Internet zatoczył koło. Pokolenie Z ma dość algorytmów i wraca do analogowego świata
Pokolenie Z dorastało ze smartfonem w ręku, ale coraz częściej wybiera cyfrowy minimalizm. Stare aparaty kompaktowe, płyty CD, iPody i telefony z klapką wracają nie tylko z nostalgii. Dla wielu młodych osób to sposób na odzyskanie uwagi, prywatności i kontroli nad cyfrową codziennością.
Ostatnie lata przynoszą wyraźny powrót do analogowych i prostszych urządzeń. Co ciekawe, coraz chętniej sięga po nie pokolenie Z, które dorastało w czasie największego cyfrowego przyspieszenia. Pojawia się jednak pytanie: dlaczego? Przebodźcowane społeczeństwo w erze Internetu Ekrany stały się nieodłącznym elementem codzienności. W 2024 roku liczba aktywnych użytkowników mediów społecznościowych przekroczyła 5 miliardów, a w kolejnych latach nadal rosła. Nie wspominając o tym, że komputer, laptop czy telefon stały się podstawowymi narzędziami pracy. Patrząc przez pryzmat codzienności – obecnie, idąc do sklepu, często najlepiej mieć pobraną aplikację. Nawet gdy urządzenie leży obok albo jest schowane, co chwilę rozlega się dźwięk powiadomienia z nowym mailem lub wiadomością. Statystyki pokazują, że przeciętny dorosły internauta spędza online ponad 6 godzin dziennie, a przedstawiciele pokolenia Z należą do grup szczególnie intensywnie korzystających z mediów społecznościowych i w ich przypadku średnia wynosi 9 godzin. Wszystko za sprawą coraz bardziej przemyślanych i złożonych algorytmów, które pozwalają platformom rekomendować lepiej dopasowane treści. Dochodzi do tego tempo, w jakim są one dostarczane. Platformy takie jak TikTok czy Instagram, które obecnie należą do najpopularniejszych wśród młodych użytkowników, koncentrują się wokół szybkiej konsumpcji treści. Współczesny odbiorca szybko się nudzi, dlatego klipy trwają najczęściej kilkanaście sekund i mieszczą w sobie dynamicznie zmieniające się ujęcia. W ostatnim czasie popularne stały się nawet filmy dzielone na pół, w których na każdej części ekranu równocześnie pojawia się inny obraz. Detoks od ekranu realnie wpływa na zdrowie psychiczne Takie zabiegi i sposób kształtowania uwagi odbiorcy mogą wpływać na koncentrację i pamięć. Przetwarzanie dużej ilości informacji, szybkie konsumowanie treści i śledzenie jednocześnie kilku rozmów lub bodźców o różnym ładunku emocjonalnym może pogarszać jakość uwagi. Badania pokazują również, że długi czas spędzany przed ekranem może niekorzystnie wpływać na zdrowie psychiczne. Grupa badaczy z Austrii przeprowadziła w tym celu badanie z udziałem 111 zdrowych studentów w wieku od 18 do 29 lat, którzy korzystali ze smartfona co najmniej 3 godziny dziennie. Następnie uczestników podzielono na dwie grupy – jedna miała korzystać z telefonu tak jak do tej pory, natomiast druga przez 3 tygodnie ograniczała czas korzystania ze smartfona do maksymalnie 2 godzin dziennie. Przy pomocy kwestionariuszy badacze sprawdzali między innymi dobrostan, objawy depresji, stres i jakość snu. Po trzech tygodniach u grupy ze zredukowanym czasem przed ekranem zaobserwowano poprawę wybranych wskaźników zdrowia psychicznego. Pokazuje to, że ograniczenie czasu korzystania ze smartfona może korzystnie wpływać na samopoczucie. Wydawać by się mogło, że urok mediów społecznościowych jest znacznie silniejszy. Okazuje się jednak, że niekoniecznie. Going analogue. Kontrola życia w świecie algorytmów Pokolenie Z to grupa najmocniej narażona na internetowe uzależnienie. W ostatnich latach zauważono jednak nowy trend. Okazuje się, że grupa statystycznie spędzająca bardzo dużo czasu online, zaczyna być tym zmęczona. Przeciążenie, przebodźcowanie, gorsza koncentracja i pogorszone samopoczucie sprawiają, że Zetki tęsknią za wolniejszym tempem. Coraz nowsze technologie, choć wciąż atrakcyjne i zaawansowane, dają tak szeroki wybór, że podejmowanie decyzji staje się trudniejsze. Coraz więcej młodych osób wraca do prostszych rozwiązań. Starsze technologie mają ograniczenia, które z perspektywy świata algorytmów, aplikacji i sztucznej inteligencji, stają się pożądane. Dają poczucie kontroli i większej uważności. Dlatego trwający od kilku lat ruch „going analogue” w 2026 roku stał się jeszcze bardziej widoczny, a wraz z nim powróciły rozwiązania sprzed dekad. Do czego wraca pokolenie Z? Aparaty kompaktowe Coraz większą popularność zyskują sklepy ze starymi aparatami kompaktowymi i aparatami na kliszę. Mimo że obecnie smartfony mają wbudowane bardzo zaawansowane aparaty, pokolenie Z zatęskniło za klimatem zdjęć z lat 90. i początku lat 2000. Niepowtarzalny efekt, niepewność przy wywoływaniu zdjęć oraz kilka kroków, które trzeba wykonać ręcznie, sprawiają, że to chętnie wybierany sposób na uwiecznianie wspomnień. W świecie natychmiastowego podglądu i automatycznych filtrów aparat staje się nie tylko narzędziem, ale też doświadczeniem. Płyty CD, kasety i iPody Wydawać by się mogło, że czas kaset, iPodów i płyt CD przeminął na dobre. Nic dziwnego – coraz rzadziej można spotkać odtwarzacze, które pozwalają z nich korzystać. Poza tym istnieje dziś wiele platform oferujących niemal nieograniczony wybór utworów w ramach miesięcznej subskrypcji. Co ciekawe, według Hindustan Times w 2025 roku na eBayu ceny wybranych modeli iPodów wzrosły o 40, a nawet 60 procent, a urządzenia były wyszukiwane średnio około 1300 razy na godzinę. Natomiast raport Luminate wykazał, że sprzedaż płyt CD w USA w pierwszej połowie 2026 roku wzrosła o 16 procent. Dla młodych odbiorców fizyczny nośnik coraz częściej oznacza coś więcej niż samą muzykę – jest przedmiotem kolekcjonerskim, symbolem estetyki i sposobem na bardziej świadome słuchanie. Telefony z klapką Smartfony sprawiają, że jesteśmy dostępni dla innych praktycznie przez cały czas. Ich największa zaleta stała się jednak jednocześnie jedną z największych wad. Pokolenie Z zaczęło tęsknić za telefonami z klapką i klawiaturą, które dają więcej prywatności i ograniczają czas spędzony przed ekranem. Zainteresowanie takimi urządzeniami wzrosło między innymi dzięki TikTokowi, gdzie telefony typu „dumbphone” stały się symbolem cyfrowego detoksu. Nie oznacza to masowej rezygnacji ze smartfonów, ale raczej próbę odzyskania kontroli nad czasem, uwagą i własną dostępnością. Źródła: Neuro Lauch, National Library of Medicine, Hindustan Times, The Guardian, Demandsage Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Matcha stała się ofiarą własnego sukcesu. Światowy boom sprawił, że zaczyna jej brakować
Jeszcze kilkanaście lat temu matcha była poza Japonią produktem niszowym. Dziś zielony proszek trafia do kawiarni, deserów i napojów na całym świecie, napędzany modą na kuchnię japońską, zainteresowaniem zdrowym stylem życia i mediami społecznościowymi. Popularność ma jednak swoją cenę – popyt rośnie szybciej niż możliwości producentów, a dobrej jakości matcha staje się coraz trudniej dostępna i coraz droższa.
Według prognoz globalny rynek matchy może osiągnąć wartość 7,43 mld dolarów do 2030 roku, rosnąc średnio o 7,9% rocznie. Skalę zmian dobrze pokazują również dane z Japonii, która pozostaje najważniejszym producentem tej herbaty. Eksport zielonej herbaty, która coraz cześciej konkuruje z kawą, z kraju osiąga kolejne rekordy, a coraz większą część wysyłanych produktów stanowią herbaty sproszkowane. Tak szybki wzrost zainteresowania ujawnił jednak ograniczenia produkcji, której nie da się zwiększyć z roku na rok. Uprawa surowca wymaga odpowiednich warunków, czasu i wyspecjalizowanych plantacji, a dodatkowym problemem stają się coraz częstsze fale upałów. Czy Japonia będzie w stanie zaspokoić światowy apetyt na matchę? Skąd pochodzi matcha? Z Chin trafiła do Japonii i podbiła świat Choć dziś matcha niemal automatycznie kojarzy się z Japonią, jej początki prowadzą do Chin. Już w czasach dynastii Tang i Song popularne było rozdrabnianie herbaty na proszek i mieszanie jej z gorącą wodą. Zwyczaj ten z czasem stracił tam na znaczeniu, ale został przejęty przez Japończyków i rozwinięty w zupełnie nowym kierunku. Szczególną rolę odegrał mnich zen Eisai, który pod koniec XII wieku przywiózł z Chin nasiona herbaty oraz wiedzę dotyczącą jej przygotowywania. Uprawy zaczęły rozwijać się w okolicach Kioto, a później przede wszystkim w Uji, które do dziś uchodzi za jeden z najważniejszych regionów produkcji wysokiej jakości herbaty. To właśnie w Japonii z czasem udoskonalono również metodę zacieniania krzewów przed zbiorem. Ograniczenie dostępu światła wpływa bowiem na skład liści, zmniejsza ich cierpkość i wzmacnia charakterystyczny smak umami. Z tak przygotowanych liści powstaje tencha – surowiec, który po odpowiednim przetworzeniu i zmieleniu staje się matchą. W ten sposób herbata, która w Chinach stopniowo traciła na znaczeniu, w Japonii stała się ważną częścią kultury zen i ceremonii herbacianej. Dziś kraj nadal pozostaje najważniejszym punktem odniesienia dla matchy premium. Zielony proszek ponownie powstaje na coraz większą skalę również w Chinach, a produkcja rozwija się także w innych częściach Azji. Przez lata chińska matcha była traktowana przede wszystkim jako tańszy składnik słodyczy czy napojów, jednak jej jakość stopniowo rośnie. – Kiedyś panowało przekonanie, że albo musi to być japońska matcha, albo nic. Ale my też mamy dobry produkt – przekonuje Jason Walker z Zhejiang Tea Group. Ta zmiana podejścia do chińskiej herbaty nie jest przypadkowa. W sytuacji, gdy światowe zainteresowanie matchą rośnie znacznie szybciej niż możliwości japońskich plantacji, importerzy coraz częściej zaczynają szukać alternatywnych źródeł dostaw. Dlaczego brakuje matchy? Boom i problemy japońskich plantacji To właśnie gwałtowny wzrost popularności jest jednym z głównych powodów obecnych problemów z dostępnością matchy. Szczególnie chętnie sięgają po nią młodsi konsumenci, dla których stała się alternatywą dla kawy, ale też elementem kojarzonym ze zdrowym stylem życia. W Stanach Zjednoczonych jej sprzedaż detaliczna wzrosła w ciągu trzech lat o 86%. Dużą rolę w tym boomie odegrały również media społecznościowe – intensywnie zielone latte, desery czy wypieki szybko zaczęły pojawiać się na TikToku i Instagramie, napędzając zainteresowanie kolejnymi produktami na bazie matchy. Problem w tym, że w przeciwieństwie do internetowego trendu jej produkcji nie da się zwiększyć z miesiąca na miesiąc. Tencha wymaga zacieniania krzewów przed zbiorem, odpowiedniej obróbki, a najlepszy surowiec pochodzi przede wszystkim z pierwszych, wiosennych liści. Powolny jest również sam proces mielenia. Tradycyjne kamienne młyny produkują niewielkie ilości proszku, ponieważ zbyt szybkie rozdrabnianie powodowałoby wzrost temperatury, a tym samym pogorszenie smaku i koloru matchy. Na ograniczenia wynikające z samej technologii nakładają się problemy japońskiego rolnictwa. Wielu plantatorów jest w podeszłym wieku, młodsze pokolenia nie zawsze chcą przejmować gospodarstwa, a powierzchnia upraw herbaty stopniowo się zmniejsza. Jednocześnie zamówień przybywa. W 2025 roku eksport zielonej herbaty z Japonii wzrósł o 42%, a około 70% wysyłanych produktów stanowiły herbaty sproszkowane, w tym matcha. Sytuację dodatkowo pogorszyła pogoda. Fale upałów uszkodziły część krzewów w rejonie Kioto i przełożyły się na słabsze zbiory, przez co ceny tenchy zaczęły gwałtownie rosnąć. Skutki są już zresztą widoczne nie tylko na plantacjach. Część sprzedawców ogranicza liczbę opakowań, które może kupić jedna osoba, a kawiarnie podnoszą ceny napojów. – Zasadniczo zawsze brakuje mi towaru – przyznał Yuki Ishii, założyciel singapurskiej firmy Tealife. Obecny kryzys nie wynika więc z jednego nieudanego sezonu, lecz z nałożenia się kilku problemów: rekordowego popytu, wolnego procesu produkcji, coraz trudniejszych warunków pogodowych oraz niedoboru ludzi gotowych pracować na plantacjach. Czy matcha naprawdę może się skończyć? Japonia chroni swoją herbatę Nie oznacza to jednak, że matcha całkowicie zniknie ze sklepów i kawiarni. Bardziej prawdopodobne jest, że przez najbliższe lata szczególnie dobre japońskie odmiany pozostaną trudniej dostępne i droższe niż przed rozpoczęciem światowego boomu. Producenci już próbują odpowiedzieć na rosnący popyt. W Shizuoce i Kagoshimie zwiększa się liczba zakładów przetwarzających tenchę, a część rolników przestawia gospodarstwa z produkcji innych rodzajów zielonej herbaty właśnie na surowiec wykorzystywany do matchy. Zachęca ich do tego również japoński rząd, który wspiera modernizację plantacji i rozbudowę produkcji. Ale takich zmian nie da się przeprowadzić natychmiast. Nowe krzewy potrzebują kilku lat, zanim zaczną dawać odpowiednie plony, a przestawienie gospodarstwa wymaga zarówno dodatkowego sprzętu, jak i doświadczenia. Dlatego branża stara się jednocześnie lepiej wykorzystywać to, co już trafia na rynek. Bitwa o jakość matchy Global Japanese Tea Association zachęca na przykład, aby do latte, ciast i deserów stosować matchę z późniejszych zbiorów, natomiast najwyższej jakości proszek pozostawiać do tradycyjnego przygotowywania napoju, gdzie jego subtelny smak rzeczywiście ma znaczenie. Część niedoborów może również złagodzić rosnąca produkcja w Chinach, zwłaszcza że jakość tamtejszej matchy stopniowo się poprawia. Większa liczba dostawców niesie jednak nowe wyzwanie. Im wyższe ceny i większy popyt, tym bardziej opłacalne staje się sprzedawanie produktów gorszej jakości jako japońskiej matchy premium, dlatego dla konsumentów coraz ważniejsze będzie sprawdzanie pochodzenia i jakości produktu. Branża liczy też na to, że z czasem samo zainteresowanie trochę osłabnie. Masahiro Nagata, współzałożyciel Matcha Tokyo, przewiduje, że sytuacja może zacząć się uspokajać w ciągu dwóch-trzech lat. Nie musi to jednak oznaczać powrotu do dawnych cen. Bardziej prawdopodobny jest rynek, na którym matcha nadal pozostanie popularna, ale będzie wyraźniej dzielić się na produkty codziennego użytku oraz droższe, wysokiej jakości odmiany przeznaczone do tradycyjnego picia. Źródła: Reuters, AP News, BBC, Tea Journey Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jeszcze sto lat temu mówiła nim większość. Dlaczego Białorusini porzucili swój język?
Jeszcze sto lat temu większość Białorusinów mówiła w swoim ojczystym języku. Dziś na ulicach miast zdecydowanie dominuje rosyjski, a białoruski częściej można usłyszeć na prowincji. Jak doszło do tego, że rosyjski wyparł białoruski z codziennego życia większości mieszkańców kraju?
Spis treści: Złoty wiek języka (staro)białoruskiego Miasta stają się rosyjskie, wsie pozostają białoruskie Białoruska wieś rozpływa się w rosyjskim mieście Niepodległość nie zatrzymała rusyfikacji Odrodzenie przez TikToka Według spisu powszechnego z 2019 roku 54,1 proc. mieszkańców Białorusi uznało język białoruski za ojczysty, ale tylko 26 proc. wskazało go jako język używany w domu. Wśród etnicznych Białorusinów odsetki te wyniosły odpowiednio 61,2 i 28,5 proc. W praktyce często spotykana jest także trasianka – mieszana mowa białorusko-rosyjska. O skali problemu świadczą dane ze szkół: w roku szkolnym 2023/2024 po białorusku kształciło się niespełna 9 proc. uczniów, podczas gdy w 1994/1995 było to około 40 proc. Opowiadamy, dlaczego pozycja języka białoruskiego – podobnie jak wielu innych języków zagrożonych marginalizacją jest dziś tak słaba. Złoty wiek języka (staro)białoruskiego W XIV wieku w Wielkim Księstwie Litewskim wykształcił się wschodniosłowiański język kancelaryjny, określany najczęściej jako ruski lub ruteński. Był historycznym poprzednikiem współczesnych języków białoruskiego i ukraińskiego, choć żaden z nich nie stanowi jego prostego, bezpośredniego przedłużenia. W białoruskiej historiografii język urzędowy dawnej Litwy często nazywany jest starobiałoruskim. Język ten czerpał również z tradycji cerkiewnosłowiańskiej. Starocerkiewnosłowiański, najstarszy słowiański język literacki, został opracowany w IX wieku na podstawie słowiańskich gwar okolic Salonik. Z czasem język ruski stał się językiem literatury, korespondencji i nauki. Posługiwali się nim również przedstawiciele mniejszości, m.in. Tatarzy litewscy, którzy zapisywali alfabetem arabskim teksty w miejscowej odmianie języka ruskiego, zbliżonej do ówczesnych gwar białoruskich. Po zawarciu unii lubelskiej w 1569 roku rozpoczął się stopniowy spadek znaczenia języka ruskiego. Elity przechodziły na bardziej prestiżowy polski, który w 1696 roku formalnie zastąpił ruski w kancelarii Wielkiego Księstwa Litewskiego. Chłopi, stanowiący zdecydowaną większość ludności, nadal posługiwali się jednak lokalnymi gwarami. Posłuchaj poniżej, jak brzmi język białoruski View Ediplayer on the source website Miasta stają się rosyjskie, wsie pozostają białoruskie Język polski pozostał językiem znacznej części elit również po przyłączeniu ziem białoruskich do Rosji w wyniku rozbiorów z lat 1772–1795. Dlatego początkowo rosyjska polityka rusyfikacji była wymierzona przede wszystkim przeciwko polskości. W 1820 roku zamknięto jezuicką Akademię Połocką, a w 1832 roku – Uniwersytet Wileński. W 1840 roku rosyjski stał się językiem administracji. Rok wcześniej zlikwidowano struktury Kościoła greckokatolickiego na ziemiach zabranych, a zdecydowaną większość jego parafii podporządkowano Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu. Po stłumieniu powstania styczniowego represje dotknęły również rodzący się ruch białoruski. Jego ważną postacią był Konstanty Kalinowski, który zwracał się bezpośrednio do białoruskich chłopów, wydając białoruskojęzyczne numery pisma „Mużyckaja prauda” („Chłopska prawda”), zapisywanego alfabetem łacińskim. Władze promowały w szkołach, cerkwiach prawosławnych i prasie koncepcję zachodniorusizmu, według której Białorusini byli jedynie gałęzią narodu rosyjskiego, a język białoruski – dialektem rosyjskiego. Rusyfikacja wpłynęła na część elit i mieszkańców miast, którzy przechodzili na rosyjski jako język ułatwiający karierę. Wieś natomiast, m.in. ze względu na niski poziom skolaryzacji, w dużej mierze pozostała białoruskojęzyczna. W miastach nie posługiwano się jednak wyłącznie rosyjskim: Żydzi używali jidysz, a polskie elity – języka polskiego. Tak wyglądał skład językowy Mińska oraz wsi guberni mińskiej według spisu powszechnego z 1897 roku: Miasto Mińsk jidysz – 51,2 proc. rosyjski – 25,5 proc. polski – 11,4 proc. białoruski – 9 proc. Wsie guberni mińskiej białoruski – 83,5 proc. jidysz – 11 proc. polski – 2,5 proc. rosyjski – 2,1 proc. Białoruska wieś rozpływa się w rosyjskim mieście Po upadku Imperium Rosyjskiego powstała Radziecka Białoruś. Dekret z 1924 roku przyznawał równy status czterem językom: białoruskiemu, rosyjskiemu, polskiemu i jidysz. Przez około dekadę prowadzono politykę białorutenizacji, dzięki której białoruski wprowadzano do administracji, edukacji i życia społecznego. Na początku lat 30. politykę tę gwałtownie odwrócono. Reforma pisowni z 1933 roku przybliżyła normę białoruską do rosyjskiej, a zakres użycia rosyjskiego systematycznie rozszerzano. W 1938 roku jego nauka stała się obowiązkowa w nierosyjskojęzycznych szkołach całego ZSRR, a po II wojnie światowej rosyjski zdominował szkolnictwo zawodowe i wyższe. Rola języka rosyjskiego rosła w całym Związku Radzieckim. Białorusini, chcąc awansować zawodowo, musieli dobrze go znać. Miało to znaczenie również w rywalizacji ze specjalistami masowo przyjeżdżającymi z innych republik, przede wszystkim z Rosji. Białoruski ponownie zaczął być postrzegany jako język mało prestiżowy i wiejski. Ogólnozwiązkowa reforma szkolna z 1958 roku, wprowadzona w Białoruskiej SRR rok później, pozwoliła rodzicom wybierać język kształcenia dzieci i rezygnować z nauki drugiego języka. Osiem działających wówczas w Mińsku szkół białoruskojęzycznych przeszło na rosyjski. W 1969 roku z nauki białoruskiego rezygnowało 90 proc. uczniów w Mińsku i 30 proc. w całej republice. Wielu rodziców nie widziało dla niego miejsca w przyszłości swoich dzieci. Podobnie jak w XIX wieku, język ojczysty najlepiej zachowała wieś, gdzie część szkół nadal prowadziła nauczanie po białorusku. Po II wojnie światowej rozpoczęła się jednak masowa urbanizacja i migracja kołchoźników ze wsi do miast. Nowi mieszkańcy próbowali mówić po rosyjsku. W rezultacie upowszechniła się trasianka – mieszana mowa białorusko-rosyjska. Proces ten utrwalał podział: rosyjski był językiem miasta, a białoruski – wsi. Niepodległość nie zatrzymała rusyfikacji U progu rozpadu Związku Radzieckiego prawie 20 proc. osób deklarujących narodowość białoruską uważało rosyjski za swój język ojczysty. Był to najwyższy wskaźnik wśród narodów tytularnych republik radzieckich; na drugim miejscu znajdowali się Ukraińcy – około 12 proc. W pierwszych latach niepodległości podejmowano próby białorutenizacji. Po dojściu do władzy prorosyjskiego Alaksandra Łukaszenki proces został jednak zatrzymany. W referendum z 1995 roku poparto nadanie rosyjskiemu statusu języka państwowego na równi z białoruskim, co zapisano następnie w konstytucji. Rosyjski ponownie zaczął wypierać białoruski ze szkół. W 1994 roku 58 proc. pierwszoklasistów w Mińsku uczyło się po białorusku, a w 1999 roku – już tylko około 5 proc. Rosyjski zdominował państwową telewizję, prasę, szkolnictwo wyższe i administrację. Urzędnicy, a także sam Łukaszenka, w swoich wystąpieniach bardzo rzadko używali białoruskiego, nadal postrzeganego jako język mało prestiżowy i wiejski. Według spisu z 1999 roku 73,7 proc. mieszkańców kraju uważało białoruski za język ojczysty, a 36,7 proc. używało go w domu. Dwadzieścia lat później wskaźniki te wynosiły odpowiednio 54,1 i 26 proc. Białoruś należy do nielicznych państw postsowieckich, w których pozycja języka tytularnego po odzyskaniu niepodległości pod wieloma względami jeszcze osłabła. Odrodzenie przez TikToka Język białoruski nadal jest obowiązkowym przedmiotem w szkołach. Część współczesnych dzieci traktuje go jednak niemal jak język obcy. W przypadku poprzednich pokoleń było inaczej: białoruski można było częściej usłyszeć w częściowo niezrusyfikowanych mediach państwowych oraz na wsiach, do których dzieci jeździły na wakacje. Jednocześnie język białoruski pozostaje żywy. Większość mieszkańców kraju go rozumie, choć znacznie mniej osób regularnie i swobodnie się nim posługuje. Są białoruskie książki, filmy, muzyka i media. W każdym pokoleniu istnieje grupa osób, które świadomie wybierają ten język na co dzień. Podobne mechanizmy zanikania i ochrony mowy opisujemy w materiale o tym, ile języków istnieje na świecie. Mimo polityki państwa w ostatnich latach wśród młodych ludzi odradza się zainteresowanie językiem ojczystym. Przykładem jest Ilja Szynkarenka, popularny młody białoruski muzyk i twórca internetowy, który w swoich nagraniach popularyzuje język białoruski na ulicach miast. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Maksim Shults Białoruski niezależny dziennikarz mieszkający w Polsce od 2022 roku. Zajmuje się tematyką społeczno-polityczną, a także pisze o historii, którą interesuje się od lat i w której ma wykształcenie. Współpracował z białoruskimi mediami na uchodźstwie, m.in. z MOST Media i Zerkalo.io, a także z Internews oraz OKO.press. W National Geographic Polska pisze o historii i kulturze Europy Środkowej i Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem pogranicza polsko-białoruskiego.
5 nieoczywistych rzeczy, o których warto pamiętać przed podróżą
Każdy podróżnik wie, że przed wyruszeniem w drogę należy zebrać drużynę i spakować walizkę. Powerbank, krem z filtrem, wygodne buty – lista do zabrania ze sobą zdaje się nie kończyć. Tymczasem poza podróżniczą bazą pozostaje jeszcze sporo innych kwestii, o których warto pamiętać. Zostawienie kluczy sąsiadowi, żeby mógł podlać rośliny, to – o dziwo – najmniej istotna z nich.
Niezależnie od tego, czy wybierasz się na city break do europejskiego miasta, czy na dłuższy urlop w bardziej egzotyczne rejony świata, przed wyjazdem warto zatroszczyć się o szereg spraw. Okazuje się bowiem, że niekiedy drobnostka decyduje o naszym bezpieczeństwie i komforcie podróży. Przygotowaliśmy listę nieoczywistych rzeczy, o których warto pamiętać przed wakacjami. 1. Sprawdzenie ważności dokumentów Dokumenty są jedynym oficjalnym potwierdzeniem tożsamości i prawa do przekraczania granic, korzystania z szeregu usług oraz otrzymania pomocy w sytuacjach awaryjnych. W zależności od kierunku podróży bez nich nie przejdziesz kontroli granicznej, nie wejdziesz na pokład samolotu, a często także nie zameldujesz się w hotelu czy nie wynajmiesz samochodu. Dlatego tak istotne jest sprawdzenie ważności paszportu czy dowodu osobistego przed podróżą. W końcu wiele popularnych destynacji wakacyjnych (jak Egipt, Tajlandia, Dominikana) wymaga, aby dokumenty zachowywały ważność przez pół roku od dnia wjazdu lub od planowanego opuszczenia ich terytorium. Już na etapie planowania podróży należy więc sprawdzić, kiedy dokładnie wygasa ważność paszportu czy dowodu osobistego. 2. Ubezpieczenie podróżne O konieczności wykupienia ubezpieczenia podróżnego mówi się dużo i często, ale dla wielu osób wciąż nie jest to oczywisty punkt na liście do zrobienia przed wyjazdem. Infekcja, zatrucie, a nawet złamanie czy skręcenie mogą w końcu przydarzyć się nawet w luksusowym kurorcie. Tymczasem w wielu krajach nawet zwykła wizyta lekarska okazuje się bardzo droga. Ubezpieczenie turystyczne może pomóc uniknąć ponoszenia wysokich kosztów lub sprawić, że część kosztów zostanie zwrócona. Wybierając konkretną polisę, warto zwrócić uwagę na takie kwestie, jak suma ubezpieczenia, wyłączenia odpowiedzialności (zwłaszcza gdy planujesz wynajem samochodu lub uprawianie sportu), assistance czy udział własny. Nie zapomnij też wziąć ze sobą polisy, warunków ubezpieczenia i numeru telefonu do ubezpieczyciela. 3. Zaplanowany budżet Planowanie budżetu na podróż oznacza nie tylko gromadzenie środków na koncie i zabranie ze sobą chociaż niewielkiej ilości gotówki w walucie kraju, do którego jedziemy. To również zadbanie o narzędzia, które zapewniają elastyczność finansową i korzystne warunki transakcji za granicą. Jednym z nich są płatności odroczone PayPo wraz z wirtualną kartą, która zyskała funkcję płatności w wielu walutach – po atrakcyjnym kursie i bez opłat za przewalutowanie ani za samo posiadanie karty. Obecnie w ten sposób można dokonać płatności w 30 walutach i w ponad 50 krajach na świecie. Robiąc zakupy z kartą PayPo, można odroczyć płatność o 30 dni, bez żadnych dodatkowych kosztów, lub rozłożyć ją na wygodne raty. Karta PayPo ma formę wirtualną i jest powiązana z dedykowaną aplikacją w telefonie – łatwo więc mieć ją pod ręką. Aplikacja działa jak osobisty, cyfrowy portfel: za jej pośrednictwem kontrolujesz płatności, sprawdzasz terminy spłat i monitorujesz swój limit zakupowy. W zakładce karta pojawia się opcja Aktywuj limit na transakcję – wystarczy wpisać kwotę, którą chcesz przeznaczyć na zakupy, oraz wskazać walutę, w której planujesz płacić. Limit działa przez 60 minut – to wystarczająco dużo czasu, by spokojnie przejść do sklepu, wybrać potrzebne rzeczy i podejść do kasy. Teraz wystarczy zmienić kartę PayPo w portfelu i zbliżyć ją do terminalu. Zakupy zostają opłacone od razu, a ty możesz uregulować należność później, bezpośrednio do PayPo. Z kartą PayPo można płacić w sklepach stacjonarnych, np. kupując pamiątki, ale także w punktach usługowych: wszędzie, gdzie dostępny jest terminal płatniczy. Karta posłuży do zapłacenia za transport, hotele, wejściówki do muzeów czy galerii, a także za wszelkie dodatkowe atrakcje, jak sporty wodne, rejsy łodziami, fakultatywne wycieczki z przewodnikiem, a nawet warsztaty kulinarne czy bilety na występy lokalnych artystów. Elastyczność jaką dają płatności odroczone pomaga spełniać małe i duże podróżnicze marzenia, a jednocześnie lepiej zarządzać przepływem pieniędzy. Pozwala uniknąć nadmiernych jednorazowych wydatków i wygodnie rozłożyć płatność. W końcu wakacje mają tendencję do generowania niespodziewanych kosztów — takich jak dodatkowy transport, niezaplanowana, ale bardzo atrakcyjna wycieczka, nagła zmiana planów czy konieczność wykupienia dodatkowego noclegu. Dzięki odroczonym płatnościom takie niespodzianki nie zaburzają budżetu. Jak wynika z raportu "Polak na zakupach z BNPL" przygotowanego przez PayPo, aż 60,3% badanych uważa, że dzięki zakupom z Buy Now, Pay Later lepiej zarządzają swoim budżetem, a dla 62,9% osób płatności odroczone są sposobem na niespodziewane wydatki.[1] Korzystając z takiej metody mogą pozwolić sobie na dany zakup i rozciągnąć płatność w czasie, dzięki czemu nie nadwyrężają swoich środków finansowych. W podróży ten rodzaj komfortu przekłada się na duże poczucie bezpieczeństwa. 4. Adaptery do gniazdek W ponad 200 krajach obowiązuje aż kilkanaście typów gniazdek – oznacza to, że wtyczka do ładowarki czy suszarki kupionej w Polsce nie będzie pasować do gniazdka w Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, na Cyprze czy na Sri Lance. Tymczasem brak możliwości skorzystania z gniazdka oznacza też brak możliwości naładowania telefonu – brak dostępu do aparatu, kontaktów, systemu rezerwacji itd. Nikt nie chce przecież w panice po dotarciu na miejsce szukać sklepu elektrycznego, zwłaszcza po męczącej podróży czy późnym wieczorem. Z kolei kupowanie adaptera na lotnisku lub w hotelowym sklepie zwykle oznacza przepłacanie. Przed wyjazdem warto więc sprawdzić, jakie gniazdka elektryczne są w kraju, do którego się wybierasz i – w razie potrzeby – z wyprzedzeniem kupić adapter. W sprzedaży są dostępne uniwersalne sprzęty tego typu, które można łatwo dopasować tak, by sprawdzały się na całym świecie. 5. Lokalne dni wolne Planując podróż, warto sprawdzić daty świąt narodowych i religijnych czy innych dni wolnych w danym kraju. W niektórych państwach obowiązuje zakaz handlu w niedzielę, w innych w konkretne dni zmienia się sposób, w jaki funkcjonuje całe społeczeństwo. Komunikacja miejska może kursować rzadziej, inną trasą lub wcale, a atrakcje turystyczne – okażą się zamknięte. W wielu krajach święta oznaczają całkowity zastój handlu – nie kupisz wody, nie wymienisz waluty, nie załatwisz formalności, a samochód zatankujesz tylko w trybie samoobsługowym. Może to silnie wpłynąć na rytm podróży, a nawet pokrzyżować część planów – zwłaszcza gdy wybierasz się na krótki, ale intensywny city break. Pamiętaj! Im lepiej zadbasz o detale jeszcze przed wyruszeniem w drogę, tym więcej swobody, elastyczności i poczucia bezpieczeństwa zyskasz na miejscu. W końcu najlepsze wakacje to te, podczas których możesz skupić się na odkrywaniu świata, a nie na unikaniu kryzysów. [1] Raport PayPo: Polak na zakupach z BNPL “Zapłać w ratach” – przy spłacie do 30 dni RRSO 0%, a po tym okresie RRSO 97,9%, przykład reprezentatywny: całkowita kwota kredytu (bez kredytowanych kosztów) 240,00 zł, całkowita kwota do zapłaty 276,00 zł, oprocentowanie stałe 14,0%, całkowity koszt kredytu 36,00 zł (w tym prowizja 28,99 zł, odsetki 7,01 zł), 4 raty równe po 69,00 zł, okres obowiązywania umowy - 120 dni. Szczegóły w regulaminie usługi „Zapłać w ratach” na paypo.pl Materiał promocyjny dla PayPo
Wszyscy tęsknią za 2016 rokiem. Psychologowie wyjaśniają, dlaczego przeszłość wydaje się lepsza
Rok 2016 powraca jako symbol prostszego, bardziej spontanicznego internetu. Nie oznacza to jednak, że naprawdę był lepszy. To nasz mózg z czasem porządkuje przeszłość, osłabia przykre emocje i tworzy z rozsypanych wspomnień spójną opowieść.
Spis treści: „2026 is the new 2016”. Skąd wziął się ten trend? Dlaczego przeszłość wydaje się lepsza, niż była? 2016 rok wcale nie był spokojny Dlaczego najlepiej pamiętamy młodość? Nostalgia nie musi być czymś złym Czy tęsknimy za 2016 rokiem, czy za dawnym internetem? Nostalgia zmienia nie tylko internet, lecz także podróże Przeszłości nie można odtworzyć – i właśnie dlatego tak przyciąga Filtry ze Snapchata, Pokémon GO, chokery i muzyka sprzed dekady ponownie opanowały internet. Hasło „2026 is the new 2016” wygląda jak kolejna zabawa TikToka, ale stoją za nim dobrze poznane mechanizmy pamięci. Dlaczego właśnie teraz tak wiele osób tęskni za światem sprzed dziesięciu lat? „2026 is the new 2016”. Skąd wziął się ten trend? Prześwietlone zdjęcia, korony z kwiatów nakładane przez filtry Snapchata, obcisłe chokery, bomberki, Pokémon GO i piosenki, które dekadę temu rozbrzmiewały z każdego głośnika. Początek 2026 roku przyniósł niespodziewany powrót estetyki połowy poprzedniej dekady. W mediach społecznościowych zaczęły pojawiać się miliony archiwalnych fotografii i nagrań oznaczanych hasłami „2026 is the new 2016” oraz #BringBack2016. Do zabawy przyłączali się zwykli użytkownicy, influencerzy i celebryci. Część osób publikowała zdjęcia sprzed dziesięciu lat, inni odtwarzali dawne makijaże, stroje i charakterystyczne pozy do fotografii. Powróciły również utwory muzyczne kojarzone z tamtym okresem. Nowe życie w serwisach streamingowych otrzymało między innymi „Lush Life” Zary Larsson. Internet przypomniał sobie o Vine, Mannequin Challenge, bottle flipach i pierwszym lecie z Pokémon GO. Rok 2016 stał się skrótem pewnej epoki – internetu postrzeganego jako mniej profesjonalny, mniej sterowany przez algorytmy i jeszcze niezalany materiałami generowanymi przez sztuczną inteligencję. Zdjęcia miały jaskrawe filtry, filmy były krótkie i niedoskonałe, a użytkownicy nie zawsze zachowywali się jak starannie zarządzane marki. Czy rzeczywiście było wtedy lepiej? Niekoniecznie. Dlaczego przeszłość wydaje się lepsza, niż była? Pamięć nie działa jak kamera zapisująca wierny obraz wydarzeń. Każde wspomnienie jest rekonstrukcją – mózg odtwarza je z fragmentów, emocji i informacji zdobytych już po opisywanym wydarzeniu. Przy każdym takim odtworzeniu szczegóły mogą zostać nieznacznie zmienione. Mechanizmy te dobrze ilustrują zarówno badania nad fałszywymi wspomnieniami, jak i znany efekt Mandeli. Ludzie potrafią być przekonani, że dokładnie pamiętają szczegół, który w rzeczywistości wyglądał inaczej albo nigdy nie istniał. Pamięć człowieka jest niezmiennym archiwum. Na sposób oceniania przeszłości wpływa jednak między innymi tendencja do szybszego osłabiania się emocji związanych z przykrymi wspomnieniami niż tych związanych z wydarzeniami przyjemnymi. Nie zapominamy całkowicie o trudnościach, ale po latach mogą one stracić część swojego emocjonalnego ciężaru. Zostają natomiast obrazy wakacji, pierwszych przyjaźni, ulubionych piosenek i wieczorów spędzanych ze znajomymi. W ten sposób przeszłość może wydawać się spokojniejsza, bardziej kolorowa i uporządkowana, niż była podczas jej przeżywania. 2016 rok wcale nie był spokojny Nostalgiczny obraz połowy poprzedniej dekady pomija znaczną część ówczesnej rzeczywistości. Rok 2016 przyniósł referendum w sprawie brexitu, burzliwą kampanię prezydencką w Stanach Zjednoczonych, epidemię wirusa Zika oraz zamachy terrorystyczne w różnych częściach świata. W Polsce trwał ostry konflikt polityczny, a w Europie narastały spory dotyczące migracji. Tęsknota za 2016 rokiem nie musi więc oznaczać tęsknoty za konkretnymi wydarzeniami. Częściej jest pragnieniem odzyskania emocji, które kojarzymy z określonym etapem własnego życia. Ktoś, kto w 2016 roku miał kilkanaście lub dwadzieścia kilka lat, może wspominać przede wszystkim szkołę, studia, pierwsze podróże, koncerty albo okres mniejszej odpowiedzialności. Filtr Snapchata czy piosenka sprzed dekady nie są wówczas najważniejsze same w sobie. Działają jak klucz otwierający dostęp do całego zestawu osobistych wspomnień. Dlaczego najlepiej pamiętamy młodość? Psychologowie opisują zjawisko nazywane „wybrzuszeniem reminiscencyjnym”. Oznacza ono, że ludzie – szczególnie w średnim i starszym wieku – przywołują nieproporcjonalnie dużo wspomnień z okresu dorastania i wczesnej dorosłości. To właśnie wtedy przeżywamy wiele wydarzeń po raz pierwszy. Tworzymy ważne relacje, zdobywamy samodzielność, podejmujemy decyzje dotyczące edukacji i pracy, kształtujemy gust muzyczny oraz poglądy. Nowe, emocjonalne doświadczenia są intensywniej przetwarzane i włączane do opowieści o własnej tożsamości. Systematyczny przegląd badań nad tym zjawiskiem wskazuje, że szczególnie dużo wspomnień pochodzi mniej więcej z okresu między 10. a 30. rokiem życia. Nie oznacza to, że każda osoba ma identyczną granicę ani że wydarzenia z innych etapów są nieistotne. Wzorzec jest jednak na tyle regularny, że obserwowano go w różnych kulturach i grupach wiekowych. Wciąż nie znamy wszystkich mechanizmów odpowiedzialnych za przechowywanie i odzyskiwanie wspomnień. Naukowcy odkryli nawet, że mózgi małych dzieci rejestrują wspomnienia, choć jako dorośli zwykle nie potrafimy uzyskać do nich dostępu. Nostalgia nie musi być czymś złym Dawniej nostalgia bywała traktowana jako objaw choroby albo niezdrowe przywiązanie do przeszłości. Współczesna psychologia przedstawia znacznie bardziej złożony obraz. Badania sugerują, że nostalgiczne wspomnienia mogą zwiększać poczucie więzi z innymi ludźmi, podnosić samoocenę i wzmacniać wrażenie ciągłości własnego życia. Pomagają połączyć osobę, którą byliśmy, z tym, kim jesteśmy obecnie. Mogą również przypominać, że przechodziliśmy już przez trudne okresy i potrafiliśmy sobie z nimi poradzić. Nostalgia jest przy tym emocją słodko-gorzką. Przywołuje przyjemne wydarzenia, ale jednocześnie uświadamia, że nie można do nich naprawdę wrócić. Jeżeli staje się sposobem na ciągłe unikanie teraźniejszości, może wzmacniać poczucie straty lub niezadowolenia. Nie każdy nostalgiczny powrót świadczy jednak o ucieczce od problemów. Odtworzenie dawnej playlisty, przejrzenie zdjęć czy spotkanie z osobami niewidzianymi od lat może służyć porządkowaniu własnej historii i odnawianiu relacji. Czy tęsknimy za 2016 rokiem, czy za dawnym internetem? Popularność trendu prawdopodobnie nie wynika wyłącznie z upływu okrągłych dziesięciu lat. Rok 2016 symbolizuje dla wielu użytkowników okres sprzed kilku zmian, które na trwałe wpłynęły na codzienność. Później przyszły pandemia COVID-19, gwałtowny rozwój TikToka, dalsza profesjonalizacja działalności influencerów i rozpowszechnienie generatywnej sztucznej inteligencji. Media społecznościowe coraz skuteczniej walczą o uwagę, podsuwając użytkownikom niekończący się strumień precyzyjnie dobranych treści. Badania pokazują, że intensywne oglądanie krótkich filmów może wiązać się z problemami z koncentracją, snem i kontrolą impulsów. Więcej o wpływie rolek na układ nagrody pisaliśmy w artykule „Oglądanie rolek ma na mózg taki sam wpływ jak alkohol?”. Na tym tle internet z 2016 roku może wydawać się bardziej ludzki i spontaniczny. To oczywiście także uproszczenie – już wtedy platformy zbierały dane, optymalizowały zaangażowanie i wpływały na sposób konsumowania informacji. Skala oraz zaawansowanie tych procesów były jednak mniejsze niż obecnie. Nostalgia zmienia nie tylko internet, lecz także podróże Potrzeba powrotu do znanych emocji jest widoczna również w turystyce. Młodzi ludzie ponownie odwiedzają kurorty znane z dzieciństwa, wybierają miejsca kojarzące się z dawnymi filmami albo odtwarzają rodzinne wyjazdy sprzed kilkunastu lat. Badania nad turystyką nostalgiczną wskazują, że wspomnienia mogą wpływać zarówno na wybór kierunku, jak i ocenę całego pobytu. Szczególnie ważna okazuje się możliwość dzielenia doświadczenia z rodziną lub przyjaciółmi. Powroty do miejsc z dzieciństwa znalazły się także wśród najważniejszych trendów podróżniczych 2026 roku. Podobnym przejawem zmęczenia współczesnością jest popularność cyfrowego detoksu i wakacji bez dostępu do internetu. Przeszłości nie można odtworzyć – i właśnie dlatego tak przyciąga Trend „2026 is the new 2016” w końcu przeminie. Chokery ponownie znikną z szaf, stare filtry przestaną bawić, a algorytmy znajdą kolejny rok lub dekadę, za którymi warto zatęsknić. Sam mechanizm nostalgii pozostanie. Wspominając przeszłość, nie tylko ją odtwarzamy – nadajemy jej nowe znaczenie. Wybieramy momenty pasujące do aktualnej opowieści o nas samych i wykorzystujemy je do radzenia sobie z niepewną teraźniejszością. Być może zatem nie pragniemy naprawdę powrotu do 2016 roku. Tęsknimy raczej za tym, kim wtedy byliśmy – oraz za poczuciem, że świat dopiero się przed nami otwierał. Źródła: PLOS One; Science Direct Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Czy matcha rzeczywiście jest zdrowsza od kawy? Nauka studzi entuzjazm wokół zielonego napoju
Matcha uchodzi za zdrowszą alternatywę dla kawy. Ma dostarczać energii bez nagłego spadku formy, wyciszać, wspomagać odchudzanie i chronić przed chorobami. Problem w tym, że popularność japońskiej herbaty znacznie wyprzedziła jakość dowodów naukowych. Czy rzeczywiście warto zamienić espresso na zielony proszek?
Spis treści: Matcha nie jest zwykłą zieloną herbatą Czy matcha pobudza lepiej niż kawa? Lista korzyści jest długa. Dowody znacznie krótsze Kawa ma przewagę, której matcha jeszcze nie zdobyła Matcha czy kawa? Znaczenie ma nie tylko sam napój Czy matcha może zaszkodzić? Czy warto zamienić kawę na matchę? Intensywnie zielona matcha podbiła kawiarnie i media społecznościowe. Jej zwolennicy przekonują, że pobudza łagodniej niż kawa, a przy okazji dostarcza wyjątkowo dużo przeciwutleniaczy. Naukowcy podchodzą jednak do tych obietnic znacznie ostrożniej. Matcha nie jest zwykłą zieloną herbatą Matcha powstaje z liści krzewu herbacianego Camellia sinensis. Przed zbiorem rośliny są zacieniane, a następnie ich liście poddaje się obróbce, suszy i rozciera na bardzo drobny proszek. W odróżnieniu od tradycyjnego naparu w przypadku matchy spożywamy całe sproszkowane liście, a nie tylko substancje, które przeniknęły z nich do wody. Z tego powodu napój może dostarczać więcej niektórych związków niż klasyczna zielona herbata. Są wśród nich katechiny, przede wszystkim galusan epigallokatechiny, znany jako EGCG, a także kofeina i L-teanina. To właśnie połączenie kofeiny z L-teaniną ma odpowiadać za charakterystyczne działanie matchy: pobudzenie połączone z poczuciem większego spokoju. Nie oznacza to jednak, że efekt będzie taki sam u każdego ani że matcha jest pozbawiona skutków ubocznych typowych dla kofeiny. Czy matcha pobudza lepiej niż kawa? Zarówno matcha, jak i kawa zawierają kofeinę, która blokuje receptory adenozyny w mózgu. W rezultacie zmniejsza uczucie senności oraz może krótkotrwale poprawiać czujność i koncentrację. Kawa zazwyczaj dostarcza większej i łatwiejszej do przewidzenia dawki kofeiny. W przypadku matchy jej ilość zależy m.in. od odmiany, jakości produktu, warunków uprawy oraz liczby łyżeczek użytych do przygotowania napoju. Duża porcja mocnej matchy wcale nie musi więc działać łagodnie. L-teanina może częściowo modyfikować działanie kofeiny. Przeglądy badań wskazują, że połączenie obu substancji może przynosić niewielką poprawę uwagi oraz szybkości reakcji. Nie ma jednak mocnych dowodów, że matcha zapewnia wielogodzinne pobudzenie bez późniejszego spadku energii. Popularne określenie „spokojnej energii” jest w dużej mierze subiektywnym opisem, a nie precyzyjnie zdefiniowanym efektem medycznym. Samo pobudzenie po wypiciu kawy także nie wynika wyłącznie z działania kofeiny. Badania sugerują, że znaczenie mogą mieć również smak, zapach oraz utrwalony rytuał picia napoju. Więcej na ten temat pisaliśmy w artykule o tym, co naprawdę pobudza nas w kawie. Lista korzyści jest długa. Dowody znacznie krótsze Matchę przedstawia się niekiedy jako środek wspomagający odchudzanie, metabolizm, pracę mózgu, serce, odporność i mikrobiotę jelitową, a nawet chroniący przed nowotworami. Krytyczny przegląd badań opublikowany w czasopiśmie „Current Research in Food Science” pokazuje jednak, że wiele z tych twierdzeń opiera się na dowodach niskiej jakości. Część eksperymentów prowadzono na komórkach lub zwierzętach. Takie badania pomagają poznać mechanizmy biologiczne, ale ich wyników nie można automatycznie odnosić do ludzi. Badania kliniczne dotyczące samej matchy są natomiast nieliczne, często krótkie i obejmują małe grupy uczestników. Przykładowo w jednym z eksperymentów wykazano, że picie matchy przez dwa tygodnie zmieniało skład mikrobioty jelitowej. W badaniu uczestniczyły jednak zaledwie 33 osoby. Zaobserwowanie zmian w liczebności bakterii nie dowodzi jeszcze, że napój zapobiega konkretnym chorobom lub prowadzi do trwałej poprawy zdrowia. Niejednoznaczne są również wyniki dotyczące funkcji poznawczych. Niektóre doświadczenia wskazują na niewielką poprawę uwagi czy pamięci, inne nie przynoszą wyraźnych rezultatów. Nie można dziś uznać matchy za sprawdzony sposób ochrony przed demencją ani leczenia zaburzeń pamięci. Kawa ma przewagę, której matcha jeszcze nie zdobyła Kawa nie jest pozbawiona wad, ale jej wpływ na zdrowie został przebadany na znacznie większą skalę. Jeden z najważniejszych przeglądów parasolowych objął ponad 200 metaanaliz badań obserwacyjnych i kilkanaście metaanaliz badań interwencyjnych. Spożywanie kawy częściej wiązało się w nich z korzyściami niż ze szkodami. Największe obniżenie ryzyka niektórych niekorzystnych wyników zdrowotnych obserwowano zwykle przy około trzech–czterech filiżankach dziennie. Regularne picie kawy łączono m.in. z niższym ryzykiem przedwczesnej śmierci, cukrzycy typu 2, części chorób wątroby i schorzeń układu krążenia. Nie oznacza to, że kawa bezpośrednio zapobiega wszystkim tym chorobom. Znaczna część danych pochodzi z badań obserwacyjnych, które pokazują zależności, ale nie zawsze pozwalają udowodnić związek przyczynowo-skutkowy. Mimo tego baza dowodów dotycząca kawy jest dziś nieporównywalnie większa niż w przypadku matchy. Niektóre badania wiążą umiarkowane spożywanie kawy z korzystnym wpływem na serce, choć znaczenie mogą mieć dawka oraz pora jej picia. Szczegóły opisaliśmy w materiale wyjaśniającym, kiedy najlepiej pić kawę. Z kolei wyniki wieloletnich obserwacji dotyczących kawy, herbaty i zdrowia mózgu omawiamy w artykule o ryzyku demencji. Matcha czy kawa? Znaczenie ma nie tylko sam napój O zdrowotnym bilansie często przesądza sposób przygotowania. Filiżanka niesłodzonej matchy i czarnej kawy ma niewiele kalorii. Sytuacja zmienia się, gdy napój staje się deserem z syropem smakowym, cukrem, śmietanką lub dużą ilością słodzonego napoju roślinnego. Matcha latte nie jest automatycznie zdrowsza od czarnej kawy tylko dlatego, że ma zielony kolor. Z drugiej strony kawa z dużą porcją cukru i tłustej śmietanki również nie zapewnia takiego samego bilansu jak niesłodzone espresso czy kawa filtrowana. Znaczenie ma również metoda parzenia kawy. Papierowy filtr zatrzymuje część diterpenów – kafestolu i kahweolu – które mogą podnosić stężenie cholesterolu. Osoby pijące kilka kaw dziennie mogą więc rozważyć kawę filtrowaną zamiast napoju przygotowanego bez filtra. Więcej praktycznych informacji można znaleźć w naszym przewodniku: czy kawa jest zdrowa i jak ją parzyć. Czy matcha może zaszkodzić? Matcha jest źródłem kofeiny, dlatego jej nadmiar może powodować bezsenność, niepokój, drżenie rąk, kołatanie serca lub dolegliwości żołądkowe. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności uznaje, że u większości zdrowych dorosłych dzienne spożycie kofeiny ze wszystkich źródeł do 400 mg nie budzi obaw o bezpieczeństwo. Jednorazowa dawka około 100 mg może jednak pogorszyć sen, zwłaszcza gdy zostanie przyjęta wieczorem. W ciąży zalecany limit wynosi 200 mg dziennie. Ostrożność jest wskazana także w przypadku skoncentrowanych suplementów z ekstraktem zielonej herbaty. Wysokie dawki katechin, zwłaszcza przyjmowane na czczo, wiązano z rzadkimi przypadkami uszkodzenia wątroby. Picie matchy nie jest tym samym co zażywanie skoncentrowanego ekstraktu, ale więcej nie zawsze znaczy lepiej. Warto również wybierać produkty pochodzące od wiarygodnych producentów. Ponieważ spożywamy całe sproszkowane liście, jakość surowca i kontrola zanieczyszczeń mają szczególne znaczenie. Czy warto zamienić kawę na matchę? Nie ma obecnie przekonujących dowodów, że matcha jest ogólnie zdrowsza od kawy. Ma interesujący skład, dostarcza katechin, kofeiny i L-teaniny, a pierwsze badania wskazują na możliwe korzyści. Większość spektakularnych obietnic wymaga jednak potwierdzenia w większych i dłuższych badaniach klinicznych. Kawa dysponuje znacznie solidniejszą bazą badań populacyjnych, choć również w jej przypadku nie należy traktować każdej wykazanej korelacji jako dowodu działania leczniczego. W praktyce wybór może zależeć od indywidualnej tolerancji kofeiny, smaku i pory dnia. Jeśli po kawie pojawia się rozdrażnienie lub dyskomfort, mniejsza porcja matchy może okazać się lepiej tolerowana. Jeśli natomiast ktoś lubi kawę i pije ją z umiarem, nie ma naukowego powodu, by rezygnować z niej na rzecz modniejszego napoju. Źródła: National Library of Medicine, The BMJ Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Renesansowe miasto pod dachem. W tym polskim parku rozrywki można zapomnieć o pogodzie
Są miejsca, które zachwycają liczbą atrakcji, i takie, które urzekają atmosferą. Mandoria Miasto Przygód pod Łodzią należy do obu tych kategorii. Już po przekroczeniu bramy trudno oprzeć się wrażeniu, że zamiast do parku rozrywki trafiliśmy do tętniącego życiem renesansowego miasta sprzed pięciuset lat. Kamienne kamienice, ozdobne fasady, ratusz, zbrojownia, miejska łaźnia, port pełen statków i płynąca przez środek kryta rzeka tworzą spójną opowieść, która wykracza daleko poza dekorację. Tutaj architektura, scenografia, restauracje, sklepy, muzyka, a nawet stroje pracowników są elementami jednej historii. To właśnie dzięki tej konsekwencji Mandoria pozostaje jedynym w Polsce w pełni tematycznym parkiem rozrywki.
Całość mieści się pod dachem, na powierzchni blisko trzech hektarów. Dzięki temu niezależnie od pogody można spacerować wąskimi uliczkami renesansowego miasta, odkrywać kolejne zaułki i korzystać z ponad 30 atrakcji dostępnych w cenie biletu. W przeciwieństwie do wielu parków sezonowych, Mandoria działa przez 360 dni w roku. Największe emocje czekają oczywiście na miłośników rollercoasterów. Park zgromadził kolekcję pięciu kolejek, z których każda oferuje zupełnie inne doświadczenia. Aquila rozpędza się do 75 km/h w zaledwie trzy sekundy, Mroczny Dwór jako jedyny w Polsce prowadzi pasażerów przez całkowite ciemności, Carrara zachwyca licznymi zmianami kierunku, a Merkant jest propozycją dla całych rodzin. Kolekcję uzupełnia Valtor – jedyny w Polsce rollercoaster typu bobsled. Zamiast klasycznego pociągu pasażerowie zajmują miejsca w pojedynczych, czteroosobowych wagonikach. Trasa prowadzi na wysokości 21 metrów przez rozbudowaną scenografię, a płynne zakręty sprawiają wrażenie swobodnego przemieszczania się po torze. To właśnie dbałość o szczegóły wyróżnia Mandorię na tle wielu parków rozrywki. Każda atrakcja ma swoje uzasadnienie w fabule miasta z 1526 roku. Valtor jest potężną machiną obronną chroniącą mieszkańców przed drapieżnikami, port ze statkami tętni handlem, a budynki i place wyglądają tak, jakby od wieków żyli tu kupcy, rzemieślnicy i podróżnicy. Nawet podczas oczekiwania na przejazd trudno się nudzić – otoczenie zachęca do obserwowania kolejnych detali architektury i scenografii. Park został zaprojektowany z myślą o wspólnym spędzaniu czasu przez całe rodziny. Wszystkie rollercoastery i zdecydowana większość atrakcji dostępna jest już od 100 cm wzrostu, co należy do najniższych limitów w Polsce. Dzięki temu najmłodsi mogą przeżyć swoje pierwsze coasterowe emocje znacznie wcześniej niż w większości europejskich parków. Mandoria zdobyła także uznanie branży turystycznej i rozrywkowej. Wśród najważniejszych wyróżnień znajdują się Certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej, tytuł Brand of the Year oraz European Star Award dla rollercoastera Aquila – jednej z najbardziej charakterystycznych atrakcji parku. Położona w Rzgowie, zaledwie kilkanaście minut od centrum Łodzi i tuż przy węźle autostrady A1, Mandoria jest miejscem, które zamiast kopiować światowe wzorce, stworzyło własny. Nie próbuje odtworzyć znanych bajek ani filmowych uniwersów. Opowiada historię renesansowego miasta handlowego, w którym emocjonujące atrakcje i dopracowana architektura tworzą spójny świat, do którego łatwo się przenieść – niezależnie od tego, jaka pogoda panuje za jego murami.
Z widokiem na najpiękniejsze fragmenty wybrzeża. Objazd EuroVelo w gminie Choczewo
W związku z planowaną budową pierwszej polskiej elektrowni jądrowej w Polsce na rowerzystów korzystających z tras EuroVelo 10/13 czeka kilka zmian. Tymczasowo zmieniony wariant trasy w rejonie Lubiatowa i Kopalina został wytyczony tak, by był czymś więcej niż po prostu objazdem – prowadzi przez miejsca, które pozwalają jeszcze lepiej poznać walory polskiego wybrzeża.
Międzynarodowy szlak rowerowy EuroVelo 10 prowadzi przez kraje basenu Morza Bałtyckiego i często nazywany jest Nadmorskim Szlakiem Hanzeatyckim. W województwie pomorskim pokrywa się z drugą międzynarodową trasą rowerową EuroVelo 13, zwaną Szlakiem Żelaznej Kurtyny i upamiętniającą dawną granicę tzw. Bloku Wschodniego. Nadmorski fragment EuroVelo 10/13 prowadzi przez jedne z najbardziej malowniczych terenów polskiego wybrzeża – okolice Ustki, Sławińskiego Parku Narodowego czy Karwieńskie Błota. Fragment w gminie Choczewo zmienia swój przebieg, by bezpiecznie ominąć teren powstającej inwestycji. Bezpiecznie, bliżej morza i ze wspaniałymi widokami Nowa, objazdowa trasa została wyznaczona tak, aby zachować ciągłość EuroVelo 10/13, a jednocześnie zapewnić użytkownikom bezpieczny i komfortowy przejazd. W jej zaprojektowaniu udział miały Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego, Gmina Choczewo, Urząd Morski w Gdyni oraz Nadleśnictwa Choczewo. Wariant ten prowadzi jeszcze bliżej morza i prowadzi przez miejsca, które pozwalają jeszcze lepiej poznać walory pomorskiego wybrzeża. Na ponad 7-kilometrowym odcinku od Lubiatowa do latarni morskiej Stilo rowerzyści będą więc mogli podziwiać najpiękniejsze nadbałtyckie krajobrazy i wydmy. Na przygotowany przez Polskie Elektrownie Jądrowe odcinek trasy łatwo będzie trafić dzięki specjalnemu, żółtemu oznakowaniu rozmieszczonemu na całej długości odcinka. Niezwykłe atrakcje gminy Choczewo View oEmbed on the source website W gminie Choczewo warto też zatrzymać się nieco dłużej. To w końcu jedna z najbardziej kameralnych i naturalnych części polskiego wybrzeża. Przy okazji przejazdu EuroVelo 10/13 można odwiedzić unikalną w skali kraju latarnię morską Stilo, o charakterystycznej konstrukcji szkieletowej, czy też pieczołowicie odrestaurowane pałace w Ciekocinku, Zwartowie i Sasinie. Warto też spędzić chwilę na plaży w Lubiatowie lub Słajszewie, a potem wybrać się na spacer po rezerwacie „Borkowskie Wąwozy”, by podziwiać teren o niezwykle urozmaiconej rzeźbie. Materiał promocyjny Polskich Elektrowni Jądrowych
Konkurs! Wygraj weekend z nowym Jeepem Compass i odkryj swoje miejsce poza trasą
Niektóre miejsca trudno odnaleźć na mapie. Nie prowadzą do nich drogowskazy ani popularne przewodniki, a jednak właśnie tam najłatwiej odzyskać spokój, odetchnąć i przypomnieć sobie, że najpiękniejsze historie często zaczynają się wtedy, gdy zbaczamy z utartego szlaku. Jeśli masz takie miejsce, pokaż je nam i weź udział w konkursie. Do wygrania jest weekend z nowym Jeepem Compass.
Są podróże, których nie planuje się z wielotygodniowym wyprzedzeniem. Wystarczy wolny poranek, ciekawość i decyzja, by skręcić w drogę, którą dotąd tylko mijaliśmy. To właśnie tam powstają wspomnienia, do których wracamy po latach. Czasem wystarczy kilkanaście kilometrów od domu, by odkryć miejsce, które staje się własnym azylem. Bo największe przygody nie zawsze czekają na końcu świata. Często są bliżej, niż nam się wydaje. Nowy Jeep Compass został stworzony z myślą o tych, którzy oczekują od samochodu czegoś więcej niż tylko sprawnego przemieszczania się z punktu A do punktu B. Już po zajęciu miejsca za kierownicą uwagę zwraca przestronne wnętrze, które zapewnia komfort zarówno osobom podróżującym z przodu, jak i pasażerom tylnej kanapy. Na bagaż czeka pojemny, 550-litrowy bagażnik z regulowaną podłogą, a aż 34 litry praktycznych schowków pozwalają uporządkować wszystko, co warto mieć pod ręką podczas codziennych dojazdów i dalszych wypraw. Ergonomicznie rozmieszczone elementy sterowania, w tym fizyczne przyciski na konsoli środkowej i kierownicy, sprawiają, że obsługa najważniejszych funkcji pozostaje intuicyjna, a cyfrowy zestaw wskaźników oraz 16-calowy ekran systemu multimedialnego oferują płynne działanie, wysoką jakość obrazu i bezprzewodową współpracę z Android Auto oraz Apple CarPlay. Komfort podróżowania zwiększają również bezprzewodowa ładowarka do smartfona, wentylowane fotele z funkcją masażu o trzech poziomach intensywności oraz możliwość regulacji bocznego podparcia siedzisk. Marka nie zapomniała także o detalach. W kabinie można odnaleźć subtelne nawiązania do historii Jeepa, takie jak powitalny napis „Since 1941”, charakterystyczny siedmioszczelinowy grill ukryty w różnych elementach wnętrza czy niewielkie graficzne motywy inspirowane światem podróży. Gdy asfalt ustępuje miejsca bardziej wymagającym nawierzchniom, Compass pokazuje drugą stronę swojego charakteru. System zarządzania trakcją Selec-Terrain z czterema trybami jazdy pozwala dopasować auto do zmieniających się warunków, a możliwości terenowe, w tym zdolność brodzenia w wodzie do głębokości 470 mm, zachęcają do odkrywania miejsc położonych poza utartymi szlakami. W codziennym użytkowaniu docenimy także kamerę 360 stopni ułatwiającą parkowanie, system jazdy autonomicznej poziomu 2 oraz funkcję One Pedal Drive, która sprawia, że prowadzenie samochodu w ruchu miejskim staje się jeszcze bardziej płynne i intuicyjne. Dzięki temu Jeep Compass równie dobrze odnajduje się w centrum miasta, jak i tam, gdzie prawdziwa przygoda dopiero się zaczyna. Pokaż nam swoje miejsce poza trasą! Weź udział w konkursie i pokaż miejsce, które kojarzy Ci się z ucieczką od codzienności. Prześlij zdjęcie swojej wyjątkowej lokalizacji i napisz w kilku zdaniach, dlaczego właśnie tam nowy Jeep Compass sprawdzi się najlepiej. Autor najbardziej inspirującego zgłoszenia wygra weekend z nowym modelem Jeep Compass i będzie mógł przekonać się, jak wygląda podróż poza utartymi szlakami. Bo każda wielka historia zaczyna się od pierwszego kroku. A czasem także od jednego skrętu w drogę, której wcześniej nie było w planach. Powodzenia! Materiał promocyjny marki Jeep
Rozmowa o pracę zaczęła się od pytania o ryż. Tak wygląda rekrutacja w japońskiej korporacji
Spotkanie przy grillu, pytania o rodzinę i zaskakująca wizyta u prezesa – dziennikarz Piotr Milewski opisuje, jak został przyjęty do pracy w japońskiej korporacji.
Jak wygląda rekrutacja w japońskiej firmie, gdy kandydat jest jedynym obcokrajowcem w sześciusetosobowym przedsiębiorstwie? W książce „Planeta K. Pięć lat w japońskiej korporacji” Piotr Milewski z humorem, ale i przenikliwością opisuje pięć lat spędzonych w świecie narad, delegacji, pracowniczych rytuałów i niepisanych zasad. Publikujemy fragment książki, w którym autor wspomina swoje pierwsze spotkania z przyszłymi przełożonymi. Rozmowa kwalifikacyjna przy grillu W sobotni wieczór w połowie lutego stałem przy wyjściu ze stacji kolejowej w centrum Tokio i obserwowałem przelewający się tłum. Byłem tu umówiony z właścicielem agencji pośrednictwa pracy, który zadzwonił dwa dni wcześniej z informacją, że ma dla mnie ofertę. Miał do nas dołączyć przedstawiciel firmy K., który chciał mnie poznać i przeprowadzić ze mną rozmowę kwalifikacyjną. Rosły, ogolony na głowie do samej skóry mężczyzna, na oko pięćdziesięciopięciolatek, pojawił się punktualnie co do minuty, a mimo to zaczął rozmowę od przeprosin za spóźnienie. Na jego twarzy rysował się naturalny uśmiech. Gdyby nie garnitur i neseser, można by go wziąć za buddyjskiego mnicha. Udaliśmy się do malutkiej restauracji serwującej mięso z grilla. Mieściła się ona w niskim, jednopiętrowym budynku przy wąskiej alejce. Na wprost biegła betonowa estakada miejskiej autostrady. Gdy tylko weszliśmy do środka, mężczyzna stanął naprzeciwko mnie, wykonał ukłon i wręczył mi trzymaną w obu dłoniach i obróconą w moją stronę wizytówkę. – Nazywam się I. z firmy K. – powiedział. – Bardzo mi miło. – Hajimemashite! Mirefusuki Piotoru to mōshimasu. Yoroshiku onegai shimasu! (Widzimy się po raz pierwszy! Nazywam się Piotr Milewski. Miło mi pana poznać!) – wyrecytowałem na jednym oddechu formułę powitania i wykonując nieco głębszy ukłon niż on, wręczyłem mu swoją kartę wizytową, własnoręcznie wykonaną i skromniejszą niż jego. – Pan I. jest dyrektorem działu sprzedaży w firmie K. – odezwał się pośrednik, przekazując informację, którą odczytałem już z otrzymanej wizytówki. – Firma K. to bardzo duże i poważne przedsiębiorstwo, jedno z największych na świecie w swojej branży. Po wymianie grzeczności usiedliśmy przy stoliku. Odtąd pan I. był gospodarzem wieczoru, ja gościem, a pośrednik kimś, kto miał zapewnić dobrą atmosferę podczas spotkania i w razie jakichkolwiek nieporozumień znaleźć wyjście z sytuacji. W praktyce zaś jego zadanie polegało na zachwalaniu moich przymiotów, choć właściwie zupełnie mnie nie znał. Tydzień wcześniej wysłałem mu swój życiorys i spotkaliśmy się raptem przed dwoma dniami na krótką pogawędkę o pogodzie i jedzeniu. – Piotoru-san ma niezwykłe doświadczenie. Jest solidny, wiarygodny, pilny i pracowity. Zjeździł prawie cały świat. Zna biegle tyle języków obcych, że sam już nie potrafię wymienić wszystkich. Od dwóch i pół roku mieszka w Japonii i w tak krótkim czasie zdołał opanować nasz trudny język. – Pośrednik przedstawił mnie tak, że prawie nie rozpoznałem się w jego słowach. Przyniesiono kufle z piwem i wznieśliśmy toast. – Za spotkanie! – zawołał pośrednik. – Za spotkanie! – zawtórował mu tubalnym głosem pan I. – Za spotkanie – dołączyłem do nich i stuknęliśmy się kuflami. Zapadła cisza. – Jesteś żonaty? – zapytał mnie niespodziewanie pan I. – Tak – odpowiedziałem zbity z tropu. – Masz dzieci? Ile? Syn? Córka? W jakim wieku? Gdzie się urodziły? – Pan I. zasypał mnie gradem pytań, które zdawały się nie mieć nic wspólnego ze stanowiskiem, o które się ubiegałem: specjalisty zagranicznego w dziale sprzedaży. – Żona jest w ciąży i została u rodziców na Hokkaido – odpowiedziałem. – Żona jest z Hokkaido? – upewnił się. – Tak. Pan I. dolał mi alkoholu, wyraźnie zadowolony z tego, co usłyszał, po czym zadał kolejną serię pytań: – Podoba ci się w Japonii? Pijesz japoński alkohol? A jedzenie? Co smakuje ci najbardziej? Wydawało mi się, że zupełnie nie zwraca uwagi na to, co mówię, zajęty uzupełnianiem płynów w szklankach i grillowaniem mięsa, ale słuchał mnie jednak uważnie, bo gdy między słowami rzuciłem, że lubię japoński ryż, od razu położył mi na talerzu najsmaczniejszy plasterek mięsa i zapytał: – Czy myślisz, że mógłbyś jeść ryż do końca życia? – Chyba tak – odpowiedziałem po chwili, domyślając się, że nie o ryż tu chodzi, lecz o coś więcej. Pan I. uśmiechnął się szeroko. – Centrala naszej firmy mieści się w prefekturze, gdzie uprawiany jest najlepszy ryż w całej Japonii. Mamy tam również najznakomitsze sake – powiedział wyraźnie uradowany i napełnił moją czarkę specjalnie zamówionym trunkiem. Odtąd atmosfera wyraźnie się rozluźniła. Na stole lądowały kolejne półmiski z kiszonkami i surowym mięsem, które pan I. opiekał na grillu i rozdzielał po równo na trzech talerzach. Wznosiliśmy kolejne toasty za pomyślność naszych krajów, zdrowie bliskich i pokój na świecie, a ja bezskutecznie próbowałem bronić się przed kolejnymi porcjami alkoholu. W końcu pan I. zaproponował herbatę, a gdy sączyliśmy ciepły napój, dyskretnie poprosił o rachunek i zapytał, czy nie zgodziłbym się złożyć wizyty w firmie K. – Oczywiście pokryjemy koszty podróży – dodał, właściwie nie czekając na odpowiedź, po czym na swojej wizytówce podkreślił adres tokijskiego biura. – Widzimy się zatem w najbliższy poniedziałek o godzinie dziesiątej – powiedział i pożegnał się ze mną oraz z pośrednikiem. Kontrakt ustalony bez podpisywania kontraktu Dwa dni później, kwadrans po dziewiątej rano, wyszedłem z tokijskiego dworca i szeroką aleją, obsadzoną po obu stronach miłorzębami, ruszyłem pod wskazany adres. Biuro mieściło się na parterze dziewięciopiętrowego budynku. Wchodziło się do niego prosto z ulicy przez szerokie przeszklone drzwi. O dziewiątej pięćdziesiąt pięć stanąłem przed wejściem. Przez szybę ujrzałem niezbyt duże pomieszczenie, w którym przy biurkach siedziało kilku mężczyzn ubranych w ciemne garnitury i białe koszule, w kapciach na nogach. Wpatrywali się w ekrany laptopów lub rozmawiali przez telefon. Poprawiłem krawat i nacisnąłem klamkę. – Ohayō gozaimasu! O-jama shimasu! (Dzień dobry! Przepraszam, że przeszkadzam!) – zawołałem, przeciągając głoski. – Ohayō gozaimasu! – Przywitała mnie elegancko ubrana pięćdziesięciokilkuletnia kobieta z trwałą ondulacją i mocnym makijażem, jak się domyśliłem, pełniąca funkcję sekretarki. Ruchem dłoni przywołała mnie do środka i poprosiła, bym chwilę poczekał. Niebawem z wnętrza biura wyłonił się pan I. – Ohayō! (Witaj!) – Powitał mnie szerokim uśmiechem i klepnięciem po plecach, jakbyśmy znali się już od dawna, a potem zaprowadził do drugiego pomieszczenia, w którym stały kanapa, dwa fotele i niski stolik. Na ścianie wisiała biała tablica magnetyczna oraz kalendarz ze zdjęciem fabryki i logo firmy K. Usiadłem na kanapie, a pan I. przystąpił do omówienia szczegółów kontraktu. W pierwszej kolejności uzgodniliśmy wysokość pensji. Właściwie to potwierdziliśmy kwotę, którą pośrednik ustalił ze mną kilka dni wcześniej, a sobotniego popołudnia w restauracji – delikatnie zasugerował panu I. Suma ta miała być podzielona na dwanaście równych części wypłacanych co miesiąc oraz dwie wyższe wypłacane w połowie oraz na koniec roku – jako premia letnia i zimowa. Umówiliśmy się też, że pracę zacznę w pierwszy poniedziałek kwietnia, który jest w Japonii nie tylko pierwszym miesiącem roku fiskalnego, ale także tym, w którym japońskie przedsiębiorstwa przyjmują nowych pracowników. Dobrze się składało – w połowie marca miał przyjść na świat mój syn. Będę miał czas, by towarzyszyć żonie przy porodzie, a następnie spędzić z dzieckiem pierwsze tygodnie jego życia. Zdążę nacieszyć się śnieżną zimą na Hokkaido, bo kto wie, kiedy będzie następna okazja. I wreszcie bez pośpiechu przygotuję wszystko, co potrzebne do pracy – nowy garnitur, białe koszule, krawaty, buty i aktówkę. Ustaliliśmy także, że pierwsze sześć miesięcy w pracy spędzę na szkoleniu w centrali firmy, na północ od Tokio, a od października przeniosę się do biura w stolicy. Wszystkie te informacje pan I. zapisywał w punktach czarnym markerem na tablicy. Na koniec dopisał jeszcze mój obecny adres i numer telefonu, a także adres centrali firmy oraz numer telefonu do pracownika, który miał się mną zająć na miejscu. Wreszcie nacisnął przycisk i podłączona do tablicy drukarka wypluła wydruk zapisanej treści. Pan I. wyglądał na bardzo zadowolonego. Uśmiechał się szeroko i chwalił moją znajomość japońskiego. Uścisnęliśmy sobie dłonie. – Tylko ubierz się ciepło na wyjazd – powiedział z troską w głosie. – O-ki wo tsukete, ne! (Uważaj na siebie!) – pożegnał się ze mną. Zanim wyszedłem, odprowadzany wzrokiem przez pracowników, sekretarka, nisko się kłaniając, wręczyła mi elegancką kopertę, w której znajdowały się dwa bilety na pociąg. – Itterasshai! (Szerokiej drogi!) – powiedziała, delikatnie się uśmiechając. – Ittekimasu! (Do zobaczenia po powrocie!) – odpowiedziałem. Ekspresem na „japoński koniec świata” Następnego dnia, krótko po jedenastej, siedziałem w wygodnym przedziale ekspresu, który za chwilę miał wyjechać z tokijskiego dworca. Centrala firmy mieściła się trzysta kilometrów od stolicy. Podróż pociągiem przez Japonię minęła mi szybko i dwie godziny później wysiadłem na dużej stacji. Razem ze mną pociąg opuściło kilkanaście osób, głównie mężczyzn ubranych w długie płaszcze i garnitury, z czarnymi neseserami w dłoniach. Ruchome schody zwiozły ich na dół i po chwili zostałem sam w rozległej hali dworca. Było pusto i cicho. Daleko od stołecznego zgiełku i tłumu, daleko od centrum japońskiego świata. Wyszedłem na zewnątrz i poczułem na twarzy lodowaty podmuch. Prószył śnieg. Na ulicach nie wypatrzyłem zbyt wielu osób, a te, które dostrzegłem, przemykały skryte pod grubą warstwą ubrań. Wciąż w najlepsze trwała tutaj zima. Zgodnie z przekazanymi mi instrukcjami wsiadłem do taksówki i wymieniłem nazwę firmy. Kierowca bez słowa zawiózł mnie pod piętrowy budynek, na którym wielkimi niebieskimi literami namalowany był angielski wariant nazwy przedsiębiorstwa K. W środku przywitała mnie młoda dziewczyna ubrana w białą koszulę i szary dwuczęściowy kostium, na który składała się spódnica oraz kamizelka. Na jej twarzy walczyły ze sobą nieśmiałość i ciekawość. Cichym głosem poprosiła, bym chwilę poczekał, a następnie, punktualnie o czternastej, wprowadziła mnie do niedużej sali w parterowym domku naprzeciwko. Znajdowały się tu skórzana sofa, kilka foteli, stolik, duży telewizor oraz piecyk, który ogrzewał pomieszczenie. Pachniało naftą. Dziewczyna postawiła przede mną czarkę gorącej herbaty, a następnie złożyła dłonie na brzuchu, ukłoniła się nisko i wyszła z pokoju. Wkrótce pojawił się pan I. wraz z niższym o głowę mężczyzną. Obaj ubrani byli w identyczne stroje – spodnie w kolorze morskim, seledynowe koszule z długimi rękawami oraz ciemniejsze szarozielone kurtki z wyhaftowaną nazwą przedsiębiorstwa K. i metką, informującą, że zostały one wykonane z butelek PET. Na głowach nosili zielone czapki z daszkiem z logo firmy K. Wymieniliśmy ukłony i grzeczności. – Witamy w K. – zagadał niepewnie drugi mężczyzna, który, jak odczytałem z wręczonej mi wizytówki, był Kierownikiem działu administracji. – Mam nadzieję, że podróż przebiegła spokojnie? – Tak, pociąg jechał bardzo szybko i dotarł punktualnie – odpowiedziałem. – Krajobraz bardzo się zmienia po przekroczeniu gór. „Z długiego tunelu przecinającego granicę dwu okręgów wjechało się w krainę śniegu” – zacytowałem pierwsze zdanie słynnej powieści japońskiego noblisty Yasunariego Kawabaty, „Kraina śniegu”. Nie zrobiło to na nim dużego wrażenia. – No cóż, tutejsza zima nie przypomina tej w Tokio – odparł sucho i uśmiechnął się szeroko. – Bardziej tę w twoim kraju. – Śnieg – wtrącił się pan I. – Mamy go tutaj bardzo dużo. Jest wilgotny i ciężki, niekiedy zapadają się pod nim dachy. Potrafi zasypać wioski w górach i do odśnieżania wzywani są żołnierze, choć w tej okolicy raczej nie ma z nim aż takich problemów. W ciągu kolejnego kwadransa Kierownik działu administracji na przemian z panem I. zadawali mi pytania o rodzinę, hobby, wrażenia z Japonii i preferencje kulinarne. Rozmowa przypominała luźną pogawędkę. Mimo to odpowiadałem z powagą i wyczerpująco, czekając na moment, gdy przejdziemy do tematów związanych z przyczyną mojego przyjazdu. Te jednak się nie pojawiły. Gdy opróżniliśmy czarki z herbatą, Kierownik działu administracji stwierdził, iż nadszedł czas na kolejny punkt mojej wizyty – oprowadzenie po fabrykach firmy K. Idealny porządek, fabryczne hasła i tajemnicze muzeum Moim przewodnikiem był dwudziestokilkuletni chłopak, który przedstawił się jako pracownik działu administracji. Wsiedliśmy do samochodu i po chwili zatrzymaliśmy się przed jednym z zakładów. Weszliśmy do środka. Przed moimi oczami ukazała się rozległa hala szczelnie wypełniona maszynami do obróbki metalu. Wnętrze spowijał zapach oleju oraz ciętej, skrawanej i polerowanej stali. Powietrze wibrowało, a dudnienie, szum i huk zlewały się w melodię o kilku tempach. Pod sufitem przesuwały się ogromne suwnice. Wszystko było tu zielone, poczynając od podłogi i ścian, poprzez metalowe konstrukcje i obudowy maszyn, kończąc zaś na ubraniach pracowników. Na ścianach, podporach i urządzeniach czarną farbą wymalowano napisy: „Bezpieczeństwo jest najważniejsze!”, „Naszym celem – zero wypadków!”, „Z bezpieczeństwem w XXI wiek!”, „Zachowaj czystość i porządek!”, „Jakość zależy od Ciebie!”, „Propozycja ulepszeń – dziś, jutro, pojutrze!”. Rzucał się w oczy panujący wszędzie ścisk, który jednak zdawał się nikomu nie wadzić. Wystarczyło krótkie spojrzenie, by przekonać się, że utrzymywano tu idealny porządek i wzorową organizację. Następnie pojechaliśmy do największej z fabryk. Miała rozmiary boiska do piłki nożnej. Na pierwszy rzut oka jej wnętrze nie różniło się od mniejszego zakładu ani wyglądem, ani kolorystyką – maszyny ustawione były tutaj tak samo gęsto i dominowały takie same odcienie zieleni. Obeszliśmy fragment fabryki, gdy mój przewodnik wskazał ręką na pomieszczenie wybudowane pomiędzy halą produkcyjną a dachem. Wspięliśmy się tam wąskimi metalowymi schodami. Chłopak przekręcił kluczyk w drzwiach i zapalił światła. Przed moimi oczami ukazała się zajmująca niemal sto metrów kolekcja różnej maści przedmiotów. Stanąłem jak wryty. – To firmowe muzeum – wyjaśnił przewodnik, widząc moje zaskoczenie. – Nasz Prezes interesuje się historią. Na dwóch kondygnacjach zebrane zostały eksponaty ukazujące postęp, jaki przez ostatnie stulecie osiągnęła Japonia. Wystawę otwierały słomiane sandały, płaszcze przeciwdeszczowe i stożkowe kapelusze, drewniane cepy, pługi oraz balie i tarki do prania. Dalej wystawione zostały kimona, garnitury, binokle, zabawki, pierwsze pralki, lodówki, maszyny do pisania, aparaty fotograficzne, kalkulatory i komputery. Na końcu lśniły wypolerowane motocykle i samochody. – Mamy tutaj jedno z pierwszych aut wyprodukowanych w Japonii: amerykański model z kierownicą po prawej stronie. – Oprowadzający mnie młodzieniec wskazał na zabytkowy pojazd. – To oczko w głowie naszego Prezesa. Oniemiałem. Wystawa robiła imponujące wrażenie. – Niesamowite! – zakrzyknąłem z zachwytu. – Wiele z wystawionych eksponatów jest, w całości lub w części, dziełem naszej firmy – wytłumaczył z dumą w głosie pracownik. Goście i Prezes nie zmieniają obuwia Z muzeum chłopak zawiózł mnie do najstarszej fabryki, a potem do połączonego z nią biurowca, w którym mieściła się centrala firmy. Był to pięciopiętrowy budynek. Kolejne kondygnacje zajmowały biura poszczególnych działów. Młodzieniec zmienił buty na plastikowe kapcie i powstrzymał mnie, gdy chciałem pójść w jego ślady. – Jesteś gościem – wytłumaczył – a goście i Prezes nie muszą zmieniać obuwia. Wjechaliśmy windą na czwarte piętro. Chłopak wprowadził mnie do przestronnego pokoju i wskazał na jeden ze skórzanych foteli. Potem pożegnał mnie krótko i wyszedł. Zostałem sam. Rozejrzałem się dookoła. Na wewnętrznej ścianie wisiała piękna kaligrafia i pamiątkowy dyplom, a zewnętrzne wypełniały duże okna zasłonięte szczelnymi żaluzjami. Zastanawiałem się, jaki widok kryje się za nimi, gdy otworzyły się drzwi i do środka wszedł niewysoki, szczupły mężczyzna ubrany w ciemne spodnie i jasnożółtą koszulę. Trudno było określić jego wiek. Mógł mieć sześćdziesiąt kilka lat, ale równie dobrze o wiele więcej. Skóra na jego twarzy zachowała gładkość i połysk, włosy – poza srebrnymi końcówkami – głęboką czerń, a oczy – wesoły blask. Mocno ścisnął moją dłoń na przywitanie. To był on. Shachō. Założyciel firmy K. Prezes. Szef. Ojciec. Stwórca. Usiadł w fotelu naprzeciwko mnie, podwinął rękawy, po czym postawił przede mną na stoliku ciemnobrązową fiolkę ze złotą zakrętką. Na etykiecie, obok japońskiej nazwy, zapisane było także kilka symboli chemicznych oraz liter alfabetu greckiego. W środku znajdował się ekstrakt z ziół i roślin leczniczych wraz z zestawem witamin i minerałów. – Piotoru-san, witaj w firmie K. – Prezes przywitał mnie spokojnym głosem. – Przyjechałeś do nas z Polski. Bardzo podziwiam Polaków. Kopernik, Szopen, Maria Skłodowska-Curie, Wałęsa – wymieniał na jednym oddechu kolejne nazwiska, a potem dodał: – Twój kraj ma ciekawą, ale trudną historię. Odkręcił zakrętkę buteleczki i zachęcił mnie do pójścia w jego ślady. – Doskonałe na koncentrację. Prawdziwy zastrzyk energii – powiedział i opróżnił zawartość fiolki. Uczyniłem to samo. Napój miał słodko-gorzki, nieco chemiczny smak przypominający syrop na kaszel, który na długo pozostawał w ustach. Odłożył pustą butelkę i zaczął mówić o historii Europy i Azji, o inwazji Mongołów na Japonię w trzynastym wieku i o etymologii słowa kamikaze. Usłyszałem też krótkie sprawozdanie z wycieczki zakładowej do Austrii i na Węgry, połączone z autorską wersją historii rozkwitu i upadku Habsburgów. Słuchałem jego monologu uważnie, by nie przegapić chwili, gdy padnie jakieś pytanie o moje kompetencje, doświadczenie zawodowe, oczekiwania, plany albo cele. Prezes nie zadał jednak żadnego. Raczył mnie za to kolejnymi datami i tematami, aż poczułem, że zaczyna mi się kręcić w głowie. Niewiele pomogła krótka przerwa, podczas której sekretarka przyniosła dwie czarki z herbatą. Z ulgą przyjąłem stwierdzenie Prezesa, że cieszy się z mojej wizyty, i pytanie, czy chciałbym dodatkową porcję napoju, które odebrałem za znak, iż spotkanie dobiega końca. Chwilę potem Prezes uścisnął moją dłoń i wyszedł z pokoju. Niemal natychmiast pojawił się młody pracownik działu administracji, który odprowadził mnie do windy, a potem odwiózł na dworzec kolejowy. – Dziękujemy, że zechciałeś wybrać się na „japoński koniec świata” – pożegnał mnie w poczekalni, upewniając się najpierw, że pociąg nie ma opóźnienia, a ja wiem, z którego peronu ma odjechać. To jest fragment książki Piotra Milewskiego „Planeta K. Pięć lat w japońskiej korporacji”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Świat Książki. Śródtytuły, pogrubienia i linki zostały dodane przez redakcję.
Najgorętszy gadżet lata… chłodzi. Przenośny wentylator stał się symbolem statusu
Przenośny wentylator przestał być tanią plastikową zabawką wyciąganą z szuflady podczas upałów. Latem 2026 roku najmodniejsze modele pojawiły się na Wimbledonie, pokazach mody i ulicach europejskich metropolii. Czy drogi gadżet rzeczywiście chłodzi lepiej?
Spis treści: Najmodniejszy dodatek lata pojawił się na Wimbledonie Dlaczego właśnie teraz chcemy nosić chłód przy sobie? Jak działa przenośny wentylator? Czy droższy wentylator chłodzi lepiej? Kiedy wentylator nie wystarczy? Gadżet, który mówi coś ważnego o naszych czasach Jeszcze niedawno osobisty wentylator kojarzył się głównie z niewielkim wiatraczkiem kupowanym przed wakacyjnym wyjazdem. Dziś może przypominać designerską elektronikę, kosztować tyle co markowe okulary przeciwsłoneczne i pełnić podobną funkcję społeczną: chłodzić, ale też komunikować styl oraz zasobność portfela. Najmodniejszy dodatek lata pojawił się na Wimbledonie Latem 2026 roku w rękach widzów na Wimbledonie, uczestników paryskich pokazów mody oraz mieszkańców zamożnych dzielnic Londynu zaczął pojawiać się charakterystyczny przedmiot przypominający nieco niewielką lornetkę. Był to Shark ChillPill – przenośny system chłodzenia wyceniony w Stanach Zjednoczonych na około 150 dolarów, a w Wielkiej Brytanii na blisko 130 funtów. Jak opisywał „Business Insider”, podczas czerwcowych i lipcowych fal gorąca zainteresowanie przenośnymi wentylatorami gwałtownie wzrosło m.in. w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech. Producent ChillPill informował, że w najlepszych tygodniach sprzedawał trzy egzemplarze na minutę. Z kolei według danych przekazanych przez TikTok Shop UK sprzedaż tego modelu wzrosła o ponad 1200 proc. między okresem kwiecień–maj a czerwcem–lipcem. Są to dane pochodzące od firm zaangażowanych w sprzedaż urządzenia, dlatego należy traktować je jako deklaracje producenta i platformy handlowej. Nie zmienia to jednak faktu, że ChillPill stał się wyjątkowo widoczny. W mediach społecznościowych promowali go influencerzy i sportowcy, a marka podjęła także współpracę z Justinem Bieberem. O powstaniu symbolu statusu zdecydowała nie tylko cena. Urządzenie ma charakterystyczny kształt, występuje w kilku kolorach i można je nosić na pasku lub przypinać do ubrania. Jest więc łatwe do rozpoznania na ulicy i na zdjęciu. Przenośny wentylator wyszedł z torby i stał się częścią stroju. Dlaczego właśnie teraz chcemy nosić chłód przy sobie? Moda na osobiste systemy chłodzenia nie wzięła się wyłącznie z kampanii marketingowej. Odpowiada na realną zmianę warunków, w jakich żyją Europejczycy. Według Copernicus Climate Change Service Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem. Od połowy lat 90. XX wieku temperatura rośnie tu ponad dwa razy szybciej niż wynosi średnia światowa. Mieszkańcy europejskich miast muszą mierzyć się z coraz częstszymi falami upałów, podczas gdy wiele budynków – szczególnie starszych – nie ma klimatyzacji. Jej instalację utrudniają koszty, konstrukcja kamienic, ograniczenia dotyczące zabytków czy warunki najmu. Osobisty wentylator nie wymaga montażu, zużywa niewiele energii i można go zabrać do pociągu, kolejki przed muzeum albo na festiwal. W ten sposób chłodzenie staje się czynnością wykonywaną publicznie. A przedmioty stale widoczne w dłoni lub przypięte do ubrania łatwo przechodzą tę samą drogę co słuchawki, butelki wielorazowe i smartwatche: od narzędzia do elementu stylu życia. Nie oznacza to jednak, że zakup kosztownego urządzenia rozwiązuje problem miejskiego gorąca. Potrzebne są również zmiany systemowe – zacienianie ulic, ograniczanie betonowych powierzchni i rozwijanie zieleni. Jak skutecznie walczyć z upałem w mieście? Tego można się uczyć od poprzednich pokoleń. Jak działa przenośny wentylator? Wentylator – zarówno kieszonkowy, jak i pokojowy – nie obniża temperatury otaczającego powietrza. Wprawia je w ruch, ułatwiając odprowadzanie ciepła ze skóry i odparowywanie potu. Dzięki temu odczuwamy chłód, chociaż termometr w pomieszczeniu może nadal wskazywać tę samą wartość. Popularne produkty łączą trzy rozwiązania: nawiew, rozpylanie delikatnej mgiełki oraz metalową płytkę przykładaną bezpośrednio do skóry. Producenci deklarują, że płytka może miejscowo obniżyć temperaturę skóry nawet o 9 st. C. Jest to jednak deklaracja firmy odnosząca się do chłodzenia niewielkiej powierzchni ciała, a nie do obniżenia temperatury organizmu o taką wartość. Według producentów wentylator ma dziesięć poziomów pracy. Bateria ma działać do 11 godzin na najniższym ustawieniu, ale na maksymalnej mocy czas ten spada do około półtorej godziny. Niezależny recenzent „The Guardian” docenił długi czas pracy i skuteczność chłodzącej płytki, wskazał jednak również wady: wysoką cenę, hałas na większych obrotach, dość nieporęczną konstrukcję oraz konieczność wymieniania końcówek. Czy droższy wentylator chłodzi lepiej? Wysoka cena nie jest gwarancją proporcjonalnie lepszego chłodzenia. W zestawieniu magazynu „Travel + Leisure” najlepszą ogólną ocenę otrzymał model kosztujący około 31 dolarów. Popularny ChillPill wyróżniono natomiast ze względu na dodatkowe funkcje. Jeżeli zależy nam przede wszystkim na prostym nawiewie podczas dojazdu do pracy lub zwiedzania, znacznie tańsze urządzenie może okazać się wystarczające. Dopłata do droższego modelu obejmuje m.in. wzornictwo, rozpoznawalność marki, dodatkowe tryby oraz elementy umożliwiające noszenie urządzenia jako akcesorium. Przed zakupem warto sprawdzić: czas pracy na wybranej mocy, a nie tylko maksymalny czas podany w reklamie; masę i wygodę trzymania urządzenia; poziom hałasu, szczególnie podczas podróży pociągiem lub pracy w biurze; sposób ładowania – najwygodniejsze jest powszechnie stosowane USB-C; możliwość ustawienia wentylatora na stole albo zawieszenia go na szyi; łatwość czyszczenia osłony, zbiornika i elementów rozpylających wodę; bezpieczeństwo łopatek, zwłaszcza gdy z urządzenia korzystają dzieci; dostępność części wymiennych oraz rzeczywisty koszt dodatkowych akcesoriów. Funkcja mgiełki może zwiększać uczucie chłodu, ponieważ parująca woda odbiera ciepło skórze. Jej skuteczność maleje jednak przy wysokiej wilgotności, gdy pot i rozpylona woda trudniej odparowują. Wtedy upał staje się zabójczy. Kiedy wentylator nie wystarczy? Przenośny wentylator poprawia komfort, ale nie chroni samodzielnie przed udarem cieplnym. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca korzystanie z wentylatorów, gdy temperatura nie przekracza 40 st. C. Przy jeszcze gorętszym powietrzu nawiew może ogrzewać ciało zamiast je chłodzić. Znaczenie mają przy tym wilgotność, wiek, stan zdrowia oraz możliwość pocenia się. Szczegółowo wyjaśniamy to w tekście Wentylator w czasie upałów pomaga tylko do pewnego momentu. Kiedy wyłączyć nawiew?. Podczas gorących dni należy przede wszystkim regularnie pić wodę, ograniczać wysiłek w najcieplejszych godzinach, szukać cienia lub chłodnego pomieszczenia i zasłaniać nasłonecznione okna, a także wysypiać się. Warto też wykorzystywać chłodniejsze nocne powietrze do przewietrzania mieszkania. Ból głowy, nudności, osłabienie, zawroty głowy, splątanie czy bardzo wysoka temperatura ciała mogą świadczyć o wyczerpaniu cieplnym albo udarze. W takiej sytuacji modny gadżet nie wystarczy – potrzebne jest szybkie przeniesienie poszkodowanego do chłodnego miejsca, rozpoczęcie schładzania i wezwanie pomocy. Gadżet, który mówi coś ważnego o naszych czasach Moda na drogi wentylator może wydawać się kolejnym krótkotrwałym trendem z TikToka. Pokazuje jednak coś więcej: ochrona przed gorącem staje się codzienną potrzebą, a rynek szybko zamienia tę potrzebę w produkty aspiracyjne. Być może za rok najmodniejszy będzie już inny model. Sam trend osobistego chłodzenia prawdopodobnie jednak pozostanie. Gdy fale upałów stają się częstsze, niewielki wentylator może być przydatnym wyposażeniem torby – podobnie jak butelka wody, nakrycie głowy czy krem przeciwsłoneczny. Nie musi przy tym kosztować 150 dolarów ani pasować do stroju z paryskiego wybiegu. Źródła: WHO; Copernicus Climate Change Service Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zakopują się w gorącym piasku i ćwiczą jogę z kozami. Tak wyglądają nowe podróże wellness
Podróże wellness od kilku lat zyskują na popularności, co wynika m.in. z coraz większej dbałości o zdrowie psychiczne, regenerację i ograniczanie stresu. Coraz więcej osób traktuje odpoczynek w sposób holistyczny, wybierając wyjazdy, które mają poprawić nie tylko kondycję fizyczną, ale również samopoczucie. Choć weekendy w hotelach spa czy pobyty w termach wciąż cieszą się dużym zainteresowaniem, podróżni coraz częściej poszukują mniej oczywistych doświadczeń, które pozwalają spojrzeć na wellness z zupełnie innej perspektywy.
Jeszcze do niedawna wyjazd wellness kojarzył się przede wszystkim z masażami, zabiegami pielęgnacyjnymi i chwilą relaksu w hotelowej strefie spa. Dziś ten segment turystyki rozwija się znacznie szerzej. Podróżni coraz częściej wybierają miejsca i aktywności, które mają realnie wpłynąć na jakość życia, poprawić samopoczucie lub pomóc odzyskać równowagę po intensywnym czasie. W odpowiedzi na te oczekiwania branża turystyczna proponuje coraz bardziej oryginalne formy wypoczynku, udowadniając, że wellness może oznaczać znacznie więcej niż tradycyjny pobyt w spa. Zakopani po szyję w piasku. Japoński rytuał „sunamushi” Jednym z najbardziej niezwykłych zabiegów wellness na świecie jest sunamushi, czyli tradycyjna japońska kąpiel piaskowa. Największą popularnością cieszy się w nadmorskim mieście Ibusuki na wyspie Kiusiu, gdzie gorące źródła geotermalne od wieków naturalnie ogrzewają wulkaniczny piasek. Uczestnicy rytuału kładą się na specjalnie przygotowanym stanowisku, po czym obsługa przykrywa ich ciała ciepłym piaskiem, pozostawiając odkrytą jedynie głowę. Temperatura dochodzi do około 50°C, a sam zabieg trwa zwykle od 10 do 15 minut. Według lokalnej tradycji pomaga to rozluźnić mięśnie, pobudzić krążenie i wspomaga naturalne oczyszczanie organizmu poprzez intensywne pocenie się. Choć naukowcy podkreślają, że wiele przypisywanych mu właściwości wymaga dalszych badań, dla odwiedzających równie ważne jest samo doświadczenie – uczucie ciężaru piasku, przyjemnego ciepła i całkowitego odcięcia od bodźców zewnętrznych. Po zakończeniu rytuału większość osób korzysta z kąpieli w gorących źródłach onsen, dzięki czemu cały pobyt staje się połączeniem lokalnej tradycji z nowoczesnym podejściem do regeneracji. To właśnie takie doświadczenia sprawiają, że Japonia coraz częściej pojawia się na mapie podróży osób poszukujących nie tylko wypoczynku, ale również autentycznych rytuałów zakorzenionych w miejscowej kulturze. Piwo, kakao i mleko oślicy. Spa w niecodziennym wydaniu Współczesne wellness coraz chętniej sięga po dawne receptury i lokalne tradycje, nadając im zupełnie nowe znaczenie. We Florencji luksusowy hotel Il Salviatino proponuje rytuały inspirowane historią, w których wykorzystuje m.in. mleko oślicy – składnik kojarzony z legendarnymi kąpielami Kleopatry. Jest ono bogate w witaminy, minerały i kwasy tłuszczowe, dlatego od wieków wykorzystywane było w pielęgnacji skóry. Innym przykładem jest ceremonia kakao, podczas której aromat i właściwości ziaren mają sprzyjać wyciszeniu oraz poprawie samopoczucia. W ofercie znajdują się również zabiegi oparte na fitoterapii, terapiach kryształami czy indywidualnie dobieranych eliksirach botanicznych. Zupełnie inny charakter mają natomiast piwne spa, szczególnie popularne w Czechach. Goście zanurzają się w drewnianych kadziach wypełnionych ciepłą wodą z dodatkiem chmielu, słodu, drożdży i ekstraktów piwnych, jednocześnie mogąc nalać sobie świeże piwo z kranu ustawionego tuż obok wanny. Choć trudno jednoznacznie potwierdzić wszystkie przypisywane takim kąpielom właściwości zdrowotne, wielu turystów wybiera je przede wszystkim dla niecodziennego doświadczenia i możliwości poznania lokalnych tradycji w zupełnie nowej odsłonie. Pokazuje to, że współczesny wellness coraz częściej opiera się na przeżyciach, których trudno doświadczyć gdziekolwiek indziej. Joga z kozami i innymi zwierzętami. Gdy trening schodzi na drugi plan Choć tradycyjna joga kojarzy się z ciszą i skupieniem, coraz większą popularnością cieszą się jej znacznie mniej konwencjonalne odmiany. Jedną z nich jest goat yoga, czyli joga z kozami, która narodziła się w Stanach Zjednoczonych, a dziś organizowana jest w wielu krajach Europy. Podczas zajęć niewielkie kozy swobodnie poruszają się między uczestnikami, wskakują na maty, wspinają się na plecy ćwiczących i często skutecznie utrudniają wykonanie kolejnych pozycji. Paradoksalnie właśnie ten element nieprzewidywalności sprawił, że aktywność zdobyła popularność. Zamiast perfekcyjnego wykonywania asan liczy się śmiech, spontaniczność i kontakt ze zwierzętami, który (jak pokazują badania nad animal-assisted therapy, czyli rehabilitacji z udziałem zwierząt) może sprzyjać redukcji stresu i poprawie nastroju. Podobne zajęcia organizowane są również z alpakami, szczeniętami czy królikami, a w niektórych miejscach nawet z osłami. Ich celem nie jest osiąganie sportowych rezultatów, lecz stworzenie przestrzeni do odpoczynku od codziennej presji i obowiązków. To właśnie dlatego coraz więcej gospodarstw agroturystycznych i ośrodków wellness włącza podobne aktywności do swojej oferty, pokazując, że regeneracja nie zawsze musi przebiegać w całkowitej ciszy i skupieniu. Kąpiele gwiezdne zamiast leśnych. Nowy sposób na wyciszenie Kiedyś symbolem kontaktu z naturą były przede wszystkim leśne kąpiele, dziś coraz częściej mówi się także o stargazing, czyli świadomym obserwowaniu nocnego nieba jako formie regeneracji psychicznej. W wielu miejscach świata powstają specjalne programy wellness wykorzystujące ciszę, ciemność i kontakt z kosmosem do wyciszenia organizmu. Hotele położone z dala od zanieczyszczenia światłem organizują nocne spacery z astronomami, sesje relaksacyjne pod gwiazdami czy obserwacje z profesjonalnych teleskopów. Jednym z najbardziej znanych miejsc jest Kulmhotel Gornergrat w Szwajcarii, położony na wysokości ponad 3100 m n.p.m., gdzie działa jedno z najwyżej położonych obserwatoriów w Europie. Z kolei islandzki Hotel Rangá oferuje własne obserwatorium astronomiczne, z którego można podziwiać Drogę Mleczną, planety, a zimą także zorzę polarną. Zwolennicy tego trendu podkreślają, że nawet kilkadziesiąt minut spędzonych pod ciemnym niebem pomaga ograniczyć przebodźcowanie, oderwać się od ekranów i odzyskać poczucie perspektywy. Nieprzypadkowo coraz więcej destynacji posiadających status Dark Sky Reserve lub Dark Sky Park zaczyna promować obserwację gwiazd jako element świadomego odpoczynku. Dla wielu podróżników możliwość zobaczenia rozgwieżdżonego nieba bez miejskich świateł staje się dziś równie ważnym przeżyciem jak zwiedzanie największych atrakcji regionu. Źródła: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nowe banknoty euro. Koniec z nudnymi mostami – możesz wybrać, by na walucie były polskie akcenty
Przez ponad dwie dekady w naszych portfelach gościły banknoty euro z wizerunkami monumentalnych okien i mostów. Aby uniknąć politycznych sporów o to, czyj zabytek jest ważniejszy, na pieniądzach umieszczono wtedy budowle... całkowicie zmyślone. Europejski Bank Centralny chce jednak odejść od politycznej poprawności i ujawnił projekty nowej szaty graficznej. Do wyboru mamy prawdziwe europejskie rzeki i ptaki lub wybitne postacie historyczne. A wśród nich silne polskie akcenty. Każdy obywatel UE może zagłosować.
Zmiana wyglądu wspólnej waluty to wydarzenie historyczne, które dotyczy także Polaków – nawet jeśli na co dzień płacimy złotówkami, to po euro sięgamy np. na wakacjach. Projekty nowej szaty graficznej zostały przygotowane przez artystów z całej Europy i reprezentują dwa kierunki myśli o Starym Kontynencie. O tym, który z nich ostatecznie zwycięży, zadecydują w głosowaniu sami obywatele. Kultura, nauka i duma z polskiej noblistki Jedna z głównych propozycji, mianowicie motyw „Kultura europejska”, zrywa z dotychczasową ostrożnością. Europejski Bank Centralny (EBC) proponuje tu wizerunki postaci wybitnych dla naszego dziedzictwa. To odważny krok, który po latach wreszcie nadaje walucie ludzką twarz. Na projektach możemy podziwiać między innymi kompozytora Ludwiga van Beethovena oraz absolutnego geniusza renesansu, Leonarda da Vinci. Najwięcej emocji w Polsce budzi jednak projekt banknotu 20 euro. Widnieje na nim polska duma, wybitna fizyczka i chemiczka Maria Skłodowska-Curie. Na rewersie tego banknotu przypisano jej symboliczną salę lekcyjną i motyw edukacji. Wybór polskiej noblistki wzbudził w tamtym roku niemałe kontrowersje, bo w pierwotnej wersji banknotu została podpisana wyłącznie jako… Maria Curie. Oburzenie coś jednak dało, bo obecnie postacie nie są w ogóle podpisane. UE zakłada, że znamy swoje dziedzictwo! Ptaki wolne od granic i ukryta architektura Drugi kierunek związany jest z naturą – to „Rzeki i ptaki”. Przyrodnicy są tym pomysłem zachwyceni. Dzika natura nie zna granic politycznych i nie faworyzuje żadnego państwa, co pozwala z gracją ominąć wszelkie unijne kontrowersje. Nie będę kłamać, to mój faworyt. Na awersach tych banknotów podziwiamy faunę, a rewersy sprytnie ukrywają najważniejszą architekturę zjednoczonej Europy. Polski akcent odnajdziemy na nominale 50 euro. To właśnie tam majestatyczny bocian biały leci nad meandrującą rzeką. Na jego odwrocie ukryto z kolei gmach unijnego Trybunału Sprawiedliwości. Wśród innych propozycji z tej serii znajdziemy też uroczego zimorodka na nominale 10 euro czy górskiego pomurnika na 5 euro, któremu na rewersie towarzyszy budynek Parlamentu Europejskiego. Twój głos ma historyczne znaczenie Decyzja o ostatecznym wyglądzie euro nie zapadnie wyłącznie w zaciszu bankowych gabinetów. Każdy z nas może wziąć udział w oficjalnej ankiecie internetowej EBC, by wskazać swój ulubiony kierunek. Tutaj możesz wziąć udział w głosowaniu i zobaczyć wszystkie projekty. Warto pamiętać, że obecne wizerunki są wciąż tylko artystycznymi propozycjami. Zwycięskie projekty przejdą w przyszłości niezbędne poprawki techniczne zabezpieczające przed fałszerstwami. Nie zmienia to jednak faktu, że już teraz masz realny wpływ na to, jak będzie wyglądał pieniądz w portfelach setek milionów Europejczyków. Wejdź na stronę banku i zagłosuj, decydując, czy wolisz na co dzień podziwiać wybitnych europejskich naukowców, czy piękne, wolne ptaki. Ja już zagłosowałem, a ty? Źródło: EBC Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niektóre miejsca poznaje się podczas spaceru. Inne najlepiej odkrywa się z tarasu apartamentu, obserwując morze, marinę i zachody słońca. W Darłówku jest adres, z którego każdy dzień wygląda inaczej.
Wakacje mijają szybciej, niż byśmy chcieli. Walizki wracają do szafy, telefon zapełnia się kolejnymi zdjęciami, a codzienność znów przyspiesza. Zostaje jednak coś, czego nie da się spakować ani zamknąć w albumie – wspomnienia. To właśnie one sprawiają, że po latach pamiętamy nie liczbę odwiedzonych atrakcji, ale emocje, które towarzyszyły nam w konkretnym miejscu. Na polskim wybrzeżu trudno znaleźć drugi adres, który pozwala obserwować jednocześnie otwarty Bałtyk i życie mariny. Z jednej strony morze, z drugiej port, do którego każdego dnia wpływają kolejne jednostki. Tutaj widok nie jest dodatkiem do pobytu – staje się jego najważniejszą częścią. Takie doświadczenie oferuje Sea Collection by Marina Royale w Darłówku. Inspirowana belgijską architekturą bryła doskonale wpisuje się w nadmorski krajobraz, a niemal każdy apartament posiada balkon lub przestronny taras z widokiem na morze lub marinę. O świcie można obserwować budzący się port, a wieczorem zachody słońca, które każdego dnia malują nad Bałtykiem zupełnie inny obraz. To właśnie ta zmienność sprawia, że nawet kolejny pobyt potrafi zaskoczyć. Darłówko od lat przyciąga osoby, które chcą odpoczywać na własnych zasadach. Jedni rozpoczynają dzień spacerem po plaży, inni wybierają rejs po Bałtyku, rowerową wycieczkę lub odkrywanie uroków królewskiego Darłowa. Są też tacy, którzy za największy luksus uznają brak planu – poranną kawę na tarasie, książkę czy spokojną obserwację statków wpływających do portu. Podobnie jest z samym pobytem. Nie ma jednego sposobu na wypoczynek i właśnie dlatego Sea Collection stworzyło ofertę dopasowaną do różnych potrzeb. Od komfortowych apartamentów idealnych na weekend we dwoje, przez przestrzenie stworzone z myślą o rodzinach z dziećmi, aż po apartamenty klasy premium dla Gości oczekujących najwyższego standardu – każdy znajdzie tutaj miejsce odpowiadające własnemu stylowi podróżowania. Dopełnieniem pobytu są doświadczenia kulinarne. Restauracja Lido zaprasza na autorską kuchnię w eleganckim wydaniu, natomiast Capri, nowa włoska restauracja, pozwala przenieść się na chwilę do klimatu południowej Europy. Do dyspozycji Gości pozostają również strefa wellness, basen oraz infrastruktura przygotowana zarówno z myślą o rodzinach z dziećmi, jak i osobach szukających spokojnego wypoczynku. To jednak nie restauracje, basen czy standard apartamentów sprawiają, że Goście wracają. Najczęściej wracają dla tego uczucia, które trudno opisać jednym zdaniem – poranków, gdy pierwszym widokiem po przebudzeniu jest morze, wieczorów spędzonych na tarasie i chwil, kiedy zachodzące słońce zatrzymuje na moment cały port. Bo najlepsze wspomnienia z wakacji bardzo rzadko rodzą się z wielkich wydarzeń. Powstają z prostych chwil, które przeżywamy we właściwym miejscu. A są miejsca, do których wraca się nie tylko po kolejny urlop, ale przede wszystkim po emocje, które zostają z nami na długo po zakończeniu podróży. Materiał promocyjny marki Marina Royale
W Holandii powstaje „nowy cud świata”. Ten budynek ma stać się ekologicznym fenomenem
W holenderskim Rotterdamie powstanie „nowy cud świata”. Budynek, który ma stanąć w centrum nowoczesnej dzielnicy, będzie łączyć w sobie futurystyczny design i proekologiczne podejście. Zobaczymy, czy wizjonerska budowla wytyczy szlak nowej architekturze.
Architekturę Gaudiego z Barcelony zna każdy. Budynki takie jak Sagrada Família czy Pałac Güell to największe atrakcje nie tylko miasta, ale i całego kraju. Pomysłowość i ekstrawagancja tych budowli zdecydowanie wyprzedziły czasy, w których powstawały, a to świadczy o geniuszu katalońskiego projektanta. Kto wie, czy ogłoszony właśnie projekt, który zostanie zrealizowany w Rotterdamie, nie podzieli losu barcelońskich budynków, stając się w przyszłości świadectwem niekonwencjonalnej architektury. Wygrany konkurs Holenderska pracownia architektoniczna MVRDV zwyciężyła w konkursie na zaprojektowanie pierwszej tzw. Ambasady Shift – miejsca, które będzie służyć mieszkańcom zupełnie nowej dzielnicy Rotterdamu. Na południowym brzegu Starej Mozy powstaje bowiem nowe założenie urbanistyczne, które rewitalizuje tereny dawnych portów miejskich. W miejscu, gdzie kiedyś cumowały statki przeładunkowe, powstaną osiedla, parki i zazielenione aleje projektowane w duchu koncepcji zrównoważonego rozwoju. Podobna idea towarzyszyła organizatorom konkursu na centralny budynek nowej zabudowy. Wyzwanie, przed którym stanęły pracownie z całego świata, nie było łatwe – projektowany obiekt ma stać się „nowym cudem świata” odpowiadającym na współczesne problemy klimatyczne. Organiczna grota w środku miasta Kształt zwycięskiego projektu może wydawać się skomplikowany. Budynek będzie unikatową strukturą przypominającą siedem ułożonych na sobie głazów podzielonych na dwie połączone ze sobą wieże. Elewację budynku stanowić będzie pokryta lasem fasada, wewnątrz której schronienie znajdą rośliny i mniejsze zwierzęta. Tzw. kieszenie zostaną również wypełnione żyzną glebą pozwalającą na prowadzenie tam miejskiego rolnictwa. Z zewnątrz obiekt oplecie ogólnodostępna ścieżka i trasa widokowa, która ciągnąć się będzie wzdłuż budynku, prowadząc aż do tarasu na dachu z panoramą miasta. Wewnątrz wydrążone „skały” utworzą sieć naturalnie schładzanych jaskiń z klatkami schodowymi, rampami i galeriami. Całość ma formę organicznego obiektu, który płynnie kontynuuje krajobraz płynącej obok rzeki. Zrównoważona architektura Projekt Rotterdam ROCKS! został zaprojektowany w myśl koncepcji gospodarki cyrkularnej, skupiającej się na łatwym ewentualnym demontażu. Do budowy obiektu posłużą ekologiczne rozwiązania, takie jak stal z odzysku, beton o obniżonym śladzie węglowym, tworzywa biologiczne oraz elementy wyprodukowane przy użyciu druku 3D. Ochronę środowiska połączono tu z nowoczesną technologią, stawiając na ciągłą adaptację obiektu do nowych wyzwań klimatycznych. W samym sercu budynku znajdzie się otwarty dla zwiedzających monitor, wyświetlający w czasie rzeczywistym parametry zużycia energii, obiegu wody, temperatury oraz rozwoju lokalnej bioróżnorodności. Takie nastawione na zrównoważony rozwój rozwiązania sprawiają, że architektura przestaje spełniać jedynie funkcje wizualne. Ciągły monitoring zużycia mediów uczy ekologicznego podejścia i wskazuje, w jakim kierunku powinny iść współczesne miasta. Pozostaje mieć nadzieję, że proekologiczne hasła nie przysłonią prospołecznego podejścia. Przy tak dużych inwestycjach łatwo o greenwashing, w którym decyzje prowadzące m.in. do gentryfikacji tłumaczy się dobrem środowiska naturalnego. Na ostateczne efekty przyjdzie nam jednak poczekać prawdopodobnie do 2027 roku. Źródła: TimeOut, MVRDV Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Turniej tysięcy kilometrów, milionów kibiców i miliardów dolarów. Co zapamiętamy po mundialu z 2026 roku?
Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2026 rozgrywane w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Meksyku przeszły do historii. Miniony turniej można analizować przez dwa pryzmaty: niemal bezbłędnej Hiszpanii, która zwyciężyła w całej rywalizacji oraz rekordów, które w iście amerykańskim stylu zostały w trakcie rozgrywek pobite. Największy mundial w historii pozostawia pytanie: czy w tym wydarzeniu chodzi jeszcze o piłkę nożną?
Gwizdek kończący finał piłkarskich Mistrzostw Świata zwiastował nie tylko wygraną Hiszpanii w całym turnieju, ale również zakończenie trwającego ponad miesiąc największego w historii święta futbolu. Miniony turniej odbył się w iście amerykańskiej konwencji – od samego początku każdy element rozgrywek miał być w swojej mierze rekordowy. Największa dotychczas liczba reprezentacji przełożyła się na rekordowe zainteresowanie, które z kolei skutkowało astronomicznie wygórowanymi cenami biletów. Nic więc dziwnego, że opowiadając o tegorocznym mundialu trudno pominąć wątki poruszające komercjalizację najsłynniejszej dyscypliny sportu na świecie. Co zapamiętamy więc po amerykańskim święcie, w którym coraz mniej chodzi o piłkarskie pojedynki? Finansowy rekord – kto zarobił na mundialu? Choć po finale, który odbył się na MetLife Stadium (East Rutherford pod Nowym Jorkiem) pierwsze strony gazet rozpisywały się głównie o triumfie Hiszpanii, niektóre portale zaczęły zwracać uwagę na cichego, aczkolwiek wcale nie mniej zwycięskiego triumfatora. Każdy z 308 goli, które padły na tegorocznych mistrzostwach, przekładał się – rzecz jasna nie w bezpośrednim stopniu – na kolejne setki, tysiące i miliony dolarów trafiające do kieszeni FIFA. Jak podaje brytyjski magazyn „The Guardian”, organizatorzy rozgrywek zarobili na piłkarskim święcie astronomiczne i rekordowe 15 miliardów dolarów. To około dwa razy tyle, ile zarobiła odbywająca się cztery lata temu katarska impreza (już wtedy okrzyknięta najbardziej lukratywną w historii). Złoty bilet wart fortunę Powody finansowego sukcesu wydają się oczywiste. 104 mecze (najwięcej w mundialowej historii) przełożyły się na ponad 6,5 miliona sprzedanych biletów. Wejściówki na większość spotkań osiągały trudne do wyobrażenia kwoty. Bilety wstępu kosztowały zwykle kilka tysięcy dolarów (fakt ten skrytykował nawet środkowy obrońca reprezentacji Anglii, Marc Guéhi). FIFA po raz pierwszy czerpała również zyski nie tylko z oficjalnej sprzedaży wejściówek. Brak odgórnych regulacji dotyczących cen biletów odsprzedawanych na rynku wtórnym przyczynił się do cenowego eldorado, w którym turniejowe karnety stały się niezwykle drogocennym towarem. Prywatne podmioty zaczęły handlować wejściówkami, a federacja sprytnie pobierała aż 15% prowizji od kupującego oraz kolejne 15% od sprzedającego przy każdej transakcji. Przy części biletów, których cena w przypadku finału przekraczała nawet 12 tys. dolarów, podatek nałożony przez FIFA znacząco wpływał na budżet organizatorów, którzy na mundialu w USA, Kanadzie i Meksyku zanotowali rekordowe wpływy. Wysokoemisyjne mistrzostwa W przeciwieństwie do poprzednich imprez rangi mistrzostw świata, tegoroczny mundial rozgrywany był na całym kontynencie. Ogromne odległości pomiędzy stadionami przyczyniły się do intensyfikacji ruchu lotniczego, który całkowicie zastąpił przemieszczanie się autami czy – zupełnie nierozwiniętymi na północnoamerykańskim kontynencie – pociągami. Platforma analityczna „Greenly” szacuje, że przeciętny zagraniczny kibic musiał przebyć w obie strony średnio 19 400 km, czyli o 6 400 km więcej niż wynosiła średnia podczas turnieju w Katarze. Kibice z Bośni i Hercegowiny pokonali ponad 5000 km na etapie samej fazy grupowej. Patrząc na wzrost liczby widzów na stadionach o ok. 76% względem poprzedniej imprezy, widzimy skalę lotniczego ruchu, jaki został spowodowany Mistrzostwami Świata. Domysły znajdują odzwierciedlenie w liczbach: podstawowa prognoza emisji wyprodukowanych podczas mundialu wynosiła 7,8 miliona ton ekwiwalentu dwutlenku węgla (ponad dwukrotnie więcej niż w 2022 roku). W najczarniejszym scenariuszu ta liczba mogła jednak wzrosnąć nawet do 13,7 miliona ton CO₂e, co przewyższa roczną emisję całych państw, takich jak Islandia, Albania, Bhutan czy Malediwy. Paradoksalna strategia Bawić może paradoks, który dostrzeżemy, czytając klimatyczną strategię FIFA. Organizacja bowiem zapowiada zmniejszenie o połowę produkowanych emisji do 2030 roku i osiągnięcie pełnej neutralności do 2040 roku. Cele te wydają się mało realne, gdy spojrzymy na nadchodzących gospodarzy mistrzostw świata. Kolejny turniej odbędzie się na dwóch kontynentach (Europa i Afryka, bo mistrzostwa w 2030 r. organizują Hiszpania, Portugalia i Maroko), co nie wpłynie na drastyczny spadek pokonywanych odległości. Natomiast mundial w 2034 roku odbędzie się w Arabii Saudyjskiej, gdzie zbudowanie od zera kompletnie nowej infrastruktury wpłynie na zwiększenie tzw. śladu węglowego – całkowitej sumy emisji gazów cieplarnianych. Źródła: The Guardian, BBC, The Business Standard, Forbes Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Pozwól sobie zatrzymać czas. Dlaczego prawdziwy luksus to zwolnienie?
Budzimy się rano i już jesteśmy zmęczeni. Weekend mija, zanim zdążymy odetchnąć. Nawet na wakacjach trudno nam zwolnić – kolejne atrakcje, tysiące kroków, zdjęcia, do których nigdy nie wrócimy. Nic więc dziwnego, że często wracamy bardziej zmęczeni niż przed wyjazdem.
Nauczyliśmy się wszystkiego. Oprócz jednego. Zatrzymywać się. To napięcie nosimy w sobie miesiącami. Układ nerwowy, który zapomniał, jak wygląda spokój. Spięte ramiona. Myśli, które nie milkną nawet w nocy. To nie jest słabość ani brak silnej woli. Mówi się na to allostatic load – skumulowana cena, jaką płaci organizm za życie w stanie nieustannej gotowości. I ta cena nie zniknie po jednym głębokim śnie. Potrzebuje czegoś więcej niż weekend z dala od biurka. Pozwolenie, na które czekaliśmy Jest miejsce, które rozumie tę różnicę. Bristol Art & Medical SPA w Busku-Zdroju to nie kolejny hotel z basenem i ładnym widokiem. To szczególne SPA – przestrzeń, w której odpoczynek staje się świadomym wyborem, a nie tylko chwilową ucieczką od codzienności. I to zmienia wszystko. Bo nagle nie musimy się tłumaczyć przed swoim wewnętrznym krytykiem, że „tylko leżymy”. Za pięknem secesyjnej willi z przełomu XIX i XX wieku stoją eksperci, którzy wiedzą, że prawdziwy odpoczynek zaczyna się tam, gdzie kończy się pośpiech. Wyłączmy telefon. Świat poczeka A wokół cisza Parku Zdrojowego. Nie przypadkowa, ale zaprojektowana. Bez głośnej muzyki przy basenie. Bez migoczących ekranów. Bez tej hotelowej presji, by „wykorzystać pobyt”. Poranek zaczynamy w podwieszanym basenie infinity – pierwszym i jedynym takim w Polsce. Piętnaście metrów wody zawieszonej między ziemią a niebem, gdzie tafla zlewa się z horyzontem. Pływamy, gdy miasteczko jeszcze śpi. Telefon został w pokoju. I po raz pierwszy od dawna okazuje się, że świat bez nas się nie zawalił. Południe należy do ciała. Zabiegi, masaże, kąpiele – wszystko, co przygotowaliśmy razem ze specjalistami. A wieczór? Wieczór jest nagrodą. Schodzimy do wewnętrznej strefy relaksu albo wjeżdżamy na sam dach, na poziom 3 – z miękkimi sofami, jacuzzi i widokiem, który rozciąga się ponad miasteczkiem. Do dyspozycji mamy aż cztery rodzaje saun, dwa baseny i niecki do schładzania, w których ciało budzi się na nowo. Gorąco, potem chłód, potem cisza. Rytuał stary jak świat, a wciąż nie ma lepszego Otacza nas sztuka – ponad dwieście dzieł współczesnych artystów. To nie dekoracja, lecz integralna część charakteru tego miejsca. Dzieła zapraszają do zatrzymania wzroku i myśli choć na chwilę. W Bristol Art & Medical SPA sztuka nie jest dodatkiem – współtworzy atmosferę, która sprzyja wyciszeniu i uważnemu przeżywaniu każdej chwili. To, czego naprawdę potrzebujemy Prawdziwy luksus to nie kolejna atrakcja na liście. To czas i dobre samopoczucie – jedyne dwa zasoby, których nie da się kupić z powrotem. Z Bristolu wyjeżdżamy nie wypoczęci na chwilę, ale zregenerowani naprawdę – z nawykami, które zostają na długo. City break zaczeka. Kroki zrobimy kiedy indziej. Ale na powrót do siebie nie ma lepszego momentu niż teraz. I nie potrzebujemy do tego miliona zdjęć. Potrzebujemy tylko pozwolenia, by naprawdę się zatrzymać. Materiał promocyjny hotelu Bristol Art & Medical SPA
Wyjazdy w nowym wydaniu: jak AI, cyfrowe płatności i benefity kartowe kształtują oczekiwania turystów
Dziś podróż często zaczyna się od prostej myśli: wyjechać gdzieś na kilka dni, najlepiej tam, gdzie jest ciepło i niezbyt daleko. Jeszcze niedawno taki pomysł oznaczał godziny spędzone na porównywaniu ofert i planowaniu szczegółów. Teraz cały proces – od inspiracji, przez rezerwacje, aż po płatności na miejscu – przebiega znacznie szybciej i płynniej. Jak pokazuje najnowsze badanie Visa, Polacy coraz chętniej korzystają przy tym ze wsparcia sztucznej inteligencji. Jej popularność w planowaniu wyjazdów wzrosła aż sześciokrotnie¹ rok do roku. Co jeszcze sprawia, że podróżowanie staje się łatwiejsze i wygodniejsze?
Zamiast otwierać kolejne karty w przeglądarce, wpisujesz krótkie polecenie w wybranym narzędziu AI. Po kilku sekundach pojawiają się propozycje wakacyjnych kierunków dopasowane do Twoich aktualnych oczekiwań. Być może będą wśród nich Chorwacja, Hiszpania albo Włochy – to właśnie te kraje ankietowani z Polski najczęściej wskazywali jako potencjalne cele wyjazdu w tegorocznym badaniu „Visa Travel & Payment Intentions Study CEE”. Dane potwierdzają też, że europejskie kierunki wciąż cieszą się największą popularnością oraz że wyjazd za granicę deklaruje 54% Polaków (taki sam odsetek planuje uważnie pilnować wakacyjnego budżetu). Dzięki sztucznej inteligencji możesz w kilka chwil porównać trasy, znaleźć odpowiedni hotel, odkryć polecane atrakcje, a nawet przygotować szczegółowy harmonogram każdego dnia wyjazdu. Z takich rozwiązań korzysta już dwie trzecie respondentów z Polski, którzy deklarują, że AI regularnie lub okazjonalnie wspiera ich w planowaniu podróży (najczęściej w wyszukiwaniu lokalnych rekomendacji, najlepszych ofert i inspiracji na miejscu). Co więcej, wykazujemy dużą otwartość na jeszcze większe wsparcie ze strony sztucznej inteligencji. Gdy w podróży wspiera Cię własny agent Następnego ranka pojawia się powiadomienie: dostępny jest lepszy lot – tańszy i o dogodniejszej porze. Nie szukasz go – to on znajduje Ciebie. Sztuczna inteligencja przestaje pełnić rolę asystenta i wyszukiwarki, a staje się osobistym agentem, który prowadzi Cię przez cały proces – od pomysłu, przez wybór najlepszych ofert, rezerwację noclegu, samochodu, biletów na wydarzenia, aż po płatności, o których zawsze decydujesz Ty i które są odpowiednio zabezpieczone. Zmiana, o której mowa – i którą Visa aktywnie współtworzy – to tak zwany handel agentowy. W praktyce oznacza on, że technologia będzie mogła koordynować część najbardziej powtarzalnych i czasochłonnych zadań: wyszukiwanie najlepszych, spersonalizowanych ofert, dokonywanie rezerwacji, a nawet negocjowanie cen. Jednocześnie kontrola nad całym procesem pozostanie po stronie podróżującego. To on będzie podejmować ostateczne decyzje, a płatności nadal będą odpowiednio zabezpieczone – m.in. dzięki tokenizacji (czyli zastępowaniu wrażliwych danych unikalnym tokenem) oraz biometrii. Wszystko po to, by organizacja wyjazdu była szybsza, prostsza i lepiej dopasowana do indywidualnych potrzeb, bez rezygnacji z bezpieczeństwa. Polska należy do krajów Europy Środkowo-Wschodniej², w których podróżni są szczególnie otwarci na wsparcie agentów AI w planowaniu wyjazdów. Ponad połowa respondentów z naszego kraju deklaruje, że zaufałaby im w pełni lub powierzyłaby im wybrane zadania. Wśród osób o wyższych dochodach ta otwartość jest jeszcze większa i wynosi 65%. Pokazuje to, że rozwiązanie, jakim jest handel agentowy, odpowiada na faktyczne potrzeby i oczekiwania osób planujących wyjazdy. – Rosnąca otwartość na AI w planowaniu podróży potwierdza, że konsumenci oczekują rozwiązań, które pomagają szybciej i wygodniej organizować wyjazdy. Ale technologia to tylko jedna część tego doświadczenia – równie ważne są usługi, które realnie wspierają podróżnych już po dokonaniu rezerwacji: wygodne i bezpieczne płatności, korzystne przewalutowanie, konta walutowe czy ubezpieczenie podróżne. Nasze badanie pokazuje, że benefity kartowe związane z podróżami przestają być jedynie dodatkiem. Coraz częściej wpływają na komfort wyjazdu, poczucie bezpieczeństwa i sposób, w jaki konsumenci oceniają ofertę swojego banku. To właśnie połączenie technologii, płatności i praktycznych usług dodatkowych będzie w coraz większym stopniu kształtować ich wybory – stwierdza Paweł Majek, dyrektor ds. rozwoju produktów w Polsce, Visa. Benefity przydatne na wakacjach Być może nie wybierasz karty ze względu na benefity, które oferuje. Jednak w trakcie wyjazdu zaczynają one mieć znaczenie. Płacenie za granicą bez niepotrzebnych kosztów i po korzystnych kursach. Dostęp do ubezpieczenia podróżnego, które już jest aktywne. Możliwość wypłaty z bankomatu bez dodatkowych opłat. To tylko niektóre z tak zwanych usług dodanych (Value-Added Services), które banki oferują swoim klientom. Ankietowani Polacy wyjeżdżający za granicę najchętniej korzystają z kont walutowych (blisko 40%), bezpłatnego lub preferencyjnego przewalutowania w ramach konta lub karty (22%) oraz ubezpieczenia podróżnego powiązanego z kartą (21%). Dlatego jeszcze przed urlopem warto sprawdzić, co oferuje posiadana przez nas karta i jakie dodatkowe rozwiązania są dostępne w banku. Może się okazać, że część organizacyjnych obowiązków da się po prostu skreślić z listy, a cała wyprawa stanie się wygodniejsza już podczas planowania. Wszystko w jednym miejscu W pewnym momencie otwierasz aplikację bankową. Wszystko jest pod ręką: płatności, podsumowanie wydatków, usługi dodatkowe. Bez przełączania się między platformami i bez szukania informacji w kilku miejscach. Mówiąc o AI i benefitach kartowych, nie można zapominać o rozwiązaniach, które podczas wyjazdów działają niemal niezauważalnie, a jednocześnie mają znaczący wpływ na całe doświadczenie. To wygodne, szybkie i bezpieczne płatności sprawiają, że wakacyjny wyjazd przebiega płynniej – od rezerwacji noclegu, przez zakup biletów, po codzienne wydatki już na miejscu. ¹ O ile nie wskazano inaczej, dane przywołane w powyższym materiale pochodzą z badania Visa CEE Travel and Payment Intentions Study 2026, które objęło następujące kraje: Bułgarię, Chorwację, Czechy, Węgry, Polskę, Rumunię, Słowenię i Słowację. Badanie zostało przeprowadzone przez firmę badawczą RESPONSE NOW s.r.o. w kwietniu 2026 roku na reprezentatywnej próbie 1000 respondentów w wieku 18–75 lat w każdym z tych krajów. Dodatkowo uwzględniono boost dla respondentów o wysokich dochodach osobistych (minimum 100 takich respondentów na kraj). ² W niniejszym tekście przez CEE są rozumiane kraje objęte badaniem: Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Węgry, Polska, Rumunia, Słowenia i Słowacja. Opisy przypadków, porównania, statystyki, analizy oraz rekomendacje odnoszą się do stanu obecnego. Ich publikacja ma cel informacyjny i promocyjny i nie należy się na nich opierać w zakresie doradztwa operacyjnego, marketingowego, prawnego, technicznego, podatkowego, finansowego lub jakiekolwiek innego. Visa Inc. nie gwarantuje kompletności ani dokładności informacji zawartych w tym dokumencie. Nie przyjmuje także żadnej odpowiedzialności, która może wynikać z polegania na takich informacjach. Informacje zawarte w niniejszym dokumencie nie stanowią porady inwestycyjnej ani prawnej, a czytelników zachęca się do zasięgnięcia porady kompetentnego specjalisty, jeżeli jest wymagana. Materiał promocyjny marki Visa
Poranek w Polsce, obiad w Czechach, wieczór w SPA. Taki dzień możliwy jest tylko na Ziemi Kłodzkiej
Są miejsca, które odwiedza się dla atrakcji. Są też takie, do których wraca się dla emocji. Pogranicze polsko-czeskie należy do obu kategorii jednocześnie.
Tutaj granica nie dzieli, lecz łączy. W ciągu jednego dnia można spacerować po uzdrowiskowym parku w Polsce, podziwiać jedne z najbardziej spektakularnych atrakcji Europy Środkowej w Czechach, a wieczorem odpoczywać w hotelowym SPA otoczonym górami. Bez pośpiechu, bez wielogodzinnych przejazdów i bez konieczności planowania skomplikowanej podróży. Takie możliwości oferuje Ziemia Kłodzka – region, który wciąż pozostaje jednym z najlepiej strzeżonych sekretów Europy. Tam, gdzie góry spotykają dwa kraje Kotlina Kłodzka od wieków była miejscem przenikania kultur, tradycji i szlaków handlowych. Dziś jest przestrzenią, w której można odkrywać dwa kraje podczas jednego wyjazdu. Dla wielu podróżników to właśnie ta różnorodność okazuje się największym zaskoczeniem. Kilkanaście minut jazdy wystarczy, aby znaleźć się po drugiej stronie granicy i zobaczyć miejsca zupełnie inne od tych, które znamy z polskich gór. Jednym z nich jest bez wątpienia Dolní Morava. Dolní Morava – gdy natura spotyka nowoczesność Jeszcze niedawno była niewielką górską miejscowością. Dziś przyciąga turystów z całej Europy. Położona u podnóża Masywu Śnieżnika Dolní Morava stała się symbolem nowoczesnej turystyki górskiej. To tutaj powstał Sky Bridge 721 – najdłuższy wiszący most dla pieszych na świecie. Kilkaset metrów nad górską doliną, pomiędzy szczytami, prowadzi trasa, która dla jednych jest spełnieniem marzeń, dla innych próbą odwagi. Nieopodal znajduje się również słynna Ścieżka w Obłokach. Jej spiralna konstrukcja pozwala spojrzeć na Sudety z zupełnie nowej perspektywy. Widok rozciąga się daleko poza granice państw, przypominając, jak niewielkie znaczenie mają one dla natury. Dolní Morava jest jednak czymś więcej niż zestawem atrakcji. To przykład miejsca, które potrafiło wykorzystać potencjał krajobrazu bez utraty jego wyjątkowego charakteru. Neratov – historia zapisana światłem Po emocjach związanych z górskimi atrakcjami warto obrać zupełnie inny kierunek. Neratov nie przyciąga rekordami ani nowoczesnymi konstrukcjami. Zachwyca ciszą. Położona w Górach Orlickich miejscowość przez lata pozostawała niemal zapomniana. Dziś jest jednym z najbardziej niezwykłych punktów na mapie czeskiego pogranicza. Sercem Neratova jest kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Jego charakterystyczny szklany dach sprawia, że wnętrze wypełnia naturalne światło, tworząc atmosferę, której nie sposób porównać z żadnym innym miejscem.To przestrzeń, która skłania do zatrzymania się na chwilę. Do spojrzenia na podróż nie tylko jako przemieszczanie się między atrakcjami, ale także jako okazję do odkrywania historii ludzi i miejsc. Powrót do źródeł Po dniu spędzonym na odkrywaniu Czech warto wrócić do miejsca, od którego wszystko się zaczęło. Długopole-Zdrój od ponad dwustu lat przyciąga osoby szukające spokoju, regeneracji i kontaktu z naturą. Kameralna atmosfera uzdrowiska pozwala zwolnić tempo i na nowo docenić prostą przyjemność odpoczynku. W samym sercu miejscowości znajduje się Dwór Elizy SPA – hotel, który dla wielu gości staje się bazą do poznawania całego regionu. Jego położenie sprawia, że najciekawsze atrakcje polsko-czeskiego pogranicza znajdują się na wyciągnięcie ręki, a po dniu pełnym wrażeń można wrócić do komfortu strefy wellness, basenu i zabiegów relaksacyjnych. To połączenie aktywnego odkrywania świata z regeneracją okazuje się dziś jednym z najbardziej poszukiwanych sposobów podróżowania. Miejsce, które trudno porównać z innym W Europie nie brakuje pięknych gór. Nie brakuje również uzdrowisk, malowniczych miasteczek czy nowoczesnych atrakcji turystycznych. Rzadko jednak można znaleźć miejsce, które łączy to wszystko w promieniu kilkudziesięciu kilometrów. Poranek spędzony w Polsce. Obiad z widokiem na czeskie góry. Wieczór w SPA. Następnego dnia historyczne miasta, górskie szlaki, zamki i uzdrowiska po obu stronach granicy.Być może właśnie dlatego Ziemia Kłodzka pozostaje jednym z najbardziej niedocenianych regionów tej części Europy. A dla tych, którzy ją odkryją, często staje się miejscem, do którego chce się wracać. Materiał promocyjny Ziemii Kłodzkiej
Czy można żyć całkowicie bez słońca? Ci ludzie udowadniają, że tak. Cena jest jednak ogromna
Nie potrzebują klimatyzacji, nie płacą czynszu i żyją z dala od oczu policji oraz miejskich służb. W całych Stanach Zjednoczonych i spalonej słońcem Australii tysiące ludzi podjęło decyzję, którą reszta świata uznałaby za czyste szaleństwo – przenieśli swoje życie pod ziemię. Choć budują tam sypialnie, a nawet prowizoryczne prysznice, ich codzienność to tykająca bomba. Gdy nadchodzi katastrofa, tracą wszystko w kilka minut.
Spis treści: Ludzie nazywani „kretami” Tajemnicze kopce z piasku Podziemne „schrony” i technologiczna prowizorka Jakie są skutki życia w ciemnościach Zmieniający się klimat, ubóstwo i trudne warunki geograficzne popychają ludzi w kierunku decyzji, które większość świata może w najlepszym razie uznać za fanaberię. Z dala od słońca, pod powierzchnią ziemi, toczy się jednak życie wcale nieróżniące się od naszego. Ludzie nazywani „kretami” W całych Stanach Zjednoczonych żyje nawet do 800 tys. osób w kryzysie bezdomności. Tam, gdzie człowieka zawodzi system, ludzie znajdujący się w potrzasku wynajdują sposoby na przetrwanie, które budzą strach i podziw jednocześnie. „Ludzie-krety” z Las Vegas schodzą do podziemi z konieczności, gdy na zewnątrz panują ekstremalne temperatury, lub dla bezpieczeństwa – z dala od oczu służb miejskich i policji. Wybór pada najczęściej na stare zajezdnie kolejowe, opuszczone stacje metra czy nawet zamknięte kanały burzowe. To tam powstają prowizoryczne osady, które służą za schronienie tysiącom ludzi. W jednym z takich tuneli bohaterowie reportażu ABC News urządzili sobie własne pokoje. W przedzielonej dyktą przestrzeni można było znaleźć łóżko, stare meble, a nawet prowizoryczny prysznic. Cała konstrukcja miała jednak charakter tymczasowy, jako że z powodu regularnych podtopień – samych w sobie niebezpiecznych dla mieszkańców – większość z nich regularnie traci cały swój dobytek. Pomimo tego wielu z nich konsekwentnie odmawia pomocy ze strony organizacji charytatywnych. Tajemnicze kopce z piasku W centralnej Australii, gdzie dzienne temperatury przekraczają 40 stopni Celsjusza, a pokryte pyłem, niekończące się równiny urozmaicają tajemnicze kopce z piasku, znajduje się miejscowość Coober Pedy – nieformalna stolica wydobycia opali w tej części kraju. Wyjątkowość miasteczka, poza surowym klimatem, polega na alternatywnej wersji mieszkalnictwa, które zostało przeniesione pod powierzchnię ziemi. Koszt budowy „w skale” jest zbliżony do ceny zakupu tradycyjnego mieszkania. Różnica? „Domy wykopane w ziemi” nie wymagają klimatyzacji i doskonale chronią przed burzami piaskowymi. Mieszkańcy wykuwają z piaskowca wszystko, czego potrzebują – od regałów i stołów po podziemne baseny. Ze względu na wyjątkowość miasteczka tętni tu również życie turystyczne. W pełni wyposażony podziemny apartament można wynająć za kwotę ok. 100 dolarów za noc. Podziemne „schrony” i technologiczna prowizorka Coober Pedy jest jednak wyjątkiem. Wszędzie tam, gdzie warunki życia wymuszają na ludziach szukanie schronienia pod ziemią, podobne przedsięwzięcia wymagają zaawansowanego zaplecza technologicznego i inwencji budowniczych. W ostatnich latach coraz bardziej popularne stają się inicjatywy budowania podziemnych schronów na wypadek wojny nuklearnej lub katastrof naturalnych. Tym, co decyduje o wyborze odpowiedniej lokalizacji, jest przede wszystkim ukształtowanie terenu oraz rodzaj gleby. Odpowiedni grunt może służyć jako doskonały stabilizator dla całej konstrukcji, zapewniając częściową ochronę przed radiacją w razie katastrofy nuklearnej czy działając jako amortyzator w przypadku wstrząsów sejsmicznych. Nie mniej istotny jest fakt, że gleba potrafi także świetnie regulować temperaturę bez zużywania energii elektrycznej. Podziemne schronienia najlepiej sprawdzają się w klimacie charakteryzującym się znacznymi wahaniami temperatur i niską wilgotnością. Jakie są skutki życia w ciemnościach Życie „z dala od słońca” ma jednak swoje mroczne oblicze. Długotrwałe przebywanie w ciasnych pomieszczeniach i ograniczanie się wyłącznie do sztucznego światła wiąże się z poważnymi obciążeniami, które z czasem mogą przysporzyć mieszkańcom poważnych problemów ze zdrowiem. Brak ekspozycji na światło słoneczne prowadzi często do zaburzenia rytmu dobowego oraz spadku poziomu serotoniny w organizmie, co z kolei przekłada się na częstsze występowanie objawów depresyjnych i stanów lękowych. Długotrwałe przebywanie w zamkniętych przestrzeniach może również doprowadzić do nasilenia się objawów klaustrofobii. Istnieje jednak szereg nowatorskich rozwiązań architektonicznych, które pozwalają rozwiązać przynajmniej część z tych problemów. Popularną metodą stosowaną w domach podziemnych czy schronach jest instalacja tzw. świetlików rurowych, które przechwytują promienie słoneczne z powierzchni i przekierowują je przy pomocy luster i światłowodów do pomieszczeń znajdujących się pod ziemią. W podobny sposób działają również pionowe szyby instalowane w sufitach, które umożliwiają mieszkańcom spoglądanie na niebo i korzystanie z naturalnego światła dziennego. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Kuba Stasiak Korespondent wojenny i wolontariusz. Od lat relacjonuje konflikty zbrojne, łącząc pracę reporterską z bezpośrednim wsparciem ludności cywilnej. W ostatnich latach przebywał na ukraińskim froncie, gdzie dokumentował rzeczywistość wojny i uczestniczył w ewakuacjach mieszkańców ze stref zagrożenia. Publikował m.in. podczas konfliktu w Górskim Karabachu w 2020 roku. Z wykształcenia dziennikarz, posiada przygotowanie z zakresu medycyny pola walki. W swojej pracy skupia się na doświadczeniu ludzi uwikłanych w konflikty oraz na granicy między pomocą humanitarną a reportażem. Obecnie mieszka w Ameryce Południowej, skąd publikuje i pracuje nad kolejnymi projektami reporterskimi.
FUJIFILM X-E5 - aparat, który naprawdę chce się zabrać w podróż
Są aparaty, które po prostu chce się mieć przy sobie - od porannej kawy na tarasie małego włoskiego miasteczka, przez trekking na punkt widokowy, aż po wieczorne zdjęcia z ulic pełnych światła i ludzi. Fujifilm X-E5 zdecydowanie należy do tej kategorii. To sprzęt, który nie sprawia wrażenia typowo technicznego narzędzia, ale raczej stylowego towarzysza podróży - lekkiego, kompaktowego, pięknie zaprojektowanego i stworzonego po to, by dokładnie upamiętniać podróżnicze wrażenia bez zbędnego wygładzania.
X-E5 przy wadze około 445 gramów i kompaktowej konstrukcji jest aparatem, który bez problemu mieści się w małej torbie czy lekkim plecaku i nie staje się obciążeniem nawet podczas długiego dnia w drodze. To ogromna różnica, kiedy wspinasz się na punkt widokowy i wiesz, że przed tobą jeszcze zejście w pełnym słońcu, albo kiedy przemierzasz wulkaniczne szlaki, gdzie każdy dodatkowy gram naprawdę zaczyna mieć znaczenie. To właśnie ten typ aparatu, który nie zostaje w hotelu, bo jest zbyt ciężki lub zbyt nieporęczny - a w podróży to często najważniejsza cecha. Kompaktowe aparaty podróżnicze bardzo często każą wybierać między wygodą a jakością obrazu. Z Fujifilm X-E5 nie musimy iść na kompromis. Wyposażony w 40,2-megapikselową matrycę X-Trans CMOS 5 HR oferuje ogromną ilość detali, co w praktyce oznacza zdjęcia, które świetnie oddają zarówno rozległe krajobrazy, jak i drobne elementy. Wystarczy wyobrazić sobie spacer przez deszczowy las, gdzie światło przeciska się przez gęstą roślinność, a każdy fragment kadru ma własną teksturę, głębię i kolor. Albo zachód słońca w Oia na Santorini, kiedy białe fasady domów, niebieskie kopuły i ciepłe światło tworzą kadr pełen kontrastów i subtelnych przejść tonalnych. W takich miejscach wysoka rozdzielczość nie jest tylko techniczną przewagą - pozwala zachować atmosferę chwili w dokładnie takim wydaniu, w jakim ją zapamiętaliśmy. Ogromnym atutem w podróży jest również stabilizacja obrazu, która w X-E5 robi widoczną różnicę. To jedna z tych funkcji, które na papierze brzmią technicznie, ale w praktyce szybko okazują się bezcenne. Pięcioosiowy system IBIS o skuteczności do 7 EV oznacza po prostu większą swobodę - szczególnie wtedy, kiedy światło przestaje być idealne, a my nadal chcemy fotografować bez statywu. Wieczorny spacer po starym mieście, gdy kamienne uliczki zaczynają świecić ciepłym światłem, odbicia miasta migoczące w wodzie czy błękitna godzina w małych greckich portach, gdzie nie ma czasu na rozstawianie sprzętu - w takich momentach stabilizacja przestaje być marketingowym hasłem, a staje się czymś, co naprawdę pomaga wrócić z udanym zdjęciem zamiast z poruszonym kadrem, który wcale nie wygląda artystycznie. W podróży bardzo ważna jest też elastyczność, bo nie zawsze mamy czas na zmianę obiektywów czy spokojne komponowanie ujęcia. Czasem wszystko dzieje się tu i teraz. Właśnie wtedy znaczenia nabiera szybki autofokus, system wykrywania obiektów oparty na AI i wysoka rozdzielczość matrycy, która daje więcej swobody także podczas kadrowania. Praktycznym dodatkiem jest również cyfrowy telekonwerter 1.4x i 2.0x, który w podróży potrafi okazać się zaskakująco przydatny. Dodatkowy zasięg daje dużą swobodę bez konieczności noszenia kolejnego obiektywu. Jednak Fujifilm od lat ma jeszcze jedną przewagę, którą trudno zamknąć w suchej specyfikacji - chodzi o charakter zdjęć. To marka, która od dawna przyciąga fotografów nie tylko jakością obrazu, ale też sposobem, w jaki ten obraz wygląda. W X-E5 pojawia się dedykowane pokrętło symulacji filmu, dzięki któremu zmiana charakteru zdjęcia staje się szybka i intuicyjna. To rozwiązanie bardzo w duchu podróżniczego fotografowania - reagujesz na miejsce, światło i atmosferę chwili, zamiast przekopywać się przez kolejne menu. Ogromną zaletą X-E5 jest też to, że jest aparatem, który po prostu daje frajdę z fotografowania. To coś, czego nie da się opisać wyłącznie tabelką ze specyfikacją, ale co bardzo szybko czuć w praktyce. Klasyczne pokrętła, minimalistyczny wizjer, tryb Classic Display inspirowany analogową fotografią i dopracowany design sprawiają, że fotografowanie staje się bardziej świadome. To także świetny wybór dla tych, którzy podczas wyjazdów chcą tworzyć nie tylko zdjęcia, ale i filmy. Nagrywanie w 6.2K/30p, śledzący autofokus podczas filmowania i odchylany ekran dają bardzo dużą swobodę przy tworzeniu nowoczesnych podróżniczych materiałów - od spacerów czy przejazdów skuterem po Maderze, aż po krótkie reelsy z porannych targów. Dlaczego więc Fujifilm X-E5 wydaje się tak dobrym aparatem na wakacje? Bo łączy rzeczy, które w podróży naprawdę mają znaczenie. Jest lekki, więc chce się go nosić. Oferuje świetną jakość obrazu, więc zdjęcia stają się naszą chlubą. Ma stabilizację, która daje swobodę w trudniejszych warunkach, i charakterystyczny „filmowy” styl Fujifilm, dzięki któremu fotografie już od pierwszego kadru mają własny klimat. Materiał promocyjny marki Fijufilm
Dwie gwiazdki i setki historii. Wrocław w świetle przewodnika Michelin
Wrocław zapisał nowy rozdział swojej kulinarnej historii. Podczas gali przewodnika Michelin 2026, która odbyła się 27 maja w Centrum Kongresowym ICE w Krakowie, miasto zdobyło pierwsze w historii dwie gwiazdki Michelin. Otrzymały je restauracje BABA oraz MOST.
Nagrodę dla restauracji BABA odebrała Beata Śniechowska, która nie kryła wzruszenia. Dziękując swojemu zespołowi, podkreślała, że inspirują ją klasyczne polskie smaki. – Kocham kluski, kotlety, pierogi i mogę interpretować je na okrągło – mówiła ze sceny. Szefowa kuchni zaznaczyła również, że ceni Michelin za to, że potrafi doceniać restauracje bez odbierania im ich własnego DNA. Drugą gwiazdkę zdobył MOST, prowadzony przez Łukasza Budzika. Szef kuchni przyznał, że napędza go „wewnętrzna energia atomowa”, ale przede wszystkim ludzie i codzienna praca zespołu. – Napędza mnie każdy dobry serwis, uśmiech i dobra energia. Kocham to, co robię – mówił podczas gali. Tegoroczna edycja przewodnika Michelin jest przełomowa również z innego powodu – po raz pierwszy objęła całą Polskę, a nie tylko wybrane miasta. W ogólnopolskim zestawieniu znalazło się już ponad 100 restauracji. Wrocław ponownie zaznaczył swoją silną pozycję na gastronomicznej mapie kraju: aż 29 restauracji z miasta zostało wyróżnionych przez Michelin. Poza dwiema gwiazdkami trzy wrocławskie restauracje otrzymały wyróżnienie Bib Gourmand, przyznawane miejscom oferującym świetną jakość w rozsądnej cenie. Trafiło ono do IDA Kuchnia Wino, restauracji Tarasowa oraz Pijalni. GWIAZDKI MICHELIN BABA — szefowa kuchni Beata Śniechowska MOST — szef kuchni Łukasz Budzik BIB GOURMAND IDA Kuchnia Wino — szefowa kuchni Małgorzata Karkocha restauracja Tarasowa — szefowa kuchni Katarzyna Daniłowicz Pijalni — szef kuchni Tomasz Wencek REKOMENDACJE MICHELIN Mercado Tapas Bistro Mercado Nuevo Młoda Polska Dinette Martim La Maddalena Acquario Między Mostami Monopol OK Restauracja Usta Usta Stacja Breslau Milo Przystań & Marina Wierzbowa 15 Gustaw Odra Zamek Topacz Lwia Brama 2 CAMPO Modern Grill Arche Klasztor Warsztat Food & Garden Korill 180 Nafta Neo Bistro Łącznie w przewodniku Michelin 2026 znalazło się 29 restauracji z Wrocławia. Po raz pierwszy w historii miasta dwie restauracje — BABA i MOST — zdobyły gwiazdki Michelin, potwierdzając rosnącą pozycję Wrocławia na kulinarnej mapie Europy. Materiał promocyjny Miasta Wrocław
Pół miliona euro za skórę dinozaura. To była wyjątkowa licytacja torebki z T-Rexa
W paryskim domu aukcyjnym Drouot wydarzyła się historyczna licytacja. Czego dotyczyła? Jej główną bohaterką była torebka wyceniana na astronomiczną kwotę blisko pół miliona euro. Wyjątkowość gadżetu nie polegała jednak na podpisie słynnego projektanta, lecz na materiale, z którego została uszyta. Stworzono ją ze skóry słynnego Tyrannosaurusa rexa – a przynajmniej tak twierdzili twórcy.
Torebkę, zaprezentowaną po raz pierwszy wiosną w Amsterdamie, wystawiono na niedawno na paryskiej aukcji organizowanej przez Alexandre'a Giquello. Miała być absolutnym unikatem, który połączy świat mody z paleontologią. Jednak wbrew szumnym zapowiedziom licytacja okazała się spektakularną porażką. Przebieg niezwykłej aukcji Oferty przekroczyły „zaledwie” barierę 150 000 dolarów, pozostając daleko w tyle za przedaukcyjnymi szacunkami, które zakładały kwotę rzędu 300 000 do 500 000 euro. Z racji niskiej kwoty licytacji twórcy się wycofali, więc bezprecedensowy gadżet nie znalazł ostatecznie nabywcy. Dlaczego aukcja nie przyciągnęła zainteresowania? By to zrozumieć, należy najpierw zajrzeć do laboratorium i oddzielić popkulturowy mit od twardej nauki. Bo coś się tutaj nie zgadza. Jak ożywić dinozaura w probówce? Robimy naukowy fact-checking Twórcy torebki chwalili się użyciem „komórek T-Rexa”. To stwierdzenie wymaga genetycznego sprostowania. Wiadomo, że DNA ulega naturalnej degradacji, a sklonowanie czy namnożenie żywych, funkcjonalnych komórek zwierzęcia wymarłego 67 mln lat temu jest fizycznie niemożliwe. Jak zatem powstał materiał? Naukowcy i eksperci – w tym powiązany ze sprzedażą paleontolog Iacopo Briano – wykorzystali śladowe ilości prehistorycznego kolagenu (głównego białka budulcowego skóry). Izolat pochodził z niezwykłej kości udowej tyranozaura odkrytej 25 lat temu w amerykańskim stanie Montana. Dzięki osiągnięciom współczesnej biotechnologii, odtworzoną sekwencję białkową „wszczepiono” do nowoczesnych kultur komórkowych (najczęściej wykorzystuje się do tego drożdże). Te współczesne komórki produkowały prawdziwą biologiczną tkankę naśladującą strukturę skóry wielkiego drapieżnika. Jak słusznie zauważa Briano, to nie jest tzw. wegańska skóra, która w większości przypadków jest po prostu ekologicznym plastikiem (poliuretanem). To w 100% biologiczny materiał, choć wyhodowany sztucznie w bioreaktorze. Dlaczego nikt jej nie kupił? Problem bio-mody Mimo niesamowitego technologicznego zaawansowania, brak większego zainteresowania nie powinien dziwić. Dla wielu problemem była zaporowa cena. Wycena domów aukcyjnych opierała się na kosztach wieloletnich badań biotechnologicznych, a nie na realnej wartości rynkowej samej galanterii. Ale to nie wszystko. Torebka wzbudza także kontrowersje etyczne. Przekształcanie szczątków prehistorycznych zwierząt w dobra luksusowe budzi spory niesmak w środowiskach naukowych. Wiele osób traktuje to jako profanację paleontologicznego dziedzictwa na rzecz pustego konsumpcjonizmu. Torebka z kolagenu dinozaura to bardziej ekstrawagancki eksperyment i ciekawostka (tzw. bio-moda) niż funkcjonalny element garderoby. Dla tradycyjnych kolekcjonerów luksusu była to rzecz po prostu zbyt abstrakcyjna. Brak zainteresowania na paryskiej aukcji może wyraźnym sygnałem od rynku. Chociaż postęp biotechnologiczny sprawia, że możemy sięgać gwiazd – a laboratoryjna hodowla tkanek może w przyszłości uwolnić nas od przemysłowej hodowli zwierząt futerkowych i rzeźnych – to tworzenie gadżetów z dinozaurów wciąż traktowane jest jako droga, kontrowersyjna fanaberia. I, z perspektywy nauki, to chyba całkiem dobra wiadomość. Źródło: Le Monde, Phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Największy zestaw w historii LEGO. Sagrada Família z klocków bije rekordy
Z okazji rocznicy śmierci Antoniego Gaudíego LEGO pokazało największy zestaw w swojej historii. Model Sagrada Família składa się z rekordowej ilości elementów, wiernie odtwarzając wnętrze i fasady słynnej świątyni.
Zestaw Sagrada Família wypuszczono z okazji setnej rocznicy śmierci architekta bazyliki, Antoniego Gaudíego oraz ukończenia jej najwyższej wieży liczącej ponad 172 metry. Obchody rocznicy i msza inaugurująca wieżę, poprowadzona przez samego papieża Leona XIV, odbyły 10 czerwca 2026 roku. Model o numerze 21065 jest częścią kolekcjonerskiej serii „Architecture” przeznaczonej dla dorosłych. Ze względu na stopień skomplikowania Sagrada Família, projektanci LEGO zdecydowali się na zastosowanie ogromnej liczby elementów. Odwzorowano wszystko: skomplikowaną bryłę, strzelistych wieże, trzy fasady, wnętrze. LEGO Sagrada Família: konstrukcja, cena i dostępność Model składa się z 12 060 elementów – to najwięcej w historii LEGO. Po złożeniu osiąga 62 cm wysokości, 47 cm szerokości i 39 cm głębokości. Proces składania odzwierciedla realne etapy powstawania świątyni. Budowę rozpoczyna się od najstarszych fragmentów, takich jak krypta i apsyda, a następnie przechodzi do Fasady Narodzenia Pańskiego, Fasady Męki Pańskiej oraz nawy głównej. Wewnątrz odwzorowano system kolumn przypominających drzewa, a efekt świetlny oryginalnych witraży uzyskano dzięki wykorzystaniu setek przezroczystych klocków. Zestaw jest już dostępny w przedsprzedaży, jego cena detaliczna na rynku polskim to 3199,99 zł. Wysyłka i premiera sklepowa odbędzie się 1 listopada 2026. Największe zestawy LEGO i historia serii Architecture Zestaw Sagrada Família prześcignął m.in. Wieżę Eiffla (10 001 elementów), Titanica (9090 elementów) oraz Koloseum (9036 elementów). Jedynie zestaw LEGO Art: Mapa Świata może z nim konkurować, licząc ponad 11,6 tysiąca części. Ale mapa ma formę płaskiej mozaiki, a nie trójwymiarowej budowli. Seria Architecture powstała dzięki wizji Adama Reeda Tuckera, architekta, który w 1996 r. zaczął łączyć swoją profesję z pasją do klocków. Założył on firmę Brickstructures, Inc., a jego prace przyciągnęły uwagę firmy Lego, która w 2008 roku zaprosiła Tuckera do współpracy. Początkowo linia dzieliła się na Landmark Series (ikony takie jak Empire State Building czy Space Needle) oraz Architect Series (dzieła mistrzów, m.in. Fallingwater Franka Lloyda Wrighta). W 2016 roku ofertę wzbogaciła podseria Skyline, ukazująca panoramy całych miast, np. Londynu, Paryża czy Sydney. Z biegiem lat projekty stawały się coraz bardziej złożone. Do dziś w ramach serii wypuszczono ponad 60 zestawów, które stały się cenionymi obiektami kolekcjonerskimi Źródło: LEGO Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Tam, gdzie nie prowadzą żadne szlaki. Dlaczego prawdziwa eksploracja zaczyna się z pokładu jachtu?
W świecie zmapowanym przez satelity i zdominowanym przez masową turystykę, coraz trudniej o poczucie autentycznego odkrycia. Większość z nas podąża wyznaczonymi ścieżkami, meldując się w tych samych kurortach i fotografując te same zabytki. Jednak istnieje granica, za którą zgiełk miast cichnie, a jedynym kompasem staje się horyzont. Ta granica to brzeg lądu. Prawdziwa przygoda i poczucie absolutnej wolności zaczynają się tam, gdzie kończy się asfaltowa droga, a jedyną drogą dotarcia do celu jest ta wyznaczona przez kil jachtu.
Tam, gdzie kończy się ląd: Wolność bez kompromisów Jacht to nie tylko luksusowy środek transportu – to klucz do miejsc niedostępnych dla przeciętnego turysty. Wyobraź sobie zatokę o krystalicznie czystej wodzie, do której nie prowadzi żadna ścieżka z lądu, lub bezludną wyspę na środku archipelagu, która na jedną noc staje się Twoim prywatnym królestwem. Eksploracja z pokładu daje coś, czego nie zapewni żaden hotel: spontaniczność i brak kompromisów. Jeśli spodoba Ci się widok przy starej latarni morskiej, po prostu rzucasz kotwicę. Jeśli wiatr przyniesie zapach przygody z sąsiedniej wyspy – zmieniasz kurs. To najwyższa forma podróżowania dla osób ceniących prywatność i wysoką jakość doświadczeń. Tutaj luksusem nie jest złota klamka, ale możliwość obudzenia się każdego dnia w zupełnie innej scenerii, z dala od tłumów. Od norweskich fiordów po śródziemnomorskie laguny Europa, widziana z perspektywy wody, ukazuje swoje zupełnie inne oblicze. Każdy akwen to inna opowieść i inne wyzwania dla współczesnego odkrywcy: Chorwacja i Grecja: To kolebki żeglarstwa, ale wciąż skrywające tajemnice. Czarter jachtów w Chorwacji pozwala uciec od obleganego Dubrownika czy Splitu w stronę archipelagu Kornati – labiryntu wysp i wysepek, gdzie cywilizacja wydaje się odległym wspomnieniem. Z kolei wynajem jachtu w Grecji to szansa na odnalezienie małych, rodzinnych tawern na Cykladach, do których świeże ryby dostarczane są tylko łodziami. Norwegia: Dla tych, którzy szukają surowej natury, rejs po fiordach Norwegii jest doświadczeniem mistycznym. Pionowe ściany skalne wyrastające prosto z ciemnej toni, wodospady i cisza północy tworzą scenerię, którą w pełni można docenić jedynie z poziomu morza. Polska: Nie musimy szukać daleko. Wynajem łodzi w Polsce, szczególnie na północnych krańcach Mazur, pozwala odkryć rejony, gdzie natura wciąż dyktuje warunki, a poranna mgła nad jeziorami smakuje jak najprawdziwsza przygoda. Travelboat – Twój inteligentny kompas w świecie czarterów Planowanie wyprawy w nieznane nie musi wiązać się ze żmudną logistyką. Platforma Travelboat pełni rolę nowoczesnego kompasu, który zdejmuje z podróżnika ciężar skomplikowanych formalności. Dzięki intuicyjnemu interfejsowi, rezerwacja odpowiedniej jednostki – niezależnie czy jest to luksusowy katamaran na Morzu Śródziemnym, czy wytrzymała jednostka na Bałtyk – zajmuje kilka minut. Co ważne, brak uprawnień nie jest już barierą dla odkrywców. Travelboat umożliwia wynajem łodzi wraz z profesjonalnym skipperem, który bierze na siebie odpowiedzialność za nawigację, pozwalając Ci skupić się wyłącznie na chłonięciu widoków. Sprawdzone oferty, ustandaryzowane procesy płatności i wsparcie na każdym etapie sprawiają, że organizacja europejskiej ekspedycji staje się równie prosta, co rezerwacja lotu. Eksploracja bez granic Prawdziwe podróże to nie te, które kończą się na hotelowym tarasie, ale te, które pozwalają dotknąć nieznanego. Wybierz swój kierunek, ustal własny kurs i sprawdź, co kryje się za horyzontem. Odkryj Europę z perspektywy, którą znają tylko nieliczni. Zaplanuj swoją wyprawę i znajdź idealną jednostkę na www.travelboatapp.com. Materiał promocyjny marki Travelboat