National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-16T09:35:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Czy grób Marii Magdaleny naprawdę znajduje się w Prowansji? Historia jednej z największych chrześcijańskich legend
items: Ten anioł ma twarz Boba Dylana. Niezwykła tajemnica średniowiecznej katedry
items: Kiedy miało miejsce całkowite zaćmienie Słońca w Polsce? Zdjęcia z tamtego wydarzenia zachwycają
items: Handel mumiami online. Eksperci ujawniają śmiertelne ryzyko
items: Tajemnicza kraina Jaćwingów. W polskiej Szwajcarii powstaje wyjątkowy park historyczny
items: Największy błąd Piastów. Jak jedna decyzja zniszczyła Polskę na 200 lat?
items: Kosmiczny metal znaleziony w pierścieniach starożytnych elit. Skąd wziął się w Grecji?
items: Jadłospis Mieszka I mocno zaskakuje. Naukowcy odtworzyli posiłki pierwszych Piastów
items: Zapomniane sukcesy Słowian. Jak nasi przodkowie stawiali opór najpotężniejszym armiom Europy
items: Dostęp do morza za wszelką cenę. Jak Krzywousty wywalczył Pomorze i zainspirował słynną pieśń?
items: Budowali autostradę. Pod spodem natknęli się na jej odpowiednik sprzed 2 tysięcy lat
items: Z dna starorzecza Wisły na salę wystawową. Unikatowa szkuta czerska trafi do muzeum
items: Wielki powrót archeologów do Troi. Odkryto monumentalne aleje z kolumnadami
items: Jeszcze sto lat temu mówiła nim większość. Dlaczego Białorusini porzucili swój język?
items: Odnaleziono inskrypcje sprzed 3800 lat z imieniem Mojżesza. Sensacja w Egipcie
items: Wypalił oczy bratu i podzielił Polskę. Mroczne tajemnice Bolesława Krzywoustego
items: To tutaj narodziły się igrzyska olimpijskie. Starożytne skarby przetrwały dzięki katastrofie
items: Twierdza, która miała być nie do zdobycia. Joanna Lamparska odkrywa jej tajemnice
items: Pod kultową lodziarnią odkryto drewniany skarb. Teraz Gdańsk chce go pokazać światu
items: Co ukrył Gall Anonim? Tajemnicze zdanie, które miało zatuszować prawdę o Piastach
items: W Dolinie Królów odkryto zagadkowe inskrypcje sprzed 2000 lat. Nie zostawili ich Egipcjanie
items: 200 metrów pod ziemią odkryli sanktuarium sprzed 2 tys. lat. Rzymianki czciły tu tajemniczą „Panią”
items: Dlaczego Władysław Herman przeniósł stolicę do Płocka? Mediewistka ujawnia zakulisowe powody
items: Co naprawdę wydarzyło się w 1670 roku? Pięć zdarzeń, które działy się podczas trwania słynnego serialu
items: Renesansowy Rzym wyrósł z antycznych ruin. Tak odkrywano przeszłość Wiecznego Miasta

Czy grób Marii Magdaleny naprawdę znajduje się w Prowansji? Historia jednej z największych chrześcijańskich legend
type: item
date: 2026-08-16T09:34:14.000Z
creator: Michał Szczepaniak
subject: Historia
subject: chrześcijaństwo
subject: francja
subject: jezus chrystus
subject: prowansja
subject: starożytność
description: W krypcie monumentalnej bazyliki w miejscowości Saint-Maximin-la-Sainte-Baume przechowywany jest relikwiarz, który ma zawierać czaszkę Marii Magdaleny. Według prowansalskiej tradycji uczennica Jezusa dotarła po jego śmierci do południowej Galii, a ostatnie lata życia spędziła jako pustelnica. Problem w tym, że ani teksty Nowego Testamentu, ani źródła z pierwszych wieków chrześcijaństwa nie wspominają o jej podróży do Francji. Skąd zatem wzięła się legenda o grobie Marii Magdaleny w Prowansji?
encoded: Spis treści: Co naprawdę wiemy o Marii Magdalenie? Jak z uczennicy Jezusa zrobiono skruszoną grzesznicę? Maria Magdalena w apokryfach. Umiłowana uczennica czy rywalka Piotra? Czy Maria Magdalena naprawdę dotarła do Prowansji? Czaszka Marii Magdaleny w gotyckiej bazylice Vézelay kontra Saint-Maximin. Rywalizacja o relikwie świętej Dlaczego legenda narodziła się właśnie we Francji? Czy Maria Magdalena miała dziecko z Jezusem? Maria Magdalena była jedną z najważniejszych kobiet w otoczeniu Jezusa z Nazaretu. To ona, według przekazów ewangelicznych, była świadkiem jego ukrzyżowania, złożenia do grobu i pustego grobowca. Jednocześnie niewiele postaci biblijnych obrosło równie wieloma mitami. Przez stulecia widziano w niej skruszoną grzesznicę, umiłowaną uczennicę, a nawet żonę lub kochankę Jezusa. Jedna z najbardziej niezwykłych opowieści prowadzi aż na południe Francji. Co naprawdę wiemy o Marii Magdalenie? Maria zwana Magdaleną pojawia się po raz pierwszy przy okazji przedstawienia grupy uczniów Jezusa podczas jego działalności w Galilei. Obok Dwunastu towarzyszyły mu kobiety. Jako pierwsza spośród nich wymieniona została Maria Magdalena, z której Jezus miał wypędzić siedem złych duchów. Nie wiadomo, jak rozumieć tę informację. Część badaczy interpretuje ją jako opis egzorcyzmu. Inni dopatrują się w niej świadectwa uzdrowienia z choroby, którą w starożytności przypisywano działaniu sił nadprzyrodzonych. Najczęściej przyjmuje się, że Maria pochodziła z Magdali, portowego miasta nad Jeziorem Galilejskim, położonego nieopodal Tyberiady. Miejscowość bywa identyfikowana z antyczną Taricheą, wymienianą w dziełach żydowskiego historyka Józefa Flawiusza. Współcześnie można tam oglądać pozostałości osady z I wieku oraz starożytnej synagogi, w której znaleziono kamienny blok ozdobiony przedstawieniem menory. Coraz więcej wiemy też na temat wyglądu Marii Magdaleny. Określenie „Magdalena” bywa jednak interpretowane również inaczej. Według jednej z hipotez mogło być greckim odpowie…

sainte-baume-GettyImages-1236712824-8fc9e59.jpg
width: 4699
height: 3133

Ten anioł ma twarz Boba Dylana. Niezwykła tajemnica średniowiecznej katedry
type: item
date: 2026-08-16T06:24:49.000Z
creator: Michał Szczepaniak
subject: Historia
subject: architektura
subject: katedra
subject: muzyka
subject: norwegia
subject: zabytki
description: Na szczycie jednej z wież katedry Nidaros w Trondheim stoi archanioł Michał. Jego twarz nie przypomina jednak średniowiecznego świętego, lecz jednego z najsłynniejszych muzyków XX wieku. Rzeźbiarz świadomie nadał mu rysy Boba Dylana. Aby zrozumieć, dlaczego to zrobił, trzeba cofnąć się do czasów wikingów, krwawych walk o tron Norwegii i narodzin kultu św. Olafa.
encoded: Spis treści: Wikiński król, który chciał zjednoczyć Norwegię Knut Wielki rzuca wyzwanie Olafowi Bitwa, która stworzyła świętego Nad grobem Olafa wyrosła monumentalna katedra Reformacja zakończyła epokę pielgrzymów Pożary niemal zniszczyły świątynię Dlaczego archanioł Michał ma twarz Boba Dylana? Kiedy na Półwyspie Iberyjskim rozwijał się kult św. Jakuba Apostoła w Santiago de Compostela, skandynawscy chrześcijanie wędrowali do ówczesnej stolicy Norwegii. W Nidaros, czyli dzisiejszym Trondheim, wzniesiono kościół nad grobem św. Olafa Haraldssona. Kult wikińskiego króla rozwijał się aż do przyjęcia w Skandynawii protestantyzmu. Trawiona przez liczne pożary katedra jest dziś pełna neogotyckich rzeźb i detali powstałych w XIX i XX wieku. Dlaczego jednak anioł stojący na północno-zachodniej wieży ma twarz Boba Dylana? Wikiński król, który chciał zjednoczyć Norwegię Urodzony około 995 roku Olaf Haraldsson żył w okresie, gdy w Norwegii trwał proces formowania państwowości. Towarzyszyły mu konflikty wewnętrzne oraz zagrożenie ze strony Danii. Kiedy Olaf dorastał, wikińscy Szwedzi, Duńczycy i Norwegowie walczyli zarówno między sobą, jak i z sąsiednimi państwami o wpływy, ziemię oraz kontrolę nad szlakami handlowymi. Norwescy wikingowie odegrali istotną rolę w zasiedleniu Islandii i Grenlandii oraz wyprawach do Winlandii, leżącej najprawdopodobniej na terenie dzisiejszej kanadyjskiej Nowej Fundlandii. Więcej o ich obecności w Ameryce można przeczytać w artykule o tym, jak wikingowie dotarli do Winlandii. Przyjęcie chrześcijaństwa na przełomie X i XI wieku oraz rozwój struktur państwowych przeobraziły skandynawskich wojowników i zdobywców w uczestników europejskiej polityki. Jako władca Olaf szczególnie mocno zaangażował się w chrystianizację Norwegii. Sam przyjął chrzest najprawdopodobniej w Normandii, około 1013 lub 1014 roku. Wprowadzaniu nowej religii niejednokrotnie towarzyszyły przemoc i przymus. Olaf miał jednak również poparcie części niezależnego chłopstwa. Organizowa…

nidaros-bob-dylan-243f2c3.jpg
width: 2813
height: 1875

Kiedy miało miejsce całkowite zaćmienie Słońca w Polsce? Zdjęcia z tamtego wydarzenia zachwycają
type: item
date: 2026-08-14T11:31:48.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: polska
subject: suwalszczyzna
subject: zaćmienie
description: Zaćmienie słońca z 12 sierpnia 2026 roku cieszyło się dużym zainteresowaniem wśród mieszkańców naszego kraju. Ogólnokrajowy entuzjazm można porównać do roku 1954, kiedy to słońce w pełni schowało się za księżycem. Wyjątkowe wydarzenie astronomiczne obserwowała wtedy cała Polska.
encoded: Tegoroczne zaćmienie sprawiło, że w Hiszpanii, gdzie Słońce schowało się w całości za Księżycem, miliony ludzi wypatrywały wyjątkowego zjawiska na niebie. Entuzjaści przybywali z całego świata – od Stanów Zjednoczonych po Japonię – by wspólnie zatopić się w kilkuminutowym mroku. Choć całkowite zaćmienie, które w 1954 roku nawiedziło północną Polskę, nie ściągnęło takich tłumów, to atmosfera w kraju była równie uroczysta. Wschodnie ciemności – gdzie widoczne było całkowite zaćmienie? W 1954 roku Księżyc całkowicie zasłonił Słońce tylko na niewielkim fragmencie naszego kraju. Tego zaszczytu dostąpili mieszkańcy Suwalszczyzny, gdzie 30 czerwca 1954 roku o godzinie 13:58 na około dwie minuty zapadł całkowity mrok. Do miast takich jak Suwałki czy Sejny przybyły setki obywateli z całego kraju, w tym astronomowie z Uniwersytetu Warszawskiego, którzy postanowili obserwować zaćmienie z nietypowej perspektywy. Wzbili się oni na wysokość około 5200 metrów i stamtąd obserwowali to zjawisko. Na pokładzie samolotu znalazł się również korespondent Polskiego Radia, który w następujących słowach komentował całą akcję: „To, co pod nami, było sine i ciemnoszare, teraz jest obok nas i stało się smoliście granatowe. Cień Księżyca pędzi prosto na nas z szybkością 800 m/s. Wrażenie jest tak silne, że grozę widać nawet na twarzach astronomów. Jakaś granitowa chmura czerni pędzi na nasz samolot i w tej chwili całkowicie go ogarnia. Robi się ciemno”. Relacja dziennikarza przepełniona jest emocjonalnymi opisami, które im głębszy zapadał mrok, stawały się coraz bardziej dramatyczne. Na wyobraźnię szczególnie działa fragment, w którym korespondent opisuje, że pod wpływem drastycznej zmiany ciśnienia atrament z jego pióra całkowicie wypłynął. Świadek musiał opisywać całe zdarzenie ołówkiem, co było niezwykłym wyzwaniem z powodu piętnastostopniowego mrozu panującego w kokpicie. Cała Polska w cieniu Księżyca W 1954 roku w tymczasowe obserwatorium astronomiczne zamieniły się leżące nieopodal polsko…

FABRIC-KOLAZ-32-50-f19baf8.jpg
width: 2813
height: 1875

Handel mumiami online. Eksperci ujawniają śmiertelne ryzyko
type: item
date: 2026-08-14T10:45:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: handel
subject: kości
subject: mumia
subject: pamiątki
subject: starożytny egipt
description: Czy „klątwa mumii” to tylko hollywoodzki wymysł? Nowe badania dowodzą, że kontakt ze zmumifikowanymi szczątkami kupionymi w sieci niesie realne zagrożenie dla życia. To biologiczna bomba zegarowa. W sieci kwitnie handel szczątkami pełnymi arsenu i zabójczych grzybów.
encoded: Fascynacja mumiami sięga kilka wieków wstecz. W Europie popularne było rozwijanie egipskich mumii podczas wystawnych przyjęć. Mumie elektryzują do dziś i wystawy, na których są prezentowane przyciągają rzesze ciekawskich. Ta ciekawość doprowadziła do powstania niebezpiecznego, często nielegalnego rynku kolekcjonerskiego. Dziś każdy, kto posiada odpowiednie fundusze, może nabyć fragment ludzkich zwłok, nie zdając sobie sprawy z ukrytych niebezpieczeństw. Mumia nie tylko online Zespół pod kierownictwem dr Kirsty Squires przeanalizował 128 postów online i aukcji, aby zbadać ryzyko zdrowotne związane z tym procederem. Wnioski opublikowano na łamach „International Journal of Cultural Property”. – Rozwój internetu, a w szczególności mediów społecznościowych, napędził międzynarodowy przemyt i popyt na unikalne zabytki, w tym zmumifikowane ciała ludzi i zwierząt – mówi dr Squires. Badacze wcielili się w rolę obserwatorów na platformach Meta i stronach e-commerce. Udało się ustalić, że najczęściej sprzedawane są dłonie czy stopy, ale również… głowy. Czy to bezpieczne? Niebezpieczna mumia Mumia to nie tylko wyschnięta skóra, to magazyn toksycznych substancji używanych do balsamowania na przestrzeni wieków. W procesach konserwacji stosowano substancje, które dziś uważamy za skrajnie niebezpieczne. Zmumifikowane szczątki mogą zawierać arsen, rtęć i ołów, które zastosowali nowożytni konserwatorzy. Kontakt z takimi szczątkami bez odpowiedniego sprzętu ochronnego może prowadzić do poważnych, przewlekłych zatruć metalami ciężkimi. – Te zakonserwowane szczątki niosą ze sobą ryzyko zdrowotne i biologiczne. Wynika to z toksyczności substancji użytych do balsamowania oraz niewłaściwego przechowywania, które sprzyja rozwojowi bakterii i grzybów. Nasze badania pokazały, że mumie sprzedawane w sieci wykazują oznaki rozkładu biologicznego, a sprzedawcy nie ostrzegają przed zagrożeniami – co świadczy o tym, że albo nie są ich świadomi, albo po prostu je ignorują – przestrzega dr Squires. Ek…

mumia-a4ca4e1.jpg
width: 6267
height: 3985

Tajemnicza kraina Jaćwingów. W polskiej Szwajcarii powstaje wyjątkowy park historyczny
type: item
date: 2026-08-14T09:15:53.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rezerwat
subject: średniowiecze
subject: suwalszczyzna
description: Tajemnicze plemię Jaćwingów odzyskuje swoje miejsce w historii. W podsuwalskiej Szwajcarii powstaje wyjątkowe centrum, które przeniesie nas w czasy jego świetności. Z najnowszych badań archeologicznych wynika, że Jaćwingowie byli jednym z najpotężniejszych ludów zamieszkujących dawne Prusy. Wiedza na ich temat przepadła na wieki.
encoded: Jaćwingowie byli wczesnośredniowiecznym plemieniem zamieszkującym tereny dzisiejszej Suwalszczyzny. Był to lud o bogatej kulturze, której ślady przetrwały do dziś głównie w formie zabytków archeologicznych. Jaćwingów uważa się za jedno z najpotężniejszych plemion pruskich. Fakt, że nie znali pisma powoduje, że wiemy o nim naprawdę niewiele. Wznosili grody i umocnienia. Byli świetnymi jeźdźcami. Do naszych czasów zachowały się na przykład pięknie wykonane elementy rzędu końskiego. Kres istnienia Jaćwieży przynieśli Krzyżacy w 1283 roku. Ostatnie grupy przeniosły się na Litwę, Ruś i Mazowsze. Część Krzyżacy przesiedlili do Sambii. Tam wsie Jaćwingów przetrwały do połowy XVI w. Osada Jaćwingów Muzeum Okręgowe w Suwałkach ogłosiło właśnie, że podpisało umowę na budowę Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego w Szwajcarii. Szwajcaria, wraz z pobliskimi Osinkami, jest jednym z najważniejszych miejsc na archeologicznej mapie Polski związanych z kulturą jaćwieską. Znajduje się tam słynne cmentarzysko kurhanowe badane od lat 50. XX wieku, które od 1959 roku jest chronione jako rezerwat przyrody „Cmentarzysko Jaćwingów”. Polska Szwajcaria leży w granicach administracyjnych Suwałk, bezpośrednio przy trasie Via Baltica, co czyni ją łatwo dostępną dla turystów podróżujących między Skandynawią, krajami nadbałtyckimi a południem Europy. Trudna droga od koncepcji do realizacji Pierwsze pomysły na park archeologiczny w tym rejonie pojawiły się w latach 80. ubiegłego wieku. Ale miejsce ożyło dopiero pod koniec lat 90., kiedy to pracownicy suwalskiego muzeum zainicjowali Festyny Archeologiczne, przyciągające rzesze pasjonatów. Kolejnym krokiem była prezentacja koncepcji centrum na międzynarodowych konferencjach w 2005 roku, m.in. w irlandzkim Cork. Przełom nastąpił jednak dopiero w 2023 roku, gdy miasto Suwałki przejęło grunty pod inwestycję. Projekt „Tajemnicza kraina plemienia Jaćwingów” Obecnie realizowany projekt o wartości około 2,7 mln zł to wspólna inicjatywa Suwałk oraz litewskie…

fot.-3-3101b2b.jpg
width: 3000
height: 2250

Największy błąd Piastów. Jak jedna decyzja zniszczyła Polskę na 200 lat?
type: item
date: 2026-08-14T07:40:25.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: W powszechnej świadomości testament Bolesława Krzywoustego postrzegany jest jako wielka polityczna katastrofa, która rozbiła jednolitą monarchię i pogrążyła Polskę w trwających niemal dwa wieki bratobójczych walkach. Jednak czy książę rzeczywiście popełnił fatalny błąd, czy też jego geostrategiczny plan zawiódł przez ludzkie chciwości i ambicje? O kulisach słynnego statutu sukcesyjnego, faworyzowaniu seniora, pominiętym synu oraz o dokumencie, którego oryginału... nikt nigdy nie widział na oczy, opowiada Łukaszowi Załuskiemu mediewistka prof. Bożena Czwojdrak.
encoded: W powszechnej świadomości testament Bolesława Krzywoustego postrzegany jest jako wielka polityczna katastrofa, która rozbiła jednolitą monarchię i pogrążyła ziemie polskie w trwających niemal dwa wieki bratobójczych walkach. Jednak czy książę rzeczywiście chciał podzielić kraj i przypieczętować jego upadek? O kulisach powstawania słynnego statutu, geopolitycznym majstersztyku, który zawiódł z powodu „czynnika ludzkiego”, oraz o dokumencie, którego oryginału... nikt nigdy nie widział, w rozmowie z Łukaszem Załuskim opowiada mediewistka prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego. Genialna koncepcja, która poniosła klęskę. Co naprawdę zakładał statut z 1138 roku? Wokół ustawy sukcesyjnej Krzywoustego urosło wiele mitów. Jednym z nich jest przekonanie, że sam podział państwa pomiędzy synów władcy był w tamtych czasach czymś wyjątkowym i nierozsądnym. Profesor Bożena Czwojdrak wyraźnie podkreśla, że wydzielanie dzielnic juniorom było powszechną praktyką polityczną w całej XII-wiecznej Europie – od Czech i Rusi, po Niemcy. – Koncepcja Bolesława Krzywoustego była bardzo fajna. To, że nie wyszło, to niestety kwestia czynnika ludzkiego. On nie wymyślił samego podziału, bo państwa dzielono absolutnie normalnie. Bolesław zmienił jednak zasadę, ustanawiając słynny seniorat: władzę zwierzchnią miał sprawować zawsze najstarszy z rodu Piastów. Krzywousty nie spodziewał się jednak, do czego to w rezultacie doprowadzi – wyjaśnia prof. Czwojdrak. Intencją monarchy wyznaczenie seniora miało zapobiec walkom domowym. W efekcie stworzono jednak mechanizm, który podsycił apetyty pozostałych braci. Faworyzowany senior i izolowani juniorzy. Jak Bolesław urządził synów? Aby zasada senioratu mogła sprawnie działać, najstarszy syn Bolesława – Władysław II (późniejszy Wygnaniec) – otrzymał od ojca potężną przewagę polityczną i terytorialną. W chwili śmierci Krzywoustego w 1138 roku Władysław był dojrzałym, ponad trzydziestoletnim mężczyzną z doświadczeniem politycznym i własną rodziną. Jeg…

krzywousty33x2-f07bdb0.jpg
width: 1280
height: 853

Kosmiczny metal znaleziony w pierścieniach starożytnych elit. Skąd wziął się w Grecji?
type: item
date: 2026-08-13T14:06:28.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kosmos
subject: metal
subject: meteoryty
subject: starożytność
description: Wyglądały jak zwykła, starożytna biżuteria. Kiedy jednak naukowcy prześwietlili je nowoczesnym sprzętem, odkryli w nich pierwiastek zdradzający pozaziemskie pochodzenie. Jak to możliwe, że potężni władcy i kapłani nosili na palcach fragmenty kosmosu – i to na długo przed tym, zanim ludzkość nauczyła się na masową skalę wytapiać ziemskie żelazo?
encoded: Dla współczesnego człowieka meteoryty kojarzą się głównie z zagrożeniem z kosmosu lub ze spadającymi gwiazdami. Zanim jednak starożytne cywilizacje weszły w epokę żelaza, przynoszone przez niebo żelazo meteorytowe było najtwardszym, najrzadszym i najbardziej intrygującym materiałem, do jakiego ludzkość miała dostęp. Z tego cennego surowca tworzono na świecie różnorakie przedmioty – od skrobaków na Grenlandii po słynny, intrygujący sztylet z grobowca faraona Tutanchamona. Nowe badania wskazują, że ten niezwykły metal doceniano również na terenach przedgreckich, gdzie służył elitom do podkreślania swojej potęgi. Kto by nie chciał mieć na palcu fragmentu kosmosu? Kosmiczne sygnety Minojczyków i Mykeńczyków Podczas pięcioletniego naukowego śledztwa badacze przeanalizowali skład chemiczny 91 żelaznych przedmiotów (głównie pierścieni i bransolet), datowanych na okres od 3800 do 3000 lat temu. Były to czasy świetności znanych cywilizacji: Minojczyków (znanych z mitu o Minotaurze) oraz Mykeńczyków (tych opisanych np. w „Iliadzie” i „Odysei”). Wykorzystując nieniszczącą metodę fluorescencji rentgenowskiej eksperci dokonali niezwykłego odkrycia. Wykryli, że 13 z badanych przedmiotów zawiera dodatek niklu, co stanowi żelazny (nomen omen) dowód na to, że wykuto je z meteorytów. Cała trzynastka to wysoce zdobione pierścienie, w których kosmiczny metal połączono ze złotem i srebrem. Odnajdywano je w luksusowych grobowcach (jeden zdobił palec najwyższego kapłana), co potwierdza, że ze względu na swą ekstremalną rzadkość stanowiły pożądany symbol statusu najwyższych warstw społecznych. Ich oprawy mogły służyć za pieczęcie królewskie. Zagadka starożytnych metali. Jak to było z tym żelazem? Wydaje się to paradoksalne – jak Grecy z epoki brązu potrafili tworzyć pierścienie z żelaza, skoro ludzkość nie umiała jeszcze nawet tego surowca pozyskiwać? Odpowiedzią jest zasadnicza różnica między ziemskimi skałami a przybyszami z kosmosu. Ziemskie żelazo uwięzione jest w rudach. Aby je z nich…

FABRIC-KOLAZ-32-26-c3c2434.jpg
width: 2813
height: 1875

Jadłospis Mieszka I mocno zaskakuje. Naukowcy odtworzyli posiłki pierwszych Piastów
type: item
date: 2026-08-13T10:44:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: Piastowie
subject: słowianie
subject: średniowiecze
description: Przebadanie dziesiątek tysięcy kości wykopanych na terenie dawnych grodów w Wielkopolsce pozwoliło na dokładne odtworzenie jadłospisu Mieszka I oraz jego dworu. Na stołach Piastów królowała wieprzowina, ceniono ryby, w tym szczupaki oraz egzotyczne dziś potrawy, np. niedźwiedzie łapy w miodzie. Czym jeszcze raczyli się pierwsi władcy Polski?
encoded: Spis treści: Królewska wieprzowina Ryby i świt chrześcijaństwa Nietypowe frykasy pierwszych Piastów Prof. Daniel Makowiecki Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przebadał dziesiątki tysięcy odpadków po spożytym mięsie w miejscach kluczowych dla państwa pierwszych Piastów: na Ostrowie Tumskim w Poznaniu i Ostrowie Lednickim. – Pół żartem, pół serio mogę powiedzieć dotykałem najprawdopodobniej kości obgryzanych i przez Mieszka I i przez Bolesława Chrobrego – powiedział prof. Makowiecki w wywiadzie dla „Academii” – magazynu Polskiej Akademii Nauk. Królewska wieprzowina Z badań prof. Makowieckiego wynika, że w Wielkopolsce w czasach pierwszych Piastów dominowała wieprzowina. „I to niezależnie od stanu: jedli ją władcy, dworzanie, duchowni, wojowie, służba i kmiecie. Już w czasach plemiennych świnie dominowały na tamtych terenach, Mieszko niczego nie zmieniał, przyjął ten model i go kontynuował” – zauważył naukowiec. Skąd takie powodzenie wieprzowiny? Prof. Makowiecki zwraca uwagę na to, że locha w jednym miocie ma od kilku do kilkunastu prosiąt. A mięso świń jest soczyste i delikatne. Świnia nie ma wysokich wymagań jeśli chodzi o hodowlę – mogła być wypasana nawet w lasach, gdzie żywiła się sama na przykład żołędziami. Natomiast w innych częściach Polski hodowano przede wszystkim bydło. Ryby i świt chrześcijaństwa A co jeśli chodzi o ryby? Z pewnością nie konsumowano karpia, bo nie widać jego obecności w odkrywanych szczątkach kostnych na stanowiskach archeologicznych. W Gnieźnie archeolodzy odkryli tylko jedną kość karpia z tego okresu, a we Wrocławiu – tylko nieliczne. „Mamy bardzo solidne podstawy, by stwierdzić, że to Krzyżacy upowszechnili karpia, przynosząc z sobą technologię, doświadczenie i zwyczaj jego hodowli w fosach zamkowych, w sztucznie przygotowywanych stawach albo uzdatnianych małych zbiornikach wodnych” – wskazuje prof. Makowiecki. Zatem jakie ryby spożywano? Naukowiec wskazuje na szczupaka. „To ryba bardzo atrakcyjna pod wzgl…

menu-pierwszych-Piastow-5981187.jpg
width: 7952
height: 5304

Zapomniane sukcesy Słowian. Jak nasi przodkowie stawiali opór najpotężniejszym armiom Europy
type: item
date: 2026-08-13T08:31:33.000Z
creator: Igor D. Górewicz
subject: Historia
subject: archeologia
subject: słowianie
subject: średniowiecze
subject: wojsko
description: Różne państwa germańskie pomiędzy wyprawą Karola Wielkiego na Wieletów z 789 r. a najazdem Fryderyka Barbarossy na Polskę w 1157 r. podjęły aż 170 wypraw zbrojnych przeciwko Słowianom. Jedynie 1/3 z nich zakończyła się sukcesem, a 20 razy armie cesarskie poniosły całkowitą klęskę, przyrównaną do katastrofy. Nie może więc dziwić, że wielu średniowiecznych autorów pisało o wojowniczych dokonaniach lub może wybrykach Słowian.
encoded: Słowianie w różnych swoich odłamach i przez setki lat miewali na pieńku z cesarstwem w różnych jego wcieleniach. Na Zachodzie zagrażali państwu Karola Wielkiego, który stopniowo zwiększał powinności wojskowe Sasów, których wcześniej podbił i zaprzągł do imperialnej armii. Walki cesarstwa z barbarzyńcami Kapitularz z 807 r. reguluje powinności saskiego społeczeństwa w różnych sytuacjach wojennych. O ile więc, gdy przyszło ruszać na wyprawę do Hiszpanii przeciwko Saracenom lub przeciwko Awarom, to pięciu Sasów miało wyposażyć i wysłać szóstego, o tyle przeciw słowiańskim Czechom już tylko dwóch Sasów wyprawiało trzeciego. Oznaczało to większe obciążenie dla pojedynczego Sasa, ale i większa ich liczba do boju musiała stanąć. Gdy zaś przeciwnikiem stawali się Serbowie Łużyccy czy Wendowie, rozumiani jako Słowianie z Północnego Połabia, a więc w zasadzie sąsiedzi, wówczas wszyscy mężczyźni mieli być gotowi do walki. Nierówna walka ze Słowianami? Myśląc zresztą o tej rzeczywistości, chyba zbyt często wyobrażamy sobie starcie zakutych w żelazne kolczugi i łuskowe pancerze kawalerzystów państwa Franków z nadal półnagimi, pieszymi wojownikami luźnych organizacji słowiańskich. Nadal to wizerunek zmagań Dawida z Goliatem. Tymczasem takie na przykład państwo Wielkich Moraw, w ciągu IX w. pozostawało w niemal nieprzerwanym konflikcie z państwem Franków. Zajmujący się wojskowością słowacki badacz Aleksander Ruttkay wyliczył, że źródła pisane dla okresu pomiędzy latami 833–907, a więc obejmującego 74 lata, zachowały ślady aż 65 konfliktów zbrojnych, w których uczestniczyło to pierwsze chrześcijańskie państwo Słowian Zachodnich. W większości to wynik działań ekspansywnych Wielkomorawian wobec sąsiadów, podejmowanych w latach 871–894, za panowania Świętopełka I. Podobne zestawienie opracowane przez niemieckiego autora K. Schünemanna przytoczył niegdyś Witold Hensel. Pokazało ono, że różne państwa germańskie, w postaciach frankońskiej, saskiej i niemieckiej, pomiędzy wyprawą Karola W…

slowianie-a0c677b.jpg
width: 1575
height: 1050

Dostęp do morza za wszelką cenę. Jak Krzywousty wywalczył Pomorze i zainspirował słynną pieśń?
type: item
date: 2026-08-12T14:10:57.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: pomorze
subject: średniowiecze
description: Większość z nas kojarzy go z testamentem i rozbiciem dzielnicowym, lecz największym geostrategicznym sukcesem Bolesława III Krzywoustego był spektakularny podbój Pomorza. To dzięki determinacji i wybitnym zdolnościom dowódczym piastowskiego księcia Polska po raz pierwszy na tak szeroką skalę zyskała stabilny dostęp do Morza Bałtyckiego. O zakulisowych wyzwaniach chrystianizacji, militarnym kunszcie oraz niezwykłym odkryciu naukowym opowiada mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak.
encoded: Oto historia kampanii, która nie tylko przesunęła granice państwa, ale też doprowadziła historyków do sensacyjnego śladu w sprawie tożsamości Galla Anonima. Ryby słone i cuchnące. Słynna pieśń wojenna rycerzy Krzywoustego Gdyby zapytać badaczy polskiego średniowiecza o jedno bezdyskusyjne i trwałe osiągnięcie Bolesława Krzywoustego, podporządkowanie Pomorza wysuwa się na pierwszy plan. Związki Polski z Bałtykiem po czasach Bolesława Chrobrego uległy niemal całkowitemu rozluźnieniu, a pogańskie plemiona pomorskie regularnie najeżdżały ziemie piastowskie. Dopiero Bolesław III przeprowadził serię bezwzględnych i konsekwentnych wypraw, które doprowadziły do opanowania Pomorza Gdańskiego i zhołdowania Pomorza Zachodniego. Buntownicze nastroje rycerstwa oraz trudy wypraw w bagniste tereny północy przełamywano m.in. pieśnią bojową, którą w swojej kronice zanotował Gall Anonim: „Naszym przodkom wystarczały ryby słone i cuchnące, my po świeże przechodzimy w oceanie pluskające!” Utwór ten, spopularyzowany w XX wieku przez Czesława Niemena, okazał się czymś więcej niż tylko kronikarską ciekawostką. Poznaj więcej szczegółów o tym, jak wyglądała geopolityka i wojny w średniowiecznej Polsce. Niezwykły zwrot w badaniach. Czy pieśń pomorska zdradziła pochodzenie kronikarza? Przez stulecia w polskiej historiografii dominował pogląd, że Gall Anonim był Francuzem – hipotezę tę w XVI wieku ukute od ręki powielił kronikarz Marcin Kromer. Tymczasem dogłębna analiza językowa i rytmiczna słynnej pieśni pomorskiej doprowadziła współczesnych mediewistów do przełomowych wniosków. – Profesor Tomasz Jasiński z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, analizując rytmikę i styl pieśni o pomorskich rybach, wykazał, że Gall Anonim wcale nie pochodził z Francji, lecz z Półwyspu Apenińskiego. Najprawdopodobniej był Wenecjaninem, utożsamianym z tzw. Mnichem z Lido lub jego bezpośrednim uczniem – zauważa prof. Bożena Czwojdrak. Włoski zakonnik trafił na dwór Krzywoustego z Węgier, gdzie książę odbywa…

ngggg3x2-df2791f.jpg
width: 1280
height: 853

Budowali autostradę. Pod spodem natknęli się na jej odpowiednik sprzed 2 tysięcy lat
type: item
date: 2026-08-12T13:01:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: droga
subject: niemcy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rzymianie
subject: starożytność
subject: transport
description: Badacze natrafili na 90-metrowy fragment kamiennego traktu z przełomu er. To wyjątkowe odkrycie, ponieważ dokonano go w trakcie prac nad nową autostradą. Na placu budowy doszło w ten sposób do symbolicznego „spotkania” dwóch dróg.
encoded: Wyżynny region Jury Szwabskiej w obecnych Niemczech stanowi wyjątkową, geograficznie zamkniętą krainę rozciągającą się na długości 200 i szerokości 45 kilometrów. Ze względu na swoje specyficzne ukształtowanie, obszar ten stał się kluczowym elementem rzymskiej strategii ekspansji już w I wieku n.e. Imperium Rzymskie potrzebowało pewnych szlaków komunikacyjnych, które pozwoliłyby kontrolować nowo zdobyte terytoria i łączyć odizolowane obozy wojskowe. Stworzono system obronny zwany Alblimes (limes szwabski). Nowe znalezisko ogłoszone przez Krajowy Urząd Ochrony Zabytków Badenii-Wirtembergii dotyczy infrastruktury rzymskiej w tym regionie. Archeolodzy na budowie Trwają pracę nad rozbudową autostrady A8 w okolicy miejscowości Drackenstein. Poprzedziły je szeroko zakrojone badania archeologiczne. Taka praktyka jest powszechna w całej Europie – przed wielkimi inwestycjami najpierw teren sprawdzają archeolodzy. Nikt jednak nie spodziewał się, że planowana trasa nowej arterii natrafi na jeden z najważniejszych szlaków komunikacyjnych starożytnego świata. Jak wygląda antyczna droga? Wynik badań okazały się zaskakujące. Archeolodzy zdołali odsłonić niemal 90-metrowy odcinek antycznego traktu. Co najbardziej fascynujące z punktu widzenia inżynierii, nowoczesna autostrada A8 przecina tę rzymską drogę pod kątem niemal idealnie prostym (90 stopni). To odkrycie potwierdza, że starożytni projektanci wybierali optymalne punkty w terenie, które nawet po dwóch tysiącach lat pozostają kluczowe dla współczesnych budowniczych. – Znaleziska te rzucają nowe światło na powstanie, znaczenie i wykorzystanie jednej z najstarszych dróg w Badanii-Wirtembergii. Badania pokazują, że budowa nowoczesnych szlaków komunikacyjnych, prowadzona pod nadzorem konserwatorskim, jest nie tylko kluczowa dla współczesnego rozwoju regionu, ale także wzbogaca naszą wiedzę o ewolucji krajobrazu kulturowego oraz dziedzictwie kulturowym Badanii-Wirtembergii – podkreśla dr René Wollenweber z Krajowego Urząd Ochrony Z…

autostrada-88a0b3e.jpg
width: 1575
height: 1050

Z dna starorzecza Wisły na salę wystawową. Unikatowa szkuta czerska trafi do muzeum
type: item
date: 2026-08-12T10:45:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: architektura
subject: mazowsze
subject: muzeum
subject: statek
subject: wrak statku
description: Wrak XV-wiecznej szkuty odnaleziony w mule starorzecza Wisły pod zamkiem w Czersku – to jedno z najważniejszych odkryć w historii polskiej żeglugi rzecznej. Po latach skomplikowanej konserwacji unikatowy zabytek trafi do nowej siedziby. Właśnie ogłoszono konkurs na koncepcję budowy Muzeum Szkuty i Urzecza.
encoded: Szkutę odkryto w 2009 r. w pobliżu zamku Książąt Mazowieckich w Czersku. Przez kolejne lata przygotowywano się do jej wydobycia, do którego doszło w 2018 roku. Wrak znajdował się w starorzeczu będącym niegdyś spławną odnogę głównego nurtu Wisły. Znaczenie odkrycia szkuty Wrak okazał się sensacją archeologiczną – to pierwszy znany, niemal kompletny statek tego typu z końca XV wieku. Jednostka o imponujących wymiarach – 30 metrów długości i 7 metrów szerokości – służyła do transportu ładunków masowych, głównie zboża. Badania dendrochronologiczne wykazały, że drewno do jej budowy ścięto już w drugiej połowie XV wieku, co czyni ją bezcennym świadkiem złotego wieku polskiego handlu. Czym były szkuty? Szkuty były najpopularniejszymi statkami na Wiśle od XV do XVIII wieku. Ta znaleziona w Czersku jest dowodem kunsztu dawnych szkutników: jej dno wykonano z dębowych klepek o grubości 7 cm, łączonych na styk i uszczelnianych mchem oraz warkoczami z sierści zwierzęcej. Całość spinały charakterystyczne metalowe klamry, tzw. żabki Statek ten, mogący przewozić nawet 100 ton towaru, był obsługiwany przez 20 flisaków i prawdopodobnie służył przez ponad 60 lat, o czym świadczą liczne ślady napraw. Do naszych czasów przetrwał wieki w doskonałym stanie dzięki wilgotnemu, beztlenowemu środowisku mułu i piachu, podobnie jak słynna osada łużycka w Biskupinie. Żmudna droga do muzeum. Proces konserwacji Wydobycie tak ogromnego obiektu w 2018 roku było dopiero początkiem wyzwań. Drewno archeologiczne wymaga wieloletniej, specjalistycznej opieki, aby nie uległo rozpadowi po kontakcie z powietrzem. – Muzeum umożliwi prezentację zabytkowej szkuty wiślanej z końca XV w. Zabytek ten jest już od ponad 5 lat konserwowany przez pracownię konserwacji drewna archeologicznego naszego muzeum. Wraz z postępem prac poszczególne elementy statku będą składane na miejscu docelowej ekspozycji w muzeum w Czersku – mówi dr Wojciech Brzeziński, dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie. Specjaliś…

szkuta-f886b66.jpg
width: 2048
height: 1365

Wielki powrót archeologów do Troi. Odkryto monumentalne aleje z kolumnadami
type: item
date: 2026-08-12T06:00:48.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: grecja
subject: mity
subject: starożytność
subject: turcja
description: Kinowy hit Christophera Nolana o Odysei znów rozbudził wyobraźnię widzów na temat starożytności. Tymczasem archeolodzy prowadzą kolejny sezon badań wykopaliskowych w Troi, z której wracał mityczny Odys. Udało się odsłonić monumentalne aleje i znaleźć ślady pożarów. Czy są to dowody na autentyczność przekazów Homera?
encoded: Troja, położona w tureckiej prowincji Çanakkale na wzgórzu Hisarlık w, to jedno z najbardziej niezwykłych stanowisk archeologicznych na świecie, wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Większość z nas kojarzy ją wyłącznie z eposami Homera, lecz w rzeczywistości jest to wielowarstwowy krajobraz kulturowy dokumentujący ponad 5000 lat nieprzerwanego osadnictwa. Miasto to rozwijało się od wczesnej epoki brązu aż po czasy Cesarstwa Wschodniorzymskiego. Doskonale widać to w dziesięciu kolejnych warstwach archeologicznych. Nowy sezon badawczy w blasku srebrnego ekranu Wraz z globalnym sukcesem nowej ekranizacji „Odysei”, która na nowo rozbudziła fascynację antykiem, Ministerstwo Kultury i Turystyki Türkiye (Turcji) zainaugurowało kolejny intensywny sezon wykopaliskowy w Troi. Celem prac jest przede wszystkim pogłębienie naukowej wiedzy o tym stanowisku archeologicznym i poszukiwanie potwierdzenia informacji zawartych w starożytnych eposach. Archeolodzy starają się „odczytać” Troję warstwa po warstwie, wykorzystując nowoczesne metody badawcze, aby zweryfikować opisy pozostawione przez Homera i Wergiliusza. Odkrywanie rzymskiego życia: Dolne Miasto Jednym z najważniejszych miejsc tegorocznych prac jest teren Dolnego Miasta z okresu rzymskiego, a więc z czasów zdecydowanie późniejszych, niż te opiewane w eposach. Archeolodzy odsłonili tam monumentalne aleje z kolumnadami oraz pozostałości frontów dawnych sklepów. Odkrycia te pozwalają zajrzeć w codzienne życie mieszkańców antycznej metropolii. Są to jednocześnie dowody na handlowy charakter i architektoniczny rozmach tego miejsca. Zdaniem badaczy odkrywane relikty dowodzą, że Troja nawet wieki po mitycznej wojnie pozostawała tętniącym życiem, zamożnym ośrodkiem. Tajemnice cytadeli i pałace z epoki brązu Równolegle do prac w dolnych partiach miasta, inna grupa badawcza operuje w samym sercu trojańskiej twierdzy – we wnętrzu cytadeli. To tam odkrywane są tajemnice pałacowych struktur z epoki brązu. Budowle te stanowią d…

Agora-Excavations-South-Gate-fot.-TGA-2e1fb89.jpeg
width: 1200
height: 800

Jeszcze sto lat temu mówiła nim większość. Dlaczego Białorusini porzucili swój język?
type: item
date: 2026-08-11T14:15:02.000Z
creator: Maksim Shults
subject: Historia
subject: Lifestyle
subject: białoruś
subject: język
subject: zagrożone języki
subject: związek radziecki
description: Jeszcze sto lat temu większość Białorusinów mówiła w swoim ojczystym języku. Dziś na ulicach miast zdecydowanie dominuje rosyjski, a białoruski częściej można usłyszeć na prowincji. Jak doszło do tego, że rosyjski wyparł białoruski z codziennego życia większości mieszkańców kraju?
encoded: Spis treści: Złoty wiek języka (staro)białoruskiego Miasta stają się rosyjskie, wsie pozostają białoruskie Białoruska wieś rozpływa się w rosyjskim mieście Niepodległość nie zatrzymała rusyfikacji Odrodzenie przez TikToka Według spisu powszechnego z 2019 roku 54,1 proc. mieszkańców Białorusi uznało język białoruski za ojczysty, ale tylko 26 proc. wskazało go jako język używany w domu. Wśród etnicznych Białorusinów odsetki te wyniosły odpowiednio 61,2 i 28,5 proc. W praktyce często spotykana jest także trasianka – mieszana mowa białorusko-rosyjska. O skali problemu świadczą dane ze szkół: w roku szkolnym 2023/2024 po białorusku kształciło się niespełna 9 proc. uczniów, podczas gdy w 1994/1995 było to około 40 proc. Opowiadamy, dlaczego pozycja języka białoruskiego – podobnie jak wielu innych języków zagrożonych marginalizacją jest dziś tak słaba. Złoty wiek języka (staro)białoruskiego W XIV wieku w Wielkim Księstwie Litewskim wykształcił się wschodniosłowiański język kancelaryjny, określany najczęściej jako ruski lub ruteński. Był historycznym poprzednikiem współczesnych języków białoruskiego i ukraińskiego, choć żaden z nich nie stanowi jego prostego, bezpośredniego przedłużenia. W białoruskiej historiografii język urzędowy dawnej Litwy często nazywany jest starobiałoruskim. Język ten czerpał również z tradycji cerkiewnosłowiańskiej. Starocerkiewnosłowiański, najstarszy słowiański język literacki, został opracowany w IX wieku na podstawie słowiańskich gwar okolic Salonik. Z czasem język ruski stał się językiem literatury, korespondencji i nauki. Posługiwali się nim również przedstawiciele mniejszości, m.in. Tatarzy litewscy, którzy zapisywali alfabetem arabskim teksty w miejscowej odmianie języka ruskiego, zbliżonej do ówczesnych gwar białoruskich. Po zawarciu unii lubelskiej w 1569 roku rozpoczął się stopniowy spadek znaczenia języka ruskiego. Elity przechodziły na bardziej prestiżowy polski, który w 1696 roku formalnie zastąpił ruski w kancelarii Wielkiego Księstw…

jezyk-bialoruski-GettyImages-1234714483-2bd7577.jpg
width: 5472
height: 3648

Odnaleziono inskrypcje sprzed 3800 lat z imieniem Mojżesza. Sensacja w Egipcie
type: item
date: 2026-08-10T09:00:55.000Z
creator: Candida Moss
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biblia
subject: egipt
subject: religie
description: Na ścianach starożytnej kopalni turkusów na Półwyspie Synaj zachowały się inskrypcje sprzed około 3800 lat. Nowa interpretacja sugeruje, że mogą odnosić się do osoby o imieniu Mojżesz. Co udało się ustalić naukowcom?
encoded: Spis treści: Inskrypcje z kopalni dowodem na istnienie Mojżesza? Nowe technologie na pomoc archeologm Czy imię Mojżesz było popularnym imieniem egipskim? Nie ma wątpliwości co do znaczenia Mojżesza dla Żydów i chrześcijan. Według Biblii hebrajskiej to Mojżesz wyzwolił Izraelitów z niewoli w Egipcie, poprowadził ich przez pustynię i otrzymał od Boga Dziesięć Przykazań. Jednak dla historyków istnienie Mojżesza jest przedmiotem zażartej debaty. Pomimo jego religijnego znaczenia, dowody archeologiczne na istnienie Mojżesza zawsze były skąpe. Inskrypcje z kopalni dowodem na istnienie Mojżesza? Właśnie pojawiła się nowa, sensacyjna interpretacja inskrypcji sprzed 3800 lat. Czy jest to dowód na istnienie tej biblijnej postaci? Dowodem, o którym mowa, są dwie inskrypcje na ścianach skalnych w Serabit el-Khadim, egipskiej kopalni turkusów na Półwyspie Synaj. Inskrypcje te stanowią część większej grupy inskrypcji odkrytych przez słynnego archeologa Sir Williama Flindersa Petriego na początku XX wieku. Petrie wcześnie rozpoznał, że inskrypcje te są alfabetyczne, ale ich odczytanie zajęło dekady. Stanowią one główny dowód istnienia systemu pisma z epoki brązu, znanego jako pismo protosynajskie, a ich dokładne znaczenie i odczytanie wciąż jest przedmiotem debaty. Zgodnie z opinią naukowców inskrypcje te zostały wyryte przez robotników za panowania faraona Amenemhata III (ok. 1800 r. p.n.e.). Dwie inne, nieco starsze inskrypcje, odkryte w Wadi el-Hol na zachodnim brzegu Nilu, sugerują, że pismo protosynajskie pochodzi z Egiptu. To oznacza, że 30-40 inskrypcji z Serabit el-Khadim należy do najstarszych zachowanych zapisów alfabetycznych. Niektóre inskrypcje z Serabit el-Khadim wydają się być nacechowane religijnie. Kilka odnosi się do „El”, jednego z imion Boga nadanych w Biblii hebrajskiej. Inne wspominają o Ba’alacie, semickim bóstwie żeńskim, często postrzeganym jako odpowiednik egipskiej bogini Hathor. W niektórych przypadkach imię Ba’alatu jest wydrapane, co może sugerować, ż…

mojzesz-74a8be2.png
width: 2160
height: 1440

Wypalił oczy bratu i podzielił Polskę. Mroczne tajemnice Bolesława Krzywoustego
type: item
date: 2026-08-10T07:45:43.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Bolesław Krzywousty to jeden z najbardziej wyrazistych, ale i tragicznych władców w historii Polski. Choć panował ponad 30 lat, odniósł spektakularne sukcesy i przyłączył Pomorze, w powszechnej świadomości kojarzony jest z testamentem, który zapoczątkował dwustuletnie rozbicie dzielnicowe. O mrocznych kulisach jego życia, brutalnej walce o władzę oraz tajemnicach piastowskiego dworu rozmawia z redaktorem naczelnym National Geographic Polska, Łukaszem Załuskim, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak.
encoded: Oto przewodnik po faktach, mitach i sekrety panowania księcia, którego porywcze decyzje zmieniły losy średniowiecznej Polski. Dlaczego Bolesława III kojarzymy głównie z testamentem? Zapytany na ulicy przechodzień o Bolesława Krzywoustego najpewniej odpowie: testament i rozbicie dzielnicowe. To historyczny paradoks, ponieważ książę prowadził wygrane wojny z Cesarską Rzeszą, Czechami i Rusią, a jego dwór był prężnym ośrodkiem politycznym Europy Środkowej. Dlaczego więc zapamiętaliśmy go głównie ze statutu, którego oryginalnego dokumentu nawet nie znamy? – Ten testament zmienił wszystko. To nie prawda, że do tej pory nie dzielono państw – to była normalna sytuacja w Czechach, na Rusi czy w Niemczech. Tyle tylko, że Bolesław Krzywousty zmienił dotychczasowe zasady i ustalił słynną zasadę senioratu, według której dziedziczy zawsze najstarszy z rodu Piastów. Fakt, że miał aż pięciu synów i wprowadził ten podział, rozpoczął całkowicie nowy rozdział. Krzywousty raczej nie spodziewał się, do czego to w rezultacie doprowadzi – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Próba zabezpieczenia spójności państwa zawiodła przez czynnik ludzki – ambicje braci doprowadziły do bratobójczych walk i rozbicia dzielnicowego trwającego niemal dwieście lat. Więcej o kulisach powstawania państwowości przeczytasz w tekście o tym, jak Piastowie stworzyli zbiór skłóconych księstw. Krzywa gęba i trudne dzieciństwo. Skąd wziął się słynny przydomek? W XIX-wiecznej historiografii pojawiały się hipotezy, że przydomek Krzywousty oznaczał krzywoprzysięzcę, czyli kogoś, kto łatwo łamał składane obietnice. Prof. Czwojdrak odrzuca jednak ten mit – łamanie sojuszy było wówczas chlebem powszednim polityki. Prawdziwa przyczyna deformacji twarzy mogła leżeć w medycynie. Analizy szczątków przypisywanych Bolesławowi (odnalezionych w katedrze płockiej) wykazały zwyrodnienie kłykcia żuchwy. – To deformacja nabyta w drodze prenatalnej lub podczas porodu. Judyta Czeska, matka Bolesława, zmarła wkrótce po porodzie w grudniu …

krzywousty13x2-ee1a17b.jpg
width: 1280
height: 853

To tutaj narodziły się igrzyska olimpijskie. Starożytne skarby przetrwały dzięki katastrofie
type: item
date: 2026-08-09T06:32:39.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: grecja
subject: igrzyska olimpijskie
subject: starożytność
subject: zabytki
subject: zabytki unesco
description: W starożytności Olimpia była czymś więcej niż tylko kolejnym miejscem kultu religijnego w rozległym panteonie helleńskich wierzeń. Specyficzne sanktuarium stanowiło także centrum panhelleńskiej tożsamości, platformę dyplomacji i arenę, na której polityczna potęga państw-miast odzwierciedlała się w zmaganiach atletów. Dziś to jeden z najważniejszych turystycznych punktów na mapie Peloponezu. Czym na tle innych antycznych atrakcji wyróżnia się Olimpia? Grecja ma do zaoferowania wiele wspaniałych zabytków, ale to właśnie w tym sanktuarium narodziła się najważniejsza sportowa tradycja świata.
encoded: Spis treści: Miasto w dolinie Alfejosu Ewolucja historycznej Olimpii Architektura Świętego Gaju Skarby Olimpii Współczesna Olimpia to niewielkie miasto, które jednak pozostaje motorem napędowym turystyki i gospodarki zachodniego Peloponezu. W starożytności, gdy była rozległym kompleksem sakralnym, jej ranga była jeszcze wyższa. Miasto w dolinie Alfejosu Olimpia jest usytuowana w zachodniej części Półwyspu Peloponeskiego, w historycznej krainie Elida, która obecnie stanowi jednostkę regionalną w obrębie regionu Grecja Zachodnia. Rozpościera się w otwartej, żyznej dolinie u stóp zalesionego wzgórza Kronion. Krajobraz Olimpii ukształtowały dwa lokalne cieki wodne. Przestrzeń Altis od zachodu i południa jest ograniczona dolinami rzek Alfejos i Kladeosu, jej mniejszego dopływu. W starożytności zapewniały one wodę pitną i higieniczną dla atletów, dyplomatów i pielgrzymów. Z drugiej jednak strony to właśnie ich potężna i zmienna natura była odpowiedzialna za liczne katastrofy, a w późnym antyku i wczesnym średniowieczu – za pogrzebanie powalonych trzęsieniami ziemi ruin miasta pod grubą warstwą osadu. Paradoksalnie, osad ochronił niezliczone skarby Olimpii przed całkowitym zniszczeniem lub rozkradzeniem. Ewolucja historycznej Olimpii Tereny Olimpii były zasiedlone już w okresie wczesnej kultury helladzkiej. U schyłku epoki brązu zrodził się tam kult Pelopsa i Hippodamei. Równolegle czczono Kronosa, Gaję i Temidę. Rangę centrum kultu Zeusa miasto zyskało w X stuleciu p.n.e., kiedy u stóp wzgórza Kronos wyznaczono temenos poświęcony najwyższemu bóstwu. Za przełomowy należy uznać rok 776 p.n.e., kiedy to trzech władców – Ifitos, Kleostenes z Pisy i Likurg ze Sparty – zawarło porozumienie, które miało zreorganizować lokalne zawody w wielkie Igrzyska Olimpijskie ku czci Zeusa. Wprowadzono wówczas tzw. ekecheirię, czyli święty rozejm. Gwarantowała ona bezwzględne zawieszenie broni na czas trwania igrzysk, umożliwiając bezpieczną podróż do sanktuarium (i powrót) tysiącom zawodnik…

olimpia-e093f53.jpg
width: 1811
height: 1200

Twierdza, która miała być nie do zdobycia. Joanna Lamparska odkrywa jej tajemnice
type: item
date: 2026-08-08T13:15:52.000Z
creator: Joanna Lamparska
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: dolny śląsk
subject: twierdza
description: Najpierw czytelnicy „National Geographic Traveler” uznali ją za jeden z Cudów Polski 2024. Rok później otrzymała najważniejsze wyróżnienie w polskiej turystyce. Teraz Twierdza Srebrna Góra odsłania swoje mniej znane oblicze w filmie Joanny Lamparskiej i kanału HiHistory.
encoded: Joanna Lamparska – pisarka, dziennikarka i badaczka tajemnic Dolnego Śląska – wraca do jednego z najbardziej niezwykłych miejsc regionu, aby odkryć, jakie sekrety kryją mury potężnej warowni. Po rewitalizacji ta monumentalna budowla stała się atrakcją przyjazną turystom, ale jeszcze dwieście lat temu była miejscem, które nie tylko przerażało stacjonujących tu żołnierzy, lecz także fascynowało szpiegów z całej Europy. – Pierwsze spotkanie młodego żołnierza z twierdzą można porównać do tego, jakbym dzisiaj wszedł do Gwiazdy Śmierci Lorda Vadera z „Gwiezdnych wojen”. Też byłbym w totalnym szoku, bo to był niesamowity system podziemnych korytarzy, przejść i kazamat. Wystarczy sobie wyobrazić, że mury czterech bastei wieżowych Donżonu mają u podstawy do 12 metrów grubości – mówi Grzegorz Basiński z Twierdzy Srebrna Góra. Twierdza, wzniesiona z rozkazu Fryderyka Wielkiego, mogła podczas oblężenia pomieścić 3756 żołnierzy. Miała własne magazyny, piekarnie, browar, stajnie oraz dziewięć studni wykutych w skale. Najgłębsza z nich, znajdująca się na Ostrogu, liczy ponad 84 metry. Każdego dnia w twierdzy wypiekano 3600 bochenków chleba, a w magazynach czekało prawie 500 ton prochu. Załoga miała być przygotowana na wielomiesięczną izolację. Największym wrogiem żołnierzy nie zawsze była jednak obca armia. Były nim wilgoć, chłód i ciemność. Wojskowi spali w lodowatych pomieszczeniach, stłoczeni na wspólnych pryczach. Dwudziestu mężczyzn dzieliło jedną wielką derkę. Zmagali się z chorobami i bezwzględną pruską dyscypliną. Film przypomina między innymi tajemniczą falę zachorowań z 1819 roku, która przeszła do historii jako „epidemia opuchniętej szyi”, oraz brutalne kary wymierzane nawet za brak guzika. – Życie w twierdzy było bardzo trudne. Było tak wilgotno, że żołnierze brodzili w wodzie, a nad ranem gorzko żartowali, że muszą sprawdzić, czy na głowach nie wyrósł im mech – mówi Emilia Pawnuk, prezeska Twierdzy Srebrna Góra. Produkcja przybliża także mniej znany rozdział historii …

IMG6244--kopia-ab348ee.jpg
width: 5849
height: 3899

Pod kultową lodziarnią odkryto drewniany skarb. Teraz Gdańsk chce go pokazać światu
type: item
date: 2026-08-07T10:00:12.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: gdańsk
subject: kościoły
subject: słowianie
subject: średniowiecze
description: Gdańscy urzędnicy walczą o przyszłość jednego z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich lat. Pozostałości drewnianego kościoła z XII wieku zostały odnalezione na terenie po starej lodziarni „Miś”. Teraz obiekt, przy wsparciu rządu, ma zostać muzealnie wyeksponowany.
encoded: Gdy w 2025 roku archeolodzy natrafili w Gdańsku na tajemnicze artefakty, wieść ta rozeszła się nie tylko po całym kraju, ale i świecie. Zagraniczne media zachwycały się średniowieczną płytą nagrobną z wyrytym na niej wizerunkiem rycerza w kolczudze i hełmie, pisząc o „polskim Lancelocie”. Dzięki badaniom dendrologicznym udało się również ustalić, że wiek odnalezionych belek może sięgać nawet 1140 roku, co świadczyłoby o zachowaniu się najstarszego drewnianego kościoła na terenach Polski. Średniowieczny zamek pod lodziarnią Do tego zaskakującego odkrycia doszło w miejscu, gdzie od lat 60. XX wieku znajdowała się kultowa lodziarnia „Miś”. Na samym początku archeolodzy odnaleźli cmentarz średniowieczny z ponad 300 grobami oraz nienaruszony szkielet rycerza z przełomu XIII i XIV wieku (co stało się głośną sensacją archeologiczną opisywaną m.in. przez New York Times). Wyjątkową wartość artefaktów stanowią odnalezione przez badaczy drewniane belki, których datowanie przypada na XII wiek. Konstrukcja jest doskonałym przykładem architektury Słowiańszczyzny, gdzie budynki wznoszono tzw. metodą zrębową. Dokładny układ świątyni pozostaje jednak wciąż nieznany – badaczom udało się wydobyć jak dotąd jedynie fragmenty drewnianej budowli, której duża część pozostaje ukryta pod chodnikiem i jezdnią ul. Sukienniczej w Gdańsku. Przyszłość odkrycia pod lodziarnią Tak spektakularne odkrycie musiało doczekać się równie głośnych planów zagospodarowania. Piotr Grzelak, zastępca prezydenta Gdańska, po rozmowach z archeologami wpadł na pomysł, który może ucieszyć entuzjastów historii. Drewniana świątynia w przyszłości ma bowiem zostać wykopana spod ziemi i wyeksponowana zwiedzającym. Obiekt ma trafić na muzealną wystawę, gdzie z dumą opowiadać będzie o dawnej historii Trójmiasta. Z tak ambitnymi planami wiążą się jednak liczne wyzwania. Pierwszym z nich – jak to zwykle bywa przy tego typu inwestycjach – jest bariera finansowa, którą Urząd Gdańska próbuje pokonać przy wsparciu Ministerstwa K…

GettyImages-1195415045-a36a887.jpg
width: 4600
height: 3450

Co ukrył Gall Anonim? Tajemnicze zdanie, które miało zatuszować prawdę o Piastach
type: item
date: 2026-08-07T09:10:22.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Gdyby nie tajemniczy kronikarz przybyły na dwór Piastów, nasza wiedza o przełomie XI i XII wieku byłaby zaledwie zbiorem pojedynczych dat. Gall Anonim pozostawił dzieło fundamentalne, ale i głęboko stronnicze. Czy najstarsza polska kronika była w rzeczywistości majstersztykiem politycznej propagandy napisanej na zamówienie?
encoded: Kanon historii Polski XI i XII wieku zawdzięczamy jednej postaci – bezimiennemu mnichowi, którego od wieków nazywamy Gallem Anonimem. Tworzący na dworze Piastów kronikarz nie spisywał jednak obiektywnej kroniki wypadków. Każde słowo, każda przemilczana historia i każdy opisany bohater służyły konkretnemu celowi: legitymizacji władzy Bolesława Krzywoustego po krwawej walce z ojcem i bratem Zbigniewem. Subiektywizm kronikarza: Dlaczego nie ma obiektywnej historii średniowiecza? Współcześni historycy nie mają wątpliwości – źródła narracyjne z epoki średniowiecza zawsze były nacechowane emocjonalnie i politycznie. Anonimowy kronikarz pisał pod okiem mecenasów, do których należał kanclerz Michał z rodu Awdańców. W rozmowie z National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, wyjaśnia, jak należy czytać najstarsze polskie źródło pisane: „Nie ma kronikarza obiektywnego, każdy kronikarz jest subiektywny. Dla Galla Anonima Bolesław Krzywousty był postacią numer jeden. Wszyscy Bolesławowie opisani w kronice – Chrobry i Śmiały – mieli stanowić dla niego wzór. Gall eksponował ich wszystkie pozytywne cechy” – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Większym zaufaniem mediewiści darzą wprawdzie Galla niż piszącego niemal stulecie później Wincentego Kadłubka, jednak bezkrytyczne przyjmowanie jego relacji prowadzi do wypaczenia obrazu wielu postaci historycznych. Wymazane sukcesy Hermana: Jak stworzyć wizerunek słabego monarchy? Najlepszym przykładem kronikarskiej manipulacji jest wizerunek Władysława I Hermana. W tekstach Galla Anonima książę ten jawi się jako postać pozbawiona ambicji, schorowana i całkowicie zdominowana przez palatyna Sieciecha. Tymczasem badania pokazują, że Herman prowadził wyrafinowaną politykę zagraniczną i przez dekady utrzymał się przy władzy. Dlaczego zatem Gall Anonim tak surowo ocenił ojca swojego patrona? Jak tłumaczy prof. Bożena Czwojdrak, wynikało to z politycznej konstrukcji całego utworu: „Tych pozytywnych cech nie m…

ng43x2-32b130c.jpg
width: 1280
height: 853

W Dolinie Królów odkryto zagadkowe inskrypcje sprzed 2000 lat. Nie zostawili ich Egipcjanie
type: item
date: 2026-08-06T11:06:42.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: dolina królów
subject: handel
subject: indie
subject: starożytny egipt
subject: turystyka
description: Przez stulecia część znaków wyrytych w grobowcach faraonów w Dolinie Królów pozostawała niemal niezauważona. Dopiero szczegółowe badania ujawniły, że niektóre inskrypcje pozostawili przybysze z Indii. To niezwykły ślad dalekich podróży do starożytnego Egiptu i dowód, że słynną nekropolię odwiedzali ludzie spoza świata śródziemnomorskiego.
encoded: Dolina Królów należy dziś do największych atrakcji turystycznych Egiptu. Leży na zachodnim brzegu Nilu, niedaleko współczesnego Luksoru. W skalnych grobowcach złożono tam kilkudziesięciu faraonów. Pierwsze groby wykuto wśród skalnych rozpadlin w połowie II tysiąclecia p.n.e. Zakładano, że w ten sposób będą lepiej chronione przed rabusiami. Większość z nich padła jednak łupem złodziei jeszcze w starożytności. Dolina Królów przyciągała przybyszy już w starożytności Wiemy, że zarówno piramidy, jak i Dolina Królów były celem „turystów” już w starożytności. Zachowały się tam liczne inskrypcje pozostawione w języku greckim, co było naturalną konsekwencją podboju kraju faraonów przez Aleksandra Wielkiego. Również dziś turyści chcą zobaczyć Dolinę Królów. To właśnie tam znajduje się słynny grobowiec Tutanchamona. Jednym ze zwiedzających w ostatnich latach był prof. Ingo Strauch z Uniwersytetu w Lozannie w Szwajcarii. W swojej pracy naukowej specjalizuje się w studiach nad sanskrytem oraz buddyzmem. Dziwne znaki na ścianach grobowców zaskoczyły badacza Podczas oglądania ścian grobowców, pokrytych tysiącami greckich i łacińskich graffiti, Strauch zauważył znaki, które wydały mu się dziwne i niepasujące do alfabetu greckiego. Jako specjalista od indyjskiej epigrafiki rozpoznał w nich cechy pisma z Indii. Kluczem do rozwiązania zagadki była specyficzna litera „n”, typowa dla południowych Indii i języka tamilskiego. Okazało się, że napisy te umykały egiptologom przez stulecia, ponieważ badacze Egiptu nie znają pisma indyjskiego. Prof. Strauch razem z dr Charlotte Schmid zidentyfikowali łącznie około 30 takich inskrypcji, ukrytych w dziesięciu różnych grobowcach. Wynikami analiz podzielili się w lutym na konferencji naukowej w Indiach. Żeglarze i kupcy z Indii docierali do Egiptu regularnie Dzięki ostatnim badaniom wiemy, że między I a IV wiekiem n.e. indyjscy żeglarze regularnie przemierzali morskie szlaki do Egiptu. Szukali złota, przypraw i innych rzadkich towarów. Pierwsze śl…

tajemnicze-znaki-w-Egipcie-285ca88.jpg
width: 2160
height: 1440

200 metrów pod ziemią odkryli sanktuarium sprzed 2 tys. lat. Rzymianki czciły tu tajemniczą „Panią”
type: item
date: 2026-08-06T07:00:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cesarstwo rzymskie
subject: hiszpania
subject: jaskinie
subject: kobiety
subject: odkrycia archeologiczne
subject: religie
subject: starożytność
subject: wierzenia
description: Naukowcy odkryli w hiszpańskiej jaskini Cova Dones ślady niezwykłego kultu. Ponad 200 metrów pod ziemią kobiety gromadziły się, by składać ofiary rzymskiej bogini. Świadczą o tym łacińskie inskrypcje. W tej samej pieczarze ludzie wykonali malowidła już 23 tysiące lat wcześniej!
encoded: W 2023 roku archeolodzy ogłosili ważne odkrycia. W jaskini Cova Dones w Millares pod Walencją odkryto jeden z najważniejszych zespołów pradziejowych malowideł naskalnych we wschodniej Hiszpanii, datowany na ponad 24 000 lat. Kolejny rok przyniósł zaskakujące ustalenie. Ponad 200 metrów w głąb jaskini odnaleziono ślady po aktywności z czasów starożytnego Rzymu, czyli późniejsze od tych znanych o… 23 tysiące lat! Jaskiniowe sanktuarium Najnowsza kampania archeologiczna z maja i czerwca 2026 roku w Cova Dones przyniosła kolejne znaleziska. – To, co kiedyś było rzymskim sanktuarium z około piętnastoma inskrypcjami, rozrosło się do 120, co czyni je największym znanym zbiorem łacińskich inskrypcji w jaskini-sanktuarium w całym Cesarstwie Rzymskim. Połączone badania tych inskrypcji i zachowanych materiałów archeologicznych pozwolą na dokładniejszą rekonstrukcję praktyk rytualnych praktykowanych w tym miejscu na przestrzeni wieków – wyjaśniają koordynatorzy projektu z Uniwersytetów w Alicante i Saragossie. Inskrypcje wykonano głównie w I i II wieku n.e. Napisy te nie są przypadkowymi bazgrołami. O czym nam mówią? Kim była Pani z Jaskini? Odszyfrowania inskrypcji podjęli się prof. Silvia Alfayé i Sergio García-Dilsa. W ich ocenie pięć inskrypcji jest o charakterze wotywnym. Wskazują, że w jaskini czczono bóstwo żeńskie nazywane z szacunkiem Domina, czyli „Pani”. Co niezwykle intrygujące, w trzech tekstach pojawia się określenie malaci – dotychczas nieznany w literaturze naukowej przydomek, który prawdopodobnie odnosi się do specyficznych cech tej bogini, być może związanych z wodą obecną w jaskini. Istnienie wielu inskrypcji dedykowanych tej samej bogini dowodzi – zdaniem archeologów – że nie mamy do czynienia z przypadkowymi wizytami, lecz z zorganizowanym i konkretnym kultem. Przęśliki i pierścienie. Namacalne dowody kobiecej obecności Archeolodzy nie mają wątpliwości, że jaskinia Cova Dones w czasach rzymskich była sanktuarium zdominowanym przez kobiety. Wskazują na to ni…

Sanktuarium-w-jaskini-aed9bbe.jpg
width: 1575
height: 1050

Dlaczego Władysław Herman przeniósł stolicę do Płocka? Mediewistka ujawnia zakulisowe powody
type: item
date: 2026-08-06T05:15:21.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: płock
subject: średniowiecze
description: Choć szkolne podręczniki utrwaliły obraz Krakowa jako jedynej historycznej stolicy po czasach Kazimierza Odnowiciela, przełom XI i XII wieku przyniósł zaskakujący zwrot. Główne serce państwa Piastów zabiło na Mazowszu. Jak wyglądała dyplomatyczna gra na szczytach władzy, gdy polscy monarchowie musieli odnaleźć się w gigantycznym konflikcie papieża z cesarzem?
encoded: Polska w XI wieku była miejscem niespokojnym, dynamicznym i narażonym na ciągłe przewroty polityczne. Zaledwie kilkadziesiąt lat po kryzysie reakcji pogańskiej i najdzie czeskiego księcia Brzetysława, polscy monarchowie stanęli przed koniecznością prowadzenia wielokierunkowej polityki międzynarodowej. Gdy po wygnaniu Bolesława Śmiałego władzę objął Władysław I Herman, ośrodek ciężkości państwa przeniósł się do Płocka, czyniąc z Mazowsza centrum geopolityczne regnum. Stolica tam, gdzie książę: Dlaczego to Płock stał się sercem królestwa? Pojęcie stolicy państwa w XI wieku różniło się znacząco od dzisiejszego rozumienia tego słowa. Choć odnowiciel dynastii przenosił aparat władzy z zniszczonej Wielkopolski do Małopolski, w praktyce monarchia funkcjonowała w modelu dworu objazdowego. W rozmowie z National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, wyjaśnia specyfikę ówczesnego ustroju i wyjątkową rolę Płocka jako stolicy Polski: „Stolica jest tam, gdzie jest główny książę. Władysław Herman, który dostał Mazowsze, bardzo ten Płock lubił i najczęściej w nim przebywał. Podobał mu się ten pobyt i piękny widok z siedziby w Płocku. W pewnym momencie ten środek ciężkości na pewno przesunął się na Mazowsze” — wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. W przeciwieństwie do naszych sąsiadów Czechów, u których życie polityczne od zarania skupiało się niemal wyłącznie wokół Pragi, dzieje Polski kształtowały się w wielu ośrodkach regionalnych. Mazowiecki Płock za panowania Hermana stał się nie tylko rezydencją władcy, ale także miejscem podejmowania kluczowych decyzji dyplomatycznych. Geopolityczny miszmasz: Od sojuszu z papieżem po układ z cesarzem Druga połowa XI wieku to okres gigantycznego sporu o inwestyturę, który wstrząsnął całą chrześcijańską Europą. Polscy władcy potrafili niezwykle elastycznie reagować na zachodzące zmiany polityczne na kontynencie, dążąc do jak największych korzyści dla własnej dynastii. Przejście od pro-papieskiej polityki Bol…

NG1hist3x2-1813d95.jpg
width: 1280
height: 853

Co naprawdę wydarzyło się w 1670 roku? Pięć zdarzeń, które działy się podczas trwania słynnego serialu
type: item
date: 2026-08-05T07:55:26.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowie
subject: serial
description: Już 5-tego sierpnia zadebiutuje trzeci sezon serialu „1670”. Na naszych ekranach mieszkańcy Adamczychy ponownie zmagać się będą z realiami XVII-wiecznej Rzeczpospolitej. Co w rzeczywistości światu i Polsce przyniosło tamto stulecie?
encoded: Zwiastun trzeciego sezonu uwielbianego przez widzów serialu „1670” zapowiada kolejne niespodziewane zwroty akcji. Najsłynniejszy Jan Paweł w historii Polski daje w nim wyraz swoim „kosmicznym” ambicjom, podczas gdy reszta dworu zmaga się z tzw. chorobą poszlachecką. Czy w rzeczywistości tytułowy rok 1670 również obfitował w tak zawiłe i burzliwe wydarzenia? Przedstawiamy 5 najważniejszych i najciekawszych wydarzeń, które miały wtedy miejsce na ziemiach Polski. Ślub najsłabszego króla Rok 1670 przyniósł zmiany wewnątrz panującej wówczas rodziny królewskiej. Król Michał Korybut Wiśniowiecki, który po latach rządów dynastii Wazów został wybrany na zasadach elekcji na władcę Rzeczypospolitej Obojga Narodów, poślubił córkę cesarza Ferdynanda III, Eleonorę Habsburg. Ślub odbył się na Jasnej Górze, która raptem 15 lat wcześniej odparła ataki Szwedów w trakcie potopu. Po ślubie odbyły się uroczystości weselne w pałacu w Kruszynie. Małżeństwo zawarte w Częstochowie miało jednak tragiczny finał. Król Michał Korybut Wiśniowiecki, który ze względu na swoją uległość wobec szlachty (co zresztą dobitnie pokazuje serial) przez wielu historyków uznawany jest za najsłabszego polskiego króla, zmarł przedwcześnie na wrzody żołądka zaledwie trzy lata później, w 1673 roku. Związek pozostał bezdzietny, a Eleonora opuściła Polskę i po kilku latach wyszła za mąż za austriackiego księcia Karola V Lotaryńskiego. Sejmowa zawierucha Wybór mało popularnego Wiśniowieckiego nie wszystkim magnatom przypadł do gustu. Wyborowi kandydata z Rusi sprzeciwiali się szczególnie prymas Mikołaj Prażmowski oraz hetman wielki koronny Jan Sobieski, który objął władzę po zmarłym w 1673 roku królu. Dwójka ta wolała na tronie francuskiego kandydata, księcia Charles'a-Parisa d'Orléans-Longueville. Polityczne przepychanki wokół władzy zdominowały kwietniowy sejm nadzwyczajny odbywający się w Warszawie. Obrady, które z początku miały skupić się na zabezpieczeniu uchodźców z Ukrainy, na której terenach trwała wówczas …

FABRIC-KOLAZ-32-44-27cdee2.jpg
width: 2813
height: 1875

Renesansowy Rzym wyrósł z antycznych ruin. Tak odkrywano przeszłość Wiecznego Miasta
type: item
date: 2026-08-05T05:45:02.000Z
creator: Jessica Wärnberg
subject: Historia
subject: architektura
subject: renesans
subject: rzym
subject: starożytność
subject: włochy
description: Przez stulecia mieszkańcy Rzymu rozbierali antyczne budowle, a odzyskany materiał wykorzystywali do wznoszenia domów, pałaców i fortec. Renesans przyniósł jednak przełom – ruiny zaczęto badać, a spod ziemi wydobyto arcydzieła znane wcześniej tylko ze starożytnych opisów.
encoded: Spis treści: Rzym, który pożerał sam siebie Koloseum zarosło chwastami, a antyczny teatr stał się fortecą Chrześcijański Rzym zachwycił się pogańskim antykiem „To jest Laokoon, o którym pisze Pliniusz!” Jak obecność papieży zmieniła Rzym i dlaczego w Wiecznym Mieście wiara niemal zawsze splatała się z polityką? Opowiada o tym historyczka i badaczka Jessica Wärnberg w książce „Rzym miasto Boga. Opowieść o świętości i władzy”, która ukaże się 26 sierpnia 2026 roku nakładem Wydawnictwa Znak. Poniżej publikujemy fragment poświęcony renesansowemu odkrywaniu antycznej przeszłości miasta. Rzym, który pożerał sam siebie Rzymscy budowniczowie przyjęli oszczędne, a niekiedy wręcz pomysłowe podejście – rozbierali ruiny, by wznosić nowe budowle. Wykorzystując kamień i drewno z odzysku, tworzyli konstrukcje będące osobliwym zlepkiem rozmaitych stylów i elementów. Efekty tych prac wielu rozczarowywały. Chryzoloras porównywał Rzym do kanibala, który traktuje „samego siebie jak kopalnię i kamieniołom”, stając się „miastem, które jednocześnie odżywia się i pożera”. Przebywający w mieście pod koniec XV wieku kastylijski historyk i królewski sekretarz Alfonso de Palencia nakreślił jeszcze bardziej dramatyczny obraz. Twierdził, że spacerował ulicami wśród zwałów gruzu tak wysokich, że wystawały spod nich jedynie najwyższe części starożytnych budowli. Słów krytyki nie szczędzili sami mieszkańcy Italii. Uczony Flavio Biondo, stojąc na Kapitolu, ubolewał nad widokiem piętnastowiecznego Rzymu: „Wstydzę się i cierpię, opisując brzydotę biorącą swój początek na Kapitolu”. Zauważył, że Bonifacy IX wzniósł tam „budynek z cegły […] na użytek senatorów i prawników”, którego pospolitość „wywołałaby odrazę mieszkańców” starożytnego miasta. Koloseum zarosło chwastami, a antyczny teatr stał się fortecą Mimo narzekań Palencii wiele budowli, do których wzdychał Biondo i – jak wyobrażał sobie Kastylijczyk – którymi zachwycali się mieszkańcy starożytnego Rzymu, wciąż można było oglądać, choć znajdowały …

grupa-laokoona-GettyImages-2242245313-a2de664.jpg
width: 2618
height: 1568