National Geographic
type: channel
date: 2026-03-22T15:03:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Naukowcy przebadali marchew, pomidora i sałatę. Wyniki pokazują, które części roślin gromadzą farmaceutyki
items: Twórczyni „Genealogii Potomków Sejmu Wielkiego”: Dla sąsiadów jestem miłą panią z parteru
items: La Gomera to mniej znana kanaryjska wyspa. Ujmuje gościnnością, spokojem i spektakularną naturą
items: Zrównoważony rozwój – czy można rozwijać gospodarkę bez niszczenia planety?
items: Island hopping przyciąga coraz więcej podróżnych. W tych miejscach w Europie sprawdza się najlepiej
items: Zwiastuny wiosny i żywe „zegary” pól. Co kryją skowronki?
items: Operacja „Dunaj” złamała ideały. To tragedia Praskiej Wiosny i plama na polskim honorze
items: Wszedłem do lasu po zmroku. Nie spodziewałem się, co tam usłyszę
items: Najbardziej zielone miasto świata. W tej europejskiej stolicy natura jest na wyciągnięcie ręki
items: Zanim pojawił się Jezus, tłumy podążały za nim. Jan Chrzciciel zmienił oblicze Judei
items: To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
items: „Złota godzina” dla zdrowia potwierdzona. Oto dlaczego lepiej ćwiczyć rano
items: Sukces „K-popowych Łowczyni Demonów” zmienia sposób sposób podróżowania. Fani chcą zobaczyć miejsca z oscarowego filmu
items: Wyglądają niegroźnie, ale ich skutki mogą zaskoczyć. Jak naprawdę szkodzą niedopałki?
items: Naukowcy i artyści odtworzyli hiperrealistycznego mamuta. Niezwykła atrakcja już w Krakowie
items: Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
items: Najwygodniejsze miasta w Europie dla rodzin z dziećmi – w rankingu także Polska
items: Gdy inne śpią, on poluje – rzadki ptak w Polsce o niezwykłych czerwonych oczach
items: Dni stają się coraz dłuższe – nie mają już 24 godzin. Zmiany klimatyczne spowalniają obrót Ziemi
items: To proste hobby ma zaskakujący efekt dla zdrowia. Wystarczy lornetka i trochę cierpliwości
items: W którym mieście w Polsce najlepiej się żyje? Wyniki rankingu mogą zaskoczyć
items: Pogoda wpływa na organizm bardziej, niż myślisz. Może zmieniać samopoczucie i zdrowie
items: Do kin wchodzi film „Projekt Hail Mary”. Ile fikcji, a ile nauki jest w produkcjach filmowych sci-fi?
items: Zapomniany rytuał wraca do łask. Dusking pomaga odzyskać spokój i odbudować więź z naturą
items: Satelita Proba-3 zadzwonił do domu! ESA przywróciła kontakt ze statkiem przełomowej misji tworzącej sztuczne zaćmienia Słońca

Naukowcy przebadali marchew, pomidora i sałatę. Wyniki pokazują, które części roślin gromadzą farmaceutyki
type: item
date: 2026-03-22T15:02:47.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Nauka
subject: eksperyment
subject: liście
subject: owoce
subject: warzywa
description: Naukowcy z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa udowodnili, że farmaceutyki, które mogą być składnikiem systemu nawadniania, rozkładają się w roślinach nierównomiernie. Oznacza to, że niektóre rośliny stają się lepszymi kandydatami do nawadniania ściekami niż inne. Klucz tkwi w części produktu, jaka zostaje spożyta przez człowieka.
encoded: Nawadnianie upraw za pomocą ścieków to powszechna praktyka stosowana na obszarach ubogich w systematyczne opady. Ten sposób podlewania ratuje żywotność roślin, które bez regularnego dostępu do wody skazane byłyby na pewną śmierć. Wielu producentów żywności obawia się jednak o skutki tego sposobu nawadniania, przez który żywność narażona może być na różne związki zawarte w ściekach – w tym na leki psychoaktywne. Naprzeciw obawom wychodzi zespół naukowcy z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa, który pod kierownictwem Danielli Sanchez przeprowadził szereg badań określających, które z warzyw jest najlepszym kandydatem do ściekowego podlewania. Jak przeprowadzono badania? Do eksperymentów naukowcy wykorzystali trzy gatunki roślin: marchew, pomidora i sałatę. Każde z nich zostało umieszczone w komorze o kontrolowanej temperaturze, w której uprawy były zasilane specjalnym roztworem składającym się z ultraczystej wody, soli, składników odżywczych i jednego z czterech leków wytypowanych przez zespół Sanchez. Farmaceutyki zawierały psychoaktywne substancje takie jak karbamazepina, lamotrygina, amitryptylina i fluoksetyna. Każdy z tych składników stosowany jest w lekach na depresję, chorobę afektywną dwubiegunową oraz padaczkę. Eksperyment trwał przez okres do 45 dni. Po tym czasie z roślin zostały pobrane próbki różnych tkanek, które następnie naukowcy poddali analizie chemicznej mającej określić, w jaki sposób substancje wchłaniane są przez roślinę. Dodatkowym rezultatem analizy było określenie, jakie produkty uboczne wytwarzają rośliny w takim procesie zasilania oraz jak chemiczne elementy uboczne ostatecznie się rozkładają. Chemiczne liście Wyniki badań pozwoliły określić, że farmaceutyki oraz produkty metabolizmu tych substancji mają tendencję do gromadzenia się w liściach roślin. W tych częściach organizmów zaobserwowano nawet – jak miało to miejsce u pomidorów – nawet do 200 razy wyższe stężenie farmaceutyków niż miało to miejsce w owocach. W przypadku badanej marchwi stężenie …

shutterstock2188759795-fccab18.jpg
width: 5472
height: 3447

Twórczyni „Genealogii Potomków Sejmu Wielkiego”: Dla sąsiadów jestem miłą panią z parteru
type: item
date: 2026-03-22T14:14:11.000Z
creator: Marcin Dzierżanowski
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: transseksualizm
description: W pewnym momencie moje ciało stało się przedłużeniem komputera, właściwie zapomniałam, że je w ogóle mam. Myślę, że dlatego tak późno odkryłam swoją transpłciowość – mówi dr Maria Jadwiga Minakowska, filozofka, genealożka, transpłciowa aktywistka i twórczyni „Genealogii Potomków Sejmu Wielkiego”.
encoded: Maria Jadwiga Minakowska (ur. 13 czerwca 1972 w Olsztynie) – polska filozofka, genealożka i demografka historyczna, doktor nauk humanistycznych oraz twórczyni dużych baz genealogicznych. Znana przede wszystkim jako twórczyni projektów genealogicznych Wielka Genealogia Minakowskiej oraz Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego, które gromadzą dane o setkach tysięcy osób powiązanych z elitami historycznymi Polski i Europy Środkowej. Publikuje prace z zakresu genealogii, demografii historycznej i analizy sieci społecznych. W 2024 r. ogłosiła tranzycję płciową i przyjęła imię Maria Jadwiga; wcześniej znana była jako Marek Jerzy Minakowski. Angażuje się również w działalność publiczną i społeczną, m.in. w dyskusje dotyczące miejsca osób transpłciowych w Kościele katolickim oraz w życiu publicznym. Bała się pani transpłciowego coming outu? Bałam się. Ale szybko zrozumiałam, że ten mój strach to papierowy tygrys, który się przewrócił, gdy mocniej tupnęłam nogą. Spodziewałam się zderzenia ze ścianą, a okazało się, że jestem jak czołg, który wjechał w makietę zamku. Pani pozycja naukowa? Nie ucierpiała ani trochę. Znajomi na konferencjach naukowych przyjmują mnie zupełnie normalnie, na zasadzie: „cóż, przyjeżdżał kolega, teraz przyjeżdża koleżanka”. Biznes? Jest pani m.in. twórczynią Wielkiej Genealogii Minakowskiej i serwisu Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego. Użytkownicy moich baz genealogicznych nie zrezygnowali z abonamentu tylko dlatego, że na stronie internetowej kiedyś było napisane „Wielka Genealogia Minakowskiego”, a teraz jest „Minakowskiej”. Z tranzycją też poszło łatwo? Łatwiej niż myślałam. Tempo było błyskawiczne, od dnia coming outu do zakończenia tranzycji minęło 14 miesięcy, ale w takich sprawach działam szybko, magisterkę zrobiłam w zaledwie trzy lata. Pani rodzice nie żyją, więc nie musiała pani robić upokarzającej procedury pozywania rodziców o błędne ustalenie płci, której jeszcze do niedawana wymagało polskie prawo. Zastanawiała się pani, jak by zareagowali…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/900743e5-2cfd-4c93-96c5-5b56d43c23b9-2b0d1fb.jpeg
width: 2048
height: 1152

La Gomera to mniej znana kanaryjska wyspa. Ujmuje gościnnością, spokojem i spektakularną naturą
type: item
date: 2026-03-22T13:29:01.000Z
creator: Michał Cessanis
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: hiszpania
subject: wakacje w hiszpanii
subject: wyspy
subject: wyspy kanaryjskie
description: La Gomera zdecydowanie różni się od głośnej, pełnej turystów Teneryfy. Można tu znaleźć gościnne miejsca, proste i pyszne jedzenie oraz spokój – towar najbardziej deficytowy w dzisiejszym świecie.
encoded: Spis treści: Dom na końcu świata Zielona katedra w słońcu Między światami Zbawienny deszcz W miasteczku hipisów Patrząc wstecz Informacje praktyczne Zapomnij o czwartym biegu. Tutaj on po prostu nie istnieje – Juan, chłopak z wypożyczalni samochodów na lotnisku w Alajeró, podaje mi kluczyki do lekko zarysowanego auta z uśmiechem, w którym czai się politowanie dla przybysza z kontynentu. – Na Gomerze masz tylko dwójkę, trójkę i klakson na zakrętach. Słowa Juana zaczynam doskonale rozumieć chwilę po tym, jak wyjeżdżam na pełne serpentyn, zjazdów i podjazdów drogi La Gomery. Uciekłem tutaj z głośnej i zbyt turystycznej Teneryfy, by zwolnić, więc robię to natychmiast. Wbijam dwójkę, silnik wyje protestując, a ja ruszam w górę, zostawiając za sobą ocean i cywilizację. Jadę prosto do serca wyspy. Dom na końcu świata Droga pnie się tak stromo, że mam wrażenie, iż auto zaraz stanie dęba. Powietrze staje się rześkie, krystalicznie czyste. Krajobraz pustynny ustępuje miejsca soczystej zieleni. Choć często te szczyty toną w chmurach, ja mam dziś szczęście – niebo jest idealnie błękitne, co sprawia, że kolory stają się niemal jaskrawe, nasycone światłem. Docieram do wioski Las Hayas, tuż przy granicy Parku Narodowego Garajonay. Na samym końcu drogi stoi niski, bielony dom wyraźnie odcinający się od zieleni ogrodu i błękitu nieba. Nad wejściem wisi ręcznie malowany szyld: La Montaña – Casa Efigenia. Wchodzę do środka zwabiony zapachem domowego obiadu. Wnętrze jest proste, surowe. Bielone ściany odbijają światło wpadające przez małe okna. Nie ma tu ozdobnych boazerii czy wymyślnych dekoracji. Są za to ramki. Setki ramek wiszących wszędzie, gdzie się da, tworzących mozaikę czyjegoś życia. Podchodzę bliżej. To kronika istnienia jednej niezwykłej kobiety i całej wyspy. Są wyblakłe wycinki z gazet niemieckich, angielskich, hiszpańskich z lat 70., 80., 90. Są czarno-białe zdjęcia polityków, ministrów, słynnych ekologów ściskających dłoń drobnej kobiety w fartuchu. Są zdjęcia turystów …

la-gomera-1-94c1bf9.jpeg
width: 4032
height: 3024

Zrównoważony rozwój – czy można rozwijać gospodarkę bez niszczenia planety?
type: item
date: 2026-03-22T12:43:56.000Z
creator: Saleem H. Ali
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: środowisko
subject: zrównoważony rozwój
description: Czym naprawdę jest zrównoważony rozwój? Choć termin sustainability stał się jednym z najczęściej używanych pojęć w debacie o przyszłości planety, jego znaczenie bywa niejasne i wielokrotnie interpretowane. Historia tego pojęcia sięga gospodarki leśnej XVII wieku, a jego współczesne rozumienie łączy ekologię, ekonomię i potrzeby społeczne człowieka.
encoded: Spis treści: Kiedy zaczęto myśleć o zrównoważonym rozwoju? Zrównoważony rozwój a ludzkie potrzeby – od biologii do dobrobytu Dlaczego pojęcie zrównoważonego rozwoju bywa niejasne Zrównoważony rozwój w praktyce – relacja człowieka z ekosystemem Rdzenne tradycje i pierwsze koncepcje równowagi z naturą Niezrównoważone praktyki w historii – wymieranie gatunków Katastrofy i ewolucja – jak powstał człowiek Termin sustainability pochodzi od słowa sustenance („zachowanie”), łączącego się etymologicznie z łacińskim słowem sustinere, które z kolei oznacza „zapewnienie ciągłości, wsparcie, podtrzymanie”. Według słownika Cambridge sustainability oznacza „zdolność do trwania przez długi czas, bez wyrządzania krzywdy środowisku”. W polszczyźnie nie istnieje termin, który oddaje to znaczenie. Mamy za to właśnie „zrównoważony rozwój”, za pomocą którego powszechnie tłumaczy się zarówno sustainability, jak i sustainable development. Mając świadomość różnic między tymi dwoma terminami, zdecydowaliśmy się spolszczyć tytuł zgodnie z najbardziej powszechnym rozumieniem. Kiedy zaczęto myśleć o zrównoważonym rozwoju? Współcześnie termin „zrównoważony rozwój” ma korzenie w rozwoju zasobów odnawialnych, w szczególności w gospodarce leśnej. Najwcześniejsze użycie pojęcia „zrównoważony rozwój” w zachodniej tradycji może pochodzić od niemieckiego słowa Nachhaltigkeit (które oznacza długotrwały efekt zarówno pod względem czasu, jak i stopnia oddziaływania), użytego przez Hansa Carla von Carlowitza, który zarządzał przedsiębiorstwami górniczymi we Freibergu pod koniec XVII wieku w imieniu dworu saskiego. W tym czasie toczyła się ożywiona debata na temat roli leśnictwa i górnictwa w sektorze publicznym, a także powiązań między nimi. Drewno z lasu było wykorzystywane do budowy szybów górniczych i związanej z nimi infrastruktury. Von Carlowitz napisał książkę, w której sformułował koncepcję „zrównoważonego użytkowania” lasu. Uważał on, że powinno wycinać się tylko tyle drzew, ile może odrosnąć. Dzię…

zrownowazony-rozwojGettyImages-2263345492-4e7d934.jpg
width: 5568
height: 3712

Island hopping przyciąga coraz więcej podróżnych. W tych miejscach w Europie sprawdza się najlepiej
type: item
date: 2026-03-22T12:03:09.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: europa
subject: podróże
subject: pomysł na wakacje
subject: trendy
subject: wyspy
description: W 2026 roku island hopping – czyli podróżowanie między wyspami drogą morską lub powietrzną – umacnia swoją pozycję jako jeden z wyraźniejszych trendów w segmencie premium. Coraz więcej podróżnych rezygnuje z jednego kierunku na rzecz wieloetapowych tras, które pozwalają odkrywać różnorodne krajobrazy i kultury w ramach jednej wyprawy. Gdzie w Europie ten sposób podróżowania sprawdza się najlepiej?
encoded: Zamiast pozostawać w jednym miejscu, współczesne podróże coraz częściej przybierają formę przemieszczania się między różnymi punktami, które razem tworzą spójną, a zarazem zróżnicowaną opowieść o regionie. Island hopping wpisuje się w ten model, oferując elastyczność i możliwość dopasowania trasy do indywidualnych oczekiwań – od spokojnych, niemal odludnych wysp po tętniące życiem kurorty. Według danych touroperatora Atlantida Travel zainteresowanie takimi podróżami systematycznie rośnie, a wyraźne przyspieszenie tego trendu nastąpiło po pandemii. Podróżni coraz częściej poszukują doświadczeń opartych na bliskości natury, większej swobodzie przemieszczania się i poczuciu prywatności, nie rezygnując przy tym z wysokiego standardu usług. W tym kontekście podróż między wyspami staje się nie tylko formą zwiedzania, lecz także sposobem na redefinicję samego rytmu podróżowania. Na czym polega island hopping i dla kogo jest ta forma podróżowania? Island hopping coraz wyraźniej wpisuje się w sposób podróżowania osób, które oczekują od wyjazdu czegoś więcej niż biernego wypoczynku. Jak wskazuje Atlantida Travel, na tego typu trasy decydują się zarówno pary w wieku 30–45 lat, jak i bardziej doświadczeni podróżnicy o wysokiej sile nabywczej, a także rodziny podróżujące w kilku pokoleniach. Wspólnym mianownikiem pozostaje potrzeba łączenia relaksu z aktywnym odkrywaniem – od żeglowania i nurkowania, po poznawanie lokalnej kultury i kuchni. Jak podkreśla dyrektor firmy Francesc Escánez: „Jest to atrakcyjna formuła dla podróżników, którzy mają mentalność odkrywcy i cenią sobie swobodę przemieszczania się”. W najbardziej rozbudowanej, luksusowej odsłonie island hopping obejmuje podróże prywatnymi jachtami lub katamaranami, pobyty w willach nad wodą, eksplorację chronionych rezerwatów morskich czy organizowane na zamówienie kolacje na odludnych plażach. Coraz częściej pojawiają się także elementy takie jak przeloty hydroplanem, które pozwalają spojrzeć na archipelagi z zupełnie inn…

island-hopp-58c4c9f.jpg
width: 6898
height: 4612

Zwiastuny wiosny i żywe „zegary” pól. Co kryją skowronki?
type: item
date: 2026-03-22T11:14:55.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona gatunkowa
subject: ptaki
description: Skowronek to jeden z najbardziej charakterystycznych ptaków otwartych krajobrazów Europy. Od wieków towarzyszy ludziom na polach i łąkach, a jego śpiewny lot stał się symbolem nadchodzącej wiosny. Choć wydaje się dziś dobrze poznany, kryje wiele ciekawych historii.
encoded: Spis treści: Skąd wziął się skowronek? Pochodzenie i systematyka skowronków Charakterystyka i rozpoznawanie gatunków Środowisko życia i biologia lęgowa Zagrożenia i ochrona skowronków Skowronki od dawna zajmują szczególne miejsce zarówno w przyrodzie, jak i w kulturze człowieka. Ich charakterystyczny śpiew rozbrzmiewający wysoko nad polami był dla dawnych rolników sygnałem zmiany pór roku i rozpoczęcia prac w gospodarstwie. Z czasem ptaki te stały się nie tylko symbolem wiosny w tradycji ludowej, lecz także przedmiotem badań przyrodników i ornitologów. Dziś wiemy, że skowronki należą do jednej z najbardziej rozpowszechnionych rodzin ptaków śpiewających, a ich historia zaczęła się miliony lat temu w afrykańskich krajobrazach. Skąd wziął się skowronek? Od dawna ludzie obserwowali wędrówki ptaków i dostosowywali do nich swoje prace, zwłaszcza w rolnictwie. Dużą rolę odgrywały w tym skowronki – nieduże ptaki, nieco większe od wróbla. W tradycji ludowej należały do pierwszych posłańców wiosny. W 1925 r. w publikacji książkowej „Nasze ptaki wędrowne” autor wspominał, że skowronki w Polsce pojawiają się zwykle między 10 a 24 lutego, najczęściej ok. 14. dnia miesiąca. Potwierdzają to także wcześniejsze obserwacje innych przyrodników z XIX w., takich jak Władysław Taczanowski. Powstało wiele staropolskich powiedzeń, wskazujących, że dawniej początek prac polowych wyznaczano według przylotu skowronków, żurawi czy bocianów. Na przykład mówiono: „Jak skowronek zaświergoli, myślą chłopi o roli” albo „Św. Agnieszka wypuszcza skowronka z mieszka”. Prof. Jerzy Bralczyk w książce „Zwierzyniec” podkreśla, że nazwa skowronek wywodzi się od prasłowiańskiego czasownika skverti, oznaczającego „wrzeszczeć, trzeszczeć lub piszczeć”. Inne źródła podają, że rdzeń wyrazu pochodzi od prasłowiańskiej formy „skovornъ(kъ)”. Przypuszcza się również, że pierwszy człon „skov” może mieć związek z dźwiękonaśladowczym charakterem śpiewu skowronka. W języku potocznym słowo skowronek oznacza także osobę,…

AdobeStock439808280-782c1a9.jpeg
width: 2552
height: 1800

Operacja „Dunaj” złamała ideały. To tragedia Praskiej Wiosny i plama na polskim honorze
type: item
date: 2026-03-22T10:24:59.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: czechy
subject: komunizm
subject: prl
subject: słowacja
subject: wojsko
subject: zsrr
description: Rok 1968 zajmuje szczególne miejsce w kalendarium Europy Środkowej. To właśnie wtedy przeprowadzona została operacja „Dunaj”, czyli zbrojna interwencja państw Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Nie była to jednak zwykła misja militarna, a wydarzenie, podczas którego polski mundur, wbrew narodowej tradycji walki „za wolność waszą i naszą”, stał się narzędziem opresji. Mówimy tu o jednym z najbardziej kontrowersyjnych rozdziałów w historii Ludowego Wojska Polskiego, niosącym za sobą konsekwencje odczuwalne przez kolejne dekady.
encoded: Spis treści: Herezja z ludzką twarzą Dyplomatyczny szantaż i wojskowe przymiarki Polska armia w gotowości Noc inwazji Plama na honorze armii Następstwa inwazji Historia niejednokrotnie udowadniała, że w starciu z ideologią poczucie obowiązku wojskowego jest skazane na porażkę. Wbrew narodowej tradycji, pchnięte do roli agresora Wojsko Polskie przez około dwa miesiące pełniło funkcje okupacyjne na terenie Czechosłowacji. Dla komunistycznych władz operacja „Dunaj” okazała się wielkim sukcesem logistycznym i dowodem sprawności armii. Dla zwykłego żołnierza stanowiła źródło wstydu, a dla każdego mieszkańca najechanego kraju oznaczała tragedię, która pogrzebała marzenia o normalności. Herezja z ludzką twarzą Haniebna operacja „Dunaj” była następstwem marzeń o naprawie systemu, który okazał się całkowicie niereformowalny. W latach 60. XX wieku Czechosłowacka Republika Socjalistyczna tkwiła w głębokim marazmie gospodarczym i politycznym. Rządy Antonína Novotnego, stalinowskiego dogmatyka, doprowadziły do skrajnego usztywnienia struktur państwowych i dławienia wszelkiej inicjatywy intelektualnej. W kraju wrzało, nie tylko w kręgach inteligencji, ale także wewnątrz samej Komunistycznej Partii Czechosłowackiej. Przełom nastąpił w styczniu 1968 roku, wraz ze zmianą na stanowisku I sekretarza KPCz. Aleksander Dubček stał się symbolem przemian znanych jako Praska Wiosna. Obalenie socjalizmu nie było jego celem. Dubček chciał po prostu go uczynić znośnym dla obywateli, wprowadzając koncepcję „socjalizmu z ludzką twarzą”. Program ten zakładał zniesienie cenzury, przywrócenie wolności słowa, liberalizację gospodarki poprzez ograniczone urynkowienie oraz federalizację państwa, co miało zapewnić równouprawnienie Słowakom. Dla Moskwy i pozostałych liderów bloku wschodniego reformy te brzmiały jak wypowiedzenie posłuszeństwa. Breżniew widział w Praskiej Wiośnie niebezpieczny precedens, który mógł wywołać efekt domina w całym bloku. Szczególną rolę w podgrzewaniu atmosfery wokół Czechos…

operacja-dunaj-5073237.jpg
width: 1785
height: 1200

Wszedłem do lasu po zmroku. Nie spodziewałem się, co tam usłyszę
type: item
date: 2026-03-22T09:46:42.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: dzikie zwierzęta
subject: lasy
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
description: Gdy zapada zmrok, las zaczyna żyć innym rytmem. W ciszy słychać skrzydła ptaków, szelest liści i pohukiwanie sów. Nocna kąpiel leśna pozwala doświadczyć tego świata wszystkimi zmysłami.
encoded: Spis treści: Kąpiele leśne w nocy na Mazurach Czym są kąpiele leśne? Ognisko, herbata i Noc Sów Na Wzgórza Dylewskie docieram o zmierzchu. Jest godzina siedemnasta. Stoję u podnóża wieży widokowej i słucham wprowadzenia przewodniczki. Niedużą grupą ruszamy w głąb lasu, by doświadczyć nocnej kąpieli leśnej. Poruszamy się w ciszy pod osłoną nocy. Jest zimno, a pod stopami wciąż chrupie śnieg. Oto las, który po zmroku opowiada swoje historie. Kąpiele leśne w nocy na Mazurach Tę noc zapamiętam na długo. Na Mazurach Zachodnich wszędzie leży śnieg i jest niemiłosiernie zimno, zwłaszcza nocą. W ostatni dzień zimy wspólnie z przewodnikiem ruszamy w głąb lasu. Dzień gaśnie, a pełnia księżyca rozświetla nam drogę. W pewnym momencie spotykamy stado saren. W tle rozbrzmiewa klangor żurawi i gęganie gęsi, a na pobliskim drzewie słyszę pulsujące gwizdy kowalika zwyczajnego (Sitta europaea). Las oddycha dźwiękiem. Wokół zapada cisza. Zamykam oczy i przytulam się do drzewa. Mam wyobrazić sobie, że drzewo jest jednym z członków mojej rodziny. Średnica pnia wzbudza podziw – nie jestem w stanie go objąć. Rozmawiam z nim. Czuję lekki dyskomfort, ale też spokój. Otwieram oczy i patrzę w stronę grubych korzeni rozchodzących się pod ziemią. Jedna z takich odnóg korzeniowych kieruje się w stronę innego drzewa. Wyobrażam sobie, że ich korzenie splatają się pod ziemią. Jakby były ze sobą spokrewnione albo zaprzyjaźnione. To tylko metafora, a jednak wydaje mi się prawdziwa. Siedzę na macie pod innym drzewem. Przykładam dłonie do uszu, układając je jak uszy słonia. W głębi lasu słyszę potężny szum wiatru. Narasta i raptownie cichnie, jakbym stał nad oceanem podczas wichury. Po chwili dociera do mnie szelest liści młodych buków (Fagus sylvatica), które utrzymały się na gałęziach przez zimę. Ich dźwięk przypomina mi wykres szybko bijącego serca na monitorze – paradoksalnie działa kojąco. Czuję się wspaniale. Bez poczucia czasu. Bez oczekiwań. W ciszy lasu i w świetle księżyca coś we mnie przesta…

AdobeStock331504794-8e880ce.jpeg
width: 4249
height: 2832

Najbardziej zielone miasto świata. W tej europejskiej stolicy natura jest na wyciągnięcie ręki
type: item
date: 2026-03-22T08:57:36.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: europa
subject: miasta
subject: norwegia
subject: oslo
subject: parki
subject: ranking
description: Coraz więcej osób, zmęczonych tempem życia i nadmiarem betonu, szuka wytchnienia w otoczeniu natury. Zieleń, przestrzeń i czyste powietrze stają się dziś jednym z najważniejszych kryteriów wyboru miejsca do życia i podróżowania. Niektóre miasta potrafią jednak połączyć intensywne życie miejskie z bliskością przyrody. Które z nich uznano zatem za najbardziej zielone na świecie?
encoded: Współczesne trendy podróżnicze wyraźnie pokazują, że coraz większe znaczenie ma kontakt z naturą – także w przestrzeni miejskiej. Miasta, które oferują nie tylko zabytki i infrastrukturę, ale również rozległe tereny zielone, parki i dostęp do świeżego powietrza, zyskują na popularności zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców. Choć przez lata dominowało przekonanie, że intensywny rozwój urbanistyczny musi oznaczać ograniczenie przestrzeni naturalnych, dziś coraz więcej metropolii udowadnia, że oba te światy mogą się uzupełniać. Lider zielonego stylu życia w Europie Potwierdzają to także analizy ekspertów branży turystycznej. W najnowszym zestawieniu przygotowanym przez Iglu Cruise porównano miasta pod kątem udziału terenów zielonych, jakości powietrza oraz dostępności przestrzeni publicznych sprzyjających wypoczynkowi. Na tej podstawie powstał ranking miejsc, w których natura jest integralną częścią codziennego życia – a na jego czele znalazło się jedno z europejskich miast, które szczególnie wyróżnia się pod tym względem. Na pierwszym miejscu zestawienia znalazło się Oslo – stolica Norwegii, która zdobyła 77,3 pkt i wyróżniła się przede wszystkim wyjątkową dostępnością terenów zielonych oraz wysoką jakością powietrza. To miasto, w którym przyroda przenika przestrzeń miejską i towarzyszy mieszkańcom na co dzień, tworząc spójną i dobrze zaplanowaną tkankę urbanistyczną. Szacuje się, że aż 95% osób żyjących w Oslo ma dostęp do terenów zielonych w promieniu 300 metrów od miejsca zamieszkania, co sprawia, że kontakt z naturą nie wymaga planowania ani dłuższych podróży – wystarczy krótki spacer. Oslo jako najbardziej zielone miasto świata. Natura na wyciągnięcie ręki Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów miejskiej polityki ekologicznej są tzw. „parki kieszonkowe”, czyli niewielkie, często kameralne przestrzenie zielone tworzone m.in. w miejscach dawnych parkingów. Inicjatywa ta rozwijana jest przy współudziale mieszkańców i stanowi przykład konsekwentnego o…

zielone-miasta-4f9d70a.jpg
width: 8192
height: 5464

Zanim pojawił się Jezus, tłumy podążały za nim. Jan Chrzciciel zmienił oblicze Judei
type: item
date: 2026-03-22T08:17:49.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijanie
subject: chrześcijaństwo
subject: chrzest
subject: fakty i mity
subject: izrael
subject: jezus chrystus
subject: starożytność
description: Jan Chrzciciel to jedna z najbardziej fascynujących postaci biblijnych. Jego proroctwa, chrzest Jezusa i niezwykła popularność wśród mieszkańców Judei czynią z niego postać, której wpływ wykraczał daleko poza ramy Ewangelii.
encoded: Spis treści: Jan Chrzciciel w świetle źródeł historycznych i biblijnych Działalność prorocka Jana Chrzciciela i jej wpływ na społeczność Relacje Jana Chrzciciela z Jezusem i znaczenie jego śmierci Dziedzictwo Jana Chrzciciela w tradycji chrześcijańskiej Choć w dzisiejszych czasach Jan Chrzciciel często bywa kojarzony głównie jako ten, który ochrzcił Jezusa, w I wieku naszej ery był postacią niezwykle rozpoznawalną i wpływową w całej Judei. Jego charyzmatyczne nauczanie, radykalny styl życia oraz odważna krytyka władzy przyciągały do niego tłumy ludzi. Zarówno źródła biblijne, jak i historyczne – w tym pisma Flawiusza Józefa – podkreślają jego autorytet i niezależność, która budziła podziw i niepokój ówczesnych elit. Jan Chrzciciel w świetle źródeł historycznych i biblijnych Postać Jana Chrzciciela pojawia się nie tylko w Ewangeliach, ale także w dziełach historycznych, przede wszystkim w pismach żydowskiego historyka Flawiusza Józefa. W swojej pracy „Dawne dzieje Izraela” Józef Flawiusz opisuje Jana jako postać powszechnie szanowaną i cieszącą się wielką popularnością, która nawoływała do cnotliwego życia i odnowy moralnej. Józef zwraca uwagę na wielki zasięg idei Jana i powody jego egzekucji z rozkazu Heroda Antypasa, który obawiał się wpływu proroka na społeczeństwo. Przekaz Ewangelii i wizerunek proroka na pustyni Według Ewangelii Jan prowadził życie ascety. Mieszkał na pustyni, nosił odzienie z sierści wielbłądziej i żywił się szarańczą oraz dzikim miodem. Jego styl życia nawiązywał do tradycji starotestamentowych proroków, zwłaszcza Eliasza. Proroków w Judei często utożsamiano z osobami nawołującymi do nawrócenia i duchowej przemiany. Ewangelie podkreślają, że Jan był tym, który „przygotowuje drogę Panu”, wzywając do pokuty i chrztu na odpuszczenie grzechów. Dlaczego Jan był bardziej znany niż Jezus? W czasach, gdy działał Jan Chrzciciel, jego popularność była tak wielka, że przyćmiła nawet Jezusa. Świadczy o tym fakt, iż tłumy podążały za Janem, uznając go cza…

Jan-Chrzciciel-cf0da0e.jpg
width: 1992
height: 1500

To jedna z najmroczniejszych postaci XX wieku. „Rzeźnik z Lyonu” przez lata unikał kary dzięki współpracy z USA
type: item
date: 2026-03-22T07:17:37.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: zbrodnia
description: Klaus Barbie z okrutną precyzją realizował politykę Trzeciej Rzeszy. Przez swoją lojalność wobec zbrodniczego systemu i czyny, których dopuścił się podczas wojny, stał się jednym z najbardziej poszukiwanych przestępców wojennych na świecie. Pełen cynizmu, nawet po upadku III Rzeszy czuł się nietykalny. Został współpracownikiem USA, ale sprawiedliwość w końcu zatriumfowała, a Barbie dokonał żywota w celi więziennej, w tym samym mieście, które niegdyś terroryzował.
encoded: Spis treści: Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Biurokrata zagłady Terror w Lyonie Barbie w służbie USA Zbrodniarz stał się przedsiębiorcą, doradcą i… narkotykowym baronem Pułapka de Hoyosa Proces w Lyonie Szacuje się, że zbrodniarz noszący przydomek „Rzeźnik z Lyonu” osobiście doprowadził do śmierci ponad 4000 osób i wysłał do obozów zagłady 7500 Żydów, z których większość zakończyła życie w komorze gazowej obozu Auschwitz-Birkenau. Nie oszczędzał nikogo. Miał na sumieniu nawet dzieci. Do końca uważał się za nazistę, a okrutne czyny, których się dopuścił, przepełniały go dumą. Ideologia nazistowska wyjściem z trudnej sytuacji Nikolaus „Klaus” Barbie przyszedł na świat 25 października 1913 roku w Bad Godesberg, malowniczo położonym miasteczku w pobliżu Bonn. Urodził się jako nieślubne dziecko. Jego ojciec, również Nikolaus, był nauczycielem, ale to nie pedagogika ,a trauma wojenna definiowała jego postawę. Jako weteran walk pod Verdun, ranny w szyję i zgorzkniały, stał się człowiekiem surowym, skłonnym do nadużywania alkoholu i brutalnej dyscypliny wobec syna. W 1933 roku, w tym samym, w którym Hitler doszedł do władzy, zmarł ojciec Klausa. To wydarzenie zamknęło przed nim drogę do studiów teologicznych. Osierocony, nie mógł sobie pozwolić na kontynuowanie nauki, więc zamiast służyć Bogu, młody Klaus zdecydował się poświęcić nowemu bożkowi Niemiec – Führerowi. Dzięki zaangażowaniu w Hitlerjugend i wolontariacie w obozie pracy w Szlezwiku-Holsztynie, drzwi do kariery w SS stanęły przed nim otworem. Do zbrodniczej organizacji wstąpił 26 września 1935 roku. Biurokrata zagłady Barbie nie trafił na front jako zwykły żołnierz. Dzięki swojemu nieprzeciętnemu intelektowi i wręcz fanatycznemu oddaniu sprawie, wstąpił do Sicherheitsdienst, czyli wywiadu SS. To właśnie tam przeszedł intensywne szkolenie w kwaterze głównej na Alexanderplatz w Berlinie, gdzie uczył się metod przesłuchań i inwigilacji. Praca w oddziale obyczajowym, polegająca na tropieniu prostytut…

Klaus-Barbie-5908ccf.jpg
width: 2813
height: 1875

„Złota godzina” dla zdrowia potwierdzona. Oto dlaczego lepiej ćwiczyć rano
type: item
date: 2026-03-21T14:59:34.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: aktywność fizyczna
subject: badania naukowe
subject: serce
subject: Zdrowie
description: Zapomnij o liczeniu kalorii, spójrz na zegarek. Badanie przeprowadzone na 14 tysiącach użytkowników dowodzi, że poranny ruch najskuteczniej obniża ryzyko nadciśnienia, otyłości i chorób serca.
encoded: Medycyna od lat powtarza mantrę: jakikolwiek ruch jest lepszy niż żaden. Najnowsze badanie zaprezentowane na dorocznej sesji American College of Cardiology pokazuje jednak, że można ćwiczyć skuteczniej. Badanie zespołu pod kierownictwem Prema Patela z University of Massachusetts Chan Medical School sugeruje, że ważna jest nie tylko ilość i intensywność wysiłku, ale i czas jego wykonywania. Analiza danych z opasek fitness dowodzi, że aktywność fizyczna rano niesie większe korzyści. Opaska prawdę ci powie Naukowcy przeanalizowali zapisy tętna minuta po minucie u blisko 14,5 tysiąca uczestników narodowego programu „All of Us”. Wszyscy używali opasek Fitbit. Zamiast pytać ludzi o to, ile czasu spędzili na siłowni, badacze zdefiniowali okresy realnego wysiłku fizycznego, trwające co najmniej 15 minut. To pozwoliło na uwzględnienie nie tylko zaplanowanych treningów, ale i spontanicznej aktywności, np. szybkiego marszu do pracy czy intensywnych prac domowych. Udało się w ten sposób uzyskać bardziej kompletny i obiektywny obraz aktywności. Rano znaczy zdrowiej Wyniki analizy są niezwykle ciekawe. Osoby, które ćwiczyły wcześnie rano, miały znacząco niższe wskaźniki niemal wszystkich kluczowych chorób cywilizacyjnych. Największą różnicę odnotowano w przypadku otyłości – ranne ptaszki były o 35% mniej narażone na otyłość niż ci trenujący wieczorami. Podobnie spektakularne wyniki dotyczyły choroby wieńcowej (ryzyko niższe o 31%) oraz cukrzycy typu 2 (niższe o 30%). Nawet w przypadku nadciśnienia tętniczego i podwyższonego poziomu cholesterolu LDL, poranne ćwiczenia dawały przewagę ( odpowiednio 18% i 21%). Najbardziej intrygujące jest to, że udało się wskazać konkretną „złotą godzinę” dla zdrowia serca i ciała: to czas między 7 a 8 rano. Korzyści były widoczne niezależnie od sumy ćwiczeń w ciągu dnia. Oznacza to, że nawet jeśli dwie osoby spaliły tę samą liczbę kalorii, ta, która zrobiła to rano, statystycznie cieszyła się lepszym zdrowiem. Korelacja czy przyczyna? Choć korelac…

cwiczenia-rano-c7a8982.jpg
width: 4113
height: 2943

Sukces „K-popowych Łowczyni Demonów” zmienia sposób sposób podróżowania. Fani chcą zobaczyć miejsca z oscarowego filmu
type: item
date: 2026-03-21T14:15:14.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: filmy
subject: korea południowa
subject: seul
description: Podczas 98. ceremonii rozdania Oscarów animacja „K-popowe Łowczynie Demonów” sięgnęła po dwa najważniejsze wyróżnienia w swojej kategorii – statuetkę dla najlepszego długometrażowego filmu animowanego oraz nagrodę za najlepszą piosenkę oryginalną. Produkcja, doceniana za dopracowaną warstwę wizualną i dynamiczną narrację, w ciągu trzech miesięcy od premiery na platformie Netflix została odtworzona ponad 300 milionów razy. Jej globalny sukces szybko przełożył się także na realne zainteresowanie Koreą Południową – coraz więcej widzów chce zobaczyć na własne oczy miejsca, które pojawiły się na ekranie.
encoded: Rosnąca popularność tzw. set-jettingu, czyli podróżowania śladami seriali i filmów, w ostatnich miesiącach szczególnie widoczna jest w Seulu. Sukces „K-popowych Łowczyni Demonów” sprawił, że stolica Korei Południowej stała się jednym z najchętniej wyszukiwanych kierunków wśród fanów produkcji, którzy chcą skonfrontować ekranową wizję z rzeczywistością. Zainteresowanie nie ogranicza się jednak wyłącznie do popkultury – film przyczynił się również do szerszego odkrywania koreańskiej estetyki, tradycji i stylu życia. W lokalnych mediach określany jest wręcz mianem przełomowego zjawiska kulturowego, które wyraźnie wpłynęło na sposób postrzegania Korei przez zagranicznych odbiorców, a zapowiedź kontynuacji tylko wzmacnia ten trend. „K-popowe Łowczynie Demonów” napędzają turystykę w Korei Południowej Globalny sukces „K-popowych Łowczyni Demonów” bardzo szybko wykroczył poza ramy popkultury i zaczął przekładać się na konkretne decyzje podróżnicze widzów. Animacja, która w krótkim czasie osiągnęła setki milionów wyświetleń i stała się jednym z najpopularniejszych tytułów Netflixa, przyciągnęła uwagę nie tylko fabułą, ale również sugestywnym obrazem współczesnej Korei Południowej. Jak podkreśliła w rozmowie z Bloombergiem reżyserka Maggie Kang: „To był hit komercyjny i krytyczny, którego nikt się nie spodziewał, a teraz staje się także nieoczekiwanym katalizatorem podróży”. Dane platformy Trip.com wskazują, że w ciągu trzech miesięcy od premiery liczba rezerwacji lotów do Korei Południowej wzrosła o około 25% rok do roku. Choć turystyka do tego kraju rosła już wcześniej, skala tego wzrostu sugeruje, że film mógł odegrać istotną rolę w przyciągnięciu nowej grupy podróżnych. Wyraźne zmiany widoczne są również w statystykach odwiedzin Seulu. W lipcu 2025 roku, a więc miesiąc po debiucie jednego z najpopularniejszych utworów ze ścieżki dźwiękowej filmu, stolicę Korei Południowej odwiedziło 1,36 mln zagranicznych turystów, co oznacza wzrost o 23,1% w ujęciu rok do roku. Władze mi…

zdj-48-f4fed78.jpg
width: 5376
height: 3581

Wyglądają niegroźnie, ale ich skutki mogą zaskoczyć. Jak naprawdę szkodzą niedopałki?
type: item
date: 2026-03-21T13:31:19.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: papierosy
subject: śmieci
subject: zanieczyszczenie
description: Międzynarodowy zespół badaczy przeprowadził rozległe badania na temat wpływu papierosowych niedopałków na środowisko. Przez dekadę naukowcy analizowali odziaływanie wyrzuconych filtrów na różne typy warunków środowiskowych. Wyniki nie napawają optymizmem, a powszechność tego typu zanieczyszczeń stanowi poważny problem ekologiczny.
encoded: Jak podkreślają autorzy badania opublikowanego w czasopiśmie „Environmental Pollution”, niedopałki papierosowe stanowią najczęstszą formę śmieci na świecie. Pozostawione przez palaczy filtry spotykamy niemal w każdym środowisku: od plaż Bałtyku, przez największe światowe metropolie, po górskie szlaki w Alpach. Obecność niedopałków już teraz wpisała się w powszechny krajobraz antropocenu i może z nami pozostać jeszcze na długie lata. Prowadzone przez dekadę badanie nad wpływem tego typu zanieczyszczeń na środowisko naturalne ukazuje nie tylko długotrwałość rozkładu papierosowych filtrów, ale również toksyny, które śmieci pozostawiają w glebie. Pierwszy tak długi eksperyment W przeciwieństwie do dotychczasowych eksperymentów zajmujących się wpływem rozkładu niedopałków na środowisko, ten, którego efekty opublikowano w 2026 roku, był prowadzony aż przez 10 lat. Wcześniejsze próby koncentrowały się na zdecydowanie krótszym okresie, trwającym zwykle kilka dni lub miesięcy. Długoterminowy eksperyment pozwala jednak ukazać zmieniającą się dynamikę rozkładu odpadów, który przez dekadę zachodził w badanych środowiskach. Naukowcy umieścili tysiące niedopałków w trzech różnych otoczeniach. Śmieci zostały ulokowane na powierzchniach miejskich, w glebach piaszczystych oraz w żyznych glebach trawiastych. Takie rozwiązanie pozwoliło zaobserwować zmiany w różniących się od siebie warunkach. Jak podkreślają badacze, to właśnie środowisko rozkładu miało duży wpływ na degradację filtrów. Powolny rozkład Okazuje się, że rozkład niedopałków stanowi wieloetapowy proces, w trakcie którego można zaobserwować zmieniającą się dynamikę degradacji. Pierwsza faza zachodzi stosunkowo szybko – po pierwszych tygodniach masa filtra znacznie spada, a zewnętrzne warstwy zaczynają się rozpadać. Po niej następuje jednak zdecydowanie wolniejszy proces. Włókna octanu celulozy, z których zbudowane są papierosowe filtry, z jednej strony zwiększają trwałość niedopałka i poprawiają skuteczność filtracji w tr…

GettyImages-2217191183-74e3158.jpg
width: 4568
height: 3296

Naukowcy i artyści odtworzyli hiperrealistycznego mamuta. Niezwykła atrakcja już w Krakowie
type: item
date: 2026-03-21T12:48:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: kraków
subject: mamuty
subject: pradzieje
subject: rekonstrukcja
description: Z mamutem włochatym sprzed 14 tysięcy lat można stanąć oko w oko – tym razem w Krakowie. Jego pełnowymiarowa rekonstrukcja zachwyca precyzją i dbałością o detale. Do stworzenia modelu wykorzystano m.in. skanowanie 3D i naturalne końskie włosie. To wyjątkowa okazja, by zobaczyć prehistoryczne zwierzę z bliska.
encoded: Gdy spoglądamy na ten trójwymiarowy skan czaszki mamuta, nieco przypomina ona na pierwszy rzut oka jakiś gatunek obcego z hollywoodzkiej superprodukcji. Omiecenie kości laserem było niezbędne do stworzenia fizycznej rekonstrukcji tego potężnego pradziejowego zwierzęcia. Pierwszy dzień wiosny z mamutem W pierwszy dzień wiosny, 21 marca Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego zaprasza na „Sobotę z Mamutem”. Przybyli poznają niezwykłą historię czaszki mamuta włochatego z Bzianki ze zbiorów uniwersyteckich. Dowiedzą się też, jak powstała jego pełnowymiarowa rekonstrukcja. Mamut z kupą włosia Dwuipółmetrowa rekonstrukcja mamuta włochatego została stworzona w pracowni artystycznej Kamyk.pl z Ostrowca Świętokrzyskiego, specjalizującej się w rekonstrukcjach paleontologicznych. Nie jest to tylko artystyczna wizja, ale pełnoprawna próba odwzorowania zwierzęcia, bo powstała we współpracy z naukowcami. A dzięki połączeniu umiejętności rzeźbiarskich artystki Ewy Stawiarskiej współpracującej z pracownią oraz nowoczesnych technologii m.in. skanowania laserowego i frezowania w 3D, uzyskano wspaniały rezultat. Zwierzę wygląda jak żywe. Prace nad modelem trwały ponad rok. Była to bardzo intensywna praca. Ponad trzy miesiące zajęło pokrywanie ogromnego modelu futrem. Na jego pokrycie zużyto ponad 20 kg końskiego włosia. Co wiemy o mamucie z Bzianki? Zdaniem ekspertów czaszka mamuta ze zbiorów UJ jest obiektem unikalnym. Odkryto ją w połowie XIX w. na terenie dzisiejszego Rzeszowa. Była jednym z pierwszych obiektów tego typu opisanych z terenu Europy. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/fot.-3-d216fd5.jpg" width="2480" height="1728" alt="Gabinet Geologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego – skamieniałości megafauny plejstoceńskiej z czaszką mamuta z Bzianki na pierwszym planie, ok. 1932 roku" title="Gabinet Geologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego – skamieniałości megafauny plejstoceńskiej z czaszką mamuta z Bzianki na pierwszy…

mamut-58fe44d.jpg
width: 1575
height: 1050

Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
type: item
date: 2026-03-21T11:59:54.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Podcasty
subject: czechy
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: węgry
description: W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak przybliża postać jednego z najmniej znanych Jagiellonów. Władysław Jagiellończyk, król Czech i Węgier, bywa zapamiętany jako władca słaby – ten, który na wszystko się zgadzał. To jednak za jego czasów Jagiellonowie stworzyli coś na kształt środkowoeuropejskiej wspólnoty politycznej, obejmującej kilka tronów i utrzymywanej dzięki rodzinnej współpracy.
encoded: Spis treści: Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Jagiellonowie na czterech tronach Bracia, którzy współpracowali Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach W historii Jagiellonów łatwo skupić się na wielkich królach zasiadających na tronie w Krakowie – a pominąć tych, którzy budowali potęgę dynastii poza jego granicami. Władysław Jagiellończyk, władca Czech i Węgier, przez lata pozostawał w cieniu bardziej znanych braci. Tymczasem to właśnie on odegrał kluczową rolę w stworzeniu jagiellońskiej dominacji w Europie Środkowej – choć jego sposób rządzenia do dziś budzi pytania i kontrowersje. O tym mniej znanym w Polsce władcy z dynastii Jagiellonów opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Władysław był uczniem Jana Długosza i – jak podkreśla prof. Czwojdrak – wyróżniał się na tle rodzeństwa. Odebrał staranne wykształcenie, mówił płynnie kilkoma językami i swobodnie poruszał się w świecie dyplomacji. W historii zapisała się sytuacja, gdy młody królewicz przywitał włoskiego posła w jego ojczystym języku – ku jego autentycznemu zachwytowi. Kompetencje dyplomatyczne Władysława nie budziły wątpliwości. A jednak historia zapamiętała go inaczej. Przydomek „król bene” (od łacińskiego „dobrze”) nie był komplementem – odnosił się do jego skłonności do zgadzania się na postulaty możnych. Czy rzeczywiście brakowało mu ambicji? A może była to świadoma strategia rządzenia w skomplikowanej rzeczywistości politycznej Czech i Węgier? W państwach tych silna pozycja elit ograniczała władzę monarchy, a kompromis często okazywał się jedyną drogą do utrzymania stabilności. Jagiellonowie na czterech tronach – Droga Władysława do władzy nie była przypadkowa. Tron czeski objął dzięki porozumieniu swojego ojca, Kazimierza Jagiellończyka, z Jerzym z Podiebradów. Niedługo później został również królem Węgier. Choć sam nie wykazywał szczególnej ekspansywności, znalazł się w centrum jednego z najważniejszych projektów polityc…

Wladyslaw-Jagiellonczyk-034daba.jpg
width: 2813
height: 1875

Najwygodniejsze miasta w Europie dla rodzin z dziećmi – w rankingu także Polska
type: item
date: 2026-03-21T11:12:04.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: barcelona
subject: berlin
subject: europa
subject: kopenhaga
subject: kraków
subject: miasta
subject: polskie miasta
subject: ranking
description: Podróże zazwyczaj kojarzą się z ekscytującą przygodą i odkrywaniem nowych miejsc, jednak w przypadku wyjazdów z dziećmi często pojawia się zupełnie inna perspektywa. Dla wielu rodziców to nie tylko przyjemność, ale także spore wyzwanie logistyczne. Wybór odpowiedniego kierunku może jednak znacząco ułatwić całą podróż. Które europejskie miasta okazują się najbardziej przyjazne dla rodzin z małymi dziećmi?
encoded: Podróżowanie z niemowlętami i małymi dziećmi wymaga znacznie większego przygotowania niż standardowy city break. Wózek, bagaż podręczny pełen przekąsek, konieczność dopasowania planu dnia do drzemek czy długie kolejki na lotniskach – wszystko to sprawia, że nawet krótki wyjazd może okazać się wymagający. Kluczowe znaczenie ma więc wybór miejsca, które będzie dobrze dostosowane do potrzeb rodzin. Z myślą o takich podróżnych serwis LateRooms przygotował zestawienie europejskich miast, w których podróżowanie z niemowlętami i małymi dziećmi jest najłatwiejsze. W analizie uwzględniono m.in. dostępność udogodnień, komfort poruszania się oraz ogólną przyjazność przestrzeni miejskiej dla rodzin. Rodzinne podróże bez chaosu – klucz to dobra logistyka Jak podkreśla Matthew Fox, prezes LateRooms, największym wyzwaniem dla rodziców bywa organizacja wyjazdu. – Podróżowanie z maluchami lub małymi dziećmi może być przytłaczające, zwłaszcza gdy trzeba poruszać się po lotniskach, korzystać z przesiadek i odnaleźć się w zatłoczonych miastach. Wybór miejsc docelowych, gdzie logistyka jest prosta, może mieć ogromne znaczenie – zaznacza. Dlatego szczególnie dobrze wypadają miejscowości z krótkimi połączeniami lotniczymi oraz łatwym dostępem z lotniska do centrum, gdzie rodziny mogą poświęcić więcej czasu na wspólne spędzanie chwil, zamiast skupiać się na organizacyjnych wyzwaniach. Które europejskie miasta najlepiej odpowiadają na te potrzeby? Najlepsze miasta w Europie na podróż z dzieckiem. Kto znalazł się na podium? Na czele zestawienia znalazły się miasta, które łączą dobrze rozwiniętą infrastrukturę z łatwą logistyką podróży i dużą liczbą atrakcji dla najmłodszych. Pierwsze miejsce zajęła Kopenhaga, uznawana za jedno z najbardziej przyjaznych rodzinom miast w Europie. Już sam dojazd z lotniska do centrum zajmuje zaledwie około 15 minut dzięki sprawnemu połączeniu metrem, co ma ogromne znaczenie przy podróżowaniu z małymi dziećmi. Na miejscu poruszanie się po mieście jest wyjątkowo …

barcelona-rodzina-b752591.jpg
width: 5760
height: 3840

Gdy inne śpią, on poluje – rzadki ptak w Polsce o niezwykłych czerwonych oczach
type: item
date: 2026-03-21T10:32:38.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
description: Ślepowron zwyczajny to niezwykły ptak z rodziny czaplowatych. Rzadki w Polsce, symbol Ziemi Oświęcimskiej, pełni dziś ważną rolę jako wskaźnik jakości środowiska. Gdy zapada zmrok, to w cieniu trzcin i nad wodą zaczyna się jego historia.
encoded: Spis treści: Nocny, ale nie ślepy. Etymologia nazwy Taksonomia i historia ewolucyjna ślepowronów Jak rozpoznać ślepowrona? Miejsca lęgowe ślepowrona zwyczajnego Od zalotów do wspólnego gniazda Opieka nad młodymi Co zjada ślepowron zwyczajny? Przyszłość i ochrona gatunku Ślepowron zwyczajny to ptak pełen sprzeczności – bliski krewny pelikanów, dawniej zaliczany do bocianowych. Ten nocny drapieżnik przywabia ryby wibrowaniem dzioba, a jego taniec godowy kończy się syczącym kłapnięciem. Dziś, jako gatunek chroniony i wrażliwy na zanieczyszczenia, jest cennym wskaźnikiem stanu środowiska. Dowiedz się, dlaczego nocą wyrusza do Afryki i jakie niebezpieczeństwa czyhają na niego w przyrodzie. Nocny, ale nie ślepy. Etymologia nazwy Ślepowron zwyczajny (Nycticorax nycticorax), dawniej nazywany gawronem nocnym lub czaplą nocną, jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych czapli na świecie. Gatunek ten gniazduje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, a także Australii, gdzie jego miejsce zajmuje krewniak – ślepowron australijski (Nycticorax caledonicus). Nazwa naukowa Nycticorax pochodzi z języka greckiego i oznacza dosłownie „nocnego kruka” (nyktos – noc, korax – kruk). Odnosi się zarówno do nocnego trybu życia ptaka, jak i do jego charakterystycznego, ochrypłego głosu przypominającego krakanie wrony. Ślepowron nie jest jednak krukiem, lecz czaplą z rodziny czaplowatych (Ardeidae). Za dnia, stojąc w niemal posągowym bezruchu, sprawiał dawnym obserwatorom wrażenie ptaka pozbawionego wzroku. Aktywność rozpoczyna dopiero o zmierzchu, stąd jego ludowa nazwa „ślepy”. Ochrypły głos ślepowrona stał się onomatopeją (wyrazem dźwiękonaśladowczym) do jego nazw w różnych językach na całym świecie. Na przykład na Wyspach Falklandzkich nazywa się „quark”, w języku keczua to „waqwa”, „kvakoš noční” w języku czeskim, „kwak” w języku niderlandzkim oraz ukraińskim, „кваква” w języku rosyjskim, natomiast „vạc” w języku wietnamskim. Taksonomia i historia ewolucyjna ślepowronów Rodzina…

AdobeStock414406143-afe7880.jpeg
width: 4612
height: 3075

Dni stają się coraz dłuższe – nie mają już 24 godzin. Zmiany klimatyczne spowalniają obrót Ziemi
type: item
date: 2026-03-21T09:47:34.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: czas
subject: dzień
subject: ziemia
description: Obawiamy się zmian klimatu. Martwi nas podnosząca się temperatura globu, niepokoją nas ginące gatunki czy susze, które niszczą plony rolników. Okazuje się, że mogą one mieć także inny wpływ na naszą rzeczywistość. Zmiany klimatyczne sprawiają, że dni stają się coraz dłuższe.
encoded: Wyobraź sobie Ziemię, która jest gigantyczną łyżwiarką figurową. Przez miliony lat jej starannie wypracowany ruch obrotowy był kształtowany przez naturalne, powolne cykle: grawitację Księżyca, aktywność we wnętrzu planety czy ruchy kontynentów. Jednak w XXI wieku do tej choreografii dołączył nowy tancerz – człowiek i jego wpływ na klimat. Ziemia zaczyna „tańczyć” inaczej. Jak zmiany klimatyczne wpływają na obrót Ziemi? Od dwóch dekad naukowcy obserwują, jak topnienie lodowców na Grenlandii, Antarktydzie i w łańcuchach górskich (np. w Alpach) przesuwa masy wody z biegunów do oceanów. Czemu to ważne? To tak, jakby nasza łyżwiarka nagle, obracając się… rozłożyła szeroko ramiona. Tak jak i ona, planeta dzięki temu spowalnia: woda na równiku oznacza większy promień obrotu, a tym samym wolniejsze tempo wirowania. Mechanika tej zmiany jest zadziwiająco prosta: im dalej masa znajduje się od osi obiektu, tym trudniej ją obrócić. A kiedy Ziemia zwalnia, a nasze dni stają się minimalnie dłuższe. Wydłużają się w historycznym tempie. Bezprecedensowe tempo wydłużania się dnia Naukowcy z ETH w Zurychu oraz Uniwersytetu Wiedeńskiego sprawdzili, czy doba rzeczywiście się wydłuża. Przebadali w tym celu skamieniałości otwornic – mikroskopijnych organizmów morskich, które przez miliony lat zapisywały zmiany poziomu mórz. – Na podstawie składu chemicznego skamieniałości otwornic możemy wnioskować o wahaniach poziomu morza, a następnie matematycznie wyznaczyć odpowiadające im zmiany długości dnia – tłumaczy główna autorka pracy, Kiani Shahvandi z Uniwersytetu Wiedeńskiego. O ile wydłuża się dzień? Badacze udowodnili, że od 2000 do 2020 roku doba wydłuża się w tempie 1,33 milisekundy na stulecie. W ciągu 3,6 miliona lat nie obserwowano tak gwałtownego wzrostu długości dnia. Może nie wydaje się to dużo, ale co ciekawe, zbliżone tempo wydłużania się dnia pojawiło się w historii tylko raz – około 2 miliony lat temu. Nawet podczas epok lodowcowych zmiany były wolniejsze. To dowód na to, jak b…

FABRIC-KOLAZ-32-88-ed9366d.jpg
width: 2700
height: 1800

To proste hobby ma zaskakujący efekt dla zdrowia. Wystarczy lornetka i trochę cierpliwości
type: item
date: 2026-03-21T09:03:37.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: mózg
subject: ornitologia
subject: ptaki
subject: starość
subject: Zdrowie
description: Nowe badania sugerują, że mózg starzeje się wolniej nie tylko od grania w szachy, czytania, czy rozwiązywania sudoku. Korzyści dla zdrowia daje także obserwacja ptaków.
encoded: Spis treści: Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Różne hobby są korzystne dla zdrowia Okazuje się, że obserwacja ptaków to nie tylko zwykłe hobby, ale także wymagające zajęcie angażujące wiele funkcji poznawczych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Journal of Neuroscience” pokazuje, że osoby, które przez lata przypatrują się ptakom, rozpoznają konkretne gatunki i płeć tych latających zwierząt, mogą spodziewać się konkretnych korzyści dla mózgu, w szczególności w kontekście jego starzenia. Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Zespół badaczy porównał doświadczonych ptasiarzy z osobami, które na co dzień mają inne zajęcia i nie biorą udziału w takich aktywnościach. Badani uczestnicy wykonywali zadania polegające na rozpoznawaniu gatunków oraz zapamiętywaniu różnych bodźców wizualnych. Ich mózgi badano przy użyciu obrazowania metodą rezonansu magnetycznego. Dzięki temu naukowcy mogli sprawdzić nie tylko to, jak badani radzą sobie z zadaniami, ale również jakie zmiany zachodzą w ich strukturach mózgu. – W porównaniu z nowicjuszami, eksperci wykazali niższą średnią dyfuzyjność w obszarach czołowo-ciemieniowych i tylnych obszarach korowych, a także tendencję do bardziej stopniowego wzrostu złożoności ruchowej związanej z wiekiem – napisali badacze w swojej pracy. Oznacza to, że długotrwałe, wymagające hobby, jak w tym przypadku obserwacje ptaków, może sprawić, że mózg działa lepiej i wolniej traci sprawność wraz z wiekiem. Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Badacze stawiają tezę, że intensywny trening wymagany do osiągnięcia biegłości w danej dziedzinie modyfikuje nasz mózg. „Zmiany w strukturze mózgu zaobserwowano w przeszłości w takich dziedzinach jak muzyka, sport i nawigacja” – podkreślili naukowcy. To wszystko ma bezpośredni związek z neuroplastycznością, czyli zdolnością mózgu do przebudowywania się pod wpływem doświadczeń. Regularne wykonywanie złożonych zadań, takich jak rozpoznawanie gatunków ptakó…

obserwowanie-ptakow-GettyImages-2258329847-480f1e8.jpg
width: 5400
height: 3600

W którym mieście w Polsce najlepiej się żyje? Wyniki rankingu mogą zaskoczyć
type: item
date: 2026-03-21T08:15:16.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: katowice
subject: kielce
subject: lublin
subject: miasta
subject: polska
subject: polskie miasta
subject: poznań
subject: ranking
subject: rzeszów
description: W którym polskim mieście żyje się dziś najlepiej? Choć największe ośrodki od lat przyciągają mieszkańców pracą, ofertą kulturalną i rozwiniętą infrastrukturą, różnice w jakości życia między nimi wciąż są wyraźne. Najnowszy ranking pokazuje, które miasta najlepiej radzą sobie z wyzwaniami ostatnich lat – od rosnących kosztów mieszkań po dostęp do usług publicznych. Wyniki zestawienia, obejmującego przełom 2025 i 2026 roku, pokazują nie tylko liderów, ale też miejsca, które w ostatnim czasie znacząco poprawiły swoją pozycję.
encoded: Ranking przygotowany przez redakcję „Business Insider” objął 16 największych miast w Polsce – po jednym z każdego województwa. W analizie uwzględniono zarówno twarde dane ekonomiczne, jak i czynniki wpływające na codzienny komfort życia mieszkańców. Pod uwagę wzięto m.in. poziom bezrobocia, wysokość wynagrodzeń oraz ceny mieszkań z rynku wtórnego, ale także kwestie społeczne i środowiskowe, takie jak dostępność lekarzy, poziom przestępczości czy jakość powietrza. W poprzedniej edycji zestawienia, która obejmowała połowę 2025 roku, pierwsze miejsce niespodziewanie zajęły Katowice, wyprzedzając m.in. Poznań, Rzeszów i Gdańsk. W najnowszym rankingu na podium ponownie znalazły się te same miasta, jednak ich kolejność uległa wyraźnym zmianom. Gdzie w Polsce żyje się najlepiej? Rzeszów i Poznań na szczycie rankingu W najnowszym rankingu jakości życia przygotowanym przez „Business Insider” najwyższe oceny uzyskały Rzeszów i Poznań, które zdobyły identyczną liczbę punktów. Szczególną uwagę zwraca jednak stolica Podkarpacia, ponieważ po raz pierwszy znalazła się na pierwszym miejscu zestawienia. Rzeszów wyróżnia się przede wszystkim bardzo niskim poziomem przestępczości – najniższym spośród wszystkich analizowanych miast. Wysoko oceniono także dostępność lekarzy, która plasuje się w ścisłej czołówce zestawienia. Autorzy rankingu wskazują jednak również obszary wymagające poprawy. Chodzi przede wszystkim o dostępność mieszkań oraz sytuację na rynku pracy – w tych kategoriach miasto zajmuje odpowiednio 10. i 12. miejsce na 16 analizowanych ośrodków. Poznań swoją wysoką pozycję zawdzięcza przede wszystkim bardzo dobrej kondycji rynku pracy. Stolica Wielkopolski może pochwalić się najniższym bezrobociem spośród wszystkich miast ujętych w zestawieniu, co w znacznym stopniu wpływa na ogólną ocenę jakości życia. W większości pozostałych kategorii (jak poziom wynagrodzeń, dostęp do usług publicznych czy ceny mieszkań) miasto plasuje się w środku stawki, zajmując zwykle miejsca międz…

rzeszow-e78ff09.jpg
width: 3400
height: 2286

Pogoda wpływa na organizm bardziej, niż myślisz. Może zmieniać samopoczucie i zdrowie
type: item
date: 2026-03-21T07:19:43.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: meteorologia
subject: pogoda
subject: Zdrowie
description: Biometeo, czyli dyscyplina integrująca wiedzę z pogranicza fizyki, biologii i medycyny, jest najlepszym dowodem na to, że w nauce jest miejsce na coś więcej niż tylko hermetyczne podziały. Definiowana jako interdyscyplinarna dziedzina wiedzy, koncentruje się na badaniu wielopłaszczyznowych zależności, zachodzących między procesami atmosferycznymi a organizmami żywymi – ludźmi, zwierzętami i roślinami. Choć intuicyjne poczucie wpływu pogody na samopoczucie towarzyszyło ludzkości od zarania dziejów, dopiero druga połowa XX wieku przyniosła metodologiczną dojrzałość, pozwalając na precyzyjne wyrażanie zjawisk, które wcześniej opisywano jedynie w kategoriach subiektywnych odczuć.
encoded: Spis treści: Fundamenty teoretyczne i systematyka bodźców meteorologicznych Działy biometeorologii Fizjologia i psychologia nadwrażliwości pogodowej Wskaźniki biometeo Dziedzina ta została ukształtowana na przekonaniu, że atmosfera nie stanowi jedynie tła dla procesów życiowych. W biometeo jest postrzegana jako aktywne środowisko, które poprzez nieustanną wymianę energii i materii kształtuje fizjologię, zachowanie, a nawet ewolucję gatunków. W przypadku człowieka badania te wykraczają poza prostą i oczywistą analizę komfortu termicznego, a dotykają kwestii adaptacji, aklimatyzacji i patofizjologii chorób meteotropowych. Biometeorologia nie traktuje pogody jako bezpośredniej przyczyny schorzeń – postrzega ją jako potężny czynnik modyfikujący, który może nasilać istniejące dolegliwości lub wyzwalać reakcje w organizmach o obniżonej sprawności mechanizmów adaptacyjnych. Fundamenty teoretyczne i systematyka bodźców meteorologicznych Analiza biometeorologiczna opiera się na zrozumieniu mechanizmu, przetwarzania zawartej w atmosferze energii na sygnały biologiczne wewnątrz organizmu. Tak jak każda istota stałocieplna, człowiek dąży do zachowania homeostazy, czyli stanu dynamicznej równowagi wewnętrznej, co wymaga ciągłego monitorowania parametrów zewnętrznych i uruchamiania procesów kompensacyjnych. Pomiędzy organizmem a środowiskiem zachodzi nieustanna wymiana energii, która ostatecznie przyjmuje postać energii cieplnej, a jej bilans decyduje o obciążeniu fizjologicznym jednostki. Atmosfera wpływa na organizmy żywe poprzez tzw. meteoropresję, określaną również mianem biotropii pogody. Pod tym pojęciem kryje się całokształt oddziaływań, który można skategoryzować według rodzaju energii przenoszonej przez konkretne czynniki pogodowe. Systematyka ta pozwala naukowcom na precyzyjne badanie, które elementy aury odpowiadają za konkretne reakcje fizjologiczne. Czynniki, o których mowa, to: bodźce radiacyjne – natężenie promieniowania słonecznego, UV, promieniowanie cieplne; bod…

biometeo-23f8bcd.jpg
width: 1800
height: 1200

Do kin wchodzi film „Projekt Hail Mary”. Ile fikcji, a ile nauki jest w produkcjach filmowych sci-fi?
type: item
date: 2026-03-20T15:23:43.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: filmy
subject: naukowcy
description: Na ekrany kin trafia ekranizacja powieści Andy’ego Weira „Projekt Hail Mary”. Autor dał nam m.in. świetnie przyjętego i kultowego już „Marsjanina”. Nowa produkcja, podobnie jak „Marsjanin”, osadzona jest na silnej naukowej bazie. Wygląda na to, że współczesna nauka jest już barwniejsza niż fikcja.
encoded: Pierwsza scena premierowego filmu „Projekt Hail Mary” pokazuje budzącego się, zdezorientowanego mężczyznę, obok którego znajdują się dwa martwe ciała członków jego załogi. Mężczyzna jest astronautą-naukowcem, zmierzającym ku odległym układom planetarnym. Jest zupełnie sam i teraz to od niego zależy ocalenie życia na Ziemi. Od „Marsjanina” po „Projekt Hail Mary” Ta międzygwiezdna historia urodziła się w umyśle Andy’ego Weira, autora książki z 2021 roku o tym samym tytule. Weir zasłynął historiami, w których błyskotliwi samotnicy muszą „wykombinować naukowo” wyjście z sytuacji, aby ocalić świat. Karierę rozpoczął książką „Marsjanin” z 2011 roku, w której bohater Mark Watney (grany przez Matta Damona w ekranizacji) przeżywa na Marsie m.in. dzięki temu, że uczy się uprawiać ziemniaki na Czerwonej Planecie. Nota bene w marsjańskim regolicie występuje tak duże stężenie nadchloranów – wysoce reaktywnych i łatwo rozpuszczających się w wodzie soli i estrów kwasu nadchlorowego – że szanse na grządkę z ziemniakami są praktycznie zerowe. Weir słynie z tego, że jego książki są głęboko osadzone w nauce. Posuwa się nawet do wykonywania obliczeń z mechaniki orbitalnej i astrofizyki gwiazdowej, aby historie były jak najbardziej realistyczne, mimo że pozostają fikcją. Ta pełna pasji „nerdowskość” przyniosła mu wielu fanów. Pozaziemskie życie Główny bohater historii Ryland Grace (grany przez Ryana Goslinga) wyrusza w międzygwiezdną podróż, aby zrozumieć, dlaczego Słońce umiera. Podobnie jak Watney w „Marsjaninie”, musi wykorzystać wiedzę z wielu dziedzin nauki – biologii molekularnej, fizyki neutrin i innych – aby rozwiązać kryzys. Ciekawe, że w fabule ten samotny badacz został zdyskredytowany przez środowisko naukowe za przekonanie, że woda nie musi być konieczna do powstania życia. To, co w fabule czyni z bohatera persona non grata, w rzeczywistości jest coraz częściej rozważanym tematem. W 2024 roku pisaliśmy, iż grupa naukowców z MIT wykazała, że 19 z 20 aminokwasów budujących bia…

projekt-hail-mary-683ae96.jpg
width: 2000
height: 1333

Zapomniany rytuał wraca do łask. Dusking pomaga odzyskać spokój i odbudować więź z naturą
type: item
date: 2026-03-20T14:39:26.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: holandia
subject: niebo
subject: noc
subject: Wellness
subject: Zdrowie
subject: zwyczaje
description: Przywrócony do współczesnej codzienności przez holenderską pisarkę Marjolein Dubbers, prosty rytuał „duskingu” – czyli świadomego obserwowania chwili, gdy dzień przechodzi w noc – zyskuje coraz większą popularność. Dla wielu osób to nie tylko sposób na wyciszenie, lecz także forma ponownego nawiązania kontaktu z naturą i rytmem, który na co dzień łatwo przeoczyć.
encoded: Obserwowanie zapadającego zmroku może wydawać się czynnością banalną, a jednak w rzeczywistości ma w sobie potencjał głębokiego wyciszenia. Przez wieki ludzie naturalnie funkcjonowali w rytmie światła i ciemności, traktując zmierzch jako moment przejścia – symboliczne zakończenie dnia i początek odpoczynku. Współcześnie ten prosty zwyczaj powraca w nowej formie jako praktyka określana mianem „duskingu”, coraz częściej postrzegana jako sposób na poprawę dobrostanu psychicznego. Trend ten wpisuje się w rosnące zainteresowanie uważnością i świadomym przeżywaniem codzienności. Zatrzymanie się na kilka minut, by obserwować zmieniające się światło, kolory nieba i stopniowe wyciszenie otoczenia, może pomóc ograniczyć napięcie, uspokoić myśli i stworzyć przestrzeń do refleksji. To doświadczenie, choć niezwykle proste, dla wielu osób staje się jednym z najbardziej dostępnych sposobów na odzyskanie równowagi w świecie pełnym bodźców. Skąd wziął się dusking? Zapomniany rytuał wraca do łask Choć dziś „dusking” bywa przedstawiany jako nowy trend związany z uważnością, jego historia sięga znacznie głębiej i jest wyraźnie zakorzeniona w dawnym stylu życia. W Holandii funkcjonował pod nazwą schemeren i jeszcze w XVIII oraz XIX wieku był naturalnym elementem codzienności – szczególnie na obszarach wiejskich. Rodziny, kończąc dzień pracy, na chwilę przerywały zajęcia, by wspólnie obserwować zapadający zmrok, zanim zapalono lampy i rozpoczęto wieczorne aktywności. Był to moment przejścia – symboliczne oddzielenie obowiązków w ciągu dnia od odpoczynku, a zarazem czas wyciszenia i skupienia na otoczeniu. Wraz z upowszechnieniem elektryczności i przyspieszeniem tempa życia w XX wieku zwyczaj ten w dużej mierze zanikł, o czym już w latach 60. i 70. pisano jako o utraconym elemencie codziennej kultury. Do tej niemal zapomnianej praktyki powróciła współcześnie holenderska pisarka Marjolijn van Heemstra, która – sięgając do wspomnień starszego pokolenia i archiwalnych źródeł – zaczęła przywr…

dusking-c0c8299.jpg
width: 5405
height: 3603

Satelita Proba-3 zadzwonił do domu! ESA przywróciła kontakt ze statkiem przełomowej misji tworzącej sztuczne zaćmienia Słońca
type: item
date: 2026-03-20T13:56:15.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: europejska agencja kosmiczna
subject: misja
subject: polska
subject: satelity
subject: słońce
subject: zaćmienie
subject: zaćmienie słońca
description: Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła w czwartek 19 marca, że ponownie nawiązała łączność ze statkiem kosmicznym będącym częścią misji Proba-3, po utracie kontaktu miesiąc temu. To znakomita informacja. Pozostaje jednak pytanie, czy uda się przywrócić statkom pełną operacyjność?
encoded: Wystrzelona w grudniu 2024 roku misja ESA Proba-3 wykorzystuje dwa statki kosmiczne lecące w ultraprecyzyjnej formacji, aby symulować zaćmienie Słońca ponad 60 tys. kilometrów nad Ziemią. Jeden z satelitów, wyposażony w osłonę o średnicy 1,4 metra, która odgrywa rolę Księżyca – blokuje światło słoneczne – podczas gdy drugi obserwuje koronę z obszaru cienia. Takie sztuczne zaćmienie trwa przez sześć godzin i możliwe jest raz na około 19 godzin, bo tyle trwa pełna obieg po wyznaczonej orbicie. Pierwsze zdjęcia z tego typu sztucznych zaćmień Słońca opublikowano w czerwcu 2025 r. roku. Były dowodem, że udało się uzyskać precyzyjny lot w formacji, który w przyszłości może być podstawą procesów tankowania satelitów na orbicie, orbitalnych elektrowni solarnych, a nawet stoczni orbitalnych. Z drugiej strony, utworzony przez dwa statki koronograf pokazał swoją ogromną wartość naukową. Walentynkowa anomalia Jednak 14 lutego 2026 r. doszło do anomalii na jednym z dwóch satelitów tego kosmicznego tandemu. – W oprogramowaniu komputera pokładowego jednej z części misji Proba-3 – statku kosmicznym Coronagraph (CSC) – wystąpiła anomalia. Najprawdopodobniej problem został spowodowany przez dwa niemal jednoczesne zdarzenia, które doprowadziły do zablokowania tzw. „semafora” w oprogramowaniu, czyli prostego licznika kontrolującego, która część systemu może korzystać ze współdzielonego zasobu (takiego jak dane czy element sprzętowy), tak aby zadania nie kolidowały ze sobą – mówi dr Marek Stęślicki, heliofizyk z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN we Wrocławiu. Dr Stęślicki jest jednym z głównych naukowców misji Proba-3. Jak wyjaśnia ekspert, w weekend 14–15 lutego CSC miał wykonać rutynową operację: tzw. desaturację koła reakcyjnego, służącego do koercji położenia w przestrzeni (obracania) statku kosmicznego. Gdy koła reakcyjne działają z maksymalną prędkość obrotową, oprogramowanie dodatkowo nakazuje użycie silników napędowych, aby pomóc podczas zwalniania kół reakcyjn…

Proba-3-96471d7.jpg
width: 2048
height: 1298