Polacy kochają tę wyspę. Niestety, jej mieszkańcy mają dosyć turystów
Rekordowa liczba turystów sprawiła, że Malta znalazła się na granicy wydolności. Przy ponad 4 mln odwiedzających rocznie każdy mieszkaniec otoczony jest przez średnio ośmiu turystów.
Spis treści: Jeden z najbardziej „przeludnionych” kierunków świata Turyści kontra mieszkańcy – gdzie przebiega granica? Malta stała się jednym z najpopularniejszych kierunków turystycznych w Europie – również wśród Polaków. Według najnowszych danych w 2025 roku wyspę odwiedziło 4 mln osób, bijąc rekord z roku poprzedniego, gdy liczba ta wyniosła 3,5 mln. Tymczasem populacja Malty to zaledwie około pół miliona mieszkańców. Taka dysproporcja coraz bardziej wpływa na codzienne życie lokalnej społeczności. Jeden z najbardziej „przeludnionych” kierunków świata W raporcie „New York Post” opartym na analizie Go2Africa, Malta znalazła się w pierwszej dziesiątce najbardziej zatłoczonych destynacji turystycznych na świecie. Wskaźnik liczby odwiedzających w przeliczeniu na mieszkańca jest tu jednym z najwyższych – średnio prawie ośmiu turystów na jednego mieszkańca. Najwięcej przyjezdnych pochodzi z Wielkiej Brytanii (19,8 %), Włoch (17,3 %) i Francji (8,3 %), ale na czwartej pozycji uplasowali się Polacy, odpowiadając za 7,4% wszystkich wizyt. W 2025 r. wyspę odwiedziło aż 387 tys. naszych rodaków. Popularność Malty wśród turystów z Polski wynika przede wszystkim z łatwej dostępności tanich lotów i krótkich wyjazdów typu city break. Masowy napływ podróżnych stał się jednak zjawiskiem, które coraz wyraźniej wpływa na życie Maltańczyków. Eksperci podkreślają, że szybki rozwój turystyki wywołuje konsekwencje, których wcześniej nie brano pod uwagę. Jak zauważa „New York Post”: „Malownicze kierunki turystyczne coraz częściej stają przed wyzwaniem związanym z nadmierną liczbą odwiedzających. Po pandemicznym odbiciu branży turystycznej pojawiają się pytania o to, jak utrzymać równowagę między gościnnością a jakością życia mieszkańców”. Turyści kontra mieszkańcy – gdzie przebiega granica? Wielu Maltańczyków z nostalgią wspomina czasy, gdy ich wyspa była bardziej kameralna, mniej zależna od rytmu lotów czarterowych i rezerwacji Airbnb. Jednym z miejsc, które najbardziej ucierpiały na skutek przekształceń, jest dzielnica Paceville. Jeszcze kilkanaście lat temu była to przestrzeń spotkań lokalnej młodzieży – dziś królują tam przyjezdni i studenci z zagranicy. Rodowity Maltańczyk i bloger Andrew Cachia opisał tę zmianę: „Imprezowicze zamienili to miejsce rozrywki, niegdyś uwielbiane przez lokalną społeczność, w odległe wspomnienie”. Frustracja części mieszkańców wyraża się nie tylko w rozmowach czy mediach społecznościowych, ale również w protestach przeciwko nadmiernej rozbudowie infrastruktury turystycznej. Marsaskala, położona na południu wyspy, jeszcze do niedawna uchodziła za spokojne, nadmorskie miasteczko. Obecnie staje się kolejnym celem deweloperów, którzy planują wznoszenie apartamentowców i hoteli. Miejscowa społeczność nie kryje obaw – boi się nie tylko utraty widoków i zieleni, ale również zaniku więzi społecznych i lokalnych tradycji. Co więcej, jak podaje „Travel and Tour World”, natężenie ruchu prowadzi do przeciążenia transportu publicznego, zatłoczenia sklepów oraz utrudnień w codziennych zakupach. Coraz więcej Maltańczyków wybiera zakupy online, aby uniknąć długich kolejek, a inni planują je w nietypowych godzinach, by ominąć turystyczne tłumy. Rosnąca liczba odwiedzających wpływa też na infrastrukturę komunalną, komunikację miejską i dostęp do służby zdrowia. Według wielu mieszkańców ich wyspa stała się już miejscem, w którym trudno o spokój i prywatność. Mimo to premier Malty Robert Abela jest zadowolony z rozwoju turystyki na wyspie. Zachwala prywatne inwestycje w luksusowe hotele i oczekuje, że turyści będą zostawiać w kraju coraz więcej pieniędzy. Na razie nie ma mowy o wprowadzaniu jakichkolwiek ograniczeń. Źródła: Daily Express, Malta Independent, Interia, agencja Olive Media Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurnh" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurnj" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To nie Malediwy, ale jest równie pięknie. Tyle, że taniej. Poznajcie wyspę Palawan
Nie musisz wydawać fortuny, aby zobaczyć iście rajskie krajobrazy. W Azji znajduje się wyspa z krystalicznie czystą, turkusową wodą i piaszczystymi, białymi plażami – widoki do złudzenia przypominają Malediwy, za to ceny są wyjątkowo przyjazne dla portfela.
Krystalicznie czysta woda, drobny biały piasek i widoki, które zapierają dech w piersiach – dla wielu to obraz wymarzonych wakacji. Takie scenerie od razu przywodzą na myśl Malediwy, uznawane za synonim egzotycznego luksusu. Niewielu jednak wie, że podobny krajobraz można znaleźć w innej części świata, gdzie koszt takiej podróży okazuje się znacznie niższy. Egzotyka za przystępną cenę Choć dla wielu podróżnych symbolem tropikalnego raju pozostają Malediwy, coraz częściej ich uwagę przyciąga filipińska wyspa, której krajobrazy budzą podobne skojarzenia. Turkusowe wody i dziewicze plaże sprawiły, że zyskała miano „Malediwów Filipin”. Palawan – bo o nim mowa – przyciąga tych, którzy marzą o egzotycznym raju, ale szukają go w bardziej przystępnej cenie. Wyspą nteresuje się oraz więcej podróżnych, odkrywając jednocześnie bogactwo natury, które znacznie wykracza poza klasyczne obrazy rajskich plaż. Palawan może poszczycić się jednymi z najpiękniejszych raf koralowych w regionie, a różnorodność podwodnego życia sprawia, że nurkowanie i snorkeling stają się tu niepowtarzalnym doświadczeniem. Przyciąga również fakt, że tutejsze cuda natury zostały docenione przez UNESCO. Podziemna rzeka Puerto Princesa – najdłuższa w Azji i druga pod względem długości na świecie – wpisana została na listę światowego dziedzictwa, oferując unikatowe połączenie podziemnych formacji krasowych, gór i morza. Kilkaset kilometrów dalej, w sercu Morza Sulu, znajduje się z kolei Tubbataha Reefs Natural Park, uznawany za jedno z najczystszych i najlepiej chronionych miejsc nurkowych na świecie. Jak podkreślają eksperci, to właśnie ta synergia – dziewicza przyroda, bogactwo atrakcji i rozsądne ceny – powoduje, że Palawan przyciąga coraz większą liczbę podróżnych. „To wyjątkowe połączenie naturalnego piękna, przygód i przystępnej ceny. Staje się coraz bardziej popularny wśród turystów, którzy pragną tropikalnego raju bez przesadnych wydatków” – stwierdził przedstawiciel Experience Travel Group w rozmowie z „The Mirror”. Groźny rywal Malediwów. Poznajcie Palawan Na Palawanie luksus wcale nie musi oznaczać nadwyrężonego portfela. Komfortowy hotel można zarezerwować już za około 250 zł za noc. Dla porównania, nocleg na Malediwach w podobnym standardzie to wydatek od około 1 500 zł wzwyż, a więc różnica jest odczuwalna od pierwszego dnia pobytu. To właśnie ta przewaga cenowa, połączona z wyjątkowym krajobrazem, sprawia, że Palawan coraz częściej wybierany jest jako alternatywa dla droższego Oceanu Indyjskiego. A jak wygląda podróż z Polski na Palawan? Wymaga kilku etapów, ale nie należy do trudnych. Z Warszawy najczęściej leci się do Manili z przesiadką w Dubaju, Dosze lub Stambule, a całość zajmuje około doby. Następnie podróżni wybierają lot krajowy do Puerto Princesa lub El Nido, który trwa niespełna dwie godziny i otwiera drzwi do egzotycznego krajobrazu. Istnieje również możliwość rejsu promem z Manili do Puerto Princesa, trwającego kilkanaście godzin i chętnie wybieranego przez osoby pragnące wolniejszego tempa, dzięki któremu mogą podziwiać filipińskie wybrzeże z perspektywy morza. To właśnie połączenie stosunkowo łatwego dostępu, atrakcyjnych cen i niezwykłych walorów przyrodniczych sprawia, że – jak podkreślają eksperci z Experience Travel Group – Palawan uchodzi za „doskonały wybór” dla podróżnych poszukujących autentycznego doświadczenia tropików. Wyspa w sercu Azji Południowo-Wschodniej staje się idealna zarówno dla miłośników aktywności na świeżym powietrzu, jak i osób pragnących zanurzyć się w lokalnej kulturze czy delektować spokojem z dala od masowej turystyki. Źródła: Daily Mail, The Mirror Szukasz inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gdzie można odpocząć od zgiełku? Oto najcichsze kraje świata, w których łatwo odnaleźć spokój
Hałas uliczny, ruch samochodowy, tłumy i gwar dużych miast to dla wielu osób nieodłączna część codzienności. Nic dziwnego, że podczas urlopu coraz częściej szukamy miejsc, w których można od tego wszystkiego odpocząć i po prostu pobyć w ciszy. Gdzie na świecie najłatwiej o prawdziwy spokój? Odpowiedzi dostarcza najnowszy ranking.
Prawdziwa cisza staje się dziś czymś, czego coraz trudniej doświadczyć. Na co dzień otacza nas szum samochodów, komunikacji miejskiej, rozmów czy dźwięków dobiegających z sąsiednich mieszkań, dlatego wiele osób szuka wytchnienia poza dużymi miastami, wybierając spokojniejsze i mniej zaludnione miejsca. Okazuje się jednak, że w niektórych krajach o ucieczkę od codziennego zgiełku jest znacznie łatwiej niż w innych. Autorzy nowego rankingu porównali państwa pod względem m.in. gęstości zaludnienia i ruchu turystycznego, udziału terenów wiejskich i chronionych, natężenia ruchu samochodowego, a także zagęszczenia lotnisk oraz linii kolejowych. Na tej podstawie wskazali obszary, które oferują najlepsze warunki do spokojnego wypoczynku z dala od tłumów i hałasu. Które kraje zatem znalazły się najwyżej w zestawieniu? Bhutan najcichszym krajem świata. Afryka zdominowała ranking Na pierwszym miejscu zestawienia znalazł się Bhutan. Niewielkie himalajskie państwo zawdzięcza swoją pozycję przede wszystkim rozległym, słabo zaludnionym obszarom, wśród których dominują zalesione góry i głębokie doliny. Lasy pokrywają około 70% powierzchni kraju, a konstytucja Bhutanu wymaga, aby co najmniej 60% jego terytorium pozostawało zalesione. Jednocześnie państwo od lat świadomie ogranicza rozwój masowej turystyki. Zagraniczni podróżni uiszczają specjalną opłatę na rzecz zrównoważonego rozwoju (Sustainable Development Fee), a przyjęty model ma pozwalać czerpać korzyści z turystyki bez nadmiernego obciążania środowiska i lokalnych społeczności. W efekcie presja turystyczna pozostaje tam znacznie mniejsza niż w wielu najpopularniejszych kierunkach Azji. Drugą pozycję zajęła Namibia, czyli jeden z najrzadziej zaludnionych krajów świata. Jego krajobraz tworzą m.in. pustynia Namib, rozległe płaskowyże i tereny chronione, a ogromne przestrzenie z dala od większych ośrodków sprzyjają znalezieniu miejsc niemal całkowicie odizolowanych od miejskiego zgiełku. Równie wysoko znalazła się sąsiednia Botswana, od lat rozwijająca model turystyki określany jako „low volume, high value”, czyli nastawiony na mniejszą liczbę odwiedzających zamiast masowego ruchu. W pierwszej piątce uplasowały się również Zambia, wyróżniająca się dużym udziałem terenów objętych ochroną, oraz Gabon, którego znaczną część powierzchni porastają lasy równikowe. Afryka zdecydowanie zdominowała zresztą czołówkę zestawienia – państwa tego kontynentu zajęły cztery miejsca tuż za zwycięskim Bhutanem, a ponad połowa krajów w pierwszej 25. również znajduje się właśnie tam. Dalsza część pierwszej dziesiątki pokazuje jednak, że warunki sprzyjające ucieczce od zgiełku można znaleźć na kilku kontynentach. Na szóstym miejscu uplasowała się Wenezuela, za nią Czad i Republika Środkowoafrykańska, natomiast dziewiąte miejsce przypadło Mongolii – państwu słynącemu z ogromnych stepów i jednej z najniższych gęstości zaludnienia na świecie. Pierwszą dziesiątkę zamknęła Boliwia, gdzie poza największymi miastami rozciągają się słabo zaludnione obszary Altiplano, wysokich Andów i solnisk. Najcichsze kraje w Europie. Estonia wyprzedziła Finlandię i Szwecję Choć w pierwszej 25. zestawienia nie znalazło się żadne państwo europejskie, kilka krajów kontynentu zajęło miejsca w pierwszej 50. Najlepiej wypadła Estonia, która uplasowała się na 34. pozycji na świecie. Nieco za nią znalazły się Finlandia (sklasyfikowana na 39. miejscu) oraz Szwecja (która zajęła 40. pozycję). Wysoko na tle pozostałych państw Europy znalazły się także Grecja, Łotwa i Litwa, a nieco dalej m.in. Chorwacja, Słowenia oraz Polska (82. miejsce). Nasz kraj wyprzedził w zestawieniu m.in. Norwegię, Francję, Irlandię, Niemcy, Wielką Brytanię, Włochy, Hiszpanię, Portugalię czy Szwajcarię. Wyżej od Polski, poza państwami tworzącymi europejską czołówkę, uplasowały się natomiast m.in. Bułgaria, Białoruś i Austria. Różnice pomiędzy poszczególnymi państwami kontynentu są więc spore. Relatywnie dobrze wypadła część krajów północnej i wschodniej Europy, podczas gdy bardziej odległe pozycje przypadły niektórym niewielkim, gęsto zaludnionym państwom oraz popularnym kierunkom turystycznym (np. Malcie, Szwajcarii czy Holandii). Taki rozkład wynika bezpośrednio z kryteriów uwzględnionych przez autorów zestawienia. W przypadku wielu europejskich krajów na końcowy rezultat wpłynęły m.in. duża liczba mieszkańców na stosunkowo niewielkiej powierzchni i intensywny ruch turystyczny. Podobną zależność można zauważyć również poza Europą. Stany Zjednoczone, mimo ogromnych przestrzeni, licznych parków narodowych i obszarów objętych ochroną, zajęły dopiero 92. miejsce. W ich przypadku atutem są rozległe, słabo zaludnione tereny, jednak pozycję w rankingu obniża m.in. rozbudowana infrastruktura transportowa. Źródła: Go2Africa, Euronews Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurg76" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurg78" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gdańsk słynie z bursztynu nie bez powodu. Jeden z okazów poleciał nawet w kosmos
Gdańsk od lat przyciąga nie tylko turystów spragnionych bliskości morza, ale również miłośników bursztynu. Związek miasta i jego okolic z „bałtyckim złotem” sięga tysięcy lat – najstarsze znaleziska świadczące o znajomości tego surowca i jego obróbce w regionie datowane są na okres między VIII a IV tysiącleciem p.n.e. Bursztynowi przypisywano wówczas szczególne, niekiedy wręcz magiczne właściwości. Dziś nadal pozostaje jednym z symboli Gdańska, a jego niezwykłą historię można poznać w miejscu, które skrywa znacznie więcej niż tylko biżuterię.
Bursztynnictwo rozwijało się w Gdańsku na długo przed tym, zanim miasto stało się jednym z najważniejszych portów nad Bałtykiem. Ślady działających tu pracowni pochodzą już z końca X wieku, a pozyskiwanie cennego surowca podlegało wówczas kontroli władzy książęcej. Z czasem miejscowi rzemieślnicy wyspecjalizowali się w tworzeniu coraz bardziej różnorodnych przedmiotów, które trafiały nie tylko do mieszkańców grodu, lecz także poza jego granice. Wielowiekową historię tej tradycji można dziś prześledzić w gdańskim Muzeum Bursztynu, którego kolekcja pokazuje, jak zmieniało się znaczenie tego niezwykłego surowca – od dawnych amuletów i przedmiotów użytkowych po współczesne dzieła bursztynników. Jak Gdańsk stał się światową stolicą bursztynu? Położenie nad Bałtykiem i dostęp do cennego surowca sprawiły, że bursztyn przez stulecia odgrywał coraz większą rolę w gospodarce i kulturze Gdańska. Szczególnego znaczenia nabrał w XIV wieku, gdy Pomorze Gdańskie znalazło się pod panowaniem zakonu krzyżackiego. Krzyżacy szybko dostrzegli wartość „bałtyckiego złota” i objęli jego pozyskiwanie oraz handel ścisłą kontrolą, czerpiąc z niego znaczne dochody. Taka polityka nie sprzyjała jednak rozwojowi miejscowego rzemiosła. Sytuacja zmieniła się po zakończeniu krzyżackiego panowania, gdy Kazimierz Jagiellończyk nadał Gdańskowi tereny bogate w bursztynowe złoża. W 1477 roku w mieście powstał pierwszy cech bursztynników. Największy rozkwit gdańskiego bursztynnictwa przypadł na przełom XVI i XVII wieku, kiedy miasto przeżywało swój „złoty wiek”. Miejscowi mistrzowie nie ograniczali się już do wykonywania niewielkich ozdób. Z bursztynu wykonywali kunsztowne szkatuły, naczynia, lichtarze, zegary, ramy do obrazów czy rzeźby sakralne, zamawiane przez zamożnych mieszczan, szlachtę, magnatów, duchownych i polskich monarchów. Renoma ich prac szybko wykroczyła poza granice Rzeczypospolitej – najbardziej okazałe dzieła trafiały na europejskie dwory i służyły jako cenne podarunki dyplomatyczne dla papieży, carów, sułtanów i monarchów, wśród których znalazł się również Ludwik XIV. Bursztynowe precjoza stały się w ten sposób jedną z wizytówek bogatego Gdańska. Wielowiekowy rozwój rzemiosła przerwały wojny XX wieku, po których w mieście nie pozostał ani jeden dawny warsztat. Tradycję udało się jednak odbudować. Początkowo artyści wrócili przede wszystkim do tworzenia biżuterii, z czasem zaczęli ponownie sięgać zarówno po historyczne techniki, jak i współczesne wzornictwo. Dzięki temu bursztynnictwo nie stało się jedynie pamiątką po dawnej świetności miasta, lecz pozostało żywym rzemiosłem, które cały czas jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tożsamości Gdańska. Co można zobaczyć w Muzeum Bursztynu w Gdańsku? Od unikatowej armatki po bursztyn z kosmosu Najcenniejsze ślady tej historii zgromadzono dziś w Muzeum Bursztynu, które od 2021 roku mieści się w zabytkowym Wielkim Młynie. Stała wystawa liczy ponad tysiąc obiektów i obejmuje zarówno naturalne okazy bursztynu, jak i dzieła rzemiosła artystycznego. Jednym z najnowszych eksponatów jest niewielka armatka wykonana około 1660 roku w Gdańsku z bursztynu i złota, dodatkowo zdobiona kamieniami szlachetnymi. Na świecie zachowały się tylko dwa tego rodzaju obiekty, dlatego po powrocie do miasta w 2026 roku trafiła ona na stałą ekspozycję jako jeden z najbardziej wyjątkowych przykładów kunsztu dawnych gdańskich mistrzów. Zupełnie inny charakter ma zdumiewająca kolekcja inkluzji, czyli organizmów i fragmentów roślin zachowanych w skamieniałej żywicy sprzed milionów lat. W muzealnych gablotach można zobaczyć m.in. świetnie zachowanego gekona reprezentującego nieznany wcześniej nauce gatunek, największą na świecie (mierzącą około 4 cm) inkluzję pająka ptasznika oraz jedyny znany okaz chwytówki modliszkowatej zatopionej w bursztynie. Kolekcję uzupełniają m.in. jaszczurki, owady, fragmenty roślin, muszle ślimaków czy pióra, które pozwalają zajrzeć w świat sprzed dziesiątek milionów lat. Do najbardziej niezwykłych obiektów należy jednak bursztyn, który dosłownie opuścił Ziemię. Bryłkę znalezioną na Wyspie Sobieszewskiej podzielono na dwie części. Jedna została w Gdańsku, a drugą Sławosz Uznański-Wiśniewski zabrał w 2025 roku na Międzynarodową Stację Kosmiczną podczas misji IGNIS. Po powrocie obie części otrzymały imiona Kos i Mos i zostały poddane badaniom porównawczym, które miały pokazać, czy pobyt w przestrzeni kosmicznej wpłynął na właściwości bursztynu. To jednak nie wszystko, bowiem na samym oglądaniu eksponatów nie trzeba kończyć. W Gdańsku organizowane są również warsztaty bursztyniarskie, podczas których można poznać podstawowe techniki obróbki, nauczyć się rozpoznawać prawdziwy bursztyn, a przede wszystkim samodzielnie oszlifować wybraną bryłkę i stworzyć z niej własną pamiątkę, przekonując się, jak wiele cierpliwości wymaga nadanie niepozornemu surowcowi odpowiedniego kształtu. Gdzie nocować w Gdańsku? Hotele blisko Muzeum Bursztynu i nowy ibis Styles AMBEREXPO Zwiedzanie bursztynowego Gdańska można połączyć z noclegiem w samym centrum miasta. Kilka minut spacerem od Muzeum Bursztynu znajdują się dwa hotele sieci Accor – ibis Gdańsk Stare Miasto oraz czterogwiazdkowy Mercure Gdańsk Stare Miasto. Pierwszy sprawdzi się przede wszystkim jako wygodna baza do zwiedzania: leży blisko historycznego centrum i dworca Gdańsk Główny, oferuje nowoczesne pokoje, restaurację, całodobową recepcję oraz bezpłatne Wi-Fi. Mercure stawia z kolei na nieco wyższy standard i panoramiczne widoki – z części pokoi można podziwiać historyczną zabudowę miasta oraz tereny dawnej Stoczni Gdańskiej, a na miejscu działają restauracja i bar, dostępny jest także taras. Oba obiekty pozwalają więc na poznawanie pieszo większości najważniejszych atrakcji centrum, w tym znajdującego się w Wielkim Młynie Muzeum Bursztynu. Jeszcze w 2026 roku gdańska baza hotelowa ma wzbogacić się o kolejny obiekt, którego nazwa wyjątkowo dobrze wpisuje się w bursztynową tożsamość miasta. ibis Styles Gdańsk AMBEREXPO powstaje przy ul. Żaglowej, bezpośrednio przy centrum wystawienniczo-kongresowym AMBEREXPO, a przyjęcie pierwszych gości zaplanowano na jesień 2026 roku. Trzygwiazdkowy hotel będzie dysponował 160 pokojami, w tym większymi pokojami dla rodzin i osób planujących dłuższy pobyt. Powstaną w nim również przestrzenie konferencyjne, zaplecze gastronomiczne i parking. Sama nazwa kompleksu nie jest przypadkowa. AMBEREXPO jest jednym z najważniejszych centrów targowo-kongresowych północnej Polski, a Gdańsk od lat pozostaje gospodarzem wydarzeń związanych z bursztynem i jubilerstwem. Kompleks jest obecnie rozbudowywany o kolejną halę i właśnie część hotelową, dzięki czemu będzie mógł gościć jeszcze większe imprezy targowe i kongresowe. „Amber”, czyli po angielsku „bursztyn”, nawiązuje przy tym do jednej z najmocniej zakorzenionych gdańskich tradycji, która do dziś pozostaje ważnym elementem wizerunku miasta. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Co zdradza polskiego turystę we Włoszech? Te przyzwyczajenia dziwią mieszkańców Italii
Polacy od lat należą do wielkich miłośników Włoch. Podróżujemy tam dla sztuki, słońca i jedzenia, a włoska kuchnia na dobre zadomowiła się także nad Wisłą. To jednak nie znaczy, że przy stole zachowujemy się tak samo jak mieszkańcy Italii. Czasem wystarczy jedno zamówienie, by Włosi od razu wiedzieli, że mają do czynienia z turystą.
Polacy kochają Włochy i coraz lepiej poznają tamtejszą kuchnię, jednak po przyjeździe często okazuje się, że różnice dotyczą nie tylko tego, co trafia na talerz. Równie ważne są pora posiłku, kolejność dań czy sposób ich łączenia. Cappuccino zamówione po lunchu, prośba o parmezan do makaronu z owocami morza albo próba zjedzenia kolacji o godz. 17 mogą więc wywołać zdziwienie obsługi – nawet jeśli zwykle spotykają się raczej z pobłażliwością niż otwartą krytyką. Jakie zwyczaje warto znać, żeby lepiej odnaleźć się przy włoskim stole i uniknąć kulinarnego faux pas? Cappuccino po obiedzie? Dla Włochów kawa z mlekiem ma swoją porę We Włoszech sposób zamawiania kawy potrafi powiedzieć o turyście więcej niż jego akcent. Cappuccino jest silnie związane z porankiem i śniadaniem, dlatego po lunchu czy wieczornej kolacji miejscowi zdecydowanie częściej sięgają po espresso. Nie jest to oczywiście żaden formalny zakaz – restauracja przygotuje mleczną kawę również późnym popołudniem, jeśli gość właśnie na taką ma ochotę. Chodzi raczej o utrwalony zwyczaj i sposób, w jaki Włosi komponują posiłki. Cappuccino jest dla nich sycącym, mlecznym napojem pasującym do początku dnia, a nie typowym zwieńczeniem obiadu. – Polscy goście często śmieją się, że pierwszą włoską lekcję otrzymują już przy zamawianiu kawy. W Polsce cappuccino piję przez cały dzień, a we Włoszech ma ono swoje miejsce w porannym rytuale – tłumaczyła Elena Oppizzi, koordynatorka LagodiGardaCamping (inicjatywy zrzeszającej kempingi nad Jeziorem Garda). Zamówienie go później nie wywoła więc skandalu, ale może być jednym z tych drobiazgów, po których obsługa bez trudu rozpozna zagranicznego gościa. Jak wygląda włoskie śniadanie? Polaków może zaskoczyć jego słodki charakter Inaczej wygląda również sam pierwszy posiłek dnia. Jajka, wędliny, sery, warzywa i kilka kromek pieczywa nie są zestawem, który najlepiej oddaje tradycyjne włoskie śniadanie. Częściej jest ono niewielkie i słodkie: kawie towarzyszy cornetto, czyli wypiek przypominający rogalik, podawany bez dodatków albo nadziewany kremem, konfiturą czy czekoladą. Dla osoby przyzwyczajonej do bardziej sycącego porannego posiłku taki zestaw może początkowo wyglądać raczej jak przekąska. Oczywiście współczesne Włochy nie są pod tym względem jednolite – hotele i lokale w popularnych miejscowościach oferują również bardziej rozbudowane, wytrawne śniadania dostosowane do zagranicznych gości. Jeśli jednak ktoś chce spróbować posiłku bliższego miejscowym zwyczajom, może rano zajrzeć do niewielkiej kawiarni lub cukierni, gdzie kawa i słodki wypiek pozostają klasycznym zestawem. Parmezan do owoców morza? We Włoszech nie każdy dodatek pasuje do makaronu Włoskie zasady nie kończą się na porze picia kawy, lecz dotyczą również tego, jakie składniki powinny znaleźć się razem na talerzu. W Polsce dodatkowa porcja startego sera może wydawać się neutralnym wyborem zależnym wyłącznie od upodobań, tymczasem we włoskiej kuchni dodatki są znacznie silniej związane z konkretnym daniem. Najbardziej znanym przykładem jest makaron z rybami lub owocami morza. Do takich potraw tradycyjnie nie dodaje się parmezanu, ponieważ jego intensywny i słony smak może zdominować delikatniejsze składniki. W bardziej tradycyjnej restauracji sera może więc w ogóle nie być na stole, a kelner poproszony o jego przyniesienie czasem upewni się, czy klient rzeczywiście chce połączyć te smaki. Podobne zdziwienie może wzbudzić keczup do pizzy lub makaronu. Nie chodzi przy tym o przekonanie, że turyście „nie wolno” jeść po swojemu. We włoskiej kuchni gotowe danie traktowane jest jednak jako określona kompozycja smaków, której dodatkowy sos czy ser niekoniecznie służą. To właśnie ta różnica w podejściu sprawia, że pozornie niewinna prośba może zostać odebrana jako bardzo niewłoska. O której je się kolację we Włoszech? Restauracje mają własny rytm dnia Polski turysta może zostać zaskoczony jeszcze zanim zdąży cokolwiek zamówić. W wielu regionach Włoch restauracje nie serwują pełnego menu bez przerwy od południa do późnego wieczora. Po lunchu kuchnia bywa zamykana na kilka godzin, a ponownie zaczyna działać około godz. 19:00, kiedy rozpoczynają się przygotowania do kolacji. Próba zjedzenia pełnego posiłku o 16 czy 17 może więc oznaczać konieczność poszukania innego lokalu albo zadowolenia się przekąską. Z tego samego powodu turyści mówią czasem o włoskiej „sjeście”, choć określenie to nie opisuje jednego, obowiązującego w całym kraju zwyczaju. Popołudniowe przerwy rzeczywiście są jednak nadal spotykane w mniejszych restauracjach, sklepach czy rodzinnych punktach usługowych. W największych miastach i miejscowościach nastawionych na turystów godziny są coraz bardziej elastyczne, lecz poza najbardziej uczęszczanymi miejscami warto je sprawdzić przed wizytą. Czym jest aperitivo? To coś więcej niż drink przed kolacją Włoski wieczór często zaczyna się jeszcze przed właściwą kolacją. Aperitivo jest okazją do spotkania ze znajomymi, rozmowy i symbolicznego przejścia od obowiązków dnia do czasu wolnego. Do napoju mogą być podawane oliwki, grissini, sery, chipsy czy niewielkie kanapki, ale tradycyjnie przekąski mają przede wszystkim pobudzić apetyt przed późniejszym posiłkiem. Nie oznacza to jednak, że aperitivo zawsze wygląda tak samo. W niektórych lokalach oferta jedzenia jest znacznie bardziej rozbudowana i wtedy pojawia się określenie apericena – połączenie aperitivo z kolacją, podczas którego przekąski mogą w praktyce zastąpić pełny posiłek. Samo aperitivo nie jest więc po prostu włoską wersją „happy hour”, lecz elementem wieczornego rytuału, który poprzedza kolację i daje czas na spotkanie z innymi. Włoski posiłek to nie przerwa w zwiedzaniu. Polacy często jedzą znacznie szybciej Największa różnica nie musi jednak dotyczyć konkretnego składnika ani godziny. Włoska kultura stołu wyróżnia się także tempem, które dla turysty realizującego napięty harmonogram może początkowo wydawać się zbyt wolne. Lunch czy kolacja są okazją do rozmowy i spędzenia czasu razem, dlatego kolejne dania nie zawsze pojawiają się natychmiast po sobie, a opróżnienie talerza nie oznacza, że spotkanie właśnie dobiegło końca. Z tym wiąże się również kwestia rachunku. Kelner często nie przyniesie go automatycznie chwilę po zabraniu naczyń, ponieważ mogłoby to zostać odebrane jako sygnał, że goście powinni zwolnić stolik. Zamiast czekać, aż obsługa sama zakończy wizytę, zazwyczaj wystarczy więc o niego poprosić. Turysta może początkowo odebrać takie tempo jako opieszałość obsługi. – Polscy goście przyjeżdżają tu z bardzo rozbudowanym planem. (…) Po kilku dniach zwykle zaczynają zwalniać. Odkrywają, że we Włoszech posiłek nie jest przerwą w zwiedzaniu, ale jedną z atrakcji wyjazdu – dodała Oppizzi. Źródło: agencja Olive Media Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Co dzieje się z mózgiem po tygodniu intensywnej medytacji? Naukowcy dostrzegli podobieństwa do działania psychodelików
O korzystnym wpływie medytacji na organizm mówi się od lat. Regularna praktyka może pomagać wyciszyć natłok myśli, lepiej radzić sobie ze stresem i uważniej obserwować własne emocje oraz potrzeby. Najnowsze badania sugerują jednak, że jej działanie może sięgać znacznie głębiej. Zaledwie tydzień intensywnej praktyki wiązał się z mierzalnymi zmianami w funkcjonowaniu mózgu i całego organizmu.
Naukowcy przyjrzeli się uczestnikom siedmiodniowego wyjazdu łączącego intensywną medytację z innymi ćwiczeniami umysłowo-fizycznymi. Badania mózgu i krwi wykonane przed i po pobycie wykazały zmiany m.in. w sposobie komunikowania się różnych obszarów mózgu, metabolizmie, działaniu układu odpornościowego oraz naturalnych mechanizmach regulowania bólu. Pojawiły się również sygnały wskazujące na zwiększoną neuroplastyczność, czyli zdolność mózgu do tworzenia i reorganizowania połączeń. Co szczególnie zainteresowało badaczy, część zaobserwowanych zmian przypominała wzorce wcześniej opisywane podczas badań nad odmiennymi stanami świadomości, w tym wywoływanymi przez psychodeliki. Jak wyglądało badanie nad medytacją? Uczestnicy spędzili tydzień na intensywnej praktyce W badaniu wzięło udział 20 zdrowych dorosłych wybranych spośród 561 uczestników siedmiodniowego wyjazdu prowadzonego przez Joe Dispenzę. Program nie ograniczał się jednak do samego siedzenia w ciszy. W ciągu tygodnia uczestnicy wysłuchali około 25 godzin wykładów, odbyli łącznie około 33 godzin prowadzonych medytacji oraz pięć godzin grupowych rytuałów opartych na współczuciu, skupieniu uwagi i tzw. otwartym placebo. Oznacza to, że osoby biorące udział w praktykach wiedziały, iż nie otrzymują żadnej substancji ani tradycyjnego leczenia. Badacze analizowali więc łączny wpływ całego programu, a nie samej medytacji. W programie znalazły się m.in. ćwiczenia oddechowe, kierowanie uwagi na sygnały płynące z ciała i praktyki mające ograniczać analizowanie własnych myśli. Część uczestników miała już co najmniej półroczne doświadczenie z podobnymi technikami, pozostali byli początkujący. Przed rozpoczęciem wyjazdu i po jego zakończeniu uczestnicy przeszli badania funkcjonalnym rezonansem magnetycznym oraz oddali próbki krwi. Naukowcy porównywali następnie m.in. sposób komunikowania się różnych sieci mózgowych, obecność wybranych białek i metabolitów oraz to, jak osocze pobrane od uczestników wpływało na komórki nerwowe hodowane w laboratorium. Hemal H. Patel, jeden z autorów badania, zwracał uwagę, że najbardziej zaskoczyła go szerokość obserwowanych efektów. – Uderzające jest to, że połączenie wielu praktyk umysłowo-fizycznych w ramach jednego odosobnienia wywołało zmiany w tak wielu układach biologicznych, które mogliśmy bezpośrednio zmierzyć w mózgu i we krwi – podkreślał. Autorzy zaznaczają jednak, że nie był to klasyczny eksperyment pozwalający oddzielić wpływ każdej z technik. Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego jego wyniki pokazują przede wszystkim, co zmieniło się po całym tygodniowym programie, a nie która konkretna praktyka odpowiadała za dany efekt. Co dzieje się z mózgiem po intensywnej medytacji? Zmiany były widoczne także we krwi Najciekawsze wyniki pojawiły się podczas porównania pracy mózgu przed i po tygodniowym pobycie. W trakcie medytacji zmniejszała się łączność wewnątrz tzw. sieci trybu domyślnego oraz sieci odpowiedzialnej za wychwytywanie ważnych bodźców. Pierwsza z nich jest silnie związana m.in. z myśleniem o sobie, wspomnieniami i wewnętrznym monologiem, czyli procesami, które uruchamiają się wtedy, gdy umysł nie jest skupiony na konkretnym zadaniu. Badacze interpretują słabszą łączność w jej obrębie jako możliwy sygnał mniejszego skupienia na ciągłym analizowaniu własnych myśli. Jednocześnie cały mózg działał w sposób mniej podzielony na odrębne moduły, co może oznaczać sprawniejszą wymianę informacji między różnymi obszarami. Co ważne, naukowcy nie wykryli w ciągu zaledwie tygodnia zmian anatomicznych w mózgu. Różnice dotyczyły przede wszystkim sposobu jego funkcjonowania. Zmiany nie ograniczały się jednak do obrazowania. Gdy neurony hodowane w laboratorium wystawiono na działanie osocza pobranego od uczestników po zakończeniu wyjazdu, rozwijały dłuższe wypustki nerwowe, które umożliwiają komórkom komunikowanie się ze sobą. Badacze uznali to za jeden z sygnałów wskazujących na warunki sprzyjające neuroplastyczności. Zaobserwowano także zmiany związane z metabolizmem oraz silniejszą aktywność naturalnych mechanizmów łagodzenia bólu. We krwi zwiększyły się m.in. poziomy beta-endorfiny i dynorfiny, czyli substancji wytwarzanych przez organizm i uczestniczących w łagodzeniu bólu. Zmieniły się również sygnały związane z odpornością – nasiliła się zarówno część reakcji zapalnych, jak i przeciwzapalnych. Nie oznacza to więc po prostu „wzmocnienia odporności”, lecz raczej bardziej złożoną reakcję układu immunologicznego po intensywnym tygodniu praktyk. Patel podkreślał, że właśnie jednoczesne obserwowanie zmian w mózgu i krwi jest szczególnie interesujące. – To, że widzimy zarówno zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym na obrazach mózgu, jak i ogólnoustrojowe zmiany w chemii krwi, pokazuje, że te praktyki umysł-ciało działają w skali całego organizmu – zaznaczył. Medytacja działa jak psychodeliki? Naukowcy widzą podobieństwa, ale stawiają ważne zastrzeżenia Najwięcej emocji wzbudziło porównanie wyników z badaniami nad psylocybiną. Uczestnicy wypełniali „Kwestionariusz Doświadczeń Mistycznych”, który mierzy m.in. poczucie jedności, przekraczania zwykłego poczucia czasu i przestrzeni czy odmiennego stanu świadomości. Średni wynik wzrósł po siedmiodniowym pobycie z 2,37 do 3,02 punktu na pięciostopniowej skali. Co ciekawe, osoby opisujące silniejsze doświadczenia tego typu wykazywały również większą integrację aktywności między niektórymi obszarami mózgu. Autorzy zwrócili uwagę, że część zaobserwowanych wzorców przypomina te opisywane wcześniej podczas badań nad psylocybiną i innymi psychodelikami. Patel stwierdził, że naukowcy widzą „te same doświadczenia mistyczne i podobne wzorce połączeń neuronalnych, które zwykle wymagają podania psylocybiny”, choć podczas siedmiodniowego programu nie stosowano żadnych substancji psychodelicznych. Nie oznacza to jednak, że medytacja i psylocybina działają na mózg w identyczny sposób, ani że tydzień praktyki daje biologiczny odpowiednik przyjęcia psychodeliku. Bardziej precyzyjnie można powiedzieć, że bardzo różne drogi prowadzące do odmiennego stanu świadomości mogą częściowo angażować podobne mechanizmy i sieci mózgowe. To właśnie to podobieństwo jest jednym z najbardziej interesujących elementów badania. Jednocześnie autorzy sami podkreślają istotne ograniczenia pracy. Grupa liczyła zaledwie 20 osób, zabrakło grupy kontrolnej, a uczestnicy jednocześnie medytowali, słuchali wykładów i brali udział w innych praktykach, dlatego nie można stwierdzić, że za obserwowane efekty odpowiada wyłącznie medytacja. Nie wiadomo również, jak długo zmiany się utrzymują ani czy podobne rezultaty pojawiłyby się u osób z depresją, przewlekłym bólem czy chorobami układu odpornościowego. Potrzebne są więc większe, kontrolowane badania. Alex Jinich-Diamant, współautor pracy, ostrożniej podsumował znaczenie wyników. – To, w co wierzymy, jak skupiamy uwagę i w jakie praktyki się angażujemy, może pozostawiać mierzalne ślady w naszej biologii – stwierdził. I właśnie to – bardziej niż proste porównanie medytacji z psychodelikami – jest najważniejszym wnioskiem z badania. Źródła: Euronews, Science Daily, Nature, PMC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ta wioska raz w roku staje się królestwem. Mieszka w niej niezwykła społeczność Setów
W świecie, w którym granice coraz częściej się zacierają, a lokalne tradycje ustępują przed globalizacją, wciąż istnieją społeczności pielęgnujące własną tożsamość od setek lat. Jedną z nich są Setowie – niewielka grupa etniczna zamieszkująca pogranicze Estonii i Rosji. Raz w roku ich ziemia zamienia się w niezwykłe królestwo, rządzone przez wybranego władcę.
Setowie zamieszkują historyczny region Setomaa, rozciągający się na południowo-wschodnich krańcach Estonii i częściowo po rosyjskiej stronie granicy. Wielowiekowa izolacja sprawiła, że ich język zachował wiele archaicznych cech, a zwyczaje przetrwały w formie niespotykanej w innych częściach Europy. Społeczność kultywuje tradycyjne wielogłosowe pieśni wpisane na listę UNESCO i co roku organizuje wydarzenie, podczas którego wybiera swojego symbolicznego władcę. Skąd wzięła się ta niezwykła tradycja i jak wygląda życie Setów na co dzień? Kim są Setowie? Między Estonią a Rosją Choć dziś Setowie należą do najmniej licznych grup etnicznych Europy, ich historia sięga wielu stuleci. Zamieszkują historyczny region Setomaa na pograniczu Estonii i Rosji, gdzie przez wieki rozwijali własną kulturę, język i zwyczaje. Jak wyjaśnia Aare Hõrn, członek zarządu Unii Setomaa, ich odrębność ukształtowała się przede wszystkim dzięki położeniu geograficznemu. – Seto zachowali własną tożsamość, czerpiąc zarówno z tradycji bałtycko-fińskiej, jak i wpływów ruskich – podkreśla. Sami Setowie zaliczają się do ludów ugrofińskich, a większość z nich wyznaje prawosławie, które z czasem przeniknęło się z dużo starszymi wierzeniami ludowymi. Los społeczności wielokrotnie komplikowały zmiany granic. Po II wojnie światowej część historycznej Setomaa wraz z ważnym dla Setów miastem Pieczory została włączona do ZSRR, a po odzyskaniu przez Estonię niepodległości nowa granica państwowa przecięła ich ojczyznę na dwie części. Jeszcze przez pewien czas mieszkańcy mogli stosunkowo swobodnie odwiedzać krewnych i rodzinne cmentarze, jednak wraz z zaostrzeniem przepisów wizowych kontakty stały się znacznie trudniejsze. – Przed rokiem 1994 przekraczanie granicy było proste. (…) Teraz granicę można przekraczać płacąc za wizę i spełniając szereg formalności – wspomina Hõrn. Dziś zdecydowana większość Setów mieszka po stronie estońskiej, choć diaspora rozsiana jest również po Rosji i Syberii. W spisach powszechnych język seto deklaruje kilkanaście tysięcy osób, jednak na co dzień posługuje się nim zaledwie kilka tysięcy. Mimo burzliwej historii społeczność zachowała silne poczucie odrębności, a Setomaa pozostaje jednym z najbardziej wyjątkowych kulturowo regionów Europy Północnej. Tradycje, stroje i język Setów To właśnie kultura sprawia, że Setowie wyróżniają się na tle innych społeczności regionu. Charakterystyczne stroje ludowe należą do najbardziej rozpoznawalnych elementów ich dziedzictwa. Kobiety zakładają bogato haftowane spódnice, białe koszule oraz imponujące srebrne ozdoby złożone z łańcuchów i monet, które podczas chodzenia wydają charakterystyczny dźwięk. Nie bez powodu miejscowe powiedzenie głosi, że „kobietę Seto słychać, zanim się ją zobaczy”. Jak tłumaczy działaczka kulturalna Piret Torm-Kriis, strój pełnił niegdyś także funkcję swoistego komunikatu społecznego. – Patrząc na kobietę Seto, można zrozumieć, czy jest mężatką, czy singielką, czy idzie do kościoła, na targ, na imprezę, czy do pracy – wyjaśnia. Ważnym elementem tożsamości pozostaje również wielogłosowy śpiew leelo, wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Pieśni są formą dialogu między solistką a chórem, a ich teksty od stuleci przekazywane są ustnie z pokolenia na pokolenie. Dawniej towarzyszyły niemal wszystkim codziennym czynnościom – od pracy w polu po święta i rodzinne uroczystości. Współcześnie największym wyzwaniem pozostaje zachowanie języka. Choć funkcjonują przedszkola prowadzące zajęcia po setusku, ukazuje się lokalna gazeta, a na ten język przetłumaczono nawet „Małego Księcia”, przedstawiciele społeczności podkreślają, że przyszłość zależy przede wszystkim od rodzin. – Jeśli w domu nie mówi się po seto, to to, czego dzieci uczą się w szkole, niewiele im pomoże – zauważa nowo wybrana przedstawicielka króla, Ingrit Kala. Młodsze pokolenie stara się jednak udowodnić, że tradycja nie jest wyłącznie domeną seniorów. – Chcemy pokazać, że pieśni i język Seto nie są tylko dla starszych ludzi. To kultura dla każdego – mówi Maria Grünberg, która prowadzi młodzieżowy chór leelo. Jak działa jednodniowe Królestwo Setów? Najbardziej niezwykłą tradycją Setów pozostaje coroczny Dzień Królestwa Seto (Seto Kuningriigi päev), organizowany na początku sierpnia. Choć społeczność nigdy nie posiadała własnego państwa, od 1994 roku symbolicznie tworzy je na jeden dzień, podkreślając swoją odrębność kulturową. Wioska, w której odbywa się święto, zamienia się w fikcyjne królestwo z własną walutą, „wizami” dla gości, paradą i pokazami tradycyjnego rzemiosła. Kulminacyjnym momentem są wybory Ülemsootski – ziemskiego przedstawiciela legendarnego króla Peko, dawnego boga urodzaju i opiekuna Setów. Według wierzeń Peko śpi w jaskiniach Monasteru Pskowsko-Pieczerskiego i dlatego nie może osobiście sprawować rządów. Jego obowiązki przejmuje wybrany na roczną kadencję namiestnik, którego zadaniem jest reprezentowanie społeczności, promowanie języka i kultury oraz symboliczne przekazywanie ludziom „woli Peko”, objawiającej się – zgodnie z tradycją – we śnie. Sam sposób głosowania nie przypomina współczesnych wyborów. Kandydaci stają na podwyższeniach, a mieszkańcy ustawiają się przed nimi w długich kolejkach. Komisja wyborcza po prostu liczy osoby stojące za każdym kandydatem, a zwycięża ten, przed którym ustawi się najwięcej zwolenników. W 2026 roku podczas 33. Dnia Królestwa w Mikitamäe funkcję Ülemsootski objęła Ingrit Kala, która zapowiedziała, że będzie koncentrować się przede wszystkim na ochronie języka i promocji lokalnego rzemiosła. – Mamy wielu wykwalifikowanych rzemieślników, a to najlepiej pokazuje, jak bogata jest nasza kultura – podkreśliła po wyborze. Dzięki temu świętu Setowie nie tylko przypominają o swojej historii, lecz także co roku udowadniają, że nawet niewielka społeczność może skutecznie pielęgnować własną tożsamość mimo zmieniającego się świata. Źródła: AP News, strefa.se Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Amerykański turysta zachwycony polskimi miastami. „Czuję się jak w filmie”
Polska z roku na rok przyciąga coraz więcej zagranicznych turystów, a w mediach społecznościowych przybywa relacji osób zaskoczonych tym, co zobaczyły podczas podróży po naszym kraju. Tym razem głośno zrobiło się o Amerykaninie Luke’u Semonasie, który odwiedził dwa polskie miasta i nie krył zachwytu. Jedno z nich nazwał nawet „swoim ulubionym w Europie Środkowej”.
W samym 2025 roku Polskę odwiedziło 21,4 mln turystów zagranicznych, czyli o 8,5% więcej niż rok wcześniej. Do naszego kraju przyjeżdżają przede wszystkim mieszkańcy innych państw europejskich, ale coraz częściej również podróżni z bardziej odległych części świata, w tym ze Stanów Zjednoczonych. Jednym z nich jest Luke Semonas, który podczas swojej europejskiej podróży postanowił zatrzymać się także w Polsce. Amerykanin odwiedził dwa miasta, dzieląc się później wrażeniami z pobytu w mediach społecznościowych. Jego uwagę przyciągnęły przede wszystkim architektura i wyśmienita kuchnia. Amerykański turysta zachwycony Warszawą. „To jest spektakularne” Pierwszym z polskich miast, które odwiedził Luke Semones, była Warszawa. Stolica zrobiła na nim wrażenie właściwie od pierwszych chwil, jednak największy entuzjazm wzbudziła historyczna część miasta. – Warszawa jest absolutnie przepiękna. To jest spektakularne – mówił na jednym z nagrań, a podczas dalszego spaceru szczególną uwagę zwracał na architekturę i kolejne zabytki pojawiające się na jego trasie. Amerykanin przeszedł m.in. w okolice Zamku Królewskiego i Barbakanu, a warszawskie Stare Miasto określił jako miejsce, które „po prostu zapiera dech w piersiach”. Jego relacja miała przy tym bardzo spontaniczny charakter – zamiast ograniczać się do pokazywania najbardziej znanych zabytków, dokumentował kolejne ulice, zaułki i place, na które trafiał podczas spaceru. Im dalej się zapuszczał, tym więcej powodów do zachwytu znajdował. Szczególne wrażenie zrobił na nim Rynek Starego Miasta wraz z otaczającymi go kamienicami. – Z każdym rogiem, za który skręcam, robi się coraz ciekawiej. To jest niesamowite – komentował po dotarciu na miejsce, pokazując obserwatorom zabudowę historycznego centrum. To właśnie możliwość swobodnego przemieszczania się między kolejnymi zabytkowymi ulicami i odkrywania nowych widoków okazała się dla niego jednym z największych zaskoczeń. Semones zwrócił również uwagę na rozległość tej części Warszawy. Jak stwierdził, było to prawdopodobnie największe Stare Miasto, jakie dotychczas odwiedził. – Nigdy wcześniej nie udało mi się przejść tak daleko i wciąż pozostawać na terenie starego miasta – przyznał. Spacerując w okolicach Zamku Królewskiego, Barbakanu i Rynku, kilkukrotnie podkreślał też, że niemal za każdym zakrętem trafiał na kolejne miejsce warte zatrzymania się i pokazania swoim odbiorcom. W pewnym momencie przyznał nawet, że „czuje się jak w filmie”, dodając, że widok warszawskiej zabudowy wprawił go w prawdziwe osłupienie. Kraków oczami Amerykanina. Urzekły go pierogi Kolejnym przystankiem w podróży Luke’a Semonesa był Kraków, który szybko zyskał w jego sercu szczególne miejsce. Amerykanin określił go nawet swoim „nowym ulubionym miastem w Europie Środkowej”. Jedno z najciekawszych doświadczeń podczas pobytu przydarzyło mu się przy tym zupełnie przypadkiem. Podróżnik zdradził, że ma własną zasadę – jeśli tylko może, nie wybiera dwa razy tej samej drogi. Woli nadłożyć kilka kilometrów i skręcić w nieznaną ulicę, aby zobaczyć fragment miasta, do którego w innych okolicznościach prawdopodobnie by nie dotarł. W Krakowie ta strategia zaprowadziła go prosto na targ sztuki ludowej i trwający właśnie Festiwal Pierogów. – Nie miałem żadnego powodu, żeby pójść w tamtym kierunku. Po prostu chciałem zobaczyć więcej miasta – przyznał później w mediach społecznościowych. Przypadkowe odkrycie krakowskiego wydarzenia szybko zamieniło się w degustację jednego z najbardziej charakterystycznych dań polskiej kuchni. Semones próbował pierogów w mniej oczywistych odsłonach, m.in. z jagodami czy tiramisu, a swoim obserwatorom pokazywał także stoiska oferujące warianty z kaczką i morelą, śliwką z białą czekoladą oraz oscypkiem, żurawiną i wieprzowiną. Finalnie pierogi zdecydowanie przypadły mu do gustu, ale nie były jedynym polskim przysmakiem, który zrobił na nim wrażenie. W trakcie pobytu spróbował również pączka z lukrem i marmoladą, którego smak także bardzo chwalił. Po kilku dniach Semones podsumował również swoje dotychczasowe wrażenia z Polski. Zwrócił uwagę nie tylko na odwiedzane miejsca, lecz także na różnice kulturowe, które dostrzegł w kontaktach z mieszkańcami. Przyznał, że Polacy wydają mu się bardziej powściągliwi i bezpośredni niż mieszkańcy Skandynawii czy południa Stanów Zjednoczonych, gdzie dorastał. Szczególnie zaskoczyło go podejście do popularnego w USA pytania: „How are you?”. Jak zauważył, w jego kraju często pełni ono jedynie funkcję grzecznościowego powitania, podczas gdy w Polsce spotkał osoby, które odpowiedziały mu na nie zupełnie serio i opowiedziały, jak się czują. Początkowo był tym zaskoczony, ale ostatecznie uznał tę różnicę za coś, co w Polakach docenia. „To sprawiło, że zacząłem się zastanawiać, dlaczego właściwie zadaję ludziom to pytanie” – napisał. Poza tym stwierdził, że Polska „błyskawicznie pnie się w górę” na liście jego ulubionych odwiedzonych krajów i dodał: „Jest po prostu piękna”. Źródła: Instagram Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menurg76" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menurg78" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ręczniki urlopowiczów są konfiskowane. Chorwacja zaostrza zasady „rezerwacji” na plażach
W wielu popularnych kurortach walka o najlepsze miejsce na plaży zaczyna się jeszcze przed śniadaniem. Turyści zostawiają ręczniki, torby albo inne rzeczy, by „zarezerwować” sobie fragment wybrzeża, po czym wracają do hotelu i pojawiają się dopiero kilka godzin później. Dla innych oznacza to brak dostępu do miejsca, które teoretycznie pozostaje puste. Jedno z chorwackich miast postanowiło teraz ukrócić ten zwyczaj.
Wakacyjna „wojna o leżaki” od lat budzi emocje w kurortach na południu Europy. Zajmowanie miejsc przy basenie lub na plaży na długo przed faktycznym rozpoczęciem wypoczynku dla wielu osób stało się symbolem turystycznego chaosu. Niedawno problem trafił nawet do sądu, gdy turysta otrzymał odszkodowanie po urlopie w Grecji, podczas którego regularnie nie mógł znaleźć wolnych leżaków dla swojej rodziny. Teraz podobnemu zjawisku przyjrzały się władze jednego z chorwackich kurortów, które postanowiły stanowczo rozprawić się z popularnym sposobem „rezerwowania” miejsca na plaży. Makarska walczy z „rezerwowaniem” plaż. Ręczniki i materace są usuwane W Makarskiej, jednym z najpopularniejszych kurortów na dalmatyńskim wybrzeżu, problem zajmowania najlepszych fragmentów plaży stał się na tyle uciążliwy, że do działania przystąpiły miejskie służby. Kontrole prowadzone są wcześnie rano, zanim nad Adriatykiem pojawi się większość plażowiczów. Pracownicy miejskiej spółki komunalnej Makarski Komunalac, wspólnie m.in. z przedstawicielami miasta, zbierają rzeczy pozostawione bez opieki. Chodzi przede wszystkim o ręczniki, maty, dmuchane materace i inne akcesoria, które turyści zostawiają nawet poprzedniego wieczoru, aby w ten sposób zapewnić sobie wybrane miejsce na kolejny dzień. Podczas jednej z ostatnich akcji zebrano ich tak dużo, że do wywiezienia wszystkich przedmiotów potrzebna była ciężarówka. Problem szczególnie daje się we znaki w najbardziej pożądanych częściach plaż, m.in. tam, gdzie drzewa zapewniają naturalny cień. W efekcie osoby przychodzące rano nad morze zastają najlepsze miejsca zajęte przez ręczniki i plażowe akcesoria, choć ich właściciele pojawiają się dopiero kilka godzin później. Co istotne, na jednorazowej interwencji się nie skończy. Miejska spółka zapowiedziała kontynuowanie porannych kontroli, przypominając, że pozostawienie rzeczy nie daje prawa do zajęcia fragmentu publicznej plaży na wiele godzin. w komunikacie podkreślono: „Akcję będziemy powtarzać tak długo, jak długo znajdą się osoby, które nie będą przestrzegać jasno określonych zasad korzystania z miejskich plaż”. Działania dotyczą przy tym nie tylko samych urlopowiczów. Władze kontrolują również firmy wynajmujące leżaki i inne wyposażenie plażowe, ponieważ także one nie mogą dowolnie zajmować dużych fragmentów wybrzeża. Lokalne przepisy ograniczają powierzchnię przeznaczoną na taką działalność i wymagają pozostawienia przejść umożliwiających swobodny dostęp do morza. Prowadzona akcja ma więc szerszy cel niż samo usuwanie pozostawionych ręczników – chodzi o to, aby publiczna przestrzeń nie była przez wiele godzin blokowana ani przez nieobecnych turystów, ani przez komercyjnych operatorów. Urlopowicze otrzymali przy tym jasne ostrzeżenie, że po zakończeniu dnia powinni zabrać ze sobą swoje rzeczy, ponieważ pozostawione na noc mogą zostać zabrane podczas kolejnej porannej kontroli. „Wojna o leżaki” nie tylko w Chorwacji. Kurorty wprowadzają nowe zasady Makarska nie jest jedynym wakacyjnym kierunkiem, który próbuje poradzić sobie z tym zjawiskiem. Podobne konflikty od lat rozgrywają się przy hotelowych basenach w Hiszpanii, Grecji i innych popularnych kierunkach wakacyjnych, gdzie najlepiej położone leżaki bywają zajmowane ręcznikami jeszcze przed śniadaniem. Konkretne ograniczenia obowiązują chociażby w czterogwiazdkowym Sunset Beach Club w Benalmádenie na hiszpańskim wybrzeżu Costa del Sol. Hotelowy regulamin wprost zabrania wcześniejszego rezerwowania leżaków poprzez pozostawienie na nich ręczników, ubrań lub innych przedmiotów osobistych. Jeżeli miejsce przez dłuższy czas nie jest wykorzystywane, obsługa może usunąć rzeczy, aby umożliwić skorzystanie z niego innym gościom. W części kurortów stosuje się podobny mechanizm, wyznaczając konkretny czas, przez jaki leżak może pozostawać bez opieki. Po przekroczeniu ustalonego limitu pozostawione przedmioty trafiają do wyznaczonego punktu lub biura rzeczy znalezionych, a miejsce ponownie staje się dostępne. Rezerwacja leżaka za pomocą aplikacji Pojawiają się również rozwiązania technologiczne, które mają zastąpić poranne wyścigi przejrzystym systemem rezerwacji. Jednym z nich jest aplikacja Reservato, stworzona z myślą o hotelach i resortach. Gość podaje w niej swoje dane i numer pokoju, a następnie za pomocą telefonu sprawdza dostępność wybranego leżaka i dokonuje rezerwacji. Nie oznacza to jednak, że może pozostawić swoje rzeczy i zniknąć na kilka godzin. Hotel sam ustala dopuszczalny czas nieobecności, np. 30, 45 lub 60 minut, a po jego upływie miejsce może zostać udostępnione kolejnej osobie. System umożliwia również wprowadzenie płatnych rezerwacji leżaków premium. Jeżeli natomiast ktoś pozostawi swoje rzeczy mimo wygaśnięcia rezerwacji, pracownik może je zabezpieczyć i odnotować ich przeniesienie w aplikacji. Nie wszędzie potrzebne są jednak specjalne urządzenia czy cyfrowe systemy. Część hoteli pozostaje przy prostych regulaminach i konsekwentnym usuwaniu przedmiotów z nieużywanych miejsc. Niezależnie od wybranego rozwiązania zasada pozostaje podobna: leżak pozostawiony bez opieki przez określony czas wraca do puli dostępnych miejsc, zamiast pozostawać zablokowany przez ręcznik przez kilka godzin. Źródło: Daily Mail Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów <a id="menur6r5" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" href="https://kultowy.pl/prasa/national-geographic" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Polska">National Geographic Polska i <a id="menur6r7" class="fui-Link ___1q1shib f2hkw1w f3rmtva f1ewtqcl fyind8e f1k6fduh f1w7gpdv fk6fouc fjoy568 figsok6 f1s184ao f1mk8lai fnbmjn9 f1o700av f13mvf36 f1cmlufx f9n3di6 f1ids18y f1tx3yz7 f1deo86v f1eh06m1 f1iescvh fhgqx19 f1olyrje f1p93eir f1nev41a f1h8hb77 f1lqvz6u f10aw75t fsle3fq f17ae5zn" title="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" href="https://kultowy.pl/prenumerata-magazynow/traveler" target="_blank" rel="noreferrer noopener" aria-label="Link National Geographic Traveler">National Geographic Traveler. Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Miliony osób patrzyły w niebo. Zaćmienie Słońca zachwyciło Europę
Za nami jedno z najbardziej wyczekiwanych zjawisk astronomicznych tego roku. 12 sierpnia mieszkańcy części Europy mogli obserwować całkowite zaćmienie Słońca, które szczególnie spektakularnie wyglądało m.in. nad Hiszpanią i Islandią. Zjawisko było widoczne także z Polski, choć w naszym kraju miało charakter częściowy. Jak przebiegało i gdzie można było zobaczyć je w pełnej okazałości?
Choć na rekordowo długie zaćmienie Słońca trzeba będzie poczekać do 16 lipca 2186 roku, kiedy faza całkowita potrwa ponad siedem minut, również 12 sierpnia 2026 roku niebo zafundowało obserwatorom wyjątkowe widowisko. Cień Księżyca przeciął północny Atlantyk i dotarł do Europy, a w miejscach, z których można było obserwować całkowitą fazę zjawiska, tarcza Słońca na krótko zniknęła za Księżycem. Miliony osób śledziły zaćmienie z przygotowanych punktów obserwacyjnych, ulic, plaż i górskich punktów widokowych. Gdzie najlepiej było widać zaćmienie Słońca 12 sierpnia 2026 roku? Największe emocje wzbudziła Hiszpania, gdzie całkowite zaćmienie Słońca było pierwszym takim zjawiskiem od ponad stu lat. Pas całkowitego zaćmienia przeciął północną część kraju i Baleary, dlatego tysiące obserwatorów ruszyły m.in. do Galicji, Kraju Basków, Kastylii i León, Aragonii, Walencji czy na Majorkę. W wielu miejscach przygotowano specjalne punkty obserwacyjne, a hotele w popularnych lokalizacjach były rezerwowane z dużym wyprzedzeniem. Hiszpańskie władze uruchomiły setki stanowisk do oglądania zjawiska i skierowały dodatkowe służby tam, gdzie spodziewano się największych tłumów. Szczególnie widowiskowo zaćmienie wyglądało wieczorem, gdy Słońce znajdowało się już nisko nad horyzontem. W kolejnych miejscowościach światło stopniowo słabło, temperatura spadała, a podczas fazy całkowitej na kilkadziesiąt sekund zapadał niemal zmierzch. W Buitrago de Lozoya pod Madrytem tłum zaczął bić brawo, gdy przed całkowitym przesłonięciem tarczy pojawiły się tzw. perły Baily’ego, a chwilę później wokół Księżyca można było zobaczyć jasną koronę słoneczną. Reuters opisywał reakcje obserwatorów jako pełne niedowierzania i silnych emocji, a część z nich mówiła, że doświadczenie było wręcz „surrealistyczne”. Podobna atmosfera panowała na Majorce, gdzie setki osób zebrały się m.in. na plaży w Santa Ponça. Gdy niebo pociemniało, a nad górami pojawiła się świetlista obwódka wokół Księżyca, tłum reagował okrzykami i oklaskami. Całkowitą fazę można było obserwować również w zachodniej Islandii i części Grenlandii. Na Islandii pogoda była bardziej kapryśna i miejscami chmury ograniczały widoczność, mimo to do kraju przyjechało nawet około 80 tys. osób, a okulary do obserwacji zaćmienia szybko znikały ze sklepów. View Gallery on the source website Jak wyglądało zaćmienie Słońca w Polsce? Tłumy wyszły obserwować niebo W Polsce zaćmienie miało charakter częściowy, ale w wielu regionach Księżyc zasłonił zdecydowaną większość tarczy Słońca. Najbardziej efektownie zjawisko prezentowało się w zachodniej i północno-zachodniej części kraju, gdzie stopień przesłonięcia dochodził do około 85% Polska Agencja Kosmiczna informowała, że zaćmienie rozpoczęło się po godz. 19, a jego maksimum przypadało – zależnie od regionu – mniej więcej na godz. 20. Kluczowe znaczenie miało jednak położenie Słońca bardzo nisko nad zachodnim horyzontem, ponieważ w części kraju moment największego przesłonięcia przypadał niemal na zachód. Dzięki temu szczególnie widowiskowo wyglądało ono z otwartych przestrzeni, nad wodą i z wysoko położonych punktów widokowych. W Szczecinie Księżyc zasłonił około 84% tarczy Słońca, we Wrocławiu i Zielonej Górze około 85%, w Trójmieście oraz Warszawie około 82%, natomiast w Krakowie około 64-70%. Zjawisko przyciągnęło też tłumy obserwatorów. W Warszawie setki osób zgromadziły się m.in. na dachu Centrum Nauki Kopernik oraz na kładce pieszo-rowerowej im. Magdaleny Abakanowicz, skąd dobrze widać zachodnią część nieba. W Gdańsku wspólne obserwacje organizowało Hevelianum na Górze Gradowej, a mieszkańcy wybierali również plaże i miejsca z odsłoniętym widokiem w kierunku morza. Podobnie było w Krakowie, gdzie szczególnym zainteresowaniem cieszyły się kopce. Na Kopcu Piłsudskiego i Kopcu Kraka pojawiły się tłumy, a obserwatorzy zbierali się również na Błoniach, bulwarach wiślanych, nad Bagrami i na Zakrzówku. Zainteresowanie było na tyle duże, że w rejonie popularnych punktów widokowych tworzyły się nawet korki. Wieczorna pora nadała zaćmieniu w Polsce szczególny charakter. W Warszawie zjawisko rozpoczęło się około godz. 19:15, a Słońce zaszło krótko po godz. 20, w Trójmieście można było śledzić je dłużej, natomiast w Szczecinie zachód nastąpił dopiero około 20:36. W Krakowie maksimum przypadło tuż przed godz. 20, gdy tarcza znajdowała się już bardzo nisko nad horyzontem. Zamiast więc typowego zaćmienia obserwowanego wysoko na niebie, w wielu miejscach można było zobaczyć stopniowo zwężający się sierp Słońca znikający na tle wieczornego krajobrazu – to połączenie głębokiej fazy częściowej z zachodem sprawiło, że zjawisko wyglądało w Polsce wyjątkowo efektownie. Źródła: Reuters, PAP Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dziennikarka BBC zachwyciła się polskimi górami. Szczególnie jedno miejsce zrobiło na niej wrażenie
Polska od dawna zachwyca rodzimych podróżników, ale w ostatnich latach jej uroki odkrywa również coraz więcej turystów z zagranicy. W mediach społecznościowych przybywa relacji osób zaskoczonych polskimi miastami, krajobrazami czy kuchnią, a podobne głosy coraz częściej pojawiają się także w zagranicznych mediach. Tym razem uwagę zwróciły nasze góry. Jedna z dziennikarek BBC sprawdziła, czy Tatry mogą konkurować z bardziej znanymi alpejskimi kierunkami.
Na stronie BBC ukazała się relacja Rebekki Crowe, która spędziła tydzień na południu Polski. Wraz z grupą znajomych wynajęła willę w Zakopanem, skąd ruszała na wycieczki po Tatrach. Zachwyciły ją nie tylko górskie krajobrazy, ale również lokalna kuchnia i koszty pobytu, które porównała z cenami w popularnych kurortach. Co sprawiło, że stwierdziła, iż polskie góry mogą być ciekawą i tańszą alternatywą dla Alp? Zakopane jako tańsza alternatywa dla Alp. BBC chwali polskie Tatry Rebecca Crowe wybrała się w Tatry ze znajomymi, którzy szukali miejsca efektownego krajobrazowo, ale jednocześnie na tyle przystępnego cenowo, by dziesięcioosobowa grupa mogła spędzić kilka dni w górach bez nadwyrężania budżetu. Wybór padł na Zakopane – nie tylko ze względu na bliskość Tatrzańskiego Parku Narodowego, ale również możliwość poruszania się bez samochodu. Lokalne busy, komunikacja publiczna i stosunkowo niedrogie przejazdy pozwalały łatwo docierać do popularnych punktów wyjścia na szlaki, co Crowe wymieniła jako jeden z praktycznych atutów regionu. Szczególnie spodobało jej się połączenie wysokogórskich krajobrazów, łatwego dostępu do atrakcji i kosztów znacznie niższych niż w wielu kurortach Europy Zachodniej. Dziennikarka pisała, że w Polsce można „cieszyć się alpejskimi krajobrazami bez wysokich cen”, wskazując Tatry jako atrakcyjną alternatywę dla bardziej rozpoznawalnych górskich kierunków. Samo Zakopane potraktowała jako wygodną bazę wypadową, z której grupa mogła ruszać na szlaki, a po powrocie poznawać lokalną kuchnię. Crowe smakowały m.in. pierogi z oscypkiem oraz placki ziemniaczane z sosem grzybowym. Sporym zaskoczeniem były dla niej także wyjątkowo obfite porcje serwowane w jednej z tradycyjnych restauracji. Co więcej, po kilku dniach grupa wybrała się również do Chochołowskich Term. Jak stwierdziła dziennikarka, „kąpiele w saunach, grotach solnych i rwących rzekach okazały się idealnym antidotum na pięć długich dni w górach” i sposobem na regenerację po kolejnych kilometrach wędrówek. Morskie Oko zachwyciło dziennikarkę BBC Największe wrażenie zrobiły na Crowe jednak same Tatry i różnorodność krajobrazów, które można zobaczyć w stosunkowo niewielkiej odległości od Zakopanego. Choć jej tekst ukazał się na stronie BBC kilka dni temu, autorka odwiedziła region w połowie kwietnia, dlatego opisywana przez nią sceneria miała jeszcze wyraźnie zimowy charakter. Morskie Oko pozostawało skute lodem, wyższe partie gór pokrywał śnieg, a otaczające jezioro szczyty tworzyły surową, wysokogórską panoramę, która zrobiła na dziennikarce szczególne wrażenie. To właśnie ten widok najmocniej skojarzył jej się z alpejskimi krajobrazami. Crowe zwróciła jednak uwagę również na bardziej kameralne oblicze gór. W Dolinie Strążyskiej zachwyciły ją spowity mgłą las, szum Strążyskiego Potoku i topniejący śnieg, a całą scenerię określiła jako „nieziemską”. Niedaleko znajduje się także wodospad Siklawica, do którego grupa dotarła jednym z łatwiej dostępnych szlaków, dzięki czemu w ciągu kilku dni wspólnie zobaczyli zarówno monumentalne otoczenie Morskiego Oka, jak i spokojniejsze doliny, leśne ścieżki, potoki oraz wodospady. Ta zmienność krajobrazu była jednym z elementów, które Crowe szczególnie doceniła podczas pobytu. Kwietniowa aura przypomniała jednak, że Tatry potrafią być wymagające nawet na popularnych trasach. W rejonie Morskiego Oka grupa była świadkiem akcji ratunkowej z udziałem śmigłowca, a kolejne opady śniegu i komunikaty o zagrożeniu lawinowym sprawiły, że zrezygnowała z wejścia na Rysy. Trudne warunki pokrzyżowały również plany części osób wybierających się na Giewont – głęboki śnieg i słaba widoczność skłoniły je do odwrotu. Zmiana planów pozwoliła jednak zejść niżej i zobaczyć inne fragmenty parku, gdzie Crowe zwróciła uwagę także na dziką przyrodę. W tekście wspomniała o jeleniach, rysiach i niedźwiedziach żyjących w Tatrach, dodając, że kilkukrotnie zauważyła na śniegu duże ślady zwierząt. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ważne europejskie lotnisko zamknęło pas startowy. Ponad 3 tys. lotów zostało odwołanych lub przekierowanych
Remonty lotniskowej infrastruktury potrafią poważnie skomplikować podróż, zwłaszcza gdy prace obejmują jedną z głównych dróg startowych. Z taką sytuacją mierzą się obecnie pasażerowie korzystający z jednego z najważniejszych lotnisk we Francji. Utrudnienia potrwają kilka miesięcy i wpłyną na tysiące połączeń. Jak duże będą zmiany i do kiedy trzeba się z nimi liczyć?
Na paryskim lotnisku Orly rozpoczęła się jedna z największych od lat modernizacji infrastruktury lotniczej. Na czas prowadzonych prac jedna z dróg startowych została całkowicie wyłączona z użytkowania, a przewoźnicy musieli odpowiednio dostosować swoje rozkłady. Skala zmian jest znaczna – część rejsów została odwołana, a część przeniesiono na inne lotnisko. Co dokładnie jest remontowane i do kiedy potrwają prace? Pas startowy na Paris-Orly zamknięty do grudnia. Zmiany dotyczą ponad 3 tys. lotów Największe utrudnienia wynikają z wyłączenia pasa startowego nr 4 położonego w północnej części lotniska. Pozostanie on zamknięty od 10 sierpnia do 17 grudnia 2026 roku, czyli przez 18 tygodni, a cały ruch w tym czasie musi być obsługiwany przez dwie pozostałe drogi startowe. Skala przedsięwzięcia jest duża, bowiem ponad 3 tys. rejsów usunięto z rozkładu lub przeniesiono na lotnisko Paris-Charles de Gaulle. Oznacza to, że każdego miesiąca zmiany dotyczą setek połączeń, dlatego pasażerowie podróżujący jesienią powinni przed wyjazdem sprawdzać nie tylko godzinę rejsu, ale również port, z którego ostatecznie wystartuje samolot. Sam remont jest znacznie bardziej rozbudowany niż zwykła wymiana nawierzchni. Prace obejmują liczącą 3350 metrów drogę startową i prowadzące do niej trasy kołowania, a także siedem dróg przeznaczonych do przemieszczania się samolotów. Przebudowany zostanie również jeden z ważnych węzłów tej infrastruktury, a modernizacja obejmie ponad 40 kilometrów instalacji związanych m.in. z oświetleniem nawigacyjnym i odwodnieniem. Przy przedsięwzięciu pracuje ponad 350 osób. Francuskie władze podkreślają, że inwestycja jest konieczna zarówno ze względów bezpieczeństwa, jak i dostosowania infrastruktury do nowych europejskich norm. Prace zaplanowano tak, by zakończyć je jeszcze przed okresem świątecznym, kiedy liczba podróżnych ponownie rośnie. Do tego czasu przewoźnicy mogą jednak wprowadzać dalsze korekty w rozkładach, dlatego zarządca lotniska zaleca pasażerom regularne sprawdzanie informacji przekazywanych przez linie lotnicze. Paris-Orly obsługuje blisko 35 mln pasażerów. Latają tu także samoloty z Polski Skala obecnych utrudnień staje się bardziej zrozumiała, gdy spojrzy się na znaczenie samego portu. Paris-Orly leży około 10 kilometrów na południe od stolicy Francji i jest jednym z dwóch głównych lotnisk obsługujących Paryż. W 2025 roku przewinęło się przez nie 34,9 mln pasażerów, o 2,6% więcej niż rok wcześniej. Port ma cztery terminale pasażerskie, trzy drogi startowe i oferuje połączenia do blisko 200 miast na świecie, obejmując zarówno europejskie trasy krótko- i średniodystansowe, jak i kierunki w Afryce, obu Amerykach czy na Bliskim Wschodzie. Ze względu na położenie bliżej centrum Paryża niż Charles de Gaulle Paris-Orly jest również chętnie wybierane przez osoby podróżujące turystycznie, dla których liczy się szybki dojazd do miasta. Orly ma przy tym coraz większe znaczenie także dla podróżnych z Polski. LOT od marca 2025 roku lata bezpośrednio między Krakowem a tym portem, a połączenie jest realizowane przez cały rok. W rozkładzie na 2026 rok bezpośrednie rejsy Warszawa-Orly oferuje również Wizz Air, natomiast w kwietniu Transavia France uruchomiła sezonową trasę z Wrocławia, obsługiwaną dwa razy w tygodniu. Jak dotąd połączenia te pozostają w rozkładach mimo trwającego remontu. Polscy pasażerowie wybierający się do Paryża w najbliższych miesiącach powinni jednak przed podróżą sprawdzać aktualny status swojego rejsu, ponieważ przewoźnicy mogą jeszcze wprowadzać korekty związane z ograniczoną przepustowością lotniska. Źródła: AOL, Deep Arrival, Le Parisien Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niewielki „grób” Zgredka zmienił plany ogromnej inwestycji. Interweniowali fani Harry'ego Pottera
Świat Harry’ego Pottera od ponad dwóch dekad pozostaje jednym z najpopularniejszych uniwersów popkultury, skupiając miliony fanów. Nic dziwnego, że miejsca, w których powstawały ekranizacje przygód młodego czarodzieja, do dziś przyciągają tłumy turystów. Jak się właśnie okazało, jedno z nich ma dla fanów tak duże znaczenie, że ich protesty doprowadziły do zmiany przebiegu ogromnej inwestycji energetycznej. Wszystko po to, by nie naruszyć miejsca upamiętniającego jednego z najbardziej lubianych bohaterów serii.
Nie jest tajemnicą, że popularne filmy i seriale potrafią na lata zmienić turystyczną mapę świata. „Władca Pierścieni” rozsławił krajobrazy Nowej Zelandii, „Outlander” przyciągnął fanów do Szkocji, a tegoroczna „Odyseja” Christophera Nolana zwróciła uwagę na kolejne miejsca w Europie. Podobny fenomen od lat można obserwować w Walii, gdzie jedna z plaż związanych z filmami o Harrym Potterze wciąż przyciąga tłumy miłośników serii. Choć od zakończenia zdjęć minęło kilkanaście lat, miejsce to nadal budzi tak duże emocje, że niedawno wpłynęło nawet na przebieg wielomilionowej inwestycji. Setki telefonów od fanów Harry’ego Pottera Sprawa dotyczy Greenlink, podmorskiego połączenia energetycznego między Wielką Brytanią a Irlandią, którego budowa kosztowała około 430 mln funtów. Liczący około 200 kilometrów kabel biegnie między hrabstwem Wexford w Irlandii a walijskim Pembrokeshire – częściowo pod dnem Morza Irlandzkiego, a następnie pod ziemią. Po stronie Walii dociera na ląd właśnie w rejonie Freshwater West, skąd prowadzi dalej do infrastruktury elektroenergetycznej. Dziś połączenie już działa, jednak dopiero niedawno Simon Ludlam, jedna z osób odpowiedzialnych za realizację projektu, opowiedział o nietypowym problemie, który pojawił się podczas planowania jego przebiegu. Otóż kilka lat temu, podczas wywiadu dla BBC, wskazał na plaży miejsce, pod którym zgodnie z ówczesnymi założeniami miał zostać poprowadzony kabel. Kilka tygodni później materiał został wyemitowany, a do firmy zaczęli masowo zgłaszać się zaniepokojeni fani Harry’ego Pottera. – Otrzymaliśmy setki telefonów, naprawdę setki telefonów – wspominał Ludlam. Dopiero jeden ze współpracowników wyjaśnił mu, że planowana trasa miała przebiegać przez miejsce uznawane przez miłośników serii za symboliczny „grób” Zgredka. Sam Ludlam początkowo nie rozumiał skali problemu. – Zgredek? Kim jest Zgredek? – miał pytać, nie kryjąc zdziwienia, że chodzi przecież o fikcyjną postać. W odpowiedzi usłyszał, że dla fanów jest to „bardzo, bardzo poważna sprawa”. Zmiana miejsca wielkiej inwestycji Ostatecznie projektanci znaleźli inne rozwiązanie i zmienili przebieg kabla tak, aby ominął stworzony przez fanów pomnik. Historia ma przy tym dość przewrotny finał. Nowa trasa znalazła się w pobliżu autentycznych pozostałości archeologicznych z epoki brązu. Podczas badań prowadzonych w sąsiedztwie planowanej instalacji odnaleziono m.in. fragment naczynia datowanego na około 1700-1500 rok p.n.e., który uznano za część urny związanej najprawdopodobniej z pochówkiem człowieka. – Znaleźliśmy się całkiem blisko prawdziwych pozostałości z epoki brązu, ale ominęliśmy grób Zgredka – podsumował Ludlam. Sam kabel na terenie Freshwater West poprowadzono ostatecznie pod plażą i wydmami, dzięki czemu po zakończeniu prac na powierzchni nie pozostała widoczna infrastruktura. Gdzie znajduje się „grób” Zgredka? Freshwater West przyciąga fanów od lat Znaczenie niewielkiego fragmentu walijskiego wybrzeża trudno zrozumieć bez jego filmowej historii. Freshwater West w hrabstwie Pembrokeshire w Wielkiej Brytanii było jednym z plenerów wykorzystanych podczas realizacji ostatnich części sagi o Harrym Potterze. To właśnie tutaj na potrzeby zdjęć zbudowano Muszelkę, czyli dom Billa Weasleya i Fleur Delacour, a na pobliskiej plaży nakręcono jedną z najbardziej pamiętnych scen filmu „Harry Potter i Insygnia Śmierci: Część I” – śmierć Zgredka i jego pochówek nad morzem. Po zakończeniu produkcji filmowa dekoracja została usunięta, ale fani zaczęli traktować fragment wydm jako symboliczne miejsce spoczynku skrzata. Z czasem pojawiało się tam coraz więcej kamieni z napisami poświęconymi bohaterowi, drobnych pamiątek, a przede wszystkim skarpetek (nawiązujących do wcześniejszej części historii, w której Zgredek odzyskuje wolność właśnie dzięki otrzymaniu tego elementu garderoby). Z biegiem lat niewielki, spontanicznie utworzony pomnik zaczął funkcjonować niemal jak miejsce pielgrzymkowe dla wielbicieli serii, mimo że od zakończenia zdjęć na walijskiej plaży minęło już kilkanaście lat. Przyroda Freshwater West pod presją turystyki Rosnąca popularność miejsca przyniosła jednak problemy, które nie mają już nic wspólnego z filmową fikcją. Freshwater West jest obszarem cennym przyrodniczo, a duża liczba odwiedzających oznacza coraz większą presję na wydmy, lokalną infrastrukturę i przybrzeżny ekosystem. Szczególnie kłopotliwe okazały się przedmioty pozostawiane przy „grobie”. Skarpetki i inne drobiazgi mogą bowiem zostać porwane przez wiatr i trafić do morza, a odpryski farby z pomalowanych kamieni również mogą przedostawać się do środowiska. W związku z tym w 2022 roku National Trust, który opiekuje się tym terenem, przeprowadził konsultacje dotyczące przyszłości symbolicznego pomnika. Ostatecznie zdecydowano, że może on pozostać na swoim miejscu, ale odwiedzających poproszono, by nie dokładali kolejnych przedmiotów i zamiast tego ograniczyli się do robienia zdjęć. Źródła: BBC, The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Matcha stała się ofiarą własnego sukcesu. Światowy boom sprawił, że zaczyna jej brakować
Jeszcze kilkanaście lat temu matcha była poza Japonią produktem niszowym. Dziś zielony proszek trafia do kawiarni, deserów i napojów na całym świecie, napędzany modą na kuchnię japońską, zainteresowaniem zdrowym stylem życia i mediami społecznościowymi. Popularność ma jednak swoją cenę – popyt rośnie szybciej niż możliwości producentów, a dobrej jakości matcha staje się coraz trudniej dostępna i coraz droższa.
Według prognoz globalny rynek matchy może osiągnąć wartość 7,43 mld dolarów do 2030 roku, rosnąc średnio o 7,9% rocznie. Skalę zmian dobrze pokazują również dane z Japonii, która pozostaje najważniejszym producentem tej herbaty. Eksport zielonej herbaty, która coraz cześciej konkuruje z kawą, z kraju osiąga kolejne rekordy, a coraz większą część wysyłanych produktów stanowią herbaty sproszkowane. Tak szybki wzrost zainteresowania ujawnił jednak ograniczenia produkcji, której nie da się zwiększyć z roku na rok. Uprawa surowca wymaga odpowiednich warunków, czasu i wyspecjalizowanych plantacji, a dodatkowym problemem stają się coraz częstsze fale upałów. Czy Japonia będzie w stanie zaspokoić światowy apetyt na matchę? Skąd pochodzi matcha? Z Chin trafiła do Japonii i podbiła świat Choć dziś matcha niemal automatycznie kojarzy się z Japonią, jej początki prowadzą do Chin. Już w czasach dynastii Tang i Song popularne było rozdrabnianie herbaty na proszek i mieszanie jej z gorącą wodą. Zwyczaj ten z czasem stracił tam na znaczeniu, ale został przejęty przez Japończyków i rozwinięty w zupełnie nowym kierunku. Szczególną rolę odegrał mnich zen Eisai, który pod koniec XII wieku przywiózł z Chin nasiona herbaty oraz wiedzę dotyczącą jej przygotowywania. Uprawy zaczęły rozwijać się w okolicach Kioto, a później przede wszystkim w Uji, które do dziś uchodzi za jeden z najważniejszych regionów produkcji wysokiej jakości herbaty. To właśnie w Japonii z czasem udoskonalono również metodę zacieniania krzewów przed zbiorem. Ograniczenie dostępu światła wpływa bowiem na skład liści, zmniejsza ich cierpkość i wzmacnia charakterystyczny smak umami. Z tak przygotowanych liści powstaje tencha – surowiec, który po odpowiednim przetworzeniu i zmieleniu staje się matchą. W ten sposób herbata, która w Chinach stopniowo traciła na znaczeniu, w Japonii stała się ważną częścią kultury zen i ceremonii herbacianej. Dziś kraj nadal pozostaje najważniejszym punktem odniesienia dla matchy premium. Zielony proszek ponownie powstaje na coraz większą skalę również w Chinach, a produkcja rozwija się także w innych częściach Azji. Przez lata chińska matcha była traktowana przede wszystkim jako tańszy składnik słodyczy czy napojów, jednak jej jakość stopniowo rośnie. – Kiedyś panowało przekonanie, że albo musi to być japońska matcha, albo nic. Ale my też mamy dobry produkt – przekonuje Jason Walker z Zhejiang Tea Group. Ta zmiana podejścia do chińskiej herbaty nie jest przypadkowa. W sytuacji, gdy światowe zainteresowanie matchą rośnie znacznie szybciej niż możliwości japońskich plantacji, importerzy coraz częściej zaczynają szukać alternatywnych źródeł dostaw. Dlaczego brakuje matchy? Boom i problemy japońskich plantacji To właśnie gwałtowny wzrost popularności jest jednym z głównych powodów obecnych problemów z dostępnością matchy. Szczególnie chętnie sięgają po nią młodsi konsumenci, dla których stała się alternatywą dla kawy, ale też elementem kojarzonym ze zdrowym stylem życia. W Stanach Zjednoczonych jej sprzedaż detaliczna wzrosła w ciągu trzech lat o 86%. Dużą rolę w tym boomie odegrały również media społecznościowe – intensywnie zielone latte, desery czy wypieki szybko zaczęły pojawiać się na TikToku i Instagramie, napędzając zainteresowanie kolejnymi produktami na bazie matchy. Problem w tym, że w przeciwieństwie do internetowego trendu jej produkcji nie da się zwiększyć z miesiąca na miesiąc. Tencha wymaga zacieniania krzewów przed zbiorem, odpowiedniej obróbki, a najlepszy surowiec pochodzi przede wszystkim z pierwszych, wiosennych liści. Powolny jest również sam proces mielenia. Tradycyjne kamienne młyny produkują niewielkie ilości proszku, ponieważ zbyt szybkie rozdrabnianie powodowałoby wzrost temperatury, a tym samym pogorszenie smaku i koloru matchy. Na ograniczenia wynikające z samej technologii nakładają się problemy japońskiego rolnictwa. Wielu plantatorów jest w podeszłym wieku, młodsze pokolenia nie zawsze chcą przejmować gospodarstwa, a powierzchnia upraw herbaty stopniowo się zmniejsza. Jednocześnie zamówień przybywa. W 2025 roku eksport zielonej herbaty z Japonii wzrósł o 42%, a około 70% wysyłanych produktów stanowiły herbaty sproszkowane, w tym matcha. Sytuację dodatkowo pogorszyła pogoda. Fale upałów uszkodziły część krzewów w rejonie Kioto i przełożyły się na słabsze zbiory, przez co ceny tenchy zaczęły gwałtownie rosnąć. Skutki są już zresztą widoczne nie tylko na plantacjach. Część sprzedawców ogranicza liczbę opakowań, które może kupić jedna osoba, a kawiarnie podnoszą ceny napojów. – Zasadniczo zawsze brakuje mi towaru – przyznał Yuki Ishii, założyciel singapurskiej firmy Tealife. Obecny kryzys nie wynika więc z jednego nieudanego sezonu, lecz z nałożenia się kilku problemów: rekordowego popytu, wolnego procesu produkcji, coraz trudniejszych warunków pogodowych oraz niedoboru ludzi gotowych pracować na plantacjach. Czy matcha naprawdę może się skończyć? Japonia chroni swoją herbatę Nie oznacza to jednak, że matcha całkowicie zniknie ze sklepów i kawiarni. Bardziej prawdopodobne jest, że przez najbliższe lata szczególnie dobre japońskie odmiany pozostaną trudniej dostępne i droższe niż przed rozpoczęciem światowego boomu. Producenci już próbują odpowiedzieć na rosnący popyt. W Shizuoce i Kagoshimie zwiększa się liczba zakładów przetwarzających tenchę, a część rolników przestawia gospodarstwa z produkcji innych rodzajów zielonej herbaty właśnie na surowiec wykorzystywany do matchy. Zachęca ich do tego również japoński rząd, który wspiera modernizację plantacji i rozbudowę produkcji. Ale takich zmian nie da się przeprowadzić natychmiast. Nowe krzewy potrzebują kilku lat, zanim zaczną dawać odpowiednie plony, a przestawienie gospodarstwa wymaga zarówno dodatkowego sprzętu, jak i doświadczenia. Dlatego branża stara się jednocześnie lepiej wykorzystywać to, co już trafia na rynek. Bitwa o jakość matchy Global Japanese Tea Association zachęca na przykład, aby do latte, ciast i deserów stosować matchę z późniejszych zbiorów, natomiast najwyższej jakości proszek pozostawiać do tradycyjnego przygotowywania napoju, gdzie jego subtelny smak rzeczywiście ma znaczenie. Część niedoborów może również złagodzić rosnąca produkcja w Chinach, zwłaszcza że jakość tamtejszej matchy stopniowo się poprawia. Większa liczba dostawców niesie jednak nowe wyzwanie. Im wyższe ceny i większy popyt, tym bardziej opłacalne staje się sprzedawanie produktów gorszej jakości jako japońskiej matchy premium, dlatego dla konsumentów coraz ważniejsze będzie sprawdzanie pochodzenia i jakości produktu. Branża liczy też na to, że z czasem samo zainteresowanie trochę osłabnie. Masahiro Nagata, współzałożyciel Matcha Tokyo, przewiduje, że sytuacja może zacząć się uspokajać w ciągu dwóch-trzech lat. Nie musi to jednak oznaczać powrotu do dawnych cen. Bardziej prawdopodobny jest rynek, na którym matcha nadal pozostanie popularna, ale będzie wyraźniej dzielić się na produkty codziennego użytku oraz droższe, wysokiej jakości odmiany przeznaczone do tradycyjnego picia. Źródła: Reuters, AP News, BBC, Tea Journey Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tygrysy wracają do Kazachstanu po 70 latach. Pierwszy drapieżnik już na wolności
Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku na terenach dzisiejszego Kazachstanu żyły tygrysy kaspijskie, zwane też turańskimi. Polowania, niszczenie siedlisk i spadek liczebności zwierząt, na które polowały, doprowadziły jednak do ich wymarcia w Azji Środkowej. Ponad siedem dekad później Kazachstan próbuje przywrócić te wielkie drapieżniki do życia, używając puli genowej wciąż zyjącego, choć mocno zagrożonego tygrysa amurskiego.
Ostatniego tygrysa turańskiego na terenie Kazachstanu odnotowano w 1948 roku, a z czasem podgatunek ten całkowicie wyginął. Badania genetyczne wykazały jednak, że ich niemal identycznym genetycznie, żyjącym krewnym, jest tygrys amurski. To właśnie na przedstawicielach tego podgatunku tygrysa naukowcy oparli plan przywrócenia wielkich drapieżników do Kazachstanu. Pierwszy krok właśnie wykonano – na wolność w rezerwacie Ile-Bałchasz wypuszczono samicę tygrysa amurskiego o imieniu Umit, co po kazachsku oznacza „nadzieję”. Stała się pierwszym od około 70 lat tygrysem żyjącym na wolności w Kazachstanie i symbolem przedsięwzięcia, które ma doprowadzić do odbudowy populacji tych drapieżników w Azji Środkowej. Jak przygotowano tygrysy do życia na wolności? Samo otwarcie klatki było jedynie ostatnim etapem długiego procesu. Umit należała do grupy czterech tygrysów amurskich sprowadzonych w maju 2026 roku z rosyjskiego Kraju Chabarowskiego. Razem z nią do Kazachstanu trafiły: dorosły samiec Amur oraz dwa młode osobniki – Turan i Ussuri. Po przewiezieniu do rezerwatu zwierzęta umieszczono w specjalnych zagrodach adaptacyjnych, gdzie pozostawały pod stałą obserwacją weterynarzy i ekspertów zajmujących się dużymi drapieżnikami. W przypadku dorosłych osobników szczególnie ważne było sprawdzenie, czy potrafią samodzielnie zdobywać pożywienie i zachowują naturalny dystans wobec człowieka. – Specjaliści prowadzą kompleksową serię testów, aby ocenić zdolność zwierząt do samodzielnego polowania oraz ich reakcję na obecność ludzi – informowało kazachskie Ministerstwo Ekologii jeszcze krótko przed pierwszym wypuszczeniem. Umit pomyślnie przeszła wszystkie testy, natomiast Amur nadal pozostaje pod obserwacją i zostanie wypuszczony dopiero wtedy, gdy eksperci uznają go za w pełni przygotowanego do samodzielnego życia. Młode Turan i Ussuri mają natomiast pozostać w zagrodach co najmniej do ukończenia 18 miesięcy, a decyzja dotycząca każdego z nich zostanie podjęta osobno. Na wypuszczeniu obserwacja się jednak nie kończy. Umit wyposażono w obrożę z nadajnikiem, dzięki której naukowcy mogą sprawdzać, jak porusza się po rezerwacie, zdobywa pożywienie i przystosowuje się do nowego otoczenia. Dane z obroży mają również pomóc ograniczać ryzyko konfliktów z ludźmi. Jeśli tygrys znajdzie się w odległości pięciu kilometrów od zabudowań, okoliczni mieszkańcy mają otrzymać ostrzeżenie, a w rezerwacie działa już specjalny zespół przygotowany do reagowania w podobnych sytuacjach. Rezerwat Ile-Bałchasz przygotowywano przez lata Samo objęcie ochroną odpowiednio rozległego terenu nie wystarczyło, by tygrysy mogły wrócić do Kazachstanu. Potrzebują przede wszystkim dobrze funkcjonującego ekosystemu z dostatecznie liczną populacją dużych ssaków, dlatego przygotowania w południowej części regionu Bałchaszu rozpoczęły się na długo przed pojawieniem się pierwszych kotów. Utworzony w 2018 roku rezerwat Ile-Bałchasz obejmuje dziś około 4500 kilometrów kwadratowych, w tym deltę rzeki Ili, lasy łęgowe, trzcinowiska, tereny podmokłe oraz obszary pustynne i półpustynne. Jednym z najważniejszych zadań było odtworzenie bazy pokarmowej. Do rezerwatu zaczęto przesiedlać jelenie bucharskie, a później także kułany, jednocześnie prowadząc działania sprzyjające wzrostowi liczebności dzików i gazeli. Do 2023 roku sprowadzono tu już 205 jeleni bucharskich i 60 kułanów, a w kolejnych latach program był kontynuowany. Równolegle odbudowywana jest roślinność. Tylko w 2025 roku w południowym Bałchaszu posadzono 37 tys. sadzonek i zrzezów rodzimych drzew, które dołączyły do około 50 tys. posadzonych w latach 2021-2024. Nowe fragmenty lasu mają nie tylko tworzyć schronienie dla zwierząt, ale także wspierać odbudowę lokalnego środowiska i zapewniać odpowiednie warunki żyjącym tu kopytnym. Na terenach rezerwatu zaczęto już obserwować dzikie zwierzęta poszukujące pożywienia. – Każda posadzona sadzonka jest bezpośrednim wkładem w przyszłość tygrysa w Kazachstanie – podkreślali przedstawiciele WWF Central Asia Ambitny projekt potrwa dziesięciolecia Los Umit będzie teraz jednym z najważniejszych sprawdzianów całego programu, ale wypuszczenie jednego osobnika nie oznacza jeszcze odbudowy populacji. Ostatecznym celem jest doprowadzenie do sytuacji, w której tygrysy będą rozmnażały się w naturze, ich potomstwo będzie przeżywało bez pomocy człowieka, a liczebność zwierząt pozwoli utrzymać populację przez kolejne pokolenia. Właśnie dlatego projekt został zaplanowany na dziesięciolecia i zakłada zarówno pozyskanie kolejnych osobników do reintrodukcji, jak i rozwój programu hodowlanego. Oprócz zwierząt sprowadzonych z Rosji w Ile-Bałchasz żyją także dwa tygrysy amurskie przywiezione w 2024 roku z holenderskiego ośrodka Stichting Leeuw – samica Bohdana i samiec Kuma. Ponieważ całe życie spędziły pod opieką człowieka, nie zostaną wypuszczone na wolność. Ich rola jest inna: mają utworzyć parę hodowlaną, której potomstwo mogłoby w przyszłości zostać przygotowane do samodzielnego życia. Jeżeli pojawią się młode, eksperci będą musieli ocenić, czy rozwinęły naturalne zachowania, potrafią polować i unikają ludzi – dopiero wtedy będzie można rozważyć ich przeniesienie poza ogrodzone siedlisko. To pokazuje, jak ostrożnie prowadzony jest cały proces. Nie chodzi o samo zwiększanie liczby tygrysów, lecz o powstanie populacji, która z czasem przestanie zależeć od człowieka. Badacze będą obserwować dostępność zdobyczy, kondycję siedlisk i ryzyko konfliktów między drapieżnikami a mieszkańcami regionu. Dopiero połączenie tych elementów pozwoli trwale przywrócić gatunek do ekosystemu Azji Środkowej. Źródła: Euronews, Mongabay, Live Science Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niezwykły pałac, w którym odbyło się najbardziej tajemnicze wesele roku. Kiedyś bywał tu Winston Churchill
Tom Holland i Zendaya są dziś na ustach fanów na całym świecie, m.in. za sprawą głośnych premier „Odysei” Christophera Nolana oraz „Spider-Mana: Całkiem nowy dzień”. Zainteresowanie budzi jednak nie tylko ich kariera. Para od lat konsekwentnie chroni swoją prywatność, dlatego szczególne emocje wywołały doniesienia o ich uroczystości ślubnej. Na jej miejsce mieli wybrać jedną z najbardziej niezwykłych posiadłości w Anglii.
Beaverbrook leży pośród zielonych wzgórz Surrey, niespełna godzinę drogi od Londynu, i od ponad wieku przyciąga ludzi ze świata polityki, kultury i filmu. Dawniej bywał tu Winston Churchill, a wśród gości pojawiały się także największe gwiazdy dawnego Hollywood. Dziś historyczna rezydencja działa jako luksusowy hotel, zachowując jednak charakter prywatnej wiejskiej posiadłości. Co sprawia, że właśnie to miejsce wybierają celebryci i jaka historia kryje się za murami Beaverbrook? Historia posiadłości, którą odwiedzały największe sławy Historia Beaverbrook sięga 1866 roku, kiedy na wzgórzach Surrey wzniesiono okazałą wiktoriańską rezydencję dla przedsiębiorcy Abrahama Dixona. Przez kolejne dekady posiadłość zmieniała właścicieli, jednak jej najsłynniejszy rozdział rozpoczął się w 1910 roku. Wtedy kupił ją Max Aitken – urodzony w Kanadzie biznesmen, wydawca prasowy i polityk, który kilka lat później otrzymał tytuł barona Beaverbrook. Według historii opisywanej przez sam hotel, Aitken miał natrafić na ogłoszenie o sprzedaży podczas przejażdżki samochodem z laureatem Nagrody Nobla Rudyardem Kiplingiem. Wystarczyła jedna wizyta, by zdecydował się zapłacić za posiadłość 30 tys. funtów. Nowy właściciel szybko zaczął dostosowywać dom do swoich potrzeb: doprowadził elektryczność, zainstalował centralne ogrzewanie, zbudował basen, a także prywatne kino – w tamtych czasach prawdziwą rzadkość. Z czasem Beaverbrook przestał być jedynie rodzinną rezydencją i stał się miejscem spotkań wpływowych przedstawicieli polityki, kultury i wyższych sfer. Szczególnie często pojawiał się tu Winston Churchill, którego z Lordem Beaverbrookiem łączyła wieloletnia, choć niepozbawiona politycznych napięć przyjaźń. Podczas II wojny światowej właściciel posiadłości został ministrem produkcji lotniczej w rządzie Churchilla, a Beaverbrook miał być przygotowany również jako zapasowe miejsce spotkań brytyjskiego gabinetu wojennego. Przez rezydencję przewinęli się także pisarze, artyści i przedstawiciele światowych elit. Wśród historycznych gości wymieniani są m.in. Elizabeth Taylor, Ian Fleming, Somerset Maugham, H.G. Wells, Joe i Rose Kennedy oraz Lady Diana Cooper. Pamięć o części z nich zachowała się do dzisiaj – poszczególne apartamenty otrzymały imiona osób związanych z historią domu, dzięki czemu przeszłość Beaverbrook stała się integralną częścią jego współczesnego charakteru. Po latach rezydencja została odrestaurowana i przekształcona w luksusowy hotel. Za jego odrodzeniem stoją m.in. Joel Cadbury, potomek rodziny związanej ze słynnym brytyjskim producentem czekolady, oraz przedsiębiorca Ollie Vigors, którzy postawili na zachowanie historycznego charakteru miejsca zamiast zamieniania go w typowy pięciogwiazdkowy resort. Kameralne rezydencje i spa w stajniach Dzisiejszy Beaverbrook zajmuje niemal 190 hektarów zielonych terenów rozciągających się pośród wzgórz Surrey. Główny budynek jest tylko częścią rozległej posiadłości, na którą składają się również ogrody, lasy, trawniki, dawne zabudowania gospodarcze oraz mniejsze domy rozsiane po całym terenie. Centralnym punktem pozostaje The House, czyli dawna rezydencja Lorda Beaverbrooka. Jej wnętrza zachowały historyczny charakter, ale zostały urządzone tak, by nie przypominały muzealnej ekspozycji. Klasyczna architektura łączy się tu z odważnymi kolorami, wzorzystymi tkaninami, antykami i detalami odwołującymi się do osób, które w przeszłości były związane z posiadłością. Jednym z najbardziej charakterystycznych przykładów jest apartament nazwany imieniem Elizabeth Taylor, wyposażony w łóżko z baldachimem oraz wolnostojącą wannę, która należała niegdyś do Rudolfa Nurejewa. W głównym domu znajdują się również biblioteka, salon, bar, restauracja i historyczne kino, przypominające o czasach, gdy Beaverbrook był przede wszystkim prywatną rezydencją i miejscem spotkań jego właściciela z zaproszonymi gośćmi. Z czasem także pozostałe zabudowania zyskały nowe funkcje. W dawnych stajniach urządzono Coach House Spa z basenami, gabinetami zabiegowymi i przestrzeniami przeznaczonymi do ćwiczeń oraz odpoczynku, a Garden House stał się osobną częścią hotelową. Na terenie Beaverbrook znajdują się również bardziej kameralne rezydencje, w tym pięciopokojowy Dower House z prywatnym basenem. Prywatne ogrody i jezioro Równie ważna jak sama architektura jest jednak otaczająca ją przestrzeń. Posiadłość przecinają trasy spacerowe prowadzące przez lasy i rozległe trawniki, a wśród założonych tu ogrodów znajduje się m.in. ogród włoski oraz ogród warzywno-ziołowy, którego plony wykorzystywane są w hotelowych kuchniach. Krajobraz uzupełniają jezioro, kwietne części ogrodów i widoki na pofałdowane wzgórza Surrey. Goście mogą korzystać także z kortów tenisowych, terenów rekreacyjnych i kilku restauracji, ale największym atutem Beaverbrook pozostaje sposób, w jaki hotelowa infrastruktura została wkomponowana w historyczną posiadłość. Budynki są od siebie oddalone, a znaczna część terenu pozostaje otwarta i zielona, dzięki czemu miejsce zachowuje atmosferę odosobnionej wiejskiej rezydencji. To właśnie połączenie historycznej architektury, rozległego krajobrazu i poczucia prywatności sprawia, że Beaverbrook wyróżnia się na tle luksusowych hoteli położonych w pobliżu Londynu. Źródła: Beaverbrook, Condé Nast Traveler, Vanity Fair Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
97-latka pobiła rekord świata. Stanęła na skrzydle lecącego samolotu
Emerytura wielu osobom kojarzy się ze spokojniejszym tempem życia, odpoczynkiem i czasem spędzanym z rodziną. Betty Bromage ma jednak zupełnie inny pomysł na późne lata. 97-letnia Brytyjka właśnie pobiła rekord Guinnessa, stając na skrzydle lecącego samolotu.
Wing walking należy do najbardziej widowiskowych i ekstremalnych form lotniczej rozrywki. Uczestnik, odpowiednio zabezpieczony, znajduje się podczas lotu na zewnętrznej części samolotu, kilkaset metrów nad ziemią. Betty Bromage podjęła się tego wyzwania w wieku, w którym niewiele osób decyduje się na podobne przygody. Kim jest 97-letnia rekordzistka i co sprawiło, że ponownie zdecydowała się wzbić w powietrze? Kim jest Betty Bromage? Wing walking zaczęła dopiero po osiemdziesiątce Nietypowa pasja Betty Bromage pojawiła się w jej życiu stosunkowo późno. Brytyjka po raz pierwszy spróbowała wing walkingu w wieku 87 lat, po tym jak zobaczyła reklamę batona Crunchie, w której pokazano podobny wyczyn. Uznała wówczas, że sama również mogłaby tego spróbować – wcześniej za jedną z najbardziej ryzykownych aktywności w swoim życiu uważała jazdę konną. Przez ponad 20 lat pracowała jako pielęgniarka, a po przejściu na emeryturę nie zamierzała rezygnować z nowych doświadczeń. Rodzina pomogła jej więc sprawdzić, czy będzie w stanie dostać się na skrzydło samolotu. Udało się, a pierwszy lot szybko przerodził się w kolejne. – Nigdy nie wiesz, co potrafisz, dopóki nie spróbujesz – tłumaczyła później. Za drugim razem poprosiła już pilota, aby lot był „nieco bardziej interesujący”, a z czasem zaczęła decydować się również na bardziej wymagające powietrzne akrobacje. W 2022 roku, podczas piątego takiego wyczynu, ustanowiła oficjalny rekord Guinnessa. Miała wówczas 93 lata i 145 dni, a samolot wykonał z nią na skrzydle m.in. pętlę i beczkę. – Gdyby ktoś powiedział mi, kiedy miałam 80 lat, że będę uprawiać wing walking, uznałabym to za kompletną bzdurę – przyznała. Lot na skrzydle nie jest przy tym jedynym ekstremalnym doświadczeniem na jej koncie. Bromage zjechała również na jednej z najszybszych tyrolek na świecie w Walii oraz na linie z mierzącej około 49 metrów Eagle Tower w Cheltenham. Kolejne wyzwania stały się dla niej sposobem na zachowanie aktywności i niezależności mimo ograniczeń związanych z wiekiem. Sama przyznaje, że nie chce skupiać się na ograniczeniach, lecz na tym, co wciąż jest w stanie robić. 97-latka pobiła własny rekord Guinnessa. Lot miał też charytatywny cel Ekstremalne wyzwania Bromage od lat mają również drugi wymiar – pomagają jej zbierać pieniądze dla potrzebujących. Do czasu ustanowienia pierwszego rekordu zgromadziła ponad 23 tys. funtów dla lokalnych organizacji charytatywnych, m.in. hospicjum Sue Ryder Leckhampton Court. Tegoroczna akcja miała jednak dla niej szczególnie osobiste znaczenie. W sierpniu 2025 roku kobieta przeszła udar, którego skutki nadal odczuwa – wpłynął m.in. na jej mowę. Leczeniem 97-latki zajmował się wówczas Cheltenham General Hospital, dlatego kiedy rok później postanowiła ponownie wzbić się w powietrze, zdecydowała, że będzie zbierać pieniądze właśnie dla tej placówki. Jak sama podkreślała, personel szpitala bardzo dobrze się nią opiekował, a powrót do kolejnego lotu stał się dla niej nie tylko próbą poprawienia własnego rekordu, lecz także sposobem na odwdzięczenie się za otrzymaną pomoc. Tym samym 4 sierpnia 2026 roku Bromage po raz szósty w życiu znalazła się na skrzydle samolotu. Aby poprawić własny rekord Guinnessa, musiała spędzić w powietrzu co najmniej pięć minut, wliczając start i lądowanie. Próba zakończyła się sukcesem. Przed startem 97-latka zapewniała, że nie czuje zdenerwowania, a po powrocie na ziemię określiła lot jako „nieco wyboisty”, ale świetny. Jej podejście do kolejnych wyzwań najlepiej oddają jednak słowa, które wypowiedziała w programie „Good Morning Britain”. – Słowo „nie mogę” nie występuje w moim słowniku – mówiła, zachęcając innych, by nie rezygnowali z nowych doświadczeń tylko dlatego, że z góry zakładają, iż sobie nie poradzą. Dodała też: „Czego można się bać, mając 97 lat?”. Wszystko wskazuje na to, że tegoroczny rekord nie musi być ostatnim rozdziałem jej podniebnych przygód. Bromage zapowiedziała, że jeśli zdrowie nadal będzie jej na to pozwalało, za kilka lat może spróbować ponownie. Już wcześniej śmiała się, że na setne urodziny będzie musiała wymyślić „coś wyjątkowego”. Patrząc na dotychczasową listę jej wyczynów, niewykluczone, że nie była to wyłącznie żartobliwa deklaracja. Źródła: BBC, Daily Mail, Good Morning Britain Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najdalej na południe wysunięta wieś Polski zachwyca. Słynie z hodowli rzadkich koni
Coraz więcej podróżników świadomie omija zatłoczone kurorty i wybiera miejsca, w których wciąż można doświadczyć ciszy, bliskości natury i autentycznej atmosfery. Jednym z nich jest najdalej na południe wysunięta wieś Polski. Mieszka tu zaledwie około 40 osób, a otaczające ją połoniny i hodowla rzadkiej rasy koni sprawiają, że to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Bieszczadach.
Położona na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego wieś Wołosate leży nad potokiem Wołosatka, zaledwie około pięciu kilometrów od Ustrzyk Górnych. Dla wielu turystów jest przede wszystkim punktem startowym na Tarnicę – najwyższy szczyt polskich Bieszczadów. Warto jednak zatrzymać się tu na dłużej, bo niewielka wieś kryje znacznie więcej niż tylko początek górskiego szlaku. Można zobaczyć tu konie huculskie, poznać burzliwą historię regionu i poczuć atmosferę miejsca, w którym przyroda odgrywa pierwszoplanową rolę. Historia Wołosatego. Wieś, która odradzała się po wojennych zniszczeniach Choć dziś Wołosate kojarzy się przede wszystkim z ciszą, połoninami i szlakami prowadzącymi na Tarnicę, jego historia sięga XVI wieku. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z lat 1557-1565, kiedy była królewską wsią lokowaną na prawie wołoskim u stóp Przełęczy Beskid. Przez stulecia zamieszkiwali ją głównie Bojkowie – góralska grupa etniczna spokrewniona z Łemkami, której życie koncentrowało się wokół hodowli bydła oraz handlu z Węgrami. Bliskość granicy sprawiała, że przez wieś przenikały wpływy kulturowe z Zakarpacia, widoczne w stroju, języku i codziennych zwyczajach mieszkańców. Jednocześnie położenie przy ważnym szlaku handlowym miało swoją ciemną stronę. W XVII i XVIII wieku Wołosate uchodziło za jedno z głównych skupisk beskidników, czyli karpackich zbójników, a przez okolicę regularnie przechodziły bandy rabusiów napadających zarówno na kupców, jak i okolicznych mieszkańców. Po I rozbiorze Polski wieś znalazła się pod panowaniem austriackim, jednak nadal rozwijała się dzięki pasterstwu i gospodarce leśnej. Na początku XX wieku była jedną z największych miejscowości w tej części Bieszczadów i liczyła ponad tysiąc mieszkańców. Tragiczny rozdział przyniosła II wojna światowa oraz powojenne wysiedlenia. W latach 1946-1947 miejscową ludność wywieziono bowiem do Związku Radzieckiego, a pozostałych mieszkańców objęła akcja „Wisła”. Zabudowania spalono, a po dawnej wsi pozostały jedynie cmentarz, fundamenty cerkwi św. Dymitra oraz przydrożne krzyże. Dopiero pod koniec lat 60. życie zaczęło stopniowo wracać do Wołosatego wraz z utworzeniem gospodarstwa hodowlanego, z którego później powstała znana dziś hodowla koni. Co warto zobaczyć w Wołosatem? Szlaki i konie huculskie przyciągają turystów Choć Wołosate liczy zaledwie kilkudziesięciu mieszkańców, w sezonie letnim tętni życiem za sprawą turystów przyjeżdżających w najwyższe partie Bieszczadów. To właśnie stąd rozpoczynają się jedne z najpopularniejszych szlaków w Bieszczadzkim Parku Narodowym, prowadzące m.in. na Tarnicę oraz Halicz i Rozsypaniec. Przy wejściu na szlaki przygotowano infrastrukturę ułatwiającą zwiedzanie, w tym punkt sprzedaży biletów i map, wiatę turystyczną, niewielki punkt gastronomiczny oraz salę edukacyjną Bieszczadzkiego Parku Narodowego. W okolicy warto zwrócić uwagę również na wysokie torfowisko położone przy drodze z Ustrzyk Górnych, będące cennym siedliskiem wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Miłośnicy przyrody mogą wybrać także ścieżkę edukacyjną „Orlik Krzykliwy”, która w przystępny sposób przybliża historię tego fragmentu Bieszczadów oraz zachodzące tu procesy przyrodnicze. Największą wizytówką Wołosatego pozostaje jednak Zachowawcza Hodowla Konia Huculskiego, prowadzona przez Bieszczadzki Park Narodowy. Powstała na początku lat 90. po przejęciu terenów dawnego gospodarstwa i dziś pełni rolę centrum turystyki jeździeckiej regionu. Hodowane tu hucuły należą do najstarszych ras koni górskich w Europie. Wywodzą się z Karpat Wschodnich, słyną z wyjątkowej odporności, łagodnego charakteru oraz pewności poruszania się w trudnym górskim terenie. Zwierzęta można podziwiać podczas wizyty w ośrodku, a część z nich wykorzystywana jest również do rajdów konnych i zajęć edukacyjnych, dzięki którym odwiedzający mogą lepiej poznać jedną z najbardziej charakterystycznych ras związanych z historią Karpat. Źródła: Gmina Lutowiska, Bieszczadzki Park Narodowy, Twoje Bieszczady Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To jedne z najbardziej niezwykłych wydarzeń sportowych w Europie. Ich tradycja liczy setki lat
W 2026 roku kibice nie mogli narzekać na brak sportowych emocji. Za nami m.in. Zimowe Igrzyska Olimpijskie i piłkarskie mistrzostwa świata, jednak najbardziej niezwykłe wydarzenia wcale nie odbywają się na największych stadionach. W różnych zakątkach Europy od stuleci organizowane są widowiska sportowe, które są jednocześnie ważnym elementem lokalnej kultury, historii i tradycji. To właśnie dla nich co roku przyjeżdżają tysiące turystów.
Turystyka sportowa od dawna nie ogranicza się wyłącznie do finałów wielkich turniejów czy meczów znanych klubów. Coraz więcej podróżników wybiera wydarzenia, które pozwalają zajrzeć do lokalnych tradycji i zobaczyć dyscypliny przekazywane z pokolenia na pokolenie. W Europie nie brakuje imprez o wielowiekowej historii – od średniowiecznych turniejów i wyścigów konnych po widowiskowe regaty czy zawody, których zasady niemal nie zmieniły się od setek lat. Dla wielu odwiedzających są one równie atrakcyjne jak zabytki czy lokalna kuchnia i stają się dobrym pretekstem, by poznać region z zupełnie innej perspektywy. Palio di Siena. Wyścig konny, który od wieków dzieli włoskie miasto Jednym z najbardziej widowiskowych wydarzeń sportowych we Włoszech jest Palio di Siena, organizowane nieprzerwanie od XVII wieku na słynnym Piazza del Campo. Wyścig odbywa się dwa razy w roku (2 lipca i 16 sierpnia) i jest czymś znacznie więcej niż rywalizacją jeździecką. Siena podzielona jest na 17 historycznych dzielnic, zwanych contrade, z których w każdej edycji startuje dziesięć. Dżokeje dosiadają losowo przydzielonych koni i trzykrotnie okrążają plac, często w niezwykle emocjonującym tempie. Dla mieszkańców zwycięstwo oznacza prestiż na wiele lat, a świętowanie trwa jeszcze długo po zakończeniu wyścigu. Następnego dnia ulicami miasta przechodzą barwne pochody zwycięskiej contrady, które należą do najbardziej charakterystycznych elementów tej wielowiekowej tradycji. Calcio Storico Fiorentino. Historyczna gra, w której piłka nożna spotyka rugby Florencja od XVI wieku pielęgnuje własną odmianę sportowej rywalizacji – Calcio Storico Fiorentino, uznawane za jedną z najbardziej wymagających gier zespołowych w Europie. W zawodach uczestniczą reprezentacje czterech historycznych dzielnic miasta, a mecze rozgrywane są na piaszczystym boisku ustawianym na placu Santa Croce. Dyscyplina łączy elementy piłki nożnej, rugby i zapasów, a zawodnicy mogą stosować wiele technik walki wręcz, dlatego spotkania bywają niezwykle widowiskowe. Turniej odbywa się co roku w czerwcu, a finał tradycyjnie rozgrywany jest 24 czerwca, w święto patrona Florencji – św. Jana Chrzciciela. Dla mieszkańców miasta wydarzenie jest równie ważne jak historyczna rekonstrukcja i stanowi jeden z symboli florenckiej tożsamości. Highland Games. Szkockie igrzyska siły i tradycji Highland Games należą do najbardziej rozpoznawalnych szkockich tradycji. Organizowane od XIX wieku zawody obejmują konkurencje siłowe, takie jak słynny rzut pniem drzewa (caber toss), rzut młotem czy pchnięcie kamieniem. Oprócz rywalizacji sportowej odbywają się pokazy tańców, koncerty dudziarzy i parady w tradycyjnych kiltach. Największym wydarzeniem jest Cowal Highland Gathering w Dunoon pod koniec sierpnia, natomiast ogromnym prestiżem cieszy się również Braemar Gathering, organizowane na początku września i od lat odwiedzane przez członków brytyjskiej rodziny królewskiej. To jedna z najlepszych okazji, by poznać szkocką kulturę w jej najbardziej autentycznej odsłonie. Velká Pardubická. Najtrudniejszy wyścig z przeszkodami w Europie Miłośnicy sportów jeździeckich powinni zwrócić uwagę na Wielką Pardubicką, czyli najstarszy i jeden z najtrudniejszych wyścigów z przeszkodami w Europie. Zawody odbywają się od 1874 roku w czeskich Pardubicach i tradycyjnie rozgrywane są w drugą niedzielę października. Trasa liczy niemal siedem kilometrów i obejmuje 31 przeszkód, w tym słynny Rów Taxisa, przez lata uznawany za jeden z najbardziej wymagających elementów toru. Nie każdemu uczestnikowi udaje się ukończyć wyścig, dlatego zwycięstwo w Velkiej Pardubickiej uchodzi za jedno z największych osiągnięć w europejskich wyścigach konnych. Co roku wydarzenie przyciąga tysiące kibiców z Czech i zagranicy. Concurs de Castells. Katalońskie wieże z ludzi wpisane na listę UNESCO Choć castells, czyli budowanie wielopiętrowych wież z ludzi, trudno nazwać klasyczną dyscypliną sportu, wymaga ona ogromnej siły, równowagi i perfekcyjnej współpracy całego zespołu. Tradycja narodziła się w XVIII wieku w Katalonii i została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Najważniejszym wydarzeniem jest Concurs de Castells organizowany co dwa lata w Tarragonie, podczas którego najlepsze drużyny rywalizują o zbudowanie najwyższych i najbardziej skomplikowanych konstrukcji. Każda wieża oceniana jest według liczby poziomów, trudności oraz sposobu wykonania. Wydarzenie przyciąga dziesiątki tysięcy widzów, a bilety na kolejne edycje wyprzedają się z dużym wyprzedzeniem. Sinjska Alka. Chorwacki turniej rycerski z tradycją UNESCO W pierwszy weekend sierpnia chorwacki Sinj przenosi się o kilka stuleci wstecz. To właśnie wtedy odbywa się Sinjska Alka – turniej rycerski organizowany nieprzerwanie od XVIII wieku dla upamiętnienia zwycięstwa nad wojskami osmańskimi. Uczestnicy, ubrani w historyczne stroje, pędzą konno przez główną ulicę miasta i próbują trafić kopią w niewielki metalowy pierścień zawieszony nad torem. O wyniku decyduje precyzja oraz zdobyta liczba punktów, a zwycięstwo uchodzi za ogromny zaszczyt. Wydarzenie zostało wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO i jest jedną z najważniejszych tradycji Dalmacji. Kırkpınar. Najstarszy turniej sportowy świata odbywa się w Turcji Historia Kırkpınar, czyli słynnych tureckich zapasów w oleju, sięga XIV wieku. Turniej organizowany w Edirne uznawany jest przez Księgę Rekordów Guinnessa za najstarsze nieprzerwanie odbywające się zawody sportowe na świecie. Zawodnicy nacierają ciała oliwą, zakładają charakterystyczne skórzane spodnie kispet i przez kilkadziesiąt minut próbują powalić przeciwnika lub uzyskać nad nim wyraźną przewagę. Walka wymaga nie tylko siły, ale także techniki, ponieważ śliskie ciało skutecznie utrudnia wykonanie chwytów. Turniej odbywa się pod koniec czerwca i od 2010 roku figuruje również na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO. ESAF. Szwajcarskie święto tradycyjnych sportów Raz na trzy lata Szwajcaria organizuje Federalny Festiwal Zapaśniczy i Alpejski (ESAF) – największe wydarzenie poświęcone tradycyjnym dyscyplinom tego kraju. Program obejmuje m.in. zapasy Schwingen, rzut kamieniem Steinstossen oraz Hornussen, określane niekiedy mianem połączenia baseballu i golfa. Zawody przyciągają dziesiątki tysięcy kibiców, którzy przyjeżdżają nie tylko dla sportu, ale także regionalnej muzyki, kuchni i alpejskich tradycji. Kolejna edycja odbędzie się w 2028 roku w Thun, dlatego warto już teraz uwzględnić ją w planach podróży po Szwajcarii. Źródła: Euronews, Concurs de Castells, Comune di Siena Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Pociąg Warszawa-Helsinki w 6 godzin? Pod Bałtykiem może powstać najdłuższy tunel kolejowy świata
Estonia wraca do dyskusji o jednym z najbardziej ambitnych projektów infrastrukturalnych w Europie Północnej. Władze ponownie dyskutują o podmorskim połączeniu kolejowym, które mogłoby stać się strategicznym ogniwem między krajami bałtyckimi, Finlandią, regionami arktycznymi i resztą kontynentu.
Pomysł zakłada budowę tunelu pod Zatoką Fińską, który połączyłby Tallinn i Helsinki bez konieczności korzystania z promów czy połączeń lotniczych. Estoński minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna nazwał inwestycję „brakującym ogniwem” między dwoma dziś rozdzielonymi systemami transportowymi. Gdyby projekt doszedł do skutku, byłaby to jedna z najdłuższych podmorskich przepraw kolejowych na świecie. Tunel Helsinki-Tallinn. Projekt ma około 100 kilometrów długości Pomysł stałego połączenia kolejowego między Finlandią a Estonią nie jest nowy – o tunelu pod Zatoką Fińską mówi się od lat 90., jednak przez kolejne dekady projekt pozostawał głównie na etapie analiz i planów. Najbardziej intensywne prace nad jego koncepcją prowadzono w latach 2017–2019. W ramach projektu FinEst Link rozważano budowę trasy liczącej około 100 kilometrów, która miałaby połączyć Helsinki z Tallinnem i obsługiwać zarówno ruch pasażerski, jak i towarowy. Według ówczesnych założeń pociągi pasażerskie mogłyby rozwijać prędkość około 200 km/godz., a sam przejazd między stolicami miałby trwać mniej więcej pół godziny. W tym samym czasie dyskutowano o dwóch możliwych sposobach realizacji inwestycji. Pierwszy zakładał budowę tunelu w ramach projektu publicznego, którego koszt szacowano na około 20 mld euro. Drugi promował fiński przedsiębiorca Peter Vesterbacka, proponując większy udział prywatnego kapitału, w tym środków z Azji. W 2021 roku Finlandia i Estonia uzgodniły dalszą współpracę przy dużych projektach transportowych, w tym przy koncepcji tunelu Helsinki-Tallinn. Nie oznaczało to jednak jeszcze decyzji o rozpoczęciu budowy. W zależności od ostatecznego wariantu trasy przeprawa miałaby liczyć około 90–100 km, co uczyniłoby ją najdłuższym podmorskim tunelem kolejowym na świecie. Skala przedsięwzięcia oznacza, że nawet przy rosnącym poparciu politycznym jego realizacja wymagałaby ogromnych nakładów finansowych, wieloletnich przygotowań oraz ścisłej współpracy Finlandii, Estonii i instytucji unijnych. Margus Tsahkna podkreśla przy tym, że dziś projekt ma większe znaczenie niż jeszcze kilka lat temu. – Po rosyjskiej agresji na Ukrainę i wobec potrzeby wzmacniania konkurencyjności Unii Europejskiej znaczenie tego projektu wyraźnie wzrosło – zaznaczył estoński minister spraw zagranicznych. Pociągiem z Helsinek do Warszawy? Tunel ma połączyć Finlandię z Rail Baltica Znaczenie tunelu wykraczałoby daleko poza skrócenie podróży między dwoma sąsiadującymi stolicami. Kluczowe byłoby jego włączenie do budowanej sieci Rail Baltica, która ma połączyć Estonię, Łotwę i Litwę z Polską, a dalej z europejskim systemem kolejowym. Dzięki temu Finlandia po raz pierwszy zyskałaby stałe lądowe połączenie kolejowe z państwami bałtyckimi i Europą Środkową, niewymagające przewozu pasażerów lub ładunków promami. Według przedstawianych obecnie szacunków po ukończeniu obu inwestycji podróż pociągiem z Helsinek do Warszawy mogłaby trwać około sześciu godzin. Tunel miałby przy tym znaczenie nie tylko dla pasażerów. Już wcześniejsze analizy FinEst Link zakładały intensywny ruch towarowy i wskazywały, że stała przeprawa mogłaby przejąć część ładunków przewożonych dziś drogą morską. Co więcej, w połowie stulecia z połączenia kolejowego mogłoby korzystać około 12 mln pasażerów rocznie. Margus Tsahkna podkreśla jednak, że projekt należy dziś rozpatrywać również w znacznie szerszej perspektywie. – Chodzi o takie połączenie, które zintegruje Rail Baltica i kraje nordyckie w jedną sieć i stworzy korytarz transportowo-energetyczny przez Polskę na Ukrainę, a dalej połączy Europę z Azją – powiedział w rozmowie z fińskim portalem „Verkkouutiset”. Dyskusja powraca w szczególnym momencie również dlatego, że w 2026 roku Estonia przewodniczy formatowi Nordic-Baltic Eight, skupiającemu Danię, Estonię, Finlandię, Islandię, Litwę, Łotwę, Norwegię i Szwecję. W tym ujęciu tunel przestaje być jedynie spektakularnym przedsięwzięciem inżynieryjnym, a staje się elementem szerszej debaty o bezpieczeństwie, odporności infrastruktury i lepszym połączeniu północnej oraz wschodniej części Europy ze wspólną siecią transportową. Źródła: Rzeczpospolita, TVP, Verkkouutiset Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tu wrześniowy urlop jest znacznie tańszy niż w wakacje. Które miejsca w Polsce pozwolą najwięcej zaoszczędzić?
Koniec wakacji szkolnych nie musi oznaczać końca letnich wyjazdów. We wrześniu pogoda w wielu regionach Polski nadal sprzyja wypoczynkowi, a temperatury często przekraczają 20 st. C, zwłaszcza w pierwszej połowie miesiąca. Dodatkowym atutem są znacznie niższe ceny noclegów niż w szczycie sezonu. Wybraliśmy kierunki, które warto wziąć pod uwagę, planując urlop po wakacjach.
Po zakończeniu wakacji szkolnych ceny noclegów w wielu popularnych regionach Polski wyraźnie spadają, a na plażach, górskich szlakach i w kurortach robi się znacznie spokojniej niż w lipcu i sierpniu. Jak wynika z analizy portalu Travelist.pl, wrześniowy wypoczynek może kosztować nawet o jedną trzecią mniej niż w szczycie sezonu. Jakie kierunki zatem po wakacjach cieszą się największym zainteresowaniem i pozwalają połączyć korzystniejsze ceny z wciąż letnią pogodą? Dlaczego warto zaplanować urlop we wrześniu? Wrześniowy wyjazd to nie tylko szansa na oszczędności, ale także możliwość wypoczynku w znacznie spokojniejszych warunkach niż w szczycie sezonu. Łatwiej znaleźć wolne miejsca w hotelach, restauracjach czy najpopularniejszych atrakcjach. Jak podkreśla Eugeniusz Triasun z portalu Travelist.pl, końcówka lata sprzyja zarówno osobom nastawionym na aktywne zwiedzanie, jak i tym, którzy szukają relaksu. – Oczywiście nie mamy gwarancji bezchmurnego urlopu, ale istnieje duże prawdopodobieństwo, że wrześniowy wyjazd będzie pozbawiony jesiennej pluchy. Łagodniejsza pogoda sprzyja zwiedzaniu, spacerom, wycieczkom rowerowym i górskim wędrówkom. Plaże, deptaki oraz najpopularniejsze szlaki nie są już tak zatłoczone jak w lipcu i sierpniu – zaznacza ekspert. Zwraca również uwagę, że po zakończeniu wakacji łatwiej dopasować standard pobytu do własnych oczekiwań. Rodziny mogą liczyć na większą dostępność przestronnych pokoi i hotelowych udogodnień, natomiast pary zyskują spokojniejszą atmosferę w kurortach, które w lipcu i sierpniu są pełne turystów z dziećmi. Ale eksperci przypominają, że niższe ceny nie oznaczają, iż z rezerwacją warto zwlekać do ostatniej chwili. – Najkorzystniejsze pakiety, zwłaszcza rodzinne i weekendowe, znikają jako pierwsze, a ceny zmieniają się dynamicznie wraz ze wzrostem obłożenia – dodaje Triasun. Osoby planujące wrześniowy wypoczynek powinny zarezerwować noclegi z odpowiednim wyprzedzeniem, szczególnie jeśli zależy im na atrakcyjnej lokalizacji lub wyższym standardzie hotelu. A na które kierunki warto zwrócić uwagę? Wrześniowy urlop nad morzem Największy wzrost zainteresowania odnotowują nadmorskie kurorty i górskie miejscowości oferujące aktywny wypoczynek. Nad Bałtykiem najkorzystniej cenowo wypada Jarosławiec, gdzie nocleg dla pary kosztuje od 250 zł, a dla rodziny 2+1 od 380 zł za dobę. Miejscowość przyciąga nie tylko szeroką, sztucznie usypaną plażą określaną mianem „polskiego Dubaju”, ale również latarnią morską i Muzeum Bursztynu z jedną z największych brył bursztynu prezentowanych w Polsce. Dobrym wyborem pozostaje także Łeba, w której ceny zaczynają się od 315 zł dla par i 430 zł dla rodzin. Wrzesień to w końcu idealny moment na zwiedzanie Słowińskiego Parku Narodowego i spacer wśród ruchomych wydm, ponieważ po sezonie szlaki oraz ścieżki rowerowe prowadzące przez wydmy i nadmorskie lasy nie są już tak zatłoczone. Z kolei Pobierowo (od 400 zł za parę), Dziwnów (od 460 zł) i Łazy (również od 460 zł) przypadną do gustu osobom, które chcą połączyć wypoczynek na plaży z aktywnością. Wszystkie trzy miejscowości zapewniają dostęp do tras rowerowych Velo Baltica, a dodatkowo oferują różnorodne atrakcje – od klifowego wybrzeża i ruin kościoła w Trzęsaczu, przez obserwację ruchomego mostu w Dziwnowie oraz interaktywne Morskie Centrum Nauki Nautica Park, po malownicze tereny między Bałtykiem a jeziorem Jamno w Łazach. Wrześniowy urlop w górach Na popularności zyskują również górskie kierunki, które we wrześniu zachęcają łagodniejszą pogodą i dobrymi warunkami do pieszych wędrówek. Najtańszym z nich jest Szczyrk, gdzie ceny rozpoczynają się od 215 zł za noc dla pary i 300 zł dla rodziny. Turyści mogą korzystać z kolei gondolowej na Halę Skrzyczeńską, licznych szlaków oraz tras rowerowych Szczyrk Bike Park. Niewiele droższe są Biały Dunajec (od 250 zł) i Świeradów-Zdrój (od 260 zł), które stanowią spokojniejszą alternatywę. Pierwszy z nich zachęca bliskością Podhala, trasami rowerowymi i kompleksami termalnymi w pobliskich Szaflarach, drugi łączy uzdrowiskowy charakter z możliwością wjazdu gondolą na Stóg Izerski oraz spacerami po Górach Izerskich. W zestawieniu znalazły się także Muszyna (od 280 zł) z Ogrodami Sensorycznymi, zamkiem i trasami wzdłuż Popradu oraz Krynica-Zdrój (od 380 zł), gdzie można połączyć górskie wycieczki z wizytą w pijalniach wód mineralnych, Muzeum Nikifora czy przejazdem gondolą na Jaworzynę Krynicką. Dzięki tak zróżnicowanej ofercie wrześniowy urlop można łatwo dopasować zarówno do rodzinnego wypoczynku, jak i krótkiego wyjazdu we dwoje czy aktywnego weekendu w górach. Źródło: Travelist.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Alternatywa dla Florencji, o której wciąż mało kto wie. Zachwyca zabytkami i nie przytłacza tłumami
Florencja od lat należy do najchętniej odwiedzanych miast świata, przyciągając rocznie około 15 milionów turystów. Renesansowa architektura, światowej klasy zabytki i wyjątkowa atmosfera sprawiają, że dla wielu podróżników jest kierunkiem marzeń. Rosnąca popularność ma jednak swoją cenę – tłumy stają się coraz większym problemem. Nic więc dziwnego, że część turystów zaczyna szukać mniej znanych miejsc, które oferują podobny klimat, ale znacznie spokojniejszą atmosferę.
Skala ruchu turystycznego stanowi dla Florencji coraz większe wyzwanie. Miasto od kilku lat wprowadza rozwiązania mające ograniczyć skutki overtourismu – zakazano m.in. rejestrowania nowych apartamentów na wynajem krótkoterminowy w historycznym centrum, a ruchem odwiedzających pomagają zarządzać systemy monitoringu wykorzystujące sztuczną inteligencję. Osoby, które chcą podziwiać renesansową architekturę i włoskie zabytki bez przeciskania się przez tłumy, mogą obrać mniej oczywisty kierunek. Jednym z nich jest Mantua w Lombardii – wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO miasto otoczone jeziorami, pełne pałaców, arkad i historycznych placów, które wciąż pozostaje poza głównym nurtem masowej turystyki. Historia Mantui. Miasto Gonzagów i renesansowych mistrzów Choć dziś Mantua pozostaje w cieniu Florencji, Wenecji czy Werony, przez stulecia należała do najważniejszych ośrodków kultury renesansowej we Włoszech. Jej największy rozkwit przypadł na okres panowania rodu Gonzagów, który przejął władzę w 1328 roku i przez blisko cztery stulecia przekształcał miasto w jedną z najwspanialszych rezydencji Europy. Podobnie jak Medyceusze we Florencji, Gonzagowie należeli do najhojniejszych mecenasów sztuki swoich czasów. Na ich dworze pracowali m.in. Andrea Mantegna, autor słynnych fresków w Camera degli Sposi, Giulio Romano (najwybitniejszy uczeń Rafaela), architekt Leon Battista Alberti oraz kompozytor Claudio Monteverdi, uznawany za jednego z twórców opery. Efekty ich działalności do dziś można podziwiać niemal na każdym kroku. Historyczne centrum Mantui, wpisane wraz z pobliską Sabbionetą na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, zachowało renesansowy układ urbanistyczny i imponującą liczbę zabytków. Wyjątkowe jest także samo położenie miasta. W XII wieku bieg rzeki Mincio został przekształcony tak, aby wokół Mantui powstały trzy sztuczne jeziora – Lago Superiore, Lago di Mezzo i Lago Inferiore. Miały one pełnić funkcję naturalnych fortyfikacji, a dziś są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu. Wjeżdżając do Mantui przez most San Giorgio, można nawet odnieść wrażenie, że historyczne centrum niemal unosi się na wodzie, co sprawia, że miasto bywa porównywane nie tylko do Florencji, ale również do Wenecji. Co zobaczyć w Mantui? Pałace, place i renesansowe arcydzieła Największą atrakcją miasta jest monumentalny Palazzo Ducale (Pałac Dożów) – dawna rezydencja Gonzagów, licząca blisko 500 pomieszczeń i należąca do największych kompleksów pałacowych we Włoszech. Zwiedzający mogą zobaczyć reprezentacyjne sale ozdobione freskami, dziedzińce oraz słynną Camera degli Sposi z iluzjonistycznymi malowidłami Andrei Mantegni, uznawanymi za jedno z najwybitniejszych dzieł renesansu. Kilkanaście minut spacerem od centrum znajduje się Palazzo Te – podmiejska rezydencja zaprojektowana przez Giulio Romano, która słynie z niezwykle efektownych dekoracji. Największe wrażenie robi Sala Gigantów, gdzie malowidła pokrywają zarówno ściany, jak i sufit, tworząc iluzję zawalającego się świata. Warto odwiedzić również bazylikę św. Andrzeja, zaprojektowaną przez Leona Battistę Albertiego, oraz XI-wieczną Rotondę San Lorenzo – najstarszy kościół w mieście. Nieco mniej znanym, ale wyjątkowym zabytkiem jest natomiast Teatro Bibiena – XVIII-wieczny teatr o bogato zdobionym barokowym wnętrzu, w którym jako czternastolatek koncertował Wolfgang Amadeusz Mozart. Sercem Mantui pozostają połączone ze sobą place Piazza Sordello, Piazza Broletto, Piazza delle Erbe i Piazza Mantegna, otoczone arkadami, kawiarniami i zabytkowymi kamienicami. W przeciwieństwie do wielu włoskich miast, nawet w szczycie sezonu można tu bez pośpiechu usiąść przy stoliku i poczuć lokalną atmosferę. Po zwiedzaniu zabytków warto wybrać się na spacer wzdłuż jezior otaczających historyczne centrum. Ścieżki nad Lago di Mezzo prowadzą przez tereny zielone i rezerwaty przyrody, a w sezonie można wybrać się także w rejs, podczas którego podziwia się kwitnące lotosy i liczne gatunki ptaków wodnych. Dopełnieniem wizyty jest lokalna kuchnia – Mantua słynie z dyniowych tortelli, kruchego migdałowego ciasta sbrisolona oraz tradycyjnych dań regionu Lombardii, serwowanych w rodzinnych osteriach działających od pokoleń. Jak dojechać do Mantui z Polski? Mantua nie posiada własnego lotniska, jednak dotarcie do miasta jest stosunkowo proste. Najwygodniejszym rozwiązaniem jest lot z Polski do Werony, oddalonej o około 45 kilometrów. Z tamtejszego lotniska można dojechać autobusem do stacji Verona Porta Nuova, skąd regularnie kursują pociągi do Mantui – podróż trwa około 40-50 minut. Dobrym punktem przesiadkowym są również Mediolan i Bolonia, które oferują liczne połączenia lotnicze z Polski oraz dogodne połączenia kolejowe z Mantuą. Osoby podróżujące samochodem mogą połączyć wizytę w mieście z objazdem północnych Włoch, odwiedzając po drodze Weronę, jezioro Garda czy Parmę. Dzięki niewielkim rozmiarom historycznego centrum większość najważniejszych atrakcji Mantui można zwiedzić pieszo, co dodatkowo sprzyja spokojnemu odkrywaniu miasta z dala od tłumów charakterystycznych dla najbardziej znanych włoskich destynacji. Źródło: The Times Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dokąd w Polsce uciec przed upałem? W tych miejscach przez cały rok jest najwyżej kilkanaście stopni
Kolejna fala upałów dotarła do Polski, a w części kraju termometry mogą pokazać nawet 40 st. C. W takich warunkach wielu z nas szuka sposobu, by choć na chwilę uciec od skwaru. Nie trzeba jednak wyjeżdżać za granicę ani zamykać się w klimatyzowanych pomieszczeniach. W Polsce nie brakuje miejsc, w których przez cały rok panuje temperatura wynosząca zaledwie kilkanaście stopni.
Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał ostrzeżenia przed upałami dla niemal całej Polski. Najwyższym, trzecim stopniem alertu objęto znaczną część południa i centrum kraju, natomiast ostrzeżenia drugiego stopnia obowiązują m.in. w województwach lubuskim, wielkopolskim, kujawsko-pomorskim oraz na części Pomorza Zachodniego i Podlasia. Gdy temperatury na zewnątrz przekraczają 35, a miejscami mogą zbliżyć się nawet do 40 st. C, warto poszukać miejsc, w których panuje naturalny chłód. Jaskinie, kopalnie, podziemne trasy turystyczne czy dawne sztolnie przez cały rok utrzymują temperaturę na poziomie około 8-14 st. C, oferując nie tylko wytchnienie od upału, ale także możliwość poznania niezwykłych zakątków Polski. Kopalnia Guido w Zabrzu. 320 metrów pod ziemią nawet latem jest chłodno Jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji Górnego Śląska jest Kopalnia Guido w Zabrzu, gdzie można zjechać autentyczną windą górniczą nawet 320 metrów pod ziemię. Na tej głębokości przez cały rok panuje temperatura około 13–16 st. C, a specyficzny mikroklimat stanowi przyjemną odmianę od letnich upałów. Trasa prowadzi przez oryginalne wyrobiska, w których zachowano maszyny, urządzenia i wyposażenie wykorzystywane przez górników jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Zwiedzający mogą zobaczyć pracujące kombajny górnicze, przejść wąskimi chodnikami oraz poznać realia jednej z najtrudniejszych profesji przemysłowych. Dodatkową atrakcją jest najwyżej położony podziemny pub w Europie. Kopalnia Soli w Wieliczce. Pod ziemią przez cały rok panuje przyjemny chłód Wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Kopalnia Soli w Wieliczce od wieków zachwyca nie tylko historią, ale również wyjątkowym mikroklimatem. Na trasie turystycznej temperatura przez cały rok utrzymuje się na poziomie około 14-16 st. C, dzięki czemu zejście pod ziemię przynosi wyraźną ulgę nawet podczas największych upałów. Zwiedzanie rozpoczyna się od pokonania ponad 350 schodów prowadzących kilkadziesiąt metrów pod powierzchnię. Następnie trasa wiedzie przez rozległe komory, korytarze i podziemne jeziora, a największe wrażenie robi monumentalna kaplica św. Kingi, której ściany, żyrandole i rzeźby wykonano z soli. Łącznie kopalnia liczy blisko 300 kilometrów chodników rozmieszczonych na dziewięciu poziomach, choć dla turystów udostępniono jedynie niewielki fragment tej niezwykłej podziemnej sieci. Kopalnia Soli w Bochni. Najstarsza kopalnia soli kamiennej w Polsce Bochnia pozostaje nieco w cieniu Wieliczki, choć to właśnie tutaj rozpoczęła się historia wydobycia soli kamiennej na ziemiach polskich. Kopalnia działa od XIII wieku i również została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W podziemiach przez cały rok utrzymuje się temperatura około 14-16 st. C, a specyficzny mikroklimat od lat wykorzystywany jest także podczas pobytów rehabilitacyjnych. Zwiedzanie różni się od tego w Wieliczce – oprócz pieszej trasy turyści mogą przejechać się autentyczną kolejką górniczą oraz przepłynąć łodzią przez zalaną solanką komorę. Multimedialne ekspozycje opowiadają o historii wydobycia, życiu dawnych górników i rozwoju jednego z najstarszych przedsiębiorstw w Europie. Podziemia Rynku w Krakowie. Średniowieczne miasto ukryte pod płytą rynku Kilka metrów pod Rynkiem Głównym w Krakowie znajduje się jedna z najnowocześniejszych ekspozycji historycznych w Polsce. W Podziemiach Rynku przez cały rok utrzymuje się temperatura około 17-19 st. C, dlatego nawet w środku lata można znaleźć tu przyjemny chłód. Trasa prowadzi przez zachowane fragmenty średniowiecznych ulic, fundamentów dawnych kamienic i stanowisk archeologicznych odkrytych podczas wykopalisk. Dzięki multimedialnym projekcjom, hologramom i interaktywnym prezentacjom odwiedzający mogą zobaczyć, jak wyglądał Kraków przed setkami lat. To miejsce pokazuje historię miasta w nowoczesny sposób, łącząc zabytki z technologią. Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie. Nawet latem temperatura wynosi tu około 6°C Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie należy do najcenniejszych obiektów przyrodniczych w Polsce i jest jedną z największych atrakcji Masywu Śnieżnika. Przez cały rok utrzymuje się w niej temperatura około 6 st. C, dlatego nawet podczas największych letnich upałów warto zabrać ze sobą bluzę lub lekką kurtkę. To najdłuższa jaskinia Sudetów, odkryta przypadkowo w 1966 roku podczas eksploatacji marmuru. Słynie z wyjątkowo dobrze zachowanej szaty naciekowej – można podziwiać tu stalaktyty, stalagmity, kolumny naciekowe i efektowne draperie skalne. Nazwa obiektu pochodzi od licznych szczątków plejstoceńskich zwierząt, przede wszystkim niedźwiedzia jaskiniowego, które odnaleziono podczas badań. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, a liczba osób wpuszczanych każdego dnia jest ograniczona, dlatego bilety najlepiej rezerwować z wyprzedzeniem. Kompleks Riese. Tajemnicze podziemia z czasów II wojny światowej Kompleks Riese w Górach Sowich do dziś pozostaje jedną z największych zagadek II wojny światowej. Rozległy system tuneli i podziemnych hal budowanych przez III Rzeszę miał prawdopodobnie pełnić funkcję kwatery dowodzenia lub zakładów zbrojeniowych, jednak jego rzeczywiste przeznaczenie nadal budzi spory historyków. Jedną z najpopularniejszych części kompleksu są Sztolnie Walimskie, gdzie przez cały rok panuje temperatura około 5-8 st. C, dlatego nawet podczas największych upałów warto mieć przy sobie cieplejsze ubranie. Zwiedzanie prowadzi przez betonowe hale i korytarze wykute w skale oraz pozwala poznać historię więźniów obozu Gross-Rosen, którzy pracowali przy budowie tej gigantycznej inwestycji. Kopalnia Złota w Złotym Stoku. Podziemny wodospad i temperatura około 7°C Historia wydobycia złota w Złotym Stoku liczy ponad 700 lat, a dziś dawna kopalnia należy do najciekawszych atrakcji Dolnego Śląska. W podziemnych chodnikach przez cały rok utrzymuje się temperatura około 7 st. C, dzięki czemu miejsce doskonale sprawdza się jako schronienie przed letnim skwarem. Podczas zwiedzania można zobaczyć dawne wyrobiska, poznać historię górnictwa złota, przejechać się podziemną kolejką oraz odwiedzić jedyny w Polsce podziemny wodospad udostępniony turystom. Trasa wzbogacona jest o pokazy i opowieści przewodników, dzięki czemu wizyta ma charakter nie tylko rekreacyjny, ale również edukacyjny. Tarnowskie Góry. Podziemny rejs łodzią wpisany na listę UNESCO Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach jest jedynym w Polsce obiektem pogórniczym wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W podziemiach przez cały rok panuje temperatura około 10-12 st. C, dlatego nawet podczas fali upałów można tu liczyć na wyraźne ochłodzenie. Większą część trasy pokonuje się pieszo, jednak jej najbardziej charakterystycznym elementem jest 270-metrowy rejs łodziami przez zalaną sztolnię. Warto odwiedzić także pobliską Sztolnię Czarnego Pstrąga, która należy do tego samego wpisu UNESCO. Tam cała trasa odbywa się łodziami płynącymi około 600-metrowym podziemnym kanałem między szybami „Ewa” i „Sylwester”, co czyni ją najdłuższym tego typu podziemnym spływem w Polsce. Źródła: Weranda, Kopalnia Soli Wieliczka, Zabytkowa Kopalnia Srebra, Dolny Śląsk Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Żubr powalił turystę w Puszczy Białowieskiej. Park wydał pilny apel
W Puszczy Białowieskiej doszło do niebezpiecznego zdarzenia z udziałem żubra. Mężczyzna podszedł zbyt blisko zwierzęcia, które przewróciło go na ziemię. Białowieski Park Narodowy przypomina, że trwa okres rui, a samce mogą zachowywać się bardziej agresywnie niż zwykle.
Choć żubry zwykle unikają kontaktu z ludźmi, w określonych sytuacjach mogą zachowywać się nieprzewidywalnie. Przekonał się o tym mężczyzna, który podczas pobytu w Puszczy Białowieskiej zbliżył się do jednego z samców. Nagranie z incydentu szybko obiegło media społecznościowe, a Białowieski Park Narodowy wyjaśnił, dlaczego o tej porze roku ryzyko takich sytuacji jest większe. Żubr przewrócił turystę w Puszczy Białowieskiej. Świadkowie zapobiegli tragedii Do niebezpiecznego zdarzenia doszło w poniedziałek 3 sierpnia w rejonie Starej Białowieży. Z relacji świadków i nagrania opublikowanego później w mediach społecznościowych wynika, że mężczyzna podszedł do żubra na zaledwie kilka metrów. Zwierzę przez chwilę pozostawało spokojne, jednak gdy człowiek jeszcze bardziej naruszył jego strefę bezpieczeństwa, gwałtownie ruszyło w jego kierunku i przewróciło go na ziemię. Osoby obserwujące całe zajście natychmiast zaczęły ostrzegać poszkodowanego, by nie wykonywał gwałtownych ruchów, ponieważ mogłoby to sprowokować kolejną reakcję zwierzęcia. Decydującą rolę odegrał fotograf przyrody Grzegorz Ryński, który podjechał samochodem w stronę żubra, odwracając jego uwagę od leżącego mężczyzny. Dzięki temu turysta mógł oddalić się z miejsca zdarzenia, choć – jak relacjonowali świadkowie – był wyraźnie zszokowany i poruszał się z trudem. Według żony fotografa, Anety Ryńskiej, doznał głębokiej rany łydki i silnego stłuczenia, dlatego wymagał pomocy medycznej. Sam autor nagrania opublikował później apel skierowany do wszystkich odwiedzających Puszczę Białowieską: „Publikuję to nagranie jako przestrogę. Żubr nie jest maskotką ani atrakcją do zdjęć. To dzikie zwierzę ważące nawet kilkaset kilogramów i potrafiące być bardzo niebezpieczne. Zachowujcie bezpieczny dystans i nigdy nie podchodźcie do żubrów, nawet jeśli wydają się spokojne. Jedna nieprzemyślana decyzja może skończyć się tragedią”. Nagranie szybko zaczęło krążyć w mediach społecznościowych, stając się kolejnym przykładem pokazującym, jak niebezpieczne może być lekceważenie podstawowych zasad bezpieczeństwa podczas spotkania z dzikimi zwierzętami. Białowieski Park Narodowy apeluje o ostrożność. Trwa okres rui żubrów Do zdarzenia odniosły się również władze Białowieskiego Parku Narodowego oraz naukowcy od lat zajmujący się badaniem żubrów. Park podkreślił, że w tym przypadku trudno mówić o bezpodstawnym ataku zwierzęcia – była to przede wszystkim reakcja obronna wywołana naruszeniem jego strefy bezpieczeństwa. W opublikowanym komunikacie przypomniano, że od wolno żyjących żubrów należy zachować co najmniej 50 metrów odległości, nie próbować podchodzić bliżej w celu zrobienia zdjęcia ani nie wabić ich jedzeniem. Podobną opinię przedstawił prof. Rafał Kowalczyk z Instytutu Biologii Ssaków PAN w Białowieży, który nazwał sytuację „kolejnym przykładem skrajnej ludzkiej nieodpowiedzialności”. Jak zaznaczył, żubry zwykle wykazują dużą cierpliwość wobec ludzi, jednak dla każdego dzikiego zwierzęcia człowiek zbliżający się na kilka metrów może zostać odebrany jako zagrożenie. Naukowiec przypomniał również, że obecnie trwa ruja żubrów, a samce są w tym okresie bardziej pobudzone i mogą reagować gwałtowniej niż zwykle. Tym bardziej konieczne jest przestrzeganie zasad obowiązujących podczas obserwacji największego lądowego ssaka Europy. Nie bez znaczenia pozostaje również skala populacji tych zwierząt w regionie. Zgodnie z zimową inwentaryzacją przeprowadzoną przez Białowieski Park Narodowy pod koniec 2025 roku, w polskiej części Puszczy Białowieskiej oraz na przyległych terenach przebywało 1176 wolno żyjących żubrów, co czyni ten obszar największą ostoją gatunku w kraju. Spotkanie z nimi należy do największych atrakcji regionu, jednak – jak pokazuje ostatni incydent – obserwacja dzikiej przyrody wymaga przede wszystkim cierpliwości, respektowania zaleceń służb i zachowania odpowiedniego dystansu. Źródła: Onet, TVP, Białowieski Park Narodowy Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Pożary coraz bliżej Aten. Turyści ewakuowani z plaż. Czy można bezpiecznie lecieć do Grecji?
Pożary szalejące od kilku dni w pobliżu Aten nadal stanowią poważne zagrożenie. Choć warunki pogodowe zaczęły się poprawiać, ogień wciąż obejmuje kolejne obszary, a służby zarządzają nowymi ewakuacjami. Czy osoby planujące wyjazd do Grecji mają powody do obaw?
Pożar, który wybuchł pod koniec ubiegłego tygodnia na północno-zachodnich obrzeżach Attyki, w ciągu kilku dni strawił już ponad 14 tys. hektarów lasów i terenów rolniczych. W środę grecka straż pożarna poinformowała, że sytuacja jest wyraźnie lepsza niż w poprzednich dniach, ponieważ słabnący wiatr pozwolił strażakom skuteczniej walczyć z ogniem. Jednocześnie władze ostrzegają, że w regionie Aten nadal utrzymuje się bardzo wysokie, miejscami niemal najwyższe ryzyko pożarowe, dlatego akcja gaśnicza i monitoring zagrożonych terenów są kontynuowane. Gdzie w Grecji płoną pożary? Największe zagrożenie dotyczy zachodniej Attyki Choć obrazy płonących lasów mogą sprawiać wrażenie, że zagrożona jest cała Grecja, obecna sytuacja ma charakter lokalny i koncentruje się przede wszystkim w zachodniej części regionu Attyki, około 50-60 kilometrów od centrum Aten. Największy pożar wybuchł w piątek w rejonie Agios Vasileios, skąd – podsycany porywami wiatru przekraczającymi miejscami 120-130 km/h – błyskawicznie rozprzestrzenił się w kierunku Psathy, Porto Germeno oraz Megary. Szczególnie dotknięty został nadmorski kurort Porto Germeno, popularny wśród mieszkańców Aten i turystów wypoczywających nad Zatoką Koryncką. Ogień zniszczył tam znaczne połacie lasów sosnowych, uszkodził lub strawił dziesiątki domów, a z zagrożonych terenów ewakuowano ponad tysiąc osób. Ponad 250 mieszkańców i turystów zostało przetransportowanych łodziami bezpośrednio z plaż, gdy drogi lądowe stały się niebezpieczne. W gaszeniu żywiołu uczestniczyło około 575 strażaków, kilkadziesiąt samolotów i śmigłowców gaśniczych oraz ciężki sprzęt wojskowy, który tworzył pasy przeciwpożarowe ograniczające rozprzestrzenianie się ognia. W środę sytuacja zaczęła się stopniowo stabilizować dzięki słabnącemu wiatrowi, jednak grecka straż pożarna podkreśla, że akcja wciąż trwa. – Sytuacja wyraźnie poprawiła się w porównaniu z ostatnimi dniami, jednak nadal istnieje wiele rozproszonych ognisk pożaru – powiedział rzecznik straży pożarnej Vassilis Vathrakoyannis. Strażacy nadal dogaszają tlące się miejsca, ponieważ przy ponownym wzroście siły wiatru mogą one ponownie zamienić się w aktywne fronty ognia. Równocześnie rozpoczęto ocenę zniszczeń, a premier Kyriakos Mitsotakis zapowiedział przygotowanie programu wsparcia dla mieszkańców, którzy ucierpieli w wyniku żywiołu. Wstępne ustalenia śledczych wskazują natomiast, że źródłem pożaru mogła być iskra z uszkodzonych przewodów energetycznych. Czy wyjazd do Aten i Grecji jest bezpieczny? Zagrożenie nie obejmuje całego kraju Aktualna sytuacja nie oznacza, że cała Grecja stanęła w ogniu ani że podróżowanie po kraju jest niemożliwe. Najwyższy poziom zagrożenia utrzymuje się przede wszystkim w zachodniej Attyce, natomiast wiele popularnych regionów turystycznych funkcjonuje normalnie. Greckie Ministerstwo Kryzysu Klimatycznego i Ochrony Ludności codziennie publikuje mapę zagrożenia pożarowego, która pokazuje, gdzie obowiązuje najwyższy stopień ryzyka. W środę 5 sierpnia bardzo wysokie lub niemal maksymalne zagrożenie dotyczyło regionu Aten i Attyki, części wyspy Eubea oraz wybranych wysp Morza Egejskiego, m.in. Chios i Lesbos. Jednocześnie służby poinformowały, że pożary na Kefalonii zostały w dużej mierze opanowane, a w wielu innych częściach kraju ruch turystyczny odbywa się bez większych zakłóceń. Osoby przebywające w Grecji powinny jednak na bieżąco śledzić komunikaty lokalnych władz i stosować się do poleceń służb. W razie zagrożenia uruchamiany jest system alarmowy, który wysyła na telefony komórkowe wiadomości w języku greckim i angielskim z informacją o ewakuacji, zamkniętych drogach czy zalecanym kierunku przemieszczania się. Europejski numer alarmowy 112 działa w Grecji przez całą dobę i służy zarówno do zgłaszania sytuacji kryzysowych, jak i przekazywania ostrzeżeń mieszkańcom oraz turystom znajdującym się w zagrożonym rejonie. Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaleca natomiast monitorowanie komunikatów greckiej Obrony Cywilnej, rejestrację podróży w systemie Odyseusz oraz zachowanie szczególnej ostrożności w regionach objętych alertami pożarowymi. Czy można zrezygnować z wyjazdu do Grecji? Co z lotami i prawami pasażerów Sama obecność pożarów w części Grecji nie daje automatycznie prawa do bezkosztowej rezygnacji z podróży. Jeżeli lotnisko działa normalnie, lot nie został odwołany, a miejsce wypoczynku nie znajduje się na obszarze objętym ewakuacją lub innymi ograniczeniami, obowiązują standardowe warunki biletu lotniczego albo umowy zawartej z organizatorem wyjazdu. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku imprez turystycznych, gdy pożary uniemożliwiają realizację programu lub bezpieczny pobyt – wówczas zastosowanie mogą mieć przepisy dotyczące nadzwyczajnych i nieuniknionych okoliczności. W praktyce każda sytuacja oceniana jest indywidualnie przez organizatora lub przewoźnika. Podróżujący samodzielnie powinni z kolei sprawdzić warunki wykupionego ubezpieczenia oraz śledzić komunikaty linii lotniczej. Warto pamiętać, że władze Grecji nie wydały ostrzeżenia przed podróżami do całego kraju, lecz apelują o unikanie terenów objętych pożarami i bezwzględne stosowanie się do poleceń służb. Eksperci przypominają również, że pierwsza połowa sierpnia tradycyjnie należy do okresów największego zagrożenia pożarowego w Grecji. Wysokie temperatury, susza oraz silne wiatry sprawiają, że sytuacja może zmieniać się bardzo szybko, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualną mapę zagrożenia pożarowego, komunikaty Civil Protection, informacje przewoźnika oraz zalecenia MSZ. Dzięki temu można ocenić rzeczywistą sytuację w miejscu planowanego wypoczynku, zamiast kierować się ogólnymi doniesieniami sugerującymi, że pożary obejmują cały kraj. Źródła: AP News, Euronews, Reuters, gov.gr Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.