National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2024-08-26T10:58:05.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Największy park narodowy w Polsce ma 59 tys. hektarów powierzchni. To unikatowe miejsce na skalę Europy
items: Zwierzęta padlinożerne – charakterystyka, przykłady i ciekawostki
items: Po wymarciu człowieka to zdziczałe zwierzęta domowe opanują Ziemię. Które gatunki poradzą sobie najlepiej?
items: Kundle czy rasowe – naukowcy nie mają wątpliwości, kto jest lepszym przyjacielem człowieka
items: Dzieciobójstwo wśród zwierząt. 7 gatunków, które zabija własne potomstwo
items: Tych kości nikt się nie spodziewał. Jak odkryto smoka ze Śląska?
items: Ostatnie wymieranie. Powstrzymać wielkie znikanie gatunków!
items: W tych badaniach spotyka się nauka i sztuka. "Sekwencje białek (...) przekładamy na muzykę"
items: Wilk: To prawdziwy władca lasu
items: Nie można mu się oprzeć. Magia Beskidu Niskiego
items: W drodze do nieba. Opowieść o starowiercach [REPORTAŻ]
items: Kobieta, która polowała na dinozaury
items: Zobaczyć ewolucję w działaniu
items: Wypoczynek na dwóch kółkach

Największy park narodowy w Polsce ma 59 tys. hektarów powierzchni. To unikatowe miejsce na skalę Europy
type: item
date: 2024-05-10T05:51:46.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: biebrza
subject: biebrzański park narodowy
subject: natura
subject: ornitologia
subject: ptaki
subject: Sport
subject: szlaki piesze
subject: Travel
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Biebrzański Park Narodowy położony jest w północnej części województwa podlaskiego. To największy park narodowy w Polsce.
encoded: W tym artykule: Powierzchnia parków narodowych w Polsce Atrakcje największego parku narodowego w Polsce Największy park narodowy w Polsce – obserwacje ptaków Największy park narodowy w Polsce ma 59 233 hektarów powierzchni (592,23 km kw.). Jest otoczony przez liczącą ponad 66 tys. hektarów otulinę. Biebrzański Park Narodowy został utworzony w 1993 r. dla ochrony największego i najlepiej zachowanego w Europie kompleksu torfowisk dolinnych. Łąki, turzycowiska oraz mechowiska zajmują 70% powierzchni parku. Lasy (głównie bagienne) – 26% Powierzchnia parków narodowych w Polsce Parki narodowe w Polsce obejmują dziś 1,1% powierzchni kraju. We Francji jest to 9,5%, we Włoszech 5%. Lepiej wypadają również Serbia (2,3%) czy Bułgaria (1,8%). Procentowy udział powierzchni parków narodowych jest u nas aż trzy razy mniejszy niż średnia europejska. Oto lista polskich parków narodowych uszeregowanych według powierzchni: Biebrzański Park Narodowy – 592,23 km kw., Kampinoski Park Narodowy – 385,44 km kw., Słowiński Park Narodowy – 327,44 km kw., Bieszczadzki Park Narodowy – 292,02 km kw., Tatrzański Park Narodowy – 211,81 km kw., Magurski Park Narodowy – 194,39 km kw., Wigierski Park Narodowy – 150,85 km kw., Drawieński Park Narodowy – 113,42 km kw., Woliński Park Narodowy – 109,37 km kw., Białowieski Park Narodowy – 105,17 km kw., Poleski Park Narodowy – 97,6 km kw., Roztoczański Park Narodowy – 84,82 km kw., Park Narodowy „Ujście Warty” – 79,56 km kw. Świętokrzyski Park Narodowy – 76,26 km kw., Wielkopolski Park Narodowy – 76,2 km kw., Narwiański Park Narodowy – 73,5 km kw., Gorczański Park Narodowy – 70,3 km kw., Park Narodowy Gór Stołowych – 63,4 km kw., Karkonoski Park Narodowy – 59,51 km kw., Park Narodowy „Bory Tucholskie” – 47,98 km kw., Babiogórski Park Narodowy – 33,92 km kw., Pieniński Park Narodowy – 23,46 km kw., Ojcowski Park Narodowy – 21,46 km kw. Największy park narodowy na świecie to Park Narodowy Grenlandii. Jego powierzchnia wynosi aż 972 tys. km kw. Czyli ponad t…

najwiekszy-park-narodowy-w-polsce-ma-59-tys-hektarow-powierzchni-to-unikatowe-miejsce-na-skale-europy-fot-shutterstock-05b2eb8.jpg
width: 1000
height: 667

Zwierzęta padlinożerne – charakterystyka, przykłady i ciekawostki
type: item
date: 2023-09-23T10:51:03.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: dzikie zwierzęta
subject: Edukacja
subject: zwierzęta
description: Padlina jest podstawą wyżywienia wielu stworzeń. Co więcej, wpłynęła znacząco na naszą ewolucję. Zwierzęta padlinożerne stanowią nieodłączny element naszego ekosystemu i są niezbędne dla zachowania równowagi w przyrodzie.
encoded: W tym artykule: Padlinożerne chrząszcze Zwierzęta padlinożerne w Polsce Padlinożercy w oceanach Lądowe zwierzęta padlinożerne Czy człowiek był padlinożerny? „Usiadłam kiedyś i ze łzami w oczach obserwowałam, jak rodzina słoni wróciła do miejsca, gdzie wcześniej pozostawiła słoniątko. Było ono zbyt słabe, by wstać i pójść za nimi” – tak Natasha Breed opisuje w internetowym „BBC News Magazine” swoje wrażenia z pobytu w Kenii. „Wkrótce zmarło. Czułość i smutek emanujące z zatroskanego stada słoni, gdy łagodnie dotykały wrażliwymi trąbami szare, martwe ciałko, były jedną z najbardziej poruszających scen, jakie widziałam w życiu”. Taka sytuacja nie jest czymś niezwykłym. Gdy słonie natkną się na szkielet przedstawiciela swego gatunku, często zatrzymują się i go badają. Czasami podniosą jakąś kość i delikatnie przenoszą w inne miejsce. Zapewne takie obserwacje dały początek opowieściom o cmentarzach słoni. Zwierzęta, które są bardzo stare lub ciężko chore, mają wyruszać do sekretnego miejsca. Tam umierają, dokładając swój szkielet do licznie już zgromadzonych. Zdarza się, że ich rodzina pozostaje z nimi do końca, a po ich śmierci lamentuje oraz grzebie zmarłego, układając na jego ciele gałęzie. Choć te opowieści brzmią wzruszająco i wiarygodnie, naukowe badania nie potwierdziły istnienia cmentarzy słoni. Rytuał układania gałęzi na zmarłych członkach stada czy też przenoszenia kości w nowe miejsca nie jest też tak stały i regularny, jak uważają miłośnicy trąbowców. Zresztą nawet jeśli się zdarza, to daleko mu do ludzkiego obyczaju zakopywania zmarłych głęboko pod ziemią. Są jednak zwierzęta, które naprawdę grzebią zwłoki. Padlinożerne chrząszcze Ich nazwa doskonale pasuje do obyczajów: grabarze. „W odróżnieniu od ludzi, którzy na ogół grzebią tylko osobniki własnego gatunku oraz te zwierzęta domowe, które stały się namiastkami ludzi, owe chrząszcze grzebią najrozmaitsze ptaki i ssaki, ale nigdy nie czynią tego z okazami własnego rodzaju” – pisze Bernd Heinrich w książce „W…

sepy-55f6f08.jpeg
width: 1114
height: 740

Po wymarciu człowieka to zdziczałe zwierzęta domowe opanują Ziemię. Które gatunki poradzą sobie najlepiej?
type: item
date: 2022-06-11T06:45:28.000Z
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: dzikie psy
subject: dzikie zwierzęta
subject: konie
subject: koty
subject: kozy
subject: krowy
subject: Lifestyle
subject: psy
subject: świnie
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Ziemia już jest planetą zwierząt domowych. Gdybyśmy nagle zniknęli z jej powierzchni, to zdziczałe zwierzęta domowe miałyby największe szanse na opanowanie opustoszałej planety.
encoded: W tym artykule: Zdziczałe zwierzęta domowe – krowy Zdziczałe zwierzęta domowe – psy Zdziczałe zwierzęta domowe – świnie Zdziczałe zwierzęta domowe – kury Zdziczałe zwierzęta domowe – konie Zdziczałe zwierzęta domowe – kozy Zdziczałe zwierzęta domowe – koty Łączna biomasa udomowionych ssaków – na którą składają się głównie krowy i świnie – osiąga 60 proc. wszystkich żyjących przedstawicieli tej grupy. Jeśli do tego dodamy zsumowaną masę ludzi, która stanowi 36 proc. masy ssaków, to na dzikie gatunki z tej grupy pozostaje marne 4 proc. Podobnie rzecz się ma z ptakami. 70 proc. ich obecnej biomasy przypada na drób, głównie kurczaki. Dzikie gatunki stanowią tylko 30 proc. masy wszystkich żyjących ptaków. Tak przynajmniej wyliczył zespół prof. Rona Milo z Weizmann Institute of Science w Izraelu. Bezwzględne dane liczbowe potwierdzają te wnioski. Szacuje się, że obecnie Ziemię zamieszkuje 19,5 mld kurczaków, 1,4 mld krów, 980 mln świń, 470 mln psów oraz 373 mln kotów. Do tego trzeba dodać konie, krowy, owce, kozy czy nawet pszczoły miodne. A także zwierzęta, które, choć nie zostały udomowione, to ściśle związały swoje życie z człowiekiem. Są to choćby myszy domowe, szczury, wróble czy bociany białe. Gdyby ludzkość wyginęła nagle w wyniku jakiejś globalnej epidemii, to gigantyczna przewaga liczebna zwierząt domowych i związanych z człowiekiem dałaby im pierwszeństwo w opanowywaniu opustoszałej po nas Ziemi. Z drugiej strony niektóre wersje genów, jakie pod wpływem człowieka znalazły się w ich komórkach, mogłyby im to utrudnić. Krótkie nogi, duże otłuszczenie, oklapłe uszy czy łagodny charakter nie ułatwiłyby walki o byt w naprawdę dzikiej przyrodzie. Z kolei szybki przyrost masy czy wszystkożerność mogłyby okazać się przydatne. Ewolucja się nie cofa, lecz serwuje nowe mutacje. Widać to, gdy pojawiają się zdziczałe zwierzęta domowe. Zdarzyło się już wielokrotnie na wyspach, porzuconych farmach czy w strefach ewakuacji ludzi po rozmaitych katastrofach. To dobry prognostyk te…

po-wymarciu-czlowieka-to-zdziczale-zwierzeta-domowe-opanuja-ziemie-ktore-gatunki-poradza-sobie-najlepiej-fot-getty-images-ee10736.jpeg
width: 2121
height: 1414

Kundle czy rasowe – naukowcy nie mają wątpliwości, kto jest lepszym przyjacielem człowieka
type: item
date: 2022-06-10T14:51:25.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Lifestyle
subject: psy
description: Jak to się stało, że kundle trafiły na sam szczyt psiego królestwa? Odpowiedź dają najnowsze badania.
encoded: W tym artykule: Czy psy są spokrewnione z wilkami? „Nierasowy”, czyli zdrowy Kto tu kogo udomowił? Jak kundel opanował psychologię 5 cech typowego kundla Spośród miliarda żyjących na całym świecie psów aż trzy czwarte to kundle. Przez wiele lat lekceważone, doczekały się wreszcie serii porządnych badań. Ich wyniki diametralnie zmieniły wizerunek tych psów. – Kiedy weźmie się pod uwagę wszystkie nowo odkryte fakty, to wyłania się obraz kundli jako superrasy – opowiada prof. Wiesław Bogdanowicz z Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w Warszawie. To właśnie ten polski uczony kierował piętnastoosobowym międzynarodowym zespołem badawczym, który w listopadzie 2015 r. opublikował wyniki szeroko zakrojonych badań genetycznych kundli z całego świata. Naukowcy zakładali, że to nie psy rasowe, ale właśnie te swobodnie żyjące – rozmnażające się z kim chcą, kiedy chcą i jak chcą – są najbardziej zbliżone do psiego praprzodka. Mieli nadzieję, że dzięki temu odkryją, skąd wziął się najwierniejszy przyjaciel człowieka. Czy psy są spokrewnione z wilkami? Wcześniejsze badania genetyczne przynosiły bardzo zróżnicowane, nieraz sprzeczne ze sobą wyniki. Oczywiście nikt nie wątpił, że psy to udomowione wilki. Podkreśla to nawet ich łacińska nazwa: Canis lupus familiaris, czyli niesamodzielny gatunek, lecz jedynie podgatunek wilka (Canis lupus). Ale na tym zgoda między uczonymi się kończyła. Gdy dochodziło do określenia, kiedy i gdzie dokładnie wilk stał się psem, to każdy zespół miał inne zdanie. Część badaczy wskazywała na Azję Wschodnią, inni na Bliski Wschód lub Europę. Nie było też zgody co do tego, kiedy nastąpiło udomowienie. Z analiz DNA wynikało, że mogło się to stać równie dobrze 15 tys. lat temu, jak i 32 tys. lat temu. I gdy wydawało się, że już nie ma szans na uzgodnienie jednej wersji, ukazała się praca zespołu prof. Bogdanowicza. Jednoznacznie wskazała ona na Azję Wschodnią jako miejsce pochodzenia wszystkich dziś żyjących kundli, a jednocześnie wyjaśniła dotychczasową rozbieżno…

kundle-22040f5.jpeg
width: 2201
height: 1362

Dzieciobójstwo wśród zwierząt. 7 gatunków, które zabija własne potomstwo
type: item
date: 2022-05-17T06:59:04.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: Edukacja
subject: natura
subject: przygoda
subject: zwierzęta
description: Badacze przyrody coraz lepiej rozumieją, co powoduje dzieciobójstwo wśród zwierząt. Wciąż jednak szukają odpowiedzi, dlaczego małe są zabijane przez ojczymów i sąsiadów.
encoded: W tym artykule: Dzieciobójstwo u zwierząt: zjeść dziecko Wyjść za dzieciobójcę Dzieciobójstwo u zwierząt: wygrać rywalizację Dlaczego zwierzęta zabijają swoje potomstwo? Pisklęta rozdziawiają szeroko dzioby i piszczą ze wszystkich sił. Pochyla się nad nimi dorosła sroka. Uważnie się im przygląda, po czym z całej siły uderza w głowę jednego z maluchów. Potem już wali dziobem raz po raz. Przerażone pisklęta odsuwają się, rozbiegają na boki, krzyczą, ale nikt nie przychodzi im z pomocą. Małe głowy zalewa krew. Nowe badania wykazały, że migrujące żółwie morskie nie do końca wiedzą, dokąd płyną Naukowcy odkryli, że żółwie szylkretowe często błądzą przez tysiące kilometrów, aby odnaleźć pobliską wyspę. Na kolejnym filmie dorosła sroka łapie jedno z piskląt i wyciąga je z gniazda. Młody ptak, jeszcze nie w pełni opierzony, chwyta się pazurkami patyków tworzących jego dom. Napastnik ciągnie go więc jeszcze mocniej. Pisklę nie wytrzymuje – rozluźnia chwyt i znika z pola widzenia kamery. Tak wygląda zapis zdarzeń, które wiele lat temu zarejestrowały kamery umieszczone w aż 58 gniazdach południowokoreańskich srok przez uczonych z Narodowego Uniwersytetu w Seulu oraz w istniejącym do 2013 r. Centrum Badań Ekologicznych PAN. To, co się nagrało, całkowicie zaskoczyło naukowców. Dzieciobójstwo u zwierząt: zjeść dziecko „Dzieciobójstwa się nie spodziewaliśmy – przyznaje nam troje z sześciu autorów badań: dr Sang-im Lee, Wonyoung Lee oraz prof. Piotr Jabłoński. – Oczekiwaliśmy, że ojciec i matka będą faworyzować niektóre pisklęta”. „U ptaków liczba złożonych jaj zwykle przewyższa liczbę potomstwa, którą para jest w stanie wykarmić” – wyjaśnia prof. Piotr Zieliński, ornitolog z Uniwersytetu Łódzkiego. – Strategia ta jest zabezpieczeniem na wypadek złożenia niezapłodnionych jaj lub zaziębienia ich części podczas wysiadywania”. Gdy wyklują się wszystkie pisklęta, rodzice karmią głównie te, które najgłośniej żebrzą o jedzenie. Jeśli pokarmu brakuje, najsłabsze, czyli zazwyczaj najmłodsz…

lew-585606a.jpeg
width: 2059
height: 1456

Tych kości nikt się nie spodziewał. Jak odkryto smoka ze Śląska?
type: item
date: 2020-05-25T03:39:43.000Z
creator: Wojciech Mikołuszko
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: dinozaury
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: paleontologia
subject: Stomatologia
subject: Technologia
subject: wykopaliska
description: Naukowcy w odkryli w śląskiej cegielni szczątki wielkiego dinozaura drapieżnego i olbrzymiego gada ssakokształtnego.
encoded: Potwór z Lisowic Na terenie dzisiejszego Śląska klimat jest upalny, monsunowy. Dwa drapieżne dinozaury, stojąc na tylnych łapach, zażarcie walczą o partnerkę. Zwinnie lawirują między wielkimi miłorzębami i paprociami. W oddali przypominający hipopotama gad ssakokształtny tapla się w starorzeczu. Rośliny kwiatowe jeszcze nie wyewoluowały. Człowiek pojawi się tu za ponad 200 mln lat. Przez ostatnie dwa stulecia naszej ery będzie poszukiwał kości lądowych zwierząt z ery dinozaurów, próbując odtworzyć tamte dzieje. Nie jest to łatwe zadanie, ponieważ obszar obecnej północnej i środkowej Polski znajdował się wtedy pod wodą. Poszukiwania paleontologów koncentrują się więc na południu kraju. Niespodziewanie 28 lipca 2008 r. naukowcy ogłaszają: wykopaliśmy fragmenty szkieletu pierwszego polskiego dinozaura drapieżnego. Obok niego leżały szczątki dicynodonta, ostatniego wielkiego gada ssakokształtnego. To prawdziwa sensacja. W Polsce spodziewaliśmy się odkrycia zwierząt morskich. – Znalezienie pierwszych dużych drapieżnych dinozaurów oraz gada ssakokształtnego na tym terenie jest niezwykłe i całkiem nieoczekiwane – komentuje odkrycie prof. Michael Benton, wybitny paleontolog z Uniwersytetu Bristolskiego w Wielkiej Brytanii. Tym bardziej że obie skamieniałości można opatrzyć licznymi przymiotnikami z przedrostkiem „naj” lub słowem „pierwszy”. A te określenia w nauce, szczególnie w paleontologii, są nie do przecenienia. Trzej odkrywcy – dr Tomasz Sulej z Instytutu Paleobiologii PAN, prof. Jerzy Dzik z tej samej instytucji i jednocześnie z Uniwersytetu Warszawskiego, oraz jego doktorant, Grzegorz Niedźwiedzki – mają więc powód do dumy. A nikomu wcześniej nieznane Lisowice koło Lublińca, gdzie znaleziono szczątki pradawnych zwierząt, niespodziewanie zyskują niemal światowy rozgłos. Dinozaura z Lisowic paleontolodzy roboczo nazwali Smokiem. Jest wyjątkowy, bo to pierwszy (choć niepełny), znaleziony w Polsce szkielet dinozaura drapieżnego, w dodatku największy znany z tamtego czas…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/9fd61e568f357e368adbdef89b8f80dfc30d5a1b-55f2ef9.jpeg
width: 640
height: 427

Ostatnie wymieranie. Powstrzymać wielkie znikanie gatunków!
type: item
date: 2019-11-08T08:16:57.000Z
creator: Wojciech Mikołuszko
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: Moto
subject: ochrona przyrody
subject: Technologia
subject: zagrożone gatunki
description: Udało nam się przyspieszyć naturalne tempo wymierania gatunków od 100 do 1000 razy. Ciekawe, czy równie dobrze wyjdzie nam przyspieszanie odbudowy różnorodności życia po obecnej katastrofie.
encoded: Kości, zęby, rogi i parę włosów. No, jeszcze legenda. I pomnik – stojący w Jaktorowie obelisk z wyrytym napisem: TUR, Bos primigenius bojanus, przodek bydła domowego, przeżył na terenie rezerwatu Puszczy Jaktorowskiej do roku 1627. To wszystko, co zostało po zwierzęciu, które kilkaset lat wcześniej przemierzało lasy prawie całej Europy, Azji i północnej Afryki. Dostojny, potężny, silny. Ważył od 800 do 1 000 kg. Wysokością (190 cm w kłębie!) dorównywał największym współczesnym bykom. Od czubka nosa do nasady ogona mierzył ponad 3 m. I być może właśnie te rozmiary najbardziej mu zaszkodziły. Przecież to wielka chwała upolować tak potężne zwierzę, prawda? Z początkiem drugiego tysiąclecia naszej ery tury zniknęły więc z Europy Zachodniej. Od XIV w. spotkać je można było już tylko w Polsce, głównie w lasach mazowieckich. Ostoja tych zwierząt, Puszcza Jaktorowska, została objęta specjalną ochroną książęcą. Chodziło, oczywiście, o przywilej polowań. Choć wyznaczono strażników, którzy mieli opiekować się turami, liczba zwierząt wciąż spadała – aż do ostatecznego końca w 1627 r. Z perspektywy historycznej wymarcie turów to tragedia. Inaczej patrzą na to paleontolodzy, którzy czas liczą nie w setkach, lecz w milionach lat. – Wbrew potocznemu myśleniu gatunki nie są wieczne. Zawsze jakiś wymiera i jakiś powstaje – mówi prof. Jerzy Trammer z Uniwersytetu Warszawskiego. – Gdy widzimy na całym świecie miliony wróbli albo gołębi, trudno sobie wyobrazić, że miałyby wymrzeć. Ale wystarczy, by rodziło się trochę mniej osobników, niż umierało i dużo czasu, a każdy gatunek wymrze. Bez dramatów i kataklizmów. Średnia długość trwania morskiego gatunku to 4 mln lat. W porównaniu z 3,5 mld lat istnienia życia na Ziemi to naprawdę mało. Dla procesu ciągłego zanikania gatunków paleontolodzy ukuli nawet specjalny termin: „wymieranie tła”. To zjawisko nie budzi kontrowersji. Zaczynają się one pojawiać, dopiero gdy od „wymierania tła” naukowcy przechodzą do „wielkich wymierań”. Mają to być ep…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/8f01307f34bf71c3515bf3df3a4e4bc9b3615e2a-c7a0032.jpeg
width: 700
height: 470

W tych badaniach spotyka się nauka i sztuka. "Sekwencje białek (...) przekładamy na muzykę"
type: item
date: 2019-02-14T07:00:00.000Z
creator: Wojciech Mikołuszko
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: Kosmetyki
subject: Kultura
subject: mity
subject: Moto
subject: nauka
subject: Technologia
subject: Zdrowie
description: Po nazwie departamentu Massachusetts Institute of Technology (MIT), w którym pracuje prof. Markus Buehler, nie sposób odgadnąć, co bada. Bo jak się domyślić, że naukowiec z Wydziału Budownictwa Lądowego i Inżynierii Środowiska zajmuje się pajęczynami, kośćmi i włóknami białkowymi? Na tej podstawie projektuje nowoczesne materiały i obmyśla, jak poprawić internet.
encoded: W drodze do pana gabinetu mijałem ekran, na którym wyświetlały się informacje o pana wydziale na MIT. Było tam napisane: Naukowiec odkrywa to, co istnieje. Inżynier tworzy to czego nigdy nie było. A zatem jest pan naukowcem czy inżynierem? I jednym, i drugim jednocześnie. Generalnie na MIT wielu moich kolegów wykorzystuje naukę, żeby rozwiązywać konkretne problemy inżynieryjne. Nie wiem, czy można ich jednoznacznie zaszufladkować. Bada pan jednak to, co już istnieje w przyrodzie: pajęcze sieci, kości czy białka. Rozumiem więc, że zamierza pan zrobić coś, czego jeszcze nie było? Już to robię. Podam panu przykład: badamy sieci pajęcze. Szukamy cech, które definiują ich specyficzne właściwości. Na podstawie wyników tych poszukiwań projektujemy własne materiały, nieistniejące w przyrodzie. Tworzymy włókna, które są jeszcze lepsze i jeszcze mocniejsze niż pajęcza nić. Wyczytałem, że pajęcze nici fascynują pana, bo są mocniejsze niż stal, a mniej łamliwe, znacznie bardziej elastyczne. Ale przecież kiedy na łące znajdę sieć, to wystarczy, że pociągnę ją jednym palcem, a się zerwie. Drutu stalowego tak zerwać się nie da. Jak to więc jest z ową siłą pajęczej nici? To kwestia skali. Pajęcza nić ma średnicę około tysiąca razy mniejszą niż stalowy drut. Dla niej jest pan gigantem. Niech pan sobie wyobrazi potwora, który podchodzi do mostu. Łatwo go przełamie. Inżynier patrzy jednak na materiał zgodnie z jego skalą. A wtedy pajęcza nić jest mocniejsza niż stal. Dlaczego jest tak mocna? W stali, która składa się głównie z żelaza i węgla, są bardzo silne wiązania chemiczne. Właściwie są one znacznie mocniejsze niż sama stal. Tyle że w całym materiale wykorzystuje się bardzo, bardzo drobny ułamek tych wiązań. Myślę, że jakieś 99,9 proc. z nich w ogóle nie jest używanych. W nici pajęczej na odwrót: wiązania chemiczne między cząsteczkami są bardzo słabe. Ale jeśli policzy pan, jaki procent z nich jest wykorzystywanych, to wyjdzie prawie 100. I gdybyśmy potrafili naśladować tę właściw…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/5cc6ea047be093540042799fb87507d863d8a424-15bf772.jpeg
width: 667
height: 584

Wilk: To prawdziwy władca lasu
type: item
date: 2018-06-08T07:29:09.000Z
creator: Wojciech Mikołuszko
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: Edukacja
subject: ekosystem
subject: lasy
subject: polowanie
subject: Travel
subject: wataha
subject: wilki
description: Jego siła tkwi w nogach maratończyka, zębach jak sztylety i szczekach zaciskających się niczym imadło. Bez takiego drapieżnika – inteligentnego, silnego, wytrzymałego – dzika przyroda nie może sobie poradzić.
encoded: Masz kupę?! … – Śmierdzi? …. – No to świeża! Super! Jesteś dziś królem polowania! … Dr Sabina Nowak rozłączyła telefon. A ujrzawszy moją zdziwioną minę, zaraz wyjaśniła: „Robert znalazł świeże odchody wilka, czyli przynajmniej jeden osobnik nadal tu jest. I coś niedawno zjadł, zapewne upolował”. „Tu”, czyli w Borach Dolnośląskich – wielkim kompleksie leśnym na południowym zachodzie Polski, gdzie Stowarzyszenie dla Natury „Wilk”, którego prezesem jest Sabina Nowak, a wiceprezesem Robert Mysłajek, prowadzi monitoring wilków. W roku 2000, gdy zaczynali, drapieżniki pojawiały się z rzadka. Dziewięć lat później Bory zamieszkują już trzy watahy i prawdopodobnie dwie młode pary, które jeszcze nie przystąpiły do rozrodu. Ściśle mówiąc, tak było parę tygodni przed moją wizytą. Niestety, na początku lipca przez śródleśne poligony żagański i świętoszowski przebiegła trasa rajdu Drezno– –Wrocław. Zabawy było zapewne co niemiara. Dla ludzi, bo wataha wilków, która tu miała norę ze szczeniętami, ciężko zniosła przejazd ponad 200 samochodów terenowych, quadów, i ciężarówek. Drapieżniki zabrały swoje młode i w popłochu gdzieś uciekły. Naukowcy przemierzali las, żeby je odnaleźć. Robert Mysłajek wybrał się na tropienie samotnie, ja zaś towarzyszyłem w „polowaniu” na wilcze ślady dr Sabinie Nowak. Z początku natrafialiśmy tylko na stare odchody. Niektóre już się rozsypywały. Łatwo można było w nich dostrzec sierść, fragmenty racic oraz odłamki kości. – O! Wilk! – krzyknęła nagle dr Nowak. Nie patrzyła przy tym w głąb lasu, lecz pod nogi. Zatrzymaliśmy się na szerokim, bezleśnym pasie przeciwpożarowym. Na żółtoszarym piasku odcisnęły się ślady jakiegoś czworonoga. – Może to pies? – marudziłem. – Nie, nie – zaoponowała moja przewodniczka. Przecież widać wyraźny, duży, wydłużony trop i mocne pazury. To dorosły osobnik. Ale żeby mieć stuprocentową pewność, musimy ruszyć jego śladem. Psy hasają po lesie bez ładu i składu, biegają to tu, to tam. A wilk jak idzie, to prosto, do konkretnego …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/859d8a4db2fdd7d25f30603f45c490a7bfdc0c40-d67ffef.jpeg
width: 600
height: 400

Nie można mu się oprzeć. Magia Beskidu Niskiego
type: item
date: 2018-05-25T05:30:00.000Z
creator: Wojciech Mikołuszko
subject: Adventure
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: beskidy
subject: cerkwie
subject: góry
subject: natura
subject: Travel
subject: zwiedzanie
description: Goście przyjeżdżają tu na jeden dzień, a zostają na kilka. Niektóre leony zaś w ogóle nie chcą stąd wyjeżdżać.
encoded: Postawić dom - Andrzej zwariował! Kupuje pół PGR-u! – Agnieszka Adamkiewicz opowiada o plotce, która w 1995 roku rozniosła się po wydziale psychologii, na którym obydwoje studiowali. Najgorsze, że w plotce było dużo prawdy. – Bardzo lubiłem wędrować po Beskidzie Niskim. W pewnym momencie postanowiłem tu kupić ziemię i zamieszkać – mówi Andrzej Adamkiewicz. – Ale tam, gdzie mi się podobało, właściciele albo nie chcieli sprzedać, albo dawali „zaporową” cenę. W końcu dowiedziałem się, że koło Śnietnicy wystawiają na licytację PGR. Pojechałem z kolegą obejrzeć. W pewnym momencie zatrzymaliśmy się, żeby rozprostować kości. Rozejrzałem się do-koła i powiedziałem „Tu bym postawił dom”. A za chwilę okazało się, że ten kawałek ziemi też należy do PGR-u. – Ja zawsze chciałam mieć piękny dom w pięknej okolicy – dodaje Teresa Adamkiewicz. – Gdy mój syn znalazł to miejsce, zmieniłam pracę na lepiej płatną, żebyśmy mogli je kupić. Andrzej zaś zaczął budowę. Fundamenty kopał wśród pastwisk między beskidzkimi wsiami: Izbami i Banicą. Dom na łąkach To ich mieszkańcy nazwali nową budowlę „domem na łąkach”. Określenie przyjęło się i dziś jest oficjalną nazwą gospodarstwa Adamkiewiczów. Podstawą domu stały się dwie stare chyże – łemkowskie chaty, których właścicieli siłą wyrzucono podczas powojennej pacyfikacji wsi. Wkrótce do Adamkiewiczów zaczęli przybywać goście. Jesienią 1999 r. przyjechała Agnieszka, odwiedzić kolegę ze studiów. Nie zastała go. Trafiła tu ponownie w wakacje 2000 r. Potem wróciła raz jeszcze. I raz jeszcze. W końcu przestała stąd wyjeżdżać. Ślub odbył się w dawnej cerkiewce unickiej (dziś katolickiej kaplicy). Niektórzy przyjeżdżają tu, żeby wędrować po najdzikszych polskich górach. Można po nich łazić pieszo, wybrać się na rowerze lub wypożyczyć konie w izbiańskiej stadninie. W pobliżu pnie się Lackowa – najwyższy szczyt Beskidu Niskiego. Zimą nogi same rwą się na narty biegowe. Dla innych najciekawsze są tutejsze cerkiewki, stare i urokliwe cmentarze oraz dawne w…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/63cb3c06c82fbb6a89e36cc4380f1b262ad98252-c7db180.jpeg
width: 500
height: 361

W drodze do nieba. Opowieść o starowiercach [REPORTAŻ]
type: item
date: 2018-03-29T09:35:17.000Z
creator: Wojciech Mikołuszko
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: polska
subject: religie
subject: rosja
description: Starowiercy, okrutnie prześladowani i wielokrotnie wypędzani, wędrują z miejsca na miejsce już od XVII wieku. Ich grupy dotarły w najbardziej odległe zakątki świata. 200 lat temu przybyli do Polski, gdzie parokrotnie zmieniali siedziby. – Przepowiednia głosi, że zginiemy w drodze – mówią. I boja się, że właśnie zaczęła się spełniać.
encoded: To za ten krzyż, za te dwa palce! – Marta Ancipow, przez innych starowierców zwana z rosyjska Marfą, podniosła prawą rękę ze skrzyżowanym palcem wskazującym i środkowym. Zawsze spokojna , niezwykle miła i gościnna, tym razem zdenerwowała się, a jej głos przeszedł w krzyk. – Obcinali te palce, palili nas stosach, mordowali, gonili po puszczach, po pustyniach! Uciekaliśmy, gdzie kto mógł. Nawet tutaj – cichnie. „Tutaj” to wieś Gabowe Grądy położona kilkanaście kilometrów na południe od Augustowa – obecnie najsilniejszy ośrodek staroobrzędowców w Polsce. Pozostałe dwa – jeden na ziemi suwalsko – sejneńskiej z centrum w Wodziłkach; drugi na Mazurach ze świątynią i klasztorem w Wojnowie – ostatnimi laty bardzo osłabły. Wielu starowierców sprzedało swe gospodarstwa, wyjechało do miast, za granicę. Inni wtopili się w polski pejzaż. Żeby ich rozpoznać, trzeba uważnie patrzeć i słuchać. Wtedy dopiero, po dłuższej chwili, wzrok przyciągają długie brody u starszych mężczyzn, sauny w stylu rosyjskim zwane tu bajniami; czy skryte gdzie w sypialni za zasłonkami bogate ikony i ośmioramienne krzyże, nigdy nie przybijane gwoździami. A wreszcie z czasem, gdy mieszkańcy przyzwyczają się już do gościa, da się słyszeć rosyjska gwarę – dziwnie miękką, przesycona polon izmami, a bywa, że i łowami, które pobrzmiewają egzotyką Może to wpływa litewskiego? Może białoruskiego? A może ślad po wędrówkach po jeszcze bardziej odległych rejonach? Burzliwa historia starowierców – trzysta lat prześladowań, ucieczek i wypędzeń – zaczyna się w XVII-wiecznej Rosji. – Społeczeństwo carskiego imperium, rozchwiane przez najazdy wojsk polskich, szwedzkich i epidemię dżumy, żyło wówczas w atmosferze niepewności, strachu i zniechęcenia, która podsycały nowe zarządzenia władz – opowiada prof. Zoja Jarowszewicz – Pieresławcew z Uniwersytetu Warmińsko – Mazurskiego. – W 1645 r. rządy w kraju objął szesnastoletni car Aleksy Michajłowicz. Cztery lata później uchwalono kodeks praw pod nazwą sobornoje ułożenije, któ…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/99364c2512860d125af6ea3496ac554a55d32a8b-fbe45dc.jpeg
width: 600
height: 400

Kobieta, która polowała na dinozaury
type: item
date: 2018-01-12T12:13:04.000Z
creator: Wojciech Mikołuszko
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: nauka
subject: paleontologia
subject: trylobity
description: Gdyby nie pracowitość i upór wykazane kiedyś w Górach Świętokrzyskich, Zofia Kielan-Jaworowska pewnie nie miałaby okazji szukać mezozoicznej fauny na pustyni Gobi, a jej nazwisko nie zostałoby uwiecznione w nazwach dziesiątek zwierząt.
encoded: „Jeśli chce pani badać skamieniałości z początków ewolucji człowieka, to nie u nas. W Polsce takich szczątków nie ma”– powiedział prof. Roman Kozłowski, gdy przyszłam do jego pracowni – śmiała się prof. Zofia Kielan-Jaworowska, opowiadając o początkach swojej przygody z paleontologią. – Ale takie właśnie było moje marzenie. Tym chciałam się zajmować. O jej życiu i osiągnięciach rozmawialiśmy 11 marca 2015 r. Wiek już dawał się jej we znaki, ale nadal przyjmowała gości, prowadziła szeroką korespondencję, interesowała się planem międzynarodowej konferencji naukowej, która miała być zorganizowana dla uczczenia jej 90. urodzin. Niestety, nie doczekała sympozjum. 13 marca, dwa dni po naszej rozmowie, zmarła. Wieść o tym natychmiast rozeszła się po świecie. "Straciłem drogiego przyjaciela, współpracownika i mentora" – napisał dr Richard Cifelli z Oklahoma Museum of Natural History w USA. "Jej entuzjazm zainspirował wiele pokoleń paleontologów" – wspominał prof. Aleksander Awerianow z Instytutu Zoologii Rosyjskiej Akademii Nauk w Sankt Petersburgu. "Zofia była luminarzem paleontologii kręgowców i bez wątpienia jednym z najważniejszych autorytetów w tej dziedzinie" – mówił prof. Thomas Martin z Uniwersytetu Bonn w Niemczech. "Dużo z tego, co wiemy na temat pochodzenia i wczesnej ewolucji ssaków, wyrasta bezpośrednio lub pośrednio z pracy Zofii Kielan-Jaworowskiej" – napisało Nature, jedno z dwóch najważniejszych na świecie czasopism naukowych, które wspomnieniu dokonań uczonej poświęciło w kwietniu całą stronę. W powodzi trylobitów Był rok 1945. Dwudziestolatka Zofia Kielan, z maturą zdaną na tajnych kompletach, rozpoczęła studia przyrodnicze na Uniwersytecie Warszawskim i zapisała się na wykłady z paleontologii u prof. Romana Kozłowskiego. Wkrótce wyjawiła mu, że marzy o badaniu skamieniałości dokumentujących ewolucję człowieka. Jej mentor uprzejmie, acz stanowczo jej to odradził. Sugerował, by zajęła się raczej trylobitami – wymarłymi morskimi bezkręgowcami, których liczn…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/d8791650c99322b088be263448d85c26e471afc0-07a03ee.jpeg
width: 900
height: 600

Zobaczyć ewolucję w działaniu
type: item
date: 2009-06-08T13:50:59.000Z
creator: Wojciech Mikołuszko
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: dinozaury
subject: ewolucja
subject: gady
subject: geny
subject: paleontologia
subject: plaże
subject: skamieniałości
description: Profesor Jerzy Dzik jest m.in. autorem kompendium paleontologicznej wiedzy zatytułowanego Dzieje życia na Ziemi.
encoded: Znany jest głównie jako odkrywca „polskich dinozaurów”, ale prof. Jerzego Dzika ta etykietka wcale nie cieszy. Najwięcej prac naukowych poświęcił bowiem skamieniałościom pradawnych morskich bezkręgowców. Na ich podstawie rekonstruuje to, co uważa za najważniejsze: przebieg ewolucji. Nierzadko idzie przy tym na przekór obowiązującym w paleontologii dogmatom. Tym ciekawsze i bardziej kontrowersyjne są jego wykłady. Chętnie dyskutuje z młodzieżą i zachęca do badań. Razem z dwoma swoimi studentami, dr. Tomaszem Sulejem i mgr. Grzegorzem Niedźwiedzkim, odkrył na Śląsku szczątki pierwszego drapieżnego dinozaura. O odkryciu pisaliśmy w National Geographic Polska. Przyjęło się, że impulsem, który natchnął Karola Darwina do stworzenia teorii ewolucji, była obserwacja zięb z Galapagos. A co tej teorii dała paleontologia? Jeśli idzie o Darwina, to raczej nic. Rzeczywiście, zebrał on w Ameryce Południowej kolekcję kości, które przekazał do badania paleontologom, ale były to skamieniałości doskonale wcześniej znane. Na przykład Megalotherium, ogromny leniwiec, został nazwany już przez Georges’a Cuviera, a pierwsze kompletne szkielety tych szczerbaków przywieziono do Europy w 1787 roku! Zresztą samo pojęcie ewolucji w nikłym stopniu wiąże się z Darwinem. Powodem, dla którego go wielbimy, jest zaproponowanie teorii objaśniającej mechanizmy rządzące ewolucją: dobór naturalny i dziedziczną zmienność. Ale sama idea nie była jego pomysłem. Jej istnienie było zgadywane przez zoologów i botaników dużo wcześniej. Rzeczywisty przebieg ewolucji daje się zaś zaobserwować w postaci zmian skamieniałości w warstwach skalnych. Jego odtwarzanie jest więc wyłączną domeną paleontologii. Czyli, żeby skomentować znaleziska paleontologiczne, potrzebna jest teoria ewolucji, ale niekoniecznie darwinowska teoria doboru naturalnego. Ewolucja jest faktem, który nie wymaga uzasadnienia przez teorię w sensie darwinowskim. W kolejnych warstwach skał po prostu widać, jak zmieniają się organizmy. Przecież XIX-…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dd8d66d40b528ac06993aad7039688b1d4a7faa1-0d852f8.jpeg
width: 387
height: 600

Wypoczynek na dwóch kółkach
type: item
date: 2009-03-26T21:22:32.000Z
creator: Wojciech Mikołuszko
subject: Adventure
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: bory tucholskie
subject: rowery
subject: Sport
subject: szlak orlich gniazd
subject: trasy rowerowe
subject: wycieczki rowerowe
subject: wyspy
description: „Przekręć” co jakiś czas choć parę kilometrów – przekonasz się, że będziesz zdrowszy, szczęśliwszy i bogatszy we wspaniałe wspomnienia.
encoded: Jazda na rowerze to przede wszystkim wielka przyjemność. Na dodatek tania, całkowicie przyjazna środowisku i pozwalająca na spokojne podziwianie pięknych widoków. Rower w sposób idealny nadaje się do uprawiania turystyki i krajoznawstwa: umożliwia szybsze niż przy wędrówce pieszej przemieszczanie się, na bagażniku rowerowym łatwo można przewieźć niezbędny sprzęt, dostępne są dla nas drogi i ścieżki, których nie przejedziemy samochodem – pisze w przedmowie do książki Szkoła turystyki rowerowej Waldemar Wieczorkowski, przewodniczący Komisji Turystyki Kolarskiej PTTK. Ostatnio odkryli to włodarze wielu polskich miast i gmin. W Warszawie, Krakowie czy we Wrocławiu zbudowano liczne ścieżki rowerowe. W gminach wiejskich poprowadzono szlaki przez piękne i dzikie okolice. Na trasach pojawiły się przyjazne dla rowerzystów schroniska i gospodarstwa agroturystyczne. Czysta przyjemność. A przy tym zdrowa. Regularna jazda na rowerze poprawia sen i nastrój, pozwala na zrzucenie nadwagi, obniża ciśnienie. Jest doskonałym sposobem na kłopoty z kolanami. Staw pracuje w najszerszym zakresie, jest lepiej ukrwiony i szybciej się regeneruje. A zatem: na rower! Ale jaki? NA CZYM JEŹDZIĆ? Żeby poczuć frajdę z jazdy na rowerze, nie trzeba mieć nowego, szykownego bicykla. Na początek można wyciągnąć z piwnicy czy garażu przyjaciela sprzed lat. Jeśli jednak zardzewiał już na tyle, że pedały nie chcą się kręcić, a my chcemy mieć porządny, nowy rower, trzeba przygotować się na wydatek od 1000 zł w górę. Od 1000 do 1500 zł kosztuje przyzwoity rower trekkingowy, który jest najbardziej uniwersalnym modelem. Sprawdza się i przy dojeździe do pracy, i podczas dalszych wypraw. Dobrze konserwowany może służyć latami. Porządne rowery górskie kosztują od 1700 zł. Jazda na nich jest jednak mniej wygodna niż na „trekkingu”, bo wymusza sportową, bardziej pochyloną sylwetkę. Umożliwia za to pokonywanie nawet bardzo stromych podjazdów. Z kolei dla osób, które większość czasu na dwóch kółkach zamierzają spędz…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1866e7a4bcacaf6d1cdbd4f308a475aaebab880a-9ba4f5e.jpeg
width: 600
height: 361