Archeolodzy odkryli gigantyczne grobowce na środku pustyni. Badacze z Polskiej Akademii Nauk odegrali w tym kluczową rolę
Kilkaset monumentalnych grobowców sprzed nawet sześciu tysięcy lat zlokalizowali archeolodzy w pasie od południowego Egiptu aż po Erytreę. To ustalenie dotyczące bezkresnych piasków pustyni Atbai było możliwe dzięki technologiom satelitarnym i wykopaliskom przeprowadzonym przez Polaków.
Pustynia Atbai, rozciągająca się od Górnego Egiptu po granice Erytrei, przez dekady pozostawała archeologiczną białą plamą. Choć leży na styku potężnych cywilizacji starożytnego Egiptu i Nubii, jej surowy klimat i trudny dostęp sprawiły, że badania w tym regionie były jedynie wyrywkowe. Dotychczasowe próby poznania żyjących tam w odległego przeszłości ludów opierały się głównie na znaleziskach ceramiki i sztuki naskalnej. To dawało niepełny obraz życia dawnych mieszkańców. Atbai to kraina górskich masywów i wyschniętych koryt rzek. Niegdyś, w okresie wilgotnym, tętniły życiem, a nadrzeczne zielone tereny przemierzały stada dzikich zwierząt. Zamiast łopat – satelity Archeolodzy z Atbai Survey Project przeszukali setki kilometrów pustyni Atbai, korzystając z darmowych zdjęć Google Earth i Bing. Systematycznie przeczesując teren podzielony na siatkę, namierzyli 260 nieznanych wcześniej monumentalnych grobowców. Kluczowe okazały się ślady dawnych szlaków pasterskich, które doprowadziły badaczy przeszłości do licznych nekropolii. Wnioski na temat tego odkrycia zostały właśnie opublikowane na łamach „African Archaeological Review”. Jak wyglądają grobowce? Odkryte grobowce to monumentalne, koliste lub owalne konstrukcje z kamienia o średnicy od 5 do nawet 82 metrów. Ich znakiem rozpoznawczym jest niski mur obwodowy skrywający wewnątrz liczne pochówki. Sercem monumentu jest zazwyczaj grób centralny (prawdopodobnie lidera), wokół którego koncentrycznie układano szczątki innych ludzi oraz bydła, owiec i kóz. Niektóre budowle posiadają wejścia skierowane na wschód, co sugeruje związki z kultem solarnym. Polski wkład w badania Kluczowym elementem w zrozumieniu tej kultury stały się wykopaliska polskiej ekspedycji. Badacze pod kierunkiem dr. Piotra Osypińskiego ponad 10 lat temu w Wadi Khashab odsłonili monumentalną strukturę o średnicy 18 metrów zawierającą ponad 25 pochówków ludzi i zwierząt. Odkryli tam centralny pochówek ludzki, wokół którego rozmieszczono groby bydła i owiec. To właśnie dane z polskich wykopalisk oraz praca współautorki artykuł, dr Marii Carmela Gatto z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN, dostarczyły kluczowych dat radiowęglowych i dowodów na złożone rytuały pogrzebowe. Te dane pozwoliły zrozumieć, że setki podobnych nekropolii na pustyni Atbai powstało w IV i III tysiącleciu p.n.e. Kto wzniósł megalityczne konstrukcje? Te monumentalne grobowce wznieśli pasterze-koczownicy zamieszkujący pustynię Atbai. Była to społeczność, która stale się przemieszczała. Dla niej bydło stanowiło najwyższą wartość i symbol bogactwa. Badacze sugerują, że to przodkowie koczowniczych Medżajów. Większość struktur powstała w IV i III tysiącleciu p.n.e. (ok. 4500–2500 r. p.n.e.). Zdaniem naukowców te wielkie grobowce miały pełnić też funkcje inne niż tylko grobowe. Miały być reakcją na wysychanie Sahary – pasterze tworzyli trwałe nekropole przy źródłach wody, by przetrwać kryzys i wzmacniać więzi społeczne. Znaczenie odkrycia „Nasze znaleziska rzucają nowe światło na dzieje pustynnej Sahary i prehistorię Nilu. Pozwalają spojrzeć na potęgę Egiptu i Nubii z nowej perspektywy, dowodząc, że historia tego regionu to nie tylko faraonowie, piramidy i świątynie, ale znacznie bogatsza opowieść” – piszą autorzy artykułu na temat znalezisk z pustyni Atbai na łamach „The Conversation”. Podkreślają, że nadal jest sporo znaków zapytania – główne niewiadome to brak datowań oraz niepewna tożsamość budowniczych. Nie wiemy, co stało się z tą ludnością po tym, jak klimat uległ zmianie. Poza tym obrazowania satelitarne nie dają odpowiedzi na pytanie, czy każdy wytypowany obiekt zawiera w sobie takie same pochówki. Niestety, niepewna sytuacja polityczna w Sudanie utrudnia przeprowadzenie badań terenowych. Źródła: African Archaeological Review, The Converstation Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Ten wulkan „sprzątał” po swojej erupcji. Nauka chce wykorzystać ten mechanizm do ochrony klimatu
Erupcja wulkanu Hunga Tonga w 2022 roku była jednym z najpotężniejszych zjawisk tego typu w ostatnich dekadach. Analizując to wydarzenie, badacze odkryli coś, co wprawiło ich w osłupienie: wulkan zaczął „sprzątać” po sobie. Usuwał z atmosfery metan. Czy natura podsunęła nam gotowe rozwiązanie kryzysu klimatycznego?
W styczniu 2022 roku podwodny wulkan Hunga Tonga wyrzucił materiał na rekordową wysokość ponad 30, a momentami nawet 55 kilometrów. Wprowadził do stratosfery ogromne ilości pary wodnej i gazów. Gdy myślimy o erupcjach wulkanicznych stają nam przed oczami spore emisje zanieczyszczeń. W tym przypadku stało się jednak coś innego. Z badań tej erupcji, przeprowadzonych przez ekspertów z Holandii, Belgii i Hiszpanii wynika, że wulkan pomógł uprzątnąć część zanieczyszczeń metanowych, które sam uwolnił. Wnioski na ten temat opublikowano na łamach „Nature Communications”. Zagadka formaldehydu w chmurze wulkanicznej Kluczem do zrozumienia tego zjawiska stały się pomiary satelitarne wykonane przez instrument TROPOMI. Naukowcy zaobserwowali w chmurze wulkanicznej nienaturalnie wysokie stężenia formaldehydu (HCHO). Powstaje on w atmosferze jako krótkotrwały produkt pośredni podczas procesu utleniania (rozpadu) metanu. Obecność HCHO w pióropuszu wulkanicznym Hunga Tonga w 2022 roku była kluczowym dowodem na to, że metan był tam niszczony. Rekordowo wysokie stężenie formaldehydu utrzymywało się w chmurze przez ponad tydzień, co dowodzi, że proces usuwania metanu zachodził w sposób ciągły podczas przemieszczenia się pyłu nad oceanem aż do Ameryki Południowej. – Wiadomo, że wulkany emitują metan podczas erupcji, lecz dotychczas nie wiedzieliśmy, że pył wulkaniczny jest również zdolny do częściowego neutralizowania tego zanieczyszczenia – komentuje dr Maarten van Herpen z Acacia Impact Innovation BV, główny autor badania. Podobny proces odkryto w 2023 r. nad Atlantykiem. Pył z Sahary mieszał się tam z solą morską, tworząc aerozole soli żelaza. Słońce uwolniło z nich chlor, który niszczył metan w powietrzu. Mechanizm znany z Sahary zachodzi w troposferze, więc w niższej warstwie atmosfery, niż ten odkryty w związku z erupcją wulkanu. I to zaskoczyło badaczy, bo warunki fizyczne są tam zupełnie inne. Metan kontra klimat Zrozumienie naturalnych metod usuwania metanu ma kolosalne znaczenie dla klimatu. Metan odpowiada za jedną trzecią obecnego globalnego ocieplenia i w perspektywie dwóch dekad jest 80 razy silniejszym gazem cieplarnianym niż CO2. Ponieważ metan rozpada się w atmosferze stosunkowo szybko (około 10 lat), jego redukcja mogłaby zadziałać jako hamulec bezpieczeństwa dla zmian klimatycznych. Badania były możliwe dzięki zaawansowanym narzędziom, takim jak instrument TROPOMI na satelicie Sentinel-5P. Naukowcy musieli dokonać precyzyjnych korekt danych, aby oddzielić sygnał formaldehydu od zakłóceń powodowanych przez wysoką zawartość dwutlenku siarki i nietypową wysokość chmury. Koniec końców okazuje się, że rozpad metanu można monitorować bezpośrednio z orbity. Jak zażegnać kryzys klimatyczny? Odkrycie mechanizmu oczyszczania atmosfery z metanu na przykładzie erupcji z Hunga Tonga, może przyczynić się do spowolnienia zmian klimatycznych spowodowanych przez człowieka. Być może powstaną nowe technologie do sztucznego przyspieszania rozpadu metanu w atmosferze. Przemysł rozważa replikowanie tego naturalnego zjawiska, np. poprzez aerozole soli żelaza. Modele klimatyczne wskazują, że masowe usuwanie metanu mogłoby obniżyć przyszłe temperatury o 0,5°C. Mimo to badacze ostrzegają, że bez redukcji emisji CO2 samo usuwanie metanu nie wystarczy do stabilizacji naszego i tak już rozchwianego klimatu. – Chęć odwzorowania tego naturalnego procesu przez przemysł wydaje się oczywista — pod warunkiem, że potwierdzimy bezpieczeństwo i skuteczność takich działań. Wykorzystanie satelitów pomoże nam zrozumieć, jak skutecznie ograniczać ocieplanie się klimatu – konkluduje jeden z autorów analizy, Matthew Johnson z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeologiczna sensacja na Lubelszczyźnie. 18 masywnych nagolenników z brązu
Dzięki współpracy poszukiwacza z archeologami, do Muzeum Zamojskiego trafi unikatowy skarb. Masywne nagolenniki o łącznej wadze 3,6 kg to precyzyjnie wykonane przedmioty, które przetrwały w doskonałym stanie od momentu ich złożenia w ziemi 2500 lat temu. Eksperci mówią o sensacji.
Historia osadnictwa na terenie dzisiejszej Lubelszczyzny kryje w sobie wiele tajemnic, a jedną z najbardziej fascynujących jest obecność społeczności kultury łużyckiej. Do najnowszego odkrycia z nią związanego doszło dzięki działaniom eksploratora, który prowadził poszukiwania w oparciu o oficjalne pozwolenia konserwatorskie w okolicach miejscowości Śniatycze na Lubelszczyźnie. Miejsce ukrycia przedmiotów wskazał on zawodowym archeologom, co pozwoliło na profesjonalne zabezpieczenie znaleziska. Miejsce znalezienia i stan zachowania skarbu Skarb spoczywał w niewielkim dołku na głębokości zaledwie 30 centymetrów. A wewnątrz znajdowało się 18 nagolenników o łącznej wadze 3,6 kg. Ich stan oceniono jako bardzo dobry. Przedmioty te, po delikatnym oczyszczeniu i podstawowych zabiegach konserwatorskich, odzyskały formę pozwalającą na ich niemal natychmiastową ekspozycję. Ranga odkrycia Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków (LWKZ) określił w mediach społecznościowych to znalezisko jako „sensacyjne”. „Ozdoby kultury łużyckiej wykonane z brązu odnajdywano w regionie zamojskim bardzo rzadko i były to jedynie pojedyncze ich egzemplarze lub tylko niewielkie fragmenty (nie licząc skarbu ozdób z Czernięcina, gdzie w 2023 r. eksplorator odkrył 13 przedmiotów z brązu, w tym kilka bransolet)” – czytamy na fanpage’u LWKZ. Skład skarbu Na pierwszy rzut oka skarb wygląda dość jednorodnie i monotonnie. Nagolenniki przypominają bardzo duże bransolety. Pokryte są zielonkawą patyną. Najciekawsze artefakty tworzące skarb: Spośród osiemnastu odnalezionych przedmiotów, cztery wyróżniają się szczególnym kunsztem wykonania, unikatową formą lub rzadkimi motywami zdobniczymi: Bardzo masywny nagolennik z krawędzią grzbietu – to jeden z najbardziej okazałych elementów skarbu. Charakteryzuje się wyraźnie zarysowaną krawędzią na korpusie oraz wyjątkowo bogatym zdobieniem. Na jego powierzchni widoczne są romboidalne nacięcia, których wnętrza precyzyjnie wypełniono drobnymi, poziomymi kreskami; Nagolennik ze spiralnym nacięciem na całej powierzchni – ten egzemplarz jest unikatowy ze względu na sposób zdobienia, który pokrywa go nie tylko na zewnątrz, ale również od wewnątrz. Cały pręt, z którego został wykonany, posiada ciągły spiralny wzór. Jego końcówki zachodzą na siebie aż na półtora zwoju, co nadaje mu specyficzny, masywny wygląd; Nagolennik w kształcie litery „C” z guzkami – przedmiot ten ma formę zamkniętej obręczy o nietypowym przekroju. Jego część wewnętrzna jest całkowicie wklęsła i pusta. Wyjątkowym detalem są guzki wyciskane od wewnątrz, które na powierzchni zewnętrznej tworzą wypukły wzór przedzielony poprzecznymi nacięciami; Bogato zdobiony nagolennik z motywami iksowatymi – pojedynczy egzemplarz wykonany z grubego pręta, który reprezentuje najwyższy poziom precyzji zdobniczej. Oprócz klasycznych nacięć jodełkowych i krokwiowatych, widnieją na nim pasmami powtarzające się motywy w kształcie litery X, wypełnione w środku delikatnymi, poziomymi kreseczkami. Chronologia i kontekst kulturowy Profesjonalne oględziny przeprowadzone przez zespół archeologów, w tym prof. Wojciecha Blajera oraz badaczy z Zamościa, pozwoliły precyzyjnie określić wiek znaleziska. Zabytki te są przypisywane schyłkowemu okresowi funkcjonowania kultury łużyckiej, określanemu jako Hallstatt D, co odpowiada latom około 550–400 p.n.e. Jest to okres, w którym tradycje odlewnicze osiągnęły wysoki stopień zaawansowania, a nagolenniki o podobnej stylistyce znane są również z Wielkopolski, Śląska czy Pomorza. Od konserwacji do muzealnej witryny Znalezisko ze Śniatycz niebawem trafi do zbiorów Muzeum Zamojskiego w Zamościu. Zanim jednak na stałe zagości na wystawach, zostanie poddane fachowej konserwacji oraz specjalistycznym badaniom składu brązu. Jeśli proces przygotowawczy przebiegnie sprawnie, pierwsi zwiedzający będą mogli zobaczyć te wyjątkowe nagolenniki już w maju 2026 roku podczas Nocy Muzeów. Źródło: LWKZ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Znalazł złoto podczas spaceru. To unikatowe okucie miecza, które było darem dla bóstw
Podczas porannego spaceru w Sandnes w Norwegii mężczyzna natrafił na skarb. Szanse na jego odnalezienie były niewielkie, bo jest on wielkości typowego pendrive’a. To okucie pochwy miecza sprzed 1500 lat wykonano z czystego złota. Artefakt daje nam wgląd w ówczesne wierzenia.
To miał być zwykły poranny spacer. Aż do momentu, w którym mężczyzna kątem oka dostrzegł błysk w ziemi wśród korzeni powalonego drzewa w szczelinie skalnej. Okazało się, że to ważące 33 gramy złote okucie miecza należące do potężnego wodza. Do tej pory naukowcy naliczyli z całej północnej Europy zaledwie kilkanaście tego typu przedmiotów. Ważny moment w historii Skandynawii Okres wędrówek ludów, datowany w Norwegii na V i VI wiek n.e., był czasem dynamicznych przemian społecznych i politycznych. W tym okresie formowały się lokalne centra władzy, a elity manifestowały swój status poprzez posiadanie cennych przedmiotów wykonanych ze złota i srebra. Okolice dzisiejszego Sandnes, a konkretnie rejon Hove w południowo zachodniej Norwegii, stanowiły wówczas istotny punkt na mapie regionu, o czym świadczą wcześniejsze odkrycia archeologiczne, takie jak srebrne naszyjniki czy kotły z brązu. Były to jednak trudne czasy. Naukowcy twierdzą, że VI wiek przyniósł uciążliwe nieurodzaje i kryzysy, które skłaniały ówczesnych mieszkańców do szukania pomocy u bóstw. Składano im ofiary. Kunszt sprzed półtora tysiąca lat Analizą oraz zabezpieczeniem złotego zabytku zajmował się zespół ekspertów z Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu w Stavanger, do którego zgłosił się szczęśliwy odkrywca. Artefakt z Sandnes to popis kunsztu dawnych rzemieślników. Okucie ma sześć centymetrów szerokości, około dwóch wysokości i zaledwie kilka milimetrów grubości. Powierzchnia złotego przedmiotu pokryta jest misterni ornamentyką filigranową oraz motywami zwierzęcymi, typowymi dla sztuki tamtego okresu. Eksperci wskazują, że na zdobieniach można dostrzec stylizowane profile głów zwierzęcych lub hybrydowe postacie łączące cechy ludzkie i zwierzęce. Wódz z Hove W przeciwieństwie do wielu podobnych przedmiotów, które często nie noszą śladów użycia, okucie z Austrått jest wyraźnie wytarte. Sugeruje to, że miecz, którego częścią było to złote zdobienie, był faktycznie noszony i używany przez lokalnego przywódcę. Archeolodzy przypuszczają, że był to wódz rezydujący w Hove – ośrodku władzy znajdującym się w najbliższej okolicy, kontrolujący okoliczne tereny w pierwszej połowie VI wieku i posiadający lojalną grupę wojowników. Złota ozdoba wskazuje na wysoką pozycję społeczną właściciela pochwy miecza. Religijny wymiar ukrytego skarbu Miejsce, w którym odnaleziono zabytek – szczelina skalna – sugeruje, że nie został on zgubiony, lecz złożony celowo jako ofiara religijna. W tamtym czasie składanie cennych przedmiotów w naturze (w bagnach lub skałach) było formą komunikacji z bogami. W kontekście wspomnianych kryzysów klimatycznych i lat nieurodzaju, tak drogocenny dar mógł być wyrazem desperackiej prośby o poprawę losu lub podziękowaniem za odniesione zwycięstwa. W przeszłości w okolicy odkryto inne depozyty ofiarne. Nowe pytania i przyszłość zabytku Odkrycie to jest wydarzeniem o skali międzynarodowej – w całej Europie Północnej znaleziono dotychczas tylko 17 podobnych przedmiotów. Dla Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu w Stavanger jest to niezwykle ważna część archeologicznej układanki, która pozwali lepiej zrozumieć struktury władzy w tej części Norwegii 1500 lat temu. Źródło: Muzeum Archeologiczne Uniwersytetu w Stavanger Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kurek z gorącą wodą odkręcony. Lodowce Antarktydy zagrożone jak nigdy dotąd
Czy woda może roztopić lodowiec od spodu? Nowe analizy danych z ostatnich 40 lat pokazują, że ciepłe prądy głębinowe niebezpiecznie przybliżyły się do lodowców szelfowych Antarktydy. To może przyspieszyć podnoszenie się poziomu mórz na całym świecie. Konsekwencje byłyby katastrofalne.
Oceany nie są tylko statyczną masą wody. Kluczową rolę odgrywają prądy – część z nich wręcz reguluje klimat na Ziemi. To w rejonie Oceanu Południowego (Antarktycznego) tworzy się ekstremalnie zimna i gęsta woda, która, opadając na dno, uruchamia globalny „pas transmisyjny” prądów, takich jak Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna. Proces ten pozwala na magazynowanie w głębinach ogromnych ilości węgla, składników odżywczych oraz ciepła. Szacuje się, że oceany magazynują ponad 90% nadmiaru ciepła wynikającego z globalnego ocieplenia, a Ocean Południowy pochłania jego największą część. Do niedawna lodowce Antarktydy były chronione przed tym ciepłem przez naturalną barierę z zimnej wody. Z nowego badania opublikowanego na łamach czasopisma „Communications Earth & Environment” wyłania się inny, groźniejszy obraz. Ciepłe wody w natarciu Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Cambridge we współpracy z badaczami z Kalifornii dostarcza dowodów na to, że głębinowe ciepło przesunęło się w stronę Antarktydy. Analiza danych oceanograficznych z ostatnich dekad wykazała, że masa wody znana jako Okołoantarktyczna Woda Głęboka rozszerzyła się i przemieściła w kierunku szelfu kontynentalnego w ciągu ostatnich 20 lat. – To niepokojące, ponieważ ta ciepła woda może wpływać pod antarktyczne lodowce szelfowe, topiąc je od spodu i destabilizując – mówi główny autor badania Joshua Lanham z Uniwersytetu w Cambridge. Kurek z gorącą wodą został odkręcony Lodowce szelfowe pełnią rolę ogromnych tam, które powstrzymują lądolody i lodowce przed spływaniem do oceanu. Całkowite stopienie tych zasobów słodkiej wody mogłoby podnieść globalny poziom morza o około 58 metrów. – Dawniej lądolody otoczone były masami zimnej wody, co chroniło je przed roztopami. Teraz cyrkulacja w oceanie zmieniła się i odnosi się wrażenie, że ktoś odkręcił kurek z gorącą wodą, przez co otoczenie lądolodów gwałtownie się nagrzewa – wyjaśnia prof. Sarah Purkey, współautorka publikacji. Średnie tempo przemieszczania się ciepłych mas wody w stronę bieguna wynosi około 1,26 km rocznie. Ekspansja tej ciepłej wody jest bezpośrednio powiązana z antropogenicznym ociepleniem klimatu. Globalne konsekwencje zmian cyrkulacji Zmiany w dystrybucji ciepła wokół bieguna południowego mają wpływ wykraczający poza samą Antarktydę. Profesor Ali Mashayek z Cambridge zauważa, że „Ocean Południowy odgrywa kluczową rolę w regulowaniu globalnego ciepła i magazynowania węgla, więc zmiany w rozmieszczeniu ciepła tutaj mają szersze konsekwencje dla globalnego systemu klimatycznego”. Modele klimatyczne przewidywały, że wzrost temperatury powietrza i dopływ słodkiej wody z topniejących lodów osłabią tworzenie się gęstej wody dennej. To z kolei może doprowadzić do osłabienia globalnego krążenia wód i wpłynąć na klimat na całej planecie. Wzrost poziomu oceanów. Jakie tempo? Zjawisko inwazji ciepłej wody nie jest już tylko prognozą modeli klimatycznych, lecz realnym procesem obserwowanym w danych z ostatnich dwóch dekad. Naukowcy nie podali w tym badaniu, w jakim tempie wzrastać będzie poziom oceanów w związku z topnieniem lodowców szelfowych, ale wskazują na poważne zagrożenie przyspieszoną utratę lodu w nadchodzących dekadach. Z innych badań i projekcji wynika, że do końca tego stulecia poziom oceanów może się podnieść nawet o 0,6-1 m – taki wariant jest przewidywany, jeśli emisja gazów cieplarnianych utrzyma się na wysokim poziomie. Źródło: Communications Earth & Environment Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tajemnice sztucznych wysp w Szkocji. Budowano je tysiące lat wcześniej, niż sądziliśmy
Głęboko pod powierzchnią szkockich jezior skrywają się konstrukcje, które rzucają nowe światło na życie w pradziejach. Dzięki innowacyjnym metodom obrazowania naukowcy odkryli, że sztuczne wyspy budowano tysiące lat wcześniej, niż dotychczas sądzono.
Nowe odkrycia nie przestają zaskakiwać naukowców. Do tej kategorii zabytków należą sztuczne wyspy wznoszone przed dwoma tysiącami lat w Szkocji i Irlandii. No właśnie – czy „zaledwie” przez dwoma mileniami? Z badań w ostatnich latach wynika, że tego typu zagadkowe struktury powstawały zdecydowanie wcześniej, bo już być może przed około 5,5 tysiącami lat, czyli już w czasach neolitu. Najnowsze prace badawcze zespołu z Uniwersytetu w Southampton oraz Uniwersytetu w Reading pokazują jednak, że tych sztucznych wysp zwanych kranogami (crannog) jest zdecydowanie więcej. Zagadkowa struktura z wyspy Lewis Głównym obiektem zainteresowania naukowców stał się kranog w Loch Bhorgastail, położony przy malowniczej szkockiej wyspie Lewis. To, co dziś wygląda jak zwykła, kamienna wysepka, skrywa pod swoją powierzchnią skomplikowaną, drewnianą strukturę. Podczas wykopalisk archeolodzy zarejestrowali masywną platformę z bali, ukrytą pod warstwą osadów i kamiennego nasypu. Archeolodzy chcieli nie tylko poznać wiek obiektu, ale też zrozumieć, jak zmieniał się on na przestrzeni wieków i jaką funkcję pełnił w życiu lokalnych społeczności przed tysiącami lat. Konstrukcja starsza od Stonehenge Wyniki datowania radiowęglowego oraz analizy warstw archeologicznych przyniosły fascynujące rezultaty: kranog w Loch Bhorgastail powstał ponad 5000 lat temu. Oznacza to, że jest on starszy od tak słynnych monumentów, jak kamienne Stonehenge. Budowa sztucznej wyspy przebiegała etapami. Wszystko zaczęło się od wzniesienia okrągłej drewnianej platformy o średnicy około 23 metrów, którą następnie wyłożono chrustem. Dopiero dwa tysiące lat później, w środkowej epoce brązu, dodano kolejną warstwę drewna i kamieni, a kolejna faza aktywności ludzkiej na tym terenie nastąpiła około tysiąca lat później, w epoce żelaza. Do samej wyspy prowadziła kamienna grobla, która obecnie znajduje całkowicie pod wodą. Ślady dawnych biesiad W trakcie wieloletnich prac terenowych archeolodzy podwodni natrafili w wodach otaczających wyspę na setki fragmentów neolitycznej ceramiki. – Mimo że przeznaczenie tych wysp pozostaje tajemnicą, skala zasobów i siły roboczej użytej do ich budowy świadczy o istnieniu rozwiniętych społeczności oraz o wyjątkowej randze samych obiektów. Odnalezione tam liczne naczynia – w których niejednokrotnie zachowały się resztki jedzenia – oraz ślady obróbki kamienia pozwalają sądzić, że wyspy służyły wspólnym celom: przygotowywaniu posiłków i biesiadowaniu – mówi dr Stephanie Blankshein z Uniwersytetu w Southampton. Innowacyjne metody w archeologii Największym wyzwaniem dla badaczy była precyzyjna dokumentacja struktury znajdującej się w wodzie. Tradycyjna fotogrametria, choć skuteczna na dużych głębokościach, w płytkich akwenach napotyka bariery w postaci osadów, falowania wody czy zniekształceń wywołanych przez światło. Aby pokonać te trudności, naukowcy zastosowali nowatorską technikę stereofotogrametrii. Wykorzystano dwie małe, wodoodporne kamery o szerokim polu widzenia, umieszczone na specjalnej ramie w stałej odległości od siebie. Dzięki temu możliwe było stworzenie bardzo dokładnego modelu 3D obiektu, na którym widać części nadziemne i podwodne. Źródło: Uniwersytet w Southampton Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Koniec cierpliwości w świecie badaczy. Domagają się 3% PKB dla polskiej nauki
Naukowcy mają dość pustych obietnic i ignorowania ich głosu przez polityków. Ruszyła zbiórka podpisów pod petycją, a 27 maja pod Sejmem odbędzie się wielki protest. Celem jest zwiększenie finansowania polskiej nauki do poziomu 3% PKB.
Środowisko naukowe od lat alarmuje, że nie jest dostatecznie finansowane. Obecnie suma publicznych i prywatnych środków przeznaczanych w Polsce na badania i rozwój wynosi zaledwie 1,41% PKB. Średnie nakłady na naukę w Unii Europejskiej wynoszą 2,24% PKB. Natomiast liderzy przeznaczają na ten cel nawet ponad 3,5% PKB. W ocenie polskich badaczy kwota, którą państwo przeznacza na naukę i szkolnictwo wyższe w relacji do PKB, systematycznie maleje od dwóch dekad. Z tego powodu naukowcy w Polsce są coraz bardziej sfrustrowani warunkami pracy i swoimi pensjami. Pod koniec będą protestować pod Sejmem. Przygotowali też petycję. Historia ignorowanych postulatów i nowa petycja Nowa akcja rozpoczęta 6 maja jest kontynuacją działań z 2025 roku, kiedy pod petycją dotyczącą wzrostu nakładów na naukę zebrano ponad 6600 podpisów. Przedstawiciele rządu deklarowali poparcie dla postulatów, ale środki przeznaczone dla badaczy zwiększono w stopniu niewystarczającym ich potrzebom. W obliczu braku realizacji obietnic, środowisko naukowe ponownie ruszyło ze zbiórką podpisów pod petycją do najważniejszych osób w państwie. Domaga się wzrostu nakładów do 3% PKB do 2030 roku. Autorem petycji jest prof. Łukasz Okruszek z Instytutu Psychologii Polskiej Akademii Nauk, ale jest to oddolna inicjatywa wielu badaczy. Ile zarabiają naukowcy ? W petycji podano przykładowe zarobki. „W wielu instytutach badawczych i naukowych minimalna pensja zasadnicza doktora na stanowisku asystenta (4825 zł brutto) przekracza płacę minimalną o zaledwie 19 złotych!” – wskazano. Okazuje się, że osoby, którym stawiane są bardzo wysokie wymagania formalne zarabiają naprawdę niewiele. „Szerokie zainteresowanie opinii publicznej wzbudziła opublikowana w styczniu oferta pracy jednego z instytutów Polskiej Akademii Nauk. Kandydatowi z doktoratem i doświadczeniem w pracy przy zaawansowanej aparaturze badawczej oferowano pensję minimalną (4806 PLN brutto) – czytamy w petycji. Wniosek jest jednoznaczny: praca w nauce coraz rzadziej uznawana jest za atrakcyjną. „Nic dziwnego, że dziś tylko 25% nauczycieli akademickich to osoby przed 40 rokiem życia. Politycy, którzy od dekad to ignorują, de facto wygaszają sektor nauki” – alarmują autorzy petycji. Finansowanie badań. Miliard dla NCN i ratowanie infrastruktury Nie wystarczą tylko odpowiednie wynagrodzenia. Badacze apelują o dodatkowy miliard złotych dla Narodowego Centrum Nauki w budżecie na 2027 rok, aby wskaźnik sukcesu w konkursach grantowych wynosił co najmniej 25%. Brak środków dotyczy też środków dla konkretnych instytucji badawczych. Obecnie brak stabilnego finansowania zagraża kluczowej infrastrukturze, takiej jak radioteleskop w Toruniu, reaktor Maria czy statek Oceania. Badacze domagają się przewidywalnej ścieżki wzrostu finansowania, która pozwoli na prowadzenie badań podstawowych i aplikacyjnych na światowym poziomie. Sytuacja młodych w nauce W petycji zwrócono tez uwagę na kiepską sytuację studentów i doktorantów. Zaproponowano podniesienie stypendiów doktoranckich do poziomu co najmniej aktualnie obowiązującej płacy minimalnej. Ważnym postulatem jest też urealnienie progów dochodowych stypendiów socjalnych, aby nie wykluczały one osób, których rodzice zarabiają płacę minimalną. Zaapelowano też o rozbudowę i modernizację bazy noclegowej poprzez pilne remonty starych oraz budowę nowych domów studenckich z gwarancją niskich kosztów zakwaterowania. Kluczowe jest też zapewnienie sieci tanich, publicznych stołówek studenckich. Protest pod Sejmem. Czas „grzecznych petycji” się skończył Ponieważ dotychczasowe apele były ignorowane, naukowcy zdecydowali się wyjść na ulicę. W środę, 27 maja, o godzinie 13:00 pod Pomnikiem Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego przy Sejmie RP odbędzie się protest przeciwko wygaszaniu sektora nauki. Badacze podkreślają, że nie chcą „protestować nogami” poprzez emigrację, lecz zamierzają walczyć o godne warunki pracy w kraju. Akcji towarzyszy kampania w mediach społecznościowych, pokazująca korzyści, jakie płyną dla społeczeństwa z pracy polskich naukowców. Naukowcy publikują krótkie filmiki o swojej pracy z hashtagiem #3procentnanaukę. Do postulatów odniósł się wiceminister nauki Marek Gzik. W rozmowie z PAP stwierdził, że rozumie potrzeby i oczekiwania środowiska naukowego. Podkreślił, że resort robi, co w jego mocy, by wesprzeć badaczy. Źródła: 3procentnanauke.pl, Nauka w Polsce PAP Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Przełom po 180 latach. Genetycy zidentyfikowali czterech członków przeklętej wyprawy polarnej
Ponad 180 lat po zaginięciu feralnej polarnej wyprawy Johna Franklina, nauka pozwala nam przypisać odkryte szczątki konkretnym uczestnikom tej tragicznej misji. Dzięki analizie DNA i pomocy żyjących krewnych, czterej marynarze przestali być anonimowymi ofiarami Arktyki.
W 1845 roku brytyjska ekspedycja pod dowództwem kapitana Johna Franklina wyruszyła na pokładach HMS Erebus i HMS Terror, by pokonać Przejście Północno-Zachodnie. Była to czwarta arktyczna wyprawa Franklina, mająca na celu dotarcie do Pacyfiku. I jedna z najsłynniejszych ze względu na swój przebieg. Misja zakończyła się tragicznie – lód uwięził oba statki w rejonie Wyspy Króla Williama. Zginęli wszyscy członkowie załogi, czyli w sumie 129 osób. Losy jednostek i ludzi Jednostki po raz ostatni widziano w 1848 roku na Morzu Baffina. Mimo zorganizowania 30 akcji ratunkowych w latach 1847–1859, nie natrafiono na ich ślad. Przełom nastąpił dopiero niedawno dzięki nowoczesnej technologii: HMS Erebus odnaleziono w 2014 roku; HMS Terror zlokalizowano w 2016 roku. Szczątki członków wyprawy odnajdywano w tym regionie od połowy XIX wieku, jednak przez dekady większość z nich pozostawała bezimienna. Genetyczny detektyw na tropie Antropolodzy z University of Waterloo, pod kierownictwem dr. Douglasa Stentona i dr. Roberta Parka, prowadzą zaawansowane badania mające na celu przywrócenie tożsamości zmarłym śmiałkom z wyprawy Franklina. Kluczem do sukcesu okazała się ekstrakcja DNA ze znalezionych szczątków szkieletowych i porównanie ich z materiałem genetycznym przekazanym przez żyjących potomków załogi. Badacze analizowali mitochondrialne DNA oraz DNA chromosomu Y, co pozwoliło na uzyskanie całkiem precyzyjnych wyników. Do tej pory udało się zidentyfikować łącznie sześciu członków wyprawy. Identyfikacje kolejnych marynarzy Teraz udało się zidentyfikować cztery kolejne osoby. Tych trzech mężczyzn służyło na HMS Erebus i zginęli w okolicach Zatoki Erebus. Są to: William Orren (marynarz) – jego kości odkryto na stanowisku archeologicznym NgLj-1, położonym w południowej części wybrzeża Zatoki Erebus; David Young (chłopiec okrętowy I klasy) – został zidentyfikowany na podstawie analizy próbek ze stanowiska NgLj-2, zlokalizowanego około 2 km na wschód od NgLj-3, gdzie odkryto drugą łódź i ślady świadczące o desperackich próbach przetrwania; John Bridgens (steward) – szczątki zidentyfikowano na stanowisku NgLj-3, gdzie brytyjska wyprawa poszukiwawcza w 1859 roku odkryła 28-stopową łódź ratunkową z fragmentami szkieletów. Ich identyfikacja potwierdza, że byli oni wśród tych, którzy przetrwali pierwsze trzy lata wyprawy i wzięli udział w tragicznej próbie ucieczki z Arktyki. Czwartym zidentyfikowanym jest oficer Harry Peglar z HMS Terror. Zagadka munduru i dokumentów Identyfikacja Harry’ego Peglara kończy trwającą od 1859 roku dyskusję na temat tożsamości szczątków znalezionych 130 kilometrów od Zatoki Erebus. Ciało to znaleziono z osobistymi dokumentami Peglara, ale ubiór nie odpowiadał pełnionego przez niego funkcji, co przez 166 lat wprowadzało badaczy w błąd. Przy szczątkach znajdował się certyfikat marynarski, poezję oraz opisy wydarzeń z ekspedycji, będące jednymi z niewielu pisemnych świadectw tej wyprawy. Badania DNA ostatecznie potwierdziły, że to właśnie Peglar był właścicielem tych pamiątek. Więzy krwi silniejsze niż czas W procesie identyfikacji kluczową rolę odegrały drzewa genealogiczne i pomoc potomków. Jednym z nich był Rich Preston, dziennikarz BBC News, który po przekazaniu próbki DNA dowiedział się, że jest spokrewniony z Johnem Bridgensem. – Dla żyjących potomków odkrycia te dostarczają niedostępnych wcześniej szczegółów na temat okoliczności i miejsc śmierci ich bliskich, a także tożsamości niektórych członków załogi, którzy zginęli wraz z nimi – powiedział autor publikacji na temat analiz DNA dr Douglas Stenton z Uniwersytetu Waterloo. Źródło: Journal of Archaeological Science Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej odsłoniła zabytek. Drewniana beczka kryje zagadkę
Podczas przygotowań do budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej na dnie Bałtyku odnaleziono unikatowy zabytek. Drewniana beczka sprzed wieków rzuca nowe światło na historię morskiego handlu surowcami. Co artefakt skrywa w swoim wnętrzu?
Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej to przedsięwzięcie o niespotykanej dotąd skali, wymagające precyzyjnego przygotowania terenu – nie tylko na lądzie, ale i pod wodą. Ta inwestycja powstaje w gminie Choczewo na Pomorzu. W marcu 2026 roku rozpoczęto kolejną kampanię badań, której celem jest wykrycie i neutralizacja niewybuchów oraz innych obiektów ferromagnetycznych mogących zagrażać inwestycji. Prace te są niezbędne dla bezpiecznego zaprojektowania systemu doprowadzenia wody chłodzącej do przyszłej elektrowni. Jak się jednak okazało, morskie dno skrywa nie tylko pamiątki po konfliktach zbrojnych, ale i znacznie starsze świadectwa ludzkiej aktywności. Beczka sprzed wieków Podczas rutynowych badań geofizycznych natrafiono na obiekt, który nie był współczesnym odpadem ani niebezpiecznym ładunkiem wybuchowym. Na głębokości około 19 metrów, zakopana metr pod poziomem dna, spoczywała drewniana beczka. Obiekt o wysokości 70 cm i średnicy 40 cm został bezpiecznie wydobyty na powierzchnię przy współudziale archeologa podwodnego. To rzadkie znalezisko waży aż 216 kilogramów. Zagadkowy ładunek Wstępna analiza wykazała, że beczka wykonana z drewna sosnowego pochodzi z okresu między XV a XVII wiekiem. Co najciekawsze, na jej denku zachowały się tzw. merki – znaki kupieckie służące do identyfikacji właściciela towaru, powszechnie stosowane w żegludze bałtyckiej do końca XVII stulecia. Wewnątrz beczki najprawdopodobniej znajdują się skorodowane bryłki żelaza typu osmund. Był to surowiec sprowadzany masowo ze Szwecji do Gdańska, gdzie poddawano go dalszej obróbce w lokalnych hamerniach. Kontekst bałtyckiego handlu Eksperci z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku wskazują na wyraźne analogie do ładunków przewożonych przez słynne wraki Bałtyku, takie jak XV-wieczny „Miedziowiec” czy XVII-wieczny „Rudowiec”. Oba te statki transportowały osmund, co potwierdza, że surowiec ten był kluczowym elementem wymiany handlowej łączącej największe miasta portowe Morza Bałtyckiego w późnym średniowieczu i wczesnej nowożytności. Beczka odkryta w rejonie budowy elektrowni mogła być częścią ładunku, który wypadł za burtę lub pochodzić z dotąd nieodkrytego wraku. Co dalej z kilkusetletnim artefaktem? Obecnie zabytek znajduje się w rękach specjalistów z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Zostanie on poddany szczegółowej konserwacji, która jest niezbędna, by drewno i metal nie uległy gwałtownemu zniszczeniu po wydobyciu ze słonej wody. – Odnaleziona beczka to cenny zabytek, który doskonale wpisuje się w znany nam kontekst bałtyckiego handlu żelazem – powiedziała dr Anna Rembisz-Lubiejewska z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Planowane analizy specjalistyczne pomogą precyzyjniej określić wiek znaleziska oraz potwierdzić jego zawartość – bryłki żelaza. Źródło: Polskie Elektrownie Jądrowe Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Co pili mieszkańcy Podlasia 4500 lat temu? W skorupach ceramicznych odkryto ślady alkoholu
Czy mieszkańcy dzisiejszego Podlasia 4500 lat temu warzyli piwo? Najnowsze analizy naczyń ceramicznych z Supraśla ujawniają obecność substancji, które mogły wprawiać naszych przodków w stan euforii podczas dawno zapomnianych obrzędów.
Zdolność do metabolizowania etanolu towarzyszy naszym przodkom od około 10 milionów lat, kiedy to wczesne hominidy zaczęły spożywać sfermentowane owoce. Jednak przejście od przypadkowej konsumpcji do świadomej produkcji alkoholu nastąpiło znacznie później i było ściśle powiązane z rewolucją neolityczną. Jeśli chodzi o napoje z procentami spożywane w Europie były to długo tylko wina owocowe, miody pitne i proste piwa. Przez lata badacze zastanawiali się, kiedy te innowacje dotarły na tereny dzisiejszej Polski północno-wschodniej, gdzie społeczności łowiecko-zbierackie długo opierały się rolniczym nowinkom. Pradawne rytuału w Supraślu Głównym obiektem badań były znaleziska z Supraśla, datowane na około 4500 lat, a więc czasy, gdy w Egipcie wzniesiono piramidę Cheopsa. Odkryto tam depozyty rytualne związane ze społecznościami określanymi przez archeologów jako kultura pucharów dzwonowatych. Odkrycia te są unikatowe, ponieważ przesuwają znaną granicę wpływów tej kultury daleko na północny wschód Polski. Analizie poddano fragmenty 13 naczyń, w tym charakterystyczne puchary, misy oraz naczynia zasobowe. Badacze chcieli sprawdzić, czy polskie egzemplarze również służyły do celów obrzędowych związanych z piciem alkoholu – tego dowiedli inni badacze analizujący artefaktu z zachodniej części kontynentu. Wnioski opublikowano na łamach „Archaeometry” i opisano na łamach Archeowieści. Naczynia, które „pamiętają” zawartość Badanie substancji, które dosłownie wyparowały tysiące lat temu, jest ogromnym wyzwaniem badawczym. Kluczem do sukcesu okazała się wysoka porowatość pradziejowych naczyń ceramicznych, która wchłaniała resztki pożywienia i napojów w swoją strukturę. Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Politechniki Łódzkiej wykorzystali metodę chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS). Pozwala ona na identyfikację kwasów tłuszczowych oraz biomarkerów archeologicznych specyficznych dla konkretnych rodzajów żywności. Dzięki temu mariażowi archeologii z chemią możliwe stało się wykrycie śladów niewidocznych gołym okiem. Chemiczny odcisk palca fermentacji Wyniki analiz laboratoryjnych okazały się jednoznaczne: 9 z 13 badanych naczyń miało kontakt z alkoholem. Badacze zidentyfikowali kwasy: mlekowy, octowy i lewulinowy, które są produktami ubocznymi fermentacji prowadzonej przez drożdże i bakterie. Wykryto również biomarkery typowe dla zbóż, takich jak pszenica i jęczmień oraz owoców. Co ciekawe, w próbkach znaleziono także ślady żywic drzewnych, które mogły służyć jako środek konserwujący lub aromatyczny. Większość badanych pozostałości była pochodzenia roślinnego, choć w niektórych naczyniach odkryto też ślady produktów zwierzęcych. Pomocniczą role w sformułowaniu wniosków pełniła archeologia eksperymentalna, czyli eksperymenty terenowe. Przeprowadzone je w Muzeum Dawnych Słowian. Pozwoliły na praktyczne sprawdzenie etapów wytwarzania pradziejowych trunków. Nordic Grog na polskim Podlasiu Ówczesny alkohol nie przypominał dzisiejszego czystego piwa, lecz był mętny i wielosmakowy. Naukowcy sugerują, że mógł to być rodzaj nordic groga – hybrydowego napoju łączącego sfermentowane zboża, miód i lokalne owoce. Obecność waniliny w ponad połowie próbek jest szczególnie istotna, gdyż może ona wskazywać na proces słodowania ziarna lub poddawanie go wysokim temperaturom. Zdaniem badaczy takie napoje pełniły nie tylko rolę odurzającą, ale miały sprzyjać integracji społecznej. Warto wspomnieć, że według najnowszych badań nawet najmniejsze ilości pitego alkoholu szkodzą zdrowiu. Więcej niż napój. Sieci powiązań i tradycja Badanie to rzuca nowe światło na gospodarkę dawnych mieszkańców regionu, ponieważ społeczności z rejonu dzisiejszego Supraśla nie uprawiały wówczas zbóż na szeroką skalę. Surowce do produkcji alkoholu musiały być zatem importowane, prawdopodobnie drogą wodną z Kujaw lub ziemi chełmińskiej. Alkohol był kluczowym elementem obrzędów, co potwierdza rytualny kontekst depozycji naczyń w ziemi. Co więcej, tradycja ta okazała się trwała – podobne ślady chemiczne znaleziono w naczyniu z późniejszej wczesnej epoki brązu. A co najważniejsze – odkrycia z Supraśla stanowią najstarsze chemiczne dowody na spożywanie sfermentowanych trunków w tej części Europy. Źródła: Archeowieści, Archaeometry Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wyścig zbrojeń w świecie zwierząt. Naukowcy odkryli, dlaczego drapieżniki przegrywają
Drapieżniki są zazwyczaj większe i szybsze od swoich ofiar, a jednak większość ich ataków kończy się porażką. Nowe badania ujawniają, że kluczem do przetrwania potencjalnej ofiary nie tylko jest zwinność, ale przede wszystkim pewien „defekt” prześladowcy.
W świecie przyrody pościg jest jednym z najbardziej fundamentalnych zachowań, obserwowanym u niemal wszystkich kręgowców. Interakcje między drapieżnikami i ich ofiarami wyglądają nie raz bardzo brutalnie. Stawką jest przetrwanie. Drapieżniki ewoluowały w taki sposób, by być większymi, silniejszymi i szybszymi od swoich ofiar. Jednak wbrew potocznej opinii nie zawsze osiągają sukces, bo większość ich ataków kończy się niepowodzeniem. Naukowcy z Uniwersytetu Amsterdamskiego przyjrzeli się temu fenomenowi, a swoje wnioski opublikowali na łamach prestiżowego czasopisma „PNAS”. Jak zbadać porażkę drapieżników? Badanie polegało na integracji dwóch obszarów naukowych: allometrii oraz geometrii pościgu. Eksperci zebrali i zestawili obszerne dane dotyczące cech biomechanicznych kręgowców, takich jak: masa ciała, prędkość, zdolność do wykonywania skrętów. Wykorzystali te parametry, aby przetestować klasyczną teorię „turning gambit” w trzech środowiskach: lądowym, wodnym i powietrznym. Jest to strategia obronna stosowana przez ofiary, aby uniknąć schwytania przez drapieżnika. Nowatorskim elementem metodologii było wprowadzenie do matematycznego modelu pościgu parametru opóźnień sensoryczno-motorycznych. Analizowano, jak gęstość ośrodka oraz czas potrzebny na reakcję układu nerwowego wpływają na interakcje między łowcą a ofiarą. Drapieżnik pod wodą Najnowsze analizy biomechaniczne wykazały istotny rozdźwięk między teorią a praktyką. Okazało się, że w większości przypadków ofiary wcale nie są na tyle zwrotne, by samą manewrowością zniwelować różnicę prędkości drapieżnika. Szczególnie jaskrawym przykładem jest środowisko wodne. Choć według klasycznego modelu to drapieżniki powinny mieć tam największą przewagę, w rzeczywistości odnotowuje się tam najniższą skuteczność polowań – zaledwie jeden na dziesięć ataków kończy się schwytaniem ofiary. To odkrycie wymusiło na badaczach poszukiwanie brakującego elementu układanki, który niweluje fizyczną przewagę łowców. Kluczowy ułamek sekundy Rozwiązaniem zagadki okazały się opóźnienia sensoryczno-motoryczne, czyli czas, jakiego potrzebuje drapieżnik na zauważenie manewru ofiary, przetworzenie tej informacji i reakcję mięśniową. W naturze drapieżnik nie reaguje natychmiastowo; każdy skręt ofiary wywołuje u niego krótką zwłokę. Chociaż te opóźnienia trwają zaledwie ułamek sekundy, w czasie dynamicznego pościgu są decydujące. Dają one ofierze niezbędną przestrzeń i czas na ucieczkę, zanim prześladowca zdoła skorygować swój tor ruchu. W wodzie, gdzie zwierzęta są wyjątkowo zwrotne, ofiara może wręcz przemknąć za plecy drapieżnika, zanim ten w ogóle uświadomi sobie, co się stało. Podsumowując: sukces ofiary zależy od precyzyjnego wyczucia czasu – według modelu musi ona wykonać unik w wąskim oknie czasowym wynoszącym około 100 milisekund przed atakiem. Teraz badacze będą chcieli zrozumieć, jak zwierzęta osiągają taką precyzję. Wyścig na poziomie neuronów Wnioski płynące z badań zmieniają nasze postrzeganie ewolucji drapieżnictwa. Zdaniem naukowców można mówić o wyścigu zbrojeń na poziomie układu nerwowego. – Zawsze uważało się, że układ drapieżnik-ofiara to czysta biomechanika – wyścig o to, kto będzie szybszy – mówi Lars Koopmans z Instytutu Dynamiki Różnorodności Biologicznej i Ekosystemów na Uniwersytecie Amsterdamskim, który jest pierwszym autorem publikacji. – Nasze odkrycie rzuca na to nowe światło: ten wyścig zbrojeń toczy się także w sferze neurologii – dodaje naukowiec. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Antyczni bogowie i wyjątkowa łaźnia. Niezwykłe wyniki badań archeologicznych w centrum Aleksandrii
Posągi greckich bogów, piękne mozaiki, unikatowa łaźnia – to tylko kilka odkryć dokonanych właśnie przez archeologów w samym centrum Aleksandrii w Egipcie. Miasto to skrywa pod współczesną zabudową relikty po jednym z najważniejszych ośrodków śródziemnomorza w czasach starożytnych.
Współczesna Aleksandria jest tętniącą życiem śródziemnomorską metropolią, w której mieszka około 6 mln osób. Gęsta zabudowa utrudnia badanie odległej przeszłości tego miasta. Każde prace budowlane ujawniają pod ziemią relikty sprzed setek, a nawet tysięcy lat. Ostatnio egipska misja archeologiczna, afiliowana przy Najwyższej Radzie Starożytności, przeprowadziła badania ratunkowe w dzielnicy Moharam Bek, położonej w samym centrum miasta. Unikatowa antyczna łaźnia Jednym z najciekawszych znalezisk jest okrągła w palnie łaźnia publiczna typu tholoi, pochodząca z późnego okresu ptolemejskiego, a więc końca I wieku p.n.e. Tego rodzaju koliste konstrukcje należą do rzadkości i stanowią świadectwo wysokiego poziomu greckiej inżynierii oraz dbałości o higienę publiczną w tamtym czasie. Odnalezienie tak specyficznego obiektu usługowego pozwala badaczom lepiej zrozumieć, jak organizowano wspólną przestrzeń w antycznej Aleksandrii. Aleksandria na przestrzeni dziejów Jednym z najważniejszych naukowych rezultatów misji jest udokumentowanie kompletnej sekwencji nawarstwień kulturowych na badanym stanowisku archeologicznym. Prace wykazały, że obszar Moharam Bek był nieprzerwanie zamieszkany przez kilka stuleci – od okresu ptolemejskiego, przez rzymski, aż po czasy bizantyjskie. Dzięki temu naukowcy mogli prześledzić dzieje tego miejsca. Luksus w rzymskim wydaniu Obok obiektów publicznych archeolodzy odsłonili pozostałości luksusowej rzymskiej willi mieszkalnej. Domostwo to wyróżniało się obecnością podłóg mozaikowych, wykonanych w technikach opus tessellatum oraz opus sectile. Różnorodność ta odzwierciedla bogactwo artystycznych szkół działających w Aleksandrii. Willa była również wyposażona w zaawansowane instalacje wodne, w tym niewielki basen kąpielowy ze zintegrowanym systemem zarządzania wodą. Posągi bóstw Archeologom udało się wydobyć w czasie badań bogaty zbiór artefaktów. Wśród nich znajdują się marmurowe posągi bóstw: Bachusa i Asklepiosa, a także bezgłowa statua identyfikowana z Minerwą. Znaleziono również liczne monety, lampy oliwne oraz fragmenty amfor, które świadczą o ożywionym handlu i szerokich kontaktach Aleksandrii z całym basenem Morza Śródziemnego. Obecnie trwają prace konserwatorskie, a najcenniejsze obiekty mają w przyszłości trafić na ekspozycję do Muzeum Grecko-Rzymskiego. Polskie sukcesy w Aleksandrii Dzielnica Moharam Bek znajduje się tuż obok Kom el-Dikka, gdzie znajduje się park archeologiczny. To duży teren odsłonięty w dużej mierze dzięki polskim archeologom, którzy działają w tym miejscu od 1960 roku. Największym znaleziskiem okazał się teatr rzymski z II wieku n.e., oblicowany włoskim marmurem, który może pomieścić 800 osób. Jego funkcja zmieniała się w czasie. Wygląda na to, że w V i VI wieku teatr był audytorium maximum, czyli miejscem spotkań większej liczby studentów. Nieopodal budowli teatralnej zespół prof. Grzegorza Majcherka odkrył doskonale zachowane sale wykładowe. Oznacza to, że Polakom udało się odkryć jedyne znane w świecie śródziemnomorskim antyczne sale wykładowe. To odkrycie ogłoszono w 2004 roku. Do tej pory świat nauki czeka na zlokalizowanie grobowca Aleksandra Wielkiego. Ma się znajdować gdzieś na terenie Aleksandrii. Źródła: Egypt Today, MOTA, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zagadka Göbeklitepe. Jak naprawdę wyglądał świat sprzed 11 tysięcy lat?
Göbeklitepe od lat rozpala wyobraźnię jako kolebka monumentalnej architektury. Nowe badania rzucają światło na to, co działo się poza osadą i kręgami kamiennymi. Okazuje się, że dzisiejszy surowy krajobraz ma niewiele wspólnego z „rajskim ogrodem”, w którym żyli wczesnoneolityczni myśliwi.
Göbeklitepe jest jednym z najsłynniejszych stanowisk archeologicznych świata. Zlokalizowane jest na wapiennym płaskowyżu gór Germuş w południowo-wschodniej Turcji. Ludzie mieszkali w tym miejscu od połowy X do końca IX tysiąclecia p.n.e. Był to kluczowy moment w historii ludzkości – przejścia z gospodarki łowiecko-zbierackiej do produkcji żywności i osiadłego trybu życia. Göbeklitepe słynnie z megalitycznych kręgów kamiennych wykonanych z T-kształtnych filarów. Są one już całkiem dobrze rozpoznane, chociaż inspirują one pseudoarcheologów do generowania opowieści na temat zaginionych cywilizacji. Jednak dotychczas brakowało systematycznych badań nad otoczeniem tego stanowiska archeologicznego w pradziejach. Na ten temat ukazał się artykuł w periodyku „Land”. Cyfrowa rekonstrukcja środowiska naturalnego Głównym celem najnowszych badań było sporządzenie pierwszego obrazu środowiska naturalnego wokół Göbeklitepe. Naukowcy wykorzystali nowoczesne narzędzia, takie jak cyfrowe modele terenu (TanDEM-X) oraz mapowanie geomorfologiczne w promieniu 12 km od stanowiska. Badacze z Uniwersytetu Chrystiana Albrechta w Kilonii, Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego i Niemieckiego Instytutu Archeologicznego starali się ustalić, czy obecny surowy, półstepowy krajobraz odpowiada warunkom sprzed 12 tysięcy lat, czy też jest wynikiem późniejszej degradacji. Klimat sprzyjający obfitości Wyniki modelowania klimatycznego wskazują, że we wczesnym holocenie, czyli w okresie, w którym rozkwitało Göbeklitepe, było tam ciepło i wilgotno. Choć dane z różnych źródeł wykazują pewne rozbieżności, ogólny trend sugeruje, że opady w okresie budowy Göbeklitepe były znacznie wyższe niż obecnie. Takie warunki sprzyjały intensywnemu wietrzeniu chemicznemu skał wapiennych i formowaniu się gleb, co z kolei pozwalało na rozwój gęstszej szaty roślinnej. Ówczesny klimat nie był tak surowy jak dzisiejszy, co czyniło płaskowyż miejscem znacznie bardziej gościnnym. Świat dzikich pistacji i migdałowców Jednym z najciekawszych wyników badań jest rekonstrukcja szaty roślinnej, która znacząco różniła się od dzisiejszych pól uprawnych. Analizy pozostałości botanicznych i węgli drzewnych ujawniły, że krajobraz zdominowany był przez step z licznymi gajami dzikich pistacji i migdałowców. Aż 90% próbek węgli drzewnych z Göbeklitepe zidentyfikowano jako pozostałości drzew pistacjowych. Drewno zapewne służyło do palenia, ale nie chce się wierzyć, że mieszkańcy osady nie skosztowali smacznych owoców. W dolinach i na zboczach rosły dzikie odmiany zbóż, takie jak samopsza i jęczmień, które stanowiły ważne źródło pożywienia, chociaż nie jest jasne, czy wytwarzano z nich jakiś rodzaj papki czy chlebki. „Pistacjowy lasostep” dostarczał zasobów niezbędnych do przetrwania dużych grup ludzi. Znikająca gleba i niszczycielska erozja Geomorfologiczne analizy wykazały, że wapienne płaskowyże, dziś niemal nagie, były pierwotnie pokryte grubszą warstwą luźnego materiału i gleby. Badacze sugerują, że obecny brak gleby na szczytach to efekt działalności ludzkiej zapoczątkowanej w epoce brązu, w tym intensywnego wypasu kóz i owiec. W neolicie gleba była utrwalona przez korzenie roślinności stepowej, co zapobiegało jej wymywaniu do dolin. Dzisiejszy jałowy krajobraz jest wynikiem długotrwałych zmian klimatycznych i antropogenicznych, które na zawsze zatarły obraz pierwotnego, zielonego otoczenia Göbeklitepe. Otoczenie Göbeklitepe w czasach jego świetności Gdy osada była zamieszkana 11 tysięcy lat temu, wokół niej przechadzały się stada gazel, turów i dzikich owiec. Nierzadko trafiały na talerze. Mieszkańcy żywili się też dzikimi pistacjami i zbożami. Mimo że w Göbeklitepe nie znano udomowionych zbóż i nie było zwierząt hodowlanych, to dzika natura zapewnia dostateczne zasoby do organizowania sezonowych uczt. Archeolodzy uważają, że to właśnie te rytualne spotkania i wspólna konsumpcja darów natury jednoczyły społeczność budowniczych monumentów. Udomowione zboże zaczęło się pojawiać kilkaset lat później nieco na wschód od Göbeklitepe. Źródło: Land Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Cesarski barwnik w grobach najmłodszych. Tak żegnano najbogatsze dzieci w rzymskiej prowincji
Blisko dwa tysiące lat temu ciała dwóch zmarłych dzieci zatopiono w gipsie. Ten niezwykły pochówek skrywał w sobie wiele niespodzianek. Wśród nich znalazł się szal przeszyty złotymi nićmi i z barwnikiem cenniejszym nawet niż ten kruszec. To przepych godny cesarzy rzymskich. Kim byli zmarli?
W czasach antycznych York, znany jako Eboracum, nie był jedynie odległą placówką wojskową, lecz tętniącym życiem centrum administracyjnym na północnych krańcach imperium rzymskiego. Współczesne miasto York położone jest w północnej Anglii. To właśnie tutaj stacjonowały legiony, a wraz z nimi zamożne rodziny urzędników i kupców. Dzięki badaniom archeologicznym wiemy, że mieszkańcy Eboracum mieli dostęp do towarów z najdalszych zakątków antycznego świata. Teraz archeolodzy podzielili się niezwykłymi wynikami badań. Dotyczą dwóch pochówków dzieci. Pochowano je prawie jak członków cesarskiej rodziny, mimo że mówimy tu o mieście oddalonym od Rzymu o tysiące kilometrów. Gipsowe pochówki Naukowcy z Uniwersytetu w Yorku przeanalizowali dwa pochówki gipsowe sprzed 1700 lat. Ten rytuał pogrzebowy polegał na zalewaniu ciała zmarłego, ubranego w szaty lub owiniętego w całun, płynnym gipsem. Substancja ta, twardniejąc, utworzyła swoistą „kapsułę czasu”, która przez blisko dwa tysiące lat chroniła nie tylko szczątki, ale i mikroskopijne ślady materiałów organicznych, takich jak tkaniny i barwniki. Barwnik droższy niż złoto Badacze zajrzeli pod gipsową skorupę. I tam czekało ich zaskoczenie. Na pozostałościach po tkaninie wykryli bardzo cenny barwnik – cesarską purpurę, znaną również jako purpura tyryjska. W świecie rzymskim był to bardzo ceniony towar, pozyskiwany z tysięcy morskich ślimaków z rodziny Murex. Proces produkcji był tak żmudny, że cena pigmentu mogła przewyższać nawet złoto. Był to barwnik zarezerwowany dla cesarzy rzymskich, senatorów i najwyższej arystokracji. Luksus w grobach najmłodszych Pochówki, w których znajdowały się tkaniny barwione purpurą, należały do niemowlaków. Z analiz reliktów wynika, że ich ciała owinięto w tkaniny najwyższej jakości, ozdobione dodatkowo złotymi nićmi. Jedno z dzieci, zmarłe w wieku zaledwie kilku miesięcy, spoczywało w ołowianej trumnie okryte ozdobnym płaszczem lub szalem z frędzlami, na którym spoczywała warstwa purpurowo-złotej tkaniny. To pierwszy taki przypadek zidentyfikowany w rzymskim Yorku. – Zamożni mieszkańcy miasta mieli dostęp do drogich i egzotycznych towarów z drugiego końca imperium – zauważa profesor Maureen Carroll, kierowniczka projektu z Wydziału Archeologii Uniwersytetu w Yorku. Nauka na usługach archeologii Odkrycie nie byłoby możliwe bez zaawansowanej technologii. Dr Jennifer Wakefield przeprowadziła analizy laboratoryjne. Zastosowała chromatografię cieczową i tandemową spektrometrię mas. Naukowcom udało się wyizolować niebieski roztwór zawierający 6,6-dibromoindygo – marker chemiczny jednoznacznie potwierdzający obecność purpury tyryjskiej. Ślady te często nie były widoczne gołym okiem na powierzchni gipsu. Głosy z przeszłości. Miłość i status Obecność cesarskiej purpury na krańcach imperium rzuca nowe światło na emocjonalną sferę życia Rzymian. Naukowcy sądzili, że ze względu na wysoką śmiertelność dzieci, rzymscy rodzice nie okazywali publicznie żałoby po stracie niemowląt. Znalezisko z Yorku podważa to twierdzenie – pokazuje gotowość rodzin do wydania ogromnych kwot, by zapewnić najmłodszym wystawne ostatnie pożegnanie. To też dowód na to, że nawet tysiące kilometrów od stolicy imperium, Rzymu, elity żyły na bardzo wysokim poziomie. Źródło: Uniwersytet w Yorku Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Metrem pod same piramidy. Kiedy Kair otworzy tę wyjątkową podziemną linię?
Budowa czwartej linii kairskiego metra to jedno z największych współczesnych wyzwań inżynieryjnych w Egipcie. Dzięki wsparciu z Japonii, nowa trasa połączy nowoczesne dzielnice ze starożytnymi cudami świata – piramidą Cheopsa i słynnym Sfinksem. Dowiedz się, kiedy dokładnie ruszą pierwsze składy w stronę Gizy.
Idea budowy metra w Kairze, największej metropolii Afryki i Bliskiego Wschodu, sięga lat 30. XX wieku, kiedy to inżynier egipskich kolei Saiyed Abdel Wahed po raz pierwszy zaproponował takie rozwiązanie. Jednak dopiero po rewolucji z 1952 roku temat powrócił z większą siłą. Ideę wspierali eksperci z Francji, Związku Radzieckiego i Japonii. Systematyczny wzrost populacji Kairu, która w 1987 roku wynosiła 10 milionów mieszkańców, wymusił stworzenie wydajnego transportu masowego. Pierwsza linia, łącząca Heluan z placem Ramzesa, została otwarta 27 września 1987 roku. To była pierwsza linia metra w Afryce. Od tego czasu sieć systematycznie się rozrasta, a obecnie działają trzy linie obsługujące miliony pasażerów dziennie. Czwarta linia – szkielet komunikacyjny metropolii Budowa czwartej linii metra, nazywanej potocznie linią „żółtą”, to odpowiedź na paraliż komunikacyjny zachodniego Kairu i Gizy. Docelowo ma ona łączyć Miasto 6 Października na zachodzie z Nowym Kairem na wschodzie i przecinać obie odnogi Nilu. Całkowita długość trasy ma wynieść 24 kilometry. Pierwsza faza projektu, o długości 19 kilometrów, obejmuje 17 stacji, z czego aż 16 znajduje się pod ziemią. Trasa ta zaczyna się na obrzeżach Miasta 6 Października, biegnie obok Wielkiego Muzeum Egipskiego (GEM), przez plac Remaya i kluczową ulicę Al-Haram, aż do stacji El-Malek El-Saleh, gdzie skrzyżuje się z linią nr 1. Postępy prac i wizyta prezydenta W kwietniu 2026 roku prezydent Abdel Fattah El-Sisi osobiście wizytował plac budowy stacji „Piramidy” w Gizie, co podkreśla wagę inwestycji dla państwa. Podczas wizyty głowa państwa uruchomiła maszynę drążącą tunel (TBM), co symbolicznie zakończyło prace nad kluczowym segmentem o długości 6,35 km, łączącym stacje Hadayek Al-Ashgar i Piramidy. Obecnie prace koncentrują się na instalacji betonowych okładzin tuneli, układaniu torowisk oraz montażu systemów sygnalizacyjnych i elektrycznych. W projekt zaangażowanych jest pięć dużych egipskich firm budowlanych, co świadczy o skali lokalnej mobilizacji technicznej. Realizacja czwartej linii nie byłaby możliwa bez ścisłej współpracy z Japonią. Projekt jest finansowany i wspierany technicznie przez Japońską Agencję Współpracy Międzynarodowej (JICA), która udzieliła m.in. pożyczki w wysokości 100 miliardów jenów (ok. 2,3 mld zł). Brama do historii. GEM i stacja Piramidy Jednym z najważniejszych celów nowej linii jest obsługa ruchu turystycznego. Metro połączy centrum Kairu z dwoma strategicznymi punktami: Wielkim Muzeum Egipskim (GEM) oraz kompleksem piramid w Gizie, w tym ze słynną piramidą Cheopsa. Stacje te mają stać się głównymi „bramami” dla milionów gości odwiedzających Egipt. Teraz turyści dojeżdżają taksówkami i autobusami niezwykle zatłoczoną ulicą Al-Haram. Odliczanie do otwarcia w 2028 roku Zgodnie z oficjalnymi zapowiedziami przedstawicieli Narodowego Urzędu Tuneli (NAT), otwarcie pierwszej fazy czwartej linii, w tym stacji „Piramidy”, planowane jest na pierwszą połowę 2028 roku. Przewiduje się, że linia ta będzie przewozić około dwóch milionów pasażerów dziennie. Rząd egipski już teraz analizuje kolejne etapy rozbudowy: fazę drugą do Nowego Kairu, fazę trzecią w stronę placu Hosary oraz fazę czwartą, która ma połączyć sieć z lotniskiem w Nowej Stolicy Administracyjnej. Źródła: Daily News Egypt, Ahram Online Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zagadka dwunastu bobrów. Niezwykłe odkrycie archeologów nad Soławą
Siedem tysięcy lat temu nad Soławą doszło do niezwykłego wydarzenia. Grupa rolników złożyła w ziemi szczątki 12 bobrów. Dziś to znalezisko pomaga nam zrozumieć, jak wyglądała prehistoryczna moda i jak wielkie znaczenie dla pradziejowych społeczności miały gęste, nieprzemakalne futra dzikich zwierząt.
Współczesne inwestycje infrastrukturalne często stają się okazją do poznania odległej przeszłości człowieka. Tak było w przypadku budowy linii wysokiego napięcia SuedOstLink, która w Saksonii-Anhalt w Niemczech przebiega przez niezwykle żyzne tereny, zasiedlane przez ludzi od tysiącleci. Właśnie podczas ratowniczych badań w powiecie Salzland, na stanowisku położonym powyżej rzeki Soławy (Saale), natrafiono na ślady, które rzucają nowe światło na wczesne społeczności rolnicze. O tych badaniach poinformował właśnie Urząd Kraju Związkowego Saksonia‑Anhalt ds. Ochrony Zabytków i Archeologii. Depozyt w postaci bobrów W okolicach miejscowości Alsleben archeolodzy badali teren, który był zasiedlany nie tylko w neolicie, ale także w epokach brązu i żelaza. Wśród licznych jam zasobowych, dołów posłupowych i grobów, jeden obiekt szczególnie przykuł uwagę badaczy. Był to pozornie niepozorny dół o średnicy około 80 centymetrów, który został wypełniony kośćmi zwierzęcymi aż po brzegi. Nie było wątpliwości z identyfikacją gatunkową: pomarańczowo-brązowe zęby należały do bobrów. Ze względu na złożoność znaleziska, zdecydowano się na wydobycie go w całości w bloku ziemnym, aby przeprowadzić szczegółowe analizy w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Do znaleziska doszło w 2024 roku, ale naukowcy potrzebowali dwóch lat na wykonanie pełnych analiz, którymi właśnie się podzielili. Niekompletne szkielety Analizy laboratoryjne potwierdziły unikalny charakter depozytu. Pakiet kości składał się wyłącznie ze szczątków bobrów, które zachowały się w doskonałym stanie. Badacze zidentyfikowali czaszki należące do co najmniej dwunastu osobników. Co istotne, w jamie znajdowały się zwierzęta w różnym wieku – od młodych osobników w pierwszym roku życia, po stare osobniki liczące ponad osiem lat. Brak anatomicznego porządku kości oraz fakt, że niektóre elementy szkieletu były nieobecne, sugerują, że w momencie składania do dołu zwierzęta były już w stanie rozkładu, a archeolodzy mają do czynienia z wtórnym pochówkiem samych szkieletów. Kiedy i kto zakopał zwierzęta? Kluczowym elementem badania było ustalenie czasu, w którym doszło do zakopania szczątków bobrów. W górnej warstwie wypełniska znaleziono krzemienny artefakt, który już na etapie wykopalisk sugerował wczesne datowanie. Badania radiowęglowe (C14) potwierdziły te przypuszczenia, wskazując na lata pomiędzy 4935 a 4787 p.n.e. Oznacza to, że znalezisko należy do kręgu kultury ceramiki kłutej nazwanej tak od charakterystycznego sposobu zdobienia naczyń. Jest to okres, w którym rolnictwo było już dobrze ugruntowane, ale – jak pokazuje przykład z Alsleben – dzika przyroda wciąż odgrywała ogromną rolę w życiu ludzi. Wyjaśnienie zagadkowego depozytu Naukowcy zrekonstruowali prawdopodobny przebieg wydarzeń sprzed siedmiu tysięcy lat. Koncentracja szczątków w jednym obiekcie wskazuje na jednorazowe, zorganizowane wydarzenie. Bobry były prawdopodobnie chwytane w pobliżu rzeki Soławy, która stanowiła ich naturalne siedlisko. Zwierzęta zabijano i skórowano, pozyskując cenne futra, a ich tusze składowano tymczasowo w innym miejscu. Dopiero gdy tkanki miękkie uległy rozkładowi, pozostałe kości zebrano i złożono w przygotowanej jamie. Znalezione przy nich narzędzie krzemienne mogło służyć właśnie do precyzyjnej obróbki tusz tych zwierząt. Więcej niż tylko kości. Wgląd w neolityczną modę Znalezisko z Alsleben ma ogromne znaczenie dla zrozumienia neolitycznej kultury materialnej. Dowodzi ono istnienia wyspecjalizowanych strategii łowieckich, skupionych na konkretnym gatunku zwierzęcia. Bóbr był cenny nie tylko ze względu na mięso, ale przede wszystkim ze względu na gęste, nieprzemakalne futro. Dzięki temu odkryciu możemy sobie wyobrazić ubiór ówczesnych ludzi. Był znacznie bardziej skomplikowany i wyrafinowany, niż dotychczas sądzono. Futro bobrów można porównać do dzisiejszych oddychających materiałów stosowanych w górskiej odzieży. Źródło: Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie (LDA) Sachsen-Anhalt Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polski unikat na liście UNESCO. Zwiedzanie podziemnego świata Rezerwatu Krzemionki
Marzysz o podróży w czasie? W Krzemionkach Opatowskich jest to możliwe. Kilkusetmetrowa podziemna trasa turystyczna wiedzie wzdłuż chodników kopalnianych wykonanych tysiące lat temu. To jedyny taki obiekt na świecie otwarty dla szerszej publiczności. Będzie dostępny również w czasie majówki.
Muzeum Archeologiczne i Rezerwat Krzemionki to jeden z najbardziej niezwykłych obiektów na mapie Polski, położony w miejscowości Sudół niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego. To unikatowy w skali światowej kompleks neolitycznych kopalń krzemienia pasiastego, które funkcjonowały około 3900–1600 lat p.n.e. Miejsce to zostało odkryte w 1922 roku przez geologa Jana Samsonowicza. Jego znalezisko zapoczątkowało wieloletnie badania archeologiczne. Wyjątkowość Krzemionek potwierdza wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2019 roku oraz status Pomnika Historii. Podziemna trasa i „Władcy krzemienia” Główną atrakcją muzeum jest trasa turystyczna o długości około 1,5 km, z której kilkusetmetrowy fragment prowadzi pod ziemią. Jest to jedyny taki obiekt na świecie udostępniony dla szerokiej publiczności, prezentujący autentyczny krajobraz pokopalniany sprzed ponad 5000 lat. Zwiedzający mogą podziwiać świetnie zachowane wyrobiska, w których neolityczni górnicy drążyli tunele w poszukiwaniu cennego krzemienia pasiastego. Integralną częścią wizyty jest multimedialna wystawa stała „Władcy krzemienia”. Przybliża życie codzienne i zaawansowaną technikę ludzi epoki kamienia. Podziemne modły i sacrum kopalni Wierzenia dawnych górników stanowiły nierozerwalną część ich pracy, a kopalnia, zdaniem części archeologów, była postrzegana jako przestrzeń kontaktu ze światem bogów. Krzemień, sypiący iskrami przy uderzeniu, utożsamiano z „ogniem życia”, co nadawało mu magiczne znaczenie. Niektóre komory kopalni mogły pełnić funkcję podziemnych świątyń, w których odbywały się obrzędy inicjacyjne dla młodych górników. Na wapiennych ścianach odnaleziono zagadkowe rysunki wykonane węglem drzewnym, takie jak wizerunki byczych łbów, stóp bóstw opiekuńczych czy schematycznie ukazane modlące się postaci. Symbole te być może miały zapewniać boską protekcję podczas niebezpiecznej pracy, chroniąc przed zawaleniem stropów czy zalaniem wyrobisk. Rekonstrukcja osady i rezerwat przyrody Na powierzchni rezerwatu o powierzchni 1,5 ha znajduje się rekonstrukcja pradziejowej osady, składająca się z czterech domów mieszkalnych otoczonych palisadą i rowem obronnym. Wszystko zostało pieczołowicie odtworzone na podstawie wyników badań wykopaliskowcyh przeprowadzonych na stanowiskach archeologicznych w bliższej lub dalszej okolicy. Domy te odwzorowują budownictwo trzech różnych kultur neolitycznych. Dzięki temu zwiedzający mogą sobie wyobrazić organizację przestrzeni życiowej sprzed tysiącleci. Ważnym elementem jest także rekonstrukcja grobowca megalitycznego. Cały teren obiektu jest jednocześnie rezerwatem przyrody, w którym chroni się 39 rzadkich gatunków roślin oraz liczne dzikie zwierzęta. Jak dojechać do Krzemionek? Muzeum znajduje się 8 km na północny wschód od Ostrowca Świętokrzyskiego przy drodze wojewódzkiej nr 754 (kierunek Bałtów). Możliwy jest dojazd autobusami PKS lub specjalną linią turystyczną kursującą w sezonie. Z Ostrowca można też przejść szlakiem turystycznym; jest to też opcja dla rowerzystów. Informacje praktyczne Zwiedzanie trwa około 1,5–2 godziny i odbywa się wyłącznie z przewodnikiem. Ze względu na stałą temperaturę 7–9°C pod ziemią, należy zabrać ciepłe ubranie. Konieczna jest wcześniejsza rezerwacja miejsc. Źródło: Krzemionki Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najstarszy żart świata ma 4 tysiące lat. Starożytni mieszkańcy Mezopotamii cenili prosty humor
Najstarszy zachowany do naszych czasów dowcip zapisano pismem klinowym w Mezopotamii blisko 4 tysiące lat temu. Choć powstał w zamierzchłej przeszłości, starożytny tekst dotyczy zaskakująco prozaicznego problemu.
Spis treści: W poszukiwaniu najstarszych dowcipów na świecie Po co nam żarty? Żarty są jedną z ludzkich cech. Bez nich życie byłoby nie do zniesienia. Okazuje się, że towarzyszą ludziom od tysięcy lat. Naukowcy mają na to silnie dowody. W poszukiwaniu najstarszych dowcipów na świecie Ekspert z Wydziału Nauk Humanistycznych, Języków i Nauk Społecznych Uniwersytetu Wolverhampton, dr Paul McDonald postanowił znaleźć najstarszy dowcip na świecie. Wraz z zespołem spędził dwa miesiące przeszukując źródła sprzed setek i tysięcy lat, aby opracować pierwszy tego rodzaju raport na temat najstarszych zarejestrowanych dowcipów na świecie. Powstał w 2008 roku na zlecenie kanału Dave. Oto trzy najstarsze dowcipy świata: Najstarszym dowcipem na świecie jest starożytne sumeryjskie przysłowie z 1900 r. p.n.e. W wolnym tłumaczeniu brzmi ono następująco: „Coś, co nigdy nie miało miejsca od niepamiętnych czasów; młoda kobieta nie puściła bąka na kolanach męża”. Jak należy to rozumieć? W raporcie z badań naukowcy stwierdzili, że ten żart może być starożytnym odpowiednikiem dobrze znanego żartu (chociaż mało wyszukanego i seksistowskiego) aktora Johna Barrymore'a: „Miłość to rozkoszny okres między spotkaniem pięknej dziewczyny a odkryciem, że wygląda jak kaszalot”. Żartowano też w starożytnym Egipcie. Tak brzmi dowcip znad Nilu z 1600 roku p.n.e.: „Jak zabawiać znudzonego faraona? Należy popłynąć łodzią pełną młodych kobiet ubranych jedynie w sieci rybackie w dół Nilu i zachęcić faraona do złowienia ryby.” Ten dowcip dotyczyć miał króla Snofru, czyli ojca słynnego faraona Cheopsa, który wzniósł największą egipską piramidę. Trzeci najstarszy dowcip pochodzi ponownie z Mezopotamii (1200 lat p.n.e.); jest bardziej złożony niż poprzednie i ma formę zagadki. Brzmi następująco: „Trzech woźniców z Adabu było spragnionych: jeden miał wołu, drugi krowę, a trzeci ładunek na wozie. Właściciel wołu odmówił pójścia po wodę, gdyż obawiał się, że jego wół zostanie zjedzony przez lwa; właściciel krowy odmówił, ponieważ myślał, że jego krowa może zgubić się na pustyni; właściciel wozu odmówił, gdyż obawiał się, że jego ładunek zostanie skradziony. Dlatego po wodę poszli wszyscy. Pod ich nieobecność wół spółkował z krową, która urodziła cielę, które zjadło ładunek wozu. Pytanie: kto jest właścicielem cielaka?”. Po co nam żarty? Dr Paul McDonald po przeanalizowaniu blisko 300 żartów z różnych epok stwierdził, że dowcipy różniły się na przestrzeni lat, a niektóre z nich przyjmowały format pytań i odpowiedzi, podczas gdy inne były dowcipnymi przysłowiami lub zagadkami. – Jednak to, co je łączy, to gotowość do radzenia sobie z tabu i pewien stopień buntu – podkreślił naukowiec. Wygląda na to, że nic nowego pod słońcem – również w okresie nowożytnym pewnym wentylem w społeczeństwach stały się występy kabaretowe, których żarty dotyczą polityki i władzy. Źródło: University of Wolverhampton Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Hałas w Polsce niszczy zdrowie po cichu. Nowy raport pokazuje skalę problemu
Do powszechnej świadomości już dotarła informacja, że smog i zanieczyszczone powietrze są poważnym problemem, który ma konsekwencje zdrowotne. Niestety, w przypadku hałasu jest zdecydowanie gorzej. Polska zupełnie nie radzi sobie ze zwalczaniem niepotrzebnego hałasu – czytamy w najnowszym raporcie.
Gdy próbuję napisać ten tekst, kilkukrotnie odrywam się od pisania. Nie jestem w stanie się skupić, bo za oknem wzdłuż drogi przejechały stuningowane pojazdy z tak zwanymi głośnymi wydechami. W weekend musiałem przerwać na chwilę rozmowę telefoniczną, bo mój interlokutor nie słyszał moich słów, tylko wystrzały z tłumika podrasowanego auta sunącego w mojej okolicy. To tylko jedno z oblicz uciążliwego hałasu w naszym kraju. Źródeł patologicznego dźwięku jest zdecydowanie więcej. I wygląda na to, że będzie coraz głośniej, bo nasze państwo nie robi i, co gorsza, nie zamierza z tym problemem robić absolutnie nic. Raport prawdę ci powie Moje narzekania nie wynikają tylko z tego, że jestem Polakiem i jako przedstawiciel mojego kraju uwielbiam marudzić. Powodem do mojego niezadowolenia nie tylko jest własne doświadczenie z hałasem, ale też druzgoczący raport, który się właśnie ukazał. Autorami publikacji „Hałas pod czy poza kontrolą?” są Alan Grinde i Klaudia Dąbrowska z Instytutu Ekologii Akustycznej. Głównym celem raportu jest monitoring wdrażania „prawa do ciszy” w Polsce, Dokument prześwietla działania administracji rządowej i samorządowej, obnaża systemowe zaniechania w ochronie mieszkańców. Autorzy dążą do przesunięcia granicy debaty publicznej tak, by hałas – wzorem smogu – został uznany za kluczowe zagrożenie dla zdrowia, a nie tylko uciążliwość. Dekada zaniechań i wyrok, który nic nie zmienił Historia walki o polską ciszę to kronika dekady nicnierobienia. Już w 2016 roku Komisja Europejska wzywała Polskę do poprawy wdrażania dyrektywy antyhałasowej, co ostatecznie doprowadziło do dotkliwego wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) w kwietniu 2023 roku. Trybunał stwierdził, że polskie państwo uchybiło obowiązkom, nie sporządzając planów działań dla setek głównych dróg i linii kolejowych oraz nie chroniąc stref ciszy w miastach. Mimo upływu trzech lat od tego orzeczenia administracja centralna nadal nie wypracowała spójnego harmonogramu naprawczego. Miasta wojewódzkie w akustycznym chaosie Autorzy raportu przyjrzeli się hałasowi i podejściu do niego w największych polskich miastach. Wyniki tego „rankingu” są przygnębiające. Większość miast wojewódzkich jest dopiero na początku drogi do realnej ochrony mieszkańców. Jedynym miastem, w którym hałas znajduje się „pod częściową kontrolą” okazały się Kielce dzięki aktywnemu monitoringowi i wyznaczaniu stref ciszy. Na drugim biegunie znalazły się Warszawa i Łódź, ocenione jako miejsca, gdzie hałas jest całkowicie poza kontrolą. „Z hałasem jesteśmy dokładnie tam, gdzie byliśmy z powietrzem w 2013 roku” – ostrzegają autorzy raportu. Tak jak kiedyś bagatelizowano smog, tak dziś hałas traktuje się jedynie jako drobną uciążliwość, a nie poważny czynnik chorobotwórczy. Resortowy ping-pong i brak koordynacji Autorzy dokumentu wypytywali o hałas nie tylko włodarzy miast, ale też ministerstwa. Zestawy precyzyjnych pytań dotyczyły wdrażania wyroku TSUE oraz polityki ochrony przed hałasem. W ocenie autorów raportu na szczeblu centralnym badanie ujawniło zjawisko instytucjonalnego umywania rąk. Jeden z przytoczonych przykładów dotyczy resortu klimatu i środowiska. Jako kluczowe ministerstwo odpowiedzialne za wdrożenie unijnej dyrektywy hałasowej, prezentuje postawę określaną w raporcie jako „instytucjonalny minimalizm. Choć Polska uchybiła zobowiązaniom, co potwierdził wyrok TSUE z 2023 roku, resort oficjalnie twierdzi, że „obowiązujące przepisy są wystarczające do wykonania wyroku”. Zdrowie Polaków na szali Koszty zaniechania są liczone w miliardach złotych i tysiącach ludzkich istnień. Szacuje się, że hałas transportowy generuje w Polsce koszty rzędu 22–23 mld złotych rocznie, co stanowi równowartość około 11% budżetu NFZ. W skali całej Europy hałas przyczynia się do 66 000 przedwczesnych zgonów rocznie oraz setek tysięcy przypadków cukrzycy i otyłości u dzieci. Raport kończy się gorzką refleksją nad losem osób dotkniętych tym problemem. „Codziennie tysiące Polek i Polaków cierpią w ciszy z powodu przemocy akustycznej. Nie mają podbitego oka. Nie mają złamanej nogi. Oni po prostu nie śpią od kilku lat, są okradani z lat życia w zdrowiu” – napisano w konkluzji. Tuning na fali Jestem w trakcie pisania tego tekstu. Za oknem przejeżdża kolejny stuningowany pojazd. Nawet gdybym udokumentował wybryki kierowcy, szanse na mandat są znikome. Jak wynika z raportu, policja nie dysponuje informacjami, ilu z nich ukarano. Statystyki są rozproszone w komendach w całym kraju, co pokazuje, że problem hałasu samochodowego nie jest poważnie brany pod uwagę. Również urzędy w głównych polskich miastach nie prowadzą takich statystyk. Policja w Kielcach wskazała, że pomiar głośności pojazdu sonometrem w warunkach ulicznych jest obarczony dużym błędem i trudny do wykonania zgodnie z normami. Z tego powodu wyniki takich pomiarów często nie mogą stanowić podstawy do nałożenia mandatu czy zatrzymania dowodu rejestracyjnego, a pełna weryfikacja jest możliwa dopiero na stacji diagnostycznej. Ale ile takich pojazdów skierowano na takie „badania”? Tego nikt nie wie. Jak walczyć z hałasem samochodowym? Są sposoby Nasi europejscy sąsiedzi skutecznie walczą z nadmiernym dźwiękiem. W Niemczech i Szwajcarii systemy walki z hałasem samochodowym opierają się na nieuchronności kary za celowe hałasowanie oraz wykorzystaniu nowoczesnych technologii automatycznego nadzoru. Mowa na przykład o kamerach dźwiękowych – można je porównać do radarów mierzących prędkość, ale w tym przypadku wykrywają zbyt głośne pojazdy. W Polsce nie ma ani jednej kamery dźwiękowej i nikt nie ma w planach ich instalacji. Wyjątkiem są Kielce, które analizują możliwości formalnoprawne wdrożenia kamer dźwiękowych i już zainstalowały czujnik hałasu przy ul. Warszawskiej. W kilku państwach europejskich, takich jak Francja, Szwajcaria, Niemcy, Holandia, Belgia oraz Wielka Brytania – kamery dźwiękowe są już wdrażane i testowane. W Niemczech policjant może wystawić mandat na kwotę 80 euro, gdy stwierdzi (nausznie), że auto za bardzo hałasuje. Nie musi nawet użyć sonometru. A gdy tuning wyda mu się podejrzany, auto od razu ląduje w policyjnej stacji diagnostycznej, by potwierdzić obawy. W Polsce – nie da się. Hałas nie tylko samochodowy Skupiłem się na hałasie komunikacyjnym – samochodowym, bo dotyka mnie na co dzień. Ale są też uciążliwe dźwięki generowane przez przemysł czy rolnictwo. I w tych przypadkach wcale nie jest lepiej. I nic nie wskazuje, że sytuacja się polepszy. Źródło: Instytut Ekologii Akustycznej Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
E-busy wracają nad Morskie Oko. Będą dostępne też w czasie majówki
Tatry stają się bardziej dostępne. Dzięki nowym e-busom TPN, osoby z niepełnosprawnościami, seniorzy i rodziny z dziećmi mogą łatwiej dotrzeć nad Morskie Oko. Pierwsze kursy ruszają w czwartek, 30 kwietnia, ale busy będą kursować również w czasie majówki. Liczba miejsc jest jednak ograniczona.
Tatrzański Park Narodowy to ulubiony cel turystów spragnionych górskich krajobrazów. Co roku odwiedza je około 5 milionów osób. Wiele z nich za punkt honoru obiera sobie wspięcie się na Giewont. Jednak dla mniej zaprawionych w boju celem jest Morskie Oko. Trasa do Morskiego Oka Szlak do Morskiego Oka, największego tatrzańskiego jeziora, wiedzie wzdłuż doliny. Dlatego jest to łatwa trasa. Po drodze można zobaczyć jeden z ładniejszych polskich wodospadów. Są to Wodogrzmoty Mickiewicza. Jednak problemem może być długość trasy. To około 9 km w jedną stronę, co dla osób starszych lub z niepełnosprawnościami może stanowić barierę nie do pokonania. A zdecydowanie warto choć raz w życiu zobaczyć to jezioro – szczególnie urzekające są jego barwy, które zmieniają się w zależności od pory dni i roku. Poza tym pojawiają się tam ciekawi goście. Ostatnio pisaliśmy o wizycie... bobra. Geneza i cele ekologicznej inicjatywy Inicjatywa wprowadzenia elektrycznych busów w Tatrach zrodziła się z potrzeby ograniczenia presji antropogenicznej na unikatowe środowisko przyrodnicze. W zamierzchłych czasach wjeżdżały tam nawet autobusy spalinowe, co miały negatywny wpływ na otoczenie. Morskie Oko, będące jednym z najpopularniejszych celów turystycznych, wymaga rozwiązań, które zrównoważą ruch turystyczny z wymogami ochrony środowiska. Projekt ma na celu nie tylko redukcję emisji spalin, ale przede wszystkim poprawę dostępności wysokogórskich terenów dla grup o ograniczonej mobilności. Jakie trasy i dla kogo Nowe e-busy TPN to oferta dla wszystkich, a w szczególności dla osób z niepełnosprawnościami, seniorów i rodzin. Oto jak wyglądają trasy: Trasa Zakopane – Morskie Oko jest dostępna wyłącznie dla osób z niepełnosprawnością i ich opiekunów całkowicie bezpłatnie. Istnieją dwie opcje biletów: dla osoby poruszającej się na wózku i bez. Trasa z Zakopanego do Włosienicy (dostępna dla wszystkich) kosztuje od 54,60 zł do 89 zł (w cenie wstęp do TPN), Trasa z Palenicy Białczańskiej do Włosienicy kosztuje od 40,60 zł do 69 zł. Jak widać, dojazd do Morskiego Oka nie jest dostępny dla wszystkich zainteresowanych – z Włosienicy trzeba jeszcze przejść około 1,5 km, ale jest to niewielki dystans, któremu powinna podołać większość osób. Powroty z Włosienicy kosztują od 40,60 zł do 78 zł. Dzieci do lat 4 jadą e-busem za darmo. Bilety – kupujmy szybciej Pamiętajmy, że biletów na e-busy nie kupimy u kierowcy – wymagana jest wcześniejsza rezerwacja online lub w punkcie TPN. A liczba kursów jest ograniczona, więc warto się pospieszyć z kupnem biletów i zrobić to w internecie, bo nie da się ich uzyskać u kierowcy. Źródło: TPN Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Niepozorna przepalona bryłka okazała się skarbem. Archeolodzy odkryli rzymskie pieczywo
Zwęglony bochenek chleba sprzed dwóch tysiącleci, którego nie zdążył zjeść rzymski legionista – to najnowsze znalezisko ze starożytnego obozu Vindonissa w Szwajcarii. Ten mały podpłomyk przetrwał próbę czasu dzięki pożarowi, który zamiast go zniszczyć, skutecznie go zakonserwował. Jaki był jego skład?
Archeolodzy coraz rzadziej prowadzą wykopaliska, by zachować relikty dla przyszłych pokoleń. Częściej sięgają po metody nieinwazyjne lub ich wykopy mają mniejszy zasięg. Sytuacja wygląda inaczej w przypadku badań ratowniczych, czyli poprzedzających jakąś inwestycję – budowę drogi czy domu. Duże osiedle, duże odkrycie Tutaj mamy do czynienia właśnie z takim przypadkiem. W szwajcarskim Windisch, na obszarze około 4000 metrów kwadratowych zaplanowano realizację dużego osiedla mieszkaniowego. Ponieważ teren ten znajduje się bezpośrednio przed południowo-zachodnim frontem dawnego rzymskiego obozu legionowego Vindonissa, archeolodzy rozpoczęli w połowie sierpnia 2025 roku intensywne prace dokumentacyjne. Ich celem jest naukowe zabezpieczenie dziedzictwa kulturowego, zanim zostanie ono nieodwracalnie zniszczone przez nowoczesną infrastrukturę. Dotychczasowe wyniki robią wrażenie. Gdy chleb staje się kamieniem Najbardziej przykuwającym uwagę „artefaktem” okazał się zwęglony, okrągły obiekt, który na pierwszy rzut oka przypominał kawałek skały lub węgla drzewnego. Po ostrożnym wydobyciu go wraz z otaczającą ziemią i przewiezieniu do laboratorium, specjaliści stwierdzili, że to rzymski chleb. Obiekt ma około dziesięciu centymetrów średnicy i trzy centymetry grubości. Był to zatem niewielki podpłomyk przypominający większą bułkę. Starożytne chlebki to rzadkość Archeobotanicy z Uniwersytetu w Bazylei podkreślają, że takie znaleziska są wyjątkowo rzadkie; chleb może przetrwać tysiąclecia tylko wtedy, gdy ulegnie spaleniu, co zapobiega jego naturalnemu rozkładowi. Podobne artefakty znajdowano dotychczas głównie w piekarniach rzymskich Pompejów, co czyni znalezisko z Vindonissa niezwykle cennym. Choć chleb z Vindonissa jest już bezpieczny w rękach konserwatorów, jego naukowa podróż dopiero się zaczyna. Planowane są szczegółowe analizy w specjalistycznym laboratorium w Wiedniu. Wówczas dowiemy się, jaką mąkę i inne składniki użyto do jego wypieku. Drewno i ziemia. Pierwsze mury obozu Badania w Windisch w Szwajcarii przyniosły również istotne dane na temat rzymskiej inżynierii wojskowej. W południowej i zachodniej części terenu archeolodzy natrafili na system obronny starszy niż dobrze im znane konstrukcje z I wieku n.e. Odkryte dwa równoległe rowy ze śladami po słupach dowodzą istnienia muru o konstrukcji drewniano-ziemnej. Tuż obok badacze zidentyfikowali fragment V-kształtnego rowu, który służył do utrudniania dostępu do umocnień. Dzięki temu odkryciu naukowcy mogli po raz pierwszy oszacować zasięg najwcześniejszego obozu rzymskiego w Vindonissa, którego długość z północy na południe wynosiła blisko 400 metrów. Źródło: Kanton Aargau Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
AI ożywia historię. Cyfrowa rekonstrukcja ostatniej ucieczki z antycznego miasta
Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny, który próbował przetrwać dwa tysiące lat temu erupcję Wezuwiusza. Biegnąc przez Pompeje, desperacko osłaniał głowę ceramicznym naczyniem. W ten sposób chronił się przed deszczem wulkanicznych odłamków. Dzięki zaawansowanej sztucznej inteligencji naukowcy zrekonstruowali jego wygląd i ostatnie chwile przed śmiercią.
Pompeje są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych świata, obok piramid w Gizie czy Machu Picchu. Archeolodzy prowadzą tam wykopaliska od kilkuset lat. W 79 roku n.e. to rzymskie miasto zostało unicestwione przez wybuch Wezuwiusza – pokryła je gruba warstwa popiołów. A to dało wielką szansę archeologom – w ten sposób naturalna katastrofa na swój sposób zakonserwowała starożytną architekturę, ale także inne ślady. Nieskuteczne ucieczka Najnowsze wykopaliska ujawniły szczątki dwóch mężczyzn tuż za murami Pompejów na nekropolii Porta Stabia. Zginęli w różnych momentach erupcji. Eksperci, wśród których jest dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach Gabriel Zuchtriegel, opublikowali właśnie na ten temat artykuł. Pierwsza ofiara, silnie umięśniony mężczyzna w wieku 18-20 lat, zginął prawdopodobnie drugiego dnia katastrofy. Został on uwięziony przez gwałtowną, energetyczną chmurę piroklastyczną – falę gorącego gazu i popiołu, która dotarła do Pompejów między godziną 7 a 8 rano. Przy jego stopach odnaleziono żelazne gwoździe (clavi caligarii), co sugeruje, że miał na sobie solidne, podkute sandały, typowe dla podróżnych lub legionistów. Moździerz nad głową, jak kask Druga ofiara, mężczyzna w wieku około 35 lat, zmarła kilka godzin wcześniej. Jego ciało znaleziono w pozycji skulonej, a prawa ręka wciąż zdawała się unosić ceramiczny moździerz, którym próbował osłonić głowę. Gest ten stanowi przejmujące potwierdzenie relacji Pliniusza Młodszego, który opisywał ludzi wiążących poduszki na głowach dla ochrony przed spadającymi kamieniami. Na moździerzu zachował się stempel rzemieślnika: „CN(aei) DOMITI / SALUTARIS”. Mężczyzna ten był przygotowany na dłuższą ucieczkę w ciemnościach – trzymał glinianą lampkę oliwną, miał na palcu metalowy sygnet, a przy pasie sakiewkę z dziesięcioma monetami. Sztuczna inteligencja użyta do rekonstrukcji Naukowcy postanowili wykorzystać sztuczną inteligencję do stworzenia cyfrowej rekonstrukcji mężczyzny (i jego otoczenia), który chronił głowę ceramicznym naczyniem. Oto jak wyglądał ten proces: Zastosowane narzędzia. Rekonstrukcja powstała przy użyciu kombinacji różnych programów: ChatGPT Pro posłużył do podstawowego opracowania danych, Adobe Photoshop wykorzystano do retuszu cyfrowego i wkomponowania trzymanego przez mężczyznę naczynia, natomiast oprogramowanie LM Nano Banana Pro pozwoliło na wygenerowanie kontekstu środowiskowego oraz detali o charakterze „kinematograficznym”. Całością procesu zarządzano na platformie LM Runaway. Charakter pracy. Model przygotował dr Paolo Kirschner pod ścisłym nadzorem naukowym archeologów i antropologów. Jest to prototyp eksperymentalny, który ma na celu przedstawienie wyników badań w sposób bardziej przystępny dla osób niebędących specjalistami. Cel i rola AI. Sztuczna inteligencja została potraktowana jako narzędzie do tworzenia modeli interpretacyjnych i hipotez, a nie jako źródło ostatecznej prawdy naukowej. Naukowcy liczą na to, że AI znacząco wspomoże popularyzację wiedzy archeologicznej. AI nie zastąpuje naukowców Naukowcy podkreślają, że sztuczna inteligencja w tym procesie nie zastępowała archeologa, lecz pod jego kontrolą rozszerzała możliwości interpretacyjne. Poza tym przyspieszyła wykonanie skomplikowanych efektów wizualnych (kolorystyka, tekstury, ruch), które tradycyjnymi metodami graficznymi tworzy się znacznie dłużej. – Projekt otwiera szerszą dyskusję na temat wykorzystania sztucznej inteligencji w archeologii –uważa profesor Jacopo Bonetto z Uniwersytetu w Padwie, który jest współautorem artykułu na ten temat. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wielkie odkrycie w Turcji. Posąg bogini Ateny odnaleziony w ruinach antycznego teatru
Turcja świętuje kolejny sukces archeologiczny. W starożytnej Laodycei odnaleziono niemal kompletny posąg Ateny, datowany na przełom er. Monumentalna figura, wykonana z lśniącego białego marmuru, zdobiła niegdyś budynek sceniczny teatru. Była tłem dla wielkich eposów Homera i antycznych dramatów.
Laodycea, założona ponad 2300 lat temu, w okresie rzymskim była jednym z najważniejszych ośrodków kultury i handlu w Azji Mniejszej. Obecnie na terenie tego starożytnego miasta odbywają się szeroko zakrojone prace renowacyjne. W ich trakcie odbywają się też badania archeologiczne, które koncentrują się na Teatrze Zachodnim, monumentalnej budowli z II wieku p.n.e. W czasach świetności mogła pomieścić tysiące widzów i pełniła funkcję nie tylko rozrywkową, ale i edukacyjną. Teatr jako galeria bóstw Budynek sceniczny Teatru Zachodniego był w starożytności imponującą, trójkondygnacyjną konstrukcją, w której na każdym poziomie znajdowało się 16 kolumn. Przestrzenie między nimi służyły jako galeria dla rzeźb przedstawiających bóstwa greckie, władców oraz sceny z eposów Homera, takich jak powrót Odyseusza do Itaki. Wcześniejsze prace badawcze z lat 2024–2025 ujawniły w tym miejscu figury potwora morskiego Skylli czy cyklopa Polifema. To potwierdza, że scena była miejscem prezentacji bogatych cykli mitologicznych. Odkrycie bogini Pod koniec marca 2026 roku, podczas prac renowacyjnych prowadzonych przy zewnętrznej ścianie budynku scenicznego, zespół archeologów natrafił na wyjątkowy artefakt. – Dokonaliśmy kolejnego ważnego odkrycia w Laodycei! Ta budowla [teatralna – przyp. red.], która stanowiła tło dla eposów Homera, ujawnia swoją centralną rolę w przekazie kulturowym starożytności – przekazał Minister Kultury i Turystyki Turcji, Mehmet Nuri Ersoy. Posąg Ateny spoczywał twarzą do ziemi, całkowicie pogrzebany w gruzach. Posąg zachował się całkiem nieźle, mierzy 2 m wysokości. Jest tylko jedno „ale”. Brakuje mu głowy. Statuę wykonano z lśniącego, białego marmuru. Fakt, że rzeźba ma surowy, niedokończony tył, potwierdza, że zaprojektowano ją do stania w niszy teatralnej, gdzie widzowie mogli podziwiać jedynie jej dopracowany front. Kunszt mistrza z czasów Augusta Szczegółowa analiza stylistyczna pozwala datować rzeźbę na okres panowania cesarza Augusta (27 p.n.e. – 14 n.e.). Reprezentuje ona tzw. pierwszy styl klasyczny, charakteryzujący się naturalnym oddaniem fałd materiału oraz precyzyjną obróbką kamienia. Bogini stoi na okrągłej bazie, ubrana w delikatnie tkany peplos oraz płaszcz. Na piersi widnieje egida z głową Meduzy i wężami, co stanowiło znak rozpoznawczy bogini. Atena jako patronka tkactwa W Laodycei Atena nie była czczona wyłącznie jako bogini wojny, co czyni to znalezisko jeszcze bardziej znaczącym z punktu widzenia historii kultury. Lokalne inskrypcje dowodzą, że była ona przede wszystkim patronką tkactwa, które stanowiło fundament gospodarki miasta. Mieszkańcy organizowali regularne święta na jej cześć. Źródło: Ministerstwo Kultury i Turystyki Turcji Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wyjątkowe znalezisko na Gęsim Wzgórzu. Archeolodzy badają rytualną platformę
Na smaganym wiatrem wzgórzu archeolodzy natrafili na niezwykły ślad po dawnym rytuale. Odnaleziono pozostałości po konstrukcji służącej do spopielania ciał sprzed kilku tysięcy lat. To rzadkie znalezisko pozwala nam zajrzeć w głąb skomplikowanych praktyk pogrzebowych.
Do tego znaleziska doszło w ramach szeroko zakrojonych prac archeologicznych towarzyszących budowie elektrowni Sizewell C w Suffolk we wschodniej Anglii. Gęsie Wzgórze świadkiem historii Wzgórze nazywa się Goose Hill (Wzgórze Gęsi). W czasie II wojny światowej, w obawie przed inwazją Niemców, wzniesiono tu umocnienia. A pod koniec konfliktu – jak wykazały wcześniejsze badania – szkolono tu aliantów przed D-Day i operacją Overlord. Ale jak wynika z wykopalisk, wzgórze cieszyło się zainteresowaniem ludzi już tysiące lat temu. Być może ze względu na swoje położenie z widokiem linię brzegową. Zagadkowa szara plama W czasie odsłaniania kolejnych warstw uwagę badaczy z Oxford Cotswold Archaeology przykuł prostokątny w zarysie obszar ciemnej ziemi. Szybko okazało się, że są to pozostałości po węglu drzewnym wśród którego znajdowały się nieliczne przepalone kości, które prawdopodobnie są szczątkami ludzkimi. Architektura rytualnej platformy Według archeologów są to pozostałości po stosie pogrzebowym. Była to precyzyjnie wzniesioną konstrukcja. Badacze rekonstruują ją jako prostokątną platformę o wymiarach około 3 na 2 metry, zbudowaną z układanych na przemian belek tworzących kratownicę. Całość mogła sięgać nawet półtora metra wysokości, a jej rdzeń wypełniony był drobnym chrustem i roślinnością wrzosowiskową, które służyły jako podpałka. Aby zapewnić stabilność tak wysokiej konstrukcji, wokół jej krawędzi wbito pionowe słupy. Podczas wykopalisk archeolodzy zarejestrowali sześć dołków posłupowych – trzy wzdłuż jednego boku oraz po jednym przy krótszych końcach platformy. To na szczycie tej drewnianej konstrukcji składano ciało zmarłej osoby. A następnie podkładano ogień. Gdzie są zmarli? Interesującym faktem jest niewielka ilość zachowanych szczątków kostnych. Sugeruje to, że po zakończeniu rytuału większość spopielonych kości została celowo i pieczołowicie wybrana z popiołów. Następnie umieszczono je zapewne w ceramicznej urnie i pochowano w innym miejscu. Praktyka ta była znana wielu kulturom, w tym ludności z epoki brązu, żelaza czy okresu rzymskiego. Archeolodzy nie określili jeszcze precyzyjnie wieku tego pradziejowego „krematorium”, ale sugerują, że spalano tu zmarłych lub zmarłego w epoce brązu lub żelaza, czyli działo się to kilka tysięcy lat temu. Unikatowość odkrycia w skali archeologicznej Odkrycie stosu pogrzebowego jest wydarzeniem wyjątkowym, ponieważ takie obiekty rzadko zachowują się w zapisie kopalnym. Jako konstrukcje naziemne są one pierwszym elementem, który ulega całkowitemu zniszczeniu przez wieki orki i intensywną uprawę. Fakt, że ślady na Goose Hill przetrwały do naszych czasów, naukowcy przypisują prawdopodobnemu istnieniu nad nimi kopca ziemnego (kurhanu), który chronił pozostałości przed czynnikami zewnętrznymi. Zatem sam nasyp dawno zniknął pod pługami, ale warstwa ziemi pozwoliła na zachowanie ciemnego obrysu spalonego gruntu i układu słupów podtrzymujących konstrukcję. Kolejne kroki badaczy To odkrycie to dopiero początek drogi do pełnego zrozumienia rytuału z angielskiego wzgórza. Planowane są szczegółowe analizy laboratoryjne odnalezionych fragmentów kości. Kluczowe będą również datowania radiowęglowe węgla drzewnego, które pozwolą osadzić znalezisko w konkretnych ramach czasowych. Źródło: Oxford Cotswold Archaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nowy Testament pocięto w średniowieczu na kawałki. Po wiekach ujawniono, co skrywał pergamin
Fragment jednej z najważniejszych ksiąg w historii – Nowy Testament – został w XIII wieku pocięty i użyty jako zwykły wypełniacz do wzmacniania opraw innych dokumentów. Dzięki najnowocześniejszym technologiom udało się uratować kilkadziesiąt stron jednej z wersji tego dzieła z VI wieku n.e. Czy jego treść zaskoczyła naukowców?
W XIII wieku w klasztorze Wielka Ławra na greckiej górze Athos mnisi zdecydowali się na drastyczny krok. Dosłownie rozłożyli na części Kodeks H – niezwykle cenną, VI-wieczną kopię Listów św. Pawła. Pergamin był wtedy towarem luksusowym, więc chcieli użyć go do produkcji nowych tomów. Karty manuskryptu zeskrobano, ponownie pokryto atramentem i pocięto, by służyły jako wzmocnienia i wyklejki. W efekcie jedno z najstarszych „wydań” Nowego Testamentu zniknęło z kart historii. Do dzisiaj. Wielkie poszukiwania w bibliotekach Europy Z biegiem wieków ocalałe fragmenty Kodeksu H uległy rozproszeniu. Los rzucił je do najróżniejszych zakątków kontynentu – od słonecznych Włoch i Grecji, przez Francję, aż po Ukrainę i Rosję. Wyzwania polegającego na ich ponownym scaleniu podjął się międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem profesora Garricka Allena z University of Glasgow. Naukowcy musieli nie tylko zlokalizować fizyczne resztki dokumentu, ale przede wszystkim znaleźć sposób, by odczytać to, co na pierwszy rzut oka wydawało się bezpowrotnie zatarte. Zobaczyć niewidzialne. Technologia obrazowania W badaniach przeszłości coraz częściej stosuje się nowoczesne technologie. Archeolodzy sięgają po skanowanie laserowe (w tym lotnicze, czyli LiDAR) czy geofizykę. A historycy – po jeszcze bardziej wysublimowane narzędzia. W przypadku badań Kodeksu H kluczem do sukcesu okazała się zaawansowana technika optyczna. We współpracy z Early Manuscripts Electronic Library (EMEL) badacze wykorzystali obrazowanie wielospektralne. Dzięki temu udało się cyfrowo zrekonstruować „teksty-duchy”, które fizycznie już nie istnieją na powierzchni kart, ale wykrywa je specjalistyczna aparatura. Wykorzystano fakt, że chemikalia w nowym atramencie (z XIII w.) stworzyły lustrzane odbicia pierwotnego tekstu na sąsiednich stronach, widoczne nawet kilka warstw w głąb pergaminu. Inna wizja Listów św. Pawła Jakie są konkretne wyniki tych badań? Najważniejszym odkryciem są najstarsze znane spisy rozdziałów Listów św. Pawła. Co zaskakujące, różnią się one drastycznie od systemu podziału tekstu, który stosujemy w Biblii dzisiaj. Ale nie treścią. Mimo wszystko jest to bezcenne dane dla historyków i teologów, bo pokazuje, jak pierwotni odbiorcy grupowali i rozumieli treści nauczania apostolskiego. Odkryte karty dają nam unikatowy wgląd w ewolucję Nowego Testamentu na przestrzeni wieków i sposób, w jaki ludzie wchodzili w interakcję ze świętymi tekstami. Ślady rąk, które tworzyły historię Poza suchym tekstem, naukowcy odkryli coś bardziej ludzkiego: ślady pracy samych skrybów. Na ponownie odkrytych stronach widać poprawki, notatki marginesowe i glosy (ręczne dopiski dodane na marginesie lub między wierszami tekstu), które nanoszono podczas kopiowania manuskryptu. Źródło: Glasgow University Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.