jaki będzie wpływ nowej piramidy na zdrowie Amerykanów? Marion Nestle podkreśla, że choć nauka potwierdza szkodliwość żywności wysokoprzetworzonej, to nie ma dowodów na korzyści z drastycznego zwiększenia spożycia mięsa i tłustego nabiału. A tymczasem wytyczne te będą miały realny wpływ na miliony ludzi, decydując o zawartości posiłków w szkołach, wojsku oraz programach pomocy żywnościowej. Przypomnijmy, że według wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia korzystne dla zdrowia osób pochodzenia europejskiego są dwie diety: śródziemnomorska i skandynawska (nordycka). Obie kładą nacisk na świeże owoce i warzywa, produkty pełnoziarniste i tłuszcze roślinne, ograniczają natomiast spożycie czerwonego mięsa, tłuszczów zwierzęcych i produktów wysokoprzetworzonych. Źródła: Realfood.gov, Science News Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dieta psa może mieć większy wpływ na klimat niż dieta jego opiekuna. Nowe badania nie pozostawiają wątpliwości
Badanie statystyczne naukowców z Edynburga i Exeter dowodzi, że dieta psów domowych ma znaczący wpływ na globalne ocieplenie. Analiza blisko tysiąca produktów dostępnych w Wielkiej Brytanii wykazała, że ślad węglowy karm dla psów może się różnić nawet kilkadziesiąt razy.
Artykuł, opublikowany w „Journal of Cleaner Production” dowodzi, że dieta czworonogów, zwłaszcza ta oparta na produktach typu „premium” i bogata w mięso mięśniowe, może generować większy ślad węglowy niż dieta ich właścicieli. Wpływ na środowisko szacowano na podstawie list składników i danych żywieniowych z etykiet. Przeanalizowano 996 produktów od jednego dużego detalisty. Jakie karmy dla psów są najgorsze dla środowiska? Badacze podzielili karmy na 7 kategorii: sucha; sucha roślinna; sucha bezzbożowa; mokra, mokra roślinna; mokra bezzbożowa; surowa. Wyniki pokazują ogromne zróżnicowanie: intensywność emisji gazów cieplarnianych różni się nawet 65-krotnie między produktami. Kluczowym czynnikiem jest udział mięsa najwyższej jakości, podczas gdy wykorzystanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego zwykle wiąże się z niższymi emisjami. Karmy mokre, surowe i bezzbożowe mają przeciętnie wyższe oddziaływania niż najpopularniejsze karmy suche, natomiast karmy roślinne – najniższe. Według brytyjskich badaczy produkcja składników do karm w Wielkiej Brytanii odpowiada za około 1% całkowitej emisji gazów cieplarnianych w tym kraju. Oszacowali też, że gdyby psy na całym świecie były żywione według standardów brytyjskich, generowane emisje mogłyby stanowić ponad połowę tych, które powstają rocznie w wyniku spalania paliwa przez komercyjne linie lotnicze. Mięso wysokiej jakości: dobre dla psów, ale generuje największe emisje Fakt, że przemysł mięsny, szczególnie produkcja wołowiny, odpowiada za solidną część globalnych emisji gazów cieplarnianych napędzających zmiany klimatyczne, jest już powszechnie znany. Trudno więc się dziwić wynikom badania Brytyjczyków. Zgodnie z oczekiwaniami wykazali, że to właśnie najwyższej jakości mięso mięśniowe, które mogłoby trafić na stoły ludzi przyczynia się do większego śladu węglowego karm dla psów. Szczególnie w przypadku karm mokrych i surowych. Dobro psa czy dobro planety? Dylematy opiekunów i błędy producentów John Harvey, główny autor badania, zauważa, że wielu właścicieli psów zmaga się z dylematem: z jednej strony rozumieją, że psy są mięsożercami, z drugiej zaś chcą chronić planetę. Ta troska wcale nie jest łatwa, bo oznaczanie produktów dla zwierząt (także w Polsce) podlega mniej restrykcyjnym przepisom. Na etykietach często widzimy niewiele mówiące składniki, np. „produkty pochodzenia zwierzęcego”. Naukowcy apelują do producentów o większą transparentność i lepsze etykietowanie, aby konsumenci mogli bardziej świadomie wybierać produkty. Właściciele psów chcący ograniczyć swój wpływ na środowisko powinni szukać karm wykorzystujących mięso niższej klasy oraz np. organy, wnętrzności, wymiona czy inne części tuszy nie wykorzystywane w produkcji dla ludzi. Źródło: Journal of Cleaner Production Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Kultowy Miś Uszatek, Kolargol i inni bohaterowie wracają do domu. Odzyskane rekwizyty wytwórni Se-Ma-For
Miś Uszatek i inni bohaterowie wytwórni Se-Ma-For przez lata pozostawali w cieniu, aż do momentu gdy oryginalne rekwizyty z kultowych animacji zostały odnalezione przez policję w magazynie na terenie Warszawy. Kultowi bohaterowie wrócili do Łodzi, gdzie czekają na ponowne zaprezentowanie widzom.
Postacie takie jak Miś Uszatek przez długie lata stanowiły nieodłączny element dziecięcych „dobranocek” emitowanych wieczorami w Telewizji Polskiej. Lalkowi bohaterowie tworzeni przez łódzką wytwórnię filmową Se-Ma-For byli polską odpowiedzią na zachodnie animacje Disneya. Przez wiele lat kultowe rekwizyty wykorzystywane przy produkcji tych seriali pozostawały w ukryciu — aż do momentu, gdy w wyniku prowadzonego śledztwa łódzka policja i prokuratura odnalazły część eksponatów w magazynie na terenie Warszawy. Odzyskanie lalek z warszawskiej kryjówki Miasto Łódź od lat podejmowało starania, by zabezpieczyć kultowe rekwizyty wyprodukowane przez wytwórnię filmową Se-Ma-For. Obiekty te, poza walorem rozrywkowym, mają ogromną wartość kulturową — stanowią bowiem świadectwo niezwykle istotnego etapu w historii polskiej kinematografii. Braki w zbiorach serialowych lalek i elementów scenografii znacząco ograniczały możliwości promocji tego wyjątkowego dziedzictwa miasta. W trakcie śledztwa, prowadzonego przez łódzką policję i prokuraturę, z Urzędem Miasta Łodzi skontaktował się anonimowy informator, który zażądał kilkuset tysięcy złotych za wskazanie miejsca przechowywania eksponatów. W odpowiedzi na te informacje prokurator niezwłocznie wydał polecenie zabezpieczenia przedmiotów, zarządzając ich wydanie oraz przeszukanie. Działania te zostały przeprowadzone 22 grudnia przez funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji w Łodzi. Miś Uszatek, Colargol i inni bohaterowie zostali przetransportowani z magazynu na terenie Warszawy do centrum naukowo-kulturalnego EC1 w Łodzi, gdzie oczekują na oficjalne oględziny, a w dalszej kolejności — na udostępnienie publiczności. Śledztwo w sprawie Se-Ma-Fora W tle zaginięcia kultowych bohaterów toczy się sprawa karna związana z podejrzeniem przestępstw gospodarczych popełnianych przez wytwórnię filmową Se-Ma-For. Studio, odpowiedzialne za produkcję bajek takich jak „Miś Uszatek”, „Opowiadania Muminków” czy oscarowej polsko-brytyjskiej animacji „Piotruś i Wilk”, zostało oskarżone m.in. przez Polski Instytut Sztuki Filmowej o brak rozliczenia środków przekazanych na realizację filmu „Serce w murze”. W związku z brakiem reakcji ze strony łódzkiej wytwórni wszczęto egzekucję komorniczą. W jej trakcie zniknęły liczne składniki majątku, w tym specjalistyczny sprzęt filmowy oraz historyczne rekwizyty i lalki z kultowych animacji. Wyprowadzenie majątku uniemożliwiło wierzycielom skuteczne odzyskanie należnych środków. Prezes Se-Ma-For, Luca T., został objęty zarzutami dotyczącymi utrudniania wykonania prawomocnego orzeczenia sądu. Według prokuratury polegało to na ukrywaniu lub wyprowadzaniu składników majątku w celu uniemożliwienia skutecznej egzekucji. Za takie działania grozi oskarżonemu kara do pięciu lat pozbawienia wolności. Łódzkie bajki – ślady twórczości Se-Ma-For w przestrzeni miasta Bohaterowie bajek łódzkiego studia stanowią niezwykle ważny element lokalnego dziedzictwa kulturowego. W przestrzeni miejskiej można odnaleźć liczne ślady obecności kultowych postaci. Spacerując ulicą Piotrkowską — głównym deptakiem Łodzi — natrafimy na rzeźbę Misia Uszatka z charakterystycznie oklapniętym uchem. Swoich pomników doczekały się również inne postacie: Miś Colargol, stojący przy skrzyżowaniu ulic Sienkiewicza i Traugutta; Pingwinek Pik-Pok, usytuowany przed basenem „Fala”; Plastuś z „Plastusiowego pamiętnika”, uwieczniony w parku im. Sienkiewicza. Wszystkie te obiekty tworzą kulturalny szlak „Łódź Bajkowa”, którego celem jest podkreślenie roli dorobku wytwórni Se-Ma-For w tożsamości miasta. W tym przypadku żaden z pomników nigdy nie został skradziony, a ich urok mogą codziennie podziwiać zarówno mieszkańcy, jak i turyści. Źródło: gov.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Jak wytrwać w postanowieniach noworocznych i dlaczego teraz jest trudniej niż kiedyś? Wyjaśnia psycholog
Nowy Rok niesie nadzieję, ale często także frustrację. Psycholog Vlad Gaveanu tłumaczy, dlaczego tak wielu z nas nie potrafi wytrwać w noworocznych postanowieniach. Winne są nie tylko słaba wola i stres – chodzi o coś głębszego.
Początek nowego roku to moment symboliczny. Odruchowo uznajemy go za dobrą okazję do osobistej przemiany. Zgodnie z badaniami psychologicznymi, momenty takie jak urodziny, poniedziałki czy właśnie Nowy Rok, pełnią funkcję „punktów resetu”, które skłaniają ludzi do głębszej refleksji nad życiem i podejmowania nowych wyzwań. Zjawisko to naukowcy zauważyli już ponad dekadę temu. A jednak pewien nowy trend zaczyna przybierać na sile: wiele osób podchodzi do nowego roku z mniejszym entuzjazmem niż dawniej. Dlaczego? O wytłumaczenie pokusił się psycholog, Vlad Gaveanu. Trudno ci coś zmienić? Takie mamy czasy Vlad Gaveanu, psycholog z Uniwersytetu w Dublinie uważa, że żyjemy w świecie, w którym dobrostan psychiczny ulega pogorszeniu. Czynniki takie jak lęk klimatyczny, niestabilność polityczna oraz niepewność ekonomiczna sprawiają, że wizja „zaczynania od nowa” wydaje się wielu osobom nierealistyczna lub wręcz przytłaczająca. Badania wykazują, że nadmiar zmian na horyzoncie (narzuconych lub własnych) może prowadzić do zmęczenia zmianą – stanu emocjonalnego wyczerpania, który drastycznie obniża chęć do angażowania się w nowe inicjatywy, nawet te postrzegane jako pozytywne. Zamiast dawać nadzieję, kolejne zachęty do zmian budzą sceptycyzm i prowadzą do wycofania. Zbyt dużo zmian powoduje zmęczenie Według Gaveanu nasza zdolność do wyobrażania sobie przyszłości nie jest nieograniczona. W sytuacjach zagrożenia, niepewności lub braku kontroli myślenie zorientowane na przyszłość ulega zawężeniu. Ludzie koncentrują się raczej na analizowaniu ryzyka, strat i najgorszych możliwych scenariuszy. Obecne okoliczności po prostu utrudniają funkcjonowanie wyobraźni i zbytnią nadzieję. Badanie Vlada Gaveanu i jego zespołu z 2024 roku wykazało, że nawet jeśli ktoś widzi szanse, ale czuje się niezdolny do działania, znacząca zmiana staje się niemożliwa. Nie można „zacząć od nowa”, jeśli nie ma odpowiednich warunków. Kolejne badanie, z 2025 roku, potwierdziło ten wzorzec. Badani w nim nauczyciele, zamiast ekscytować się przeprowadzką szkoły w nowe miejsce, odczuwali wyczerpanie emocjonalne i spadek motywacji wywołany koniecznością kolejnego „resetu”. Takie reakcje pojawiają się zwłaszcza wtedy, gdy zmiana jest postrzegana jako niesprawiedliwa lub narzucona. Jak wytrwać w postanowieniach noworocznych? Postanowienia noworoczne często zawodzą także z innego powodu. Ludzie traktują je jako test siły woli, podczas gdy trwała zmiana zależy także od tego, jak cele są zaplanowane i wbudowane w codzienność. Motywacja jest zawsze kształtowana przez kontekst. Presja czasu, stres finansowy czy obowiązki opiekuńcze ograniczają realne możliwości działania. Dlatego zamiast dążyć do „wymyślenia siebie na nowo”, Gaveanu sugeruje skupienie się na małych krokach i opanowanie ograniczeń. Przykład: postanowienie o 10-minutowym spacerze i modyfikowanie go co tydzień w zależności od tego, co jest w danym momencie wykonalne. W grupie raźniej Gaveanu zwraca też uwagę, że ludzie skuteczniej planują i realizuję zmiany, gdy odpowiedzialność jest rozproszona na grupę, na przykład rodzinę dzielącą się obowiązkami przy wspólnym gotowaniu. Wspólnie z innymi, w ramach własnych granic i w odpowiedni sposób – oto klucze do sukcesu postanowień noworocznych. Źródło: The Conversation
Ekspertka: w Polsce rośnie popularność pogaństwa. Słowiańska kultura, święta i rytuały wracają do łask
Według najnowszych badań pogaństwo w Polsce to dynamicznie rozwijające się zjawisko. Choć oficjalnie polskich pogan jest tylko kilka tysięcy, dr Joanna Malita-Król z Instytutu Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego sugeruje, że realna liczba wyznawców może sięgać nawet kilkunastu tysięcy i stale rośnie.
Dane ze Spisu Powszechnego z 2021 roku wskazują na ponad 4,7 tys. osób deklarujących się jako poganie, z czego większość stanowią rodzimowiercy (wyznawcy współczesnej religii słowiańskiej), choć obecni są również druidzi czy asatryjczycy. Rosnąca popularność tych praktyk jest ściśle powiązana z odrodzeniem zainteresowania słowiańskim dziedzictwem w popkulturze, modzie oraz mediach społecznościowych. Kim są współcześni polscy poganie? Dla wielu osób pogaństwo staje się odpowiedzią na rozczarowanie dominującym Kościołem Katolickim. Proces sekularyzacji nie oznacza bowiem zaniku potrzeb duchowych, lecz ich przesunięcie w stronę form mniej dogmatycznych. Według Mality-Król uczestnicy pogańskich rytuałów często opisują to doświadczenie jako poczucie „bycia w domu” i odnalezienie swojego miejsca w świecie. Wbrew stereotypom, poganie nie są grupą odizolowaną od społeczeństwa. To zróżnicowana społeczność mieszkająca głównie w miastach, obejmująca osoby o każdym poziomie wykształcenia i statusie. Cechą charakterystyczną polskich pogan jest ogromne oczytanie – zgłębianie słowiańszczyzny wymaga wiedzy, co sprawia, że w pogańskich domach często są pokaźne biblioteki. Filozofia i praktyka religijna Jedną z kluczowych cech, która odróżnia pogaństwo od religii instytucjonalnych, jest brak sztywnego zestawu dogmatów. To nie jest religia ortodoksyjna (oparta na wierze w doktryny), ale ortopraksyjna, gdzie fundamentem jest rytuał i praktyka. Duchowość ta jest głęboko osadzona w cyklu natury. Główne święta wyznaczają kluczowe momenty w roku: przesilenia (zimowe i letnie), równonoce (wiosenna i jesienna) oraz fazy cyklu wegetacyjnego. To właśnie wtedy odbywają się najważniejsze obrzędy, takie jak Jare Gody, Noc Kupały, Dziady czy Szczodre Gody. Do tego mogą dochodzić święta poświęcone poszczególnym bóstwom: święto dla Welesa z początkiem lutego, święto Peruna w lipcu, a Mokoszy w sierpniu. Rytuały towarzyszą również kluczowym etapom w życiu człowieka – narodzinom, wejściu w dorosłość, zaślubinom czy śmierci. Pogańskie źródła polskich tradycji Wiele powszechnie znanych polskich zwyczajów ma korzenie tkwiące w dawnych wierzeniach Słowian. Przykładem są Szczodre Gody pod koniec grudnia (przesilenie zimowe), podczas których świętuje się narodziny boga słońca, Daźboga. Elementy takie jak puste miejsce przy stole (pierwotnie dla przodków), 12 potraw symbolizujących miesiące czy siano pod obrusem to dawne tradycje lokalne, które przetrwały w zmienionej formie i zostały zaadaptowane w nowej, chrześcijańskiej rzeczywistości. Współczesna praktyka pogańska może być zarówno indywidualna jak i wspólnotowa. Grupy wyznaniowe często organizują otwarte rytuały, o których informują w mediach społecznościowych, pozwalając osobom postronnym na obserwację lub czynny udział. Decyzja o pełnym wstąpieniu do wspólnoty jest zazwyczaj przypieczętowana obrzędem inicjacyjnym. Dr Joanna Malita-Król jest autorką książek „W rytualnym kręgu. Opowieść o współczesnych poganach w Polsce” oraz „Polscy Wiccanie. Studium religii przeżywanej”. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Skąd się wzięło słowo „kac” w języku polskim i co ma wspólnego z kotami, Czechami, Witkacym i festiwalem w Opolu?
Historia słowa „kac” w polszczyźnie pokazuje, że język to żywa materia. To fascynująca opowieść o zapożyczeniach, literaturze, neologizmach i nieudanych próbach zmiany potocznego słownictwa.
Choć stan złego samopoczucia po nadmiernym spożyciu alkoholu towarzyszy ludzkości niemal od początku historii, samo słowo „kac” jest w naszym języku terminem stosunkowo młodym. Polszczyzna, mimo bogatych tradycji biesiadnych, nie wykształciła własnego, rodzimego określenia na tę przypadłość, posiłkując się zapożyczeniami. Niemiecki rodowód i koci zgiełk Współczesny „kac” to w rzeczywistości skrócona forma germanizmu „katzenjammer”, który zadomowił się w naszym języku na przełomie XIX i XX wieku. To połączenie słów „katze” (kot) oraz „jammer” (lament, skomlenie, żal). Dosłownie termin ten oznacza „koci jęk” lub „kocie miauczenie”, co w sposób metaforyczny oddaje nadwrażliwość na dźwięki i ogólny stan rozbicia organizmu po „spożyciu”. Pierwsze słownikowe odnotowanie skróconej formy „kac” datuje się na 1932 rok, choć w latach 20. i 30. ubiegłego stulecia powszechnie używano jeszcze pełniejszego brzmienia: kacenjamer, katzenjamer lub kacenjama. Co ciekawe, nasi sąsiedzi w Czechach i na Słowacji używają słowa „kocovina” – a więc kocia metafora dotarła z Niemiec nie tylko do Polski. Kociokwik – nieudana kalka czy barwny neologizm? W latach 50. i 60. XX wieku w polszczyźnie dużą popularność zdobył „kociokwik”, będący dosłownym tłumaczeniem (kalką słowotwórczą) niemieckiego katzenjammer. Słowo to, odnotowane w słowniku pod redakcją Witolda Doroszewskiego w 1961 roku, pierwotnie oznaczało wyłącznie nudności i ból głowy po alkoholu. Językoznawcy zauważają jednak pewną nielogiczność tej konstrukcji – słowo „kwik” odnosi się zazwyczaj do głosu wydawanego przez świnie lub dziki, podczas gdy niemiecki pierwowzór sugerował jęk lub miauczenie kota. Z czasem „kociokwik” zmienił swój zakres znaczeniowy i dziś częściej opisuje stan zamieszania, chaosu lub zdenerwowania, ustępując miejsca krótszemu „kacowi” w kontekście alkoholowym. Literackie boje o polskie słowo: „glątwa” Witkacego Brak rdzennego polskiego określenia na syndrom dnia następnego irytował Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego). Pisarz, znany z zamiłowania do eksperymentów językowych, stworzył szereg neologizmów, które miały zastąpić niemiecki import. Najbardziej znanym z nich była „glątwa”. Witkacy proponował także bardziej opisowe terminy, takie jak „sumienioból”, „wnętrzostęk”, „popijnik” czy „piciowyrzut”. Choć słowa te doskonale oddawały fizyczne i psychiczne męki biesiadnika, nie weszły do powszechnego obiegu. Jedna piosenka zmienia polszczyznę Współcześnie, w polszczyźnie potocznej chyba najczęstsze oprócz kaca jest określenie „tupot białych mew”. To tytuł piosenki z 1968 roku, napisanej przez Wojciecha Młynarskiego, z muzyką Janusza Senta, śpiewanej przez Wiesława Gołasa i samego Młynarskiego. Zdobyła nagrodę na festiwalu w Opolu w 1971 roku. Stała się szlagierem kabaretu „Dudek”, a dzięki interpretacji Gołasa, który najczęściej ją wykonywał, zyskała status evergreenu polskiego popu. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Huczna zabawa nie jest warta traumy zwierząt”. Ogrody zoologiczne i parki narodowe apelują o ciszę w Sylwestra
Ostatni dzień roku jest trudny nie tylko dla milionów zwierząt domowych. Eksperci z parków narodowych i ZOO alarmują: dla dzikich i egzotycznych zwierząt sylwestrowa noc to fizyczny ból i ogromny stres.
Kampinoski i Bieszczadzki Park Narodowy oraz Ogrody Zoologiczne w Warszawie i Opolu zaapelowały o powstrzymanie się od strzelania w Sylwestra. Ten wspólny głos ekspertów warto wziąć sobie do serca. Tłumaczą że to, co dla ludzi jest chwilową rozrywką, dla zwierząt oznacza strach, ból i walkę o przetrwanie. „Kocham nie strzelam” – jak dzikie zwierzęta odbierają fajerwerki? Kampinoski Park Narodowy w swojej kampanii „Kocham, nie strzelam” podkreśla, że dzicy mieszkańcy lasów postrzegają świat zupełnie inaczej niż ludzie. Zwierzęta dysponują znacznie czulszym słuchem oraz szerszym zakresem odbieranych częstotliwości, przez co huk fajerwerków jest dla nich bodźcem nie tylko głośnym, ale wręcz fizycznie bolesnym. Huk fajerwerków dla zwierząt jest jak nagłe znalezienie się w centrum głośnej burzy, której nie da się zrozumieć ani przed którą nie ma gdzie się schować. Nagłe i nieregularne wybuchy uniemożliwiają zwierzętom zinterpretowanie źródła zagrożenia, co uruchamia kaskadę reakcji stresowych: gwałtowny wyrzut adrenaliny i kortyzolu, przyspieszenie akcji serca oraz silne napięcie mięśniowe. Jedyną możliwą reakcją staje się paniczna, chaotyczna ucieczka, podczas której łosie, jelenie czy dziki wpadają na ogrodzenia, przebiegają przez drogi narażając się na kolizje lub opuszczają bezpieczne ostępy, gubiąc przy tym swoje młode. Bieszczadzki Park Narodowy zwraca uwagę, że niektóre ssaki mogą zostać wręcz wybudzone ze snu zimowego, co może poskutkować tym, że nie przeżyją zimy. Sylwestrowa tragedia ptaków i zanieczyszczenie powietrza Szczególnie tragiczne konsekwencje dotyczą ptaków. Nagłe wybuchy powodują masowe, nocne zrywanie się stad do lotu, co zimą oznacza ogromny wydatek energetyczny, mogący decydować o ich przeżyciu. Zdezorientowane ptaki rozbijają się o budynki, drzewa i linie energetyczne. KPN zwraca też uwagę na degradację środowiska: spalanie pirotechniki uwalnia do atmosfery pyły zawieszone, związki siarki i metale ciężkie, które osiadają na glebie i trafiają do wód. Pozostałości po petardach to toksyczne odpady, które na obszarach chronionych mają szczególnie negatywny wpływ na ekosystem. Ogrody zoologiczne: zwierzęta egzotyczne też cierpią Ogrody Zoologiczne w Warszawie i Opolu uzupełniają ten obraz o perspektywę zwierząt egzotycznych w mieście. Warszawskie ZOO obala mit „jednej nocy”, wskazując, że wielogodzinny festiwal strzelania pozostawia trwały ślad w psychice zwierząt. Wiele gatunków w ogrodach jest wyjątkowo płochliwych i reaguje strachem nawet na drobne bodźce. Choć opiekunowie starają się zapewnić zwierzętom komfort w zamkniętych pawilonach, huk i tak dociera do ich wyostrzonych zmysłów. ZOO w Opolu opisuje noc sylwestrową jako czas, który dla zwierząt „brzmi jak zagrożenie”. Obserwacje pracowników pokazują, że w krótkich przerwach między wybuchami zwierzęta desperacko próbują odzyskać poczucie bezpieczeństwa, które zostało im odebrane. Wszystkie te instytucje apelują o rezygnację z fajerwerków i przyłączenie się do akcji takich jak #niestrzelamwsylwestra. Przesłanie jest jasne: to wyraz empatii i szacunku dla przyrody. Źródło: Kampinoski Park Narodowy, Bieszczadzki Park Narodowy, Warszawskie ZOO, ZOO Opole Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.