National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-20T10:27:26.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Hieroglify egipskie – czym było zagadkowe pismo starożytnych Egipcjan?
items: Srebrny Pałac Kyunglung. Oto serce starożytnego królestwa Szangszung w Tybecie
items: Słowiańska kikimora. Kim była potworzyca, którą straszono dzieci?
items: Malarstwo rzymskie. 4 niezwykłe style pompejańskie
items: Średniowieczny trebusz to wyjątkowo skuteczny niszczyciel murów. Jak działała ta machina?
items: Samarra – wielka stolica Kalifatu Abbasydów. To średniowieczne miasto zostało wyjątkowo dobrze zachowane
items: Cesarzowa Irena to pierwsza samodzielna władczyni Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego nie utrzymała władzy?
items: Purpura w świecie starożytnym była bardzo droga. Dlaczego ten barwnik stał się tak pożądany?
items: Archeologia czasów kolonialnych w XIX-wiecznym Egipcie. Dewastacje i rabunki zabytków były „normą”
items: Imhotep to pierwszy na świecie znany architekt. Kiedy żył i co o nim wiadomo?
items: Zamek Królewski w Warszawie – niezrealizowane plany przebudowy. Jak miała wyglądać siedziba królów Polski?
items: Księstwo Jaxa zostało założone na wschodzie przez polskiego szlachcica. Prowadziło wojnę z Chinami
items: Antinoopolis to miasto zbudowane ku czci cesarskiego kochanka. Jaki los je spotkał?
items: Twierdza Alamut kryła bezcenną bibliotekę. To stąd pochodzili asasyni – islamscy skrytobójcy
items: Co to jest mastaba? Tajemnice monumentalnych grobowców
items: Jak kochali Grecy? Homoseksualizm w starożytnej Grecji
items: Średniowieczny Kijów – najwspanialsze miasto Słowian
items: Czym jest LiDAR? Rewolucyjne narzędzie archeologów
items: Ile Polska miała stolic? Odpowiedź na to pytanie wcale nie jest tak oczywista
items: Potężny Circus Maximus. Jak wyglądał największy cyrk antycznego Rzymu
items: Hefajstejon – najlepiej zachowana świątynia grecka
items: Sztuka ziemi – czym był ruch artystyczny land art?
items: Tak wyglądał Artemizjon w Efezie. Kto podpalił świątynię Artemidy?
items: Symbol smoka przywędrował w średniowieczu do Polski z Brytanii. Za sprawą angielskiego następcy tronu
items: Wyspa Pitcairn znajduje się na „końcu świata”. Zasiedlili ją zbuntowani angielscy marynarze

Hieroglify egipskie – czym było zagadkowe pismo starożytnych Egipcjan?
type: item
date: 2026-02-20T10:05:00.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: Nauka
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: egipt
subject: pismo
subject: starożytny egipt
description: Hieroglify egipskie do dziś są pełne zagadek. Naukowcy spierają się o to, jak powstał ten system zapisu. Wiadomo, że odegrały kluczową rolę w powstaniu słynnej cywilizacji faraonów. A jaki jest ich związek z naszym dzisiejszym alfabetem?
encoded: W tym artykule: Skąd się wzięły hieroglify? Co skrywa literatura egipska? Ile jest rodzajów pisma egipskiego? Związek hieroglifów egipskich z alfabetem Czytanie hieroglifów egipskich. Jak to robić? Zapisz swoje imię pismem hieroglificznym Niewiarygodne początki hieroglifów egipskich. Do czego one służyły? Kto umiał je pisać i czytać? Zapomnienie i ponowne odkrycie znaczenia hieroglifów – jak i kto do tego doszedł? Co wspólnego ma współczesny alfabet z hieroglifami? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się poniżej. Polecamy też artykuł o symbolach egipskich. Skąd się wzięły hieroglify Egipcjanie wierzyli, że mowa pochodzi od bogów. Dla przykładu, w jednej wersji mitu o stworzeniu świata to bóg Ptah nadał mu obraz wyrażany w hieroglifach. Owo pismo hieroglificzne nie tylko opisywało świat, ale było sprawczą magią (heka), zaklęciami mającymi nad nim władzę. Okazuje się, że początki pisma starożytnego Egiptu wyglądały zupełnie inaczej. Jego rozwój nie trwał tak długo, jak w przypadku pisma klinowego na Bliskim Wschodzie. Powstanie pisma egipskiego było prawdopodobnie dość nagłym wynalazkiem. Jednak jego początki do dziś są niejasne. Wiadomo, że działo się to w końcu IV tysiąclecia. Jednak dopiero w czasach III–VI dynastii nastąpił wielki rozwój piśmiennictwa. Trzeba też pamiętać, że hieroglif nie musi się zawsze odnosić do pisma starożytnego Egiptu. Znacznie później swoje hieroglify zaczęli stosować np. Hetyci. W języku potocznym czasami określa się tym mianem nieczytelne pismo. Co zapisywano pismem hieroglificznym w piramidach? formuły ofiarne, apele do żywych, zaklęcia czy też wypowiedzenia. Egipskie mumie przemówiły. Rozwikłano zagadkę śmierci sprzed 2600 lat Koniec stycznia obrodził ciekawymi wydarzeniami dla miłośników historii. Dzięki dociekliwym naukowcom dwie egipskie mumie przemówiły. Jedna dosłownie, własnym głosem poprzez model 3D jej ... Co skrywa literatura egipska? W okresie Średniego Państwa (chodzi zwłaszcza o okres panowania XII dynastii) obserwujem…

hieroglify-0e5ad69.jpg
width: 4000
height: 2667

Srebrny Pałac Kyunglung. Oto serce starożytnego królestwa Szangszung w Tybecie
type: item
date: 2023-12-23T07:29:19.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: cywilizacja
subject: historia
subject: pałace
subject: religie
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: tybet
description: Przed pojawieniem się Imperium Tybetańskiego w VII w. istniało państwo Szangszung, które posiadało własną religię i kulturę. Srebrny Pałac Kyunglung był legendarną siedzibą jego władców.
encoded: W tym artykule: Starożytne państwo Szangszung Kim byli mieszkańcy Szangszung? Srebrny Pałac Kyunglung – siedziba królów Starożytne plemiona tybetańskie były w dawnych czasach kontrolowane przez enigmatycznych władców państwa Szangszung. Bardzo mało wiemy na ich temat. Były to czasy poprzedzające buddyzm na tych ziemiach. Kyunglung był legendarnym pałacem władców. Według przekazów miał być ze złota, tylne mury ze srebra, a narożniki z agatu, a dachy z miedzi. Ile w tym jest prawdy? Starożytne państwo Szangszung Według spisanych źródeł pierwsi władcy Tybetu mieli spaść z nieba i zjednoczyć wszystkie plemiona. Pokonali oni zwierzchnią władzę kraju o nazwie Szangszung (Shang Shung). Choć mało wiemy na temat tego kraju, to od początku XXI w. badania archeologiczne skupiają się na wyjaśnieniu istnienia tego zagadkowego królestwa. W poszukiwaniu Shangri-La. Gdzie Tybetańczycy znajdą swoją krainę szczęśliwości? Czy kraina Shangri-La istnieje naprawdę? To pytanie z pewnością zadaje sobie każdy, kto choć raz sięgnął po książkę „Zaginiony horyzont” autorstwa Jamesa Hiltona. Odpowiedzi udzielaj... Szangszung było państwem położonym na pustynnych terenach zachodniego Tybetu. Nieznany jest jego zasięg, a nawet nie wiemy, jak wyglądała jego struktura. Czy to było wodzostwo, sojusz plemion czy królestwo? Twór ten kontrolował jednak ważne szlaki handlowe łączące świat wschodu i zachodu. Legendy mówią, że Szangszung założyli ludzie przybyli z Zachodu w I tysiącleciu p.n.e. Do dzisiaj materiał archeologiczny jest skromny, ale powoli się zwiększa. Pewnie kiedyś pozwoli na szersze poznanie tej historii. Kultura tego kraju rzeczywiście musiała się ukształtować kilka wieków przed naszą erą. Istnieją tego dowody archeologiczne. Odkryte malowidła w jaskiniach i zrujnowanych świątyniach sugerują intensywne kontakty i wpływy perskiego pochodzenia. Kim byli mieszkańcy Szangszung? Nazwa kraju ma źródła w prastarym języku tybetańskim. Miał on być zachodnim dialektem, który z czasem stał się najb…

srebrny-palac-kyunglung-oto-serce-starozytnego-krolestwa-szangszung-w-tybecie-fot-shutterstock-9693715.jpg
width: 1000
height: 667

Słowiańska kikimora. Kim była potworzyca, którą straszono dzieci?
type: item
date: 2023-12-03T10:30:50.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: legendy
subject: potwór
subject: religie
subject: słowianie
description: Mitologia Słowian obfitowała w wiele potworów i straszydeł. Jedną z nich była kikimora. Pod postacią szkaradnej baby nękała domowników. Zsyłała koszmary, wyła po nocach i wyrywała ludziom włosy.
encoded: W tym artykule: Czym była kikimora? Co robiła kikimora? Jak kikimora uprzykrzała życie domownikom? Dzieci kikimory i magiczne formy ochrony Kikimora w kulturze W sadze o Wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego nie brakuje słowiańskich symboli. Wśród nich pojawia się również potwór kikimora, niebezpieczne monstrum przypominające trochę pająka z ogromną paszczą. W słowiańskich podaniach ludowych kikimora wyglądała jednak trochę inaczej. Czym była kikimora? Kikimora była demonem domowym, czasami zwanym też szyszymorą. Związana jest z ludowymi wierzeniami Słowian, choć największą popularność zdobyła w kulturze rosyjskiej. Potworzyca utrudniała życie domownikom na wszystkie sposoby. Jej głównym celem było wypędzenie rodziny jak najdalej z chaty. W jakich okolicznościach kikimora nawiedzała domy swoich ofiar? Kiedy domy były przeklęte i powstały na nieodpowiednim miejscu (np. nad miejscem spoczynku kogoś). Kiedy na mieszkańców domu zostało rzucone przez kogoś przekleństwo. Kiedy wśród domowników panowała nieprawość i przyciągała zło. Wyglądem straszydło przypominało niewielką babuszkę, tyle że brzydką i szkaradną. Kikimora miała starą, obwisłą skórę, nieprzyjemny, dziki wyraz twarzy i ubrana była w stare, brudne, postrzępione szaty. Co robiła kikimora? Jak wierzono, kikimory sadowiły się najczęściej w najciaśniejszych kątach domu. Szczególnie w takich pomieszczeniach, które uznawano za opuszczone czy zapomniane. Był to zazwyczaj zakątek na ciemnym i zakurzonym strychu, wilgotna, zamknięta piwnic, czy też mała, niedostępna komórka. Najbardziej rozpoznawalną cechą potwornej kikimory jest jej zamiłowanie do przędzenia. Zazwyczaj przędła ze lnu lub wełny i starała się dziergać jakieś koronki. Zazwyczaj kończyło się to marnowaniem przędzy. Znakiem, że mieszkańcy dowiadywali się o obecności niepokojącej kikimory, były słyszane nocą odgłosy pracującego wrzeciona. Kikimora dręczyła całe domostwo aż do wypędzenia wszystkich lokatorów. Zazwyczaj pojawiała się po zmroku, kiedy wszyscy w do…

kikimora-e6263fb.jpg
width: 1200
height: 630

Malarstwo rzymskie. 4 niezwykłe style pompejańskie
type: item
date: 2023-12-02T10:32:24.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: malarstwo
subject: pompeje
subject: rzymianie
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: sztuka
description: Rzymianie uwielbiali malarstwo, ale, niestety, niewiele rzymskich dzieł przetrwało do dzisiaj. Dzięki odkryciu Pompejów poznaliśmy po raz pierwszy rzymskie dekoracje malarskie, które wraz z czasem przeszły interesujące przemiany.
encoded: W tym artykule: Czym są style pompejańskie? Pierwszy styl pompejański Drugi styl pompejański Trzeci styl pompejański Czwarty styl pompejański Spośród dziedzin sztuki Rzymianie – podobnie jak i Grecy – wyjątkowo wysoko cenili malarstwo. Najpewniej to w czasach rzymskich zanikło malarstwo tablicowe, które raczej można było określić wolną ekspresją artysty. Rozwijało się natomiast malarstwo rzymskie ścienne. Dzięki wyjątkowo dobrze zakonserwowanemu miastu, jakim są antyczne Pompeje, po raz pierwszy odkryto niemałą grupę obrazów ściennych. Dzięki sztuce z Pompei możemy dowiedzieć się, jak starożytni dekorowali wnętrza i jak zmieniało się malarstwo na przestrzeni lat. Jakiś czas temu pisaliśmy już m.in. o starożytnym fresku przedstawiającym danie, które przypomina pizzę. Czym są style pompejańskie? W latach 80. XIX wieku niemiecki archeolog August Mau dokonał podziału rzymskiego malarstwa ściennego na „4 style pompejańskie”. Style te występowały w okresie II w. p.n.e. – I w. n.e. Mau opisał dość wyraźnie charakterystykę pierwszych trzech stylów. Oczywiście termin „stylu” jest umowny. Badacze coraz częściej i wyraźniej wskazują, że również okresy przejściowe między podstawowymi stylami mogą się różnić. Niemniej podział nadal funkcjonuje w archeologii i historii sztuki. Malowidła pompejańskie wykonywano techniką buon fresco, czyli na mokrym tynku. Natomiast dodatkowe elementy dekoracyjne były malowane przy użyciu farb temperowych już na suchym tynku. Pierwszy styl pompejański Prawdopodobnie na najstarszy styl malarski, który był modny wśród antycznych Rzymian, wpływ mieli Grecy zamieszkujący Italię. W samych Pompejach pierwszy styl pojawia się już w II w. p.n.e. – jeszcze przed przyłączeniem miasta do Rzymu. Główną cechą pierwszego stylu jest imitacja marmurowych płyt w strukturze ścian. Ściany były zdobione reliefami wymodelowanymi w stiuku, jak choćby gzymsem czy pilastrami. Całość podzielona na trzy poziome strefy. Najniższą – imitującą cokół z szerokich płyt naśladując…

malarstwo-rzymskie-af7d38e.jpg
width: 1000
height: 667

Średniowieczny trebusz to wyjątkowo skuteczny niszczyciel murów. Jak działała ta machina?
type: item
date: 2023-11-26T13:18:09.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Technologia
subject: fizyka
subject: historia
subject: Społeczeństwo
subject: średniowiecze
subject: wojna
description: Średniowiecze przyniosło rozwój w dziedzinie inżynierii, czego produktem stał się trebusz. Rozwijany był w Chinach, na Bliskim Wschodzie i Europie. Badania pokazują, że te machiny mogły miotać pociski ważące ponad tonę.
encoded: W tym artykule: Czym jest trebusz? Jak działa trebusz? Trebusz z przeciwwagą Jak wielkie szkody mógł spowodować trebusz? Rozwój fizyki i inżynierii Od czasów starożytnych ludzie wykorzystywali przeróżne machiny oblężnicze, aby zdobywać grody i burzyć mury. W średniowieczu w Europie pojawił się nowy rodzaj takiej broni. Był to trebusz. Wynalazek ten był wykorzystywany i rozwijany przez wiele cywilizacji w dobie średniowiecza. Praktyka działania trebusza znalazła również zastosowanie w teoriach fizycznych, jak zasada dźwigni. Przyczyniło się to do rozwoju fizyki i inżynierii. Czym jest trebusz? Trebuszami określamy takie machiny oblężnicze, które miotały pociski z końca belki, wprawianej w ruch na zasadzie dźwigni. Starsze katapulty działały na zasadzie zmechanizowanego łuku. Siła wystrzału pochodziła z wygięcia belki (łuku). Trebusze z kolei wykorzystywały bezpośrednio siłę ludzkich mięśni lub siłę grawitacji, co okazało się bardziej efektywnym rozwiązaniem. To, co dziś nazywamy umownie trebuszem posiadało w średniowieczu wiele nazw w zależności od regionu i języka: wózgrad, samostrzał, trabutium, frondibola, perier, manjaniq. Trebusze wykorzystywano głównie do oblężeń, niszczenia murów i budynków. Wzbudzały oprócz tego strach u przeciwników. Od końca XIV w. stawały się już coraz mniej istotne ze względu na pojawienie się kolejnej nowej technologii, jaką była armata. Jak działa trebusz? Najczęściej uznaje się, że istniały dwa rodzaje trebuszy: trebusz ciągniony (trebusz trakcyjny), trebusz z przeciwwagą. Najpierw pojawił się trebusz ciągniony w starożytnych Chinach. Od VII w. n.e. technologia ta wykorzystywana była przez Arabów i dotarła również do Europy. Trebusz ciągniony jest kojarzony głównie z podbojami arabskimi. Pojawia się w źródłach jako „manjaniq” i „arrada”. Arabowie wykorzystywali siłę ludzi do wystrzelenia pocisku za pomocą dźwigni. Pocisk przyczepiony był do dłuższego ramienia, a załoga maszyny ciągnęła za krótszą część z użyciem lin. Zasięg przekraczał…

sredniowieczne-trebusze-to-wyjatkowo-skuteczni-niszczyciele-murow-jak-dzialaly-te-machiny-fot-jebulon-wikimedia-commons-cc-zero-8356b8f.jpg
width: 2560
height: 1974

Samarra – wielka stolica Kalifatu Abbasydów. To średniowieczne miasto zostało wyjątkowo dobrze zachowane
type: item
date: 2023-11-26T10:28:09.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: historia
subject: irak
subject: miasta
subject: Onet
subject: Społeczeństwo
subject: średniowiecze
subject: Travel
description: Nowa stolica imperium Abbasydów miała przyćmić wszystkie inne metropolie. Samarra stała się wielkim centrum, gdzie krzyżowały się cywilizacje Wschodu i Zachodu. Miasto zostało jednak szybko opuszczone.
encoded: W tym artykule: Nowa stolica imperium Surramanra – „szczęśliwy, kto ją ujrzał” Rozwój i upadek Samarry Nieprzebadane stanowisko archeologiczne Samarra obok Bagdadu była największym i najbogatszym miastem Imperium Abbasydzkiego. Z racji tego, że szybko ją opuszczono, pozostało tam wiele bezcennych zabytków i pozostałości po dawnych czasach. Plan miasta przetrwał do naszych czasów. Wraz z ruinami stanowi jedyny taki zachowany przypadek wczesnośredniowiecznego miasta na Bliskim Wschodzie. Wpisana na listę UNESCO Samarra nadal jest terenem badań archeologicznych. Nowa stolica imperium W IX w. Kalifat Abbasydów był jednym z najpotężniejszych państw na świecie. Imperium zamieszkiwało wiele kultur i religii, co wpłynęło na rozwój urbanizacji w regionie Iraku. Stolicą imperium był wówczas Bagdad. Niezwykłe odkrycie w Galilei. Pod arabskim pałacem z okresu Umajjadów odnaleziono mozaikę i ślady dawnej osady Archeolodzy twierdzą, że osada w Galilei w przeszłości była prawdopodobnie zamieszkiwana przez chrześcijan lub Żydów. Dlaczego nikt wcześniej o tym nie wiedział? W tamtym czasie Abbasydzi coraz częściej wykorzystywali ludy tureckie, wcielając je siłą do armii. Prowadziło to do konfliktów pomiędzy Persami, Arbami a Turkami. Kulminacją tych nastrojów było zezwolenie tureckiej gwardii kalifa na osiedlenie się w Bagdadzie. Mieszkańcy stolicy byli mocno rozgoryczeni. Źródła arabskie porównują Turków do barbarzyńców. Mieli oni dopuszczać się grabieży, pobić i niszczenia mienia. Atmosferę podgrzewał fakt, że nie mogli oni być pociągani do takiej samej odpowiedzialności jak cywile. Trzeba tutaj wspomnieć, że Turcy byli w gruncie rzeczy zniewolonymi żołnierzami i zostali przymusowo zislamizowani. Kalifowie wykorzystywali ich w obawie przed zdradą coraz bardziej usamodzielniających się regionalnych zarządców imperium. Ostatecznie, po klęskach prób zaprowadzenia porządku, w 837 r. kalif al-Mutasim zdecydował przenieść siedzibę władcy z wojskiem do oddalonej o 100 km od Bagdadu Samarr…

samarra-wielka-stolica-kalifatu-abbasydow-to-sredniowieczne-miasto-zostalo-wyjatkowo-dobrze-zachowane-fot-shutterstock-1b7e835.jpg
width: 1000
height: 667

Cesarzowa Irena to pierwsza samodzielna władczyni Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego nie utrzymała władzy?
type: item
date: 2023-11-20T07:42:30.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: bizancjum
subject: cesarstwo rzymskie
subject: cesarz
subject: historia
subject: Onet
subject: Społeczeństwo
subject: średniowiecze
description: W czasach Karola Wielkiego na tronie Bizancjum miała zasiąść pierwsza kobieta w historii Cesarstwa Rzymskiego. Cesarzowa Irena była brutalną i ambitną władczynią. Karol Wielki chciał się z nią ożenić, by połączyć Wschodnie i Zachodnie Cesarstwo.
encoded: W tym artykule: Irena z Aten – żona następcy tronu Irena – cesarzowa regentka Przejęcie samodzielnych rządów Cesarzowa Irena – pierwsza kobieta na tronie Bizancjum Upadek rządów Ireny i wygnanie Cesarstwo Bizantyńskie było kontynuatorem Imperium Romanum. W VIII w. przeżywało kryzys ze względu na rosnące w siłę Państwo Arabskie. Towarzyszył też temu spór dogmatyczny wśród chrześcijan. Pojawił się tzw. ikonoklazm, czyli obrazoburstwo. Był to ruch sprzeciwiający się kultowi obrazów i wizerunków. W tych niespokojnych czasach przyszło żyć Irenie, dziewczynie z bogatej ateńskiej rodziny. Została wybrana na żonę syna cesarza. Nikt nie przypuszczał wtedy, że przewróci ona Europę do góry nogami. Irena z Aten – żona następcy tronu Przyszła cesarzowa Irena przyszła na świat w znanej ateńskiej rodzinie, która nie była jednak jakoś wyjątkowo znacząca w kraju. Cesarz Konstantyn V wiedział, że rodzina Ireny wyznaje ikonoklazm. Prawdopodobnie to był jeden z powodów wyboru jej na żonę swojego syna. W wieku 14–15 lat młoda kobieta przybyła w przepychu do Konstantynopola, witana przez lud i dwór. Przygotowania do ślubu z 19-letnim Leonem IV trwały ponad rok. Do zawarcia małżeństwa doszło w 769 r. Dwa lata później urodził się ich jedyny syn, Konstantyn Porfirogeneta (urodzony w Porfirowej Komnacie). Po śmierci Konstantyna V Irena została cesarzową u boku męża. W tamtym okresie zainicjowała ona małżeństwo swej krewnej z władcą Bułgarów, który jednak nie sprawował już rzeczywistej władzy. Możliwe, że cesarzowa potajemnie wyznawała kult ikon. Jej mąż, choć był bardziej umiarkowanym obrazoburcą od swojego ojca, mógł sprzeczać się o to z żoną. Trudno powiedzieć jakie były relacje między małżonkami. Jeden kronikarz pisze, że się świetnie dogadywali, drugi, że wręcz przeciwnie. W każdym razie Irena po urodzeniu syna już nigdy nie zaszła w ciążę. Inną kwestią jest to, że w tamtym czasie przestano prześladować wyznawców ikon. Wpływ Ireny na politykę, jaką prowadził Leon IV, był mocno widoczny. …

cesarzowa-irena-to-pierwsza-samodzielna-wladczyni-cesarstwa-rzymskiego-dlaczego-nie-utrzymala-wladzy-fot-dosseman-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-0a8139d.jpg
width: 3008
height: 2000

Purpura w świecie starożytnym była bardzo droga. Dlaczego ten barwnik stał się tak pożądany?
type: item
date: 2023-11-18T07:28:06.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: barwnik
subject: chiny
subject: grecja
subject: historia
subject: Onet
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: ubrania
description: W Rzymie tkaniny purpurowe zarezerwowane były dla cesarzy. Purpura stała się synonimem władzy. Fenicjanie pierwsi zaczęli produkować purpurę jeszcze w epoce brązu.
encoded: W tym artykule: Czym jest purpura fenicka? Jak Fenicjanie wyrabiali purpurę? Kto wykorzystywał purpurę fenicką w świecie starożytnym? Purpura w starożytnym Rzymie Purpura w Chinach Purpura a nastrój człowieka Czym jest purpura fenicka? Fenicjanie wyspecjalizowali się w produkcji purpury jeszcze w epoce brązu, ok. 1500 r. p.n.e. Barwnik pochodził ze ślimaków morskich, występujących na wybrzeżach Lewantu. Kluczowe były dwa gatunki: rozkolec farbiarski i szkarłatnik, zwany purpurowcem. Wydzielają one związek chemiczny o nazwie dibromoindygo, któremu purpura zawdzięcza drogocenny, świetlisty odcień. Według mitologii fenickiej odkrycie purpury zawdzięcza się psu kochanki boga Melkarta. Grecy utożsamiali go później z Heraklesem. Ów pies miał się przechadzać po plaży i pogryźć ślimaka morskiego. Wówczas sierść czworonoga została poplamiona ślimaczą wydzieliną, która pod wpływem światła zabarwiła ją na kolor purpurowy. Jak Fenicjanie wyrabiali purpurę? Proces uzyskiwania pigmentu wydaje się nie być skomplikowany, niemniej jednak był bardzo drogi. Na produkcję 1 grama pigmentu potrzeba było aż 10 tys. ślimaków. Starczało to na wyraźne zafarbowanie zaledwie skrawka tkaniny. Już starożytni Grecy chcieli podbić kosmos. Mieli na to konkretny plan Już starożytni Grecy marzyli o dalekich podróżach. I to nawet w kosmos, gdzie mogliby odkryć obce cywilizacje. Najpierw płynny barwnik pozyskiwano z gotowania zasolonych szkarłatników. Najcenniejsze tkaniny maczane były najpierw w ostygłym ekstrakcie z rozkolców, a później w ekstrakcie z purpurowców. Antyczna purpura zwana jest purpurą tyryjską, od głównego portu handlującego tym barwnikiem. Tyr był w czasach swojej świetności największym miastem portowym na Morzu Śródziemnym. Od purpury tyryjskiej pochodzi też grecka nazwa kraju. Fenicja oznacza bowiem właśnie tyle, co „kraj purpury”. Kto wykorzystywał purpurę fenicką w świecie starożytnym? Fenicjanie handlowali na terenie całego morza, wychodząc też za Przesmyk Gibraltarski. Drogą pur…

purpura-w-swiecie-starozytnym-byla-bardzo-droga-dlaczego-ten-barwnik-stal-sie-tak-pozadany-fot-u-name-me-tekabe-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-7b196dc.jpg
width: 2944
height: 1470

Archeologia czasów kolonialnych w XIX-wiecznym Egipcie. Dewastacje i rabunki zabytków były „normą”
type: item
date: 2023-11-13T09:26:28.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pompeje
subject: Społeczeństwo
subject: starożytny egipt
description: W swych początkach archeologia wyglądała zupełnie inaczej niż współczesna nauka. W dobie kolonializmu wielu europejskich badaczy wywoziło zabytki z Egiptu, a nawet je dewastowało.
encoded: W tym artykule: Fascynacja Egiptem w XIX wieku Pierwsze wykopaliska archeologiczne w Egipcie Początek współczesnej egiptologii Od XVIII w. w Europie wzrastało stale zainteresowanie innymi kulturami i cywilizacjami. W okresie nowożytnym majętne osoby nierzadko gromadziły kolekcje staroci i antyków. Specjalną salą przeznaczoną do tego był tzw. gabinet osobliwości. Zamorskie kolonie przyciągały europejskich badaczy, chcących dokonać wielkich odkryć. Wielu z nich ścigało się o skarby i artefakty, często zabierając je siłą ze sobą. Z tych powodów czasy kolonializmu, obok pierwszych rzeczowych archeologów, obfitowały w wielu szukających zysku i rozgłosu „odkrywców”. Fascynacja Egiptem w XIX wieku Rok 1748 r. często uznaje się za kamień milowy w odniesieniu do fascynacji antykiem. Rozpoczęto wtedy „prace archeologiczne”, których celem było odsłonięcie ruin rzymskiego miasta. Niecałe 20 lat później okazało się, że to miasto to Pompeje. Wykopaliska te odbiły się echem w całej Europie i przyciągały wielu miłośników sztuki. Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura Sztuka starożytnego Egiptu należy do najbardziej charakterystycznych. Jak rozwijała się kultura i sztuka starożytnego Egiptu? Które skarby Nilu warto zobaczyć na własne oczy? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sztuka-starozytnego-egiptu-cenne-rzezby-malarstwo-i-architektura-fot-fiona-hanson-pa-images-via-getty-images-fa170c9.jpeg" width="938" height="563" alt="Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura (fot. Fiona Hanson - PA Images via Getty Images)" title="Sztuka starożytnego Egiptu - cenne rzeźby, malarstwo i architektura (fot. Fiona Hanson - PA Images via Getty Images)" /> Od końca XVIII w. coraz szerszą popularność zdobywała też kultura egipska. Dużą rolę odegrała przy tym wyprawa Napoleona Bonaparte do Egiptu z 1798 r. Na wojnę z Mamelukami Francuzi wysłali również pokaźną ekipę ponad stu młodych uczonych wraz z asyst…

klatwa-tutanchamona-miala-zabijac-ludzi-jak-bylo-naprawde2-bf3493f.jpeg
width: 760
height: 457

Imhotep to pierwszy na świecie znany architekt. Kiedy żył i co o nim wiadomo?
type: item
date: 2023-11-10T17:01:25.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: egipcjanie
subject: egipt
subject: historia
subject: historia egiptu
subject: Onet
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Imhotep był nie tylko pierwszym znanym architektem, ale też lekarzem. To on tworzył pierwszą schodkową piramidę w Egipcie, czyli piramidę Dżesera. Po śmierci został wywyższony do rangi boskiej.
encoded: W tym artykule: Zawód architekta w starożytnym Egipcie Kim był Imhotep? Dzieło Imhotepa i jego znaczenie Kult Imhotepa Od czasów starożytnych poznajemy autorów najbardziej imponujących budowli. Pierwszym bardziej znanym architektem był Imhotep. Jego twórczość stała się bardzo ważna dla przyszłej tradycji budowlanej w starożytnym Egipcie. To właśnie on zapoczątkował wielkie monumentalne założenia. Po śmierci Imhotep sam stał się patronem uczonych i pisarzy. Starożytni Grecy utożsamiali go nawet z Asklepiosem. Jego kult trwał niemalże 2000 lat. Zawód architekta w starożytnym Egipcie W mitologii egipskiej bóg Ptah był patronem architektów. Miał on przy sobie doradców w postaci siedmiu innych boskich architektów. Sam zawód architekta również był uważany za szczególny. A to dlatego, że osoba uprawiająca go odpowiadała za budowle będące symbolem wiecznego trwania i nieśmiertelności. Samych architektów czasem rzeźbiono. Wówczas ukazywano ich ze zwojem mierniczego sznura. Podobnie jak wiele innych zawodów w tamtym czasie, ten też zwyczajowo był dziedziczny. W starożytnym Egipcie architekt nosił tytuł „mistrza rzeczy tajemnych”. Państwo faraonów było dobrze zbiurokratyzowane. Dzięki temu wiemy, że istniała zróżnicowana hierarchia wśród architektów. Ten o najniższym statusie w źródłach nazywany był np. „kierownikiem prac w świątyni”. Z kolei ten z najwyższym tytułem to „kierownik wszystkich prac”. Wielki Sfinks i zagadka jego kształtu. Kluczową rolę w rzeźbieniu posągu odegrał wiatr Wielki Sfinks na Płaskowyżu Giza obok piramidy Cheopsa to jedna z najbardziej znanych rzeźb starożytności. Naukowcy już wiedzą, dlaczego Egipcjanie zdecydowali się wykonać ten monument. Ok... Kim był Imhotep? Pierwszy sławny architekt, Imhotep, żył w czasach III dynastii, za panowania faraona Dżosera (2650 – 2600 r. p.n.e.). Jego imię tłumaczy się: „przychodzący w pokoju”. Pochodził on z Heliopolis i był synem architekta. Poza architekturą zajmował się też rzeźbiarstwem, produkcją kamiennych naczy…

imhotep-fc187f0.jpg
width: 960
height: 540

Zamek Królewski w Warszawie – niezrealizowane plany przebudowy. Jak miała wyglądać siedziba królów Polski?
type: item
date: 2023-11-05T10:26:28.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: Dom
subject: historia
subject: historia polski
subject: Onet
subject: polska
subject: warszawa
subject: zamki
subject: zamki w Polsce
description: Siedziba królów Polski, czyli Zamek Królewski w Warszawie reprezentuje dziś wczesny styl barokowy z XVII w. Władcy starali się dalej rozbudowywać rezydencję. Plany były bardzo imponujące.
encoded: W tym artykule: Wczesnobarokowy Zamek Królewski w Warszawie Lata świetności i upadku August II Mocny i plany wielkiej przebudowy August III i powolna przebudowa Stanisław August Poniatowski i jego niezrealizowane ambicje Dalsze plany wobec Zamku Królewskiego Na początku XVII w. król Zygmunt III Waza na stałe przeniósł się do Warszawy. Nowa siedziba władcy Rzeczypospolitej potrzebowała wówczas przebudowy zamku w duchu bardziej nowoczesnym. Od tamtego czasu zewnętrzny wygląd tej budowli się nie zmienił znacznie. Okazuje się jednak, że niejeden władca starał się o dalszą przebudowę Zamku Królewskiego. Najbardziej ambitne plany mieli August II i Stanisław II August. Chcieli oni stworzyć kunsztowny pałac z prawdziwego zdarzenia. Dlaczego jednak nie zrealizowano tych założeń? Wczesnobarokowy Zamek Królewski w Warszawie Od 1600 r. rozpoczęto pracę, mające na celu przeobrażenie gotyckiego Zamku Królewskiego w nowoczesną rezydencję króla i siedzibę polskiego parlamentu. Praca ta została powierzona najważniejszym działającym w Polsce architektom. Santi Gucci zajął się początkową koncepcją, a w prace zaangażowane było pokaźne grono Włochów. Wśród architektów ważną rolę odegrali Giovanni Trevano, Giacomo Rodondo oraz Paolo de la Corte. W 1613 r. ściągnięto z Rzymu nowego architekta, który nadał ostateczny kształt zamkowi króla Zygmunta III. Był to Mateo Castello, któremu zawdzięczamy dzisiejszy wygląd fasady od strony Placu Zamkowego. Zamek zaczął reprezentować modny wówczas styl rzymskiego baroku. Odznaczał się on surową i monumentalną elewacją. Wieża Zegarowa miała zaś nadawać założeniu królewską doniosłość. Pracę zakończono w 1619 r. Lata świetności i upadku Władysław IV był wielkim miłośnikiem sztuki i kontynuował pracę nad rozbudową tzw. osi wazowskiej. Constante Tencalla, siostrzeniec Mateo Castello, odpowiedzialny był za prace przy zamku od strony Wisły w latach 40. XVII w. Powstał wtedy m.in. reprezentacyjny taras z galeriami. Ustawiono też Kolumnę Zygmunta na Placu Zam…

zamek-krolewski-w-warszawie-niezrealizowane-plany-przebudowy-jak-miala-wygladac-siedziba-krolow-polski-fot-marcin-bialek-wikimedia-commons-cc-by-sa-3-0-2-5-2-0-1-0-cd874ed.jpg
width: 2560
height: 1726

Księstwo Jaxa zostało założone na wschodzie przez polskiego szlachcica. Prowadziło wojnę z Chinami
type: item
date: 2023-11-04T13:23:13.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: azja
subject: chiny
subject: historia
subject: Onet
subject: polska
subject: rosja
subject: Społeczeństwo
description: Między Rosją a Chinami powstało w XVII w. państwo Jaxa. Zostalo ono założone przez polskiego szlachcica, którego car Rosji wygnał w głąb Azji. Państewko stało się jednak ważniejsze, niż przypuszczano.
encoded: W tym artykule: Nicefor Jaxa-Czernichowski – założyciel nowego kraju Ucieczka z Rosji Założenie Państwa Jaxa Stosunki Czernichowskiego z Chinami i Moskwą Jaxa podporządkowuje się Rosji Wojna z Chinami i upadek Ałbazina Koniec władzy rosyjskiej W drugiej połowie XVII w. terytorium Państwa Moskiewskiego rozszerzało się w stronę Syberii. Jednak nie miało ono ścisłej wschodniej granicy. Na rubieże udawali się awanturnicy, którzy organizowali sobie życie na własną rękę. Cesarstwo Chin zsyłało z kolei na owe tereny, czyli okolice dopływu rzeki Amur (Przyamurze), skazanych na roboty i wygnanie. Nie istniała tam stabilna administracja, aż do powstania nowego państewka w 1665 r. Nicefor Jaxa-Czernichowski – założyciel nowego kraju W 1632 r. wybuchła tzw. wojna smoleńska pomiędzy Rzeczpospolitą a Moskwą. Choć konflikt skończył się pomyślnie dla tej pierwszej strony, to nie doszło wówczas do wymiany jeńców. Jednym z pojmanych Polaków był Nicefor Czernichowski herbu Jaksa, którego zesłano w głąb Rosji. Ów polski szlachcic z Żytomierza został wraz z rodziną uwolniony pod warunkiem pozostania w służbie carowi. Czernichowski działał więc w wojsku, robiąc karierę głównie dzięki umiejętności pisania. Przez pierwsze 20 lat Nicefor działał na pograniczu moskiewskim, rozwijając okoliczne rolnictwo lub strzegąc szlaków handlowych. Nie uczestniczył przy tym w łupieżczych wyprawach, nękających rdzenną ludność. Ucieczka z Rosji W 1665 r. miało zdarzenie godne dobrego kryminału. Rodzeństwo Czernichowskich przebywało wówczas w Kireńsku. Na organizowany tam jarmark przybył też ówczesny wojewoda ilimski, który natknął się na siostrę Nicefora. Miała ona już wtedy opinię niezwykle pięknej Polki. Wojewoda miał porwać Czernichowską lub nawet ją zgwałcić. W każdym razie wieść o jej zaginięciu rozeszła się po jakimś czasie. Nicefor zdecydował się wyruszyć za wojewodą. Udało mu się go złapać i zabić. Ten samosąd sprowadził na szlachcica gniew samego cara. Czernihowski stanął więc na czele buntu ok. 8…

ksiestwo-jaxa-zostalo-zalozone-na-wschodzie-przez-polskiego-szlachcica-prowadzilo-wojne-z-chinami-ryc-jean-baptiste-bourguignon-d-anville-wikimedia-commons-public-domain-e471471.jpg
width: 1200
height: 630

Antinoopolis to miasto zbudowane ku czci cesarskiego kochanka. Jaki los je spotkał?
type: item
date: 2023-11-04T08:58:19.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: aleksander wielki
subject: egipt
subject: historia
subject: macedonia
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Cesarz Hadrian założył w Egipcie nowe miasto na cześć zmarłego kochanka, Antinousa. Antinoopolis to typowe greckie polis, które miało propagować grecki styl życia w starożytnym Egipcie.
encoded: W tym artykule: Śmierć Antinousa Antinoopolis – grecka enklawa w Egipcie Architektura Antinoopolis Miasto pod piaskiem i badania archeologiczne Cenne znaleziska Podczas podróży po rzymskich prowincjach cesarz Hadrian odwiedził Egipt w okresie 130–131 r. Towarzyszył mu wielki orszak z cesarzową Sabiną i jego ulubieńcem Antinousem. Był to młody Grek, przyjaciel oraz kochanek Hadriana. Śmierć Antinousa Po wizycie w Aleksandrii orszak skierował się w górę Nilu. W trakcie rejsu po rzece miało właśnie dojść do nieszczęścia. Umarł Antinous, który nie skończył jeszcze 19 lat. Przyczyny tego zdarzenia są nieznane. Wiadomo jednak, że Hadrian popadł w głęboką rozpacz. Po tym zdarzeniu, by upamiętnić miejsce śmierci kochanka, cesarz założył 30 października 130 r. nowe miasto – Antinoopolis. Imię zmarłego zostało wyniesione do rangi boskiego herosa. Sam Hadrian wznosił świątynie na jego cześć, a nawet organizował igrzyska. Antinoopolis – grecka enklawa w Egipcie Egipt został podbity najpierw przez Aleksandra Wielkiego w 332 r. p.n.e., a potem przez Oktawiana Augusta w 30 r. p.n.e. Jednak kultura grecka (hellenistyczna) nie przyjęła się aż tak mocno w życiu codziennym Egipcjan. Faraonowie Egiptu. Poznaj władców wielkiej cywilizacji Wznosili niebosiężne piramidy i wspaniałe świątynie. Podbili dużą część Bliskiego Wschodu i Nubię, czyli dzisiejszy Sudan. Kim byli faraonowie Egiptu - królowie kraju położonego nad N... Wpływy kultury egipskiej były silnie akcentowane jeszcze w czasach Ptolemeuszy. Cesarz Hadrian miał jednak plany wywarcia silniejszej presji na hellenizację swojego imperium. Antinoopolis miało być kolejnym greckim polis w Egipcie. Z tym, że miało ono przede wszystkim propagować grecką kulturę. Władza w mieście również miała charakter zbliżony do greckiego polis. Mieszkańcami stały się osoby o raczej wyższym statusie społecznym. Edukacja w ówczesnych gimnazjach produkowała elity, identyfikujące się z kulturą hellenistyczną. Sam Hadrian mocno zachęcał do osiedlenia się …

antinoopolis-ryc-impr-imperiale-wikimedia-commons-public-domain-05ad419.jpg
width: 1391
height: 645

Twierdza Alamut kryła bezcenną bibliotekę. To stąd pochodzili asasyni – islamscy skrytobójcy
type: item
date: 2023-10-16T06:57:56.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: Edukacja
subject: historia
subject: iran
subject: średniowiecze
description: Alamut był legendarną siedzibą asasynów. Miasto to słynęło z niezdobytych nigdy murów i bezcennej biblioteki. Przyjeżdżało tu wielu intelektualistów, ponieważ Alamut cieszył się dużą wolnością słowa.
encoded: W tym artykule: Twierdza Alamut, czyli Orle Gniazdo Hasan ibn Sabbah i nizaryci Zdobycie Alamutu przez nizarytów Asasyni – islamscy skrytobójcy Alamut w dobie świetności Zmierzch i upadek Alamutu Alamut był jednym z najważniejszych ośrodków świata arabskiego. Potężna twierdza była siedzibą islamskich skrytobójców – asasynów. Słynęła ona ponoć z pięknych ogrodów, warsztatów naukowych i wielkiej biblioteki. Filozofowie, naukowcy oraz religijni teoretycy cieszyć się mieli dużą wolnością w wymianie myśli. Z tego powodu Alamut jest dzisiaj bardziej znany z legend i opowieści. Twierdza Alamut, czyli Orle Gniazdo W VIII w. na terenie Iranu dochodziło do wielu powstań przeciwko arabskim najeźdźcom. Był to tzw. perski renesans, podczas którego powstało królestwo Dajlamu. Jeden z władców podczas polowania spostrzegł orła lądującego na czubku skalistego wzgórza. Spostrzegł on wtedy, że jest to idealne miejsce na założenie fortecy. Nazwa pochodzi z lokalnego dialektu i oznacza „Orle Gniazdo”. Władcy Dajlamu ostatecznie w XI w. musieli się uzależnić od Imperium Seldżuckiego. Mieszkańcy regionu nie akceptowali jednak w pełni doktryny sunnickiej. Nie godzili się też z podporządkowaniem się nowym władcom. Hasan ibn Sabbah i nizaryci W latach 80. XI w. do Persji powrócił Hasan ibn Sabah, nazwany przez Marco Polo „Starcem z Gór”. Był on bardzo wykształconym uczonym, który nawrócił się wcześniej na izmailizm. Doktrynę tą wyznawali Fatymidzi, panujący w północnej Afryce. Po latach podróży i studiów w Kairze, Hasan przeszedł do sekty nizarytów. Uznawali oni, że prawo szariatu powinno być interpretowane w sposób racjonalny, dostosowany do współczesnych realiów. Za tę niepoprawność religijną i polityczną został on deportowany na statku z Kalifatu Fatymidów. Hasan wydostał się ze statku. W latach 80. XI w. prowadził działalność misyjną w Persji. To spotkało się z reakcją władz sunnitów, którzy chcieli go pojmać. Hasan ostatecznie ukrył się w górach Elbrus w Dajlamie, gdzie lokalni Persowie…

twierdza-alamut-fot-shutterstock-a2b2921.jpg
width: 1000
height: 509

Co to jest mastaba? Tajemnice monumentalnych grobowców
type: item
date: 2023-09-04T09:42:00.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: grobowce
subject: piramidy
subject: starożytny egipt
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Mastaba była typem grobowca, który poprzedzał piramidy egipskie. Ten rodzaj grobowca pojawił się już w czasach predynastycznych. Jedną z najstarszych mastab odkryli polscy archeolodzy w Delcie Nilu. Wśród darów grobowych była zawieszka z bogiem Horusem i nóż z kościaną oprawą. Mastaby były elitarnymi pochówkami spotykanymi w całym starożytnym Egipcie.
encoded: W tym artykule: Co to jest mastaba? Jak wyglądała typowa mastaba? Starożytny Egipt i pierwsze monumentalne grobowce Najsłynniejsze mastaby w starożytnym Egipcie Mastaby w późniejszym okresie Najstarsze mastaby. Odkrycia Polaków w Tell el-Farcha w Delcie Nilu Pierwsze monumentalne budowle w Egipcie zaczęły powstawać już w okresie predynastycznym w drugiej połowie IV tysięclecia p.n.e., czyli przed panowaniem znanych egiptologom z imienia faraonów. Nazywamy jest mastabami. Początkowo konstrukcje te wznoszono z cegły mułowej, a potem z kamienia. Służyły jako elitarne grobowce, głównie dla władców. Co to jest mastaba? Co to jest mastaba? To rodzaj grobowca wznoszonego w starożytnym Egipcie. Słowo „mastaba” pochodzi z języka arabskiego i oznacza ceglaną ławę przylegającą do tradycyjnego domostwa na Bliskim Wschodzie. Z uwagi na to, że grobowce podobne jak i ławy w przekroju były trapezoidalne, przylgnęła do nich ta nazwa. Choć mastaby wznoszono aż do czasów Nowego Państwa (lata 1570–1070 p.n.e.), szczególnie popularne były wcześniej. W czasie od I do VI dynastii (XXX–XXII w. p.n.e.) mastaby powszechnie budowano jako grobowce dla faraonów Egiptu, a później również dla mniej ważnych dostojników egipskich. Jak wyglądała typowa mastaba? Mastaba wyróżniała się kilkoma cechami: była budowana na planie prostokąta podłużnego, do budowy wykorzystywano suszoną cegłę lub kamienie, ściany były lekko pochylone do wewnątrz, podziemna część stanowiła komorę grobową, w części naziemnej stawiano kaplice (choć nie zawsze). W niektórych większych mastabach znajdowała się przestrzeń zwana serdab. Były to niedostępne komory z posągiem zmarłego. Spotyka się również mastaby ze ślepymi wrotami od strony wschodniej. Ślepe wrota to kamienne stele w formie drzwi. Na nich znajdowały się inskrypcje hieroglificzne z imieniem i tytułami zmarłego. Ślepe wrota pełniły funkcję magiczną. To przez nie zmarły miał możliwość odebrania składanych przed stelą ofiar i ich spożycia. Starożytny Egipt i pierwsze m…

co-to-jest-mastaba-tajemnice-monumentalnych-grobowcow-2d99e2b.jpg
width: 1280
height: 960

Jak kochali Grecy? Homoseksualizm w starożytnej Grecji
type: item
date: 2023-09-02T08:07:04.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: grecja
subject: homoseksualizm
subject: starożytność
description: Materiały źródłowe jednoznacznie dowodzą, że homoerotyzm i homoseksualizm w starożytnej Grecji były obecne we wszystkich zakątkach greckiego obszaru kulturowego. Choć nie zawsze w taki sam sposób.
encoded: W tym artykule: Gdzie szukać wiedzy na temat obyczajów w antycznej Grecji? Kim byli erastesi i eromenosi? Co wyróżniało homoseksualizm w starożytnej Grecji? Męska miłość w praktyce Homoseksualizm z antycznej Sparcie Jak kobiety kochały kobiety w starożytnej Grecji? W świecie antycznym inaczej niż współcześnie patrzono na relacje romantyczne i seksualne między osobami tej samej płci. Wiele źródeł wskazuje, że już w starożytnej Grecji związki jednopłciowe były powszechnie akceptowalne. Gdzie szukać wiedzy na temat obyczajów w antycznej Grecji? Wątki homoerotyczne pojawiają się w greckiej mitologii. Można je odnaleźć m.in. w micie o Hiacyncie – pięknym ukochanym boga Appolina, czy w micie o porwaniu Ganimedesa. Ganimedes był młodzieńcem, w którym zakochał się sam Zeus i którego porwał na Olimp. Zupełnie otwarcie o miłości między dwoma mężczyznami pisali m.in. Tukidydes i Arystoteles. Obaj wspominający prawdziwą historię Harmodiosa i Aristogejtona – ateńskich arystokratów walczących z tyranem Hipparchem. „Harmodios znajdował się wówczas w kwiecie lat i promieniał urodą. Aristogejton, obywatel ateński ze średnich sfer, zapałał ku niemu miłością, która została odwzajemniona" – pisał Tukidydes w „Wojnie peloponeskiej". Najważniejszymi źródłami potwierdzającymi życie codzienne w antycznej Grecji pozostają jednak teksty literackie, poezje, komedie, teksty m.in. Platona. Współcześnie za najważniejsze dzieło naukowe uznaje się książkę pt. „Homoseksualizm Grecki” Kennetha Dovera z 1978 roku. Brytyjski hellenista przeanalizował liczne źródła pisane i sięgnął do ikonografii w sztuce, by w miarę wiernie opisać, jak wyglądał homoseksualizm w starożytnej Grecji. Kim byli erastesi i eromenosi? Stosunek do relacji jednopłciowych był różny w różnych obszarach antycznej Grecji. Najwięcej wiadomo o sytuacji w Atenach. To tam wykształciła się pederastia – relacja dojrzałego mężczyzny z młodzieńcem do 20. roku życia. Dojrzalszego partnera nazywano erastesem, a jego młodszego partnera erome…

orestes-i-pylades-2ac4833.png
width: 1920
height: 1080

Średniowieczny Kijów – najwspanialsze miasto Słowian
type: item
date: 2023-08-20T11:00:27.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: historia
subject: Onet
subject: średniowiecze
subject: ukraina
description: W czasach świetności Ruś Kijowska była jednym z najważniejszych państw w Europie. Średniowieczny Kijów – stolica Rusi – wyróżniała się wyjątkową architekturą. A liczba mieszkańców miasta przewyższała ówczesny Londyn, Paryż czy Rzym.
encoded: W tym artykule: Ruś Kijowska i średniowieczna Europa Średniowieczny Kijów – drugi Konstantynopol Sobór św. Sofii w Kijowie Upadek Rusi i podbój Kijowa W X–XI wieku Kijów był jednym z najważniejszych ośrodków handlowych i politycznych w Europie. Przez stolicę Rusi Kijowskiej przebiegał Jedwabny Szlak – dawna droga handlowa łącząca Chiny z Bliskim Wschodem i Europą. Rozkwit handlu i potęgę Rusi zatrzymały dopiero podboje Mongołów i wewnętrzne rozbicie państwa. Ruś Kijowska i średniowieczna Europa Pierwsze państwo utworzone przez Słowian powstało w VII wieku. Już wcześniej jednak ludy słowiańskie prowadziły ożywioną wymianę handlową z Arabami. Południowi Słowianie zostali podporządkowani Chazarom i Bułgarom, koczowniczym ludom pochodzenia tureckiego. Z czasem Bułgarzy sami przyjęli język słowiański. Na północy z kolei Słowianie wschodni byli od końca VIII w. nękani przez wikingów, którym również zależało na handlu z Bizancjum i Arabami. Wikingowie, którzy nazywali siebie Rusami, z czasem założyli dwa państwa wokół Nowogrodu i Kijowa. Udało im się uzależnić plemiona słowiańskie od siebie w celu pozyskiwania nowych towarów, siły roboczej i niewolników. W momencie kiedy władca Nowogrodu podbił Kijów, powstała Ruś Kijowska. Władcy Rusi nosili też słowiańskie imiona i przyjmowali ich wierzenia. Bizancjum stało się ważnym sprzymierzeńcem. W 988 r. władca Włodzimierz I Wielki przyjął chrzest i ożenił się z siostrą cesarza Anną. Wojska Rusinów pomagały cesarstwu w pokonaniu Bułgarów, a także tłumieniu powstań na Krymie i w Azji Mniejszej. Skąd pochodzą Słowianie i jaki jest rodowód Piastów? Najnowsze badania DNA zaskoczyły wszystkich Skąd się wzięli Słowianie i społeczność państwa Piastów? Odpowiedzi na te pytania miały przynieść najnowsze badania DNA. Przeanalizowano szczątki kilkuset osób. Wyniki zaskoczyły wsz... Średniowieczny Kijów – drugi Konstantynopol Wraz ze związaniem się z Bizancjum i przyjęciem chrztu rozpoczął się szybki rozwój Kijowa. Książę Włodzimierz zabronił …

sredniowieczny-kijow-50e2742.jpg
width: 1024
height: 661

Czym jest LiDAR? Rewolucyjne narzędzie archeologów
type: item
date: 2023-08-14T12:01:41.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Technologia
subject: archeologia
description: Wraz z postępem technologicznym rozwijają się bardziej zaawansowane narzędzia badawcze. W ostatnich dekadach LiDAR zmienił oblicze archeologii i otworzył niewyobrażalne wcześniej możliwości dla badaczy.
encoded: W tym artykule: Na czym polega LiDAR? Co można odkryć za pomocą LiDARu? Co możemy zaobserwować na mapie dzięki LiDAR0owi? Jakich ważnych odkryć dokonano przy pomocy LiDARu? LiDAR – Szanse i zagrożenia Historia metody lidarowej sięga lat 60. XX wieku. LiDAR (z angielskiego Light Detection and Ranging) dość szybko – mimo wysokich cen – stał się narzędziem pożądanym przez archeologów. Dziś urządzenia pozwalające na wykonanie badań lidarem są już powszechne i coraz częściej wspomagają badania terenowe. Na czym polega LiDAR? Rozpowszechnione w XX wieku obserwacje satelitarne Ziemi są dzisiaj praktycznie wykorzystywane przez wielu ludzi. Przydają się choćby do znalezienia drogi do celu czy zaplanowania wakacji. Technologie obserwacji satelitarnych rozwijały się również w kierunku obrazowania tego, co znajduje się pod ziemią. I tu pojawia się technologia LiDAR, która dzięki wykorzystywaniu promieni laserowych jest w stanie odwzorować trójwymiarowy model terenu. LiDAR działa podobnie jak radar, choć radary wykorzystują fale radiowe, najczęściej w zakresie mikrofal. Najbardziej spektakularne rezultaty ta metoda daje przy lokalizacji obiektów i stanowisk archeologicznych. W zasadzie bez większego wysiłku można na sprzęcie komputerowym dokonać odkryć bez wychodzenia z domu. Dotyczy to nie tylko bardziej zaawansowanych funkcji mapowania. Już nawet przy podstawowych opcjach łatwo można spostrzec nieznane lub zapomniane stare grodziska, kopce, wały obronne itp. Znajdują się na pozornie nieciekawych polach rolniczych, łąkach, lasach, a nawet w mieście. Dzięki LiDAR-owi można też mierzyć wysokość gór. Ostatnie pomiary pomogły oszacować, jak wysoko jest tak naprawdę położony najwyższy szczyt Polski. Co można odkryć za pomocą LiDARu? LiDAR wykorzystuje się na różne sposoby, choćby w celu monitorowaniu środowiska. Dla archeologów LiDAR jest niezwykle skuteczny przy analizie krajobrazu i przestrzeni otwartych. Dzięki tej metodzie można zaobserwować obiekty archeologiczne, które nigdy b…

lidar-7b8bc84.png
width: 2906
height: 1638

Ile Polska miała stolic? Odpowiedź na to pytanie wcale nie jest tak oczywista
type: item
date: 2023-08-09T16:00:17.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: historia
subject: historia polski
subject: kraków
subject: królowie
subject: polska
subject: stolica
subject: warszawa
description: Trudno powiedzieć, ile dokładnie stolic miała Polska. Wszystko zależy od definicji tego słowa. Stolica mogła być siedzibą władcy, rządu lub władzy kościelnej. Dopiero akty prawne jasno wskazują, które miasto jest stołeczne.
encoded: W tym artykule: Co oznacza i skąd pochodzi nazwa stolica? Ile stolic posiadała Polska? Stolica według prawa? XIX wiek i stolice polskich państw Stolica dzisiaj W swej długiej historii istnienia, Polska zmieniała swoją stolicę z różnych miejsc na mapie. Choć najczęściej wymienia się zaledwie kilka miast, trudno powiedzieć, ile w sumie nasz kraj posiadał miast stołecznych. Często można też zauważyć, że niepozorne miasto szczyci się mianem historycznej stolicy. W rzeczywistości dużo zależy od tego, czym jest stolica i co to słowo dokładnie oznacza? Z historycznego punktu widzenia często definiuje się stolicę jako stałe miejsce pobytu władcy czy innego głównego organu władzy. Niemniej jednak inaczej to wygląda z czysto prawnego aspektu, gdzie wszystko musi być jasno zdefiniowane. Miasto stołeczne kojarzy się zapewne z najważniejszym ośrodkiem w państwie, sercem kraju. W niektórych założeniach wojennych przyjmowało się na przykład, że jak stolica kapitulowała, to jej kraj uznawało się za podbity. Co oznacza i skąd pochodzi nazwa stolica? Jak podaje Wielki słownik języka polskiego, stolica to „główne miasto państwa, w którym mają siedzibę jego władze”. Etymologicznie pochodzenie tego słowa widzi się w stole. Stół przerodził się z czasem w nowe słowa, m.in. w stołek i stolec. Dawniej stolcem nazywano duże krzesło, na którym zasiadali zwierzchnicy świeccy lub duchowni. To samo słowo stało się synonimem władzy, np. stolec biskupi lub książęcy stolec. Później stolec zaczął kojarzyć się z odchodami, ponieważ to właśnie „na tronie” czy „na stolcu” oddawano się defekacji. Stolica również z początku była tronem władcy, czyli królewskim stolcem. Z czasem wyrażenie to wiązało się z miejscem, gdzie władca przebywa, skąd rządzi. Historycznie stolica była to siedziba władcy. Znasz wszystkie województwa w Polsce? Sprawdź, ile ich jest i jakie mają stolice Jeszcze nie tak dawno temu, Polska była podzielona na 49 województw. Obecnie obowiązujący podział administracyjny kraju uwzględnia j…

ile-polska-miala-stolic-cd85d2c.jpg
width: 1024
height: 716

Potężny Circus Maximus. Jak wyglądał największy cyrk antycznego Rzymu
type: item
date: 2023-08-05T13:00:14.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: starożytny rzym
description: Rzym był największym i najbardziej imponującym miastem imperium. W ponad milionowej stolicy znajdowało się wiele miejsc publicznych przeznaczonych dla ludu i dla rozrywki. Obok Koloseum, licznych term, teatrów było tam kilka cyrków. Wśród nich największy i najstarszy – Circus Maximus.
encoded: W tym artykule: Jakie wydarzenia odbywały się w Circus Maximus? Jak wyglądał Circus Maximus? Obeliski z Egiptu Na czym polegały rzymskie wyścigi konne? Niebezpieczne zawody Ostatnie zawody i Circus Maximus dzisiaj Circus Maximus to jeden z najbardziej niedocenianych zabytków na świecie. Cyrki w starożytnym Rzymie w rzeczywistości były torami wyścigowymi dla rydwanów. Wywodziły się jeszcze z tradycji etruskiej – ludu, który zamieszkiwał Italię przed przybyciem Rzymian. Początkowo zawody były dostępne wyłącznie dla elity. Plebejusze ludzie nie mogli być nawet widzami. Dopiero ostatni etruski król Rzymu, Lucjusz Tarkwiniusz Pyszny, dodał miejsca na widowni dla zwykłych obywateli. Kształt budowli przypominał greckie hipodromy. Od V w. p.n.e. cyrk pełnił wiele funkcji rozrywkowych. Pierwsza właściwa forma znanego Circus Maximus została ukończona w okresie republiki rzymskiej – około 174 r. p.n.e. Jakie wydarzenia odbywały się w Circus Maximus? W największym i najstarszym cyrku starożytnego Rzymu można było oglądać: wyścigi konne, zawody gladiatorów, ludowe igrzyska, uroczystości świąteczne, uroczystości triumfalne, pogrzeby. Jak wyglądał Circus Maximus? Podczas panowania cesarza Augusta pisarz Dionizjusz z Halikarnasu pisał, że „Circus Maximus to jedna z najpiękniejszych i najbardziej podziwianych budowli w Rzymie". Oprócz trybun mieściły się tam liczne korytarze czy sklepiki. Stadion miał plan wydłużonej elipsoidy. Największe wymiary Circus Maximus osiągnął za czasów Trajana – 544 m x 129 m. Stajnie mieściły się przy krótszym boku toru wyścigowego, na przeciwnym boku znajdowała się brama triumfalna. W linii środkowej części wielkiego placu znajdował się nasyp, który okrążali zawodnicy. W późniejszych czasach zastąpiono nasyp murkiem, który nazywany był spiną. Był to obszar, gdzie znajdowały się liczne zbiorniki wodne, posągi, ołtarze i inne różne obiekty. Z jednej strony było to najlepiej widoczne miejsce, wykorzystywane przez cesarzy do manifestacji ich wielkości. Z dr…

circus-maximus-49c0d59.jpg
width: 1024
height: 677

Hefajstejon – najlepiej zachowana świątynia grecka
type: item
date: 2023-07-09T13:00:24.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ateny
subject: Edukacja
subject: grecja
subject: świątynie
description: Hefajstejon oznacza świątynię poświęconą bogu Hefajstosowi. Był on patronem rzemieślników. Kojarzono go z żywiołem ognia. Najbardziej znany jest ateński Hefajstejon.
encoded: W tym artykule: Czym jest Hefajstejon w Atenach? Tezejon czy Hefajstejon? Znaczenie Hefajstosa Dlaczego Hefajstejon jest wyjątkowy? Świątynie greckie budowano ku czci poszczególnych bogów. Każde polis posiadało z kilka świątyń, które charakteryzował prostokątny plan i obecność kolumnady na zewnątrz. Dla każdego patrona odbywano specjalne święta i procesje. Dzisiaj większość greckich świątyń stoi w ruinie lub też przerobiono je na inne budowle. Czym jest Hefajstejon w Atenach? W tym artykule opisujemy konkretny Hefajstejon, który znajdował się w starożytnych Atenach. Wybudowany został w okresie klasycznym, po sławnych wojnach z Persami w V w. p.n.e., w ramach planu odbudowy miasta. Świątynia Hefajstosa jest najlepiej zachowaną świątynią w całej Grecji właściwej. Reprezentuje ona porządek dorycki. Architektura budowli jest uznawana za czołowy przykład tego stylu. Rozmiarowo nie była to wielka konstrukcja, ale dominowała nad ateńską agorą, stojąc u podnóża Akropolu. Jak wyglądał z zewnątrz Hefajstejon? Oto charakterystyczne cechy tej budowli: była w porządku doryckim (choć sam fryz był już typowy dla porządku jońskiego), wybudowano ją na wzniesieniu Kolonos Agorajos, była względnie niewielka, to pierwsza grecka świątynia zbudowana z marmuru, jej fryz i przyczółki zdobiły reliefowe dekoracje, była otoczona przez 34 kolumny. Tezejon czy Hefajstejon? Jeszcze w ubiegłym wieku twierdzono, że budowla świątyni jest poświęcona kultowi herosa Tezeusza. Sądzono tak z powodu przedstawienia mitu o Tezeuszu na fryzie. Fryz to usytuowany poziomo pas na elewacji budynku, wypełniony jest często różnego typu dekoracjami. Zachowały się fragmenty fryzu z zachodniej elewacji budynku i frontowego przyczółku. Przyczółek to – najczęściej trójkątny – szczyt nad portykiem, również bogato dekorowany. Tematem tej płaskorzeźby jest walka ludzi z centaurami. Tego typu przedstawienia w sztuce greckiej nazywamy centauromachią. Tutaj właśnie pojawiają się postacie związane z ową tematyką, czyli Tezeu…

hefajstejon-najlepiej-zachowana-swiatynia-grecka-fot-getty-images-491d056.jpg
width: 2121
height: 1414

Sztuka ziemi – czym był ruch artystyczny land art?
type: item
date: 2023-07-09T07:01:19.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: krajobrazy
subject: pejzaże
subject: Społeczeństwo
subject: sztuka
description: Choć sztuka ziemi pojawiła się jako ruch artystyczny w XX w. to już od prehistorii ludzie wykorzystywali krajobraz do wielkich projektów. Jakie były założenia land art?
encoded: W tym artykule: Początki ruchu land art Główne założenia sztuki ziemi Ważniejsze dzieła w dorobku sztuki ziemi Sztuka ziemi a prehistoria Sztuka ziemi dzisiaj Początki ruchu land art XX wiek był czasem rewolucyjnych przemian w sztuce. Jednym z wielu nowych nurtów była tzw. sztuka ziemi (z angielskiego – land art). Głównym powodem wyodrębnienia tego kierunku była chęć oderwania się od tradycyjnego warsztatu artysty. Zazwyczaj dzieło artystyczne powstawało w studio lub też sam projekt był jedynie odbiciem pejzażu, więc powstawał w miejscu. W latach 60. i 70. XX w. pierwsi brytyjscy i amerykańscy twórcy zaczęli pracować na zewnątrz. Zajęli się krajobrazem, który zaczął być zniekształcany w ramach sztuki. Znanymi twórcami, poświęcającymi się teorii i praktyce land art byli m.in.: Richard Long, Robert Smithson, Walter De Maria, Robert Morris, James Pierce, Andrew Rogers. Główne założenia sztuki ziemi Oprócz chęci uwolnienia się z pracy w studio, artyści land artu wykonywali swoje wielkoskalowe projekty w konkretnych celach. W pracach teoretycznych dowiadujemy się od autorów, jakie są najważniejsze założenia tej sztuki. Nie zawsze chodziły ze sobą w parze, różni artyści stawiali sobie inne warunki. Po pierwsze, dzieło artystyczne nie miało być postrzegano jako wyłączna kreacja artysty. Praca miała nie tylko komponować się z lokalnym środowiskiem, ale być obiektem wpływu tego środowiska. Pogoda, światło, pory roku nadawały dziełu zupełnie inne atrybuty. Czasem te efekty niszczyły oryginalny projekt. Taki też był zamysł – krajobrazowe dzieło sztuki miało być kształtowane przez środowisko. Z tego powodu niektórzy artyści nawet odmawiali prowadzenia jakichkolwiek prac konserwatorskich. Ich dzieło miało żyć wraz ze środowiskiem, a nie być zamknięte w muzeum. Czasem oznaczało to nawet nieodwracalne zniszczenie wskutek np. ekstremalnych warunków pogodowych. Drugim ważnym założeniem było wykorzystanie zjawisk naturalnych w celu intensywniejszego doznania ich przez widownię. Chodz…

sztuka-ziemi-czym-byl-ruch-artystyczny-land-art-fot-getty-images-f5259d9.jpg
width: 2121
height: 1414

Tak wyglądał Artemizjon w Efezie. Kto podpalił świątynię Artemidy?
type: item
date: 2023-07-05T09:00:34.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: architektura
subject: Edukacja
subject: grecja
subject: starożytność
subject: świątynie
description: Do siedmiu cudów świata starożytnego zalicza się Artemizjon w Efezie. Był on wspaniałą świątynią, która jednak zmieniała wygląd z czasem. Piękno tej świątyni wydaje się tak samo fascynujące jak jej historia.
encoded: W tym artykule: Pierwszy Artemizjon w Efezie Drugi Artemizjon w Efezie Trzeci Artemizjon Znaczenie świątyni w starożytnym świecie Czym jest Artemizjon? Greccy bogowie mieli swoje osobne świątynie. Artemizjon był poświęcony Artemidzie. Była ona boginią łowów, natury, kobiet, związaną też z kultem Księżyca. Najważniejszy w całym świecie antycznym był Artemizjon położony w polis o nazwie Efez, nad rzeką Kayster. Miasto znajdowało się na wybrzeżu Morza Jońskiego w Azji Mniejszej. Lokalna świątynia Artemidy została zaliczona do siedmiu cudów świata starożytnego. Niestety, monumentalna świątynia nie dotrwała do naszych czasów. Pierwszy Artemizjon w Efezie Kult Artemidy w Efezie wiązał się legendą o założeniu miasta przez królową Amazonek Otrere. Wojowniczki miały również powracać do założonego przez siebie sanktuarium w chwilach kryzysu i szukać schronienia. Czczona w Efezie bogini była najprawdopodobniej związana ze swoją anatolijską odpowiedniczką o nazwie Kybele. Niestety, nie wiemy za wiele na temat pierwszej świątyni Artemidy. Była ona zbudowana z drewna, prawdopodobnie na planie prostokąta. W środku musiała się znajdować figura kultu. Wybudowana około połowy VIII w. p.n.e. jako jedna z pierwszych greckich świątyń posiadała otaczającą ją kolumnadę. W VII w. p.n.e. budowla uległa zniszczeniu wskutek powodzi. Jak naprawdę wyglądał Kolos z Rodos? Na pewno nie tak, jak na większości współczesnych ilustracji Kolos z Rodos zaliczał się do oryginalnych siedmiu cudów świata. Starożytni Grecy byli pełni podziwu kunsztu technicznego, z jakim wykonano wielki posąg Heliosa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-naprawde-wygladal-kolos-z-rodos-na-pewno-nie-tak-jak-na-wiekszosci-wspolczesnych-ilustracji-ryc-http-www-ancient-eu-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-ad86f23.jpg" width="938" height="613" alt="Jak naprawdę wyglądał Kolos z Rodos? Na pewno nie tak, jak na większości współczesnych ilustracji (Ryc. http://www.ancient.eu, Wikimedia Com…

artemizjon-w-efezie-fot-getty-images-1138d09.jpg
width: 2121
height: 1414

Symbol smoka przywędrował w średniowieczu do Polski z Brytanii. Za sprawą angielskiego następcy tronu
type: item
date: 2023-06-18T12:49:55.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: legendy
subject: średniowiecze
subject: symbole
description: Smok w heraldyce występował wyłącznie na Wyspach Brytyjskich. Na kontynencie europejskim był symbolem zła. Okazuje się jednak, że pozytywny symbol smoka pojawia się również w Polsce.
encoded: W tym artykule: Smok – średniowieczne wcielenie zła Legendy arturiańskie i smoczy władca Symbol smoka w heraldyce polskich Piastów Bolesław Krzywousty jako smok Magnus Haroldson – angielski książę i polski komes W czasach średniowiecza skojarzenia ze smokiem niemal zawsze były negatywne. Wyjątkiem są Wyspy Brytyjskie. Tu smok ukazywany był w pozytywnym świetle, ponieważ widniał na sztandarach. Okazuje się, że symbol smoka był również używany przez książąt czerskich. Smok – średniowieczne wcielenie zła Już w mitologiach germańskich czy słowiańskiej pojawiają się istoty smoków, chociażby w legendzie o Sigurdzie. Były to złe potwory, kojarzone z mrokiem, zniszczeniem i strachem. Walki ze smokiem zaadaptowane zostały nawet w tekstach chrześcijańskich. Owe źródła w piśmie i ikonografii pokazują smoka w złowrogim świetle. Co symbolizuje smok? Był on bestią, sługą szatana, wcieleniem zła. Gdzie można go zobaczyć? Na przykład w popularnym przedstawieniu św. Jerzego zabijającego smoka. Był to częsty temat w malarstwie. W tekstach również smok pojawia się najczęściej jako alegoria nikczemnego charakteru osoby lub strasznego wydarzenia. Legendy arturiańskie i smoczy władca Na Wyspach Brytyjskich jednak smok mógł być szanowanym symbolem. Możliwe, że już Brytowie i Sasi wykorzystywali wizerunki smoka na swoich proporcach. Stwór przeniknął później do sławnych legend arturiańskich. Owe legendy pochodzą jeszcze ze źródeł pogańskich. Potem jednak treści dostosowano na potrzeby symboli chrześcijańskich. Smok jest w nich nośnikiem pozytywnych wartości, czego najlepszym przykładem jest król Artur. Wiwerna (smok, który nie zieje ogniem) stała się symbolem samego władcy. Sam Artur nazywany był „najwyższym smokiem”. Do dzisiaj doszukać się można pewnych powiązań z Czerwonym Smokiem na fladze Walii. Symbol smoka w heraldyce polskich Piastów Wraz z postępem badań historycznych odkryto, że smok jako pozytywny symbol heraldyczny przywędrował też do Polski. Już w XIII w. obecne są polskie anal…

jak-symbol-smoka-przywedrowal-w-sredniowieczu-do-polski-z-brytanii-fot-118839298-kostiantyn-ivanyshen-via-shutterstock1-b6ba538.jpg
width: 1000
height: 563

Wyspa Pitcairn znajduje się na „końcu świata”. Zasiedlili ją zbuntowani angielscy marynarze
type: item
date: 2023-06-12T07:01:08.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
description: Wszechogarniający Ocean Spokojny ma na sobie wiele wysp. Hawaje czy Wyspa Wielkanocna są powszechnie znane. Natomiast malutka wyspa Pitcairn ma niesamowitą historię przybycia tam ludzi.
encoded: W tym artykule: Gdzie leży wyspa Pitcairn i co się na niej znajduje? Pierwsi mieszkańcy wyspy Pitcairn Bunt na okręcie HMS Bounty w 1789 r. 1790 rok i dotarcie na Pitcairn Współcześni mieszkańcy Pitcairn Pitcairn jest ostatnią „kolonią” Wielkiej Brytanii na Pacyfiku. Jest to najmniejsza społeczność polityczna zamieszkująca w regionie pacyficznym. Wyspa obrosła legendami, a jej mieszkańcy mają dość nietypową tożsamość. Gdzie leży wyspa Pitcairn i co się na niej znajduje? Wyspa położona jest bliżej wschodniego basenu Morza Spokojnego. Najbliżsi sąsiedzi znajdują się w Polinezji Francuskiej, niecałe 500 km w linii prostej. W 2018 r. Pitcairn zamieszkiwało jedynie 50 osób. Pomimo to na wyspie istnieje administracja, lokalna prasa czy urząd pocztowy. Sama wyspa jest pochodzenia wulkanicznego. To jedyna zamieszkana wyspa z czterech składających się terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii. Nie ma tu rzek i jezior. Woda pitna jest gromadzona z deszczówki w cysternach. Wyspa jest tak naprawdę popularna dlatego, że jest odległa i tak trudno dostępna. Próby wybudowania tu infrastruktury turystycznej kończą się zawsze niepowodzeniem ze względu na niekorzystne warunki pogodowe. Pierwsi mieszkańcy wyspy Pitcairn Wyspa Pitcairn została nazwana na cześć odkrywcy Roberta Pitcairna, który tu dotarł w 1767 r. Choć prawdopodobnie była znana Polinezyjczykom, to stałego zasiedlenia dokonali dopiero buntownicy brytyjscy ze statku HMS Bounty w 1790 r. Ocean Spokojny zniknie i powstanie kolejny superkontynent. To nas czeka za co najmniej 200 mln lat Za 200–300 milionów lat Ocean Spokojny przestanie istnieć, a kontynenty złącza się w jeden superkontynent. Będzie na nim tak gorąco, że żaden ssak tego nie przeżyje. Sam bunt wydarzył się rok wcześniej. Jest jednym z kultowych wydarzeń nie tylko historycznych, ale również popkulturowych. Powstało na ten temat wiele tekstów dzięki zapiskom uczestników tych wydarzeń. Do najpopularniejszych należą książka Juliusza Verne’a z 1879 r. „Buntownicy z Bou…

pitcairn-wyspa-na-koncu-swiata-zasiedlona-przez-uciekinierow-fot-1431391898-via-shutterstock-5cf8d48.jpg
width: 1000
height: 266