National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-23T07:06:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
items: Operacja „Dunaj” złamała ideały. To tragedia Praskiej Wiosny i plama na polskim honorze
items: Zanim pojawił się Jezus, tłumy podążały za nim. Jan Chrzciciel zmienił oblicze Judei
items: To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
items: Naukowcy i artyści odtworzyli hiperrealistycznego mamuta. Niezwykła atrakcja już w Krakowie
items: Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
items: Pompeje pod ostrzałem niezwykłej broni. Naukowcy twierdzą, że był to starożytny „karabin maszynowy”
items: Groźba sprzed 2000 lat. Była wyryta na starożytnym pocisku do procy
items: Dlaczego Jagiellonowie wymarli tak szybko? Tajemnice królewskiego rodu
items: Zaginiony obraz wisiał w domu przez lata. Policja odzyskała wojenną zgubę
items: W starożytności nie tylko Grecja i Rzym miały demokrację. „Głos ludu” był znacznie częściej brany pod uwagę
items: Przez ponad sto lat kształtowały wyobrażenie o polskich królach. Czy Matejko wymyślił wizerunki władców
items: Najdłuższy serial na świecie nadawano przez 72 lata. „Moda na sukces" to przy nim pikuś
items: Oscary mają niemal stuletnią historię. Nie brakuje w niej zaskoczeń i polskich sukcesów
items: Samolot zniknął z radarów na dziesięciolecia. Gdy pojawił się ponownie, historia brzmiała jak science fiction
items: Zapomniane imperium. Chazaria była jedną z największych potęg Europy
items: To miejsce od dekad rozpala wyobraźnię. Legendy o jego zawartości krążą od pokoleń
items: Serial „Peaky Blinders” rozsławił to miasto. Dziś turyści odkrywają jego gangsterską historię
items: Czy ojciec Jezusa był rzymskim legionistą? W Niemczech odkryto tajemniczą inskrypcję
items: Archeolodzy odkryli wyjątkowy grób sprzed 10 500 lat. Obok była czaszka tura na palu
items: Archeolodzy odkryli błękitne pomieszczenie w Pompejach. Cena pigmentu była niewyobrażalna
items: Z dżungli do grobowca. Nowe badania ujawniają handel papugami w Ameryce Południowej
items: Kiedy powstała najstarsza broń palna? Badacze odnaleźli w Niemczech bardzo stary prymitywny pistolet
items: Z autobusu do muzeum. Niezwykła historia monety sprzed 2000 lat
items: Ann Lee stworzyła własną religię. Była „jedną z najwcześniejszych feministek”

Grał według zasad systemu – i ocalił ponad tysiąc istnień. Historia Oscara Schindlera nie jest oczywista
type: item
date: 2026-03-23T07:05:23.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: kraków
subject: niemcy
subject: zagłada
subject: żydzi
description: Oskar Schindler – bawidamek, ryzykant i agent niemieckiego wywiadu, przy okazji był człowiekiem, który zaryzykował cały swój majątek i życie, by wyrwać z rąk machiny zagłady 1200 istnień. Mówimy tu o jednej z najbardziej niejednoznacznych postaci historycznych. Heroizm nie zawsze ma czyste ręce. Jednak czy w kontekście czynów, których dokonał, ma to jakiekolwiek znaczenie?
encoded: Spis treści: Jak Schindler został „gaunerem”? Małżeństwo z Emilie Pelzl Szpiegostwo i Abwehra Krakowskie imperium Oskara Schindlera Ewolucja postawy Lista Schindlera Od bohatera do bankruta Historia Oskara Schindlera nie jest czarno-biała, jak mogłoby się wydawać. Pozornie niemiecki przedsiębiorca wydaje się być postacią nieskazitelną. Nie można jednak nie wspomnieć, że w tym przypadku najwyższe poświęcenie przeplata się z egoizmem, a „narzędziem zbawienia” jest oportunizm. Nie zmienia to jednak faktu, że gdyby nie on, lista ofiar Holocaustu byłaby dłuższa. Jak Schindler został „gaunerem”? Oskar Schindler urodził się 28 kwietnia 1908 roku w Svitavach (Zwittau), przemysłowym mieście na Morawach, które w tamtym czasie były częścią Austro-Węgier. Był to wówczas wielokulturowy region, gdzie Morawianie koegzystowali z Niemcami sudeckimi i Żydami. Rodzina Schindlerów reprezentowała lokalną klasę wyższą. Ojciec Oskara, Johann, pracował w branży ubezpieczeniowej, ale bez większych sukcesów. Los odwrócił się, gdy zaczął sprzedawać generatory prądu dla rolnictwa i przemysłu. Matka, Francisca z domu Luserová, nazywana w rodzinie Fanny, była opisywana jako kobieta elegancka, ale borykająca się z nieustannymi problemami zdrowotnymi. Zmarła w 1935 roku, w wieku 53 lat. Edukacja i pierwsze skandale W szkole Schindler nie odnosił spektakularnych sukcesów. Co więcej, już wtedy ujawnił drzemiącą w nim skłonność do sięgania po nieszablonowe, a przy tym – także moralnie wątpliwe rozwiązania. Po ukończeniu szkoły podstawowej, uczęszczał do gimnazjum technicznego. Jego edukacja zakończyła się jednak już w 1924 roku. Młody Oskar został wydalony z placówki za fałszowanie dokumentów szkolnych. To właśnie wtedy wśród lokalnej społeczności zyskał przydomek „Schindler-gauner”, czyli krętacz, oszust. Poprawa nie przyszła z postępującym wiekiem. Uwielbiał luksusowy, wystawny i hulaszczy tryb życia, co nierzadko sprowadzało na niego problemy. Dwukrotnie został aresztowany za pijaństwo, najpierw w…

GettyImages-514682514-550efd8.jpg
width: 2919
height: 2949

Operacja „Dunaj” złamała ideały. To tragedia Praskiej Wiosny i plama na polskim honorze
type: item
date: 2026-03-22T10:24:59.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: czechy
subject: komunizm
subject: prl
subject: słowacja
subject: wojsko
subject: zsrr
description: Rok 1968 zajmuje szczególne miejsce w kalendarium Europy Środkowej. To właśnie wtedy przeprowadzona została operacja „Dunaj”, czyli zbrojna interwencja państw Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Nie była to jednak zwykła misja militarna, a wydarzenie, podczas którego polski mundur, wbrew narodowej tradycji walki „za wolność waszą i naszą”, stał się narzędziem opresji. Mówimy tu o jednym z najbardziej kontrowersyjnych rozdziałów w historii Ludowego Wojska Polskiego, niosącym za sobą konsekwencje odczuwalne przez kolejne dekady.
encoded: Spis treści: Herezja z ludzką twarzą Dyplomatyczny szantaż i wojskowe przymiarki Polska armia w gotowości Noc inwazji Plama na honorze armii Następstwa inwazji Historia niejednokrotnie udowadniała, że w starciu z ideologią poczucie obowiązku wojskowego jest skazane na porażkę. Wbrew narodowej tradycji, pchnięte do roli agresora Wojsko Polskie przez około dwa miesiące pełniło funkcje okupacyjne na terenie Czechosłowacji. Dla komunistycznych władz operacja „Dunaj” okazała się wielkim sukcesem logistycznym i dowodem sprawności armii. Dla zwykłego żołnierza stanowiła źródło wstydu, a dla każdego mieszkańca najechanego kraju oznaczała tragedię, która pogrzebała marzenia o normalności. Herezja z ludzką twarzą Haniebna operacja „Dunaj” była następstwem marzeń o naprawie systemu, który okazał się całkowicie niereformowalny. W latach 60. XX wieku Czechosłowacka Republika Socjalistyczna tkwiła w głębokim marazmie gospodarczym i politycznym. Rządy Antonína Novotnego, stalinowskiego dogmatyka, doprowadziły do skrajnego usztywnienia struktur państwowych i dławienia wszelkiej inicjatywy intelektualnej. W kraju wrzało, nie tylko w kręgach inteligencji, ale także wewnątrz samej Komunistycznej Partii Czechosłowackiej. Przełom nastąpił w styczniu 1968 roku, wraz ze zmianą na stanowisku I sekretarza KPCz. Aleksander Dubček stał się symbolem przemian znanych jako Praska Wiosna. Obalenie socjalizmu nie było jego celem. Dubček chciał po prostu go uczynić znośnym dla obywateli, wprowadzając koncepcję „socjalizmu z ludzką twarzą”. Program ten zakładał zniesienie cenzury, przywrócenie wolności słowa, liberalizację gospodarki poprzez ograniczone urynkowienie oraz federalizację państwa, co miało zapewnić równouprawnienie Słowakom. Dla Moskwy i pozostałych liderów bloku wschodniego reformy te brzmiały jak wypowiedzenie posłuszeństwa. Breżniew widział w Praskiej Wiośnie niebezpieczny precedens, który mógł wywołać efekt domina w całym bloku. Szczególną rolę w podgrzewaniu atmosfery wokół Czechos…

operacja-dunaj-5073237.jpg
width: 1785
height: 1200

Zanim pojawił się Jezus, tłumy podążały za nim. Jan Chrzciciel zmienił oblicze Judei
type: item
date: 2026-03-22T08:17:49.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijanie
subject: chrześcijaństwo
subject: chrzest
subject: fakty i mity
subject: izrael
subject: jezus chrystus
subject: starożytność
description: Jan Chrzciciel to jedna z najbardziej fascynujących postaci biblijnych. Jego proroctwa, chrzest Jezusa i niezwykła popularność wśród mieszkańców Judei czynią z niego postać, której wpływ wykraczał daleko poza ramy Ewangelii.
encoded: Spis treści: Jan Chrzciciel w świetle źródeł historycznych i biblijnych Działalność prorocka Jana Chrzciciela i jej wpływ na społeczność Relacje Jana Chrzciciela z Jezusem i znaczenie jego śmierci Dziedzictwo Jana Chrzciciela w tradycji chrześcijańskiej Choć w dzisiejszych czasach Jan Chrzciciel często bywa kojarzony głównie jako ten, który ochrzcił Jezusa, w I wieku naszej ery był postacią niezwykle rozpoznawalną i wpływową w całej Judei. Jego charyzmatyczne nauczanie, radykalny styl życia oraz odważna krytyka władzy przyciągały do niego tłumy ludzi. Zarówno źródła biblijne, jak i historyczne – w tym pisma Flawiusza Józefa – podkreślają jego autorytet i niezależność, która budziła podziw i niepokój ówczesnych elit. Jan Chrzciciel w świetle źródeł historycznych i biblijnych Postać Jana Chrzciciela pojawia się nie tylko w Ewangeliach, ale także w dziełach historycznych, przede wszystkim w pismach żydowskiego historyka Flawiusza Józefa. W swojej pracy „Dawne dzieje Izraela” Józef Flawiusz opisuje Jana jako postać powszechnie szanowaną i cieszącą się wielką popularnością, która nawoływała do cnotliwego życia i odnowy moralnej. Józef zwraca uwagę na wielki zasięg idei Jana i powody jego egzekucji z rozkazu Heroda Antypasa, który obawiał się wpływu proroka na społeczeństwo. Przekaz Ewangelii i wizerunek proroka na pustyni Według Ewangelii Jan prowadził życie ascety. Mieszkał na pustyni, nosił odzienie z sierści wielbłądziej i żywił się szarańczą oraz dzikim miodem. Jego styl życia nawiązywał do tradycji starotestamentowych proroków, zwłaszcza Eliasza. Proroków w Judei często utożsamiano z osobami nawołującymi do nawrócenia i duchowej przemiany. Ewangelie podkreślają, że Jan był tym, który „przygotowuje drogę Panu”, wzywając do pokuty i chrztu na odpuszczenie grzechów. Dlaczego Jan był bardziej znany niż Jezus? W czasach, gdy działał Jan Chrzciciel, jego popularność była tak wielka, że przyćmiła nawet Jezusa. Świadczy o tym fakt, iż tłumy podążały za Janem, uznając go cza…

Jan-Chrzciciel-cf0da0e.jpg
width: 1992
height: 1500

To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
type: item
date: 2026-03-22T07:17:37.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: zbrodnia
description: Klaus Barbie z okrutną precyzją realizował politykę Trzeciej Rzeszy. Przez swoją lojalność wobec zbrodniczego systemu i czyny, których dopuścił się podczas wojny, stał się jednym z najbardziej poszukiwanych przestępców wojennych na świecie. Pełen cynizmu, nawet po upadku III Rzeszy czuł się nietykalny. Został współpracownikiem USA, ale sprawiedliwość w końcu zatriumfowała, a Barbie dokonał żywota w celi więziennej, w tym samym mieście, które niegdyś terroryzował.
encoded: Spis treści: Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Biurokrata zagłady Terror w Lyonie Barbie w służbie USA Zbrodniarz stał się przedsiębiorcą, doradcą i… narkotykowym baronem Pułapka de Hoyosa Proces w Lyonie Szacuje się, że zbrodniarz noszący przydomek „Rzeźnik z Lyonu” osobiście doprowadził do śmierci ponad 4000 osób i wysłał do obozów zagłady 7500 Żydów, z których większość zakończyła życie w komorze gazowej obozu Auschwitz-Birkenau. Nie oszczędzał nikogo. Miał na sumieniu nawet dzieci. Do końca uważał się za nazistę, a okrutne czyny, których się dopuścił, przepełniały go dumą. Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Nikolaus „Klaus” Barbie przyszedł na świat 25 października 1913 roku w Bad Godesberg, malowniczo położonym miasteczku w pobliżu Bonn. Urodził się jako nieślubne dziecko. Jego ojciec, również Nikolaus, był nauczycielem, ale to nie pedagogika ,a trauma wojenna definiowała jego postawę. Jako weteran walk pod Verdun, ranny w szyję i zgorzkniały, stał się człowiekiem surowym, skłonnym do nadużywania alkoholu i brutalnej dyscypliny wobec syna. W 1933 roku, w tym samym, w którym Hitler doszedł do władzy, zmarł ojciec Klausa. To wydarzenie zamknęło przed nim drogę do studiów teologicznych. Osierocony, nie mógł sobie pozwolić na kontynuowanie nauki, więc zamiast służyć Bogu, młody Klaus zdecydował się poświęcić nowemu bożkowi Niemiec – Führerowi. Dzięki zaangażowaniu w Hitlerjugend i wolontariacie w obozie pracy w Szlezwiku-Holsztynie, drzwi do kariery w SS stanęły przed nim otworem. Do zbrodniczej organizacji wstąpił 26 września 1935 roku. Biurokrata zagłady Barbie nie trafił na front jako zwykły żołnierz. Dzięki swojemu nieprzeciętnemu intelektowi i wręcz fanatycznemu oddaniu sprawie, wstąpił do Sicherheitsdienst, czyli wywiadu SS. To właśnie tam przeszedł intensywne szkolenie w kwaterze głównej na Alexanderplatz w Berlinie, gdzie uczył się metod przesłuchań i inwigilacji. Praca w oddziale obyczajowym, polegająca na tropieniu prostytut…

Klaus-Barbie-5908ccf.jpg
width: 2813
height: 1875

Naukowcy i artyści odtworzyli hiperrealistycznego mamuta. Niezwykła atrakcja już w Krakowie
type: item
date: 2026-03-21T12:48:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: kraków
subject: mamuty
subject: pradzieje
subject: rekonstrukcja
description: Z mamutem włochatym sprzed 14 tysięcy lat można stanąć oko w oko – tym razem w Krakowie. Jego pełnowymiarowa rekonstrukcja zachwyca precyzją i dbałością o detale. Do stworzenia modelu wykorzystano m.in. skanowanie 3D i naturalne końskie włosie. To wyjątkowa okazja, by zobaczyć prehistoryczne zwierzę z bliska.
encoded: Gdy spoglądamy na ten trójwymiarowy skan czaszki mamuta, nieco przypomina ona na pierwszy rzut oka jakiś gatunek obcego z hollywoodzkiej superprodukcji. Omiecenie kości laserem było niezbędne do stworzenia fizycznej rekonstrukcji tego potężnego pradziejowego zwierzęcia. Pierwszy dzień wiosny z mamutem W pierwszy dzień wiosny, 21 marca Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego zaprasza na „Sobotę z Mamutem”. Przybyli poznają niezwykłą historię czaszki mamuta włochatego z Bzianki ze zbiorów uniwersyteckich. Dowiedzą się też, jak powstała jego pełnowymiarowa rekonstrukcja. Mamut z kupą włosia Dwuipółmetrowa rekonstrukcja mamuta włochatego została stworzona w pracowni artystycznej Kamyk.pl z Ostrowca Świętokrzyskiego, specjalizującej się w rekonstrukcjach paleontologicznych. Nie jest to tylko artystyczna wizja, ale pełnoprawna próba odwzorowania zwierzęcia, bo powstała we współpracy z naukowcami. A dzięki połączeniu umiejętności rzeźbiarskich artystki Ewy Stawiarskiej współpracującej z pracownią oraz nowoczesnych technologii m.in. skanowania laserowego i frezowania w 3D, uzyskano wspaniały rezultat. Zwierzę wygląda jak żywe. Prace nad modelem trwały ponad rok. Była to bardzo intensywna praca. Ponad trzy miesiące zajęło pokrywanie ogromnego modelu futrem. Na jego pokrycie zużyto ponad 20 kg końskiego włosia. Co wiemy o mamucie z Bzianki? Zdaniem ekspertów czaszka mamuta ze zbiorów UJ jest obiektem unikalnym. Odkryto ją w połowie XIX w. na terenie dzisiejszego Rzeszowa. Była jednym z pierwszych obiektów tego typu opisanych z terenu Europy. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/fot.-3-d216fd5.jpg" width="2480" height="1728" alt="Gabinet Geologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego – skamieniałości megafauny plejstoceńskiej z czaszką mamuta z Bzianki na pierwszym planie, ok. 1932 roku" title="Gabinet Geologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego – skamieniałości megafauny plejstoceńskiej z czaszką mamuta z Bzianki na pierwszy…

mamut-58fe44d.jpg
width: 1575
height: 1050

Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
type: item
date: 2026-03-21T11:59:54.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Podcasty
subject: czechy
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: węgry
description: W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak przybliża postać jednego z najmniej znanych Jagiellonów. Władysław Jagiellończyk, król Czech i Węgier, bywa zapamiętany jako władca słaby – ten, który na wszystko się zgadzał. To jednak za jego czasów Jagiellonowie stworzyli coś na kształt środkowoeuropejskiej wspólnoty politycznej, obejmującej kilka tronów i utrzymywanej dzięki rodzinnej współpracy.
encoded: Spis treści: Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Jagiellonowie na czterech tronach Bracia, którzy współpracowali Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach W historii Jagiellonów łatwo skupić się na wielkich królach zasiadających na tronie w Krakowie – a pominąć tych, którzy budowali potęgę dynastii poza jego granicami. Władysław Jagiellończyk, władca Czech i Węgier, przez lata pozostawał w cieniu bardziej znanych braci. Tymczasem to właśnie on odegrał kluczową rolę w stworzeniu jagiellońskiej dominacji w Europie Środkowej – choć jego sposób rządzenia do dziś budzi pytania i kontrowersje. O tym mniej znanym w Polsce władcy z dynastii Jagiellonów opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Władysław był uczniem Jana Długosza i – jak podkreśla prof. Czwojdrak – wyróżniał się na tle rodzeństwa. Odebrał staranne wykształcenie, mówił płynnie kilkoma językami i swobodnie poruszał się w świecie dyplomacji. W historii zapisała się sytuacja, gdy młody królewicz przywitał włoskiego posła w jego ojczystym języku – ku jego autentycznemu zachwytowi. Kompetencje dyplomatyczne Władysława nie budziły wątpliwości. A jednak historia zapamiętała go inaczej. Przydomek „król bene” (od łacińskiego „dobrze”) nie był komplementem – odnosił się do jego skłonności do zgadzania się na postulaty możnych. Czy rzeczywiście brakowało mu ambicji? A może była to świadoma strategia rządzenia w skomplikowanej rzeczywistości politycznej Czech i Węgier? W państwach tych silna pozycja elit ograniczała władzę monarchy, a kompromis często okazywał się jedyną drogą do utrzymania stabilności. Jagiellonowie na czterech tronach – Droga Władysława do władzy nie była przypadkowa. Tron czeski objął dzięki porozumieniu swojego ojca, Kazimierza Jagiellończyka, z Jerzym z Podiebradów. Niedługo później został również królem Węgier. Choć sam nie wykazywał szczególnej ekspansywności, znalazł się w centrum jednego z najważniejszych projektów polityc…

Wladyslaw-Jagiellonczyk-034daba.jpg
width: 2813
height: 1875

Pompeje pod ostrzałem niezwykłej broni. Naukowcy twierdzą, że był to starożytny „karabin maszynowy”
type: item
date: 2026-03-20T11:13:43.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: broń
subject: pompeje
subject: wezuwiusz
description: Starożytne Pompeje odkrywają kolejną tajemnicę przed badaczami. Tym razem znalezione zostały dowody na użycie bardzo zaawansowanej broni podczas oblężenia miasta pod Wezuwiuszem. Ślady świadczą o wykorzystaniu wyrzutni nazywanej „starożytnym karabinem maszynowym”.
encoded: Stanowisko archeologiczne w ruinach starożytnych Pompejów co roku przynosi kolejne spektakularne odkrycia naukowe. Wulkaniczny popiół, który po erupcji w 79 r. n.e. zasypał miasto u stóp Wezuwiusza, zakonserwował ślady funkcjonowania świata rzymskiego w niemal niezmienionym kształcie. Pod grubą warstwą osadu włoscy naukowcy odkryli nietypowe oznaki zniszczeń bojowych, które prawdopodobnie były konsekwencją działań mających miejsce na południu Włoch ponad 150 lat przed wybuchem wulkanu. Wyjątkowość śladów podkreśla sposób, w jaki powstały. Wojenne dziedzictwo Pompejów Pompeje usłane są śladami działań bojowych mających miejsce na tych terenach w I w. p.n.e. Naukowcy przez długi czas skupiali się przede wszystkim na zagłębieniach powstałych po ciężkich kamiennych kulach wystrzeliwanych z typowych rzymskich katapult. Oczom archeologów umykały jednak mniejsze, czworokątne otwory znajdujące się na północnych murach starożytnego miasta. Uważano, że zniszczenia te są wynikiem zwykłej degradacji terenu, który jeszcze przed erupcją Wezuwiusza trawiony był licznymi konfliktami wojennymi. Prawda okazała się jednak zdecydowanie bardziej zaskakująca, ukazując badaczom działanie charakterystycznej wyrzutni, zbliżonej funkcjonowaniem do współczesnych broni maszynowych. Starożytny „karabin maszynowy” Zespół naukowców postawił hipotezę, że zaobserwowane zagłębienia w murach są wynikiem ostrzału z tzw. polybolosa. Ta zaawansowana machina wojenna określana jest mianem pierwszego karabinu maszynowego, który w starożytności został prawdopodobnie wynaleziony przez greckich inżynierów. Wyjątkowa broń była w stanie wystrzelić całą serię bełtów, które przy pomocy automatycznego mechanizmu osiągały śmiercionośną prędkość. Wyrzutnia wyposażona była dodatkowo w przekładnie i łańcuch, pozwalające na powtarzalne oddawanie strzałów i samodzielne ładowanie kolejnych pocisków, które precyzyjnie trafiały w fortyfikacje wroga. Polybolos (oznaczający dosłownie „wielowyrzutnię”) był prawdziwą rewolucją…

GettyImages-1258553804-23064a1.jpg
width: 3500
height: 2333

Groźba sprzed 2000 lat. Była wyryta na starożytnym pocisku do procy
type: item
date: 2026-03-20T10:17:08.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: izrael
subject: starożytność
subject: wojna
description: Archeolodzy prowadzący wykopaliska w Izraelu odnaleźli ołowiany pocisk, na którym wyryto napis, który można przetłumaczyć jako „wyciągnij z tego wnioski” lub „dostałeś nauczkę”. Naukowcy twierdzą, że to pierwszy w historii tego typu artefakt.
encoded: Kule z inskrypcją, a w szczególności imieniem osoby, w którą ma trafić taki pocisk, to znany motyw, zwłaszcza w kinie gangsterskim. Przyszła ofiara znajdowała taki przedmiot np. w swoim pokoju i wiedziała, że przesłanie jest proste. „Jesteś naszym celem” lub „ta kula jest przeznaczona dla ciebie”. Była to groźba, która uświadamiała człowiekowi, że jest w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Taki pocisk często jednak był jedynie ostrzeżeniem i miał prowadzić do refleksji, odkupienia lub zadośćuczynienia. Pocisk z groźbą w starożytnym Izraelu Okazuje się jednak, że jest to motyw znany już w czasach starożytnych. Izraelscy archeolodzy prowadzili wykopaliska w ruinach starożytnego miasta Hippos w północno-wschodnim Izraelu. Stanowisko znajduje się na szczycie u podnóża Wzgórz Golan. Pomiędzy III w. p.n.e. a VII w. n.e. było miastem, najpierw helleńskim, a następnie rzymskim. Badacze odnaleźli tam pocisk do procy, na którym znajdowała się inskrypcja „ΜΑΘΟΥ”, którą można przetłumaczyć jako „wyciągnij wnioski”. „Przedmiot został odnaleziony za pomocą wykrywacza metalu na terenie Nekropolii Południowej, w pobliżu koryta potoku Sussita, gdzie przebiegała starożytna droga” – napisali autorzy w pracy, która została opublikowana na łamach czasopisma „Palestine Exploration Quarterly”. Naukowcy twierdzą, że pocisk najprawdopodobniej został wystrzelony przez greckich obrońców miasta w kierunku atakujących żołnierzy wroga. – Tę wcześniej niepotwierdzoną inskrypcję można interpretować jako groźbę skierowaną wobec wroga. Znalezisko dołącza do grupy 69 ołowianych pocisków do procy znalezionych na terenie Hippos. Chociaż niektóre z nich są ozdobione skorpionem lub piorunem, znaleziony ostatnio pocisk, jest pierwszym z taką inskrypcją – podkreślają badacze. – To przykład sarkastycznego humoru obrońców miasta, którzy chcieli dać nauczkę swoim wrogom – powiedział Michael Eisenberg, archeolog z Uniwersytetu w Hajfie. Archeolodzy uważają, że osoba, która wystrzeliła pocisk, najprawdopodobniej zn…

pocisk-z-procy-b5a3d7c.jpg
width: 2835
height: 1071

Dlaczego Jagiellonowie wymarli tak szybko? Tajemnice królewskiego rodu
type: item
date: 2026-03-19T10:19:18.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: podcasty
description: Dynastia, która stworzyła jedno z największych państw Europy, zniknęła zaskakująco szybko. Jeszcze w XVI wieku Jagiellonowie rządzili rozległymi terytoriami od Bałtyku po Dunaj – a potem nagle zabrakło następców. Czy o ich końcu zdecydował przypadek, biologia, czy może polityczne wybory? Posłuchaj nowego odcinka podcastu National Geographic Polska, w którym prof. Bożena Czwojdrak opowiada o końcu wielkiej dynastii.
encoded: Spis treści: Od potęgi do kryzysu sukcesji Biologia, polityka, przypadek Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Kiedy Kazimierz Jagiellończyk i Elżbieta Rakuszanka doczekali się licznego potomstwa, wydawało się, że przyszłość dynastii Jagiellonów jest więcej niż bezpieczna. Para królewska miała aż trzynaścioro dzieci – wśród nich przyszłych władców, duchownych i świętego. Od potęgi do kryzysu sukcesji – Można było odnieść wrażenie, że Jagiellonowie „zabezpieczyli się na pokolenia” – a sam Kazimierz Jagiellończyk mógł odchodzić spokojny o los tronu – opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, w rozmowie z Łukaszem Załuskim. – Rzeczywistość okazała się jednak znacznie bardziej skomplikowana. Choć synowie Kazimierza obejmowali trony w Polsce, Czechach i na Węgrzech, kolejne pokolenia nie były już tak liczne ani tak trwałe – tłumaczy badaczka epoki. Część potomków nie doczekała się dzieci, inni umierali młodo, a jeszcze inni wybierali drogę kariery kościelnej zamiast zakładania rodzin. W efekcie dynastia, która wydawała się niemal „nieśmiertelna”, zaczęła się kurczyć. Biologia, polityka, przypadek W rozmowie w podcaście National Geographic Polska prof. Czwojdrak zwraca uwagę, że nie ma jednej prostej odpowiedzi na pytanie o wymarcie Jagiellonów. Na ich los złożyło się kilka czynników: późne małżeństwa, niewielka liczba potomków w kolejnych pokoleniach, a także realia polityczne, które nie zawsze sprzyjały stabilnej sukcesji. Nie bez znaczenia był również zwykły przypadek – coś, czego dynastie nie są w stanie kontrolować. Symbolicznym końcem dynastii była śmierć Zygmunta II Augusta w 1572 roku. Król nie pozostawił legalnego następcy, co doprowadziło do bezprecedensowej sytuacji w historii Polski – wolnej elekcji. To właśnie wtedy zakończyła się epoka Jagiellonów, a Rzeczpospolita weszła w nowy etap swoich dziejów. Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geog…

Kazimierz-Jagiellonczyk-Anna-Jagiellonka-0d1fca3.jpg
width: 2813
height: 1875

Zaginiony obraz wisiał w domu przez lata. Policja odzyskała wojenną zgubę
type: item
date: 2026-03-19T08:40:34.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: katowice
subject: malarstwo
subject: obrazy
description: Policjantom z Katowic udało się odzyskać obraz, który przez ponad 80 lat pozostawał zaginiony. Praca autorstwa Feliksa Michała Wygrzywalskiego została zlokalizowana w mieszkaniu u jednej z katowickich rodzin, od pokoleń posiadającej zaginione dzieło. Obraz został przetransportowany do Muzeum Śląskiego, gdzie oczekuje na dalsze decyzje.
encoded: Feliks Michał Wygrzywalski to polski malarz urodzony w 1875 roku w Przemyślu. Jego prace ozdabiają sale muzeów, takich jak Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Narodowe w Krakowie czy Lwowska Galeria Sztuki. Wśród najsłynniejszych obrazów artysty znajdują się m.in. „Burłacy” czy „Nad ciepłym morzem”. Teraz do zbioru eksponowanych dzieł artysty dołączą nowo odnalezione „Dzieci nad wodą”. Wojenna zguba Dotychczas ostatnia informacja na temat położenia zaginionego obrazu pochodziła z 1944 roku, kiedy dzieło znajdowało się w kolekcji Leona Babińskiego. Znany prawnik, który w dwudziestoleciu międzywojennym współorganizował polskie sądownictwo, przechowywał pracę Wygrzywalskiego w swojej warszawskiej kolekcji. Wojna, niestety, pozbawiła nas wiedzy na temat lokalizacji obiektu, który przez ponad 80 lat pozostawał zaginiony. Dzieło znalazło się w rejestrze utraconych dóbr kultury prowadzonym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wszystko zmieniło się w grudniu 2025 roku, kiedy katowiccy policjanci namierzyli obecną lokalizację wojennej zguby. Oryginalny obraz w katowickim mieszkaniu „Dzieci nad wodą” zostały zlokalizowane w jednym z mieszkań w Katowicach. W trakcie interwencji policjanci weszli do lokalu, gdzie ich oczom ukazało się dzieło Wygrzywalskiego. Obraz, który od czasów II wojny światowej pozostawał zaginiony, znajdował się – jak gdyby nigdy nic – w „czterech ścianach” jednego ze śląskich domów. Skąd więc tak wyjątkowy obiekt znalazł się w tak nieoczywistym miejscu? Rzeczniczka prasowa Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach, nadkomisarz Sabina Chyra-Giereś, w następujący sposób relacjonuje wstępne tłumaczenia właściciela obrazu: „Z relacji właściciela mieszkania, w którym odnaleziono obraz, wynika, że był on przekazywany z pokolenia na pokolenie. Właściciel nie zna historii jego zaginięcia ani okoliczności, w jakich znalazł się w posiadaniu jego rodziny”. Widzimy więc, że powojenne losy „Dzieci…” pozostają nieznane. Nie wiemy, jak dzieło zostało pr…

FABRIC-KOLAZ-32-5-ac48051.jpg
width: 2813
height: 1875

W starożytności nie tylko Grecja i Rzym miały demokrację. „Głos ludu” był znacznie częściej brany pod uwagę
type: item
date: 2026-03-19T07:07:21.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: demokracja
subject: NatGeoBN
subject: polityka
subject: Społeczeństwo
description: Nowe badanie dotyczące demokracji opiera się na dowodach archeologicznych i historycznych z 31 starożytnych społeczeństw z Europy, Azji i obu Ameryk. Zespół badaczy z Field Museum wskazuje, że bardziej demokratyczne style rządzenia były częstsze, niż zakładano. Kluczowe znaczenie mogło mieć to, jak finansowano władzę.
encoded: Zespół naukowców związanych m.in. z Field Museum przeanalizował archeologiczne i historyczne ślady rządzenia w 31 starożytnych społeczeństwach z Europy, Azji i obu Ameryk. W sumie zestawiono 40 przypadków z 31 jednostek politycznych, obejmujących tysiące lat. Wniosek: demokracja była znacznie powszechniejsza w starożytności niż się powszechnie uważa. – Ludzie często zakładają, że praktyki demokratyczne narodziły się w Grecji i Rzymie – mówi Gary Feinman, główny autor badania. – Jednak nasze badania pokazują, że wiele społeczeństw na całym świecie wypracowało sposoby ograniczania wpływu władców i dawania głosu zwykłym ludziom. Demokracja widoczna w architekturze W badaniu porównywano systemy rządzenia w oparciu o dwa wymiary. Pierwszy to stopień koncentracji władzy: czy decyzje skupiają się w rękach jednej osoby lub jednej instytucji, czy są rozproszone. Drugi to inkluzywność, rozumiana jako to, na ile „większość obywateli” ma dostęp do władzy i może uczestniczyć w wybranych aspektach rządzenia. To podejście miało ułatwić ocenę społeczeństw, które różnie dokumentowały swoją historię, a część z nich nie zostawiła po sobie źródeł pisanych. Kluczową rolę odegrały ślady widoczne w przestrzeni: architektura i planowanie urbanistyczne. Wskazywano, że szerokie, otwarte przestrzenie w miastach oraz publiczne budynki z rozległymi miejscami spotkań sprzyjały wymianie informacji i wiązały się z bardziej współdzielonym modelem podejmowania decyzji. Z drugiej strony, jako sygnały większej autokracji traktowano m.in. piramidy z bardzo małą przestrzenią na szczycie, układy, w których drogi prowadzą w stronę siedziby władcy oraz brak miejsc, gdzie ludzie mogliby spotykać się i komunikować. Sposób finansowania władzy i związek z nierównościami Analiza objęła też sztukę, inskrypcje, układy miast, systemy administracyjne oraz oznaki nierówności majątkowych. Zestawiano m.in. przedstawienia władców o boskich atrybutach oraz monumentalne grobowce rządzących jako wskaźniki autokracji. Z ko…

Teotihuacan-demokracja-7fa115c.jpg
width: 1500
height: 1125

Przez ponad sto lat kształtowały wyobrażenie o polskich królach. Czy Matejko wymyślił wizerunki władców
type: item
date: 2026-03-17T14:32:58.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: dzieła sztuki
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
description: Poczet królów polskich Matejki to jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii polskiej sztuki, ale czy rzeczywiście pokazuje prawdziwe twarze władców? Prof. Bożena Czwojdrak wyjaśnia, na ile te wizerunki są zgodne z historią.
encoded: Spis treści: Nie było fotografii – były źródła pośrednie Co mówi współczesna nauka? Czy Matejko był świadkiem otwarć królewskich grobowców? Dziś wiemy więcej, jak wyglądali Jagiellonowie Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach „Poczet królów i książąt polskich” to seria rysunków stworzona przez Jana Matejkę w latach 1890–1892. Cykl ten przedstawia 44 polskich władców – królów i książąt – a także cztery postacie kobiece: księżne i królowe. Posłuchaj nowego odcinka wideopodcastu National Geographic Polska. Rozmówczynią Łukasza Załuskiego jest prof. Bożena Czwojdrak, historyczka i mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Nie było fotografii – były źródła pośrednie Matejko pracował w XIX wieku, przedstawiając postaci sięgające nawet wczesnego średniowiecza. Oczywiście nie dysponował żadnymi realistycznymi portretami większości władców. Dlatego opierał się na różnych typach źródeł: miniatury i iluminacje rękopisów – np. kroniki średniowieczne, gdzie pojawiały się schematyczne przedstawienia władców, monety i pieczęcie – szczególnie cenne, bo często powstawały za życia danego władcy, nagrobki i rzeźby – np. sarkofagi królewskie na Wawelu, wcześniejsze portrety (jeśli istniały) – zwłaszcza dla władców od XVI wieku wzwyż. W przypadku postaci takich jak Bolesław Chrobry czy Mieszko I, materiał ikonograficzny był bardzo skromny lub wręcz symboliczny. Matejko musiał więc uzupełniać luki własną wizją. Co mówi współczesna nauka? Współcześni historycy i archeolodzy są zgodni, że Jan Matejko z dużą starannością oddawał realia poszczególnych epok, szczególnie w zakresie ubioru oraz insygniów władzy – oczywiście w granicach wiedzy dostępnej w XIX wieku. Jednocześnie podkreśla się, że wygląd twarzy wielu przedstawionych władców ma charakter w dużej mierze hipotetyczny, zwłaszcza w przypadku postaci z najwcześniejszych okresów historycznych, dla których brak wiarygodnych źródeł ikonograficznych. Mimo tych ograniczeń dzieła Matejki mają ogromne znaczenie edukacyjne i kulturowe – to one w d…

Jadwiga-Andegawenska-b04eb38.jpg
width: 2813
height: 1875

Najdłuższy serial na świecie nadawano przez 72 lata. „Moda na sukces" to przy nim pikuś
type: item
date: 2026-03-17T12:15:58.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: rekordy
subject: rekordy guinnessa
subject: serial
subject: telewizja
description: Najdłuższy serial na świecie towarzyszył kilku pokoleniom widzów, gromadząc na koncie niewiarygodną liczbę odcinków. Jaka produkcja zyskała miano niezniszczalnej legendy i dlaczego do dziś nikt nie pobił jej wyniku?
encoded: Spis treści: Jaki jest najdłuższy serial telewizyjny na świecie? Jaki jest najdłuższy nadal produkowany serial? W dobie platform steamingowych, na których non stop pojawiają się nowe produkcje, wiele seriali nie wychodzi poza pierwszy sezon. Piąty jest już prawdziwym sukcesem, a dziesiąty – wyczynem niemal niemożliwym. Produkcje telewizyjne wydają się wykazywać większą odporność na zmieniające się trendy. Weźmy choćby „Modę na sukces” – amerykańską operę mydlaną, która jest nadawana nieprzerwanie (stan na marzec 2026 roku) od 1987 roku. Należy jednak podkreślić, że ta „niekończąca się opowieść” nawet nie zbliża się do rekordu liczby odcinków. Mało tego, jest poza pierwszą dziesiątką najdłuższych seriali telewizyjnych świata. Jaki jest najdłuższy serial telewizyjny na świecie? Skoro nie „Moda na sukces”, to która produkcja dzierży rekord w tej kategorii? Serialem, który liczy sobie najwięcej wyemitowanych odcinków, jest amerykańska opera mydlana „Guiding Light”. Początek emisji W styczniu 1937 roku na ekrany polskich kin wchodziła komedia „Pani minister tańczy”. W angielskim Leeds odbyła się pierwsza konwencja science fiction, a Kaczor Donald otrzymał swoją pierwszą główną rolę. W Stanach Zjednoczonych’ ukazało się pierwsze wydanie magazynu „LOOK”. W tym samym miesiącu rozpoczęła się także emisja serialu, który zyskał status najdłużej nadawanego. Telewizja znajdowała się wówczas jeszcze w powijakach, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych. Wystarczy powiedzieć, że przed wojną telewizor posiadało zaledwie kilkuset mieszkańców USA. Odbiorniki telewizyjne miały trafić pod strzechy dopiero po II wojnie światowej. Dla milionów ludzi podstawowym medium, dostarczającym nie tylko informacji, ale także rozrywki, było radio. 25 stycznia amerykańska stacja radiowa NBC nadała pierwszy odcinek serialu zatytułowanego „The Guiding Light”. Twórczynią serialu była Irna Phillips, która w historii srebrnego ekranu zapisała się jako „matka amerykańskich oper mydlanych”. Fabuła serialu Akcja …

najdluzszy-serial-na-swiecie-f31a15a.jpg
width: 5520
height: 3683

Oscary mają niemal stuletnią historię. Nie brakuje w niej zaskoczeń i polskich sukcesów
type: item
date: 2026-03-16T09:32:38.000Z
creator: Filip Nowek
subject: Historia
subject: ciekawostki
subject: filmy
subject: Kultura
subject: stany zjednoczone
description: Oscary od niemal stu lat przyciągają uwagę milionów widzów, oferując historię pełną zaskoczeń i rekordów. Wśród największych gwiazd kina nie brakuje Polaków, którzy swoimi sukcesami udowodnili siłę rodzimej kinematografii. Odkryj fascynujące fakty o nagrodach Akademii.
encoded: Spis treści: Kto wymyślił Oscary? Na czym stoi figurka Oscara? Kto ma najwięcej Oscarów w historii? Jaki film dostał najwięcej Oscarów? Gdzie odbywa się gala wręczenia Oscarów? Kto z Polaków otrzymał Oscara? Ciekawostki o Oscarach Oscary, czyli Nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, to bezsprzecznie najbardziej prestiżowe wyróżnienie w branży filmowej. Przyznawane od 1929 roku, stały się synonimem najwyższej jakości w świecie kina. Co roku gala ich wręczenia przyciąga największe gwiazdy Hollywood oraz miliony widzów przed telewizorami. Zebraliśmy najważniejsze informacje o tych wyjątkowych statuetkach. Kto wymyślił Oscary? Pomysł na Oscary narodził się w 1927 roku, gdy Louis B. Mayer, współzałożyciel wytwórni MGM (Metro-Goldwyn-Mayer), postanowił stworzyć organizację mającą na celu usprawnienie przemysłu filmowego. Początkowo głównym zadaniem jej członków było rozstrzyganie narastających sporów między MGM a jej pracownikami. Jednak kierunek działania Akademii szybko uległ zmianie. Wkrótce po utworzeniu Akademii Filmowej, jej inicjatorzy spotkali się w znanej Crystal Ballroom w hotelu Biltmore w centrum Los Angeles, aby omówić wszelkie szczegóły związane z funkcjonowaniem organizacji. Ustalono wówczas, że kluczowe będzie wzmocnienie wizerunku i popularyzacja amerykańskiego przemysłu filmowego. Pierwszym przewodniczącym Akademii został aktor Douglas Fairbanks Sr. Aby zrealizować postawione cele, ustanowiono nagrody dla twórców i filmów wyróżniających się wyjątkowymi osiągnięciami. Miało to na celu podniesienie prestiżu branży. W kolejnym roku stworzono system głosowania, proces selekcji oraz nominacji. Tak narodziły się nagrody, które obecnie znamy jako Oscary. Pierwsza ceremonia wręczenia statuetek odbyła się 16 maja 1929 r. w hotelu Roosevelt w Los Angeles i trwała zaledwie 15 minut. Wyróżnienia przyznano w 12 kategoriach, podczas gdy obecnie ich liczba wynosi 23. Na czym stoi figurka Oscara? Gdy postanowiono przyznawać coroczne nagrody, organizatorzy skupili się …

oscary-cee43ea.jpg
width: 4000
height: 2667

Samolot zniknął z radarów na dziesięciolecia. Gdy pojawił się ponownie, historia brzmiała jak science fiction
type: item
date: 2026-03-15T13:33:13.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: legendy
subject: loty samolotem
description: Lot 914 pozostaje jedną z najbardziej udanych medialnych mistyfikacji. Nie dlatego, że legenda przedstawiona przez amerykański tabloid była trudna do zweryfikowania. Po prostu wyssana z palca opowieść oferowała wizję świata, w którym granice fizyki są płynne, a przeszłość może nagle zapukać do drzwi teraźniejszości. Co rzekomo stało się z samolotem linii Pan American World Airways, który w 1955 roku miał wystartować z lotniska w Nowym Jorku? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Twór fabryki sensacji Co miało wydarzyć się w Caracas? Lot 914 to czysta fikcja Legenda wciąż żyje Fikcja literacka może łatwo przeobrazić się w legendę miejską o globalnym zasięgu, a opowieść o samolocie, który wystartował w 1955 roku, by wylądować trzy dekady później, jest tego najlepszym przykładem. W tym przypadku,granice kulturowe i językowe nie mają żadnego znaczenia. Ta „sensacja” wciąż żyje własnym życiem, mimo że od jej ogłoszenia minęło ponad 40 lat. Twór fabryki sensacji Legenda lotu 914 nie narodziła się w archiwach lotniczych, a na łamach amerykańskiego tabloidu „Weekly World News”, znanego z najbardziej ekscentrycznych nagłówków w historii amerykańskiego dziennikarstwa. Gazeta ukazywała się od 1979 do 2007 roku. Specjalizowała się w treściach, które dziś określamy mianem fake news, choć w tamtym czasie funkcjonowały one raczej jako specyficzna forma rozrywki. Redakcja WWN była odpowiedzialna za stworzenie takich ikon popkultury, jak choćby „Bat Boy”. Na łamach pisma pojawiały się też doniesienia o spotkaniach światowych przywódców z istotami pozaziemskimi. Wydanie z 1985 roku przedstawiło historię samolotu Douglas DC-4 linii Pan American World Airways, który rzekomo zniknął z radarów 2 lipca 1955 roku, podczas rutynowego lotu z Nowego Jorku do Miami. W pierwotnej wersji, maszyna z 57 pasażerami i 6 członkami załogi na pokładzie miała niespodziewanie pojawić się w Caracas w Wenezueli 9 marca 1985 roku. Co istotne, tabloid nie poprzestał na jednej publikacji. Widząc ogromne zainteresowanie tematem, redakcja zdecydowała się na ponowną publikację tej samej historii w 1993 roku i jeszcze raz w 1999 roku. Aby zachować pozory aktualności, w późniejszych wersjach samolot lądował w Caracas nie w 1985, a 21 maja 1992 roku. Co miało wydarzyć się w Caracas? W oczach opinii publicznej opowieść prezentowała się wiarygodnie przede wszystkim dzięki narracji. Opierała się ona na dramatycznej wymianie komunikatów między wieżą kontrolną a pilotem, który wyda…

lot-914-1ec0065.jpg
width: 1800
height: 1200

Zapomniane imperium. Chazaria była jedną z największych potęg Europy
type: item
date: 2026-03-15T11:56:53.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: europa
subject: średniowiecze
description: Od VII do IX wieku Chazaria stanowiła jeden z głównych filarów ówczesnego porządku geopolitycznego. Państwo rozciągające się od brzegów Morza Kaspijskiego po stepy dzisiejszej Ukrainy było bowiem czymś więcej niż tylko efemerycznym związkiem koczowników. Mówimy tu o kluczowym buforze, chroniącym Europę przed ekspansją islamu od strony Kaukazu i jednocześnie – o „inkubatorze”, w którym kształtowały się zręby przyszłej Rusi Kijowskiej i państwowości węgierskiej. Dziś nazwa stepowego imperium jest już niemal nieobecna w potocznej świadomości historycznej.
encoded: Spis treści: Tureckie korzenie Wielkie imperium, czyli zasięg terytorialny Chazarii Sacrum i profanum, czyli dwuwładza w Chazarii Tarcza Europy Judaizm na stepie Upadek imperium Bez chazarskich wzorców administracyjnych i militarnych, wczesna Ruś Kijowska najprawdopodobniej wyglądałaby zupełnie inaczej. Również Węgrzy, którzy przez wieki żyli w symbiozie z Chazarami, przenieśli wiele elementów ich kultury politycznej i rzemiosła do Europy Środkowej. Jak na ironię, Rusowie zadecydowali o upadku potężnego i bogatego imperium, od którego tarczy przez ponad sto lat odbijały się siły arabskie, dążące do islamskiego podboju Europy Wschodniej. Tureckie korzenie Początki Chazarii – a właściwie Kaganatu Chazarskiego – są związane z wielkimi procesami migracyjnymi, które wstrząsnęły Eurazją po upadku potęgi Hunów. Źródła wspominają o tym ludzie dopiero w VI wieku, jednak należy wspomnieć, że istnieje hipoteza, według której pojawili się oni w dorzeczu dolnej Wołgi znacznie wcześniej, jako jeden z odłamów ludów tureckich. We wczesnych kronikach ich kolebka jest nazywana „Bersilią”. Mowa o regionie zlokalizowanym na terenie dzisiejszego Dagestanu, gdzie Chazarowie funkcjonowali pierwotnie w ramach potężnego związku plemiennego Sabirów. Kluczowy moment dla krystalizacji chazarskiej państwowości nastał w połowie VII stulecia, wraz z rozpadem kaganatu zachodniotureckiego. W 650 roku, w obliczu chaosu po upadku Turkuci, Chazarowie pod wodzą klanu, który niektórzy historycy utożsamiają z królewskim rodem Ashina, ogłosili niezależność. Nie była to jednak zwykła rebelia, a narodziny nowej potęgi, która szybko zdominowała sąsiednie ludy: Bułgarów, Alanów i wczesne plemiona słowiańskie. Chazarowie od samego początku nie tworzyli jednolitej etnicznie grupy. Był to raczej konglomerat plemion posługujących się językami tureckimi, głównie z grupy oghurskiej, ale obejmujący także ludy irańskie, ugrofińskie i słowiańskie. Różnorodność stała się podstawą potęgi nowego państwa, ale także wyzwan…

Chazarowie-33925c4.jpg
width: 2813
height: 1875

To miejsce od dekad rozpala wyobraźnię. Legendy o jego zawartości krążą od pokoleń
type: item
date: 2026-03-15T10:28:27.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: skarby
subject: stany zjednoczone
subject: wojsko
subject: złoto
description: Fort Knox kojarzy się przede wszystkim z gigantycznym skarbcem, w którym rząd Stanów Zjednoczonych zgromadził niewyobrażalnie gigantyczne rezerwy złota. Warto jednak wiedzieć, że słynne United States Bullion Depository stanowi jedynie niewielki fragment tej olbrzymiej instalacji, która od 1918 roku pozostaje niezdobytą twierdzą.
encoded: Spis treści: Miasto-twierdza w Kentucky Od poligonu do ogromnej bazy Instytucje i jednostki United States Bullion Depository W 1990 roku dwóch przebranych za policjantów mężczyzn weszło do Muzeum Isabelli Stewart Gardner w Bostonie i zrabowało 13 dzieł sztuki o łącznej wartości ok. 500 milionów dolarów. W 2003 roku złodzieje pokonali zabezpieczenia w Antwerp Diamond Centre i zrabowali diamenty, złoto i biżuterię, które wyceniono na ok. 100 milionów dolarów. W 2025 roku bandyci przebrani za ekipę remontową weszli w biały dzień do skarbca paryskiego Luwru. Ich łupem padło 8 elementów francuskich klejnotów koronnych o wartości ok. 88 milionów euro. To były jedne z najzuchwalszych kradzieży w historii, które mogą zawstydzić scenarzystów kinowych hitów. Jednak do tej pory żaden „wirtuoz włamań” nie zdecydował się na wejście do Fort Knox. I trudno się temu dziwić. W końcu mówimy tu o najpilniej strzeżonej fortecy świata. Miasto-twierdza w Kentucky Lokalizacja Fort Knox nie jest przypadkowa. Została wybrana dzięki starannej analizie strategicznej, przeprowadzonej ponad 100 lat temu. Instalacja została wzniesiona na obszarze o powierzchni przekraczającej 440 kilometrów kwadratowych. Dla zobrazowania skali, to nieznacznie mniej niż wynosi powierzchnia Warszawy (517,2 kilometra kwadratowego). Rozciąga się na terytorium trzech hrabstw stanu Kentucky: Bullitt, Hardin i Meade, między Louisville i Elizabethtown, w samym sercu regionu Bluegrass. Strategiczna głębia terytorium była kluczowa w latach 30. XX wieku, kiedy decydowano o lokalizacji depozytu kruszców. Oddalenie od wybrzeży o setki mil oraz ochrona zapewniana przez barierę Appalachów sprawiały, że Fort Knox był naturalnie chroniony przed ewentualnym atakiem lotniczym lub inwazją morską, co w tamtym czasie uznawano za decydujące czynniki bezpieczeństwa. Poza tym pofałdowany teren, porośnięty gęstymi lasami, idealnie nadawał się do ćwiczeń z zakresu nawigacji lądowej. Dwie strefy Z punktu widzenia topograficznego, Fort Knox…

fort-knox-367958d.jpg
width: 1560
height: 1200

Serial „Peaky Blinders” rozsławił to miasto. Dziś turyści odkrywają jego gangsterską historię
type: item
date: 2026-03-14T14:17:44.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: filmy
subject: miasta
subject: serial
subject: wielka brytania
description: Kultowy serial sprawił, że do angielskiego Birmingham zaczęły przybywać miliony turystów z całego świata. Najpierw popularność produkcji telewizyjnej, a teraz także premiera filmu „Peaky Blinders: Nieśmiertelny” ponownie kierują uwagę podróżnych na miasto, z którym związana jest historia słynnego gangu. Birmingham coraz częściej pojawia się na mapach fanów serialu, którzy chcą zobaczyć miejsca związane z jego bohaterami i sprawdzić, jak wyglądało prawdziwe tło wydarzeń przedstawionych w produkcji.
encoded: To właśnie w Birmingham na przełomie XIX i XX wieku działała grupa przestępcza znana jako Peaky Blinders, która stała się inspiracją dla twórców serialu z Cillianem Murphym. Choć wiele scen produkcji kręcono w innych częściach północnej Anglii (m.in. w Merseyside, Yorkshire czy Manchesterze) to właśnie Birmingham przyciąga dziś największe zainteresowanie turystów. Miasto zaczęło wykorzystywać popularność serialu, organizując m.in. tematyczne wycieczki i wydarzenia związane z jego historią. Po premierze filmu kontynuującego losy bohaterów zjawisko określane jako „Peaky Blinders effect” może jeszcze bardziej nasilić ruch turystyczny w tym regionie. Kim byli prawdziwi Peaky Blinders? Historia gangu z Birmingham Choć dla wielu widzów nazwa Peaky Blinders kojarzy się przede wszystkim z popularnym serialem, w rzeczywistości gang o takiej nazwie naprawdę istniał i działał w Birmingham pod koniec XIX wieku. Grupa ta funkcjonowała głównie w latach około 1890–1910 – w okresie, gdy miasto było jednym z największych ośrodków przemysłowych w Wielkiej Brytanii. Członkami gangu byli najczęściej młodzi mężczyźni pochodzący z ubogich, robotniczych dzielnic, którzy angażowali się w drobną przestępczość, uliczne bójki oraz walki o kontrolę nad określonymi częściami miasta. Zajmowali się m.in. kradzieżami, wymuszaniem pieniędzy czy zastraszaniem mieszkańców i rywalizujących grup. Nazwa gangu do dziś budzi zainteresowanie historyków. Jedna z najbardziej znanych teorii mówi, że pochodzi ona od charakterystycznych kaszkietów z daszkiem („peaky”), które nosili jego członkowie. Z kolei według popularnej legendy w daszkach mieli wszywać żyletki, którymi mogli ranić przeciwników podczas walk ulicznych. Badacze podkreślają jednak, że jest to raczej późniejszy mit – w tamtym czasie żyletki były kosztowne i trudno dostępne. W rzeczywistości Peaky Blinders byli niewielkim gangiem ulicznym, a ich działalność zaczęła stopniowo zanikać po 1910 roku, gdy kontrolę nad przestępczością w Birmingham prze…

peaky-3c1fcd5.jpg
width: 5123
height: 3415

Czy ojciec Jezusa był rzymskim legionistą? W Niemczech odkryto tajemniczą inskrypcję
type: item
date: 2026-03-14T07:31:57.000Z
creator: dr Michał Szczepaniak
subject: Historia
subject: chrześcijaństwo
subject: jezus chrystus
subject: Naziści
subject: niemcy
description: Pomnik rzymskiego żołnierza, pochodzący z I wieku i odkryty przy okazji budowy torów nad Renem, wzbudził sensację już w momencie odnalezienia niemal 170 lat temu. Najbardziej intrygująca okazuje się inskrypcja, w której wspomina się łucznika Tyberiusza Juliusza Abdesa Panterę. Co wiąże go z Jezusem z Nazaretu?
encoded: Spis treści: Imperium Romanum we współczesnych Niemczech Plotka o Jezusie Ben Panterze Świadectwa Talmudu o Jezusie Jezus, syn obywatela rzymskiego, pełnej krwi Aryjczyk Płyta nagrobna Sydończyka Pantery wywołała w świecie naukowym niemały zamęt. Zaczęto się zastanawiać nad związkiem znaleziska z sięgającą początków chrześcijaństwa plotką o ziemskim ojcu Jezusa o przydomku Pantera. Przypomniano również wzmianki w Talmudzie o Jezusie Ben Panderze (zmiana brzmienia wynikała z transkrypcji). Pogłoska o potencjalnym rzymskim rodowodzie Jezusa rozgrzała serca i umysły zwłaszcza w epoce rządów NSDAP. Przyjrzyjmy się sprawie bliżej. Imperium Romanum we współczesnych Niemczech Cesarstwo Rzymskie czasów Jezusa obejmowało nie tylko cały basen Morza Śródziemnego. Po przegranej bitwie w Lesie Teutoburskim umowna granica Imperium przebiegała na Renie. Przenoszenie oddziałów, w skład których wchodzili mężczyźni pochodzący się z najrozmaitszych zakątków imperium, było znaną praktyką. Nagrobek eksponowany w muzeum Roemerhalle w Bad Kreuznach upamiętnia Sydończyka (czyli mieszkańca ziem dzisiejszego Libanu), który 40 lat wojował dla cesarstwa. Płyta grobowa robi wrażenie wymiarami (ok. 2 m wysokości), dobrym stanem zachowania i modelunkiem postaci. Najpewniej życie Pantery przypadło na panowanie pierwszego cesarza Rzymu Oktawiana Augusta i jego następcy Tyberiusza, co można wywnioskować z imienia (praenomen) Tyberiusz oraz „nazwiska” (nomen) Juliusz. Chociaż uzyskał rzymskie obywatelstwo (standard po 25 latach służby), jego korzenie były semickie, o czym świadczy człon Abdes. Przydomek Pantera wskazuje na waleczny charakter, przypominający drapieżnika. Semita Pantera był zatem współczesny Jezusowi z Nazaretu, jednak w przeciwieństwie do niego służył Rzymowi i posiadał obywatelstwo. Plotka o Jezusie Ben Panterze Przypuszczalnie już pod koniec I w. wśród Żydów i pogan rozeszła się plotka, jakoby założyciel Kościoła został zrodzony z pozamałżeńskiego związku Żydówki z żołnierzem o imie…

pomnik-Tyberiusza-Juliusza-Abdesa-Pantere-975e54d.jpg
width: 2813
height: 1875

Archeolodzy odkryli wyjątkowy grób sprzed 10 500 lat. Obok była czaszka tura na palu
type: item
date: 2026-03-13T14:11:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: niemcy
subject: pradzieje
subject: religie
description: W torfowisku archeolodzy odkryli jeden z najstarszych pochówków ciałopalnych Europy Północnej. Spalone szczątki człowieka przeleżały tam ponad 10 tysięcy lat. Badaczy zaskoczył jednak niezwykły element rytuału pogrzebowego. Przy grobie znajdowała się czaszka tura wbita na drewniany pal. Oto jak wyglądał rytuał pogrzebowy.
encoded: Tereny podmokłe są skarbnicą wiedzy dla archeologów. W bagnach, jeziorach i wrzosowiskach doskonale zachowują się zabytki organiczne, ale też szczątki zwierząt i ludzi. W Polsce w świetnym stanie zachowały się relikty ufortyfikowanej osady w Biskupinie. Jej rekonstrukcja do dziś cieszy się wielkim powodzeniem wśród turystów. Kapsuła czasu w bagnie Duvenseer Moor w Szlezwiku-Holsztynie w północnych Niemczech to dla archeologów miejsce absolutnie wyjątkowe. Przed tysiącami lat znajdowało się tutaj tętniące życiem jezioro. Na jego brzegu obozowali ludzie. Dziś jest to rozległe torfowisko, które dzięki specyficznym beztlenowym warunkom doskonale konserwuje materię organiczną. Drewno, kości i rośliny, które w innych miejscach dawno zmieniłyby się w pył, tutaj przetrwały w niemal nienaruszonym stanie. Dzięki badaniom prowadzonym przez Leibniz-Zentrum für Archäologie (LEIZA) możemy dziś zajrzeć w głąb wczesnego mezolitu, czyli okresu sprzed około 10 500 do 11 000 lat. To czas, gdy po ustąpieniu lodowca przyroda i ludzie na nowo zaczęli rozprzestrzeniać się w północnej Europie. Bardzo stara kremacja W Duvenseer Moor archeolodzy odkryli grób ciałopalny sprzed około 10 500 lat. Z tak odległego okresu znanych jest zaledwie kilka podobnych pochówków, w których złożono kości poddane działaniu wysokiej temperatury. Nieco młodszy ciałopalny pochówek znaleziono w Polsce w Mszanie. Archeolodzy zlokalizowali tam groby, w których ciała (m.in. młodej kobiety i dziecka) umieszczano w konstrukcjach przypominających trumny z kory, a następnie spalano je bezpośrednio w jamie grobowej przed jej zasypaniem. Choć kości były przepalone jedynie częściowo, wyraźna warstwa czarnego popiołu dowodzi celowego użycia ognia, co czyni to znalezisko jedną z najstarszych znanych praktyk tego typu w regionie. Wróćmy do Niemiec. Pod warstwą torfu archeolodzy odkryli fragmenty spalonego ludzkiego szkieletu przemieszane z resztkami stosu pogrzebowego. Co niezwykle istotne, pochówek ten nie został od razu zas…

zubr-fb582d8.jpg
width: 1575
height: 1050

Archeolodzy odkryli błękitne pomieszczenie w Pompejach. Cena pigmentu była niewyobrażalna
type: item
date: 2026-03-13T11:19:42.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: barwnik
subject: pompeje
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
description: Ile kosztował luksus w antyku? Naukowcy wycenili błękitny barwnik ze ścian nowo odkrytego sanktuarium w Pompejach. Zużyto tam niemal 5 kg rzadkiego pigmentu. Była to równowartość nawet 1300 bochenków chleba! W jakim celu użyto tak drogiego barwnika?
encoded: Pompeje we Włoszech są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych na świecie. Rokrocznie odwiedzają je tłumy turystów – nie jest to dziwne zważywszy na to, że można obejrzeć tak świetnie zachowane relikty miasta rzymskiego sprzed 2 tysięcy lat. To, że przetrwało do dziś zawdzięczamy erupcji wulkanu, która pokryła je popiołami i w ten sposób zakonserwowała. Od wielu lat trwają wykopaliska w Pompejach. Niedawno archeolodzy natknęli się na zagadkowe błękitne pomieszczenie. Nie garderoba, ale kaplica W Pompejach odkryto wiele bogatych willi. Składały się z wielu pomieszczeń i były obsługiwane przez niewolników. W jednym z kompleksów znaleziono niedawno pokój, który niemal w całości był pomalowany na niebiesko. Jego powierzchnia wynosiła około 9 metrów kwadratowych, czyli tyle, ile sypialnia w bloku. Zdaniem archeologów było to niewielkie sanktuarium domowe. Prawie każda ściana była pokryta intensywnym błękitem. A to był jeden z najdroższych pigmentów w historii ludzkości. Błękit egipski. Co o nim wiemy? Dlaczego błękit był tak drogi? W starożytności niebieskie pigmenty były znacznie rzadsze niż inne kolory. Błękit egipski był pierwszym syntetycznym barwnikiem w historii, a jego wytworzenie wymagało zaawansowanej technologii i ogromnej energii – składniki wypalano w temperaturze 850–950°C. Nazwa „błękit egipski” odnosi się do historycznego pochodzenia tej technologii, a niekoniecznie do miejsca wytworzenia konkretnej partii barwnika. Większość składników do wykonania pigmentu wykorzystanego w Pompejach pochodziła z okolic tego miasta. Pigment powstawał z piasku krzemionkowego, węglanu wapnia, minerałów miedzi oraz topnika alkalicznego. Badania próbek potwierdziły obecność krzemianu wapniowo-miedziowego oraz domieszek kwarcu i wollastonitu. Barwnik trafiał do rzymskich handlarzy w postaci małych kulek, które artyści musieli godzinami ucierać na proszek przed nałożeniem na mokry tynk. Wynik badania. Kilogramy luksusu na ścianach Głównym celem naukowców było os…

SacrarioSala-Celeste-Regio-IX-2-1200x801-c99f48b.jpg
width: 1200
height: 801

Z dżungli do grobowca. Nowe badania ujawniają handel papugami w Ameryce Południowej
type: item
date: 2026-03-13T09:16:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: papugi
subject: peru
subject: ptaki
description: Pióra papug z elitarnego i starożytnego grobowca w Peru zdradziły ważne informacje na temat dawnego handlu i dalekosiężnych kontaktów. To wielobarwna opowieść o czasach sprzed powstania imperium inkaskiego.
encoded: Ameryka Południowa jest kolebką licznych kultur. Najbardziej znana pozostaje oczywiście cywilizacja Inków. To z nią związana jest słynna peruwiańska atrakcja turystyczna Machu Picchu. Najnowsze badanie, którego wyniki opublikowano na łamach „Nature Communications”, dotyczy jednak mniej znanej kultury Ychsma. Rozwijała się ona na środkowym wybrzeżu Peru między 1000 a 1470 rokiem n.e. „Papuzi” grobowiec w Pachacamac Najważniejszym centrum religijnym kultury Ychsma było Pachacamac. W 2005 roku archeolodzy odkryli tam nienaruszony, bogaty grobowiec. Znajdowały się w nim 34 pakunki pogrzebowe z mumiami. Niektóre z nich zdobiły tak zwane fałszywe głowy z maskami i pióropuszami. Wykorzystano w nich setki jaskrawych, niebieskich i zielonych piór. Dla ludów andyjskich takie ozdoby były symbolem najwyższego statusu i władzy. Wybrzeże Peru to jednak jedna z najsuchszych pustyń świata, dlatego kolorowe papugi tam nie występują. Ich naturalnym środowiskiem jest wilgotna dżungla Amazonii, oddzielona od wybrzeża potężnym łańcuchem górskim. Naukowcy zaczęli się więc zastanawiać, w jakiej formie pióra dotarły do Pachacamac. Odpowiedź przyniosły specjalistyczne analizy. Co zdradziły analizy piór? Aby poznać historię tych artefaktów, zespół badaczy przeanalizował 25 piór. Zastosowano nowatorskie i interdyscyplinarne metody. Głównym narzędziem była analiza kopalnego DNA, czyli aDNA. Pozwoliła ona precyzyjnie zidentyfikować gatunki ptaków. Były to: ara żółtoskrzydła, ara zielonoskrzydła, ara zwyczajna, amazonka mączna. Dodatkowo naukowcy zbadali stabilne izotopy węgla i azotu w tkankach piór. Ta metoda pozwala odczytać dietę ptaka w momencie wzrostu pióra. Datowanie radiowęglowe AMS potwierdziło wiek znalezisk. Pióra pochodzą z okresu między 1102 a 1457 rokiem n.e. Z Amazonii na wybrzeże Peru Wyniki analizy genetycznej były zaskakujące. Pióra charakteryzowały się bardzo wysoką różnorodnością biologiczną, co wyklucza tezę, że ptaki pochodziły z lokalnej, zamkniętej hodowli. Wszystkie te …

Image-Four-c77be97.jpg
width: 4000
height: 3000

Kiedy powstała najstarsza broń palna? Badacze odnaleźli w Niemczech bardzo stary prymitywny pistolet
type: item
date: 2026-03-13T07:45:04.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: broń
subject: historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: średniowiecze
description: Podczas wykopalisk w niemieckiej Brandenburgii archeolodzy odnaleźli broń krótką datowaną na końcówkę XIV wieku. Naukowcy uważają, że jest 9 lat starsza od słynnej broni z Tannenbergu.
encoded: Historia broni palnej ma swój początek w Chinach. W Kraju Środka w IX wieku wynaleziono proch czarny. Początkowo był on używany głównie w celach rozrywkowych oraz do prostych broni zapalających. Z czasem Chińczycy zaczęli wykorzystywać proch w działaniach militarnych. Jedną z pierwszych takich konstrukcji była lanca ognista, którą uważa się za pierwszą na świecie broń prochową i poprzednik broni palnej. Kiedy powstała broń prochowa? Była to włócznia z przymocowaną rurą, z której po zapaleniu prochu wydobywał się płomień oraz drobne odłamki. Lance ogniste wykorzystywano m.in. w wojnach dynastii Song przeciw północnym państwom Liao i Jin, a później także przez Jin przeciwko Mongołom Czyngis-chana. W Europie lance pojawiły się dopiero w XIV w. Z chińskiej technologii stopniowo rozwijały się kolejne rodzaje broni, również krótkiej. W krajach europejskich zaczęły pojawiać się się pierwsze ręczne działa. Były to proste metalowe lufy zamocowane na drewnianym trzonku, które ładowano od przodu prochem i kulą. Strzał następował po przyłożeniu zapalonego lontu do otworu zapłonowego. Dotychczas jednym z najstarszych zachowanych egzemplarzy takiej broni było działko z Tannenbergu z 1399 roku. Najstarsza broń palna na świecie Okazuje się jednak, że istnieje starsza broń. Naukowcy prowadzący wykopaliska na terenie Brandenburgii znaleźli broń palną datowaną na 1390 r. W sumie ma ok. 6 cm długości. – Nie mamy żadnych pisemnych ani archeologicznych dowodów na używanie broni palnej z tego okresu w Brandenburgii. Do tej pory mogliśmy to jedynie zakładać w sposób ogólny – powiedział Christof Krauskopf, dyrektor Brandenburskiego Urzędu ds. Zarządzania Dziedzictwem i Państwowego Muzeum Archeologicznego. Broń została odnaleziona w 2023 roku przez Matthiasa Dasse, wolontariusza i konserwatora zabytków. Odkrył fragmenty tego prymitywnego pistoletu podczas badań terenowych w pobliżu zamku Kletzke. Odkrywca przekazał artefakt Gordonowi Thalmannowi, kierownikowi Urzędu Ochrony Zabytków w Prigni…

FABRIC-KOLAZ-32-84-8ca542a.jpg
width: 2700
height: 1800

Z autobusu do muzeum. Niezwykła historia monety sprzed 2000 lat
type: item
date: 2026-03-12T10:22:09.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: monety
subject: muzeum
subject: pieniądze
subject: starożytność
subject: wielka brytania
description: Nie w muzeum, nie na wykopaliskach, lecz w autobusie zaczęła się ta niezwykła archeologiczna historia. Jedna z monet, które trafiały do rozliczenia po kursach w Leeds, okazała się znacznie starsza, niż ktokolwiek mógł przypuszczać. Przez lata znajdowała się wśród dziecięcych skarbów. Teraz poznaliśmy prawdę na jej temat.
encoded: Powojenna Wielka Brytania. Kraj w latach 50. targany jest kryzysami, ale życie toczy się dalej. Wówczas James Edwards pracował w Leeds jako główny kasjer w miejskim transporcie. Każdego dnia przez jego ręce przechodziły tysiące monet z autobusów i tramwajów. Liczył je, segregował i pakował. Czasem w stercie pensów trafiały się „odrzuty”. Były to monety fałszywe lub zagraniczne, których nie dało się wpłacić do banku. James nie wyrzucał ich jednak do kosza. Zabierał je do domu dla swojego wnuka, Petera. Dla małego chłopca te metalowe krążki były jak okna na inny świat. Peter trzymał je w małej, drewnianej kasetce przez ponad siedem dekad. – Dla mnie były to skarby – wspomina po latach Peter Edwards. Detektyw na tropie Kartaginy Peter Edwards, dziś 77-letni mężczyzna, postanowił w końcu odkryć prawdę na temat jednej z monet, która szczególnie przykuwała jego uwagę. Przeprowadził skrupulatne badania, które przyniosły zaskakujące rezultaty. Okazało się, że moneta nie jest pamiątką z wakacji, ale antycznym artefaktem. Została wybita przez Kartagińczyków w mieście Kadyks. Miało to miejsce w I wieku przed naszą erą. Peter był zdumiony jej wiekiem i pochodzeniem. – Moneta zawsze mnie fascynowała, bo trudno było rozszyfrować, skąd pochodzi – przyznaje Edwards. Postanowił, że tak cenny przedmiot nie może dłużej leżeć w prywatnej szufladzie. Skontaktował się z Leeds Museums and Galleries, aby przekazać znalezisko badaczom. Twarz boga i marketing starożytnych Co właściwie widać na tym maleńkim kawałku metalu? Na jednej stronie widnieje twarz boga Melkarta – boga opiekuna fenickiego Tyru. Oddawano mu cześć podczas święta przebudzenia, przypadającego prawdopodobnie na początek wiosny. Melkart nosi charakterystyczne nakrycie głowy z lwiej skóry. Dzięki temu przypomina greckiego herosa Heraklesa. Nie był to przypadek, lecz sprytny zabieg starożytnych rzemieślników. W tamtym czasie fenickie monety często wykorzystywały grecką symbolikę. Miały dzięki temu wydawać się bardziej atrakcyj…

IMG5348-d9a321d.jpeg
width: 4032
height: 3024

Ann Lee stworzyła własną religię. Była „jedną z najwcześniejszych feministek”
type: item
date: 2026-03-12T08:58:47.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Historia
subject: filmy
subject: kobiety
subject: religie
subject: stany zjednoczone
subject: wielka brytania
description: Do polskich kin zawitał „Testament Ann Lee”, który już zdobył uznanie krytyków. W roli głównej wystąpiła Amanda Seyfried, a jej kreacja przyniosła aktorce nominację do Złotego Globa. Co szczególnie interesujące, historia przedstawiona w filmie nie jest fikcją, a scenariusz oparto na losach prawdziwej kobiety z XVIII wieku, której życie i działalność religijna wzbudzały zarówno zachwyt, jak i kontrowersje. Kim była Ann Lee i dlaczego jej postać do dziś budzi tak duże zainteresowanie?
encoded: Ann Lee przez swoich wyznawców była uznawana za żeńską manifestację Boga i duchową przywódczynię wspólnoty religijnej. Jej droga do tej roli była jednak pełna dramatycznych doświadczeń. Dorastała w ubogiej rodzinie w Anglii, a w młodości zmagała się z trudnymi warunkami życia i osobistymi tragediami, które ukształtowały jej poglądy religijne. Z czasem zaczęła głosić idee duchowej czystości i wspólnotowego życia, stając się założycielką protestanckiego ruchu religijnego znanego jako szejkerzy albo szejkersi. Co sprawiło, że jej nauki zdobyły tak wielu zwolenników i jak doszło do powstania tej niezwykłej wspólnoty? Kim była Ann Lee? Trudne dzieciństwo i początki jej religijnych przekonań Ann Lee przyszła na świat w 1736 roku w Manchesterze jako drugie z ośmiorga dzieci kowala Johna Leesa. Dorastała w bardzo skromnych warunkach – cała rodzina mieszkała w niewielkim mieszkaniu należącym do dziadków, a codzienność klasy robotniczej w XVIII-wiecznej Anglii była naznaczona ubóstwem i ciężką pracą. Lee nie otrzymała formalnego wykształcenia i jako młoda dziewczyna pracowała m.in. w fabryce tekstyliów. Już w dzieciństwie wyróżniała się jednak głęboką religijnością oraz silnym przekonaniem o konieczności moralnej czystości. Wczesne doświadczenia rodzinne odegrały istotną rolę w kształtowaniu jej poglądów. W ciasnym domu była świadkiem życia intymnego rodziców, co – według wielu biografów – wywołało u niej trwałą niechęć do seksualności. Mimo to w 1762 roku wyszła za mąż za kowala Abrahama Standerina. Małżeństwo okazało się jednak dla niej niezwykle trudne – Lee urodziła czworo dzieci, które zmarły w niemowlęctwie. Kolejne osobiste tragedie umocniły ją w przekonaniu, że życie w czystości i celibacie jest drogą do duchowego zbawienia. W tym samym czasie Lee zaczęła coraz intensywniej angażować się w działalność religijną. W wieku około 22 lat dołączyła do wspólnoty Wardley Society – niewielkiej protestanckiej grupy znanej z ekstatycznych modlitw, śpiewów i tańców podczas naboże…

zdj-38-4f92a31.jpg
width: 4864
height: 3240