Droga do Bożego Narodzenia. Kiedy przypada adwent i jak się go obchodzi w Polsce i na świecie?
Adwent to wyjątkowy okres w kalendarzu liturgicznym: czas oczekiwania na Boże Narodzenie i duchowego oczyszczenia. Obfituje w różnorodne tradycje, zarówno w Polsce jak i innych krajach. Inaczej obchodzą go katolicy, inaczej protestanci, a w kościele prawosławnym zastępuje go inny, choć podobny zwyczaj.
Spis treści: Kiedy przypada adwent i ile trwa? Tradycje i zwyczaje w Polsce – adwent w praktyce Adwent w różnych tradycjach chrześcijańskich Adwentowe symbole Kiedy zaczyna się adwent? To pytanie co roku zadają sobie miliony chrześcijan. Tygodnie poprzedzające Boże Narodzenie to czas szczególnych tradycji które, jak wszystkie zwyczaje, podlegają też zmianom. Przez wieki adwent zyskiwał nowe elementy, ale jego centralnym przesłaniem pozostaje oczekiwanie na przyjście Jezusa oraz odnowa duchowa, która ma pozwolić pełniej przeżyć święta Bożego Narodzenia. Kiedy przypada adwent i ile trwa? Adwent jest czasem ruchomym. W kościele katolickim zawsze obejmuje cztery niedziele przed Bożym Narodzeniem. W praktyce oznacza to, że jego początek może przypadać między 27 listopada a 3 grudnia. W 2025 roku ta pierwsza niedziela przypadła na 30 listopada. Adwent trwa do Wigilii Bożego Narodzenia, czyli 24 grudnia. Liczba dni adwentu co roku może się nieco różnić, w zależności od układu kalendarza. Tradycje i zwyczaje w Polsce – adwent w praktyce W Polsce to całe bogactwo tradycji, obchodzonych z różną intensywnością. Pojawiają się też nowe - np. kalendarze adwentowe są coraz popularniejsze i przywędrowały do nas z krajów protestanckich. Najważniejsze z polskich tradycji to: Roraty – msze święte odprawiane o świcie, najczęściej przed wschodem słońca. Dzieci i dorośli przynoszą ze sobą lampiony symbolizujące światło Chrystusa. W niektórych parafiach organizowane są konkursy na najpiękniejszy lampion roratni. Wieńce adwentowe – najczęściej wykonane z gałązek drzew iglastych, ozdobione czterema świecami. Co tydzień zapala się kolejną świecę, symbolicznie rozpoczynając kolejne etapy oczekiwania. Według tradycji świece symbolizują nadzieję, pokój, radość oraz miłość. Kalendarz adwentowy – kolorowe kalendarze z okienkami, za którymi kryją się słodycze lub cytaty biblijne. Dzieciom i dorosłym mają codziennie przypominać o istocie adwentu. Modlitwa i postanowienia adwentowe – wiele osób podejmuje decyzję o większym zaangażowaniu w modlitwę, czytaniu Pisma Świętego lub drobnych wyrzeczeniach (np. rezygnacji z rozrywki) w ramach przygotowania do świąt. Zgodnie z dawną polską tradycją adwent był czasem powściągliwości, w którym unikało się hucznych zabaw czy wesel, skupiając się na refleksji i dążąc do oczyszczenia. Adwent w różnych tradycjach chrześcijańskich Chociaż adwent jest przede wszystkim związany z tradycją Kościoła katolickiego, obchodzą go też inne kościoły. W kościołach protestanckich to także okres czterech niedziel przed Bożym Narodzeniem, z naciskiem na refleksję i oczekiwanie na ponowne przyjście Jezusa. W kościołach ewangelickich popularne są kalendarze oraz pieśni adwentowe. Kościół prawosławny nie obchodzi adwentu tylko 40-dniowy post filipowy. Trwa on od 15 listopada do 24 grudnia. W przeciwieństwie do adwentu z kościołów obrządku rzymskiego, tu zalecany jest post. Trwają też modlitwy i nabożeństwa, podkreślając duchowe oczyszczenie przed świętami. Adwentowe symbole Symbolika świec i wieńców Wieńce adwentowe mają swoje korzenie w tradycji protestanckiej, jednak dziś są powszechne w wielu domach i kościołach różnych wyznań. Cztery świece, ustawione na wieńcu, symbolizują cztery niedziele adwentu, a każda z nich ma własne znaczenie. Palenie świec jest rytuałem łączącym pokolenia i wzmacniającym więzi rodzinne. Kolor świec również niesie symbolikę: trzy świece są fioletowe (kolor pokuty i oczekiwania), a jedna – różowa (symbolizująca radość trzeciej niedzieli adwentu). W niektórych miejscach pojawia się piąta, biała świeca – zapalana w Wigilię Bożego Narodzenia. Roraty i inne praktyki duchowe Roraty są jednym z najbardziej charakterystycznych nabożeństw czasu adwentu. Odprawiane przed świtem, mają wyjątkowy klimat – świątynie rozświetlone są wyłącznie światłem lampionów i świec. To obrzęd kładący nacisk na modlitwę do Matki Bożej oraz refleksję nad przygotowaniem do narodzin Jezusa. Oprócz rorat wierni często uczestniczą w rekolekcjach adwentowych i spowiedzi. Wspólnoty parafialne często organizują zbiórki charytatywne, akcje pomocy potrzebującym czy spotkania przy wieńcu adwentowym, podczas których wspólnie się modlą i śpiewają pieśni adwentowe. Dla wielu osób adwent jest impulsem do podjęcia ważnych decyzji życiowych, pracy nad własnym charakterem i relacjami z bliskimi. Do tradycji adwentowych można zaliczyć też przygotowywanie domów na święta – sprzątanie, dekorowanie oraz coraz popularniejsze w Polsce wspólne pieczenie pierników. Źródła: PAP, Onet, Britannica Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Piękno bez kompromisów. To kosmetyki z jednego z najbardziej ekologicznych zakładów na świecie
Współczesna branża beauty stoi przed nowym wyzwaniem: jak zapewnić widoczne efekty, jednocześnie odpowiadając na rosnącą potrzebę zrównoważonego stylu życia? Klienci coraz częściej wybierają nie tylko to, co działa, ale to, co działa w sposób odpowiedzialny i z myślą o przyszłości naszej planety. O’right PRO odpowiada na te potrzeby w sposób całkowicie autentyczny, idąc o krok dalej niż typowe „eko-obietnice”.
O’right PRO to pierwsza marka w branży hair & scalp care, która w pełni zbilansowała swój ślad węglowy od etapu uprawy składników, przez produkcję, transport, aż po użycie produktu i jego biodegradację. Marka posiada niezależną certyfikację Carbon Neutral®, co oznacza, że żaden z produktów oddanych w ręce klientów nie zwiększa emisji gazów cieplarnianych. Dla wielu, z nich szczególnie z segmentu premium, to nie jest już ciekawostka, lecz warunek zaufania. Osobista misja – Założyłem firmę w 2002 roku – w tym samym roku straciłem oboje rodziców. Oboje zmarli na raka. Pracowali w środowisku nasyconym chemikaliami. To był dla mnie punkt zwrotny. Sam mam wiele alergii skórnych, reaguję na składniki w żelach pod prysznic, szamponach. Wtedy pomyślałem: chcę stworzyć coś, co będzie inne. Coś, co nie będzie kompromisem między zdrowiem a pielęgnacją. Z czasem zrozumiałem, że nie chodzi tylko o nasze ciała – chodzi też o środowisko. A najprostszym językiem środowiska jest liczba. W naszym przypadku: zero emisji CO₂ – wyjaśnia Steven Ko, założyciel firmy. Produkt społeczną postawą Produkcja O’right PRO odbywa się w jednym z najbardziej ekologicznych zakładów kosmetycznych na świecie, zasilanym energią słoneczną i wodą deszczową, z obiegiem zamkniętym i dachami z paneli słonecznych. Opakowania wykonane zostały ze szkła lub plastiku PCR, można je w pełni poddać recyklingowi. Etykiety drukowane są tuszem sojowym. To profesjonalna jakość, która nie idzie na kompromisy. Co więcej, produkt po użyciu nie ma negatywnego wpływu na ekosystemy wodne. – Od 2017 roku wszystkie nasze opakowania pochodzą z recyklingu. A skąd pozyskujemy szkło? Produkujemy je w jednej z czterech na świecie fabryk, które używają energii elektrycznej, nie paliw kopalnych – dodaje Steven Ko. W czasach, w których coraz więcej klientów pyta: „czy to jest dobre dla mnie i dla planety?” – warto znać odpowiedź, która naprawdę znaczy więcej niż słowa. Materiał promocyjny marki PENG Partners
Tatuaże pod lupą naukowców. Nowe badania wskazują na ich związek z jednym z nowotworów
Czy pokrycie skóry tatuażem chroni ją przed szkodliwym promieniowaniem UV? Tak podpowiada zdrowy rozsądek – jednak badania pokazują co innego. Nowa analiza naukowców ze Szwecji dowodzi, że tatuaże niosą realne zagrożenie.
Nowe badanie sugeruje, że osoby z tatuażami mają podwyższone ryzyko czerniaka – najgroźniejszej postaci nowotworu skóry, powiązanej z ekspozycją na promieniowanie UV. Stwierdzono, że posiadacze tatuaży mieli aż o 29% większe ryzyko zachorowania na czerniaka niż osoby bez tatuaży. Nie zaobserwowano natomiast związku między tatuażami a rakiem kolczystokomórkowym, również związanym z uszkodzeniami spowodowanymi UV, ale dużo mniej agresywnym. Jak wyglądało badanie? Choć tatuaże są powszechne, to ich długoterminowy wpływ na zdrowie pozostaje słabo poznany. Naukowcy ze Szwecji zastosowali mieszane badanie kliniczno-kontrolne: zaczęli od osób już chorych na nowotwór skóry i porównali je z danymi osób zdrowych. Dane pozyskano z narodowych rejestrów medycznych, uczestnicy wypełnili też ankiety dotyczące tatuaży: ich wielkości, lokalizacji oraz wieku wykonania pierwszego tatuażu. W badaniu uwzględniono różne czynniki, w tym styl życia, mogący wpływać zarówno na decyzję o wykonaniu tatuażu, jak i ryzyko nowotworów skóry. Pod lupę wzięto na przykład: ekspozycję na słońce, korzystanie z solarium, palenie papierosów, wykształcenie, dochody, typ skóry i pigmentację. W ten sposób naukowcy starali się ograniczyć ryzyko błędnych wniosków. Wyniki dają do myślenia Jednak mimo wszystko związek między tatuażami a czerniakiem okazał się wyraźny. Co zaskakujące, większa powierzchnia tatuaży nie zwiększała ryzyka. To ciekawe, bo większa ilość tuszu to więcej substancji chemicznych wprowadzonych do skóry. Jak to wyjaśnić? Badacze sądzą, że makrofagi (jeden z rodzajów komórek odpornościowych organizmu) przenoszą cząstki tuszu do węzłów chłonnych, gdzie mogą one pozostawać latami. Być może prowadzi to do przewlekłego stanu zapalnego, który sprzyja nowotworzeniu. Tusz, układ odpornościowy czy styl życia? Naukowcy podkreślają, że pojedyncze badanie nie dowodzi jeszcze przyczynowości. Nie wiadomo, czy to tusz, reakcje immunologiczne, czy zachowania posiadaczy tatuaży odpowiadają za wzrost ryzyka. Poprzednie badania sugerujące wręcz ochronny efekt dużych tatuaży mogły być obarczone błędem, ponieważ nie uwzględniały kluczowych czynników, takich jak typ skóry czy ekspozycja na promieniowanie UV. Czy osoby z tatuażami mają powody do obaw? Jakie z tego wszystkiego wnioski? Osoby z tatuażami nie muszą wpadać w panikę, ale powinny szczególnie dbać o ochronę przeciwsłoneczną i regularnie obserwować skórę. NA pewno potrzebne są dalsze badania nad składem tuszów, ich interakcją ze światłem i mechanizmami obronnymi organizmu. Naukowcy sugerują też, że informacje o tatuażach zawsze powinny się znaleźć w kartotece medycznej pacjenta. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Grudzień na kanale National Geographic – 3 wyjątkowe pozycje, których nie można przegapić
Grudzień w National Geographic przynosi widzom fascynujące nowości i premiery na kanałach National Geographic, National Geographic Wild i Nat Geo People. Sprawdź, jakie programy, serie i dokumenty – od historycznych odkryć po dziką przyrodę – przygotowano na ostatni miesiąc roku.
Spis treści: Inkowie: powstanie i upadek imperium – fascynująca historia tajemniczego imperium Jak oni to zbudowali? – niezwykłe konstrukcje, które przeczą logice Przyrodnicze cuda Europy – fascynująca podróż po dzikich zakątkach kontynentu Grudniowa ramówka National Geographic, National Geographic Wild i Nat Geo People zachwyca różnorodnością tematów – od pełnych tajemnic dokumentów historycznych, przez spektakularne produkcje o dzikiej przyrodzie, aż po serie ukazujące inżynierskie osiągnięcia ludzkości. Poniżej znajdziesz propozycje, które zapewnią niezapomniane wrażenia zarówno miłośnikom historii, jak i fanom przyrody czy nowoczesnych technologii. Programy takie jak „Inkowie: powstanie i upadek imperium” czy „Jak oni to zbudowali” udowadniają, że grudzień w National Geographic to czas pełen inspiracji i odkryć. Inkowie: powstanie i upadek imperium – fascynująca historia tajemniczego imperium „Inkowie: powstanie i upadek imperium” to dokumentalna seria, która szczegółowo przybliża dzieje jednego z najbardziej zagadkowych imperiów Ameryki Południowej. Widzowie dowiedzą się, jak Inkowie stworzyli swoje potężne państwo – od organizacji społecznej i administracyjnej, przez niezwykłe osiągnięcia w architekturze i rolnictwie, po rozwiniętą sieć komunikacyjną zbudowaną z dróg i mostów. Seria pokazuje też, jakie były źródła siły Inków, a także przyczyny ich dramatycznego upadku po kontakcie z hiszpańskimi konkwistadorami. Szczególny nacisk położony jest na rolę Machu Picchu, tajemnice budowy kamiennych miast i wpływ Inków na dzisiejszą kulturę regionu. Program łączy najnowsze ustalenia archeologiczne z pasjonującą narracją, co czyni go obowiązkową pozycją dla wszystkich zainteresowanych historią cywilizacji. Premiera w niedzielę 14 grudnia o godz. 15:00 na kanale National Geographic. Jak oni to zbudowali? – niezwykłe konstrukcje, które przeczą logice „Jak oni to zbudowali?” to fascynująca seria dokumentalna, która odsłania kulisy powstania jednych z najbardziej zadziwiających współczesnych budowli. Radykalni architekci, wizjonerscy inżynierowie i bezkompromisowi konstruktorzy prezentują projekty, które wydają się łamać prawa logiki – a niekiedy i grawitacji. W dziesięciu godzinnych odcinkach widzowie poznają sekrety stworzenia konstrukcji, które zachwycają rozmachem i pomysłowością: parku zawieszonego na palach nad rzeką Hudson, stalowej galerii w Denver, niezwykłego budynku ze skrzydłami wśród florydzkich bagien, słynnego Muzeum Guggenheima w Bilbao, jedynego w swoim rodzaju wieżowca na Manhattanie, futurystycznego lotniska z lasem i monumentalnym wodospadem, a także galerii sztuki zaprojektowanej tak, by przetrwać nawet najmocniejsze huragany. Seria nie tylko ukazuje proces powstawania tych arcydzieł inżynierii, ale również opowiada o inspiracjach twórców, zastosowanych technologiach i wyzwaniach, które musieli pokonać, by zrealizować swoje śmiałe wizje. To pasjonująca podróż po świecie nowoczesnej architektury, która dowodzi, że granice kreatywności wciąż można przesuwać. Premiera w niedzielę 21 grudnia o godz. 15:00 na kanale Nat Geo People. Przyrodnicze cuda Europy – fascynująca podróż po dzikich zakątkach kontynentu „Przyrodnicze cuda Europy” to pasmo wyjątkowych programów dokumentalnych, które ukazują piękno, różnorodność i niezwykłe zjawiska przyrodnicze naszego kontynentu. Widzowie zobaczą zarówno majestatyczne krajobrazy, jak i sekrety dzikich ekosystemów – od chłodnych fiordów, po śródziemnomorskie wybrzeża, od gór, po ukryte zakątki lasów. W ramach cyklu pokazane zostaną m.in.: „Ukryte piękno Europy”, seria prezentująca zapierające dech w piersiach pejzaże czterech europejskich państw, w tym Polski, gdzie natura zaskakuje swoją dzikością i bogactwem. „Wybrzeże Chorwacji” – opowieść o ponad 1200 wyspach tworzących jeden z najcenniejszych przyrodniczo regionów Europy, który dziś musi mierzyć się z konsekwencjami zmian klimatycznych. „Dzikie szlaki Europy”, czyli barwna podróż przez najbardziej malownicze zakątki kontynentu i ich zwierzęcych mieszkańców. „Sekrety śródziemnomorskiej przyrody” – wyprawa poprzez górskie krajobrazy i malownicze wybrzeża, ukazująca niezwykłą różnorodność natury strefy śródziemnomorskiej. Nie zabraknie też „Sardynii: Kamiennej Arki”, fascynującej historii wyspy, która przed milionami lat oderwała się od Europy i zaczęła zmierzać ku Afryce, tworząc unikatowy świat geologii i przyrody. Premiera pasma w sobotę 6 grudnia o godz. 15:00 na kanale National Geographic Wild. Źródło: National Geographic Polska
Wielki Konkurs Fotograficzny rozstrzygnięty. Oto zwycięskie prace w kategorii „Świat Okiem Młodych”
Podczas XXI edycji Wielkiego Konkursu Fotograficznego National Geographic młodzi twórcy po raz drugi w historii konkursu udowodnili, że patrzą na świat z odwagą, świeżością i intuicją, której często brakuje dojrzałym fotografom. Ich kadry – pełne emocji, symboli i zaskakujących interpretacji codzienności – pokazują, jak niezwykłe historie kryją się w pozornie zwykłych momentach. Patronem gali finałowej i kategorii skierowanej do młodych był Bank Pekao S.A.
Wielki Konkurs Fotograficzny National Geographic to jedno z najważniejszych wydarzeń fotograficznych w Polsce – platforma spotkania profesjonalistów, pasjonatów i tych, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę z aparatem. Od dwóch dekad redakcja National Geographic Polska zaprasza czytelników do dzielenia się własnym spojrzeniem na świat, które obok technicznej precyzji i kompozycyjnej harmonii powinno nieść treść, ideę i refleksję. Konkurencja jest ogromna, bo do udziału zgłaszają się tysiące osób. Świat okiem młodych Bank Pekao S.A. pełnił rolę partnera XXI edycji oraz fundatora nagrody w kategorii „Świat Okiem Młodych”. Ta kategoria stworzona została z myślą o młodych fotografach – uczniach szkół ponadpodstawowych. To przestrzeń, w której mogą opowiedzieć o własnym świecie: pełnym emocji, intuicyjnej szczerości i pytań o przyszłość. Dla wielu z nich to pierwszy moment, gdy ich twórczość trafia do szerokiej publiczności i zyskuje profesjonalną ocenę. Zwycięski kadr – „Na księżycu” autorstwa Marcina Śmigielskiego – otrzymał nagrodę główną, którą podczas gali finałowej wręczył Marcin Zygmanowski, Wiceprezes Zarządu Banku Pekao S.A. wraz z kartą o wartości 5 000 zł. Zwycięskie prace 1. miejsce: Marcin Śmigielski – „Na księżycu” Ta fotografia przyciąga tym, co najsilniejsze w młodej wyobraźni: nieoczywistym spojrzeniem na dobrze znany motyw. Autor uchwycił nie sam księżyc, lecz maleńkie, kruche stworzenie na tle jego tarczy. Minimalistyczny kadr działa niesamowicie na odbiorcę. To przypomnienie, że wielkie odkrycia zaczynają się od małych obserwacji. Wyróżnienie: Szymon Bartołd – „O zmroku” Mroczne tony, delikatne światło i narracja zbudowana półcieniami. Do tego majestatyczna sowa. Autor prowadzi widza w stronę momentu zawieszenia. To fotografia, która działa intuicyjnie i nie pozwala przejść obojętnie. Wyróżnienie: Szymon Bartołd – „W objęciach mgły” Kadr pełen atmosfery, w którym mgła staje się niemal bohaterem opowieści. Zanika granica między tym, co realne, a tym, co jedynie przeczuwane. Praca wyróżnia się nastrojem i umiejętnością wykorzystania warunków pogodowych jako elementu dramaturgii. Tegoroczne prace młodych uczestników udowodniły, że wrażliwość i twórcza odwaga nie mają wieku. Ich zdjęcia są nie tylko efektownymi kadrami, ale też opowieściami o świecie – tym, który dopiero eksplorują, i tym, który chcą współtworzyć. W XXI edycji Wielkiego Konkursu Fotograficznego to właśnie oni pokazali, że przyszłość fotografii rośnie tuż obok nas – w szkolnych korytarzach, na podwórkach, w chwilach, które codzienność podsuwa najciszej. Materiał promocyjny Banku Pekao S.A.
Powieść pisana przez człowieka stanie się towarem luksusowym? AI zastępuje pisarzy
Sztuczna inteligencja jest „karmiona” nie tylko codziennymi informacjami, ale też powieściami. Wielu z twórców obawia się, że AI niedługo ich zastąpi. Pisarze odnotowują spadek zarobków. Czy wkrótce powieści pisane przez ludzi staną się towarem luksusowym?
Takie przerażające dla pisarzy dane wynikają z raportu autorstwa dr Clementine Collett z Minderoo Centre for Technology and Democracy (MCTD) na Uniwersytecie Cambridge. Nosi tytuł „Wpływ generatywnej sztucznej inteligencji na powieść” („Impact of Generative AI on the Novel”). Dokument powstał w oparciu o badanie przeprowadzone wśród ponad ćwierci tysiąca powieściopisarzy z Wielkiej Brytanii i kilkudziesięciu redaktorów oraz agentów literackich. Obawy branży związane ze sztuczną inteligencją Raport ujawnia powszechne obawy wśród twórców literackich w Wielkiej Brytanii dotyczące naruszeń praw autorskich, utraty dochodów i przyszłości formy artystycznej, w miarę jak narzędzia generatywnej AI zalewają rynek. W dokumencie przedstawiono również szczegółowe zalecenia polityczne i praktyczne dla rządu brytyjskiego oraz dla samej branży wydawniczej, mające na celu ochronę wartości literatury. Już dziś znane są przypadki tworzenia prac magisterskich z pomocą takich narzędzi. Skala trudna jest do oszacowania. – Brutalna ironia polega na tym, że narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji, na które kładą nacisk powieściopisarze, są prawdopodobnie szkolone na milionach pirackich powieści, ściągniętych z bibliotek-cieni bez zgody ani wynagrodzenia autorów – powiedziała dr Collett. Kluczowe wyniki raportu W ankiecie zadano twórcom powieści szereg pytań. Oto najciekawsze z zagadnień: nieco ponad połowa (51%) brytyjskich powieściopisarzy twierdzi, że sztuczna inteligencja prawdopodobnie całkowicie zastąpi ich twórczość jako autorów fikcji; prawie dwie trzecie (59%) powieściopisarzy twierdzi, że wie, iż ich prace były wykorzystywane do trenowania modeli LLM (Large Language Model) opartych na sztucznej inteligencji bez pozwolenia lub wynagrodzenia; ponad jedna trzecia (39%) powieściopisarzy twierdzi, że ich dochody już ucierpiały z powodu sztucznej inteligencji; większość (85%) powieściopisarzy spodziewa się, że ich przyszłe dochody zostaną obniżone przez AI. Według raportu autorzy gatunków literackich są uważani za najbardziej narażonych na wyparcie przez sztuczną inteligencję, a dwie trzecie (66%) wszystkich ankietowanych uznało autorów romansów za „skrajnie zagrożonych”. Tuż za nimi plasują się autorzy thrillerów (61%) i kryminałów (60%). Niektórzy twórcy literaccy przewidują pojawienie się dystopijnego, dwupoziomowego rynku, w którym powieść pisana przez ludzi stanie się „towarem luksusowym”, a masowo produkowana, generowana przez sztuczną inteligencję fikcja – będzie tania lub darmowa. AI nie jest wcale taka zła? Brytyjscy twórcy przyznają, że co prawda mają obawy związane z AI, ale sami z niej korzystają. 33% z respondentów przyznało, że wykorzystuje takie narzędzie w procesie pisania, głównie do zadań „nietwórczych”, takich jak wyszukiwanie informacji. Około 8% pisarzy zadeklarowało, że używa AI do edytowania tekstu. 80% respondentów zgodziło się, że AI oferuje korzyści pewnym częściom społeczeństwa. Jednocześnie pisarze są „skrajnie negatywnie” nastawieni do używania AI w procesach głęboko kreatywnych, takich jak pisanie całych powieści. Źródło: MCTD Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kraina jak z innego świata. Teneryfa to dużo więcej niż słońce i plaże
Na Teneryfie wszystko wydaje się sto razy bardziej wyraziste – krajobrazy, smaki, kolory, a także ludzie. Ta atlantycka wyspa nie tylko przyciąga słońcem i idealną pogodą przez cały rok, ale zaprasza w podróż przez geologiczne cuda, fascynującą kulturę i przyrodę, która budzi zachwyt i respekt. To miejsce, które trzeba poczuć. Bo Teneryfa budzi emocje.
Otoczona wodami Atlantyku Teneryfa urzeka już od pierwszego spojrzenia. Położona zaledwie 300 kilometrów od wybrzeży Afryki i 1300 od Półwyspu Iberyjskiego, łączy wpływy obu kontynentów w jednym niesamowitym krajobrazie. Jest największą z Wysp Kanaryjskich (zajmuje powierzchnię 2034 kilometrów kwadratowych), a jej różnorodność zapiera dech w piersiach. Od suchych, niemal półpustynnych przestrzeni na południu wyspy, przez lasy laurisilva i zielone doliny na północy, aż po księżycowe krajobrazy Parku Narodowego Teide – każde miejsce mówi własnym językiem natury. Klimat? Średnia roczna temperatura wynosząca 23 stopni Celsjusza czyni Teneryfę wymarzonym kierunkiem zarówno latem, jak i zimą. Dwa lotniska, rozbudowana sieć dróg i rozwinięta infrastruktura pozwalają dotrzeć w najdalsze zakątki wyspy – od tętniącego życiem Santa Cruz po urocze wioski. Teneryfa jest miejscem, w którym natura, kultura i nauka przenikają się, współistniejąc w harmonii. Wulkan Teide – szczyt i serce Teneryfy Wznosząc się na wysokość 3715 metrów n.p.m. Pico del Teide nie tylko króluje nad Teneryfą, ale i nad całym terytorium Hiszpanii jako jej najwyższy szczyt. Otoczony Parkiem Narodowym wpisanym na listę UNESCO, wulkan stanowi centrum swoistego geologicznego laboratorium, które zachwyca zarówno badaczy, jak i zwiedzających. Pola lawy, unikatowe formacje skalne i kratery tworzą tu surrealistyczny krajobraz, jakby wyjęty z innej planety. Wędrówki po parku pozwalają doświadczyć różnorodności wulkanicznych tekstur i kolorów, od czerni i szarości przez biele i żółcie aż po rdzawe czerwienie i brązy. Surowy i księżycowy charakter tych terenów przyciąga filmowców – to właśnie tutaj kręcono wiele scen do międzynarodowych produkcji. Masca – ukryta perła Teneryfy Na końcu krętej drogi, pośród surowych szczytów Gór Teno, leży Masca – osada, która wygląda, jakby czas o niej zapomniał. Zachowały się tu tradycyjne domy z wulkanicznego kamienia, a brukowane uliczki wioski prowadzą do wspaniałych punktów widokowych. Przeszłość osady sięga czasów Guanczów – rdzennych mieszkańców wyspy, którzy w surowych górach znaleźli schronienie. Zejście wąwozem Masca, pełnym wodospadów, jeziorek i unikalnej flory, prowadzi aż do ukrytej plaży – ta wędrówka jest jednym z najbardziej wymagających i spektakularnych doświadczeń trekkingowych na Teneryfie. Liczba odwiedzających jest ograniczona, a wstęp wymaga wcześniejszej rejestracji – to wyraz troski o ochronę tego cennego ekosystemu. Wyjątkowe spotkania – Teneryfa w rytmie oceanu Wody pomiędzy Teneryfą a La Gomerą to jeden z nielicznych obszarów na świecie, w których można przez cały rok obserwować walenie i delfiny w ich naturalnym środowisku. Stała populacja grindwali krótkopłetwych i delfinów butlonosych zamieszkuje ten region przez wszystkie miesiące roku. Rejsy wypływające z Los Cristianos, Puerto Colón i Los Gigantes odbywają się z poszanowaniem przyrody i zgodnie z zasadami odpowiedzialnej turystyki morskiej, m.in. w oparciu o wytyczne pionierskiego programu Sustainability Charter for Whale Watching. Na pokładach można nie tylko podziwiać zwierzęta, ale też wysłuchać opowieści przewodników o ich zwyczajach i migracjach. Kraina kontrastów – od wulkanu po wiecznie zielone lasy Teneryfa łączy w sobie skrajnie różne oblicza natury. Niemal każdy kilometr przynosi tu zmianę scenerii: surowe pustkowia południa ustępują miejsca uprawom winorośli i bananowców, by następnie przejść w chłodniejsze, często spowite mgłą doliny północy. W Górach Anaga, uznanych przez UNESCO za Rezerwat Biosfery, można przechadzać się przez bujne, wilgotne lasy mające około 20 milionów lat. Z kolei na zachodzie wyspy Park Krajobrazowy Teno skrywa jedne z najstarszych formacji geologicznych, z osadami sprzed siedmiu milionów lat. Teneryfa jest też schronieniem dla ponad 800 gatunków endemicznych – szczególne miejsce zajmuje tu zięba niebieska, występująca wyłącznie w tutejszych lasach sosnowych. Aktywny wypoczynek – wyspa jak naturalna siłownia Teneryfa to wymarzona destynacja dla osób, które czerpią radość z ruchu, adrenaliny i odkrywania przyrody z bliska. Dzięki łagodnemu klimatowi i zróżnicowanemu ukształtowaniu terenu aktywność na świeżym powietrzu możliwa jest tu przez cały rok. Wyspę na pewno pokochają piechurzy – szlaki piesze wiją się przez lasy laurisilva, wulkaniczne równiny i nadmorskie klify, oferując niezapomniane panoramy i kontakt z dziką przyrodą. Dla miłośników biegów górskich przygotowano m.in. trasę Tenerife Bluetrail by UTMB, prowadzącą od oceanu przez Park Narodowy Teide aż z powrotem na wybrzeże. Kolarze – zarówno szosowi, jak i górscy – mogą tu trenować na profesjonalnie przygotowanych trasach z zapleczem serwisowym i hotelami przyjaznymi rowerzystom. Teneryfa stwarza też idealne warunki do wspinaczki, canyoningu, nurkowania czy windsurfingu, a certyfikowane firmy ułatwiają realizację tych pasji. To miejsce zachęca do ruchu i eksploracji – niezależnie od poziomu zaawansowania i wybranej formy aktywności. Turystyka odpowiedzialna Teneryfa od lat konsekwentnie rozwija model zrównoważonego i inteligentnego kierunku turystycznego. Certyfikaty Biosphere oraz Smart Tourist Destination to nie tylko wyróżnienia, ale potwierdzenie realnych działań na rzecz ochrony zasobów naturalnych, lokalnej kultury i zrównoważonego rozwoju gospodarczego. Rada Wyspy oraz Tenerife Tourism wdrażają innowacyjne rozwiązania – od cyfryzacji usług, przez optymalizację zużycia wody i energii, aż po ograniczenie liczby odwiedzających w delikatnych ekosystemach. Na szczególną uwagę zasługuje także wspomniany już program Sustainability Charter for Whale Watching, który reguluje sposób prowadzenia rejsów, by nie zakłócać naturalnych zachowań morskich ssaków. Edukacja ekologiczna, promocja gospodarki cyrkularnej i lokalnych produktów to kolejne filary tej strategii. Te działania dają szansę, że także kolejne pokolenia będą mogły odkrywać Teneryfę w jej naturalnej, autentycznej formie. Raj dla fanów astroturystyki Dzięki wyjątkowej przejrzystości powietrza i korzystnym położeniu niebo nad Teneryfą należy do najczystszych na świecie i przyciąga miłośników astronomii z całego globu. Park Narodowy Teide i jego okolice zostały uhonorowane certyfikatem Starlight i uznane za Rezerwat i Cel Turystyki Gwiezdnej, co potwierdza ich rangę. Najlepsze warunki do obserwacji nieba gołym okiem i przez teleskop oferują: szczyt Montaña de Guajara, punkt widokowy Llano de Ucanca i okolice hotelu Parador. Pasjonaci nauki powinni zajrzeć do Obserwatorium Teide, w którym prowadzone są międzynarodowe badania astronomiczne. Wieczorne obserwacje planet i galaktyk, z dala od świateł miast, pozostawiają niezatarte wrażenie bliskości z kosmosem. Plaże – od kurortów po ukryte zatoki Bardzo ważny i popularny punkt na mapie atrakcji Teneryfy stanowią jej plaże – zarówno te o jasnym, jak i ciemnym piasku, który przypomina o wulkanicznym rodowodzie wyspy. Na południu popularne są szerokie i piaszczyste wybrzeża, takie jak Playa de las Américas czy Fañabé, idealne na relaks. Na północy dominują bardziej dzikie i kameralne zatoczki, często osłonięte skałami. Do jednej z najbardziej widowiskowych plaż należą te trudno dostępne: plaża Masca – ukryta u stóp majestatycznych klifów Los Gigantes, na którą można dostać się przez wąwóz lub od strony oceanu, a także dzika plaża Roque de las Bodegas beach w parku Anaga. Szczególnym doświadczeniem są kąpiele w naturalnych basenach utworzonych przez zastygłą lawę, m.in. Bajamar i El Caletón w Garachico. Miasta pełne życia i unikatowej architektury Teneryfa nie tylko przyrodą stoi. Stolica wyspy, Santa Cruz de Tenerife, zachwyca kontrastem między historyczną zabudową a śmiałą, nowoczesną architekturą. Budynki autorstwa światowej sławy architektów, m.in. Auditorio de Tenerife projektu Santiaga Calatravy czy TEA (Tenerife Espacio de las Artes) projektu Herzoga i de Meurona, nadają miastu kosmopolityczny charakter, a miejska przestrzeń zmienia się w galerię pod gołym niebem. Miasto San Cristóbal de La Laguna, uznane za dobro kultury i wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1999 roku, to z kolei renesansowa perła z pałacami i dziedzińcami, która inspirowała urbanistów Starej Hawany (La Habana Vieja) i kolumbijskiej Cartageny. Garachico i La Orotava kuszą piękną historyczną zabudową, spokojem i widokami na ocean. W mniejszych miasteczkach, takich jak Icod de los Vinos czy Arico, można poczuć rytm lokalnego życia i odkryć mniej znane fragmenty kanaryjskiego dziedzictwa. Bogate tradycje kulinarne i winiarskie Tradycja, jakość produktów i pasja kucharzy tworzą na Teneryfie wyjątkową scenę kulinarną. Lokalne składniki – ryby, owoce morza, kozie sery, miody, znakomite mięso (m.in. z czarnej świni), banany, papaje – zamieniają się w dania o niepowtarzalnym smaku, głęboko związanym z krajobrazem wyspy. W guachinche, rodzinnych lokalach z domową kuchnią, można poczuć autentyczny klimat i niespieszny rytm codziennego życia. Na bardziej wymagających czeka bogata oferta restauracji z gwiazdkami Michelin, które łączą lokalne produkty z nowoczesnymi technikami kulinarnymi. Nieodłącznym elementem tej kulinarnej tożsamości są dojrzewające na wulkanicznych zboczach wina. Na wyspie funkcjonuje pięć apelacji pochodzenia, a tutejsze wina zdobywają uznanie nie tylko na rynku hiszpańskim. Coraz większą popularność zyskują również lokalne wermuty. W jednej z ponad 100 winnic można nie tylko degustować te wina, ale też poznać długą, sięgającą XVI wieku tradycję winiarską. Święta, które budują tożsamość Kultura Teneryfy wyraża się również w świętach i tradycjach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Najbardziej znany jest karnawał w Santa Cruz – kolorowy, żywiołowy i uznany za wydarzenie o międzynarodowym znaczeniu turystycznym. Mniejsze miejscowości organizują pielgrzymki, festyny, procesje i bailes de magos – ludowe tańce, podczas których mieszkańcy noszą tradycyjne stroje. Boże Ciało w La Orotava, pełne dywanów stworzonych z kwiatów i wulkanicznego piasku, to jedno z najbardziej widowiskowych wydarzeń w kalendarzu. Tradycje takie jak Corazones de Tejina czy Tablas de Icod pokazują, jak silna jest więź mieszkańców z ich historią i ziemią. Teneryfa budzi emocje Teneryfa nie tylko przyciąga, ale zostaje w pamięci na długo. To wyspa, którą się nie tylko zwiedza, ale przede wszystkim – odczuwa. Wulkaniczne krajobrazy, potęga oceanu, rozgwieżdżone niebo, tradycyjne smaki i zapachy oraz dźwięki lokalnych świąt tworzą wielowymiarowe wspomnienie. To miejsce, gdzie luksus łączy się z naturą, a technologia służy przyrodzie i ludziom. Miejsce, w którym można się zatrzymać i zaczerpnąć powietrza. Materiał promocyjny Tenerife Tourism
Rozgrzej swoje zimowe wieczory herbatą od TEEKANNE!
Zimowy półmrok, ostre powietrze i skrzypiący pod butami śnieg… Nic tak nie rozgrzewa po dniu spędzonym na stoku lub górskim szlaku jak aromatyczna herbata, która otula jak miękki, puchowy komin. Odkryjcie zimowe, owocowe kompozycje od TEEKANNE – pełne intensywnych nut, kojarzących się z surową, ale piękną zimową naturą.
W herbatach TEEKANNE kryje się zimowa opowieść – o zapachu mroźnego powietrza i o chwilach odpoczynku po długim marszu wśród zasp lub całym dniu spędzonym na nartach. To właśnie w tych małych torebkach spotykają się soczyste owoce, korzenne przyprawy i subtelna słodycz, tworząc kompozycje przywodzące na myśl ciepły dom lub schronisko, parujące kubki herbaty i zapach domowych wypieków, które przyjemnie wypełniają ciało po zimowych szaleństwach. Jedna filiżanka potrafi odtworzyć atmosferę wieczoru po aktywnym dniu – spokojnego, wyciszonego, pełnego naturalnego ciepła. Nowość: TEEKANNE „Winter Punch” — smak przytulnych chwil Wyobraź sobie zimowy wieczór pod ciepłym kocem, zapach korzennych przypraw i otulające ciepło po intensywnym dniu. TEEKANNE „Winter Punch” to esencja zimowego komfortu — słodka, rozgrzewająca i pełna uroku. To nie tylko herbatka, lecz prawdziwy rytuał, który sprawia, że każda chwila nabiera wyjątkowego smaku i magii. A to dopiero początek zimowych przyjemności. W portfolio marki TEEKANNE znajdziemy także inne magiczne kompozycje, stworzone z myślą o chłodnych wieczorach i chwilach pełnych aromatycznego relaksu. Poznaj zimowe propozycje od TEEKANNE TEEKANNE „Magic Moments” to idealna towarzyszka wieczorów spędzonych przy lekkim trzasku ognia w kominku po powrocie z nart. Łączy aromaty pomarańczy, winogron i rumu. TEEKANNE „Winter Time” to doskonała propozycja dla miłośników słodkich, deserowych smaków – znajdziecie w niej nuty cynamonu, migdałowych ciasteczek i dojrzałych owoców. TEEKANNE „Let it Snow” to malinowo-bezowa kompozycja rozpieszczająca zmysły i dodająca energii. TEEKANNE „Apple & Cinnamon” to klasyka zimowego krajobrazu – aromat jabłek i cynamonu otula, zapewniając poczucie komfortu. Zanurz się w zimowe aromaty Chwila z herbatą TEEKANNE w zimowej odsłonie to coś więcej niż zaspokojenie pragnienia. To moment wyciszenia – jak krótki postój na szlaku lub stoku. Zimowe herbatki świetnie sprawdzają się zarówno podczas spokojnych wieczorów w domowym zaciszu, jak i jako rozgrzewający rytuał po dniu pełnym aktywności. Po powrocie ze stoku, kiedy ściągasz buty narciarskie i czujesz lekki chłód na dłoniach, filiżanka aromatycznego naparu przywraca energię i pozwala ciału odpocząć. To idealny towarzysz zimowych wypraw – tych malowniczych, surowych, czasem wymagających, ale zawsze pełnych niepowtarzalnego uroku. Zima nie musi kojarzyć się wyłącznie z mrozem i krótkimi dniami – to pora roku, która potrafi być niezwykle smakowita, jeśli tylko będziemy ją chłonąć wszystkimi zmysłami. Jak przygotować zimową herbatę? Wystarczy, że torebkę herbaty TEEKANNE zalejesz wrzątkiem w kubku lub termosie. Możesz jednak dodać coś więcej – plaster pomarańczy lub odrobina cytryny nada napojowi świeżości, a mandarynka naturalnej słodyczy. Gałązka rozmarynu wprowadzi subtelną, iglastą nutę przywodzącą na myśl górskie świerki, a odrobina miodu lub syropu klonowego przyniesie delikatne, naturalne ocieplenie. Jeśli chcesz podkreślić owocowy charakter naparu, dodaj łyżkę konfitury malinowej – idealnej po intensywnym dniu na mrozie. Materiał promocyjny marki TEEKANNE
W odwróconym świecie. Dlaczego warto oglądać „Stranger Things”? Psycholożka wyjaśnia
Jest wiele powodów, dla których warto zobaczyć „Stranger Things”. Przede wszystkim ten serial mówi nam, że nie musimy być piękni i idealnie odprasowani – pisze Natalia de Barbaro, psycholożka i trenerka.
Stworzony przez braci Duffer dla Netfliksa serial „Stranger Things”, którego akcja rozgrywa się w latach 80., łączy w sobie poetykę science fiction i horroru. Wszystko zaczyna się w dniu, w którym w małym amerykańskim miasteczku znika pewien nastolatek. Oto trzy (z wielu) psychologicznych powodów, dla których warto zobaczyć „Stranger Things”. Dziwacy są OK W serialu wspaniale nakreślone są postacie dziwaków i outsiderów: brat chłopca, którego zaginięcie stanowi główną kanwę opowieści w pierwszym sezonie, Christopher, który zamiast chodzić na imprezy, słucha The Clash i mówi, że „bycie dziwakiem jest super”; Barb, przyjaciółka jego ukochanej, która – chociaż jest kilkunastoletnią uczennicą – wygląda jak nauczycielka w swoich ogromnych okularach i jeśli idzie na imprezę, to tylko jako przyzwoitka; oszalała z niepokoju mama zaginionego Willa grana przez Winonę Ryder; szczerbaty i sepleniący przyjaciel zaginionego chłopca Dustin. Te wszystkie postacie mówią nam, że nie musimy być piękni i idealnie odprasowani. No i ta najwspanialsza dziwaczka Nastka, dziewczynka, która pojawia się w świecie zwykłych ludzi, w małomiasteczkowej knajpie, w brudnej koszuli nocnej, cała umorusana, z ogromnymi oczami, prawie ogoloną głową. Mimo że przez cały sezon wypowiada zaledwie kilkanaście słów, wydaje się najbardziej wyrazistą postacią. Jest naraz z tego i z innego świata, a jej obecność jest silna i niepokojąca. Autentyczny świat nastolatków w „Stranger Things” Oglądałam „Stranger Things” ze swoim trzynastoletnim synem. I często miałam wrażenie, że ten serial jest co najmniej tak samo, jeśli nie bardziej, przeznaczony dla niego niż dla mnie. W „Stranger Things” nastoletni chłopcy grają pierwsze skrzypce. Grupa przyjaciół zaginionego Willa z pomocą niesamowitej Nastki, z nie mniejszą niż dorośli determinacją szuka rozwiązania zagadki. W przeciwieństwie do wielu innych seriali i filmów, w których dzieci zdają się mówić zdania wymyślone przez dorosłych, tu ich dialogi brzmią naturalnie. Zachowują się jak dzieci/nastolatki: przyjaźnią się, kłócą, obrażają się na siebie i godzą, a dzięki filmowemu gatunkowi, w którym ich umieszczono, przeżywają przygody, o których koledzy z filmów obyczajowych mogą tylko czytać w komiksach. Odwrócony Świat i sztuka budowania napięcia Nigdy nie wielbiłam gatunku science fiction, ale po zobaczeniu „Stranger Things” pomyślałam, że może go nie doceniam. Serial pokazał mi, jak fajnie bać się na niby – twórcy kapitalnie budują napięcie. Pod nogami trzaskają gałęzie w gęstych przeszukiwanych nocami lasach, w mieszkaniu zaginionego chłopca nagle gaśnie, a potem zapala się światło, słychać trzaski w słuchawkach telefonów – aż wreszcie napięcie wybucha, wybrzuszają się ściany wcześniej spokojnego domu i naszym oczom ukazuje się cały mroczny, przerażający, lepki i okrutny Odwrócony Świat rządzony mocami, które nie są po naszej stronie! Na szczęście w każdej chwili można wcisnąć pauzę. Źródło: archiwum NG
Dawid Godziek zaprzecza grawitacji. „Progres zaczyna się tam, gdzie kończy się strefa komfortu”
Każdy jego projekt to eksplozja odwagi i technicznej perfekcji na dwóch kółkach. Gdy reszta świata waha się, on już jedzie, a raczej... leci. Kariera Dawida Godźka to nieustanna pogoń za rozwojem – od tras w rodzinnych stronach po rekordy bite na oczach całego świata.
Pierwszy na świecie przejazd slopestyle po torze zbudowanym na jadącym pociągu. Backflip z płaskiego dropa na płaskie lądowanie. Tytuł mistrza świata na prestiżowych zawodach Crankworx. Twister – trik, którego nikt inny nie potrafi wykonać. Dla Dawida Godźka to kolejne etapy na drodze, która prowadzi do nieustannego rozwoju. – Kiedy pierwszy raz wskoczyłem na rower, miałem 12 lat. Nie myślałem wtedy o medalach, tytułach, ani rekordach. Chciałem zobaczyć, jak daleko mogę się posunąć. Zaczynałem na dużym MTB, skacząc z bratem na hopkach za domem. Z czasem zrozumiałem, że to właśnie przekraczanie własnych granic daje mi największą satysfakcję – wspomina. Historia pełna powietrznych akrobacji Godziek urodził się w Suszcu na Śląsku, w rodzinie z górniczymi korzeniami. Próbował różnych dróg – był ministrantem, myślał o piłce nożnej – ale to rower okazał się jego przeznaczeniem. Początkowo jeździł na dużym MTB, później na BMX-ie. Już w 2011 roku zajmował czołowe lokaty na międzynarodowych zawodach. Rok później zdobył brąz w hiszpańskim Rebel Jam, a w 2013 roku sięgnął po podwójne mistrzostwo Polski. W kolejnych sezonach wygrywał na największych światowych imprezach – Vans Kill the Line, Red Bull Dreamline, NASS czy Dirt on Fire. Publiczność go kochała, zawodnicy szanowali. Swoim stylem udowodnił, że nie ma granic, których nie da się przesunąć. Pociąg do przekraczania granic – W tym sporcie nie chodzi tylko o triki. Chodzi o rozwój. O to, żeby codziennie być trochę lepszym niż wczoraj. Przez lata pracowałem nad rzeczami, które kiedyś wydawały się nierealne – jak pierwszy na świecie Twister na BMX-ie czy zdobycie potrójnej korony Crankworx, czego dokonało tylko trzech riderów w historii. Dla mnie progres to nie wynik – to sposób myślenia. Prawdziwym przełomem okazał się projekt Red Bull Bike Express. Tor zbudowany na 10 wagonach jadącego pociągu, 220 metrów przeszkód, ekstremalna precyzja, wąska linia o szerokości zaledwie 2,7 metra. Dawid wykonał tam rzeczy dotąd nieosiągalne – w tym pierwszy na świecie backflip z płaskiego dropa na MTB. – Kiedy w 2024 roku po raz pierwszy przejechałem slopestyle na jadącym pociągu – wiedziałem, że zrobiłem coś, co jeszcze niedawno wydawało się niemożliwe. To był rok pracy, planowania, prób i błędów. Ale tak naprawdę to tylko kolejny krok w tej samej drodze. Bo granice istnieją po to, żeby je przekraczać. Technologia, która nadąża – W sporcie liczy się każda sekunda, każdy detal, każda decyzja. Od treningu, przez sen, po regenerację – wszystko ma znaczenie. Dlatego ważne jest, żeby mieć coś, co pozwala trzymać rytm, mierzyć progres i nie zgubić celu z oczu. Huawei Watch Ultimate 2 to dla mnie coś więcej niż narzędzie – to codzienny przypominacz, że rozwój nie kończy się nigdy. Zegarek, z którego korzysta Dawid, to nie tylko sprzęt dla profesjonalistów. To połączenie precyzyjnej technologii i sportowego zacięcia. Huawei Watch Ultimate 2 oferuje zaawansowane funkcje monitoringu zdrowia – od pomiaru tętna i natlenienia krwi po analizę snu i poziomu stresu. Dzięki algorytmowi TruSleep™ 3.0 pozwala lepiej zrozumieć potrzeby organizmu i zoptymalizować regenerację po intensywnych treningach. To również narzędzie stworzone z myślą o eksploracji – z trybem ekspedycji, dokładnym pozycjonowaniem GPS, wsparciem na dużych wysokościach i funkcją wykrywania upadków. Ośmiokątna koperta z płynnego metalu i szkło szafirowe sprawiają, że zegarek jest gotowy na najcięższe warunki – niezależnie od tego, czy jedziesz przez rampy, czy przez góry. Zegarek umożliwia też podwodną komunikację na bazie mini-sonaru i nurkowanie nawet do 150 metrów, co czyni go jednym z najbardziej zaawansowanych urządzeń na rynku. Dzięki funkcji eSIM, obsługą połączeń i inteligentnych gestów, Huawei Watch Ultimate 2 staje się prawdziwie samodzielnym narzędziem, które wspiera sportowca nie tylko na zawodach, ale i w codziennym życiu. Dla kogoś, kto – jak Dawid – nie uznaje kompromisów, to sprzęt na miarę jego ambicji. Nie puchary, tylko progres – Każdy etap mojej kariery to był kolejny krok naprzód – od pierwszych zawodów BMX Masters, gdzie zajmowałem czołowe miejsca, po starty w X-Games czy Crankworx. Zdarzały się kontuzje, momenty przestoju, ale to właśnie one uczyły mnie najwięcej. Dzięki nim nauczyłem się cierpliwości, konsekwencji i tego, że determinacja zawsze się opłaca. Dziś Godziek jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zawodników freestyle MTB na świecie. Nie dlatego, że wygrał wszystko, ale dlatego, że nigdy się nie zatrzymuje. – Nie chodzi o to, żeby być najlepszym. Chodzi o to, żeby być lepszym od siebie sprzed tygodnia. Bo prawdziwy progres zaczyna się tam, gdzie kończy się strefa komfortu. Tak właśnie wygląda współczesna eksploracja: to nie tylko podróże i wyzwania, ale też dbałość o ciało, dyscyplina i technologia, która wspiera człowieka na każdym etapie drogi. W świecie, gdzie granice przesuwają się codziennie, Dawid Godziek wyznacza nowy kierunek – nie tylko dla siebie, ale dla całej dyscypliny. Materiał promocyjny marki Huawei
Serial „Ród Guinnessów” – prawda i fikcja: 6 kluczowych różnic, które zaskoczą fanów hitu z Netflixa
Fabuła serialu „Ród Guinnessów” to temat, który wzbudza ogromne emocje. Czy wątek przejęcia rodzinnego browaru przez potomków Benjamina Lee Guinnessa rzeczywiście odzwierciedla wydarzenia historyczne, czy może twórcy serialu wprowadzili więcej fikcji niż można by przypuszczać? Poznaj najważniejsze podobieństwa i różnice pomiędzy rzeczywistością a serialową wizją losów rodziny Guinnessów.
Spis treści: Najważniejsze fakty historyczne o rodzinie Guinnessów Serial „Ród Guinnessów” Netflix – fabuła i główne wątki Prawda historyczna w serialu „Ród Guinnessów” Największe różnice między prawdziwą historią a serialem Fikcyjne wątki i kontrowersyjne sceny w produkcji Netflixa Postaci historyczne a serialowi bohaterowie – porównanie Rola browaru Guinness w XIX-wiecznym Dublinie Czy warto oglądać „Ród Guinnessów” znając prawdziwą historię? Debiutujący 25 września 2025 roku serial „Ród Guinnessów” szybko zdobył ogromną popularność, już w dwa dni przyciągając 3,5 miliona widzów. Fabuła osadzona wokół dzieci Benjamina Lee Guinnessa i walki o rodzinny browar elektryzuje publiczność, lecz nie wszystko, co widzimy na ekranie, ma potwierdzenie w autentycznych wydarzeniach. Warto przeanalizować, które wątki to rzeczywiste elementy historii Guinnessów, a które zostały znacząco zmodyfikowane lub całkowicie zmyślone na potrzeby serialu. Najważniejsze fakty historyczne o rodzinie Guinnessów Ród Guinnessów jest jedną z najsłynniejszych rodzin w historii Irlandii. Benjamin Lee Guinness był nie tylko przedsiębiorcą, ale też wybitnym filantropem i politykiem. Po jego śmierci w 1868 roku fortuna i odpowiedzialność za browar przeszły na jego dzieci: Arthura, Edwarda, Anne i Benjamina. W rzeczywistości rodzina Guinnessów miała znaczący wpływ na rozwój Dublina – inwestowała w infrastrukturę, kościoły i liczne inicjatywy społeczne. Działalność browaru Guinness uczyniła z nazwiska Guinness synonim sukcesu i dobrobytu, a ich piwo szybko stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych na świecie. To, co pokazano w serialu, opiera się na prawdziwych osobach i ich realnych dokonaniach, choć niektóre wydarzenia uległy wyraźnej fabularyzacji. Serial „Ród Guinnessów” Netflix – fabuła i główne wątki Fabuła serialu „Ród Guinnessów” skupia się na przejęciu kontroli nad legendarnym browarem po śmierci Benjamina Lee Guinnessa. Serialowi bohaterowie – czworo jego dzieci – stają przed wyzwaniem ochrony rodzinnego dziedzictwa w obliczu narastających konfliktów rodzinnych oraz politycznych zawirowań XIX-wiecznego Dublina i Nowego Jorku. W produkcji pojawia się wiele motywów: walka o władzę, skomplikowane relacje między rodzeństwem, kwestie spadkowe, a także szerszy kontekst społeczno-polityczny epoki. Wątki te wzbogacono o liczne zwroty akcji, tajemnice i romanse, które mają na celu podniesienie dramatyzmu i atrakcyjności serialu. Prawda historyczna w serialu „Ród Guinnessów” Choć twórcy serialu deklarują inspirację faktami historycznymi, wiele wątków ukazanych w „Ród Guinnessów” opiera się na prawdziwych wydarzeniach i postaciach. Rzeczywiście, Benjamin Lee Guinness zmarł w 1868 roku, a jego dzieci musiały przejąć kontrolę nad rodzinnym majątkiem i browarem. Konflikty wokół spadku, zaangażowanie rodziny w politykę oraz ich działalność filantropijna to elementy mające potwierdzenie w dokumentach historycznych. Autentyczne jest także ogromne znaczenie browaru w życiu gospodarczym Dublina i w rozwoju miasta. Niektóre relacje i wybory bohaterów, choć uproszczone w serialu, są osadzone w faktach. Największe różnice między prawdziwą historią a serialem Serial „Ród Guinnessów”, mimo odniesień do prawdziwych wydarzeń, znacznie odbiega od dokumentalnej relacji historycznej. Wśród najważniejszych różnic należy wymienić: scenę burzliwego protestu fenian podczas pogrzebu Benjamina Lee Guinnessa – nie potwierdzono takiego incydentu w źródłach historycznych; przerysowane i dramatyczne spory rodzinne – rzeczywiste konflikty miały bardziej złożony charakter niż przedstawiono w serialu; sugestia homoseksualizmu Arthura Guinnessa – brak historycznych dowodów, że rzeczywiście był gejem, to domniemanie wprowadzone dla współczesnej narracji; liczne romanse, zdrady i intrygi – są głównie wynikiem twórczej licencji scenarzystów i mają na celu uatrakcyjnienie fabuły. Te różnice wyraźnie pokazują, że serial „Ród Guinnessów” traktuje historię jako punkt wyjścia do stworzenia własnej, emocjonującej opowieści. Fikcyjne wątki i kontrowersyjne sceny w produkcji Netflixa W serialu pojawia się kilka mocno fabularyzowanych motywów, które nie mają potwierdzenia w dokumentach historycznych. Przykładem jest dramatyczny protest fenian na pogrzebie Benjamina Lee Guinnessa, który w rzeczywistości nie miał miejsca. Również część konfliktów pomiędzy rodzeństwem oraz liczne romanse i zdrady są typową dla współczesnych seriali formą podbicia napięcia. Twórcy serialu nie kryją, że ich celem było stworzenie opowieści atrakcyjnej dla widza, a nie rekonstrukcji wydarzeń. To podejście spotkało się z mieszanymi opiniami zarówno widzów, jak i historyków. Postaci historyczne a serialowi bohaterowie – porównanie Twórcy „Ród Guinnessów” bazują na prawdziwych postaciach, lecz wiele cech i motywacji bohaterów to efekt interpretacji scenarzystów. Arthur, Edward, Anne i Benjamin są odwzorowani zgodnie z podstawowymi informacjami biograficznymi, lecz ich relacje, wybory i emocje są często przedstawiane w sposób przerysowany. Postacie drugoplanowe i przeciwnicy rodziny Guinnessów to w większości zmyślone osoby lub połączenie kilku rzeczywistych postaci w jedną. Z tego powodu wiele serialowych zachowań nie powinno być traktowanych jako dokładny obraz historycznej rzeczywistości. Rola browaru Guinness w XIX-wiecznym Dublinie Browar Guinness był jednym z największych i najnowocześniejszych zakładów przemysłowych XIX-wiecznej Europy. Dzięki inwestycjom Benjamina Lee Guinnessa i jego następców, browar znacząco rozwinął się technologicznie i logistycznie. Firma zatrudniała tysiące pracowników, a jej wyroby były eksportowane na cały świat. Guinnessowie nie ograniczali się jednak do produkcji piwa. Angażowali się także w działalność filantropijną, wspierali odbudowę katedry św. Patryka w Dublinie oraz inicjatywy społeczne dla ubogich mieszkańców miasta. Ten aspekt historii rodziny został w serialu ukazany, lecz w uproszczonej i dramatycznej formie. Czy warto oglądać „Ród Guinnessów” znając prawdziwą historię? Znajomość prawdziwych losów rodziny Guinnessów pozwala na pełniejsze zrozumienie kontekstu serialu i docenienie smaczków historycznych. Mimo licznych odstępstw od faktów, „Ród Guinnessów” wciąga, bawi i inspiruje do własnych poszukiwań dotyczących dziejów browaru i jego twórców. To serial dla tych, którzy cenią połączenie historii i fikcji, a także dla wszystkich zainteresowanych fenomenem Guinnessa – zarówno w kulturze, jak i w rzeczywistości XIX-wiecznej Irlandii. Źródła: RadioTimes, BBC Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Są miejsca, które nie potrzebują głośnych słów, by zachwycać. Pałac Rozalin, skryty wśród ramion wiekowych drzew parku nieopodal Warszawy, jest jednym z takich punktów na mapie. To przestrzeń tworzona przez ludzi, którzy czują się tu dobrze, którzy z czasem stali się dla siebie rodziną i tą atmosferą otulają każdego, kto tu przyjeżdża.
W świecie przyspieszającym z dnia na dzień, odwiedzanie takich miejsc staje się nie tyle zachcianką, co potrzebą. W odpowiedzi na nią Pałac Rozalin oferuje możliwość zatrzymania się w biegu, by choć na chwilę wziąć głęboki oddech. Strefa wellness z saunami, prysznicem wrażeń i masażami to tylko jedna z propozycji. Miejsce spotkań i odpoczynku Oferta gastronomiczna Pałacu Rozalin obejmuje kilka przestrzeni. Dla gości indywidualnych otwarta jest weekendowo Restauracja Oficyna z sezonową kuchnią oraz kawiarnia Garden Café jako kameralne miejsce na kawę i słodki deser. Każda z tych przestrzeni pozwala zwolnić i po prostu cieszyć się chwilą, niezależnie od tego, czy celem jest spotkanie biznesowe, rodzinny obiad, czy chwila relaksu. Butikowy hotel i strefa wellness Dla tych, którzy chcą wydłużyć pobyt, Parkowa Sypialnia oferuje komfortowe pokoje i kameralną atmosferę. Zespół pałacowo-parkowy w Rozalinie działa jak spójny system, w którym każdy element – nocleg, gastronomia oraz strefa wellness – współgra, tworząc miejsce sprzyjające wyciszeniu. Rodzina Rozalin Zespół Rozalina jest jak żywe serce tego miejsca. Uśmiechają się do siebie, żartują — naturalnie, jak ludzie, którzy są ze sobą zaprzyjaźnieni i dobrze zsynchronizowani. Każdy wnosi tu własną energię, talent i troskę. Atmosfera Rozalina nie powstaje wyłącznie z architektury, pięknego parku czy z zapachów dobrej kuchni Oficyny. Powstaje dzięki ludziom tu pracującym, którzy każdego dnia tworzą dom, w którym goście naprawdę odpoczywają. Karina Molgo-Besaraba – współwłaścicielka i CEO Pałacu Rozalin ma wyjątkową zdolność skupiania wokół siebie ludzi potrafiących nadać miejscu ciepło i rytm. Widzi w nich nie tylko umiejętności, lecz także wrażliwość, która tworzy atmosferę rozpoznawalną dla gości od pierwszej chwili. Odwiedzający często mówią, że „tutaj jest jakoś inaczej”. Trudno uchwycić to jednym zdaniem. Może chodzi o spokój płynący z natury? Może o architekturę, która nie przytłacza? A może o ludzi, dzięki którym przebywanie w Rozalinie nie jest zwykłą wizytą, ale kojącym doświadczeniem, które pamięta się długo po wyjeździe? Materiał promocyjny Pałacu Rozalin
Rekordowy sukces Fridy Kahlo. Jej obraz został sprzedany za 54,7 mln dolarów
Padł rekord dotyczący najdroższego sprzedanego obrazu namalowanego przez kobietę. Dzieło meksykańskiej autorki nosi nazwę „El sueño (La cama)” i choć opowiada o tematyce sennej, to jego cena zdecydowanie stawia na nogi.
Meksykanka Frida Kahlo to jedna z najbardziej rozpoznawalnych artystek XX-wiecznego malarstwa. Jej autoportret pt. „Diego i ja” (Diego y yo) był dotychczas najdrożej sprzedanym obrazem jakiegokolwiek latynoamerykańskiego twórcy, osiągając cenę 143 mln złotych. Artystka z Meksyku musiała jednak ustąpić pierwszego miejsca… samej sobie, bijąc tym samym rekord najdroższej pracy namalowanej przez kobietę. „Sen (łóżko)” – historia rekordowego obrazu Obraz, który został sprzedany za rekordowe 54,7 mln dolarów amerykańskich (ok. 202 mln zł), przedstawia senną scenę z udziałem Fridy Kahlo. Portretowana artystka leży w łóżku na tle pochmurnego nieba, a nad nią, na górnej pryczy, spoczywa obwiązany pnączami ludzki szkielet. Motyw snu był charakterystyczny w twórczości meksykańskiej artystki. Prawdopodobną przyczyną takich inspiracji był wypadek, jakiego doznała w wieku osiemnastu lat. W wyniku kolizji autobusu z tramwajem Frida odniosła poważne obrażenia, przez które została unieruchomiona w łóżku na trzy miesiące. W czasie długiej i żmudnej rekonwalescencji Kahlo odkryła swoją pasję do malowania autoportretów. Rodzina zamontowała jej specjalne lustro na baldachimie, aby mogła malować, leżąc w łóżku. Sama artystka po wypadku pisała: „Nie jestem martwa i mam powód, by żyć. Tym powodem jest malarstwo”. Połączenie sennego nastroju, autoportretu i motywu śmierci – tak ważnego w kulturze meksykańskiej – stało się jedną z cech charakterystycznych prac Kahlo. Za takie właśnie dzieła kolekcjonerzy są dziś gotowi płacić dziesiątki milionów dolarów. Gdzie i komu sprzedano obraz? Podobnie jak poprzedni rekordowy autoportret, obraz „Sen (łóżko)” został wylicytowany w kultowym domu aukcyjnym Sotheby’s w Nowym Jorku. Co ciekawe, pochodził z prywatnej kolekcji. Anna Di Stasi, szefowa działu sztuki latynoamerykańskiej w Sotheby’s, przyznaje, że to jedno z ostatnich dzieł tej klasy, które wciąż znajduje się w rękach indywidualnych właścicieli. „El sueño (La cama)” przez 30 lat nie było prezentowane publicznie. Dopiero wraz z ogłoszeniem aukcji obraz trafił na krótkie tournée, podczas którego odwiedził Londyn, Paryż, Hongkong i Abu Zabi. Dane dotyczące nowego właściciela pozostają anonimowe, dlatego obecnie nie wiadomo, jaka przyszłość czeka najdroższy obraz namalowany przez kobietę. Inni rekordziści w malarstwie Najnowszy rekordzista zastąpił na pierwszym miejscu dzieło „Jimson Weed/White Flower No. 1”. Praca autorstwa amerykańskiej malarki Georgii O’Keeffe została w 2014 roku sprzedana za 44,4 mln dolarów amerykańskich. Listę najdroższych obrazów namalowanych przez mężczyzn otwiera „Zbawiciel świata” autorstwa Leonardo da Vinci. Dzieło to zostało kupione w 2017 roku za ponad 450 mln dolarów przez saudyjskiego księcia Badra bin Farhana Al Sauda. Kolejne miejsca zajmują prace m.in. Paula Cézanne’a, Jacksona Pollocka, Rembrandta i Gustava Klimta. Źródła: CNN, National Geographic Polska Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Smaki Dubaju: Kulinarna podróż przez Emiraty i nie tylko
Dubaj to miasto, które nie tylko zachwyca nowoczesnością, ale także pielęgnuje swoje kulinarne tradycje, które sięgają głęboko w historię regionu. W sercu Emiratów, między nowoczesnymi wieżowcami a starożytnymi bazarami, kuchnia łączy smaki Bliskiego Wschodu z wpływami globalnymi, tworząc niezapomniane doświadczenia. Oto podróż przez różnorodne smaki Dubaju – od tradycyjnych potraw, które przeżyły pokolenia, po nowoczesne fuzje kulinarne, które wyznaczają trendy na całym świecie.
Dubaj to miasto, które łączy futurystyczny krajobraz z głęboko zakorzenioną tradycją, oferując niezapomniane doświadczenia kulinarne. Jego kuchnia, będąca mieszanką wpływów Bliskiego Wschodu i nowoczesnych trendów, odzwierciedla bogatą historię i różnorodność tego regionu. W tym dynamicznie rozwijającym się mieście, kulinarna podróż staje się nie tylko degustacją, ale także podróżą przez czas i przestrzeń. Co może zaoferować ten niesamowity region? Zobaczcie sami! Kuchnia Emiratów i dziedzictwo kulinarne Kulinarna historia Dubaju ma swoje korzenie w głęboko zakorzenionych smakach kuchni Emiratów, gdzie potrawy stworzone z myślą o życiu na pustyni wciąż stanowią fundament tożsamości tego miasta. W urokliwych uliczkach Al Fahidi, restauracje takie jak Al Khayma Heritage Restaurant oraz znane Arabian Tea House dają gościom szansę na spowolnienie tempa życia i zanurzenie się w tradycyjnych przepisach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Menu tych miejsc opiera się na klasycznych daniach, jak jagnięcy machboos, aromatyczna saloona, świeży chleb khameer, zapachowa gahwa i daktyle, a każdy posiłek to podróż do korzeni regionu, szczególnie gdy spożywa się je w ciszy dziedzińców, które przypominają dawny Dubaj. Nowoczesnym wyrazem tego dziedzictwa jest Gerbou, restauracja mieszcząca się w starannie odrestaurowanej willi z lat 80. XX wieku w Nad Al Sheba. To miejsce, w którym nowoczesna technologia łączy się z tradycyjną gościnnością Emiratów. Projekt i filozofia kulinarna tej restauracji współistnieją, by celebrować lokalną kulturę, jednocześnie zapraszając gości do zastanowienia się, jak tradycja ewoluuje w obliczu współczesnych zmian. Wzrost popularności dubajskiej czekolady i wiralowe trendy kulinarne W ostatnich latach Dubaj stał się epicentrum kulinarnych trendów, a jednym z najbardziej zaskakujących zjawisk, które podbiło serca smakoszy na całym świecie, jest fenomen "czekolady z Dubaju". W momencie, gdy Google ogłosił, że czekolada z Dubaju stała się jednym z najczęściej wyszukiwanych haseł kulinarnych globalnie, stało się jasne, że miasto nie tylko przejęło światową uwagę, ale i wyznaczyło nowe standardy w kulinarnej sztuce. To zjawisko nie jest przypadkowe – w dużej mierze sukces Dubaju zawdzięcza FIX Dessert Chocolatier, który zrewolucjonizował pojęcie czekolady, przekształcając ją w coś więcej niż tylko słodycz. Dzięki ręcznie robionym tabliczkom, które łączą w sobie najlepsze smaki Bliskiego Wschodu i lokalne przysmaki, takich jak knafeh, sernik lotus, krem pistacjowy czy baklawa, FIX stworzył zupełnie nową kategorię – czekoladowe fuzje, które są prawdziwym hołdem dla bogactwa arabskiej tradycji kulinarnej, ale też szalonym połączeniem nostalgii z nowoczesnością. Ten kulinarny trend szybko rozprzestrzenił się poza granice samej marki, a kolejne marki i produkty zaczęły przyciągać uwagę miłośników słodyczy na całym świecie. Przykładem może być współpraca z Baskin Robbins, która stworzyła "Dubai Chocolate Ice Cream", gdzie czekolada spotyka się z chrupiącą kunafą, tworząc kontrast tekstur i smaków, który jest dopełniony pistacjami – symbolem regionu. To zaskakujące połączenie tradycyjnych arabskich smaków z nowoczesnym podejściem do deserów stało się nie tylko popularnym trendem, ale także wyznacznikiem nowej, dynamicznej sceny kulinarnej w Dubaju, gdzie klasyka spotyka się z kreatywnością, a nostalgia łączy się z innowacyjnością. Miasto, które przez lata było kojarzone z futurystycznymi wieżowcami, teraz równie silnie kojarzy się z miejscem, które odważnie kroczy ścieżką nowatorskich kulinarnych eksperymentów, które podbijają serca i podniebienia na całym świecie. Globalna tendencja „poszukiwania smaków”, czyli food travel Według najnowszego British Airways Holidays Travel Trends Report, rok 2025 przynosi prawdziwą rewolucję w sposobie podróżowania: „poszukiwanie smaków” staje się nową walutą globtroterów. Turyści nie przyjeżdżają już tylko zobaczyć – przyjeżdżają posmakować, zanurzyć się w lokalnych rytuałach, odtworzyć na własnym podniebieniu legendy kuchni danego miejsca. A Dubaj, mistrz w łączeniu tradycji z futurystycznym rozmachem, przyjmuje tę filozofię z naturalną lekkością miasta, które zawsze było skrzyżowaniem kultur i aromatów. Dziś miłośnicy dobrego jedzenia przemierzają Dubaj jak mapę stworzoną z przypraw i zapachów. Wędrują nie tylko między dzielnicami, lecz między zupełnie różnymi światami smaków – od piaskowych zaułków Deiry po nowoczesne bulwary Downtown. Najczęściej podążają za przewodnikami z Frying Pan Adventures, którzy ze swadą doświadczonych storytellerów prowadzą turystów w miejsca, gdzie kuchnia żyje najgłośniej: rodzinne restauracje o skromnych szyldach, piekarnie ukryte w tylnej uliczce, pachnące kardamonem kuchnie, w których kolejne pokolenia gotują tak samo jak ich przodkowie. Każda taka wyprawa to coś więcej niż degustacja – to wejście do świata lokalnych społeczności. Turyści próbują chlebów wypiekanych według tradycyjnych receptur, zaglądają do maleńkich pieców, odkrywają przyprawy, których aromat opowiada historię wędrówek kupców po pustynnych szlakach. Dubaj odsłania przed nimi swoje najprawdziwsze oblicze: miasto, które pachnie kardamonem, szafranem i dymem z grilla. Tak tworzy się nowy wymiar food travel: Dubaj zamienia się w otwartą kuchnię pod niebem, gdzie każdy krok może prowadzić do jednego z najlepszych posiłków w życiu. A te zwykle czekają w miejscach najmniej oczywistych – właśnie tam, gdzie pulsuje serce miasta. Jedzenie w ruchu: z lądu na wodę Kultura kulinarna Dubaju wykracza poza tradycyjne ściany restauracji, zamieniając sam ruch w część doświadczenia. Elegancki dwupoziomowy autobus Bustronomy oferuje wycieczkę kulinarną po mieście, łącząc liczne kursy z panoramicznymi widokami, gdy wiatr wije się przez najbardziej ikoniczne punkty Dubaju. Wzdłuż wody BBQ boats suną po Dubai Creek, pozwalając małym grupom grillować i jeść podczas driftowania pod blaskiem miejskiego pejzażu. Wysoko nad mariną, Atelier M zaprasza gości do ekskluzywnej przestrzeni na trzech poziomach, gdzie łączą się wpływy kuchni śródziemnomorskiej i azjatyckiej. Restauracja, lounge i taras na dachu tworzą bezbłędną podróż - od wyrafinowanych sal jadalnych po widoki na otwartym powietrzu - uchwycając ducha dubajskiego życia nocnego. Kreatywność z rodzimych sił i szefów kuchni Dubaj stał się domem dla szefów kuchni, których tożsamości rozciągają się na kontynenty, a najbardziej widoczne jest to w rosnącym znaczeniu kuchni trzeciej kultury. Moonrise, pod przewodnictwem szefa kuchni Solemana Haddada, oferuje rooftopowy omakase z gwiazdką MICHELIN, który odzwierciedla smaki dubajskiego dzieciństwa spędzonego na skrzyżowaniu kultur. Tymczasem w Downtown Dubai szef kuchni Kelvin Cheung z Jun’s łączy swoje chińskie korzenie, wychowanie w Ameryce Północnej i zawodowe życie w Indiach w menu degustacyjnym, które jest niczym kulinarna autobiografia. Fi’lia w SLS Dubai jest projektem szefa kuchni, znanym z kobiecego zespołu kuchennego i nowoczesnego podejścia do kuchni włosko-śródziemnomorskiej. Miasto jako globalne centrum gastronomiczne umacniają również szefowie kuchni o międzynarodowej renomie. Studio Frantzén Björna Frantzéna łączy nordycką precyzję z francuskim i azjatyckim stylem w Atlantis, The Palm. Tymczasem Trèsind Studio – trzygwiazdkowa MICHELIN restauracja szefa kuchni Himanshu Saini – przesuwa granice nowoczesnej kuchni indyjskiej. Kulinarny krajobraz Dubaju wzbogacają także inne wyjątkowe miejsca, takie jak Row on 45, 11 Woodfire i Ossiano, które oferują immersyjne doświadczenia degustacyjne, które dorównują najlepszym na świecie. Destynacje kulinarne z wieloma restauracjami Wraz z rosnącym apetytem Dubaju na różnorodność, rosną także kompleksy kulinarne z wieloma konceptami. J1 Beach stał się nadmorskim dystryktem, gdzie restauracje łączą wpływy Francuskiej Riwery, Ameryki Łacińskiej, basenu Morza Śródziemnego i Wschodniej Azji. Na wybrzeżu nowo otwarty Jumeirah Marsa Al Arab zbiera imponujący portfel konceptów gastronomicznych, od eleganckiej greckiej i weneckiej kuchni po japońską robatę, indyjską kuchnię wybrzeżową i wyrafinowane interpretacje kuchni Bliskiego Wschodu. Jego marina została przemieniona w tętniące życiem miejsce społeczne, gdzie kawiarnie, grille rybne i tarasy przy zachodzącym słońcu współistnieją tuż przy wodzie. Kolacja z pokazem na nowo Dubaj opanował sztukę łączenia występów z kulinariami. W miejscach takich jak Gatsby, goście przenoszą się w czas glamouru lat 20. dzięki muzyce, tańcom i teatralnemu wystrojowi. Inne popularne miejsca, takie jak Josette, DREAM, Tabū, Billionaire Dubai czy The Theater, splatają choreografię, opowiadanie historii i muzykę na żywo w niezapomniany wieczór pełen kulinariów. Dla miłośników jazzu Q’s Bar & Lounge, kuratorowane przez Quincy’ego Jonesa, pozostaje niezrównaną sceną światowej klasy muzyki na żywo w mieście. Immersyjne i nietypowe doświadczenia kulinarne Niektóre z najbardziej pamiętnych posiłków Dubaju opakowane są w kreatywność i spektakl. Goście mogą wzbić się w balon na gorące powietrze o wschodzie słońca, delektując się śniadaniem z gwiazdką MICHELIN nad pustynnymi wydmami. Interaktywne pokazy, takie jak Le Petit Chef, hipnotyzują gości animowanymi projekcjami, które ożywają na stole, podczas gdy Seven Paintings łączy sztukę cyfrową z gastronomią, tworząc przedstawienia zachwycające wszystkie zmysły. Jedz, baw się, powtarzaj: gdzie kulinaria spotykają się z rozrywką Radosna strona Dubaju jaśnieje w rosnącej liczbie miejsc „jedz i baw się”. W Topgolf i Five Iron Golf, zaawansowane symulatory, muzyka i widoki na panoramę miasta łączą się z luźnymi posiłkami. Brass Monkey, Bedrock, Boom Battle Bar i Wavehouse oferują wszystko, od kręgli i wyścigów VR po gry arcade, dartsy, karaoke i ścianki wspinaczkowe – idealne dla grup szukających równowagi między jedzeniem a zabawą. Dla tych, którzy chcą połączyć plażowanie z jedzeniem, muzyką i zabawą przy basenie, O Beach Dubai oferuje pełne słońca miejsce, gdzie jedzenie i zabawa łączą się w jedno. Zrównoważony rozwój i kuchnia farm-to-table Świadome jedzenie stało się centralnym punktem rozwijającej się kultury kulinarnej miasta. Restauracje z gwiazdką MICHELIN Green Star, takie jak LOWE, BOCA i Teible, są liderami w zakresie odpowiedzialnego pozyskiwania produktów, menu o niskiej produkcji odpadów oraz współpracy z lokalnymi hodowcami. Innowacyjne farmy, takie jak UNS Farms w Al Quoz oraz największa na świecie farma wertykalna Bustanica, dostarczają szefom kuchni świeże warzywa przez cały rok. Społecznościowe miejsca takie jak The Ripe Market i Waterfront Market umożliwiają dostęp do lokalnych produktów, wzmacniając rosnące zaangażowanie Dubaju w zrównoważony rozwój. Roślinna kuchnia i restauracje skupiające się na wellness Kuchnia roślinna nadal zdobywa popularność w całym mieście. Dubai Hills to siedziba Avatāry, pierwszej na świecie w pełni wegetariańskiej restauracji z gwiazdką MICHELIN, która wynosi roślinną kuchnię indyjską na wyższy poziom. Miejsca nastawione na wellness, takie jak Seva Table, Little Erth by Nabz&G i Bounty Beets, oferują pełnowartościowe posiłki w spokojnych przestrzeniach, które stanowią azyl dla stylu życia. Nawet ulubione jedzenie uliczne – od wrapów z falafelem po masala chaats – otrzymuje kreatywne, wegańskie reinterpretacje, sprawiając, że roślinna kuchnia staje się bardziej dostępna i ekscytująca. Przystępne cenowo i uznane przez MICHELIN restauracje Dubaj – choć kojarzony z przepychem, błyskiem i kulinarnymi fajerwerkami – potrafi też zaskoczyć swoją gościnnością wobec podróżników z mniejszym budżetem. I robi to z klasą. W świecie, gdzie fine dining często idzie w parze z wysoką ceną, to miasto udowadnia, że jakości nie trzeba rezerwować wyłącznie dla zasobnych portfeli. Wystarczy zajrzeć do miejsc wyróżnionych przez MICHELIN lub cieszących się prawdziwym kultem wśród lokalnych foodie, by odkryć, że za rozsądne pieniądze można tu zjeść tak dobrze, jak w najlepszych stolicach kulinarnego świata. Restauracje takie jak 3Fils, Kinoya, Bait Maryam, Al Fanar, Hawker Chan i Din Tai Fung oferują wyjątkowe dania w rozsądnych cenach. Ich popularność odzwierciedla przekonanie miasta, że doskonałe jedzenie powinno być dostępne dla każdego, nie tylko dla tych, którzy szukają eleganckich lokali. To zestawienie restauracji to więcej niż lista polecajek – to dowód na to, że Dubaj traktuje kulinarną różnorodność jako wartość demokratyczną. W tym mieście doskonałość nie jest elitarna. Jest dostępna. Podana na talerzu każdemu, kto wyrusza w podróż, w której liczy się nie ilość gwiazdek na niebie, ale smak na języku. Hale gastronomiczne i jedzenie uliczne Jedzenie uliczne wciąż pozostaje jednym z największych przyjemności Dubaju. Ogromne destynacje takie jak Market Island w Dubai Festival City Mall – największa hala gastronomiczna w regionie – łączą globalne kuchnie w tętniących życiem, wspólnych przestrzeniach. Time Out Market, Depachika i Streetery oferują starannie dobranych dostawców z różnych kuchni. W Deirze Flayva uchwyca energię azjatyckich nocnych rynków ulicznych, tworząc tętniącą życiem sieć dań z różnych kultur. Dubaj pokazuje, że jego kulinarna scena to nie jedynie zbiór restauracji, lecz pełnoprawna opowieść o spotkaniu kultur, ambicji i smaków, które nieustannie się przeplatają. To miasto, w którym każdy posiłek staje się małą ekspedycją — od pustynnych tradycji po futurystyczne koncepty, warta zapisania na liście doświadczeń, do których chce się wracać. Dla turystów planujących podróż do Dubaju w listopadzie przypominamy, że przez cały miesiąc w mieście odbywają się liczne wydarzenia sportowe w ramach Dubai Fitness Challenge (DFC), z których wiele jest bezpłatnych — w tym Dubai Run, w którym 23 listopada 2025 roku rekordowa liczba 307 000 biegaczy wzięła udział w wydarzeniu prezentowanym przez Mai Dubai, umacniając jego status największego na świecie darmowego biegu społecznościowego i tworząc jedne z najbardziej inspirujących momentów DFC 2025. Materiał promocyjny Dubaj
Z Bieszczad po Islandię: niezwykłe kadry z telefonu, które wyglądają jak z innego świata [PODCAST]
Czy telefon może zastąpić klasyczny aparat? Dla Pawła Mazura – podróżnika, fotografa i laureata Wielkiego Konkursu Fotograficznego National Geographic – to oczywiste. Jego zdjęcia, uchwycone „z kieszeni”, zdobywają nagrody, podbijają serwisy społecznościowe i pokazują, że fotografia mobilna to pełnoprawna sztuka. W naszym podcaście opowiada o zimowych Bieszczadach, dramatycznych ujęciach z akcji TOPR i o tym, dlaczego najlepszy aparat to ten, który mamy zawsze przy sobie.
Fotografia, którą nosimy w kieszeni Paweł Mazur przekonuje, że dziś fotografia nie jest już definiowana przez sprzęt. „Uważam, że to i to – jak dla mnie – to jest fotografia. Niezależnie od tego, jakiego urządzenia używamy” – podkreśla. I trudno się z nim nie zgodzić, patrząc na jego zdjęcia tworzone smartfonem Samsung Galaxy S25 Ultra, drukowane w dużych formatach czy wyróżniane w największych konkursach. Mobilność daje mu swobodę. Sprzęt ma zawsze przy sobie, gotowy na ujęcia, które pojawiają się na ułamek sekundy. Sekundy, które zmieniają wszystko Najlepszym przykładem jest historia zdjęcia „Sekundy dla życia”, uchwyconego w Tatrach w czasie trudnych, zimowych warunków. Gdy Paweł wraz z żoną schronił się w jaskini w Dolinie Kościeliskiej, usłyszał narastający dźwięk śmigłowca TOPR. „Wyciągnąłem telefon dosłownie w sekundę i w tej samej chwili maszyna pojawiła się w tej dziurze. Gdybym sięgnął po aparat z plecaka, zdjęcia by nie było”. Ujęcie obiegło Polskę i zostało docenione przez samych ratowników. Bieszczadzka zima, która podbiła serca internautów To jednak nie jedyny kadr, który przyniósł mu rozgłos. W ubiegłorocznym XX Wielkim Konkursie Fotograficznym w kategorii „Polska Nieoczywista” – w której o zwycięzcy decydowali użytkownicy nationalgeographic.pl – triumfowało jego zdjęcie Chatki Puchatka na Połoninie Wetlińskiej. Paweł trafił tam spontanicznie, licząc na klasyczny zachód słońca, ale zamiast pastelowych barw przyszła surowa, wichrowa zima. „W takich ciężkich warunkach często powstają najlepsze zdjęcia” – wspomina. Jedno ujęcie, mroźna ciemność, struktura zaspy na pierwszym planie i światło w oknie schroniska wystarczyły, by stworzyć niemal filmowy kadr. Świat widziany mobilnie Choć często fotografuje w Polsce – szczególnie w Pieninach, gdzie poluje na jesienne inwersje – jego pasja zaprowadziła go także w bardziej odległe zakątki świata. Islandię odwiedził kilkanaście razy, dwukrotnie trafiając na erupcję wulkanu. Był też na Sokotrze, jednej z najbardziej niedostępnych wysp globu, gdzie krajobrazy wyglądają jak z obcej planety. Jak mówi, mobilny aparat w takich miejscach daje mu wolność i lekkość. Liczy się gotowość, a nie kilogramy sprzętu. Koniecznie posłuchajcie całej rozmowy z Pawłem Mazurem, z której dowiedziecie się jeszcze więcej o jego niesamowitych przygodach. Materiał promocyjny marki Samsung
Zbliża się nowa atrakcja Tokio. Japońska stolica zyska nowy, unikatowy park rozrywki nawiązujący do kultowej kreskówki
Japonia pełna jest nietypowych i tematycznych atrakcji, które rocznie ściągają miliony turystów z całego świata. W najbliższym czasie zrodzi się kolejny pretekst do odwiedzenia „kraju kwitnącej wiśni”. W szczególności zadowoleni będą fani marki Pokémon.
Otwarcie parku PokéPark Kanto planowane jest na luty 2026 roku. To wtedy fani serii o łowcach stworów po raz pierwszy będą mogli przekroczyć wrota pierwszego stałego parku tematycznego marki Pokémon. Co oznacza nazwa parku? Nazwa nawiązuje do początków istnienia marki Pokémon. W pierwszych grach z serii (tj. „Pokémon Red” i „Pokémon Blue”) gracz poruszał się po fikcyjnym regionie Kanto. To właśnie od tego miejsca swoją nazwę wziął powstający park rozrywki. Atrakcja ma przenieść odwiedzających do świata znanego z kultowych gier. Wybór akurat tych części jako motywów przewodnich parku nie dziwi. Ikoniczne pierwsze edycje gier sprzedały się w liczbie ponad 31 milionów kopii na całym świecie i doczekały się wielu kontynuacji – zarówno growych, jak i filmowych czy komiksowych. „Złap je wszystkie!” – czy będzie to możliwe w nowym parku? Najpopularniejsze hasło promujące gry Pokémon nawołuje graczy do samodzielnego chwytania fikcyjnych stworzeń. W przyszłości zobaczenie Pokémonów będzie możliwe nie tylko w grach, ale i w prawdziwym życiu. PokéPark Kanto ma być podzielony na dwie strefy: Pokémon Forest – leśny szlak z postaciami Pokémonów w naturalnych sceneriach, Sedge Town – miasteczko z atrakcjami i fontanną. Całość zostanie zaprojektowana tak, aby odwiedzający mogli najpierw przejść szlakiem pełnym figurek fikcyjnych stworzeń, a później spędzić czas w miasteczku, w którym dostępne będą punkty gastronomiczne i sklepy tematyczne. W parku zaplanowano również wiele atrakcji okazjonalnych, takich jak parady i widowiska sceniczne. Zasady zwiedzania PokéParku Park rozrywki związany z Pokémonami powstaje na terenie istniejącego kompleksu Yomiuri Land, położonego w zachodniej części Tokio. 21 listopada rusza sprzedaż pierwszej puli biletów, dzięki którym będzie możliwe zwiedzenie PokéParku w okresie od 5 lutego do 31 marca 2026 roku. Dla zwiedzających dostępne są dwa typy biletów: Trainer’s Pass: od ¥7 900 (ok. 185 zł) za wstęp do obu stref (Pokémon Forest + Sedge Town), Ace Trainer’s Pass: od ¥14 000 (ok. 330 zł) z dodatkowymi korzyściami. Pokémon – fenomen, który przetrwał dekady Pierwsze gry z serii Pokémon trafiły do japońskiej sprzedaży w 1996 roku. Od tego czasu marka rozprzestrzeniła się po całym świecie, trafiając do graczy na wszystkich zamieszkanych kontynentach. Pierwsze edycje zostały stworzone na konsolę Game Boy, umożliwiając graczom wymienianie się złapanymi stworami. Prawdziwa rewolucja dla marki nadeszła w 2016 roku wraz z pojawieniem się mobilnej gry „Pokémon Go”. Aplikacja, w której użytkownicy mogli kolekcjonować, walczyć i rozwijać swoje Pokémony w prawdziwym świecie, szybko osiągnęła status najpopularniejszej aplikacji mobilnej globu. „Pokémon Go” nadało marce nowy impet i umocniło jej popularność. W ostatnich latach pojawiły się m.in. kolejne edycje gier oraz pełnometrażowy film ukazujący losy najważniejszego Pokémona – Pikachu. Inne bajkowe parki w Japonii Choć PokéPark będzie pierwszym stałym parkiem związanym z Pokémonami, w Japonii istnieje wiele innych atrakcji bazujących na kultowych animacjach. Przykłady: Sanrio Puroland – tokijski park rozrywki inspirowany postaciami Sanrio, m.in. Hello Kitty, Ghibli Park – tematyczne miasteczko nawiązujące do twórczości Hayao Miyazakiego, Moomin Valley Park – odwzorowana Dolina Muminków z fińskiej bajki Tove Jansson. Źródło: Tokyo Cheapo Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Odkrywaj, zdobywaj, zwiedzaj. O domowy azyl zadba nowoczesna technologia
Świat pełen jest miejsc do odkrycia, ale równie dużo radości daje powrót do domu, w którym panuje porządek i spokój. Coraz więcej technologii powstaje właśnie po to, by ułatwiać nam codzienność i tworzyć przestrzeń gotową na nasze kolejne przygody. Niektóre działają tak dyskretnie, że niemal ich nie zauważamy. A jednak potrafią zmienić naprawdę wiele.
Gdy innowacje zaczynają działać w tle Nowoczesne technologie to nie tylko spektakularne rakiety kosmiczne, kolejne rekordy osiągane przez dalekie sondy czy inteligentne satelity mapujące powierzchnię Ziemi. Rewolucja dzieje się również tu, bliżej – w naszych domach. Coraz częściej to właśnie tam trafiają rozwiązania projektowane tak, by pracować samodzielnie, przewidywać nasze potrzeby i przejmować rutynowe obowiązki. Technologia przestaje być jedynie narzędziem, a staje się partnerem codziennego życia. Cichym, dyskretnym i wyjątkowo skutecznym. Nowe rozwiązania potrafią samodzielnie analizować otoczenie, przewidywać nasze potrzeby i przejmować zadania, o których jeszcze niedawno musieliśmy pamiętać sami. Właśnie tak działa iRobot Roomba Max 705 Combo ze stacją AutoWash – urządzenie stworzone nie tylko po to, by sprzątać, ale by robić to w pełni autonomicznie, bez konieczności codziennej obsługi. Do wyboru mamy dwie wersje kolorystyczne: białą i czarną. System, który przejmuje obowiązki za ciebie Serce całego systemu stanowi stacja AutoWash, która pozwala robotowi działać praktycznie bez przerwy. To ona odpowiada za wszystkie czynności konserwacyjne, które w przypadku tradycyjnych robotów trzeba wykonywać ręcznie. Stacja sama pierze wałek mopujący gorącą wodą, a następnie suszy go ciepłym powietrzem, dzięki czemu urządzenie jest gotowe do kolejnego cyklu bez jakiejkolwiek ingerencji użytkownika. Dodatkowym ułatwieniem jest automatyczne uzupełnianie koncentratu mopującego, co sprawia, że robot zawsze pracuje w optymalnych warunkach. Stacja potrafi również opróżnić pojemnik na brud oraz przeprowadzić pełny proces samooczyszczania. Dzięki temu urządzenie może sprzątać przez wiele dni, a nawet tygodni, bez konieczności dodatkowej obsługi. Sprytne rozwiązanie do trudno dostępnych miejsc Jednym z najbardziej innowacyjnych elementów konstrukcji jest wałek mopujący PowerSpin. Został on zaprojektowany tak, aby czyścił się sam podczas pracy, co eliminuje problem ręcznego płukania i prania nakładek. Wałek automatycznie wysuwa się, gdy robot zbliża się do krawędzi pomieszczeń, listw przypodłogowych czy trudno dostępnych narożników. Dodatkowo towarzyszy mu inteligentna osłona, która unosi się po wykryciu dywanu lub stref, które zostały oznaczone jako obszary bez mopowania. Dzięki temu urządzenie dba zarówno o precyzję sprzątania, jak i bezpieczeństwo powierzchni, po których się porusza. Robot, który zawsze trafia tam, gdzie trzeba Roomba Max 705 Combo korzysta z zaawansowanej nawigacji LiDAR, która umożliwia stworzenie inteligentnej mapy 3D mieszkania w zaledwie kilka minut. Takie rozwiązanie pozwala urządzeniu poruszać się z dużą precyzją, nawet w przestronnych wnętrzach pełnych zakamarków. Technologia PrecisionVision wspierana sztuczną inteligencją umożliwia identyfikację obiektów znajdujących się na podłodze. Robot potrafi rozpoznać przewody, zabawki, buty czy miski dla zwierząt i omija je, dostosowując trasę sprzątania do aktualnych warunków. To połączenie sprawia, że urządzenie działa pewnie nawet w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu. Moc i skuteczność, które widać na pierwszy rzut oka Urządzenie oferuje moc ssącą na poziomie 13 000 Pa, co sprawia, że radzi sobie nawet z trudnymi zabrudzeniami. Odkurzanie jest połączone z funkcją mopowania SmartScrub, która polega na aktywnym szorowaniu powierzchni. Dzięki temu robot skutecznie usuwa nie tylko kurz, ale również zaschnięte ślady i plamy. Rozwiązanie sprawdza się na panelach, płytkach, podłogach winylowych oraz innych popularnych materiałach wykończeniowych. Dzięki połączeniu dużej mocy i aktywnego szorowania urządzenie radzi sobie także z wymagającymi miejscami, takimi jak kuchnia czy przedpokój. Robot, który uczy się rytmu domowników Roomba Max 705 Combo analizuje każdy cykl sprzątania i potrafi określić, które pomieszczenia brudzą się najszybciej. Na podstawie tych obserwacji tworzy priorytety i rozpoczyna pracę od miejsc wymagających największej uwagi. W efekcie sprzątanie staje się bardziej przemyślane, a dom pozostaje zadbany bez potrzeby dodatkowych ustawień. To rozwiązanie pozwala urządzeniu działać jeszcze efektywniej, dopasowując się do codziennego rytmu mieszkańców. Technologia, która daje więcej przestrzeni na odkrywanie świata Kiedy sprzątanie przejmuje inteligentny system, dom zaczyna działać tak, jakby intuicyjnie wspierał naszą codzienność. Dzięki pełnej autonomii urządzenia możemy poświęcić czas temu, co naprawdę daje satysfakcję: odkrywaniu, planowaniu podróży, rozwijaniu pasji czy po prostu odpoczynkowi. iRobot Roomba Max 705 Combo ze stacją AutoWash to rozwiązanie stworzone po to, by działać w tle, cicho i skutecznie, a przy tym dyskretnie dbać o porządek. To technologia, która nie tylko ułatwia codzienność, ale też pozwala w pełni cieszyć się chwilą, kiedy wracamy do domu. Materiał promocyjny marki iRobot
Czy produkty roślinne zapewniają większe bezpieczeństwo niż mięsne? „Panuje naiwne przekonanie”
Choć dieta roślinna jest coraz popularniejsza, naukowcy apelują o większą ostrożność. Produkty roślinne mogą być siedliskiem niebezpiecznych patogenów – takich samych, jakie występują w mięsie czy rybach. Dr Schelin z Uniwersytetu w Lund obala mit „czystej” diety wege. Wskazuje też, gdzie najczęściej czyhają zagrożenia.
Wśród naukowców panuje konsensus, że dieta roślinna jest generalnie zdrowsza od tej obfitującej w produkty pochodzenia zwierzęcego, a zwłaszcza mięso. Dieta jest ściśle powiązana z klimatem. Wytworzenie produktów pochodzenia zwierzęcego wiąże się z bardzo dużą emisją gazów cieplarnianych. Jednak dieta roślinna ma też swoje wady. Przyjrzała się im adiunkt w Katedrze Mikrobiologii Stosowane na Uniwersytecie w Lund w Szwecji, dr Jenny Schelin. Jad kiełbasiany nie tylko w… kiełbasie Zdaniem dr Schelin aktualna wiedza na temat bezpieczeństwa żywności opiera się na tradycyjnych produktach spożywczych pochodzenia zwierzęcego. Bezpieczeństwo produktów pochodzenia roślinnego nie jest równie dobrze przebadane. – Panuje naiwne przekonanie, że żywność pochodzenia roślinnego jest bezpieczniejsza niż żywność pochodzenia zwierzęcego. Niestety tak nie jest – podkreśla badaczka bezpieczeństwa żywności. Według niej żywność pochodzenia roślinnego jest podatna na te same patogeny, które występują w mięsie, rybach, mleku i jajach. W ostatnich latach na całym świecie odnotowano kilka przypadków poważnych zatruć pokarmowych związanych ze spożyciem żywności roślinnej skażonej klasycznymi patogenami pojawiającymi się w żywności, takimi jak listeria, salmonella i Clostridium botulinum (laseczka jadu kiełbasianego). Więcej roślin w diecie – więcej nierozpoznanych zagrożeń Zmiany na talerzu wiążą się zatem z nowymi wyzwaniami. Dr Schelin zaznacza, że musimy zwiększyć naszą wiedzę i świadomość ryzyka związanego z żywnością roślinną. – Wiemy dużo o żywności pochodzenia zwierzęcego i jesteśmy świadomi ryzyka obecności patogenów. Ta wiedza nie jest tak rozległa, jeśli chodzi o surowce roślinne, procesy produkcyjne i produkty gotowe do spożycia, co czasami prowadziło do niedoszacowania ryzyka, w tym poważnych zachorowań – opisuje dr Schelin. Na przykład – jak wskazuje ekspertka – należy w odpowiedni sposób gotować fasolę, by nie zatruć się zawartymi w niej lektynami. Dotyczy to też popularnych wśród wegetarian soi czy ciecierzycy. Przetworzona żywność a zagrożenia Obecnie trwają intensywne prace badawczo-rozwojowe mające na celu znalezienie nowych surowców i opracowanie nowych produktów roślinnych, zarówno jako składników, jak i produktów gotowych do spożycia. – Należą do nich mąki z nowych upraw, różne rodzaje napojów roślinnych oraz złożone dania gotowe, takie jak roślinne alternatywy dla mięsa – mówi dr Schelin. A ​​półprodukty roślinne często wymagają więcej etapów produkcji. Innymi słowy, istnieje kilka momentów, w których coś może pójść nie tak i pojawić się ryzyko. – Dodanie kolejnego etapu produkcji oznacza dodatkowe ryzyko – mówi i podaje jako przykład roślinne alternatywy o konsystencji przypominającej mięso. Jeśli wszystkie elementy procesu są kontrolowane, takie dania powinny być bezpieczne. – Ale jest to z pewnością bardziej złożone i wymaga dużej wiedzy w porównaniu z gotowaniem groszku i jedzeniem go w takiej postaci – zauważa badaczka. „Podstępne” rośliny Patogeny w czasie produkcji żywności roślinnej mogą czaić się w różnych miejscach. Pozostałości z żywności roślinnej mogą być również trudniejsze do zmycia po zakończeniu produkcji. Rośliny zawierają więcej włókien, które mogą osadzać się w urządzeniach produkcyjnych. – Może to powodować problemy mikrobiologiczne, jeśli pozostałości z poprzedniego cyklu produkcyjnego zawierają zarodniki bakterii, które mogłyby przedostać się do produktu wytwarzanego w kolejnym cyklu produkcyjnym – wskazuje dr Schelin. Należy zatem w odpowiedni sposób konstruować sprzęt. Przekazywanie wiedzy Jenny Schelin podkreśla, że ​​wiedza na temat bezpieczeństwa żywności musi być stale podtrzymywana, poszerzana i odnawiana, a także przekazywana naszym młodszym pokoleniom – zwłaszcza gdy zaczynamy jeść nowe produkty. – Żyjemy w niezwykle uprzywilejowanym środowisku, w którym dostęp do wody, lodówek, zamrażarek, energii i bezpiecznej żywności gotowej do spożycia jest czymś oczywistym. Jednak sprawia to również, że jesteśmy podatni na zagrożenia i przypomina nam, że zawsze potrzebna jest większa wiedza, świadomość i zrozumienie – podsumowuje badaczka. Źródło: Lund University Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Niezbędnik podróżnika. O tym warto pamiętać, pakując plecak
Każda wyprawa zaczyna się od decyzji. Potem przychodzi mapa, plan i... pakowanie. To wbrew pozorom bardzo istotny moment, który często decyduje o tym, czy droga będzie przyjemnością, czy wyzwaniem. Dlatego zanim ruszymy w góry, sprawdźcie, czy aby na pewno w plecaku znalazło się wszystko, co naprawdę może się przydać.
Góry uczą pokory, odwagi i odpowiedzialności – za siebie i innych. A zanim ruszymy na szlak, także… rozsądnego pakowania. Wychodząc na długi trekking, plecak staje się naszym domem w miniaturze: musi pomieścić wszystko, co najpotrzebniejsze, a jednocześnie nie może ciążyć na plecach jak kamień. Niezależnie, czy planujemy weekendowy trekking w Tatrach, czy dłuższą wędrówkę po Bieszczadach, odpowiednio skompletowany ekwipunek to klucz do bezpieczeństwa, komfortu i prawdziwej przyjemności z górskiej przygody. Plecak to podstawa każdej wyprawy Zanim w ogóle zaczniemy się pakować, należy zwrócić uwagę na pojemność plecaka, w który chcemy się spakować, aby był dopasowany do rodzaju wyprawy. Na jednodniowe wycieczki wystarczy model o pojemności 15–20 litrów, ale na kilkudniowy trekking lepiej sprawdzi się plecak 40–60-litrowy, z systemem nośnym, pasem biodrowym i wentylowanymi plecami. Jako że pogoda, szczególnie w górach, bywa kapryśna i potrafi się zmienić w kilka minut, warto mieć pokrowiec przeciwdeszczowy na plecak. Jak się ubrać na trekking? W górach najlepiej się sprawdza zasada "na cebulkę", szczególnie jeśli wędrujemy wiosną i jesienią. Pogoda może zmienić się z upalnego słońca w chłodny wiatr w ciągu kilkudziesięciu minut. Niech was też nie zwiedzie zimowa aura. To właśnie wtedy, w górach może nas też spalić słońce na twarzy. Zawsze przed wyjściem na szlak dokładnie sprawdźcie prognozę pogody. Z kolei w plecaku powinny się znaleźć: bielizna termoaktywna, która odprowadza wilgoć i utrzymuje ciepło, bluzy lub polary z szybkoschnącego materiału, kurtka przeciwdeszczowa i wiatroszczelna, najlepiej z membraną, albo choć peleryna przeciwdeszczowa, lekka kurtka puchowa lub softshell – w chłodniejsze dni, opaska np. frotowa do wycierania twarzy, czapka, buff, rękawiczki, bo nawet latem w wyższych partiach gór potrafi być zimno. Nie zapominajcie o zapasowej parze skarpet (wysokich) i koszulki – nic tak nie poprawia nastroju po kilku godzinach marszu jak świeże i suche ubranie. Zadbajcie o energię, czyli woda i jedzenie na trekkingu Nie ma nic ważniejszego niż nawodnienie – zarówno na szlaku, jak i w codziennym funkcjonowaniu. Nawet jeśli trasa wydaje się krótka, zabierzcie ze sobą odpowiednią ilość wody. Na dłuższe szlaki przyda się bukłak z rurką lub butelka termiczna z filtrem, taka jak Dafi Solid Steel Cold 0,5 l, którą bez problemu uzupełnicie wodą kranową w schronisku To rozwiązanie stworzone z myślą o tych, którzy cenią niezależność i lubią być przygotowani na każdą sytuację. Solid Steel Cold łączy w sobie wytrzymałość stali nierdzewnej z technologią filtracji wody. Dzięki zintegrowanemu filtrowi Dafi opartemu na węglu aktywnym możemy pić wodę kranową w schronisku, na lotnisku czy w namiocie – zawsze świeżą, bez posmaku chloru. Dla zwolenników kawy, herbaty lub innych napojów godna polecenia jest również Butelka termiczna Dafi EASY stal nierdzewna 0,49 l szałwiowa. Utrzymuje ona temperaturę napoju, więc z powodzeniem zastępuje termos – chłodzi latem, ogrzewa zimą. To sprzęt idealnie dopasowany do stylu życia w ruchu. Stalowa konstrukcja zapewnia odporność na uszkodzenia, a ergonomiczny kształt sprawia, że butelka świetnie leży w dłoni i bez problemu spakujemy ją do plecaka. A jeśli wam zależy na chłodnym napoju nawet w drodze powrotnej z gór, to w tej sytuacji sprawdzi się też butelka termiczna Dafi SHAPE PLUS 12h stalowa termos. Produkty polskiej marki Dafi pomogą też obejść wprowadzony od pierwszego października system kaucyjny, ograniczyć zakup wody w jednorazowym plastiku i zaoszczędzić środki na kolejne wyprawy. Jeśli chodzi o jedzenie – postawcie na produkty lekkie, ale pożywne i odporne na temperaturę: orzechy, suszone owoce, batony energetyczne, kanapki z pełnoziarnistego pieczywa czy liofilizaty. Dobrym pomysłem jest też termos z herbatą lub kawałek czekolady – dla szybkiego zastrzyku energii. Ciepła herbata sprawdzi się o każdej porze roku, bo pamiętajcie, że szczególnie na szczytach występuje duża różnica temperatur i nawet latem możemy zmarznąć. Zdrowie i bezpieczeństwo Nikomu nie życzymy żadnego wypadku, czy choćby otarcia, ale w górach lepiej być przygotowanym na każdą ewentualność. W apteczce powinny znaleźć się: plastry, bandaże elastyczne, opatrunki jałowe, środek dezynfekujący, maść przeciw otarciom, środki przeciwbólowe, tabletki na biegunkę i elektrolity. Warto też mieć zapisany w telefonie numer alarmowy: TOPR/GOPR/WOPR: 985 oraz aplikację "Ratunek". Jakie gadżety i kosmetyki włożyć do plecaka? To, co często wydaje się zbędne, w górach może okazać się bardzo potrzebne. W plecaku warto mieć latarkę czołową (szczególnie jeśli wybieramy się na trekking w krótki dzień), mapę, a nawet kompas, scyzoryk, powerbank (najlepiej wodoodporny), ratunkowy koc termiczny, chusteczki higieniczne i nawilżane. Warto mieć też przy sobie balsam ochronny do ust, krem z filtrem UV, okulary przeciwsłoneczne, mini zestaw higieniczny. Przed spakowaniem plecaka przemyślcie każdy element i dopasujcie go do typu wyprawy. Górski niezbędnik nie musi być ogromny, ale powinien być kompletny – tak, byśmy mogli skupić się na tym, co najważniejsze: widokach, ciszy, obcowaniu z naturą i radości z drogi. Naszym zdaniem nic lepiej nie "wietrzy głowy" od właśnie trekkingu, ale zdrowo przemyślanego i dopasowanego do naszych możliwości. Materiał promocyjny marki Dafi.
Betonoza, czyli postępująca degradacja polskich miast. Jak ją zatrzymać?
Betonoza, zjawisko powszechne w Polsce, jest rezultatem stosowania przestarzałego modelu rozwoju miast, który w obliczu kryzysu klimatycznego okazuje się nie tylko szkodliwy, ale i niebezpieczny. Reakcje społeczne i rosnąca liczba inicjatyw „odbetonowania” jednoznacznie wskazują na konieczność wprowadzenia fundamentalnej zmiany w myśleniu o przestrzeni miejskiej. Czym jest betonoza? Jakie są konsekwencje tego zjawiska? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Nieoceniona rola aktywistów Dlaczego polskie miasta szarzeją? Wpływ betonozy na środowisko i społeczeństwo W debacie publicznej na temat kształtu przestrzeni miejskich, termin „betonoza” zyskał status pojęcia-klucza, opisującego jedno z najbardziej palących wyzwań współczesnej urbanistyki. W swojej podstawowej warstwie, pojęcie to jest definiowane jako nadmierne i nieprzemyślane pokrywanie powierzchni miejskich materiałami nieprzepuszczalnymi, takimi jak beton, asfalt czy kostka brukowa, co odbywa się kosztem terenów zielonych – parków, skwerów, trawników i drzew. Zjawisko, o którym mowa, często jest realizowane pod hasłem „rewitalizacji”. Zieleń miejska znika, a na jej miejscu pojawia się betonowa szarość. Prowadzi do powstawania jałowych, przegrzewających się przestrzeni, które mieszkańcy miast nierzadko trafnie określają mianem „betonowych pustyń” czy „betonowych patelni”. Nieoceniona rola aktywistów Sam proces nadmiernego uszczelniania powierzchni miejskich ma długą historię, jednak termin „betonoza”, jako narzędzie krytyki społecznej, zaistniał w szerszej debacie dopiero na początku XXI wieku. Jego spopularyzowanie jest w dużej mierze zasługą aktywistów miejskich i publicystów, którzy dostrzegli problem i nazwali go „po imieniu”. Jedną z kluczowych postaci w tym procesie jest Jan Mencwel, autor książki „Betonoza. Jak się niszczy polskie miasta”, która stała się swoistym manifestem ruchu sprzeciwu wobec niszczenia zieleni w miastach. Choć Mencwel jest najczęściej kojarzony z tym pojęciem, za jego autora uważa się Jakuba Madrjasa. Dlaczego polskie miasta szarzeją? Jednym z motorów napędowych betonozy jest dynamiczna urbanizacja i wynikająca z tego presja na rozwój infrastruktury. Rosnąca liczba mieszkańców i pojazdów w miastach stwarza zapotrzebowanie na nowe drogi, parkingi, chodniki i place. W praktyce często oznacza to pokrywanie istniejących terenów zielonych nieprzepuszczalnymi nawierzchniami. W procesie decyzyjnym, nierzadko dominuje myślenie krótkowzroczne, faworyzujące inwestycje dające szybki i widoczny efekt. Zabetonowanie placu jest postrzegane jako działanie prostsze, szybsze i „konkretniejsze” niż wieloletnie i wymagające pielęgnacji projekty zazieleniania. Pęd ku modernizacji jest też podszyty przekonaniem, że wybetonowane przestrzenie są bardziej reprezentacyjne i świadczą o rozwoju miasta. W tej perspektywie zieleń bywa postrzegana jako element nieuporządkowany, który należy zastąpić gładką, łatwą do kontrolowania nawierzchnią. Takie podejście ignoruje długofalowe korzyści płynące z obecności natury w mieście, przedkładając natychmiastowy efekt wizualny nad zrównoważony rozwój i jakość życia mieszkańców. Czynniki ekonomiczne Betonoza nie jest wyłącznie rezultatem ślepego pędu ku modernizacji i urbanizacji. Istotną rolę w rozprzestrzenianiu się tego zjawiska odgrywają także czynniki ekonomiczne. W wielu samorządach nadal stosowany jest uproszczony rachunek kosztów, w którym utrzymanie terenów zielonych, wymagających regularnej pielęgnacji, jest przedstawiane jako droższe w perspektywie długoterminowej niż jednorazowe pokrycie placu betonem. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że tak prowadzone wyliczenia zawierają elementarne błędy. Miejscy decydenci skupiają się w nich jedynie na bezpośrednich wydatkach budżetowych, porównując koszt położenia kostki brukowej lub wybetonowania placu z kosztem założenia i pielęgnacji trawnika lub parku. Taka kalkulacja zupełnie pomija ogromne koszty ukryte, które w dłuższej perspektywie ponoszą wszyscy mieszkańcy. Należą do nich: zwiększone obciążenie publicznego systemu opieki zdrowotnej z powodu chorób związanych ze stresem cieplnym i zanieczyszczeniem powietrza, większe wydatki na naprawę szkód spowodowanych powodziami błyskawicznymi i przeciążeniem kanalizacji, rosnące zużycie energii na klimatyzację budynków publicznych i prywatnych, utrata wartości ekonomicznej, związanej z atrakcyjnością turystyczną i rekreacyjną zielonych przestrzeni publicznych, co przekłada się na niższe ceny nieruchomości i mniejsze wpływy z turystyki. Wpływ betonozy na środowisko i społeczeństwo Nadmierne uszczelnianie powierzchni miejskich pociąga za sobą cały szereg negatywnych skutków, które dotyczą zarówno środowiska naturalnego, jak i zdrowia i jakości życia mieszkańców. Konsekwencje te są ze sobą ściśle powiązane, tworząc „system naczyń połączonych”, w którym degradacja jednego elementu pociąga za sobą kryzys w kolejnych. Wzrost temperatury w miastach Najbardziej odczuwalnym następstwem betonozy jest intensyfikacja zjawiska miejskiej wyspy ciepła. Mowa o występowaniu znacząco wyższych temperatur powietrza w gęsto zabudowanych obszarach miejskich w porównaniu do otaczających je terenów pozamiejskich, wiejskich czy leśnych. Wymieniając przyczyny tego zjawiska, należy wskazać przede wszystkim na nagromadzenie sztucznych powierzchni, takich jak beton, asfalt i cegła, które charakteryzują się niskim albedo i wysoką pojemnością cieplną. W ciągu dnia materiały te intensywnie absorbują energię słoneczną, a następnie powoli oddają ją w postaci ciepła, ogrzewając otoczenie, zwłaszcza w godzinach wieczornych i nocnych. Badania dowodzą, że różnica temperatur między zabudowanymi centrami miast a terenami zielonymi, nocą może sięgać 10, a nawet 15 stopni Celsjusza. Zaburzona gospodarka wodna Nieprzepuszczalne nawierzchnie uniemożliwiają infiltrację wód opadowych do gruntu, zamieniając miasta w betonowe zlewnie. Zamiast wsiąkać w ziemię jak w gąbkę, deszczówka spływa po powierzchni ulic, placów i parkingów, gwałtownie obciążając systemy kanalizacji deszczowej. Konsekwencje są dwojakie. Po pierwsze, podczas intensywnych, nawalnych opadów, które w wyniku zmian klimatu stają się coraz częstsze, systemy kanalizacyjne okazują się niewydolne. Prowadzi to do wystąpienia powodzi błyskawicznych, zalewania ulic, piwnic, garaży podziemnych i niżej położonych części miast. Po drugie, paradoksalnie, brak retencji i infiltracji wody w miejscu opadu przyczynia się do pogłębiania problemu suszy. Woda, która mogłaby zasilić wody gruntowe i podtrzymać wegetację w okresach bezdeszczowych, jest bezpowrotnie tracona, spływając do rzek. Utrata bioróżnorodności Każdy metr kwadratowy trawnika zastąpiony kostką brukową to bezpowrotna utrata siedliska dla wielu gatunków. Betonoza prowadzi do drastycznego zubożenia bioróżnorodności w miastach poprzez eliminację drzew, krzewów, łąk i innych form roślinności, które stanowią schronienie i źródło pożywienia dla ptaków, owadów zapylających (pszczół, trzmieli), małych ssaków i niezliczonych mikroorganizmów glebowych. Negatywny wpływ na zdrowie Miejskie wyspy ciepła stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Długotrwała ekspozycja na wysokie temperatury, zwłaszcza podczas fal upałów, prowadzi do przegrzania organizmu, udarów cieplnych i zaostrzenia istniejących chorób przewlekłych. Grupami szczególnego ryzyka są osoby starsze, dzieci i osoby z chorobami współistniejącymi. Do takich wniosków doszli między innymi naukowcy z Uniwersytetu w Szanghaju. Przeprowadzając analizę istniejących badań, stworzyli prognozę, według której do 2050 roku w miastach będzie mieszkać ok. 7 mld ludzi, a miejskie wyspy ciepła znacząco zwiększą ryzyko rozwoju chorób i zgonów. Negatywny wpływ na dobrostan psychiczny Badania naukowe, przeprowadzone przez ekspertów z Nature Corsenvancy i Uniwersytetu Wirginii, potwierdzają silny związek między dostępem do terenów zielonych a zdrowiem psychicznym. Brak kontaktu z naturą, charakterystyczny dla zabetonowanych przestrzeni, jest skorelowany ze wzrostem poziomu stresu, lęku, a nawet depresji. Należy bowiem podkreślić, że zieleń miejska ma działanie uspokajające, redukuje napięcie i agresję oraz obniża ciśnienie krwi. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Pogaństwo w natarciu – sprawdź, gdzie odkryć tradycje dawnych wierzeń
Kultura pogańska nie zniknęła wraz z nadejściem chrześcijaństwa. W wielu zakątkach świata nadal żywa jest tradycja związana z dawnymi bóstwami, rytuałami i lokalnymi praktykami. To podróż nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie.
Spis treści: Odkryj świat pogańskich rytuałów – podróż, która zmienia spojrzenie Rumunia: Wioska, gdzie duchy przodków wciąż są obecne Finlandia: Szamańska moc lasu i jezior Ghana: Afrykańskie bóstwa i rytuały przodków Brazylia: Synkretyzm i duchy lasu Neopogaństwo – współczesny powrót do korzeni Choć dla wielu pogaństwo kojarzy się z zamierzchłą przeszłością, w rzeczywistości to żywa i dynamiczna forma duchowości, obecna w różnych zakątkach świata. Od lasów Skandynawii, po wioski i góry w Rumunii; od afrykańskich świątyń, po brazylijskie plaże – współczesne pogaństwo przybiera wiele twarzy. Odkryj świat pogańskich rytuałów – podróż, która zmienia spojrzenie Pogaństwo jest obecnie najdynamiczniej rozwijającą się religią w Stanach Zjednoczonych. Według Pew Research Center coraz więcej Amerykanów identyfikuje się z religiami natury, neopogaństwem czy czarostwem. Jak podają socjologowie, aż 40% ludzi na świecie wierzy w czary. Kultura pogańska ma jednak swoje korzenie głęboko w historii, często sprzed tysięcy lat. Niektóre społeczności nadal praktykują dawne rytuały. Inne starają się odtworzyć tradycje, które niemal zniknęły wraz z chrystianizacją Europy, Afryki i obu Ameryk. Te miejsca stanowią nie tylko fascynujące cele podróży, ale też okazję do lepszego zrozumienia duchowości opartej na rytmie przyrody i lokalnych mitach. Rumunia: Wioska, gdzie duchy przodków wciąż są obecne W rumuńskim rejonie Maramureș niektóre wsie zdają się funkcjonować poza czasem. Ich mieszkańcy obchodzą zimowe święta, które łączą chrześcijańskie tradycje z pogańskimi rytuałami, takimi jak rytualne tańce w kostiumach zwierząt czy maski symbolizujące siły natury. Rytuały te mają za zadanie przegnać złe duchy i zapewnić pomyślność w nadchodzącym roku. Maramureș to jedno z tych miejsc, gdzie żywa jest pamięć o przodkach, a duchy przeszłości są niemal namacalne. Spacerując po lokalnych cmentarzach czy uczestnicząc w zimowych obchodach, można poczuć, że czas zatrzymał się, a tradycja przetrwała mimo dziejowych burz. Finlandia: Szamańska moc lasu i jezior Choć chrześcijaństwo dotarło do Finlandii w XI wieku, rdzenna religia ludów fińskich – znana jako suomenusko – przetrwała w legendach, pieśniach i praktykach duchowych. Obecnie przeżywa renesans wśród osób szukających głębszego połączenia z naturą. Szamani fińscy – inspirowani dawnymi mędrcami i uzdrowicielami – organizują rytuały, które mają przywrócić harmonię między człowiekiem a przyrodą. Turyści mogą uczestniczyć w warsztatach, które uczą pieśni runicznych, rytualnego bębnienia i pracy z roślinami leczniczymi. W wielu regionach Finlandii odnaleźć można także stare miejsca kultu, jak kamienie ofiarne czy święte gaje. Tam niegdyś odprawiano ceremonie ku czci bogów przyrody. Ghana: Afrykańskie bóstwa i rytuały przodków W Ghanie nadal praktykowane są tradycyjne religie plemienne, które oddają cześć zarówno bóstwom natury, jak i duchom przodków. W miastach takich jak Kumasi czy Tamale spotkać można kapłanów i kapłanki, którzy odprawiają rytuały oczyszczenia, uzdrawiania czy wprowadzenia w dorosłość. Tradycyjne świątynie, budowane z gliny i drewna, pełne są symboliki i ofiar. Wielu turystów odwiedza te miejsca, nie tylko by je sfotografować, ale też uczestniczyć w ceremoniach, które mogą trwać wiele godzin. Praktyki te często są ściśle powiązane z cyklem rolniczym – odprawia się je, by zapewnić obfite zbiory, ochronić przed suszą lub chorobami. Brazylia: Synkretyzm i duchy lasu W Brazylii kultura pogańska objawia się przede wszystkim przez religie afro-brazylijskie, takie jak Candomblé czy Umbanda. To połączenie wierzeń afrykańskich, katolickich i rdzenno-amerykańskich tworzy barwną i pełną życia duchowość, która skupia się na duchach natury, przodkach i rytualnym tańcu. W Salvadorze i Rio de Janeiro można wziąć udział w publicznych ceremoniach, które obejmują taniec w transie, muzykę bębnów i składanie ofiar duchom – często w postaci kwiatów, jedzenia czy alkoholu. Candomblé uznawane jest za dziedzictwo kulturowe Brazylii i zyskuje coraz więcej sympatyków również poza granicami tego kraju. Dla wielu osób podróż do Brazylii to duchowa przygoda, która pozwala spojrzeć na świat z innej perspektywy. Neopogaństwo – współczesny powrót do korzeni Współczesne formy pogaństwa – jak wicca, druidyzm czy rodzimowierstwo słowiańskie odwołujące się do wierzeń dawnych Słowian – zyskują na popularności w Europie i Ameryce. Choć często bazują na rekonstrukcji dawnych praktyk, to stanowią pełnoprawne systemy duchowe, oparte na cyklu natury, równowadze żywiołów i osobistym rozwoju. W wielu miastach odbywają się publiczne rytuały na przesilenia, sabaty czy warsztaty poświęcone magii roślin i pracy z energią. Internet ułatwia wymianę wiedzy i tworzenie wspólnot, choć dla wielu najważniejsze jest osobiste doświadczenie rytuału – często podczas wypraw do miejsc mocy. Źródło: National Geographic
Czy na boczku i kiełbasie będą ostrzeżenia jak na papierosach? Oto argumenty naukowców
Brytyjscy naukowcy chcą, by na opakowaniach wędlin pojawiły się ostrzeżenia zdrowotne – takie, jakie widzimy na papierosach. Wskazują na dowody, że substancje peklujące zwiększają ryzyko raka.
Brytyjscy naukowcy zaapelowali niedawno, by na opakowaniach m.in. boczku i szynki pojawiły się ostrzeżenia zdrowotne, podobne do tych z papierosów. Ich zdaniem produkty te, konserwowane za pomocą azotynów, stanowią realne zagrożenie nowotworowe, z którym kolejne rządy Wielkiej Brytanii nie potrafiły się zmierzyć. Badacze wskazują, że istnieją coraz silniejsze dowody na związek między spożywaniem przetworzonego w ten sposób mięsa a rozwojem raka. Dotyczy to szczególnie raka jelita grubego – choroby, której częstość, zwłaszcza wśród młodych dorosłych, stale rośnie. E250 z wędlin równie niebezpieczny, co azbest Azotyny (m.in. azotyn sodu, oznaczany jako E250) to składniki mieszanki peklującej, która pozwala zakonserwować mięso i zachować jego różowy kolor. Są powszechnym składnikiem wędlin. Najniebezpieczniejsze stają się podczas obróbki termicznej mięsa (gotowanie, parzenie, wędzenie na gorąco), kiedy reagują z produktami rozpadu aminokwasów i tworzą rakotwórcze związki. Już w 2015 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zaliczyła tak przetworzone mięso do grupy 1 czynników rakotwórczych. Stawia to peklowane wędliny w tej samej grupie, co tytoń i azbest. Pomimo tego stosowanie azotynów jest wciąż powszechne, także w Polsce. Szacuje się, że ich stosowanie mogło doprowadzić do około 54 tys. przypadków raka jelita grubego w ostatniej dekadzie (dane z Wielkiej Brytanii). Jak działają rakotwórcze azotyny? Zagrożenie wynika z reakcji chemicznych zachodzących w organizmie po spożyciu mięsa konserwowanego azotynami. Substancje te mogą przekształcać się w nitrozoaminy – silne kancerogeny, które uszkadzają DNA. Nitrozoaminy przyłączają się do nici DNA w wątrobie, tworząc tzw. addukt DNA, co prowadzi do błędów genetycznych sprzyjających niekontrolowanemu podziałowi komórek, a co za tym idzie – powstawaniu guzów. Dodatkowo generują reaktywne formy tlenu, które pogłębiają uszkodzenia genetyczne i stres oksydacyjny, dodatkowo napędzając rozwój raka. Co dalej? Nowe normy i metody konserwacji Dowodów na to z czasem jeszcze przybyło. Nowe badania wskazują, że regularne spożywanie przetworzonego mięsa zwiększa ryzyko raka jelita grubego i piersi. W odpowiedzi na te ustalenia Unia Europejska obniżyła dopuszczalne poziomy azotynów i promuje bezpieczniejsze metody konserwacji żywności. Przemysł mięsny sprzeciwia się takim regulacjom argumentując, że usunięcie azotynów zwiększyłoby ryzyko bakteryjne. Eksperci jednak wskazują, że dzięki nowoczesnemu chłodnictwu i higienie można produkować bezpieczne, trwałe wędliny bez użycia azotynów. W Europie już od lat dostępne są produkty pozbawione tych dodatków, bez żadnych przypadków zatruć pokarmowych, co podważa konieczność ich stosowania. Wielka Brytania nie nadąża Debata wokół azotynów dotyka szerszego problemu: jak rządy powinny godzić interesy przemysłu spożywczego z troską o zdrowie publiczne. Przesłanie naukowców jest jednoznaczne: przetworzone mięso zawierające azotyny stanowi udowodnione zagrożenie rakotwórcze i powinno być w ten sposób oznaczone – nie tylko w Wielkiej Brytanii. Należy jednak podkreślić, że to właśnie ten kraj, po Brexicie, coraz bardziej odstaje od unijnych standardów bezpieczeństwa żywności, które w tym zakresie są surowsze. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Internet zalewają fałszywe filmiki o zwierzętach. Naukowcy alarmują, że może to mieć fatalne skutki
Króliki słodko skaczące na trampolinie, odważny kot przeganiający lamparta, trzy szopy płynące na grzbietach krokodyli – urocze, prawda? Takie sceny obejrzały miliony internautów. Problem w tym, że nigdy się nie miały miejsca. Internet został dosłownie zalany przez filmy stworzone z użyciem narzędzi AI pokazujące dzikie zwierzęta w nieprawdziwych sytuacjach. Naukowcy biją na alarm.
W mediach społecznościowych coraz częściej pojawiają się realistycznie wyglądające filmy tworzone przez sztuczną inteligencję, przedstawiające dzikie zwierzęta w sytuacjach niezgodnych z rzeczywistością. Przykładem nagranie, na którym lampart wchodzi do przydomowego ogródka, gdzie bawi się dziecko, a domowy kot odważnie przegania drapieżnika. Film zdobył ponad milion lajków i został udostępniony tysiące razy. Inne popularne nagrania pokazują niedźwiedzie skaczące na trampolinie czy też szopy płynące rzeką na grzbietach krokodyli. Choć wyglądają autentycznie, są w całości wygenerowane przez AI. Czym grożą fałszywe filmiki z internetu? Naukowcy z grupy GESBIO Uniwersytetu w Kordobie w Hiszpanii (José Guerrero, Francisco Sánchez, Antonio Carpio, Rocío Serrano i Tamara Murillo) zwracają uwagę na negatywne skutki tego zjawiska. W artykule opublikowanym w naukowym czasopiśmie „Conservation Biology”, analizują oni konsekwencje fałszywych filmów dla wiedzy o dzikiej przyrodzie i działań na rzecz jej ochrony. Badacze wskazują trzy główne problemy. Po pierwsze – fałszywe wyobrażenia o zachowaniach zwierząt. Lampart nigdy nie wszedłby do ogródka, a kot nie byłby w stanie go odstraszyć. Po drugie – antropomorfizacja, czyli przypisywanie zwierzętom ludzkich cech i emocji, co zniekształca sposób postrzegania natury. Po trzecie – pogłębianie oderwania ludzi (szczególnie dzieci) od prawdziwego świata przyrody. Najbardziej ucierpią dzieci Guerrero podkreśla, że takie filmy często pokazują nieistniejące relacje między gatunkami, np. drapieżniki bawiące się z ofiarami czy zwierzęta przejawiające „ludzkie” zachowania. To zaburza wiedzę o dzikich zwierzętach i utrudnia zrozumienie ich prawdziwych potrzeb. Serrano dodaje, że dzieci coraz mniej wiedzą o otaczającej je przyrodzie i lokalnej faunie, co potwierdzają m.in. wyniki projektu „IncluScienceMe". Fejkowe filmiki pogłębiają to zjawisko, tworząc złudzenie, że dzikie zwierzęta są powszechne i przyjazne człowiekowi. Takie treści mogą też prowadzić do frustracji u dzieci, które po obejrzeniu wideo oczekują spotkań ze „słodkimi zwierzątkami”. Gdy tego nie dostają, tracą zainteresowanie przyrodą. Dzieci uczą się głównie poprzez obrazy, więc fałszywe wizerunki dzikich zwierząt mogą kształtować trwałe, błędne wyobrażenia. Zjawisko nasila rosnąca rola mediów społecznościowych jako głównego źródła informacji dla coraz młodszych ludzi. Niebezpieczny trend: egzotyczne zwierzęta w domach Kolejnym problemem jest wzrost popytu na egzotyczne zwierzęta jako domowych pupili. Jak zauważa Murillo, filmy ukazujące egzotyczne gatunki jako towarzyskie i przyjazne sprzyjają ich nielegalnemu pozyskiwaniu. Autorzy badania proponują kilka rozwiązań. Przede wszystkim edukację medialną: uczenie krytycznego odbioru treści i weryfikowania źródeł informacji. Rekomendują też wprowadzenie ekologii do programów szkolnych, wyjaśniającej pojęcia takie jak gatunek rodzimy czy obcy, by dzieci rozumiały, jakie zwierzęta rzeczywiście występują w ich otoczeniu. Jedno jest pewne: otworzył się nowy obszar badań nad wpływem treści generowanych przez AI na postawy wobec przyrody. Źródło: Conservation Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Osiemdziesiąte urodziny bajki o Muminkach. Śladami fikcyjnych istot Tove Jansson w prawdziwym świecie
Mija 80 lat od kiedy do sprzedaży trafiła pierwsza książka opisująca losy rodziny Muminków, Małej Mi i Włóczykija. Sława tych fikcyjnych istot wykracza daleko poza mroźne krajobrazy Finlandii. Jednak to stamtąd autorka czerpała główne inspiracje przy tworzeniu swojej fantastycznej doliny. Przyjrzyjmy się temu, gdzie obecnie można znaleźć ślady tych istot.
Powiedzenie, że bajki wymyślone przez fińską pisarkę Tove Jansson zdobyły światową popularność, byłoby eufemizmem. W rzeczywistości Muminki stały się elementem popkultury, reprodukowanym w późniejszych latach poprzez filmy, komiksy czy ubrania. Bajka stanowi prawdziwe dziedzictwo kraju ze stolicą w Helsinkach, tym bardziej, że fantastyczna dolina, w której mieszkają bohaterowie powieści, jawnie odnosi się do fińskich krajobrazów. Okrągły osiemdziesiąty jubileusz bohaterów to idealny moment, aby przyjrzeć się, gdzie we współczesnym świecie można znaleźć ślady tych bajkowych istot. Archipelag z bajek W powieściach Tove Jansson możemy dostrzec inspiracje fińską przyrodą. Archipelag, który otacza wybrzeże Finlandii, składa się 179 584 mniejszych i większych wysp. Na jednej z nich – Klovharun, fińska autorka spędzała wakacje przez 30 lat swojego życia, mieszkając tam ze swoją partnerką Tuulikki Pietilä. To ta kobieta stała się inspiracją do powstania postaci rybaczki Too Tiki. Klovharu to bardzo kameralna wysepka pełna kamieni, zamieszkana przez mewy i inne morskie zwierzęta. Pośrodku niej, fińska autorka wzniosła 1964 roku chatkę, która stoi na wyspie do dziś. Obecnie, w trosce o Klovharun, przebywanie na wyspie musi się odbywać w sposób minimalnie ingerujący w środowisko. Archipelag poza naturą skrywa jeszcze inne elementy występujące w bajkach o trollach z doliny. W trakcie rejsu po poszczególnych wyspach można dostrzec wiele latarni morskich, których wygląd był inspiracją do powstania książki „Tatuś Muminka i morze”. Największe skojarzenia z fikcyjnym budynkiem budzić może latarnia z wyspy Söderskär, na którą da się dostać promem z Helsinek. Odizolowana wieża idealnie oddaje spokój i połączenia człowieka z naturą – wartości, które niesie za sobą książka Jansson. Fińskie zwyczaje w Dolinie Muminków Inspiracje wykorzystywane przy pisaniu książki wykraczały poza fińskie pejzaże. W powieści bardzo ważne miejsce zajmują zwyczaje i tradycje obchodzone na co dzień w tym kraju. Jednym z nich jest Midsommar, obchodzone w trakcie najdłuższego dnia roku. Muminki, tak jak ludzie, uplatały tego dnia wianki, rozpalały ogniska i świętowały do godzin nocnych. Innym elementem tradycji zapożyczonym przez Tove Jansson są fińskie potrawy. Kuchnia bohaterów książki – zupełnie jak Finów i Finek – opierała się na zrównoważonym pozyskiwaniu dóbr natury. Trolle odżywiały się więc m.in. rybami, owocami i grzybami. W 2010 roku powstała nawet książka kucharska, zawierająca przepisy inspirowane kuchnią Mamy Muminka. Gdzie jeszcze można zobaczyć Muminki? Dla spragnionych kontaktu z Muminkami w Finlandii istnieje mnóstwo miejsc nawiązujących do tych fikcyjnych istot. Najpopularniejsze z nich to: Muzeum Muminków w Tempere oraz park rozrywki Moominworld na wyspie koło miasta Naantali. Każde z tych miejsc oferuje liczne atrakcje dla fanów bajkowych stworzeń i samej autorki, Tove Jansson. W parku rozrywki można zobaczyć odwzorowaną scenerię z książek wraz z kultowym domem rodziny Muminków. W Finlandii znajdziemy też mnóstwo innych, mniej znanych miejsc związanych z Doliną Muminków. W Helsinkach możemy na przykład napić się kawy w muminkowej kawiarni lub zrobić zakupy w specjalnym sklepie. W miejscowości Leppävirta znajduje się z kolei sztuczna lodowa jaskinia pełna bajkowych postaci wykutych w zamrożonej wodzie. Mnogość atrakcji rodzi pytanie o granice wykorzystywania kulturowego dorobku w celach turystycznych. Na szczęście miejsca związane z naturą, z której inspiracje czerpała Jansson, pozostają wolne od komercjalizacji, chroniąc pierwotne środowisko. Ślady Muminków poza Finlandią Muminki to element ogólnoświatowej popkultury. Nic dziwnego, że obiekty nawiązujące do tych bajkowych istot powstają w przeróżnych zakątkach kuli ziemskiej. Bohaterów Tove Jansson dostrzeżemy choćby w japońskim mieście Hannō, gdzie powstał park rozrywki Moomin Valley Park. Lokalizacja nie może dziwić, gdyż kraj „kwitnącej wiśni” stanowi jedno z największych skupisk fanów fińskiej powieści. Japończycy produkowali nawet ekranizacje tekstów Jansson. Sklepy i kawiarnie nawiązujące do Muminków znajdziemy w takich krajach, jak Polska, Japonia, Chiny czy Tajlandia. Pokazuje to tylko jak ważnym, w skali całego świata, produktem są postacie, które 80 lat temu wyszły spod pióra Tove Jansson. Źródła: National Geographic Polska, Moomin Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Hit internetu trafił na mural. Kot „celebryta” będzie obserwować przechodniów ze ściany budynku
W centrum Szczecina powstanie wyjątkowe malowidło naścienne, przedstawiające najpopularniejszego kota w Polsce. Mural nie tylko upiększa miejski krajobraz ale również dba o ekologię.
Kot Gacek to turystyczny ewenement na mapie Polski. W 2020 roku cały świat, za sprawą mediów społecznościowych, dowiedział się o futrzaku z ulicy Kaszubskiej w Szczecinie. Teraz, gdy „celebryta” znalazł sobie nowy dom i nie musi już żyć na ulicy, entuzjaści Gacka będą mogli go podziwiać na jednym z szczecińskich bloków. Mural jest efektem zachodniopomorskiego konkursu mającego na celu połączenie sztuki z ekologią. Kim jest kot „Gacek”? Kot był wieloletnim mieszkańcem ulicy Kaszubskiej w centrum Szczecina. Swoją popularność zdobył jednak dopiero 6-7 lat od kiedy zamieszkał na śródmieściu. Większość swojego czasu czarno-biały futrzak spędzał w drewnianej budce ufundowanej przez mieszkankę Szczecina, Żanetę Ginger. Kot dzięki swojemu przyjaznemu usposobieniu szybko zyskał popularność na skale całego kraju. Wideo, w którym pokazany jest zwierzak z Kaszubskiej, rozprzestrzeniło się po całej Polsce, od razu skłaniając turystów do odzwiedzin kociaka. Szczyt kociej popularności przypadł na rok 2023, gdy ocena Gacka w Google Maps osiągnęła 5,0, a o szczecińskim kocie pisały największe światowe portale takie jak: „The Washington Post” czy „The Guardian”. Sława okazała się mieć również negatywny wymiar. Kot Gacek nie tylko musiał się mierzyć z tłumami turystów z całego świata, ale i stał się nawet ofiarą porwania. Na szczęście dla całego Szczecina (a może i świata), kot wykazał się wyjątkowym sprytem i ukrył się przed porywaczem pod samochodem. Nowy dom Gacka Niestety popularność Gacka doprowadziła do pogorszenia zdrowia futrzaka. Turyści, którzy tłumnie odwiedzali „największą atrakcję” Szczecina, regularnie dokarmiali kota, aby ten nie był głodny. Takie zachowanie doprowadziło do drastycznego przytycia „celebryty”, które skończyło się trafieniem kota pod opiekę weterynarza. Obecnie ulubieniec turystów waży o kilka kilogram mniej niż, wtedy jak trafił pod opiekę medyczną. Nie mieszka już na ulicy, ciesząc się ciepłem wymarzonego domu. Spragnieni kota Gacka turyści mogą go jednak zobaczyć na nowo powstałym muralu. Ekologiczny „Gacek” Grafika, na podstawie, której powstanie mural, jest dziełem Michała Szarko i Bartosza Podlewskiego. Malowidło zostanie wykonane przy użyciu farb fotokatalitycznych, które dzięki swoim chemicznych właściwościom działają jak filtry oczyszczające miejskie powietrze. Autorzy projektu zaznaczają, że „Gacek” ma zwracać uwagę na wartości ekologiczne, ochronę zwierząt oraz ludzką odpowiedzialność za środowisko miejskie. Praca akcentuje znaczenie ludzko-zwierzęcej współpracy w tworzeniu nowoczesnych miast. Gdzie będzie można zobaczyć mural? Praca powstaje na ścianie bloku przy ulicy Rugiańskiej 34-35. Obserwując malowidło, należy pamiętać o okolicznych mieszkańcach i nie zakłócać spokoju panującego w tej części Szczecina. Źródła: National Geographic Polska, Głos Szczeciński, Pomorze Zachodnie Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.