National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-12T10:26:56.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Archeolodzy odkryli gigantyczne grobowce na środku pustyni. Badacze z Polskiej Akademii Nauk odegrali w tym kluczową rolę
items: Ten wulkan „sprzątał” po swojej erupcji. Nauka chce wykorzystać ten mechanizm do ochrony klimatu
items: Archeologiczna sensacja na Lubelszczyźnie. 18 masywnych nagolenników z brązu
items: Znalazł złoto podczas spaceru. To unikatowe okucie miecza, które było darem dla bóstw
items: Kurek z gorącą wodą odkręcony. Lodowce Antarktydy zagrożone jak nigdy dotąd
items: Tajemnice sztucznych wysp w Szkocji. Budowano je tysiące lat wcześniej, niż sądziliśmy
items: Koniec cierpliwości w świecie badaczy. Domagają się 3% PKB dla polskiej nauki
items: Przełom po 180 latach. Genetycy zidentyfikowali czterech członków przeklętej wyprawy polarnej
items: Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej odsłoniła zabytek. Drewniana beczka kryje zagadkę
items: Co pili mieszkańcy Podlasia 4500 lat temu? W skorupach ceramicznych odkryto ślady alkoholu
items: Wyścig zbrojeń w świecie zwierząt. Naukowcy odkryli, dlaczego drapieżniki przegrywają
items: Antyczni bogowie i wyjątkowa łaźnia. Niezwykłe wyniki badań archeologicznych w centrum Aleksandrii
items: Zagadka Göbeklitepe. Jak naprawdę wyglądał świat sprzed 11 tysięcy lat?
items: Cesarski barwnik w grobach najmłodszych. Tak żegnano najbogatsze dzieci w rzymskiej prowincji
items: Metrem pod same piramidy. Kiedy Kair otworzy tę wyjątkową podziemną linię?
items: Zagadka dwunastu bobrów. Niezwykłe odkrycie archeologów nad Soławą
items: Polski unikat na liście UNESCO. Zwiedzanie podziemnego świata Rezerwatu Krzemionki
items: Najstarszy żart świata ma 4 tysiące lat. Starożytni mieszkańcy Mezopotamii cenili prosty humor
items: Hałas w Polsce niszczy zdrowie po cichu. Nowy raport pokazuje skalę problemu
items: E-busy wracają nad Morskie Oko. Będą dostępne też w czasie majówki
items: Niepozorna przepalona bryłka okazała się skarbem. Archeolodzy odkryli rzymskie pieczywo
items: AI ożywia historię. Cyfrowa rekonstrukcja ostatniej ucieczki z antycznego miasta
items: Wielkie odkrycie w Turcji. Posąg bogini Ateny odnaleziony w ruinach antycznego teatru
items: Wyjątkowe znalezisko na Gęsim Wzgórzu. Archeolodzy badają rytualną platformę
items: Nowy Testament pocięto w średniowieczu na kawałki. Po wiekach ujawniono, co skrywał pergamin

Archeolodzy odkryli gigantyczne grobowce na środku pustyni. Badacze z Polskiej Akademii Nauk odegrali w tym kluczową rolę
type: item
date: 2026-05-12T11:05:03.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: odkrycia archeologiczne
subject: sudan
description: Kilkaset monumentalnych grobowców sprzed nawet sześciu tysięcy lat zlokalizowali archeolodzy w pasie od południowego Egiptu aż po Erytreę. To ustalenie dotyczące bezkresnych piasków pustyni Atbai było możliwe dzięki technologiom satelitarnym i wykopaliskom przeprowadzonym przez Polaków.
encoded: Pustynia Atbai, rozciągająca się od Górnego Egiptu po granice Erytrei, przez dekady pozostawała archeologiczną białą plamą. Choć leży na styku potężnych cywilizacji starożytnego Egiptu i Nubii, jej surowy klimat i trudny dostęp sprawiły, że badania w tym regionie były jedynie wyrywkowe. Dotychczasowe próby poznania żyjących tam w odległego przeszłości ludów opierały się głównie na znaleziskach ceramiki i sztuki naskalnej. To dawało niepełny obraz życia dawnych mieszkańców. Atbai to kraina górskich masywów i wyschniętych koryt rzek. Niegdyś, w okresie wilgotnym, tętniły życiem, a nadrzeczne zielone tereny przemierzały stada dzikich zwierząt. Zamiast łopat – satelity Archeolodzy z Atbai Survey Project przeszukali setki kilometrów pustyni Atbai, korzystając z darmowych zdjęć Google Earth i Bing. Systematycznie przeczesując teren podzielony na siatkę, namierzyli 260 nieznanych wcześniej monumentalnych grobowców. Kluczowe okazały się ślady dawnych szlaków pasterskich, które doprowadziły badaczy przeszłości do licznych nekropolii. Wnioski na temat tego odkrycia zostały właśnie opublikowane na łamach „African Archaeological Review”. Jak wyglądają grobowce? Odkryte grobowce to monumentalne, koliste lub owalne konstrukcje z kamienia o średnicy od 5 do nawet 82 metrów. Ich znakiem rozpoznawczym jest niski mur obwodowy skrywający wewnątrz liczne pochówki. Sercem monumentu jest zazwyczaj grób centralny (prawdopodobnie lidera), wokół którego koncentrycznie układano szczątki innych ludzi oraz bydła, owiec i kóz. Niektóre budowle posiadają wejścia skierowane na wschód, co sugeruje związki z kultem solarnym. Polski wkład w badania Kluczowym elementem w zrozumieniu tej kultury stały się wykopaliska polskiej ekspedycji. Badacze pod kierunkiem dr. Piotra Osypińskiego ponad 10 lat temu w Wadi Khashab odsłonili monumentalną strukturę o średnicy 18 metrów zawierającą ponad 25 pochówków ludzi i zwierząt. Odkryli tam centralny pochówek ludzki, wokół którego rozmieszczono groby bydła i owie…

pustynia-7b933d7.jpg
width: 1688
height: 1125

Ten wulkan „sprzątał” po swojej erupcji. Nauka chce wykorzystać ten mechanizm do ochrony klimatu
type: item
date: 2026-05-12T06:00:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: erupcja wulkanu
subject: klimat
subject: metan
subject: ocieplenie klimatu
subject: wulkany
subject: zmiany klimatyczne
description: Erupcja wulkanu Hunga Tonga w 2022 roku była jednym z najpotężniejszych zjawisk tego typu w ostatnich dekadach. Analizując to wydarzenie, badacze odkryli coś, co wprawiło ich w osłupienie: wulkan zaczął „sprzątać” po sobie. Usuwał z atmosfery metan. Czy natura podsunęła nam gotowe rozwiązanie kryzysu klimatycznego?
encoded: W styczniu 2022 roku podwodny wulkan Hunga Tonga wyrzucił materiał na rekordową wysokość ponad 30, a momentami nawet 55 kilometrów. Wprowadził do stratosfery ogromne ilości pary wodnej i gazów. Gdy myślimy o erupcjach wulkanicznych stają nam przed oczami spore emisje zanieczyszczeń. W tym przypadku stało się jednak coś innego. Z badań tej erupcji, przeprowadzonych przez ekspertów z Holandii, Belgii i Hiszpanii wynika, że wulkan pomógł uprzątnąć część zanieczyszczeń metanowych, które sam uwolnił. Wnioski na ten temat opublikowano na łamach „Nature Communications”. Zagadka formaldehydu w chmurze wulkanicznej Kluczem do zrozumienia tego zjawiska stały się pomiary satelitarne wykonane przez instrument TROPOMI. Naukowcy zaobserwowali w chmurze wulkanicznej nienaturalnie wysokie stężenia formaldehydu (HCHO). Powstaje on w atmosferze jako krótkotrwały produkt pośredni podczas procesu utleniania (rozpadu) metanu. Obecność HCHO w pióropuszu wulkanicznym Hunga Tonga w 2022 roku była kluczowym dowodem na to, że metan był tam niszczony. Rekordowo wysokie stężenie formaldehydu utrzymywało się w chmurze przez ponad tydzień, co dowodzi, że proces usuwania metanu zachodził w sposób ciągły podczas przemieszczenia się pyłu nad oceanem aż do Ameryki Południowej. – Wiadomo, że wulkany emitują metan podczas erupcji, lecz dotychczas nie wiedzieliśmy, że pył wulkaniczny jest również zdolny do częściowego neutralizowania tego zanieczyszczenia – komentuje dr Maarten van Herpen z Acacia Impact Innovation BV, główny autor badania. Podobny proces odkryto w 2023 r. nad Atlantykiem. Pył z Sahary mieszał się tam z solą morską, tworząc aerozole soli żelaza. Słońce uwolniło z nich chlor, który niszczył metan w powietrzu. Mechanizm znany z Sahary zachodzi w troposferze, więc w niższej warstwie atmosfery, niż ten odkryty w związku z erupcją wulkanu. I to zaskoczyło badaczy, bo warunki fizyczne są tam zupełnie inne. Metan kontra klimat Zrozumienie naturalnych metod usuwania metanu ma kolosalne znaczen…

wulkan-cdc7237.jpg
width: 1688
height: 1125

Archeologiczna sensacja na Lubelszczyźnie. 18 masywnych nagolenników z brązu
type: item
date: 2026-05-11T14:30:07.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: Lubelskie
subject: odkrycia archeologiczne
subject: skarby
description: Dzięki współpracy poszukiwacza z archeologami, do Muzeum Zamojskiego trafi unikatowy skarb. Masywne nagolenniki o łącznej wadze 3,6 kg to precyzyjnie wykonane przedmioty, które przetrwały w doskonałym stanie od momentu ich złożenia w ziemi 2500 lat temu. Eksperci mówią o sensacji.
encoded: Historia osadnictwa na terenie dzisiejszej Lubelszczyzny kryje w sobie wiele tajemnic, a jedną z najbardziej fascynujących jest obecność społeczności kultury łużyckiej. Do najnowszego odkrycia z nią związanego doszło dzięki działaniom eksploratora, który prowadził poszukiwania w oparciu o oficjalne pozwolenia konserwatorskie w okolicach miejscowości Śniatycze na Lubelszczyźnie. Miejsce ukrycia przedmiotów wskazał on zawodowym archeologom, co pozwoliło na profesjonalne zabezpieczenie znaleziska. Miejsce znalezienia i stan zachowania skarbu Skarb spoczywał w niewielkim dołku na głębokości zaledwie 30 centymetrów. A wewnątrz znajdowało się 18 nagolenników o łącznej wadze 3,6 kg. Ich stan oceniono jako bardzo dobry. Przedmioty te, po delikatnym oczyszczeniu i podstawowych zabiegach konserwatorskich, odzyskały formę pozwalającą na ich niemal natychmiastową ekspozycję. Ranga odkrycia Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków (LWKZ) określił w mediach społecznościowych to znalezisko jako „sensacyjne”. „Ozdoby kultury łużyckiej wykonane z brązu odnajdywano w regionie zamojskim bardzo rzadko i były to jedynie pojedyncze ich egzemplarze lub tylko niewielkie fragmenty (nie licząc skarbu ozdób z Czernięcina, gdzie w 2023 r. eksplorator odkrył 13 przedmiotów z brązu, w tym kilka bransolet)” – czytamy na fanpage’u LWKZ. Skład skarbu Na pierwszy rzut oka skarb wygląda dość jednorodnie i monotonnie. Nagolenniki przypominają bardzo duże bransolety. Pokryte są zielonkawą patyną. Najciekawsze artefakty tworzące skarb: Spośród osiemnastu odnalezionych przedmiotów, cztery wyróżniają się szczególnym kunsztem wykonania, unikatową formą lub rzadkimi motywami zdobniczymi: Bardzo masywny nagolennik z krawędzią grzbietu – to jeden z najbardziej okazałych elementów skarbu. Charakteryzuje się wyraźnie zarysowaną krawędzią na korpusie oraz wyjątkowo bogatym zdobieniem. Na jego powierzchni widoczne są romboidalne nacięcia, których wnętrza precyzyjnie wypełniono drobnymi, poziomymi kreskami; Nagole…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/05/69583989012808500908286648059545589064602550n-18bfec4.jpg
width: 1970
height: 1108

Znalazł złoto podczas spaceru. To unikatowe okucie miecza, które było darem dla bóstw
type: item
date: 2026-05-11T11:30:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: norwegia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: religie
subject: skandynawia
subject: wierzenia
subject: złoto
description: Podczas porannego spaceru w Sandnes w Norwegii mężczyzna natrafił na skarb. Szanse na jego odnalezienie były niewielkie, bo jest on wielkości typowego pendrive’a. To okucie pochwy miecza sprzed 1500 lat wykonano z czystego złota. Artefakt daje nam wgląd w ówczesne wierzenia.
encoded: To miał być zwykły poranny spacer. Aż do momentu, w którym mężczyzna kątem oka dostrzegł błysk w ziemi wśród korzeni powalonego drzewa w szczelinie skalnej. Okazało się, że to ważące 33 gramy złote okucie miecza należące do potężnego wodza. Do tej pory naukowcy naliczyli z całej północnej Europy zaledwie kilkanaście tego typu przedmiotów. Ważny moment w historii Skandynawii Okres wędrówek ludów, datowany w Norwegii na V i VI wiek n.e., był czasem dynamicznych przemian społecznych i politycznych. W tym okresie formowały się lokalne centra władzy, a elity manifestowały swój status poprzez posiadanie cennych przedmiotów wykonanych ze złota i srebra. Okolice dzisiejszego Sandnes, a konkretnie rejon Hove w południowo zachodniej Norwegii, stanowiły wówczas istotny punkt na mapie regionu, o czym świadczą wcześniejsze odkrycia archeologiczne, takie jak srebrne naszyjniki czy kotły z brązu. Były to jednak trudne czasy. Naukowcy twierdzą, że VI wiek przyniósł uciążliwe nieurodzaje i kryzysy, które skłaniały ówczesnych mieszkańców do szukania pomocy u bóstw. Składano im ofiary. Kunszt sprzed półtora tysiąca lat Analizą oraz zabezpieczeniem złotego zabytku zajmował się zespół ekspertów z Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu w Stavanger, do którego zgłosił się szczęśliwy odkrywca. Artefakt z Sandnes to popis kunsztu dawnych rzemieślników. Okucie ma sześć centymetrów szerokości, około dwóch wysokości i zaledwie kilka milimetrów grubości. Powierzchnia złotego przedmiotu pokryta jest misterni ornamentyką filigranową oraz motywami zwierzęcymi, typowymi dla sztuki tamtego okresu. Eksperci wskazują, że na zdobieniach można dostrzec stylizowane profile głów zwierzęcych lub hybrydowe postacie łączące cechy ludzkie i zwierzęce. Wódz z Hove W przeciwieństwie do wielu podobnych przedmiotów, które często nie noszą śladów użycia, okucie z Austrått jest wyraźnie wytarte. Sugeruje to, że miecz, którego częścią było to złote zdobienie, był faktycznie noszony i używany przez lokalnego przywódcę.…

zloto-26a6279.jpg
width: 1575
height: 1050

Kurek z gorącą wodą odkręcony. Lodowce Antarktydy zagrożone jak nigdy dotąd
type: item
date: 2026-05-09T10:15:53.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: lodowce
subject: oceany
subject: woda
subject: zmiany klimatyczne
description: Czy woda może roztopić lodowiec od spodu? Nowe analizy danych z ostatnich 40 lat pokazują, że ciepłe prądy głębinowe niebezpiecznie przybliżyły się do lodowców szelfowych Antarktydy. To może przyspieszyć podnoszenie się poziomu mórz na całym świecie. Konsekwencje byłyby katastrofalne.
encoded: Oceany nie są tylko statyczną masą wody. Kluczową rolę odgrywają prądy – część z nich wręcz reguluje klimat na Ziemi. To w rejonie Oceanu Południowego (Antarktycznego) tworzy się ekstremalnie zimna i gęsta woda, która, opadając na dno, uruchamia globalny „pas transmisyjny” prądów, takich jak Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna. Proces ten pozwala na magazynowanie w głębinach ogromnych ilości węgla, składników odżywczych oraz ciepła. Szacuje się, że oceany magazynują ponad 90% nadmiaru ciepła wynikającego z globalnego ocieplenia, a Ocean Południowy pochłania jego największą część. Do niedawna lodowce Antarktydy były chronione przed tym ciepłem przez naturalną barierę z zimnej wody. Z nowego badania opublikowanego na łamach czasopisma „Communications Earth & Environment” wyłania się inny, groźniejszy obraz. Ciepłe wody w natarciu Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Cambridge we współpracy z badaczami z Kalifornii dostarcza dowodów na to, że głębinowe ciepło przesunęło się w stronę Antarktydy. Analiza danych oceanograficznych z ostatnich dekad wykazała, że masa wody znana jako Okołoantarktyczna Woda Głęboka rozszerzyła się i przemieściła w kierunku szelfu kontynentalnego w ciągu ostatnich 20 lat. – To niepokojące, ponieważ ta ciepła woda może wpływać pod antarktyczne lodowce szelfowe, topiąc je od spodu i destabilizując – mówi główny autor badania Joshua Lanham z Uniwersytetu w Cambridge. Kurek z gorącą wodą został odkręcony Lodowce szelfowe pełnią rolę ogromnych tam, które powstrzymują lądolody i lodowce przed spływaniem do oceanu. Całkowite stopienie tych zasobów słodkiej wody mogłoby podnieść globalny poziom morza o około 58 metrów. – Dawniej lądolody otoczone były masami zimnej wody, co chroniło je przed roztopami. Teraz cyrkulacja w oceanie zmieniła się i odnosi się wrażenie, że ktoś odkręcił kurek z gorącą wodą, przez co otoczenie lądolodów gwałtownie się nagrzewa – wyjaśnia prof. Sarah Purkey, współautorka publikacji. Średnie…

shutterstock2697649057-625fd58.jpg
width: 5824
height: 4160

Tajemnice sztucznych wysp w Szkocji. Budowano je tysiące lat wcześniej, niż sądziliśmy
type: item
date: 2026-05-08T11:37:09.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: epoka kamienia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: szkocja
subject: wielka brytania
subject: wyspy
description: Głęboko pod powierzchnią szkockich jezior skrywają się konstrukcje, które rzucają nowe światło na życie w pradziejach. Dzięki innowacyjnym metodom obrazowania naukowcy odkryli, że sztuczne wyspy budowano tysiące lat wcześniej, niż dotychczas sądzono.
encoded: Nowe odkrycia nie przestają zaskakiwać naukowców. Do tej kategorii zabytków należą sztuczne wyspy wznoszone przed dwoma tysiącami lat w Szkocji i Irlandii. No właśnie – czy „zaledwie” przez dwoma mileniami? Z badań w ostatnich latach wynika, że tego typu zagadkowe struktury powstawały zdecydowanie wcześniej, bo już być może przed około 5,5 tysiącami lat, czyli już w czasach neolitu. Najnowsze prace badawcze zespołu z Uniwersytetu w Southampton oraz Uniwersytetu w Reading pokazują jednak, że tych sztucznych wysp zwanych kranogami (crannog) jest zdecydowanie więcej. Zagadkowa struktura z wyspy Lewis Głównym obiektem zainteresowania naukowców stał się kranog w Loch Bhorgastail, położony przy malowniczej szkockiej wyspie Lewis. To, co dziś wygląda jak zwykła, kamienna wysepka, skrywa pod swoją powierzchnią skomplikowaną, drewnianą strukturę. Podczas wykopalisk archeolodzy zarejestrowali masywną platformę z bali, ukrytą pod warstwą osadów i kamiennego nasypu. Archeolodzy chcieli nie tylko poznać wiek obiektu, ale też zrozumieć, jak zmieniał się on na przestrzeni wieków i jaką funkcję pełnił w życiu lokalnych społeczności przed tysiącami lat. Konstrukcja starsza od Stonehenge Wyniki datowania radiowęglowego oraz analizy warstw archeologicznych przyniosły fascynujące rezultaty: kranog w Loch Bhorgastail powstał ponad 5000 lat temu. Oznacza to, że jest on starszy od tak słynnych monumentów, jak kamienne Stonehenge. Budowa sztucznej wyspy przebiegała etapami. Wszystko zaczęło się od wzniesienia okrągłej drewnianej platformy o średnicy około 23 metrów, którą następnie wyłożono chrustem. Dopiero dwa tysiące lat później, w środkowej epoce brązu, dodano kolejną warstwę drewna i kamieni, a kolejna faza aktywności ludzkiej na tym terenie nastąpiła około tysiąca lat później, w epoce żelaza. Do samej wyspy prowadziła kamienna grobla, która obecnie znajduje całkowicie pod wodą. Ślady dawnych biesiad W trakcie wieloletnich prac terenowych archeolodzy podwodni natrafili w wodach otacza…

kranog-0424b59.jpg
width: 1575
height: 1050

Koniec cierpliwości w świecie badaczy. Domagają się 3% PKB dla polskiej nauki
type: item
date: 2026-05-08T09:17:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: finanse
subject: naukowcy
subject: polityka
description: Naukowcy mają dość pustych obietnic i ignorowania ich głosu przez polityków. Ruszyła zbiórka podpisów pod petycją, a 27 maja pod Sejmem odbędzie się wielki protest. Celem jest zwiększenie finansowania polskiej nauki do poziomu 3% PKB.
encoded: Środowisko naukowe od lat alarmuje, że nie jest dostatecznie finansowane. Obecnie suma publicznych i prywatnych środków przeznaczanych w Polsce na badania i rozwój wynosi zaledwie 1,41% PKB. Średnie nakłady na naukę w Unii Europejskiej wynoszą 2,24% PKB. Natomiast liderzy przeznaczają na ten cel nawet ponad 3,5% PKB. W ocenie polskich badaczy kwota, którą państwo przeznacza na naukę i szkolnictwo wyższe w relacji do PKB, systematycznie maleje od dwóch dekad. Z tego powodu naukowcy w Polsce są coraz bardziej sfrustrowani warunkami pracy i swoimi pensjami. Pod koniec będą protestować pod Sejmem. Przygotowali też petycję. Historia ignorowanych postulatów i nowa petycja Nowa akcja rozpoczęta 6 maja jest kontynuacją działań z 2025 roku, kiedy pod petycją dotyczącą wzrostu nakładów na naukę zebrano ponad 6600 podpisów. Przedstawiciele rządu deklarowali poparcie dla postulatów, ale środki przeznaczone dla badaczy zwiększono w stopniu niewystarczającym ich potrzebom. W obliczu braku realizacji obietnic, środowisko naukowe ponownie ruszyło ze zbiórką podpisów pod petycją do najważniejszych osób w państwie. Domaga się wzrostu nakładów do 3% PKB do 2030 roku. Autorem petycji jest prof. Łukasz Okruszek z Instytutu Psychologii Polskiej Akademii Nauk, ale jest to oddolna inicjatywa wielu badaczy. Ile zarabiają naukowcy ? W petycji podano przykładowe zarobki. „W wielu instytutach badawczych i naukowych minimalna pensja zasadnicza doktora na stanowisku asystenta (4825 zł brutto) przekracza płacę minimalną o zaledwie 19 złotych!” – wskazano. Okazuje się, że osoby, którym stawiane są bardzo wysokie wymagania formalne zarabiają naprawdę niewiele. „Szerokie zainteresowanie opinii publicznej wzbudziła opublikowana w styczniu oferta pracy jednego z instytutów Polskiej Akademii Nauk. Kandydatowi z doktoratem i doświadczeniem w pracy przy zaawansowanej aparaturze badawczej oferowano pensję minimalną (4806 PLN brutto) – czytamy w petycji. Wniosek jest jednoznaczny: praca w nauce coraz rzadz…

shutterstock2234868639-9316013.jpg
width: 8192
height: 5095

Przełom po 180 latach. Genetycy zidentyfikowali czterech członków przeklętej wyprawy polarnej
type: item
date: 2026-05-08T06:50:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: arktyka
subject: dna
subject: wyprawy
description: Ponad 180 lat po zaginięciu feralnej polarnej wyprawy Johna Franklina, nauka pozwala nam przypisać odkryte szczątki konkretnym uczestnikom tej tragicznej misji. Dzięki analizie DNA i pomocy żyjących krewnych, czterej marynarze przestali być anonimowymi ofiarami Arktyki.
encoded: W 1845 roku brytyjska ekspedycja pod dowództwem kapitana Johna Franklina wyruszyła na pokładach HMS Erebus i HMS Terror, by pokonać Przejście Północno-Zachodnie. Była to czwarta arktyczna wyprawa Franklina, mająca na celu dotarcie do Pacyfiku. I jedna z najsłynniejszych ze względu na swój przebieg. Misja zakończyła się tragicznie – lód uwięził oba statki w rejonie Wyspy Króla Williama. Zginęli wszyscy członkowie załogi, czyli w sumie 129 osób. Losy jednostek i ludzi Jednostki po raz ostatni widziano w 1848 roku na Morzu Baffina. Mimo zorganizowania 30 akcji ratunkowych w latach 1847–1859, nie natrafiono na ich ślad. Przełom nastąpił dopiero niedawno dzięki nowoczesnej technologii: HMS Erebus odnaleziono w 2014 roku; HMS Terror zlokalizowano w 2016 roku. Szczątki członków wyprawy odnajdywano w tym regionie od połowy XIX wieku, jednak przez dekady większość z nich pozostawała bezimienna. Genetyczny detektyw na tropie Antropolodzy z University of Waterloo, pod kierownictwem dr. Douglasa Stentona i dr. Roberta Parka, prowadzą zaawansowane badania mające na celu przywrócenie tożsamości zmarłym śmiałkom z wyprawy Franklina. Kluczem do sukcesu okazała się ekstrakcja DNA ze znalezionych szczątków szkieletowych i porównanie ich z materiałem genetycznym przekazanym przez żyjących potomków załogi. Badacze analizowali mitochondrialne DNA oraz DNA chromosomu Y, co pozwoliło na uzyskanie całkiem precyzyjnych wyników. Do tej pory udało się zidentyfikować łącznie sześciu członków wyprawy. Identyfikacje kolejnych marynarzy Teraz udało się zidentyfikować cztery kolejne osoby. Tych trzech mężczyzn służyło na HMS Erebus i zginęli w okolicach Zatoki Erebus. Są to: William Orren (marynarz) – jego kości odkryto na stanowisku archeologicznym NgLj-1, położonym w południowej części wybrzeża Zatoki Erebus; David Young (chłopiec okrętowy I klasy) – został zidentyfikowany na podstawie analizy próbek ze stanowiska NgLj-2, zlokalizowanego około 2 km na wschód od NgLj-3, gdzie odkryto drugą łódź i…

dna-68a7f1d.jpg
width: 1575
height: 1050

Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej odsłoniła zabytek. Drewniana beczka kryje zagadkę
type: item
date: 2026-05-07T12:20:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: elektrownia
subject: morze
subject: morze bałtyckie
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pomorze
description: Podczas przygotowań do budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej na dnie Bałtyku odnaleziono unikatowy zabytek. Drewniana beczka sprzed wieków rzuca nowe światło na historię morskiego handlu surowcami. Co artefakt skrywa w swoim wnętrzu?
encoded: Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej to przedsięwzięcie o niespotykanej dotąd skali, wymagające precyzyjnego przygotowania terenu – nie tylko na lądzie, ale i pod wodą. Ta inwestycja powstaje w gminie Choczewo na Pomorzu. W marcu 2026 roku rozpoczęto kolejną kampanię badań, której celem jest wykrycie i neutralizacja niewybuchów oraz innych obiektów ferromagnetycznych mogących zagrażać inwestycji. Prace te są niezbędne dla bezpiecznego zaprojektowania systemu doprowadzenia wody chłodzącej do przyszłej elektrowni. Jak się jednak okazało, morskie dno skrywa nie tylko pamiątki po konfliktach zbrojnych, ale i znacznie starsze świadectwa ludzkiej aktywności. Beczka sprzed wieków Podczas rutynowych badań geofizycznych natrafiono na obiekt, który nie był współczesnym odpadem ani niebezpiecznym ładunkiem wybuchowym. Na głębokości około 19 metrów, zakopana metr pod poziomem dna, spoczywała drewniana beczka. Obiekt o wysokości 70 cm i średnicy 40 cm został bezpiecznie wydobyty na powierzchnię przy współudziale archeologa podwodnego. To rzadkie znalezisko waży aż 216 kilogramów. Zagadkowy ładunek Wstępna analiza wykazała, że beczka wykonana z drewna sosnowego pochodzi z okresu między XV a XVII wiekiem. Co najciekawsze, na jej denku zachowały się tzw. merki – znaki kupieckie służące do identyfikacji właściciela towaru, powszechnie stosowane w żegludze bałtyckiej do końca XVII stulecia. Wewnątrz beczki najprawdopodobniej znajdują się skorodowane bryłki żelaza typu osmund. Był to surowiec sprowadzany masowo ze Szwecji do Gdańska, gdzie poddawano go dalszej obróbce w lokalnych hamerniach. Kontekst bałtyckiego handlu Eksperci z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku wskazują na wyraźne analogie do ładunków przewożonych przez słynne wraki Bałtyku, takie jak XV-wieczny „Miedziowiec” czy XVII-wieczny „Rudowiec”. Oba te statki transportowały osmund, co potwierdza, że surowiec ten był kluczowym elementem wymiany handlowej łączącej największe miasta portowe Morza Bałtyckiego w póź…

beczka-50b122c.jpg
width: 1575
height: 1050

Co pili mieszkańcy Podlasia 4500 lat temu? W skorupach ceramicznych odkryto ślady alkoholu
type: item
date: 2026-05-07T10:15:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: alkohole
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: piwo
subject: podlasie
subject: wierzenia
description: Czy mieszkańcy dzisiejszego Podlasia 4500 lat temu warzyli piwo? Najnowsze analizy naczyń ceramicznych z Supraśla ujawniają obecność substancji, które mogły wprawiać naszych przodków w stan euforii podczas dawno zapomnianych obrzędów.
encoded: Zdolność do metabolizowania etanolu towarzyszy naszym przodkom od około 10 milionów lat, kiedy to wczesne hominidy zaczęły spożywać sfermentowane owoce. Jednak przejście od przypadkowej konsumpcji do świadomej produkcji alkoholu nastąpiło znacznie później i było ściśle powiązane z rewolucją neolityczną. Jeśli chodzi o napoje z procentami spożywane w Europie były to długo tylko wina owocowe, miody pitne i proste piwa. Przez lata badacze zastanawiali się, kiedy te innowacje dotarły na tereny dzisiejszej Polski północno-wschodniej, gdzie społeczności łowiecko-zbierackie długo opierały się rolniczym nowinkom. Pradawne rytuału w Supraślu Głównym obiektem badań były znaleziska z Supraśla, datowane na około 4500 lat, a więc czasy, gdy w Egipcie wzniesiono piramidę Cheopsa. Odkryto tam depozyty rytualne związane ze społecznościami określanymi przez archeologów jako kultura pucharów dzwonowatych. Odkrycia te są unikatowe, ponieważ przesuwają znaną granicę wpływów tej kultury daleko na północny wschód Polski. Analizie poddano fragmenty 13 naczyń, w tym charakterystyczne puchary, misy oraz naczynia zasobowe. Badacze chcieli sprawdzić, czy polskie egzemplarze również służyły do celów obrzędowych związanych z piciem alkoholu – tego dowiedli inni badacze analizujący artefaktu z zachodniej części kontynentu. Wnioski opublikowano na łamach „Archaeometry” i opisano na łamach Archeowieści. Naczynia, które „pamiętają” zawartość Badanie substancji, które dosłownie wyparowały tysiące lat temu, jest ogromnym wyzwaniem badawczym. Kluczem do sukcesu okazała się wysoka porowatość pradziejowych naczyń ceramicznych, która wchłaniała resztki pożywienia i napojów w swoją strukturę. Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Politechniki Łódzkiej wykorzystali metodę chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS). Pozwala ona na identyfikację kwasów tłuszczowych oraz biomarkerów archeologicznych specyficznych dla konkretnych rodzajów żywności. Dzięki temu mariażowi archeologii z c…

piwo-ff07c73.jpg
width: 1688
height: 1125

Wyścig zbrojeń w świecie zwierząt. Naukowcy odkryli, dlaczego drapieżniki przegrywają
type: item
date: 2026-05-06T06:51:29.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: drapieżniki
subject: dzikie zwierzęta
subject: neurologia
description: Drapieżniki są zazwyczaj większe i szybsze od swoich ofiar, a jednak większość ich ataków kończy się porażką. Nowe badania ujawniają, że kluczem do przetrwania potencjalnej ofiary nie tylko jest zwinność, ale przede wszystkim pewien „defekt” prześladowcy.
encoded: W świecie przyrody pościg jest jednym z najbardziej fundamentalnych zachowań, obserwowanym u niemal wszystkich kręgowców. Interakcje między drapieżnikami i ich ofiarami wyglądają nie raz bardzo brutalnie. Stawką jest przetrwanie. Drapieżniki ewoluowały w taki sposób, by być większymi, silniejszymi i szybszymi od swoich ofiar. Jednak wbrew potocznej opinii nie zawsze osiągają sukces, bo większość ich ataków kończy się niepowodzeniem. Naukowcy z Uniwersytetu Amsterdamskiego przyjrzeli się temu fenomenowi, a swoje wnioski opublikowali na łamach prestiżowego czasopisma „PNAS”. Jak zbadać porażkę drapieżników? Badanie polegało na integracji dwóch obszarów naukowych: allometrii oraz geometrii pościgu. Eksperci zebrali i zestawili obszerne dane dotyczące cech biomechanicznych kręgowców, takich jak: masa ciała, prędkość, zdolność do wykonywania skrętów. Wykorzystali te parametry, aby przetestować klasyczną teorię „turning gambit” w trzech środowiskach: lądowym, wodnym i powietrznym. Jest to strategia obronna stosowana przez ofiary, aby uniknąć schwytania przez drapieżnika. Nowatorskim elementem metodologii było wprowadzenie do matematycznego modelu pościgu parametru opóźnień sensoryczno-motorycznych. Analizowano, jak gęstość ośrodka oraz czas potrzebny na reakcję układu nerwowego wpływają na interakcje między łowcą a ofiarą. Drapieżnik pod wodą Najnowsze analizy biomechaniczne wykazały istotny rozdźwięk między teorią a praktyką. Okazało się, że w większości przypadków ofiary wcale nie są na tyle zwrotne, by samą manewrowością zniwelować różnicę prędkości drapieżnika. Szczególnie jaskrawym przykładem jest środowisko wodne. Choć według klasycznego modelu to drapieżniki powinny mieć tam największą przewagę, w rzeczywistości odnotowuje się tam najniższą skuteczność polowań – zaledwie jeden na dziesięć ataków kończy się schwytaniem ofiary. To odkrycie wymusiło na badaczach poszukiwanie brakującego elementu układanki, który niweluje fizyczną przewagę łowców. Kluczowy ułamek sekun…

shutterstock2478639453-83907a7.jpg
width: 4713
height: 3642

Antyczni bogowie i wyjątkowa łaźnia. Niezwykłe wyniki badań archeologicznych w centrum Aleksandrii
type: item
date: 2026-05-05T11:20:54.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: aleksandria
subject: archeologia
subject: miasta
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Posągi greckich bogów, piękne mozaiki, unikatowa łaźnia – to tylko kilka odkryć dokonanych właśnie przez archeologów w samym centrum Aleksandrii w Egipcie. Miasto to skrywa pod współczesną zabudową relikty po jednym z najważniejszych ośrodków śródziemnomorza w czasach starożytnych.
encoded: Współczesna Aleksandria jest tętniącą życiem śródziemnomorską metropolią, w której mieszka około 6 mln osób. Gęsta zabudowa utrudnia badanie odległej przeszłości tego miasta. Każde prace budowlane ujawniają pod ziemią relikty sprzed setek, a nawet tysięcy lat. Ostatnio egipska misja archeologiczna, afiliowana przy Najwyższej Radzie Starożytności, przeprowadziła badania ratunkowe w dzielnicy Moharam Bek, położonej w samym centrum miasta. Unikatowa antyczna łaźnia Jednym z najciekawszych znalezisk jest okrągła w palnie łaźnia publiczna typu tholoi, pochodząca z późnego okresu ptolemejskiego, a więc końca I wieku p.n.e. Tego rodzaju koliste konstrukcje należą do rzadkości i stanowią świadectwo wysokiego poziomu greckiej inżynierii oraz dbałości o higienę publiczną w tamtym czasie. Odnalezienie tak specyficznego obiektu usługowego pozwala badaczom lepiej zrozumieć, jak organizowano wspólną przestrzeń w antycznej Aleksandrii. Aleksandria na przestrzeni dziejów Jednym z najważniejszych naukowych rezultatów misji jest udokumentowanie kompletnej sekwencji nawarstwień kulturowych na badanym stanowisku archeologicznym. Prace wykazały, że obszar Moharam Bek był nieprzerwanie zamieszkany przez kilka stuleci – od okresu ptolemejskiego, przez rzymski, aż po czasy bizantyjskie. Dzięki temu naukowcy mogli prześledzić dzieje tego miejsca. Luksus w rzymskim wydaniu Obok obiektów publicznych archeolodzy odsłonili pozostałości luksusowej rzymskiej willi mieszkalnej. Domostwo to wyróżniało się obecnością podłóg mozaikowych, wykonanych w technikach opus tessellatum oraz opus sectile. Różnorodność ta odzwierciedla bogactwo artystycznych szkół działających w Aleksandrii. Willa była również wyposażona w zaawansowane instalacje wodne, w tym niewielki basen kąpielowy ze zintegrowanym systemem zarządzania wodą. Posągi bóstw Archeologom udało się wydobyć w czasie badań bogaty zbiór artefaktów. Wśród nich znajdują się marmurowe posągi bóstw: Bachusa i Asklepiosa, a także bezgłowa statua identyfi…

alex-f7a70ef.jpg
width: 1688
height: 1125

Zagadka Göbeklitepe. Jak naprawdę wyglądał świat sprzed 11 tysięcy lat?
type: item
date: 2026-05-05T09:12:40.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: diety
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: turcja
description: Göbeklitepe od lat rozpala wyobraźnię jako kolebka monumentalnej architektury. Nowe badania rzucają światło na to, co działo się poza osadą i kręgami kamiennymi. Okazuje się, że dzisiejszy surowy krajobraz ma niewiele wspólnego z „rajskim ogrodem”, w którym żyli wczesnoneolityczni myśliwi.
encoded: Göbeklitepe jest jednym z najsłynniejszych stanowisk archeologicznych świata. Zlokalizowane jest na wapiennym płaskowyżu gór Germuş w południowo-wschodniej Turcji. Ludzie mieszkali w tym miejscu od połowy X do końca IX tysiąclecia p.n.e. Był to kluczowy moment w historii ludzkości – przejścia z gospodarki łowiecko-zbierackiej do produkcji żywności i osiadłego trybu życia. Göbeklitepe słynnie z megalitycznych kręgów kamiennych wykonanych z T-kształtnych filarów. Są one już całkiem dobrze rozpoznane, chociaż inspirują one pseudoarcheologów do generowania opowieści na temat zaginionych cywilizacji. Jednak dotychczas brakowało systematycznych badań nad otoczeniem tego stanowiska archeologicznego w pradziejach. Na ten temat ukazał się artykuł w periodyku „Land”. Cyfrowa rekonstrukcja środowiska naturalnego Głównym celem najnowszych badań było sporządzenie pierwszego obrazu środowiska naturalnego wokół Göbeklitepe. Naukowcy wykorzystali nowoczesne narzędzia, takie jak cyfrowe modele terenu (TanDEM-X) oraz mapowanie geomorfologiczne w promieniu 12 km od stanowiska. Badacze z Uniwersytetu Chrystiana Albrechta w Kilonii, Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego i Niemieckiego Instytutu Archeologicznego starali się ustalić, czy obecny surowy, półstepowy krajobraz odpowiada warunkom sprzed 12 tysięcy lat, czy też jest wynikiem późniejszej degradacji. Klimat sprzyjający obfitości Wyniki modelowania klimatycznego wskazują, że we wczesnym holocenie, czyli w okresie, w którym rozkwitało Göbeklitepe, było tam ciepło i wilgotno. Choć dane z różnych źródeł wykazują pewne rozbieżności, ogólny trend sugeruje, że opady w okresie budowy Göbeklitepe były znacznie wyższe niż obecnie. Takie warunki sprzyjały intensywnemu wietrzeniu chemicznemu skał wapiennych i formowaniu się gleb, co z kolei pozwalało na rozwój gęstszej szaty roślinnej. Ówczesny klimat nie był tak surowy jak dzisiejszy, co czyniło płaskowyż miejscem znacznie bardziej gościnnym. Świat dzikich pistacji i migdałowców Jednym z najcie…

FABRIC-KOLAZ-32-e8d6cf9.jpg
width: 1575
height: 1050

Cesarski barwnik w grobach najmłodszych. Tak żegnano najbogatsze dzieci w rzymskiej prowincji
type: item
date: 2026-05-05T06:39:08.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cesarstwo rzymskie
subject: dzieci
subject: grób
subject: grobowce
subject: imperium
subject: odkrycia archeologiczne
subject: złoto
description: Blisko dwa tysiące lat temu ciała dwóch zmarłych dzieci zatopiono w gipsie. Ten niezwykły pochówek skrywał w sobie wiele niespodzianek. Wśród nich znalazł się szal przeszyty złotymi nićmi i z barwnikiem cenniejszym nawet niż ten kruszec. To przepych godny cesarzy rzymskich. Kim byli zmarli?
encoded: W czasach antycznych York, znany jako Eboracum, nie był jedynie odległą placówką wojskową, lecz tętniącym życiem centrum administracyjnym na północnych krańcach imperium rzymskiego. Współczesne miasto York położone jest w północnej Anglii. To właśnie tutaj stacjonowały legiony, a wraz z nimi zamożne rodziny urzędników i kupców. Dzięki badaniom archeologicznym wiemy, że mieszkańcy Eboracum mieli dostęp do towarów z najdalszych zakątków antycznego świata. Teraz archeolodzy podzielili się niezwykłymi wynikami badań. Dotyczą dwóch pochówków dzieci. Pochowano je prawie jak członków cesarskiej rodziny, mimo że mówimy tu o mieście oddalonym od Rzymu o tysiące kilometrów. Gipsowe pochówki Naukowcy z Uniwersytetu w Yorku przeanalizowali dwa pochówki gipsowe sprzed 1700 lat. Ten rytuał pogrzebowy polegał na zalewaniu ciała zmarłego, ubranego w szaty lub owiniętego w całun, płynnym gipsem. Substancja ta, twardniejąc, utworzyła swoistą „kapsułę czasu”, która przez blisko dwa tysiące lat chroniła nie tylko szczątki, ale i mikroskopijne ślady materiałów organicznych, takich jak tkaniny i barwniki. Barwnik droższy niż złoto Badacze zajrzeli pod gipsową skorupę. I tam czekało ich zaskoczenie. Na pozostałościach po tkaninie wykryli bardzo cenny barwnik – cesarską purpurę, znaną również jako purpura tyryjska. W świecie rzymskim był to bardzo ceniony towar, pozyskiwany z tysięcy morskich ślimaków z rodziny Murex. Proces produkcji był tak żmudny, że cena pigmentu mogła przewyższać nawet złoto. Był to barwnik zarezerwowany dla cesarzy rzymskich, senatorów i najwyższej arystokracji. Luksus w grobach najmłodszych Pochówki, w których znajdowały się tkaniny barwione purpurą, należały do niemowlaków. Z analiz reliktów wynika, że ich ciała owinięto w tkaniny najwyższej jakości, ozdobione dodatkowo złotymi nićmi. Jedno z dzieci, zmarłe w wieku zaledwie kilku miesięcy, spoczywało w ołowianej trumnie okryte ozdobnym płaszczem lub szalem z frędzlami, na którym spoczywała warstwa purpurowo-złotej …

Seeing-Dead-1000-541befe.jpg
width: 1575
height: 1050

Metrem pod same piramidy. Kiedy Kair otworzy tę wyjątkową podziemną linię?
type: item
date: 2026-05-04T10:18:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: egipt
subject: kair
subject: komunikacja
subject: metro
subject: piramidy
subject: transport
description: Budowa czwartej linii kairskiego metra to jedno z największych współczesnych wyzwań inżynieryjnych w Egipcie. Dzięki wsparciu z Japonii, nowa trasa połączy nowoczesne dzielnice ze starożytnymi cudami świata – piramidą Cheopsa i słynnym Sfinksem. Dowiedz się, kiedy dokładnie ruszą pierwsze składy w stronę Gizy.
encoded: Idea budowy metra w Kairze, największej metropolii Afryki i Bliskiego Wschodu, sięga lat 30. XX wieku, kiedy to inżynier egipskich kolei Saiyed Abdel Wahed po raz pierwszy zaproponował takie rozwiązanie. Jednak dopiero po rewolucji z 1952 roku temat powrócił z większą siłą. Ideę wspierali eksperci z Francji, Związku Radzieckiego i Japonii. Systematyczny wzrost populacji Kairu, która w 1987 roku wynosiła 10 milionów mieszkańców, wymusił stworzenie wydajnego transportu masowego. Pierwsza linia, łącząca Heluan z placem Ramzesa, została otwarta 27 września 1987 roku. To była pierwsza linia metra w Afryce. Od tego czasu sieć systematycznie się rozrasta, a obecnie działają trzy linie obsługujące miliony pasażerów dziennie. Czwarta linia – szkielet komunikacyjny metropolii Budowa czwartej linii metra, nazywanej potocznie linią „żółtą”, to odpowiedź na paraliż komunikacyjny zachodniego Kairu i Gizy. Docelowo ma ona łączyć Miasto 6 Października na zachodzie z Nowym Kairem na wschodzie i przecinać obie odnogi Nilu. Całkowita długość trasy ma wynieść 24 kilometry. Pierwsza faza projektu, o długości 19 kilometrów, obejmuje 17 stacji, z czego aż 16 znajduje się pod ziemią. Trasa ta zaczyna się na obrzeżach Miasta 6 Października, biegnie obok Wielkiego Muzeum Egipskiego (GEM), przez plac Remaya i kluczową ulicę Al-Haram, aż do stacji El-Malek El-Saleh, gdzie skrzyżuje się z linią nr 1. Postępy prac i wizyta prezydenta W kwietniu 2026 roku prezydent Abdel Fattah El-Sisi osobiście wizytował plac budowy stacji „Piramidy” w Gizie, co podkreśla wagę inwestycji dla państwa. Podczas wizyty głowa państwa uruchomiła maszynę drążącą tunel (TBM), co symbolicznie zakończyło prace nad kluczowym segmentem o długości 6,35 km, łączącym stacje Hadayek Al-Ashgar i Piramidy. Obecnie prace koncentrują się na instalacji betonowych okładzin tuneli, układaniu torowisk oraz montażu systemów sygnalizacyjnych i elektrycznych. W projekt zaangażowanych jest pięć dużych egipskich firm budowlanych, co świadcz…

metro-1bd7480.jpg
width: 1688
height: 1125

Zagadka dwunastu bobrów. Niezwykłe odkrycie archeologów nad Soławą
type: item
date: 2026-05-04T09:00:53.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bobry
subject: dzikie zwierzęta
subject: neolit
subject: niemcy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Siedem tysięcy lat temu nad Soławą doszło do niezwykłego wydarzenia. Grupa rolników złożyła w ziemi szczątki 12 bobrów. Dziś to znalezisko pomaga nam zrozumieć, jak wyglądała prehistoryczna moda i jak wielkie znaczenie dla pradziejowych społeczności miały gęste, nieprzemakalne futra dzikich zwierząt.
encoded: Współczesne inwestycje infrastrukturalne często stają się okazją do poznania odległej przeszłości człowieka. Tak było w przypadku budowy linii wysokiego napięcia SuedOstLink, która w Saksonii-Anhalt w Niemczech przebiega przez niezwykle żyzne tereny, zasiedlane przez ludzi od tysiącleci. Właśnie podczas ratowniczych badań w powiecie Salzland, na stanowisku położonym powyżej rzeki Soławy (Saale), natrafiono na ślady, które rzucają nowe światło na wczesne społeczności rolnicze. O tych badaniach poinformował właśnie Urząd Kraju Związkowego Saksonia‑Anhalt ds. Ochrony Zabytków i Archeologii. Depozyt w postaci bobrów W okolicach miejscowości Alsleben archeolodzy badali teren, który był zasiedlany nie tylko w neolicie, ale także w epokach brązu i żelaza. Wśród licznych jam zasobowych, dołów posłupowych i grobów, jeden obiekt szczególnie przykuł uwagę badaczy. Był to pozornie niepozorny dół o średnicy około 80 centymetrów, który został wypełniony kośćmi zwierzęcymi aż po brzegi. Nie było wątpliwości z identyfikacją gatunkową: pomarańczowo-brązowe zęby należały do bobrów. Ze względu na złożoność znaleziska, zdecydowano się na wydobycie go w całości w bloku ziemnym, aby przeprowadzić szczegółowe analizy w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Do znaleziska doszło w 2024 roku, ale naukowcy potrzebowali dwóch lat na wykonanie pełnych analiz, którymi właśnie się podzielili. Niekompletne szkielety Analizy laboratoryjne potwierdziły unikalny charakter depozytu. Pakiet kości składał się wyłącznie ze szczątków bobrów, które zachowały się w doskonałym stanie. Badacze zidentyfikowali czaszki należące do co najmniej dwunastu osobników. Co istotne, w jamie znajdowały się zwierzęta w różnym wieku – od młodych osobników w pierwszym roku życia, po stare osobniki liczące ponad osiem lat. Brak anatomicznego porządku kości oraz fakt, że niektóre elementy szkieletu były nieobecne, sugerują, że w momencie składania do dołu zwierzęta były już w stanie rozkładu, a archeolodzy mają do czynien…

bobry-82783ae.jpg
width: 1688
height: 1125

Polski unikat na liście UNESCO. Zwiedzanie podziemnego świata Rezerwatu Krzemionki
type: item
date: 2026-04-30T12:40:34.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: kamień
subject: kopalnie
subject: pradzieje
subject: wykopaliska
description: Marzysz o podróży w czasie? W Krzemionkach Opatowskich jest to możliwe. Kilkusetmetrowa podziemna trasa turystyczna wiedzie wzdłuż chodników kopalnianych wykonanych tysiące lat temu. To jedyny taki obiekt na świecie otwarty dla szerszej publiczności. Będzie dostępny również w czasie majówki.
encoded: Muzeum Archeologiczne i Rezerwat Krzemionki to jeden z najbardziej niezwykłych obiektów na mapie Polski, położony w miejscowości Sudół niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego. To unikatowy w skali światowej kompleks neolitycznych kopalń krzemienia pasiastego, które funkcjonowały około 3900–1600 lat p.n.e. Miejsce to zostało odkryte w 1922 roku przez geologa Jana Samsonowicza. Jego znalezisko zapoczątkowało wieloletnie badania archeologiczne. Wyjątkowość Krzemionek potwierdza wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2019 roku oraz status Pomnika Historii. Podziemna trasa i „Władcy krzemienia” Główną atrakcją muzeum jest trasa turystyczna o długości około 1,5 km, z której kilkusetmetrowy fragment prowadzi pod ziemią. Jest to jedyny taki obiekt na świecie udostępniony dla szerokiej publiczności, prezentujący autentyczny krajobraz pokopalniany sprzed ponad 5000 lat. Zwiedzający mogą podziwiać świetnie zachowane wyrobiska, w których neolityczni górnicy drążyli tunele w poszukiwaniu cennego krzemienia pasiastego. Integralną częścią wizyty jest multimedialna wystawa stała „Władcy krzemienia”. Przybliża życie codzienne i zaawansowaną technikę ludzi epoki kamienia. Podziemne modły i sacrum kopalni Wierzenia dawnych górników stanowiły nierozerwalną część ich pracy, a kopalnia, zdaniem części archeologów, była postrzegana jako przestrzeń kontaktu ze światem bogów. Krzemień, sypiący iskrami przy uderzeniu, utożsamiano z „ogniem życia”, co nadawało mu magiczne znaczenie. Niektóre komory kopalni mogły pełnić funkcję podziemnych świątyń, w których odbywały się obrzędy inicjacyjne dla młodych górników. Na wapiennych ścianach odnaleziono zagadkowe rysunki wykonane węglem drzewnym, takie jak wizerunki byczych łbów, stóp bóstw opiekuńczych czy schematycznie ukazane modlące się postaci. Symbole te być może miały zapewniać boską protekcję podczas niebezpiecznej pracy, chroniąc przed zawaleniem stropów czy zalaniem wyrobisk. Rekonstrukcja osady i rezerwat przyrody Na powierzchni rezerwa…

krzemionki-4584cd6.jpg
width: 1800
height: 1200

Najstarszy żart świata ma 4 tysiące lat. Starożytni mieszkańcy Mezopotamii cenili prosty humor
type: item
date: 2026-04-30T11:00:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: mezopotamia
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Najstarszy zachowany do naszych czasów dowcip zapisano pismem klinowym w Mezopotamii blisko 4 tysiące lat temu. Choć powstał w zamierzchłej przeszłości, starożytny tekst dotyczy zaskakująco prozaicznego problemu.
encoded: Spis treści: W poszukiwaniu najstarszych dowcipów na świecie Po co nam żarty? Żarty są jedną z ludzkich cech. Bez nich życie byłoby nie do zniesienia. Okazuje się, że towarzyszą ludziom od tysięcy lat. Naukowcy mają na to silnie dowody. W poszukiwaniu najstarszych dowcipów na świecie Ekspert z Wydziału Nauk Humanistycznych, Języków i Nauk Społecznych Uniwersytetu Wolverhampton, dr Paul McDonald postanowił znaleźć najstarszy dowcip na świecie. Wraz z zespołem spędził dwa miesiące przeszukując źródła sprzed setek i tysięcy lat, aby opracować pierwszy tego rodzaju raport na temat najstarszych zarejestrowanych dowcipów na świecie. Powstał w 2008 roku na zlecenie kanału Dave. Oto trzy najstarsze dowcipy świata: Najstarszym dowcipem na świecie jest starożytne sumeryjskie przysłowie z 1900 r. p.n.e. W wolnym tłumaczeniu brzmi ono następująco: „Coś, co nigdy nie miało miejsca od niepamiętnych czasów; młoda kobieta nie puściła bąka na kolanach męża”. Jak należy to rozumieć? W raporcie z badań naukowcy stwierdzili, że ten żart może być starożytnym odpowiednikiem dobrze znanego żartu (chociaż mało wyszukanego i seksistowskiego) aktora Johna Barrymore'a: „Miłość to rozkoszny okres między spotkaniem pięknej dziewczyny a odkryciem, że wygląda jak kaszalot”. Żartowano też w starożytnym Egipcie. Tak brzmi dowcip znad Nilu z 1600 roku p.n.e.: „Jak zabawiać znudzonego faraona? Należy popłynąć łodzią pełną młodych kobiet ubranych jedynie w sieci rybackie w dół Nilu i zachęcić faraona do złowienia ryby.” Ten dowcip dotyczyć miał króla Snofru, czyli ojca słynnego faraona Cheopsa, który wzniósł największą egipską piramidę. Trzeci najstarszy dowcip pochodzi ponownie z Mezopotamii (1200 lat p.n.e.); jest bardziej złożony niż poprzednie i ma formę zagadki. Brzmi następująco: „Trzech woźniców z Adabu było spragnionych: jeden miał wołu, drugi krowę, a trzeci ładunek na wozie. Właściciel wołu odmówił pójścia po wodę, gdyż obawiał się, że jego wół zostanie zjedzony przez lwa; właściciel krowy o…

najstarszy-zart-97fd98a.jpg
width: 5472
height: 4391

Hałas w Polsce niszczy zdrowie po cichu. Nowy raport pokazuje skalę problemu
type: item
date: 2026-04-29T13:38:17.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: dźwięki
subject: hałas
subject: prawo
subject: samochody
subject: Zdrowie
description: Do powszechnej świadomości już dotarła informacja, że smog i zanieczyszczone powietrze są poważnym problemem, który ma konsekwencje zdrowotne. Niestety, w przypadku hałasu jest zdecydowanie gorzej. Polska zupełnie nie radzi sobie ze zwalczaniem niepotrzebnego hałasu – czytamy w najnowszym raporcie.
encoded: Gdy próbuję napisać ten tekst, kilkukrotnie odrywam się od pisania. Nie jestem w stanie się skupić, bo za oknem wzdłuż drogi przejechały stuningowane pojazdy z tak zwanymi głośnymi wydechami. W weekend musiałem przerwać na chwilę rozmowę telefoniczną, bo mój interlokutor nie słyszał moich słów, tylko wystrzały z tłumika podrasowanego auta sunącego w mojej okolicy. To tylko jedno z oblicz uciążliwego hałasu w naszym kraju. Źródeł patologicznego dźwięku jest zdecydowanie więcej. I wygląda na to, że będzie coraz głośniej, bo nasze państwo nie robi i, co gorsza, nie zamierza z tym problemem robić absolutnie nic. Raport prawdę ci powie Moje narzekania nie wynikają tylko z tego, że jestem Polakiem i jako przedstawiciel mojego kraju uwielbiam marudzić. Powodem do mojego niezadowolenia nie tylko jest własne doświadczenie z hałasem, ale też druzgoczący raport, który się właśnie ukazał. Autorami publikacji „Hałas pod czy poza kontrolą?” są Alan Grinde i Klaudia Dąbrowska z Instytutu Ekologii Akustycznej. Głównym celem raportu jest monitoring wdrażania „prawa do ciszy” w Polsce, Dokument prześwietla działania administracji rządowej i samorządowej, obnaża systemowe zaniechania w ochronie mieszkańców. Autorzy dążą do przesunięcia granicy debaty publicznej tak, by hałas – wzorem smogu – został uznany za kluczowe zagrożenie dla zdrowia, a nie tylko uciążliwość. Dekada zaniechań i wyrok, który nic nie zmienił Historia walki o polską ciszę to kronika dekady nicnierobienia. Już w 2016 roku Komisja Europejska wzywała Polskę do poprawy wdrażania dyrektywy antyhałasowej, co ostatecznie doprowadziło do dotkliwego wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) w kwietniu 2023 roku. Trybunał stwierdził, że polskie państwo uchybiło obowiązkom, nie sporządzając planów działań dla setek głównych dróg i linii kolejowych oraz nie chroniąc stref ciszy w miastach. Mimo upływu trzech lat od tego orzeczenia administracja centralna nadal nie wypracowała spójnego harmonogramu naprawczego. Miasta wojewódz…

halas-77f142e.jpg
width: 4108
height: 2054

E-busy wracają nad Morskie Oko. Będą dostępne też w czasie majówki
type: item
date: 2026-04-29T09:21:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: morskie oko
subject: niepełnosprawność
subject: tatry
subject: transport
description: Tatry stają się bardziej dostępne. Dzięki nowym e-busom TPN, osoby z niepełnosprawnościami, seniorzy i rodziny z dziećmi mogą łatwiej dotrzeć nad Morskie Oko. Pierwsze kursy ruszają w czwartek, 30 kwietnia, ale busy będą kursować również w czasie majówki. Liczba miejsc jest jednak ograniczona.
encoded: Tatrzański Park Narodowy to ulubiony cel turystów spragnionych górskich krajobrazów. Co roku odwiedza je około 5 milionów osób. Wiele z nich za punkt honoru obiera sobie wspięcie się na Giewont. Jednak dla mniej zaprawionych w boju celem jest Morskie Oko. Trasa do Morskiego Oka Szlak do Morskiego Oka, największego tatrzańskiego jeziora, wiedzie wzdłuż doliny. Dlatego jest to łatwa trasa. Po drodze można zobaczyć jeden z ładniejszych polskich wodospadów. Są to Wodogrzmoty Mickiewicza. Jednak problemem może być długość trasy. To około 9 km w jedną stronę, co dla osób starszych lub z niepełnosprawnościami może stanowić barierę nie do pokonania. A zdecydowanie warto choć raz w życiu zobaczyć to jezioro – szczególnie urzekające są jego barwy, które zmieniają się w zależności od pory dni i roku. Poza tym pojawiają się tam ciekawi goście. Ostatnio pisaliśmy o wizycie... bobra. Geneza i cele ekologicznej inicjatywy Inicjatywa wprowadzenia elektrycznych busów w Tatrach zrodziła się z potrzeby ograniczenia presji antropogenicznej na unikatowe środowisko przyrodnicze. W zamierzchłych czasach wjeżdżały tam nawet autobusy spalinowe, co miały negatywny wpływ na otoczenie. Morskie Oko, będące jednym z najpopularniejszych celów turystycznych, wymaga rozwiązań, które zrównoważą ruch turystyczny z wymogami ochrony środowiska. Projekt ma na celu nie tylko redukcję emisji spalin, ale przede wszystkim poprawę dostępności wysokogórskich terenów dla grup o ograniczonej mobilności. Jakie trasy i dla kogo Nowe e-busy TPN to oferta dla wszystkich, a w szczególności dla osób z niepełnosprawnościami, seniorów i rodzin. Oto jak wyglądają trasy: Trasa Zakopane – Morskie Oko jest dostępna wyłącznie dla osób z niepełnosprawnością i ich opiekunów całkowicie bezpłatnie. Istnieją dwie opcje biletów: dla osoby poruszającej się na wózku i bez. Trasa z Zakopanego do Włosienicy (dostępna dla wszystkich) kosztuje od 54,60 zł do 89 zł (w cenie wstęp do TPN), Trasa z Palenicy Białczańskiej do Włosienicy kos…

e-busy-edukacyjne-do-morskiego-oka-tpn-2-2771a0f.jpg
width: 9504
height: 6336

Niepozorna przepalona bryłka okazała się skarbem. Archeolodzy odkryli rzymskie pieczywo
type: item
date: 2026-04-29T06:49:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cesarstwo rzymskie
subject: chleb
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rzymianie
subject: starożytność
description: Zwęglony bochenek chleba sprzed dwóch tysiącleci, którego nie zdążył zjeść rzymski legionista – to najnowsze znalezisko ze starożytnego obozu Vindonissa w Szwajcarii. Ten mały podpłomyk przetrwał próbę czasu dzięki pożarowi, który zamiast go zniszczyć, skutecznie go zakonserwował. Jaki był jego skład?
encoded: Archeolodzy coraz rzadziej prowadzą wykopaliska, by zachować relikty dla przyszłych pokoleń. Częściej sięgają po metody nieinwazyjne lub ich wykopy mają mniejszy zasięg. Sytuacja wygląda inaczej w przypadku badań ratowniczych, czyli poprzedzających jakąś inwestycję – budowę drogi czy domu. Duże osiedle, duże odkrycie Tutaj mamy do czynienia właśnie z takim przypadkiem. W szwajcarskim Windisch, na obszarze około 4000 metrów kwadratowych zaplanowano realizację dużego osiedla mieszkaniowego. Ponieważ teren ten znajduje się bezpośrednio przed południowo-zachodnim frontem dawnego rzymskiego obozu legionowego Vindonissa, archeolodzy rozpoczęli w połowie sierpnia 2025 roku intensywne prace dokumentacyjne. Ich celem jest naukowe zabezpieczenie dziedzictwa kulturowego, zanim zostanie ono nieodwracalnie zniszczone przez nowoczesną infrastrukturę. Dotychczasowe wyniki robią wrażenie. Gdy chleb staje się kamieniem Najbardziej przykuwającym uwagę „artefaktem” okazał się zwęglony, okrągły obiekt, który na pierwszy rzut oka przypominał kawałek skały lub węgla drzewnego. Po ostrożnym wydobyciu go wraz z otaczającą ziemią i przewiezieniu do laboratorium, specjaliści stwierdzili, że to rzymski chleb. Obiekt ma około dziesięciu centymetrów średnicy i trzy centymetry grubości. Był to zatem niewielki podpłomyk przypominający większą bułkę. Starożytne chlebki to rzadkość Archeobotanicy z Uniwersytetu w Bazylei podkreślają, że takie znaleziska są wyjątkowo rzadkie; chleb może przetrwać tysiąclecia tylko wtedy, gdy ulegnie spaleniu, co zapobiega jego naturalnemu rozkładowi. Podobne artefakty znajdowano dotychczas głównie w piekarniach rzymskich Pompejów, co czyni znalezisko z Vindonissa niezwykle cennym. Choć chleb z Vindonissa jest już bezpieczny w rękach konserwatorów, jego naukowa podróż dopiero się zaczyna. Planowane są szczegółowe analizy w specjalistycznym laboratorium w Wiedniu. Wówczas dowiemy się, jaką mąkę i inne składniki użyto do jego wypieku. Drewno i ziemia. Pierwsze mury obo…

chleb-52f4fb7.jpg
width: 1688
height: 1125

AI ożywia historię. Cyfrowa rekonstrukcja ostatniej ucieczki z antycznego miasta
type: item
date: 2026-04-28T12:40:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: erupcja wulkanu
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pompeje
subject: pył wulkaniczny
subject: sztuczna inteligencja
subject: wezuwiusz
subject: włochy
description: Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny, który próbował przetrwać dwa tysiące lat temu erupcję Wezuwiusza. Biegnąc przez Pompeje, desperacko osłaniał głowę ceramicznym naczyniem. W ten sposób chronił się przed deszczem wulkanicznych odłamków. Dzięki zaawansowanej sztucznej inteligencji naukowcy zrekonstruowali jego wygląd i ostatnie chwile przed śmiercią.
encoded: Pompeje są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych świata, obok piramid w Gizie czy Machu Picchu. Archeolodzy prowadzą tam wykopaliska od kilkuset lat. W 79 roku n.e. to rzymskie miasto zostało unicestwione przez wybuch Wezuwiusza – pokryła je gruba warstwa popiołów. A to dało wielką szansę archeologom – w ten sposób naturalna katastrofa na swój sposób zakonserwowała starożytną architekturę, ale także inne ślady. Nieskuteczne ucieczka Najnowsze wykopaliska ujawniły szczątki dwóch mężczyzn tuż za murami Pompejów na nekropolii Porta Stabia. Zginęli w różnych momentach erupcji. Eksperci, wśród których jest dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach Gabriel Zuchtriegel, opublikowali właśnie na ten temat artykuł. Pierwsza ofiara, silnie umięśniony mężczyzna w wieku 18-20 lat, zginął prawdopodobnie drugiego dnia katastrofy. Został on uwięziony przez gwałtowną, energetyczną chmurę piroklastyczną – falę gorącego gazu i popiołu, która dotarła do Pompejów między godziną 7 a 8 rano. Przy jego stopach odnaleziono żelazne gwoździe (clavi caligarii), co sugeruje, że miał na sobie solidne, podkute sandały, typowe dla podróżnych lub legionistów. Moździerz nad głową, jak kask Druga ofiara, mężczyzna w wieku około 35 lat, zmarła kilka godzin wcześniej. Jego ciało znaleziono w pozycji skulonej, a prawa ręka wciąż zdawała się unosić ceramiczny moździerz, którym próbował osłonić głowę. Gest ten stanowi przejmujące potwierdzenie relacji Pliniusza Młodszego, który opisywał ludzi wiążących poduszki na głowach dla ochrony przed spadającymi kamieniami. Na moździerzu zachował się stempel rzemieślnika: „CN(aei) DOMITI / SALUTARIS”. Mężczyzna ten był przygotowany na dłuższą ucieczkę w ciemnościach – trzymał glinianą lampkę oliwną, miał na palcu metalowy sygnet, a przy pasie sakiewkę z dziesięcioma monetami. Sztuczna inteligencja użyta do rekonstrukcji Naukowcy postanowili wykorzystać sztuczną inteligencję do stworzenia cyfrowej rekonstrukcji mężczyzny (i jego otoczenia), który …

Foto-Vittime-San-Paolino-e-ricostruzione-IA-12-a34b22b.jpg
width: 2560
height: 1428

Wielkie odkrycie w Turcji. Posąg bogini Ateny odnaleziony w ruinach antycznego teatru
type: item
date: 2026-04-28T11:20:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bogowie
subject: grecja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: turcja
description: Turcja świętuje kolejny sukces archeologiczny. W starożytnej Laodycei odnaleziono niemal kompletny posąg Ateny, datowany na przełom er. Monumentalna figura, wykonana z lśniącego białego marmuru, zdobiła niegdyś budynek sceniczny teatru. Była tłem dla wielkich eposów Homera i antycznych dramatów.
encoded: Laodycea, założona ponad 2300 lat temu, w okresie rzymskim była jednym z najważniejszych ośrodków kultury i handlu w Azji Mniejszej. Obecnie na terenie tego starożytnego miasta odbywają się szeroko zakrojone prace renowacyjne. W ich trakcie odbywają się też badania archeologiczne, które koncentrują się na Teatrze Zachodnim, monumentalnej budowli z II wieku p.n.e. W czasach świetności mogła pomieścić tysiące widzów i pełniła funkcję nie tylko rozrywkową, ale i edukacyjną. Teatr jako galeria bóstw Budynek sceniczny Teatru Zachodniego był w starożytności imponującą, trójkondygnacyjną konstrukcją, w której na każdym poziomie znajdowało się 16 kolumn. Przestrzenie między nimi służyły jako galeria dla rzeźb przedstawiających bóstwa greckie, władców oraz sceny z eposów Homera, takich jak powrót Odyseusza do Itaki. Wcześniejsze prace badawcze z lat 2024–2025 ujawniły w tym miejscu figury potwora morskiego Skylli czy cyklopa Polifema. To potwierdza, że scena była miejscem prezentacji bogatych cykli mitologicznych. Odkrycie bogini Pod koniec marca 2026 roku, podczas prac renowacyjnych prowadzonych przy zewnętrznej ścianie budynku scenicznego, zespół archeologów natrafił na wyjątkowy artefakt. – Dokonaliśmy kolejnego ważnego odkrycia w Laodycei! Ta budowla [teatralna – przyp. red.], która stanowiła tło dla eposów Homera, ujawnia swoją centralną rolę w przekazie kulturowym starożytności – przekazał Minister Kultury i Turystyki Turcji, Mehmet Nuri Ersoy. Posąg Ateny spoczywał twarzą do ziemi, całkowicie pogrzebany w gruzach. Posąg zachował się całkiem nieźle, mierzy 2 m wysokości. Jest tylko jedno „ale”. Brakuje mu głowy. Statuę wykonano z lśniącego, białego marmuru. Fakt, że rzeźba ma surowy, niedokończony tył, potwierdza, że zaprojektowano ją do stania w niszy teatralnej, gdzie widzowie mogli podziwiać jedynie jej dopracowany front. Kunszt mistrza z czasów Augusta Szczegółowa analiza stylistyczna pozwala datować rzeźbę na okres panowania cesarza Augusta (27 p.n.e. – 14 n.e.). …

FABRIC-KOLAZ-32-7de72ee.jpg
width: 1688
height: 1125

Wyjątkowe znalezisko na Gęsim Wzgórzu. Archeolodzy badają rytualną platformę
type: item
date: 2026-04-28T10:40:57.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: anglia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pogrzeb
subject: śmierć
subject: wierzenia
description: Na smaganym wiatrem wzgórzu archeolodzy natrafili na niezwykły ślad po dawnym rytuale. Odnaleziono pozostałości po konstrukcji służącej do spopielania ciał sprzed kilku tysięcy lat. To rzadkie znalezisko pozwala nam zajrzeć w głąb skomplikowanych praktyk pogrzebowych.
encoded: Do tego znaleziska doszło w ramach szeroko zakrojonych prac archeologicznych towarzyszących budowie elektrowni Sizewell C w Suffolk we wschodniej Anglii. Gęsie Wzgórze świadkiem historii Wzgórze nazywa się Goose Hill (Wzgórze Gęsi). W czasie II wojny światowej, w obawie przed inwazją Niemców, wzniesiono tu umocnienia. A pod koniec konfliktu – jak wykazały wcześniejsze badania – szkolono tu aliantów przed D-Day i operacją Overlord. Ale jak wynika z wykopalisk, wzgórze cieszyło się zainteresowaniem ludzi już tysiące lat temu. Być może ze względu na swoje położenie z widokiem linię brzegową. Zagadkowa szara plama W czasie odsłaniania kolejnych warstw uwagę badaczy z Oxford Cotswold Archaeology przykuł prostokątny w zarysie obszar ciemnej ziemi. Szybko okazało się, że są to pozostałości po węglu drzewnym wśród którego znajdowały się nieliczne przepalone kości, które prawdopodobnie są szczątkami ludzkimi. Architektura rytualnej platformy Według archeologów są to pozostałości po stosie pogrzebowym. Była to precyzyjnie wzniesioną konstrukcja. Badacze rekonstruują ją jako prostokątną platformę o wymiarach około 3 na 2 metry, zbudowaną z układanych na przemian belek tworzących kratownicę. Całość mogła sięgać nawet półtora metra wysokości, a jej rdzeń wypełniony był drobnym chrustem i roślinnością wrzosowiskową, które służyły jako podpałka. Aby zapewnić stabilność tak wysokiej konstrukcji, wokół jej krawędzi wbito pionowe słupy. Podczas wykopalisk archeolodzy zarejestrowali sześć dołków posłupowych – trzy wzdłuż jednego boku oraz po jednym przy krótszych końcach platformy. To na szczycie tej drewnianej konstrukcji składano ciało zmarłej osoby. A następnie podkładano ogień. Gdzie są zmarli? Interesującym faktem jest niewielka ilość zachowanych szczątków kostnych. Sugeruje to, że po zakończeniu rytuału większość spopielonych kości została celowo i pieczołowicie wybrana z popiołów. Następnie umieszczono je zapewne w ceramicznej urnie i pochowano w innym miejscu. Praktyka ta była…

stos-3b5f521.jpg
width: 1800
height: 1200

Nowy Testament pocięto w średniowieczu na kawałki. Po wiekach ujawniono, co skrywał pergamin
type: item
date: 2026-04-27T12:11:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: mnisi
description: Fragment jednej z najważniejszych ksiąg w historii – Nowy Testament – został w XIII wieku pocięty i użyty jako zwykły wypełniacz do wzmacniania opraw innych dokumentów. Dzięki najnowocześniejszym technologiom udało się uratować kilkadziesiąt stron jednej z wersji tego dzieła z VI wieku n.e. Czy jego treść zaskoczyła naukowców?
encoded: W XIII wieku w klasztorze Wielka Ławra na greckiej górze Athos mnisi zdecydowali się na drastyczny krok. Dosłownie rozłożyli na części Kodeks H – niezwykle cenną, VI-wieczną kopię Listów św. Pawła. Pergamin był wtedy towarem luksusowym, więc chcieli użyć go do produkcji nowych tomów. Karty manuskryptu zeskrobano, ponownie pokryto atramentem i pocięto, by służyły jako wzmocnienia i wyklejki. W efekcie jedno z najstarszych „wydań” Nowego Testamentu zniknęło z kart historii. Do dzisiaj. Wielkie poszukiwania w bibliotekach Europy Z biegiem wieków ocalałe fragmenty Kodeksu H uległy rozproszeniu. Los rzucił je do najróżniejszych zakątków kontynentu – od słonecznych Włoch i Grecji, przez Francję, aż po Ukrainę i Rosję. Wyzwania polegającego na ich ponownym scaleniu podjął się międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem profesora Garricka Allena z University of Glasgow. Naukowcy musieli nie tylko zlokalizować fizyczne resztki dokumentu, ale przede wszystkim znaleźć sposób, by odczytać to, co na pierwszy rzut oka wydawało się bezpowrotnie zatarte. Zobaczyć niewidzialne. Technologia obrazowania W badaniach przeszłości coraz częściej stosuje się nowoczesne technologie. Archeolodzy sięgają po skanowanie laserowe (w tym lotnicze, czyli LiDAR) czy geofizykę. A historycy – po jeszcze bardziej wysublimowane narzędzia. W przypadku badań Kodeksu H kluczem do sukcesu okazała się zaawansowana technika optyczna. We współpracy z Early Manuscripts Electronic Library (EMEL) badacze wykorzystali obrazowanie wielospektralne. Dzięki temu udało się cyfrowo zrekonstruować „teksty-duchy”, które fizycznie już nie istnieją na powierzchni kart, ale wykrywa je specjalistyczna aparatura. Wykorzystano fakt, że chemikalia w nowym atramencie (z XIII w.) stworzyły lustrzane odbicia pierwotnego tekstu na sąsiednich stronach, widoczne nawet kilka warstw w głąb pergaminu. Inna wizja Listów św. Pawła Jakie są konkretne wyniki tych badań? Najważniejszym odkryciem są najstarsze znane spisy rozdziałów Listó…

biblia-56e1842.jpg
width: 1575
height: 1050