Wielkie święto wszystkich górników i Barbar. Za Barbórką stoi poruszająca legenda
Barbórka to tradycyjne święto górników obchodzone 4 grudnia, w dniu św. Barbary z Nikomedii. Z biegiem lat obrosło w liczne zwyczaje i stało się ważnym elementem polskiej tradycji. Sprawdź, skąd się wzięło i jakie obrzędy mu towarzyszą.
Już w 1262 r. w Bożygniewie koło Środy Śląskiej powstał pierwszy kościół pod jej wezwaniem. Św. Barbara na licznych obrazach przedstawiana jest w bogatym stroju, a często również w koronie. Wynika to z tego, że, jak głosi legenda, była ona piękną córką niezwykle bogatego człowieka. Przyjęła chrześcijaństwo i złożyła śluby czystości, więc odrzucała wszystkich pretendentów do swojej ręki. Nie podobało się to jej ojcu, który uwięził ją w wieży, głodził, a następnie, gdy nie ustąpiła, skazał na śmierć i sam osobiście ściął. Został ukarany – wkrótce potem zginął od uderzenia pioruna. Kult św. Barbary w Polsce Stało się to ponoć około 305 roku, choć pewności nie mamy, gdyż legenda nie uściśla tego zbyt dokładnie. Zresztą przyznać trzeba, że występuje w wielu różnych wersjach. Fakt faktem, że Barbara, dziewica-męczennica, stała się patronką wszystkich tych, którzy narażeni są na nagłą i niespodziewaną śmierć: marynarzy, żołnierzy, więźniów, górników, rybaków, tajnych drukarzy a nawet polskiego podziemia w czasie wojny. Dawnymi czasy w warszawskim kościele Najświętszej Marii Panny na Nowym Mieście w dniu 4 grudnia zbierali się rybacy i po porannym i wieczornym nabożeństwie rozdawali biednym ryby. Także każda nowo zbudowana łódź musiała być udekorowana wizerunkiem św. Barbary. Św. Barbara jako patronka górników Niemniej dzień 4 grudnia, czyli dzień św. Barbary jest najważniejszy dla górników, którzy, narażeni nieustannie na niebezpieczeństwo i utratę życia, modlili się do niej zarówno przed zjazdem w głąb kopalni, jak również po szychcie, w podziękowaniu za opiekę. To tak wielkie przywiązanie uzasadnia jedna z wersji legend o niej, która głosi, że uciekając przed ojcem schroniła się w głębi góry, która się przed nią rozstąpiła. Podobnie górnicy schodzą w głąb ziemi i pragną, by była dla nich bezpieczna. Barbórka na Śląsku jest dniem wyjątkowym. Starym zwyczajem, odświętnie ubrani w galowe mundury i paradne czapki z pióropuszami górnicy, zbierają się rano w kopalni, by przemaszerować wspólnie do kościoła na nabożeństwo. Po mszy, w kopalni wydawany jest uroczysty obiad, a następnie najlepszym górnikom wręczane są szpady, noszone w dawnych czasach dla bezpieczeństwa. Tradycje, zwyczaje i obchody Barbórki Warto zaznaczyć, że ten piękny przywilej nadawania szpady przywrócony został w XVIII wieku przez Stanisława Staszica i funkcjonuje do dziś. Odbywają się też „wyzwoliny” na górnika i, jak nakazuje stary obyczaj, właśnie w tym dniu każdy nowo mianowany górnik stawia swym kolegom „nieckę krupnioku” i godny „napitek”. W trakcie licznych festynów i zabaw odbywa się też „skakanie przez skórę”, czyli rodzaj specjalnego fartucha, bez którego pod ziemię nie schodzi żaden rębacz ani ładowacz. To także czas rodzinnych spotkań i często zdarza się, że uczestniczy w nich kilka górniczych pokoleń, które raczą się piwem i „warzonką” – alkoholem z korzeniami i miodem, podawanym na gorąco w kamionkowych garnuszkach. Warto może powrócić do kultywowanego przez wieki zwyczaju dziewczęcych wróżb. W dniu św. Barbary młode panny ścinały gałązki bzu lub wiśni i wkładały je do wody. Jeśli zakwitły one na Wigilię, to panna mogła mieć pewność, że w nadchodzącym karnawale znajdzie sobie męża. Z imieniem Barbary wiąże się też wiele starych przysłów, lecz dla tych z Państwa, którzy robią domowe nalewki przytoczę tylko jedno z nich: „ W dzień świętej Barbarki idź do boru na tarki”, gdyż po pierwszych przymrozkach owoce tarniny są zdecydowanie najlepsze do tego, by zalać je spirytusem. Tekst: Agnieszka Budo
Utrata wzroku nie odebrała mu marzeń. Jerzy Płonka zdobywa kolejne szczyty
Im bardziej tracił wzrok, tym mocniej udowadniał, że może więcej. Choć widzi tylko pięć procent tego co my, Jerzy Płonka zdobywa kolejne szczyty i kompletuje Koronę Europy.
W tym artykule: Przestałem widzieć, nie oddychać Być jak Chuck Norris W drodze po marzenia Człowiek pająk Życie przed sobą Przypominamy archiwalny wywiad z 2016 roku. Z Jerzym Płonką rozmawiała Katarzyna Kachel. Czasami można pomyśleć, że Jurek tylko udaje, że nie widzi. Wtedy na przykład, kiedy wspina się na Mont Blanc, prowadzi zajęcia na ściance wspinaczkowej, jedzie na rowerze do Sandomierza albo biegnie w nowojorskim maratonie. I jeszcze wtedy, kiedy nagle wsiada w pociąg do Sopotu, by wieczorem pomoczyć nogi w Bałtyku. Choć przecież jest luty i minus dwa na termometrze. Czasami pojawia się obawa, że zabraknie odpowiednich czasowników, które oddadzą intensywność i pasję tego wszystkiego, co na co dzień robi 26-letni facet z Krakowa. – Ten „krejzi men”? – Albin Marciniak z Krakowskiego Klubu Podróżników aż szerzej otwiera oczy na dźwięk nazwiska Jurka. – On nawet chodzi do kina, rozumiesz człowieka? Piotr Pogon, znany szeroko z ADHD i różnych ekstremalnych projektów, rozumie. – Nawet znam niewidomego, który tak sobie żonę znalazł – mówi. – Położył jej rękę na kolanie i poprosił: „Opowiedz mi, co widzisz”. Nie wiadomo dokładnie, czy po to Jurek chodzi do kina, ale pewne jest, że bardzo dużo widzi jak na człowieka, który widzieć w sumie nie powinien. Przestałem widzieć, nie oddychać Czy można napatrzeć się na zapas? Jakby wiedząc, że z czasem wszystko będzie tracić intensywność? Jurek urodził się i widział, jego wzrok słabł stopniowo. – Jeszcze w podstawówce czytałem książki, jeszcze grałem w nogę, w kosza, jeździłem na rolkach – opowiada. – Potem zacząłem używać lupy i coraz gorzej dostrzegałem kolegów, z którymi kopałem piłkę. W końcu przestałem rozróżniać cokolwiek. Diagnoza? Degeneracja siatkówki. Zostawił grę w piłkę, ale nie przestał przecież oddychać. – Z czasem zaczęło do mnie docierać, że wcale nie jest fajnie, a właściwie to jest nawet do dupy. I mogłem z tą świadomością zrobić to, co chciałem. Tyle że chciał żyć normalnie, po swojemu, intensywnie. A może jeszcze bardziej niż do tej pory. Jakby trochę po to, by coś udowodnić, sobie i innym: – Taką mam konstrukcję i tak zostałem wychowany przez rodziców. Na samodzielnego faceta – lubi to podkreślać. – Nie miałem taryfy ulgowej, nie siedziałem zamknięty w domu jak naleśnik. Nie użalano się nade mną. I on też nie zamierzał. Szybka kalkulacja wyraźnie zresztą pokazała, że tych dostępnych mu rzeczy jest więcej od tych, których robić nigdy nie będzie, jak prowadzenie samochodu. Ale sport, książki, kobiety, dlaczego nie? No i kino. – Co się dziwisz? Mózg człowieka jest sprytny – tłumaczy. – Dopasowuje obrazy do rzeczywistości, której nie widać. Czasami oszukuje, manipuluje, ale w sumie stara się nadrobić to, czego mu brakuje. Masz wyobraźnię? Korzystaj z niej. Być jak Chuck Norris Osobom znającym Jurka może się wydawać, że to człowiek, który istnieje po to, by pokazywać, że nie ma rzeczy niemożliwych. Bo Płonka bywa czasem jak Chuck Norris, co to potrafi podnieść krzesło, na którym siedzi. – Nawet byłe dziewczyny mówią o nim tylko dobrze – uśmiecha się Grzegorz Krawczyk z PZU, który dał się zarazić Płonce jazdą na rowerze i nartach skiturowych i przeżył. – To kwestia charyzmy, wielkiej determinacji i zdolności przekonania innych, że przeszkody nie istnieją. I to nie tylko dlatego, że ich po prostu nie widać. Dlatego Jurek zrobił kurs żeglarski i kurs lawinowy, choć wcale nie było to proste. – Nie chcieli mnie przyjąć, bali się chyba, że pomieszam linki, utopię się albo zginę w śnieżnej szczelinie. Nie bardzo też chcieli uwierzyć, że ślepy może coś znaleźć. Tyle że w moim języku nie istnieje słowo „eliminacja” ze względu na niepełnosprawność. Kursy skończyłem. – Nie tylko skończył, ale nawet znalazł zastosowanie dla detektora lawinowego – chwali Grzegorz Krawczyk. – On po prostu nie uznaje słów „nie da się”. – To fakt – zgadza się Piotr Pogon, który dobrze poznał Jurka podczas maratonu w Nowym Jorku. – Pamiętam to tak. Jurek biegnie na uprzęży i niemal bez przerwy dowcipkuje ze swoim opiekunem. Jedno z najdelikatniejszych określeń, jakie padają podczas biegu, to: „Ślepy, bierz dupę w troki”, czyli tłumacząc na normalny w miarę język: „Jurek, nie zwalniaj”. Tyle że w przypadku Jurka nie ma mowy o zwalnianiu. Często się zastanawiam, na jakich bateriach on jedzie? Jurek nowojorski maraton przebiegł w 3 godz. 55 min 25 s. Człowiek, który powrócił do żywych po lodowej próbie przetrwania. Jego wyprawa przeszła do historii Jego trzecia wyprawa polarna okazała się gehenną. Zanim na dobre się zaczęła, statek Endurance płynący na Antarktydę utknął w lodowym paku na Morzu Weddella. Dla Shackletona był to koni... W drodze po marzenia Zawsze jest jakiś początek, nawet wtedy, kiedy nie zdajemy sobie z tego do końca sprawy. I takim początkiem gór był dla Jurka Mount Blanc. – Kiedy dziś o tym myślę, szczerzę przyznaję, iż było to szaleństwo, może nawet głupota – mówi Płonka, ale trudno oprzeć się wrażeniu, że trochę kłamie, że wcale tak nie czuje. Że dziś zrobiłby dokładnie to samo. Mont Blanc przydarzył się w życiu Jurka po coś. Najprościej rzec, że po to, by na poważnie zaczął myśleć o Koronie Europy, o projekcie i stowarzyszeniu. Najtrudniej, by mógł pożegnać się z przyjacielem w taki sposób, w jaki chciał. – Ksiądz Stanisław Kracik umarł nagle, na raka, choć przecież jeszcze miesiąc wcześniej chodził z nami po górach i pływał na desce. Nie chcieliśmy się z tym pogodzić. Może nie umieliśmy – zastanawia się Płonka. – Nie poszliśmy na pogrzeb, postanowiliśmy rozstać się z nim po swojemu. Wyjście na Mont Blanc zorganizowali w... 48 godz. Z przyjacielem i przewodnikiem Michałem Myszą. – Wtedy jeszcze tego nie wiedziałem, ale dziś mogę śmiało powiedzieć, że ta wyprawa przewróciła moje życie do góry nogami – przyznaje Michał. Do grupy dołączyli jeszcze triatlonistę z samochodem, który przecież też był im potrzebny. – Mam na imię Jurek i jestem ślepy, a ty ponoć jesteś kozakiem – zadzwonił do niego Płonka i trochę się zdziwił, kiedy usłyszał w odpowiedzi: – Wchodzę w to w ciemno. Noga osunęła się Jurkowi raz. Na krawędzi. Wtedy pomyślał: Co ja tu do cholery robię? Potrzebował minuty, by się ogarnąć. Wisiał nad trzykilometrową przepaścią. Człowiek pająk Musiał nauczyć się bezgranicznego zaufania do ludzi. Kiedy ktoś prowadzi cię na linie albo jest z tobą połączony kijkiem, wiesz, jak każdy krok jest ważny, a najmniejszy fałszywy ruch niebezpieczny. Dlatego Jurek prócz zaufania ma respekt do gór, szacunek i umiejętność, która pozwala mu, by w momencie krytycznym zdecydować o powrocie. Lub przełożyć na kiedy indziej zdobywanie szczytu. – Choć tego nie lubię – uśmiecha się przekornie i dodaje: – Nieraz się bałem, kiedy zmęczenie osłabiało zmysły, a w głowie rodziły się paskudne myśli, że nie dam rady. Pytanie, po co to robię? No, nie dla widoków – mówi. Dla adrenaliny, po to, by udowodnić, że się da, że jest w tym dobry, czy dla uznania kobiet? (Pogon: – Tak, tak, to samiec alfa, lubi imponować). Jurek powtarza często: – Po to, by mając 80 lat, powiedzieć sobie, że nie spieprzyłem tego życia. – Kiedy założyłem stowarzyszenie Nie Widzę Przeszkód, organizowałem mnóstwo projektów żeglarskich, wspinaczkowych, narciarskich. Wtedy też usłyszałem o akcji Three Peaks Challenge. Zdobywasz w 24 godz. wszystkie szczyty Wielkiej Brytanii – opowiada. A że jest niepokorny, pomyślał sobie: – Jeśli wejdę na Babią Górę w dobrym czasie, zdobędę w rok Koronę Europy. Babia zajęła mu 2,5 godz. Nie było wyjścia. 1 listopada 2013 r. wszedł na najwyższy wierzchołek Irlandii, a do listopada 2014 r. miał zdobyć wszystkie 46 szczytów na całym kontynencie. Sześć gór na Bałkanach pokonał w dwa tygodnie, po miesiącu przerwy porwał się na Gloßglockner w Austrii. Nie było łatwo, ale się udało. – Tylko Korona trochę się rozciągnęła w czasie – przyznaje. Można spróbować sobie wyobrazić Jurka w górach. Widać chłopaka, który czasami porusza się jak pająk, czasami zjeżdża z grani na tyłku albo uderza głową prosto w skałę, jak to było podczas zdobywania Gerlacha (mówi, że takie bliskie spotkanie z granitem działa na człowieka bardzo orzeźwiająco). Można wyobrazić sobie, jak idzie, gdy ma za sobą przepaść, a noga trafia zaledwie 2 cm od niej, i wtedy ma się ciarki na plecach. – Myślisz, że ja nie mam? – pyta Płonka. – Cały się pocę z emocji. I boję się czasem cholernie. Można sobie wreszcie wyobrazić, jak świetnie wyczuwa szczeliny, potrafi ocenić strukturę podłoża. Doskonale zapamiętuje trasy, wie, jak padało słońce, rozpoznaje milion różnych podmuchów wiatru. Pod palcami ma cały świat porostów i mchów, z ich delikatnością i szorstkością. To coś, co dostaje w zamian. Przepłynął Pacyfik na tratwie, choć nie umiał pływać. Wyprawa Kon-Tiki była „pierwszym na świecie reality show” 28 kwietnia 1947 roku rozpoczęła się słynna wyprawa Kon-Tiki. Podróż z Peru przez Ocean Spokojny do wysp Polinezji podjął norweski podróżnik Thor Heyerdahl. Jej celem było udowodnienie, ... Życie przed sobą Jurek ma przed sobą 10 szczytów, bo tyle mu brakuje do Korony Europy, kolejne projekty, no i całe życie. Nie będzie się w nim nudził. Czasami koledzy mówią: „Płonka, w głowie nam się nie mieści, co by było, gdybyś ty, chłopie, widział”. I Jurek czasami myśli o tym, co by było. Że może mógłby wtedy bardziej, jeszcze intensywniej. Bardziej niż zjazd na nartach z Kasprowego, bardziej niż ciężkie podejście na Kebnekaise w Szwecji, kiedy dostał hipotermii, odmroził twarz i czekał na akcję ratowniczą 26 godz. w temperaturze minusowej? Na razie szykuje się na Elbrus, w maju, ale do tego czasu kto wie, co mu strzeli do głowy. Jego znajomi najbardziej lubią, kiedy Jurek mówi: – Skoro ja nie widzę, a zdobędę 46 szczytów, czego ty byś nie mógł zrobić? Kiedy myślisz, że twoje życie jest do kitu, zamknij oczy i pomyśl, że tę ciemność masz na zawsze. Tyle że ty możesz oczy otworzyć. View oEmbed on the source website
To była pierwsza światowa metropolia czasów antycznych. Jednak starożytny Babilon szybko obrócił się w gruzy
Wiszące ogrody, wieże mające sięgać nieba i siedlisko rozpusty. Ile w tym prawdy? Jaki los spotkał starożytny Babilon?
W tym artykule: Babilonia i Babilon Starożytny Babilon w Biblii Osiągnięcia Babilończyków Upadek Babilonu Babilon w Luwrze Starożytny Babilon to pierwsza i najbardziej niezwykła światowa metropolia. Starożytne miasto, które na długo przed Atenami i Rzymem stało się kosmopolitycznym centrum. Znajdowało się między Eufratem i Tygrysem, na otoczonej gajami palmowymi równinie, 90 kilometrów na południe od Bagdadu. Babilonia i Babilon Babilon był stolicą starożytnej Babilonii. Było to państwo położone w Mezopotamii, na terenie obecnego Iraku. Powstało ok. 1894 r. p.n.e. Babilończycy czerpali z wcześniejszych cywilizacji Sumeru i Akadu. Przez wiele stuleci byli potęgą na Bliskim Wschodzie. Dopiero w 539 p.n.e. Babilonia dostała się we władanie króla Persji. Starożytny Babilon w Biblii Biblia opisuje Babilon jako miejsce zepsucia i deprawacji, wszelkich grzechów i niegodziwości. Każda kobieta musiała tam oddawać się przybyszowi z zewnątrz. Natomiast wizja Babilonu w literaturze i sztuce, dopełniona tym, co znaleziono podczas prac archeologicznych, daje jeszcze inny obraz. Fascynujące cywilizacje starożytnych. Poznajcie ludy Mezopotamii Największym pragnieniem mieszkańców Mezopotamii było zapanowanie nad przestrzenią. Sumerom nie wystarczyło, że ich świat wytyczały biegi Tygrysu i Eufratu. Nie ulega wątpliwości, że na uwagę w dziejach miasta zasługują takie postacie, jak: Hammurabi (żył w latach 1792–1740 p.n.e.) – prawodawca pierwszego państwa babilońskiego, sprawiedliwy król Nabuchodonozor (604–562 przed Chrystusem), który zdobył Jerozolimę i zawlókł Hebrajczyków na 60 lat w niewolę babilońską, ostatni władca Babilonu, Baltazar, któremu na ścianie ukazało się menetekel. Osiągnięcia Babilończyków Mury obronne Babilonu miały 9 metrów grubości i 18 kilometrów długości. Po obu stronach Eufratu i wzdłuż jego brzegów ciągnęły się wspaniałe bulwary, z których jeden kończył się wysoką na 15 metrów bramą ku czci bogini Isztar. Fasady pałaców zdobiły podobizny lwów, byków i smoków. Tarasowa wieżowa budowla, piętnowana w Starym Testamencie jako ludzka zuchwałość, sięgała 91,5 metrów i miała umożliwiać bogom zstępowanie z nieba na ziemię. 500 lat przed Chrystusem miasto było większe, niż Paryż za Henryka IV w dwa tysiące lat później. Było miastem królewskim i emanowało mądrością Orientu i blaskiem kultury upadłej potęgi Wschodu. Jeszcze Aleksander Wielki chciał z niego uczynić stolicę swego imperium i w rezultacie zmarł właśnie w Babilonie w 323 roku p.n.e. Miasto w swej legendzie słynie do dziś wieżą „pomieszania języków” i wiszącymi ogrodami, które stanowić miały jeden z cudów świata. Językiem babilońskim mówiono i rozumiano go na obszarze od Persji po Egipt, a używane tu pismo klinowe, będące skomplikowanym systemem sylabicznym pochodzenia sumerskiego, utrzymało się aż do pierwszego stulecia po Chrystusie. Upadek Babilonu Zdobycie Babilonu przez władcę Persji, Cyrusa, w 539 roku przed Chrystusem, stanowiło początek końca. Porozpadały się świątynie, mury miejskie, bramy i pałace. Cegły, z których zbudowane było miasto, skruszały na tyle, że zostało po nim znacznie mniej, niż po starożytnym Egipcie. Jego ruiny odsłonili na początku XX wieku niemieccy archeolodzy, Robert Koldewey i Walter Andrae, którym dalsze badania przerwała I wojna światowa. Wojna w Iraku przyniosła tym cennym stanowiskom archeologicznym nowe zagrożenie – na historycznym terenie amerykańskie wojsko urządziło lądowisko dla śmigłowców, parkowało obok czołgi i wykopało rowy strzeleckie. Babilon w Luwrze Przez stulecia Babilon był podziwiany i wyklinany jednocześnie. W 2008 r. Doczekał się monograficznej wystawy w paryskim Luwrze. Stanowiła ona próbę odtworzenia historycznej rzeczywistości tej kolebki cywilizacji. Przy wsparciu Państwowych Muzeów w Berlinie i British Museum w Londynie zgromadzono na niej ponad 400 eksponatów z 13 krajów. 5 największych zagadek świata. Czy kiedykolwiek uda nam się je rozwiązać? Naukowcy od lat próbują rozwiązać największe tajemnice świata. Odkrycie niewyjaśnionych zjawisk i zagadek ludzkości mogłoby rzucić nowe światło na współczesną naukę, a nawet zmieni... Dokumentowały one historię miasta od jego założenia do upadku oraz ukazywały rolę Babilonu w świecie europejskiej wyobraźni. Stanowiły próbę ukazania historycznej prawdy i jednocześnie jej powiązań z legendą. Dlatego obok zabytków archeologicznych prezentowano wizje Babilonu w sztuce europejskiej, począwszy od XV wieku.
Biblioteka Aleksandryjska. Jak powstał największy księgozbiór starożytności i kto go zniszczył?
To najważniejsza biblioteka świata starożytnego. Biblioteka Aleksandryjska została założona przez króla Egiptu, Ptolemeusza I. Była to pierwsza na świecie i największa w starożytności biblioteka.
W tym artykule: Jak powstała Biblioteka Aleksandryjska? Biblioteka Aleksandryjska miała dwie części Kto kierował biblioteką? Znany obiekt Aleksandrii to Musejon Kto zniszczył Bibliotekę Aleksandryjską? Biblioteka Aleksandryjska dziś Aleksandria została nazwana na cześć swego twórcy i władcy. To Aleksander Macedoński w latach 332–323 p.n.e. położył podwaliny pod kosmopolityczną, bogatą i nieomal nieśmiertelną metropolię. W starożytności nazwano ją „Aleksandrią przy Egipcie”, by podkreślić jej odrębność w stosunku do reszty Egiptu. Aleksander sam ustalił zarys granic miasta oraz zdecydował o rozmieszczeniu poszczególnych budowli, takich jak agora, świątynie bóstw greckich itp. Wódz był też autorem podziału Aleksandrii na pięć dzielnic. Jednak Macedończyk nie miał związku ze słynną Biblioteką Aleksandryjską. Jak powstała Biblioteka Aleksandryjska? Prawdopodobnym budowniczym słynnej książnicy był Ptolemeusz I Soter. To jeden z generałów Aleksandra Wielkiego, założyciel dynastii Ptolemeuszy i władca Egiptu w latach 323–283 p.n.e. Aleksandria była wówczas stolicą kraju. Egipt: odkryto mumię ze złotym językiem Archeolodzy pracujący na terenie świątyni Tabosiris Magna w zachodniej Aleksandrii w Egipcie odkryli pochowaną 2000 lat temu mumię z językiem wykonanym ze złota. Ptolemeusz podjął decyzję o wybudowaniu w Aleksandrii instytutu naukowego (Muzeum Aleksandryjskie). W jego skład wchodziła także biblioteka, która była wizytówką starożytnej Aleksandrii. Mieściła się w Dzielnicy Królewskiej. Jednak dokładna lokalizacja Biblioteki Aleksandryjskiej nie jest pewna. Biblioteka Aleksandryjska miała dwie części Biblioteka była podzielona na dwie osobne placówki. Główny zbiór mieścił się na terenie pałacu królewskiego w Bruchejonie. Korzystać z niego mogli przede wszystkim uczeni. Byli wśród nich m.in. Archimedes, Heron i Euklides. Druga część biblioteki była dostępna publicznie i znajdowała się w świątyni Serapisa, czyli tzw. Serapejonie. Korzystali z niej mieszkańcy miasta. Podstawę zbiorów bibliotecznych stanowić miała biblioteka Arystotelesa, zakupiona przez Ptolemeusza. Podobno wszystkie statki, odwiedzające aleksandryjski port, musiały oddać swoje zwoje, które trafiały do biblioteki, a w zamian otrzymały kopie. Na tej samej zasadzie każdy, kto wjeżdżał do Aleksandrii z jakąś księgą, musiał ją zostawić w depozycie biblioteki. Mógł ją odebrać dopiero po jej skopiowaniu. Dzięki temu zbiory szybko rosły. Biblioteka Aleksandryjska zawierała w pierwszych stuleciach działalności ok. 200 tysięcy rękopisów. Ponad stu uczonych zajmowało się badaniem tych zbiorów, a młodzi ludzie byli przez nich zapraszani, by poznawać tajniki wiedzy. Najsławniejsza książnica starożytności pod koniec panowania Ptolemeuszy liczyła ponoć 700 tys. zwojów. Według Strabona była to budowla otoczona portykiem, mieszcząca salę z ławami. Zwoje papirusowe przechowywano zapewne w skrzyniach. Kto kierował biblioteką? Biblioteka była kierowana przez zarządcę, który był też wychowawcą następcy tronu. Funkcję tę pełnili: Zenodot z Efezu, Eratostenes, Arystofanes z Bizancjum, Arystarch z Samotraki. Przy bibliotece pracował zespół kopistów, którzy przepisywali teksty i prowadzili katalog biblioteczny. Dużą rolę w tym procesie odegrał twórca pierwszej historii literatury – Kallimach z Cyreny. To twórca pierwszego katalogu rzeczowego Biblioteki Aleksandryjskiej. Znany obiekt Aleksandrii to Musejon Ptolemeusz kazał wznieść świątynię muz, czyli Musejon. „Musejon stanowi część pałacu; zawiera miejsce z siedzeniami do odbywania zebrań i wielką salę, gdzie uczeni – członkowie Musejonu spożywają wspólne posiłki” – pisał Strabon. Znaleziono katalog gwiazd Hipparchosa. To najstarsza mapa nocnego nieba w historii Katalog gwiazd Hipparchosa to najstarsza na świecie mapa nocnego nieba. Grecki astronom wieki temu obliczył współrzędne gwiazd. Niektórzy przypsują jego dorobek innemu uczonemu. W czasach ptolemejskich tworzyli tu literaci, lekarze, architekci, matematycy, by wymienić Kallimacha, Teokryta, Euklidesa czy Archimedesa. Członkom Musejonu zagwarantowano wyżywienie, pensje płacono z królewskiego skarbca. Aleksandria dawała im szanse rozwoju i zgłębiania tajników wiedzy. Powstały też ogrody (botaniczny i zoologiczny), obserwatorium astronomiczne i pracownie chirurgiczne, gdzie dokonywano sekcji zwłok. Bujny rozkwit różnych dziedzin nauki był możliwy dzięki władcom występującym w roli opiekunów i sponsorów. Mecenat umacniał ich władzę. Powstała wówczas instytucja, która nie tylko przeżyła swoich inicjatorów. Przetrwała w nazewnictwie do naszych czasów – jako „muzeum”. Kto zniszczył Bibliotekę Aleksandryjską? Biblioteka przy pałacu została spalona podczas zdobywania miasta przez Cezara w 47 roku p.n.e. Spłonęło wtedy kilkaset tysięcy dzieł. W tym katalog biblioteczny, bez którego nie sposób odtworzyć listy znajdujących się tam prac. Marek Antoniusz, chcąc zadowolić Kleopatrę, częściowo zrekompensował straty. Kazał przewieźć do Aleksandrii 200 tys. woluminów ze zbiorów Biblioteki Pergamońskiej. W 273 roku Lucjusz Domicjusz Aurelian doszczętnie zniszczył pałacową bibliotekę. Do całkowitego zniszczenia biblioteki publicznej w Serapejonie doszło przypuszczalnie około 391 roku. Patriarcha Teofil Aleksandryjski otrzymał wówczas zezwolenie od cesarza Teodozjusza I na zniszczenie świątyń pogańskich. Serapejon został zburzony. Natomiast biblioteka nie istniała już z pewnością w 641 roku, kiedy to Aleksandria zdobyta została przez kalifa Omara. A to jemu właśnie tradycyjnie przypisywano ten bestialski czyn. Biblioteka Aleksandryjska stała się symbolem wiedzy i kultury, a także symbolem ulotności istnienia. Pojawiła się w filmach historycznych „Kleopatra” (1963) i „Agora” (2009). Biblioteka Aleksandryjska dziś Nowa Biblioteka Aleksandryjska została powołana do życia dzięki decyzji z 1974 r. Prace budowlane rozpoczęły się w 1995 roku i trwały 7 lat. Na budowę wydano łącznie ok. 220 mln dolarów. Została otwarta w 2002 r. niedaleko miejsca, gdzie stała jej poprzedniczka z czasów ptolemejskich. To centrum kulturalne Bibliotheca Alexandrina. Są tu m.in.: czytelnia dla niewidomych, dwie czytelnie dziecięce, ośrodki naukowo-badawcze, muzeum archeologiczne, galerie sztuki, planetarium, superkomputer. W magazynach znajduje się 1 milion 240 tys. woluminów i miejsce na kolejne 6 mln. Kolekcja książek zawiera pozycje zakazane w innych państwach Bliskiego Wschodu. To oaza wolnej myśli w regionie, gdzie ludziom kładzie się do głów, co powinni myśleć i czego się uczyć. Na terenie biblioteki organizowane są także wycieczki dla turystów. Źródło: archiwum NG.
Słoń indyjski to jedno z największych zwierząt. Był uważany za wcielenie bóstwa, więc czemu grozi mu zagłada?
Słoń indyjski jest jednym z dwóch żyjących gatunków rodziny słoniowatych. Zamieszkuje lasy i zarośla Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Od wielu lat jest zagrożony wyginięciem.
W tym artykule: Ile waży słoń indyjski? Symbolika słonia indyjskiego Słoń indyjski jest gatunkiem zagrożonym Słoń afrykański też jest zagrożony Słoń indyjski, inaczej zwany azjatyckim (Elephas maximus) jest jednym z największych współcześnie występujących zwierząt lądowych. Wyróżniamy trzy jego podgatunki: słoń bengalski (Elephas maximus indicus), słoń sumatrzański (Elephas maximus sumatranus), słoń cejloński (Elephas maximus maximus) Uszy słonia indyjskiego są wyraźnie mniejsze niż afrykańskiego. Wynika to z faktu, że w przypadku tego gatunku nie uczestniczą one w procesie termoregulacji. Słonie różnią się też budową trąby. Azjatyckie mają na jej końcu jeden „palec”, afrykańskie – dwa. Słoń azjatycki bardzo lubi kąpać się w błocie i pływać. Żyje w stadach złożonych przeważnie z 8–10 samic z młodymi. Jest zwierzęciem o łagodnym usposobieniu, które daje się łatwo oswoić i tresować. Starsze siostry są bardzo cenione wśród słoni indyjskich. Małe wiele od nich czerpią Eksperyment nie mógł zostać przeprowadzony na dzikich zwierzętach, ponieważ ich życiorysy są nieznane. Aby otrzymać rzetelne wyniki, badacze skupili się na grupie słoni żyjących w czę.. W wielu krajach istnieją farmy hodowlane, prowadzone w celu oswajania słoni indyjskich oraz sztucznego ich rozrodu. W zoo pokazywany jest od XIX w. Pierwszy udany poród w niewoli odbył się w 1905 r. W europejskich ogrodach zoologicznych żyje obecnie ok. 350 słoni indyjskich. Ile waży słoń indyjski? Dorosły samiec może osiągać nawet 2,7 m w kłębie i masę ok 2,7 ton. To dane uśrednione. Największy znany osobnik mierzył 3,2 m w kłębie i ważył 5,4 tony. Słoń indyjski w liczbach: długość ciała: 5,5–6,4 m, długość ogona: do 1,5 m, grubość skóry: 2–4 cm, czas trwania ciąży: ok. 21 miesięcy, masa ciała noworodka: 100 kg, średni czas życia: do 60 lat. Słoń to zwierzę roślinożerne. Jego pokarm to trawy, liście i owoce, szczególnie dzikie figi. Wraz z nadejściem pory suchej w jadłospisie tego kolosa pojawia się kora. Warto wiedzieć, że słoń indyjski je przez 16 godzin na dobę. Do wyżywienia dorosłego osobnika potrzeba ok. 150 kg paszy i prawie 100 litrów wody dziennie. Symbolika słonia indyjskiego Potężne zwierzęta od dawnych czasów oddziaływały na ludzką wyobraźnię. Słonie indyjskie odgrywają ważną rolę w hinduizmie. Bóg Ganeśa przedstawiany jest z głową słonia. Według legendy, Ganeśa był synem bogini Parwati. Zazdrosny bóg Śiwa w gniewie obciął mu głowę. Potem, by uratować chłopca, w jej miejsce przytwierdził głowę słonia. Jeden ze słoni idących przez Chiny wrócił do domu. Co z resztą stada? Po opuszczeniu rezerwatu słonie pokonały łącznie ponad 500 kilometrów. Eksperci zaczynają zastanawiać się nad tym, co skłoniło je do ucieczki. W kulturze indyjskiej słoń jest symbolem siły i mądrości. Zwierzęta te często brały udział w uroczystych procesjach. Słonie zdobią niemal każdą świątynię i udzielają błogosławieństwa wiernym. W mieście Dźajpur w Radżasthanie odbywa się Festiwal Słoni. To jeden z rytuałów witania wiosny. Odbyła się tam nawet parada tęczowych słoni. Uważano też, że figurki słonia przynoszą szczęście. Ale tylko wtedy, gdy końcówka jego trąby jest skierowana ku górze. Także azjatycka astrologia uznała słonia indyjskiego za ważny symbol. Jest on zwierzęciem zodiakalnym w zodiaku chińskim i birmańskim. Słoń indyjski jest gatunkiem zagrożonym W ciągu ostatnich 120 lat liczba słoni indyjskich zmniejszyła się co najmniej o połowę. Dziś wynosi 40–50 tys. osobników. Terytorium, na którym obecnie żyją te zwierzęta, obejmuje jedynie 15% pierwotnie zajmowanych przez nie obszarów. Laos znany był kiedyś na całym świecie jako kraina, w której żył milion słoni. Dzisiaj na wolności przebywa ich tam około 1500 sztuk. A gdzie reszta? Wiele słoni żyje w niewoli i wykorzystywanych jest do pracy w lasach przy wyrębie drewna różanego. W kraju, w którym ludzie żyją w nędzy, traktuje się zwierzęta instrumentalnie. Ze względu na swą siłę stanowią niezastąpione narzędzie pracy. W Indiach kurczenie się biotopu tych zwierząt w środowisku naturalnym prowadzi do ich licznych konfliktów z ludźmi. Wypędzony ze swojego naturalnego siedliska słoń szuka pożywienia w wioskach i miastach – atakuje ludzi, niszczy ich plony. W skali roku zabija się około 150 słoni. Z kolei słonie zabijają około 200 ludzi rocznie (znacznie więcej niż np. rekiny). Słoń indyjski podlega ochronie na mocy Konwencji Waszyngtońskiej. Podobnie jak jego afrykański kuzyn, jest zabijany przez kłusowników pracujących dla handlarzy kością słoniową. Ciosy (potocznie zwane kłami) słoni afrykańskich mogą ważyć nawet 90 kg. Tymczasem największe ciosy słoni indyjskich nie przekraczają 40 kg wagi, a samice w ogóle ich nie mają. Łupem kłusowników pada też skóra słonia indyjskiego. Wyrabia się z niej pseudolekarstwa zaliczane do tzw. chińskiej medycyny. Słonie są zabijane dla skóry głównie w Mjanmie (dawna Birma). Słoń afrykański też jest zagrożony Słoniowate (Elephantidae) wywodzą się z rodziny dużych ssaków lądowych z rzędu trąbowców. Oprócz słonia indyjskiego zalicza się do niej także słonia afrykańskiego. Obecnie wyróżnia się dwa gatunki: Nowojorski sąd apelacyjny zdecydował, że słoń nie ma osobowości prawnej. Kontrowersyjna sprawa słonicy Happy Zakończyła się trwająca rok batalia sądowa, która miała rozstrzygnąć o przyszłości ponadpięćdziesięcioletniej słonicy Happy. Sąd zdecydował, że nie może uznać zwierzęcia za pod... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowojorski-sad-apelacyjny-zdecydowal-ze-slon-nie-ma-osobowosci-prawnej-kontrowersyjna-sprawa-slonicy-happy-fot-andrew-lichtenstein-corbis-via-getty-images-5eb1291.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowojorski sąd apelacyjny zdecydował, że słoń nie ma osobowości prawnej. Kontrowersyjna sprawa słonicy Happy (fot. Andrew Lichtenstein/Corbis via Getty Images)" title="Nowojorski sąd apelacyjny zdecydował, że słoń nie ma osobowości prawnej. Kontrowersyjna sprawa słonicy Happy (fot. Andrew Lichtenstein/Corbis via Getty Images)" /> słoń afrykański (Loxodonta africana), słoń leśny (Loxodonta cyclotis). Także i te gatunki są na liście zagrożonych. Analizy wykazują, że słonie afrykańskie mogą wyginąć do 2040 roku. Paradoksalnie, znacznie gorzej wygląda sytuacja osobników trzymanych w niewoli. W Europie żyje mniej niż 200 słoni afrykańskich. Tylko niewielka część z nich osiągnęła dojrzałość seksualną, a wśród tej grupki nierzadkie są przypadki bezpłodności czy impotencji.
Ciekawostki o Islandii. 10 rzeczy, których nie dowiesz się na temat tego kraju, jeśli w nim nie zamieszkasz
Trudno o drugi taki kraj, który jak Islandia, zaskakuje i fascynuje miliony osób z całego świata. Poniżej zebrałam intrygujące ciekawostki o Islandii i Islandczykach, z którymi warto się zapoznać przed podróżą na daleką północ Europy.
W tym artykule: Jacy są Islandczycy? Kiedy warto odwiedzić Islandię? Ciekawostki o Islandii Czy Islandia to tylko piękne krajobrazy z katalogów? A może Islandczycy to groźni wikingowie żyjący za pan brat z morsami? Czasem trzeba pobyć na miejscu trochę dłużej, żeby zrozumieć, czym to wszystko jest podszyte. Oto ciekawostki o Islandii i jej mieszkańcach. Jacy są Islandczycy? Zaryzykuję: można ich opisać jako „Hiszpanów Północy”. Islandczycy kochają imprezować, są bardzo uprzejmi, ich życie toczy się wolno, a spóźnianie się jest normą. Są ufni i wyluzowani. Zdarza im się nie zamykać drzwi – w myśl zasady: skoro ja nie wchodzę do cudzych domów, to po co ktoś ma wejść do mojego. Nikt nie zwraca uwagi na nietypowo ubraną osobę. Publiczne spożywanie alkoholu jest zabronione, ale o ile nie będziesz wszczynać awantur, każdy przymknie na to oko. W pracy Islandczycy postępują podobnie. Oczywiście jest ona ważna i musi być wykonana, ale na napotkany problem reaguje się słowami „þetta reddast” – które wyrażają wiarę, że nieważne jak duży problem napotykamy i tak w końcu wszystko ułoży się dobrze. Najbezpieczniejsze kraje świata. Zobacz, jak wypadła Polska na tle innych państw Jakie są najbezpieczniejsze kraje świata? Poniżej prezentujemy najbardziej aktualny ranking dziesięciu państw, w których nacisk na bezpieczeństwo jest najwyższy. Nawet podejście do randkowania jest bardzo swobodne. Ciekawostką jest, że w zasadzie randki nie mają miejsca. Wynika to głównie z tego, że Islandczyków jest niewielu i związek należy przemyśleć. W innym wypadku można się „spalić” w gronie znajomych. Wiele osób boryka się jednak z depresją. Lekarstwem na nią okazuje się aktywność fizyczna albo alkohol. Został on bardzo ograniczony w sprzedaży. Po pierwsze, ceny sięgają nieba, a po drugie te wielkie pieniądze można wydawać tylko w specjalnych sklepach Vínbúðin od poniedziałku do piątku. Kiedy warto odwiedzić Islandię? Latem trwa wieczny dzień (zapomnij o śnie), a zimą panuje ciągła noc (uzależnienie od kawy staje się normą). Obie pory roku mają swój urok. Latem niesamowitym przeżyciem jest oglądanie zachodu, gdy słońce ledwie odbija się od horyzontu, żeby znów poszybować w górę. Zimą o przyzwoitej porze można moczyć się w gorących źródłach gdzieś w górach i obserwować zorze polarne. Jedyną kwestią nie podlegającą dyskusji jest wiatr. Uwaga! Zazwyczaj nie widać go na tych cudownych zdjęciach z pięknymi widokami. To PR-owa pułapka. Islandia nie jest tania, ale wiemy, jak nie przepłacać w podróży. Oto sposoby naczelnej Travelera Islandia jest piękna i droga – tak często mówi się o krainie lodu i ognia. To prawda, islandzkie ceny trudno porównywać z polskimi. Na szczęście wiemy, jak w podróży nie wydawać kroci.... Podmuchy męczą, zanim się do nich przywyknie. Ich siła jest na tyle duża, że w szczególnie wietrznych rejonach może wywracać ciężarówki. Stosuje się tu nawet interaktywne znaki drogowe, które w odpowiednim momencie mogą pokazać zakaz przejazdu. Na Islandii rozmowy o pogodzie nie są grzecznościowym zapychaczem czasu. To bardzo ważna kwestia, niejednokrotnie decydująca o tym, czy można w dany rejon pojechać, czy nie. Dobra pogoda sprawia, że wiele osób odczuwa wewnętrzny przymus przebywania na dworze. Jeśli jest słońce i nie wieje, koniecznie trzeba iść pobiegać, pojeździć na rowerze, wyjść w góry. Po prostu – korzystać! Ciekawostki o Islandii Każdy szanujący się Islandczyk posiada auto, którego koła są przynajmniej tak wysokie jak połowa właściciela auta. Koniec. Tak zapisano w sagach. Nie jest rzadkością tzw. „monster bus”, który może przewieźć 20 osób naraz. Nie ma się co oszukiwać, takie auto wiele na Islandii ułatwia. Miłośnicy górskich wycieczek na pewno docenią Thórsmörk (Dolina Thora). Jednak żeby tam się dostać, trzeba przekroczyć kilka rzek. Małego samochodu nie stać na taki wysiłek. Mieszkańcy Islandii są dumni z tego, że ich energia jest w 100% naturalna. Domy ogrzewa się wodą prosto z geotermalnych źródeł. Nic więc dziwnego, że ciepła woda w każdym islandzkim kranie ma lekki zapach zgniłego jajka i bardzo łatwo się nią poparzyć. Wielbiciele moczenia się w wodzie docenią termalne bogactwo Islandii. W każdej miejscowości znajduje się basen (przeważnie zewnętrzny), a w wielu miejscach można napotkać naturalne i zupełnie darmowe gorące źródła. Zapytałam moich trzydziestoletnich znajomych, ile erupcji miało miejsce w ciągu ich życia. Każdy pamiętał przynajmniej 10. Islandczycy podchodzą do tego trochę tak jak Polacy do naprawdę silnych burz z piorunami. Warto dodać, że takie burze nie zdarzają się na Islandii. Zimą trudno uwierzyć, że ta wyspa potrafi być zielona. Islandia cała w łopianie? Tak właśnie wygląda latem. Do tego wszędzie owce. Na czas lata wypuszcza się je samopas, mając nadzieję, że w czasie swoich wędrówek nie przekroczą granicy między północą a południem. Teoretycznie tereny przedzielone są płotami. Trudno jednak utrzymać taki stan rzeczy – płot musiałby ciągnąć się wiele, wiele kilometrów. Dlatego wypadki drogowe z udziałem owiec nie należą do rzadkości. W krajobraz wpisują się też islandzkie konie. Bardzo przyjazne i ciekawskie, wyglądają jak pluszowe kucyki wielkich wikingów. Na wschodzie łatwo spotkać renifery, a na północy swoje ulubione miejsce znalazły foki. Za to wszędzie występuje kria. To ptak, który robi się wyjątkowo hałaśliwy i agresywny, jeśli tylko wkracza się na jego terytorium. Jak brzmi Islandia? Oto „Nie-Przewodnik” – najnowszy podcast National Geographic Traveler Mateusz Łysiak zaprasza na pierwszy odcinek podcastu „Nie-Przewodnik”. Gdzie i jak słuchać Islandii? O tym i nie tylko o tym opowiedzą Kaśka Paluch i Magdalena Łukasiak. Lekarstwem na każde smutki jest… Eurowizja! Na Islandii to świetny pretekst, by zorganizować imprezę. W barach na wielkich ekranach emitowana jest relacja na żywo z przebiegu konkursu. Najważniejszą częścią tych występów jest oczywiście występ reprezentanta Islandii i moment przyznawania punktów. Zabawa polega na typowaniu zwycięzcy. Gdy nasz faworyt dostanie punkty, możemy pić. Jeśli nie, to też, ale po cichu. Święta Bożego Narodzenia kojarzą się na świecie z prezentami i Mikołajem w czerwonym kubraczku. Radość leje się wiadrami. Ale nie na Islandii! Trzynastego grudnia do islandzkiego dziecka zaczynają przychodzić „Mikołaje”. A dokładnie – małe trolle (Jólasveinar), niegdyś złośliwe, dziś dużo bardziej przychylne. Grzeczne dzieci dostają od nich miły upominek, niegrzeczne przeważnie… surowego ziemniaka. Przybysze są dziećmi jednej z najmniej sympatycznych postaci z islandzkich opowiadań – Grýli. Grýla słynie z tego, że zjada niegrzeczne dzieci (pierwotnie to Jólasveinar mieli zaopatrywać ją w świeże mięso). W zaprowadzeniu porządku w święta pomaga jej ogromny czarny kocur – Jólakötturinn. Kot zjada dzieci, które nie dostały w prezencie nowego ubrania. Elfy, tak zwani „ukryci ludzie”, są częścią islandzkich wierzeń i tradycji. Mówi się, że charakteryzują się niezwykłą urodą i złośliwością. Porywają ludzi do swojej krainy, z której nie ma możliwości powrotu. Wiara w elfy jest wpół żywa. Większość Islandczyków, z którymi o tym rozmawiałam, mówiło o nich z przymrużeniem oka. Jednak nasłuchałam się też kilku opowieści o dziwnych zdarzeniach, a drogi omijające jakieś elfie kamienie są faktem. Poza elfami na Islandii „żyją” olbrzymy, trolle, duchy, a w niektórych regionach potwory. Trolle pod wpływem światła słonecznego w większości zamieniły się już w kamienie. Jednym z takich trollich pomników jest Hvítserkur na północy wyspy. Czy Islandia miała w tym roku swój ostatni sezon wielorybniczy? Ostatni wielorybnik Islandii nie zamierza rezygnować. Ale globalny popyt na mięso wielorybów ciągle spada, więc jego biznes i tak może być skazany na zagładę. Inna sprawa to Snæfellsnes, rzadko zamieszkany półwysep na północ od Reykjaviku. To tam w XIV wieku, pod pretekstem gościny, Axlar-Björn z zimną krwią zabijał toporem swoje ofiary. Dziś w zasięgu wzroku nie ma tam żadnego gospodarstwa, co tylko potwierdza, że na Islandii w wielu miejscach jest się zdanym tylko na siebie. Nie dziwią mnie tak rozbudowane mity. Jeszcze do ok. 1950 roku Ludzie zamieszkiwali małe ziemianki albo jaskinie. Samotne przebywanie w surowym regionie wyspy podczas niepogody, bardzo szybko wpływa na wyobraźnię. Potwierdzam – naprawdę nietrudno uwierzyć w te wszystkie stworzenia. Chciałbyś pomieszkać na rajskiej wyspie zwanej Islandią? Jeśli odpowiedź jest twierdząca, to już teraz zacznij uczyć się islandzkiego. Owszem, znakomita większość Islandczyków posługuje się językiem angielskim. Pojawia się tylko pytanie, czy zechcą go używać w rozmowie z tobą. Niewielkie znaczenie ma to, jak wyglądasz, skąd jesteś, ale jeśli nie posługujesz się płynnym islandzkim, to jaki jest powód, żeby z tobą rozmawiać? Niejednokrotnie i nie tylko wobec mnie, Islandczycy okazywali swoją chłodną naturę i na przykład rozmawiali na mój temat w swoim języku, kiedy stałam tuż obok.Islandczycy są po prostu bardzo dumni ze swojego trudnego i prawie nieprzekształconego w czasie języka.
Gdzie znajduje się grobowiec Kleopatry? Archeolodzy na tropie miejsca spoczynku egipskiej królowej
„Nigdzie na świecie nie znajdziecie grobu, który by chował równie sławną parę” – pisał William Szekspir, nie przypuszczając, że cztery wieki później grobowiec Kleopatry i Marka Antoniusza wciąż będzie nieodkryty.
W tym artykule: Gdzie jest grób Kleopatry? Czy Kleopatra była piękna? Jak umarła Kleopatra i ile miała lat? Grobowiec Kleopatry, czyli ostatniej królowej starożytnego Egiptu, wywołuje wśród historyków i archeologów wiele kontrowersji. Mimo że od śmierci legendarnej władczyni minęło ponad dwa tysiące lat, miejsce spoczynku wciąż owiane jest wielką tajemnicą. Czy kiedyś poznamy prawdę? Zakończone kilka lat temu badania z użyciem radaru prowadzone w świątyni Taposiris Magna, zlokalizowanej na zachód od Aleksandrii, rzuciły nowe światło w sprawie. Ekspedycja Najwyższej Rady ds. Zabytków w Egipcie (SCA) prowadzona przez Zahi Hawassa, ówczesnego Sekretarza Generalnego oraz dr Kathleen Martinez z Dominikany prowadziła badania, które miały na celu odnalezienie grobu Kleopatry i Marka Antoniusza. Gdzie jest grób Kleopatry? Badanie z wykorzystaniem radaru było najpoważniejszym przedsięwzięciem podjętym do tej pory przez zespół. Przeprowadzona analiza ujawniła trzy prawdopodobne miejsca, w których może być zlokalizowany grób królowej Egiptu. Tuż po otrzymaniu wyników, ekspedycja rozpoczęła prace wykopaliskowe w miejscach wskazanych przez urządzenie. Najważniejszym wydarzeniem archeologicznym w Taposiris Magna było odkrycie dużego, uprzednio nieznanego cmentarza zlokalizowanego poza świątynią. Ekspedycja odnalazła 27 grobów, z czego 20 ukształtowanych zostało jak grobowcowe sarkofagi, częściowo pod, a częściowo nad ziemią. Pozostałe siedem posiada schody prowadzące do komór grobowych. Wewnątrz grobów zespół odkrył 10 mumii, z których dwie były pozłacane. Odkrycie cmentarza wskazuje, że w świątyni mogła zostać pochowana ważna osoba pochodząca prawdopodobnie z królewskiego rodu. Styl niedawno odkrytych pochówków wskazuje czasy grecko-rzymskie. Dr Kathleen Martinez oświadczyła, że ekspedycja odkryła świątynię Taposiris Magna poświeconą bogini Izydzie oraz monety przedstawiające twarz Aleksandra Wielkiego. Wewnątrz świątyni znaleziono liczne, głębokie szyby. Przypuszcza się, że trzy z nich wykorzystywane były do pochówku. Możliwe jest, że stanowiły one groby ważnych osobistości, a szef zespołu wierzył, że Kleopatra i Marek Antoniusz mogli zostać pochowani w głębokim szybie podobnym do tych, które zostały odkryte wewnątrz świątyni. Sekrety rodzinne Tutanchamona. Jak badano DNA mumii? Mumie apelują do naszej wyobraźni i serc. Kryją w sobie tajemnicę - w końcu niegdyś były żyjącymi, kochającymi ludźmi jak my. Czy Kleopatra była piękna? Podczas słynnej ekspedycji pod kierownictwem dr Kathleen Martinez została również odkryta imponująca rzeźba głowy Kleopatry razem z 22 monetami z jej wizerunkiem. Statuetka i monety przedstawiają królową jako piękność, przeciwstawiając się teorii zasugerowanej niedawno przez kustosza Muzeum Brytyjskiego jakoby Kleopatra była brzydka. Znaleziska z Taposiris odzwierciedlają urok królowej, który mógł ująć Juliusza Cezara i Marka Antoniusza oraz wskazują, że była ona atrakcyjną kobietą. Co więcej, cechy wyrzeźbionej głowy wykluczają afrykańskich przodków, o których mówi nowa teoria. Zespół znalazł także wiele amuletów wraz z piękną bezgłową statuą datowaną na Okres Ptolemejski. Pośród najciekawszych znalezisk znajduje się również maska pogrzebowa przedstawiająca mężczyznę, którego twarz jest podobna do znanych portretów Marka Antoniusza. Showman, mistrz hiperboli i największy egipski wojownik. Jaki był Ramzes II? Ramzes II Wielki jest jednym z najsławniejszych władców nie tylko w starożytnym Egipcie, ale także w dziejach ludzkości. Był drugim królem o takim imieniu i panował długo – około 67 la... Jak umarła Kleopatra i ile miała lat? Śmierć Kleopatry, tak jak miejsce jej pochówku, do tej pory wzbudza wiele wątpliwości. Jak ustalili historycy, egipska królowa zmarł 12 sierpnia 30 roku p.n.e. w wieku 39 lat wskutek samobójstwa. Przez lata twierdzono, że władczyni świadomie dała się ukąsić przed jadowitego węża, którego do jej pokoju przyniosły służące. W ostatnim czasie pojawiły się jednak głosy, że żona Ptolemeusz XIII spożył szybko działającą truciznę, co doprowadziło do jej zgonu. Zdaniem naukowców jest to najbardziej prawdopodobna opcja, ponieważ Kleopatra – jak powtarzał starożytny historyk Kasjusz Dion – zmarła „cicho i bez bólu”, a śmierć w wyniku ukąszenia jest o wiele bardziej bolesna. Niewykluczone także, że kochanka Juliusza Cezara została zmuszona do odebrania sobie życia lub zamordowana z rozkazu Oktawiana. Źródła: Newsweek.pl, archiwum National Geographic.
Zaćmienie Słońca. Skąd się bierze, jak je bezpiecznie obserwować i kiedy będzie najbliższe?
Gdy tarcza słoneczna zostaje przysłonięta przez Księżyc, amatorzy astronomii mogą oglądać rzadkie zjawisko. Zaćmienie Słońca można obserwować także z terenu Polski!
W tym artykule: Na czym polega zaćmienie Słońca? Rodzaje zaćmień Słońca Jak obserwować zaćmienie Słońca? Co ile lat jest zaćmienie Słońca? Historia obserwacji Słońca Znikająca stopniowo tarcza słoneczna kiedyś budziła lęk i była wykorzystywana przez kapłanów jako boski znak. Dziś zaćmienie Słońca to atrakcja dla amatorów astronomii. To zjawisko może obserwować każdy, o ile wie, jak to robić w bezpieczny dla oczu sposób. Na czym polega zaćmienie Słońca? Czym jest zaćmienie Słońca? To po prostu zasłonięcie części lub całej tarczy słonecznej przez inne ciało, w tym przypadku Księżyc. Zaćmienie, zgodnie z definicją, to także przejście ciała niebieskiego, świecącego światłem odbitym przez obszar cienia, rzucanego przez inne ciało. Występują także zaćmienia Księżyca, czyli przejście Księżyca przez cień lub półcień Ziemi, powodujące zmniejszenie blasku Księżyca. Wszystkie te zjawiska występują wtedy, gdy Księżyc podczas nowiu (przy zaćmieniu Słońca) lub pełni (przy zaćmieniu Księżyca) znajduje się w pobliżu jednego z węzłów swej orbity. Rodzaje zaćmień Słońca Wyróżniamy zaćmienia częściowe lub całkowite. Te drugie mają miejsce w przypadku zasłonięcia całej tarczy słonecznej przez Księżyc. Może też dojść do tzw. obrączkowego zaćmienia Słońca, zwanego inaczej zaćmieniem pierścieniowym. Wówczas wokół ciemnej tarczy Księżyca widać jasną obwódkę tarczy słonecznej. Dochodzi do tego w sytuacji, gdy Księżyc znajduje się najdalej od Ziemi, a Ziemia z kolei znajduje się blisko Słońca. Zaćmienie Słońca jest praktycznie niezauważalne do momentu, gdy Słońce jest zasłonięte przez Księżyc w ponad 80 proc. Kiedy już 90 proc. tarczy słonecznej jest zakryte, robi się wyraźnie szaro i daje się odczuć ochłodzenie (o ile jest ciepło). Budowa Słońca: narodziny i śmierć naszej najbliższej gwiazdy. Co się stanie ze Słońcem w przyszłości? Jak wygląda budowa Słońca? Jest ono prawie idealną kulą gorącej plazmy, utrzymywaną przez grawitację i kształtowaną przez pole magnetyczne. A chociaż trzy czwarte jego masy stanowi lekki... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/slonce-narodziny-i-smierc-naszej-najblizszej-gwiazdy-co-sie-stanie-ze-sloncem-w-przyszlosci-fot-nasa-s-goddard-space-flight-center-6590627.jpeg" width="938" height="528" alt="Słońce: narodziny i śmierć naszej najbliższej gwiazdy. Co się stanie ze Słońcem w przyszłości? (Fot. NASA's Goddard Space Flight Center)" title="Słońce: narodziny i śmierć naszej najbliższej gwiazdy. Co się stanie ze Słońcem w przyszłości? (Fot. NASA's Goddard Space Flight Center)" /> Najbardziej spektakularne jest całkowite zaćmienie Słońca. Przy 98 proc. zakrytej tarczy słonecznej zapada zmrok. W tym czasie temperatura w miejscu obserwacji (gdy jest upalnie i gorąco) może spaść o kilka, a nawet kilkanaście stopni Celsjusza. Całkowite zaćmienia Słońca kiedyś znikną. Nasz Księżyc stopniowo oddala się od Ziemi w tempie około czterech centymetrów rocznie. To oznacza, że za około 600 mln lat średnica kątowa tarczy Księżyca stanie się na tyle mała, że całkowite zaćmienia Słońca przestaną występować. Wówczas na Ziemi będzie można obserwować jedynie zaćmienia częściowe i obrączkowe. Jak obserwować zaćmienie Słońca? Uwaga! Bezpośrednie patrzenie na Słońce, nawet przez przydymione szkło, grozi utratą wzroku. Unikajcie tego i przekazujcie tę wiedzę innym. W dniach zaćmień Słońca można wziąć udział w profesjonalnych obserwacjach. Organizują je m.in. planetaria i centra nauki. Natomiast ci, którzy zdecydują się oglądać zaćmienie samodzielnie, powinni założyć na swoje teleskopy specjalne filtry słoneczne np. z mylaru. Można je kupić w sklepach optycznych. Najłatwiejszą metodą obserwowania zaćmienia jest rzutowanie obrazu Słońca na jakąś białą powierzchnię. Można do tego celu użyć małej lunety, albo lornetki i zwykłej kartki papieru. Instrukcje można znaleźć np. na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego. Co ile lat jest zaćmienie Słońca? Zaćmienie Słońca zależy od wzajemnego ustawienia tej gwiazdy, naszej Ziemi i Księżyca. To dość skomplikowany układ, dlatego zaćmienia nie zdarzają się regularnie, np. co ileś lat. Poza tym zaćmienia Słońca są widoczne tylko z określonego obszaru kuli ziemskiej. Często jest to obszar bezludny lub mało zaludniony, bo ogromna część naszej planety to oceany. Częściowe zaćmienie Słońca 2022 będzie miało miejsce we wtorek 25 października. Maksimum zaćmienia przypadnie na godz. 12:17. Wówczas tarcza słoneczna będzie zakryta w 34 procentach. Następne częściowe zaćmienie widoczne z terenu Polski będzie miało miejsce 12 sierpnia 2026 r. 15 stycznia 2010 roku, w godzinach porannych, doszło do jednego z najdłuższych w tym tysiącleciu zaćmień obrączkowych Słońca. Maksymalny czas trwania fazy obrączkowej wynosił 11 minut i 8 sekund. Całe zjawisko najlepiej było widoczne na Oceanie Indyjskim, w Afryce Środkowej i Południowej, prawie całej Azji a także w południowo-wschodniej Europie. Na kolejne tak dobrze widoczne zaćmienie obrączkowe, będziemy musieli poczekać do 23 grudnia 3043 roku. Pierwszy raz w historii sonda NASA „dotknęła” Słońca Sonda NASA „Parker” bada koronę słoneczną, żeby poznać nieznane dotąd szczegóły dotyczące centralnej gwiazdy Układu Słonecznego. Na całkowite zaćmienie widoczne z terytorium Polski trzeba poczekać bardzo długo. Dojdzie do niego dopiero 7 października 2135 r. Pas całkowitego zaćmienia pokryje wówczas tylko południowe obszary naszego kraju. Historia obserwacji Słońca Oto najważniejsze daty w historii obserwacji słonecznych: 3340 r. p.n.e. – pierwszy obraz przedstawiający zaćmienie Słońca (Loughcrew, Irlandia); 467 r. p.n.e. – Anaksagoras jako pierwszy opisuje plamę na Słońcu (Grecja); 968 r. – pierwszy opis obserwacji korony słonecznej podczas zaćmienia (Konstantynopol); 1611 r. – Galileusz, Fabricius, Harriot i Scheiner rozpoczynają metodyczne obserwacje plam; 1859 r. – Richard Harrington obserwuje wielki rozbłysk słoneczny (Devil’s Jump, Anglia); 1904 r. – w obserwatorium Mount Wilson instalowany jest działający do dziś teleskop Snow Solar Telescope (USA); 1959 r. – wystrzelona przez ZSRR sonda Łuna 1 jako pierwsza rejestruje wiatr słoneczny w kosmosie; 1973 r. – obserwatorium Apollo Telescope Mount na amerykańskiej stacji orbitalnej Skylab fotografuje gwałtowne słoneczne eksplozje; 1995 r. – amerykańsko-europejska sonda Solar and Heliospheric Observatory (SOHO) rozpoczyna stałe monitorowanie Słońca.
Jak chronić przyrodę na co dzień? Oto kilka sposobów
Jest wiele sposobów, by włączyć się w ochronę zwierząt i ich środowiska naturalnego. Podpowiadamy, jak chronić przyrodę.
W tym artykule: Jak chronić przyrodę? Po pierwsze – nie szkodzić Oszczędzaj energię i surowce Przejdź na energię odnawialną Dbaj o bioróżnorodność Przekaż 1% podatku Adoptuj zwierzę Weź ślub z akcentem eko Zostań wolontariuszem Jest wiele sposobów, by włączyć się w ochronę zwierząt czy ich środowiska naturalnego. Od codziennych dobrych przyzwyczajeń, po aktywne działania na rzecz organizacji pozarządowych. Podpowiadamy, jak chronić przyrodę – nawet nie wychodząc z domu. Pomaganie jest fajne! Jak chronić przyrodę? Po pierwsze – nie szkodzić Co to jest ekologia i czym się zajmuje? To rozbudowana dziedzina nauki. Ekologia zajmuje się opisywaniem zależności, które występują między poszczególnymi gatunkami organizmów żywych a ich środowiskiem bytowym. W zakresie tej dziedziny leży także badanie zjawisk, które zachodzą pomiędzy poszczególnymi organizmami żywymi. Dla każdego z nas ważne są natomiast działania ekologiczne. Dzięki nim możemy zminimalizować nasz negatywny wpływ na środowisko naturalne. Na pierwszym miejscu powinna się znaleźć zasada znana z medycyny. Przede wszystkim nie szkodzić. Ekologiczny dom – co zrobić, aby twój dom był bardziej ekologiczny? Na ekologiczny charakter domu wpływają decyzje, które podejmują jego mieszkańcy, ich nawyki i przyzwyczajenia. Jaki powinien być ekologiczny dom? Poniżej odpowiadamy na to pytanie. Chodzi o przestrzeganie przepisów prawa dotyczących przyrody. Nie powinniśmy jej zaśmiecać, palić ognisk w miejscach do tego nie przeznaczonych, straszyć lub zabijać zwierząt objętych ochroną. To ostatnie dotyczy też naszych ulubieńców. Nie spuszczajmy psów ze smyczy w lasach. Kotów zaś w ogóle nie powinniśmy wypuszczać z domu bez nadzoru. Oszczędzaj energię i surowce Nasza cywilizacja niszczy środowisko wskutek nieprzemyślanej konsumpcji. Kupujemy i wyrzucamy za dużo, nie zawsze z faktycznej potrzeby. Tymczasem produkcja każdego przedmiotu oznacza zużycie zasobów naturalnych i energii oraz emisję zanieczyszczeń. Warto więc ograniczyć konsumpcję na różne sposoby. Rosnące ceny energii sprzyjają dbaniu o planetę. Jak oszczędzać prąd w domu? Przede wszystkim stawiając na energooszczędne urządzenia AGD. Warto też mądrze korzystać z lodówki, zmywarki i żelazka. Oszczędzanie wody to m.in. branie prysznica zamiast kąpieli. Ale też zbieranie deszczówki, którą można np. spłukiwać toalety albo podlewać ogród. Ważną kwestią są też odpady. Co z nimi robić? Przede wszystkim ograniczać ich powstawanie. Wiele rzeczy można ponownie wykorzystać. Pomaga w tym m.in. upcycling. Pomysły z łatwością można znaleźć w internecie. Te odpady, które wytwarzamy, powinniśmy starannie sortować. Ułatwi to odzyskanie z nich surowców wtórnych. Należy przy tym zwracać uwagę na znaki recyklingowe. Warto też pomyśleć o kompostowaniu. Można je prowadzić nawet w warunkach domowych. Przejdź na energię odnawialną Jeśli mieszkasz w domu jednorodzinnym lub w zabudowie szeregowej, pomyśl o ekologicznej energii. Wciąż możliwe jest skorzystanie z rządowych dopłat i ulg podatkowych związanych z fotowoltaiką. Taka inwestycja może zwrócić się po kilku latach. Warto też zwracać uwagę na to, z kim podpisujemy umowę na dostawę energii. W Polsce działają firmy, które swoje usługi potwierdzą na przykład certyfikatem OZE, czyli świadectwem pochodzenia energii z odnawialnych źródeł energii. Dbaj o bioróżnorodność Jeśli masz ogród lub chociażby balkon, możesz wspierać bioróżnorodność. Posadź rośliny miododajne, które poprawią sytuację zapylaczy, takich jak pszczoły czy motyle. Ogranicz koszenie trawnika i wygrabianie ściółki jesienią. Staraj się nie stosować nawozów sztucznych i chemicznych środków ochrony roślin. Przekaż 1% podatku Co roku musimy rozliczać się z urzędem skarbowym. To idealna okazja, by przekazać 1% podatku wybranej przez nas organizacji, wpisując w odpowiednią rubrykę jej KRS. Nic prostszego, a jak wiele zmienia! Ekonawyki – 6 prostych zmian, które pomogą planecie i środowisku W 2020 r. każdy z nas wygenerował średnio 342 kg odpadów komunalnych. To o 10 kg więcej niż w roku poprzednim i blisko 60 kg więcej niż pięć lat temu. Chociaż na tle innych krajów nie w... Nie wszystkie organizacje ekologiczne mogą otrzymywać 1% podatku. Dotyczy to tylko tzw. organizacji pożytku publicznego (OPP). Spełniają one specjalne kryteria. Listę OPP możesz znaleźć w serwisie podatki.gov.pl. Adoptuj zwierzę Jak pomóc zagrożonemu zwierzęciu? Przykładem może być akcja prowadzona m.in. przez WWF Polska. Dzięki niej możemy symbolicznie adoptować wybrane przez nas zwierzę: fokę, morświna, niedźwiedzia, rysia, tygrysa lub wilka. Można wybrać wpłatę jednorazową lub miesięczną. Otrzymamy informacje o naszej adopcji i zdjęcia adoptowanego zwierzątka. Możemy również sprawić radość osobie bliskiej i adoptować w jej imieniu. Podobną akcję przeprowadza również Klub Gaja – tu możemy adoptować rzekę. Greenpeace z kolei namawia do adopcji pszczół. Do sponsorowania zwierząt zachęcają także polskie ogrody zoologiczne. To jednak raczej oferta dla firm. Weź ślub z akcentem eko Jeżeli planujesz ślub w najbliższym czasie, zrezygnuj z kwiatów, wina czy nowej pralki od gości. Zamiast tego poproś o przekazanie darowizny na cel charytatywny. Taką akcję prowadził np. WWF pod nazwą „Nowożeńcy dla przyrody”. Możesz również wybrać dowolną organizację, którą chcesz wspomóc, wypisując jej dane do formularza przelewu i zostawiając w widocznym dla gości miejscu. Zostań wolontariuszem Jeżeli ci to nie wystarcza, zostań wolontariuszem! Weź udział w długoterminowych programach lub szybkich akcjach. Możesz poszerzać świadomość innych, pomóc w prowadzeniu kampanii, a nawet wyjechać i opiekować się dzikimi zwierzętami. Polecamy wyjazd do Felidae Centre w RPA - sprawdzone przez naszą kartograf, Joannę Kopkę. Ekoturystyka - na czym polega i jak podróżować ekologicznie? Ekologiczny styl życia powoli przestaje być już modą, a staje się społecznym obowiązkiem. Turystyka masowa wywiera niekorzystny wpływ na stan środowiska naturalnego. Jej przeciwieństwem j... Jeśli masz mało czasu, pomyśl o wolontariacie zdalnym. Możesz brać udział w działaniach ekologicznych także przez internet. Więcej informacji na ten temat znajdziesz np. w serwisie E-wolontariat.
Największe, najpiękniejsze i najbarwniejsze – poznaj fascynujące gatunki motyli
Te gatunki motyli to jedne z najbardziej niezwykłych owadów świata.
W tym artykule: Motyle w Polsce Największe motyle Ciekawostki o motylach Motyle w Polsce Motyle to owady, które występują na wszystkich kontynentach, poza Antarktydą. Spośród największych motyli w Europie, które występują także w Polsce, ogromne wrażenie robi zmierzchnica trupia główka (Acherontia atropos) i pawica gruszówka (Saturnia pyri). Piszczą, udają drapieżniki i mają „panele słoneczne". 9 cech, których nie wiedziałeś o motylach Niektóre żywią się padliną, inne zachowują się jak kolibry. Oto ciekawostki o motylach, które zaskoczą nawet miłośników przyrody. Nad Wisłą żyje ponad 3150 gatunków motyli, z czego niespełna 160 to motyle dzienne, a aż 3 tysiące to motyle ciemne. Dla porównania na świecie jest ich aż 150 tysięcy. Najpowszechniejszy gatunek w Polsce to rusałka pawik (Aglais io). Co ciekawe, gąsienice tego motyla można spotkać na pokrzywie zwyczajnej. Na terenie naszego kraju często odnotowuje się również: bielinka rzepnika (Pieris rapae) i bielinka bytomkowca (Pieris napi). Zarówno w Polsce, jak i na świecie populacja motyli kurczy się. Już dziś trzeba mieć szczęście, żeby spotkać motyla w mieście. Dzieje się tak głównie za sprawą zanieczyszczenia środowiska oraz ograniczania naturalnych siedlisk motyli, takich jak łąki i lasy. Największe motyle Największe motyle na świecie żyją w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Rekordzistą jest motyl królowej Aleksandry (Ornithoptera aleksandrae) z rodz. Papilionidae. Jest gatunkiem chronionym, występującym już tylko na jednym stanowisku w Papui Nowej Gwinei. Rozpiętość skrzydeł samic tego gatunku może osiągać 280 mm, a masa ciała 25 g. Do grona największych motyli na świecie zalicza się też Ornithoptera goliath. Ten niezwykle rzadko występujący owad żyje w nowej Gwinei, a swoją nazwę zawdzięcza porównaniom zawdzięcza do biblijnego olbrzyma. Trzeci co do wielkości motyl świata to Papilio antimachus. Pomarańczowo-czarny owad żyje w tropikalnych lasach zachodniej i środkowej Afryki. W przeciwieństwie do wielu innych motyli Papilio antimachus może czuć się bezpiecznie, ponieważ jego ciało jest niezwykle toksyczne dla potencjalnego drapieżnika. Motyl monarcha – najbardziej zagadkowy ze świata motyli. Badanie jego wędrówek trwało 30 lat Motyl monarcha (Danaus plexippus) podczas lotu na południe może pokonywać nawet 4 tysiące kilometrów. To jedyny na świecie tak daleko migrujący owad. Co jeszcze o nim wiemy? Ciekawostki o motylach Nie wszystkie motyle swym wyglądem odpowiadają temu, co w powszechnej świadomości uchodzi za wizerunek motyla – istnieją gatunki, których samice są bezskrzydłe. Żyjące na Hawajach ćmy z rodzaju Eupithecia (rodz: Geometridae, E. staurophragma i E. orichloris) mają gąsienice, będące drapieżnikami polującymi na drobne owady. Ofiara zostaje pochwycona w utworzony z przekształconych odnóży tułowiowych kosz. Atak trwa zaledwie 1/12 sekundy. Bezkolczy śnieżyczek (Acentria ephemerella rodz. Pyralidae) to motyl, którego gąsienice żyją pod wodą. Ponadto u tego gatunku występują dwie formy samic: uskrzydlona – żyjąca na lądzie oraz o zredukowanych skrzydłach, żyjąca pod wodą. Występujące także w Polsce sówkowate (Noctuidae), takie jak Mamestra brassicae i Cosmia trapezina, mogą uzupełniać swoją dietę innymi gąsienicami, często również swojego gatunku i dlatego nazywane bywają „kanibalami”. Południowoamerykańska omacnica (rodz. Pyralidae Cryptoses choloepi) związana jest z leniwcem trójpalczastym. Postacie dorosłe żyją w jego sierści, natomiast gąsienice odżywiają się jego odchodami. Gąsienice korowódki śródziemnomorskiej (Thaumetopoea pityocampa) w swoich włoskach mają białko o właściwościach parzących, taumatopeinę, która może powodować stany zapalne skóry, a nawet owrzodzenia i wtórne zakażenia ropne. Gąsienice południowoamerykańskiej pawicy (rodz. Saturniidae Lonomia achelous), dysponują substancją fibrynolityczną i mogą powodować u zwierząt, trwające nawet do czterech tygodni, krwawienie, między innymi z nosa i skóry. Nie wszystkie motyle żywią się nektarem kwiatów. Zdarzają sie gatunki, dla których pożywieniem są krew, mocz i padlina. Większość motyli żyje zaledwie kilka tygodni. Zdarzają się jednak gatunki, jak np. latolistek cytrynek (Gonepteryx rhamni), które potrafią przeżyć nawet do 9 miesięcy. Dzieje się tak, dzięki zimowej hibernacji. Machnięcie skrzydeł motyla może zmienić bieg historii? Naukowo o „efekcie motyla” Czy podróżnik w czasie zabijający Hitlera, gdy ten był jeszcze dzieckiem, powstrzymałby nie tylko II wojnę światową, ale zmienił niechcący bieg wydarzeń całego XX wieku? Fizycy kwantowi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czy-teoria-dotyczaca-efektu-motyla-nosi-w-sobie-choc-ziarno-naukowej-prawdy-photo-by-carl-court-getty-images-3f3d720.jpeg" width="938" height="626" alt="Czy teoria dotycząca efektu motyla nosi w sobie choć ziarno naukowej prawdy? (Photo by Carl Court/Getty Images)" title="Czy teoria dotycząca efektu motyla nosi w sobie choć ziarno naukowej prawdy? (Photo by Carl Court/Getty Images)" />
Zobacz Stambuł rodem z „Incepcji"! Sprawdź, jak Twój umysł zareaguje na te zdjęcia
Turecki artysta stworzył surrealistyczny, wielowymiarowy pejzaż miasta.
Zobacz galerię >>> Projekt fotograficzny tureckiego artysty Aydına Büyüktaşa rzuca wyzwanie naszym zmysłom. Ten surrealistyczny, kilkuwymiarowy pejzaż to efekt wielogodzinnej pracy! Zdjęcia Stambułu zostały wykonane za pomocą drona i złożone w programie komputerowym. Jak to się stało?? Na początku Büyüktaş stworzył obraz 3D miasta, by ustalić odpowiednie pozycje aparatu. Potem, gdy uzyskał zgodę na loty drona, spędził wiele godzin w terenie. Fotografował, oczekiwał na odpowiednią pogodę, innym razem wracał bez zdjęć, ponieważ drona zaatakowały… ptaki. Kiedy zebrał materiał, przeszedł do właściwej obróbki zdjęć w programie komputerowym. Zdjęcia należało pociąć i połączyć, milimetr po milimetrze, tak by uzyskać efekt łagodnych zagięć przestrzeni. – Nad samymi krawędziami pracowałem dwa miesiące – przyznaje artysta. Incepcja Skojarzenia z „Incepcją”, a może z „Interstellar”? Ciepło! Chociaż główną inspiracją była książka XIX-wiecznego pisarza Edwina Abbota - “Flatlandia, czyli kraina płaszczaków”. Praca uznawana jest za wstęp do rozważań nad kwestią wymiarów i ich postrzegania. – Zazwyczaj nie poświęcamy uwagi miejscom, w których żyjemy na co dzień. Artysta może zmienić tę perspektywę. Dzięki niemu dotychczasowe postrzeganie może lec w gruzach – mówi autor projektu "Flatlandia". Tak i Büyüktaş chciał podarować swoim odbiorcom wielowymiarowy punkt widzenia. Dzięki za „Flatlandię”! Poszerza optykę. Więcej o projekcie "Flatland" na Intagramie artysty.
Te zdjęcia odnaleziono na strychu. Wykonała je fotografka urodzona w XIX wieku!
Przed ponad dwoma dekadami laty na poddaszu jednej z kamienic w Dębicy znaleziono ponad tysiąc zniszczonych szklanych negatywów. Na większości widniały ekspresyjne portrety anonimowych osób, które mieszkały w okolicach Tarnowa w dwudziestoleciu międzywojennym...
Początkowo niewiele dało się także powiedzieć o autorce tych fotografii, choć jej nazwisko pojawia się na kliszach. Gdy jednak rozpoczęto poszukiwania, z cienia zaczęła wyłaniać się postać niezwykła: samodzielna, konsekwentna, obdarzona talentem kobieta, która tworzyła arcydzieła z dala od wielkich centrów kultury, portretując „na zamówienie” sąsiadów: sklepikarzy, rzemieślników, chłopów, księży czy Żydów. Stefania Gurdowa z domu Czerny urodziła się w 1888 roku w Bochni. Jej ojciec był kapelmistrzem orkiestry salinarnej. Ona sama grała na cytrze. W Bochni, a potem we Lwowie uczyła się zawodu fotografa. W latach 1921-1937 prowadziła samodzielny zakład fotograficzny w Dębicy (przez pewien czas z filiami w Mielcu i Ropczycach). W tamtych czasach fakt, że kobiety podejmują się tego fachu, nie był wcale tak oczywisty. Tymczasem Gurdowa zatrudniała nawet pracowników – wśród nich Feliksa Adama Czelnego, który po 1945 roku miał zasłynąć dzięki dokumentacji fotograficznej zniszczonego Wrocławia. Małżeństwo Stefanii z Kazimierzem Gurdą (właścicielem pierwszego w okolicy automobilu!) rozpadło się. Fotografka zabrała z domu jedynie córkę Zosię i pianino. Pod koniec lat 30. znalazła się na Śląsku. W okresie okupacji była pracownikiem najemnym we własnym zakładzie, zajętym przez Niemców. Gdy wojna się skończyła, córka zdecydowała się wyjechać do Francji. Stefania Gurdowa postanowiła pozostać i po raz kolejny zacząć życie na nowo. Tym razem w Łodygowicach pod Żywcem. Przez kilkanaście lat opiekowała się wnuczką, zanim ta dołączyła do matki. I oczywiście otworzyła kolejny zakład fotograficzny. Ci, którzy byli wówczas jej klientami, dobrze pamiętają świeże kwiaty w jej wyziębionym, wynajętym mieszkanku-pracowni i... całoroczną choinkę, przy której lubiła fotografować dzieci. Wybitna artystka zmarła w 1968 roku. Po jej śmierci zlikwidowano mieszkanie. Ogromne archiwum fotograficzne zostało wywiezione na śmietnik. Pozostał tylko ułamek twórczości. I pytanie, na które nie ma odpowiedzi: jak zbiór szklanych klisz znalazł się na strychu dębickiej kamienicy? Może była to świadoma decyzja Stefanii Gurdowej? Bo przecież jako odpowiedzialna profesjonalistka wiedziała dobrze, że „klisze przechowuje się”.
Ale kino! 20 zapierających dech w piersiach widoków z namiotu
Nie musisz być milionerem, aby cieszyć się domem z pięknym widokiem. Wystarczy namiot i kawałek ziemi w ciekawym miejscu.
ZOBACZ ŚWIAT W RAMCE Z TROPIKU >>> „Najlepsze miejsce na namiot jest zawsze trochę dalej” mawiała Zofia Czerwińska. I chociaż na myśli miała raczej ludzkie nienasycenie, w dosłownym znaczeniu też kryje się sporo prawdy. Tym razem postanowiliśmy przyjrzeć się tym namiotom, które stanęły w idealnych miejscach. Ani za blisko, ani za daleko, dokładnie tu gdzie trzeba - z widokiem na najpiękniejsze kino! Każdy podróżnik, harcerz czy miłośnik letnich festiwali, który zmagał się ze znalezieniem odpowiedniego kawałka ziemi na rozłożenie namiotu, może potwierdzić, że niewygoda to jednak niewielka cena za to, jak dużo wolności daje namiot. Ten kawałek materiału, który bez trudu (może z lekkim trudem...) możemy nosić na plecach, sprawia, że dom możemy mieć w prawie każdym miejscu na ziemi. Dom z najpiękniejszym widokiem na świecie! Jeśli nie wierzysz, zajrzyj do naszej galerii >>> Przy okazji zachęcamy naszych czytelników do publikowania własnych zdjęć z miejsc, które dzięki namiotom, na chwilę stały się waszym domem.
Zamiast kupić auto, ruszyli w podróż dookoła świata. Wybrali 10 najciekawszych miejsc [RANKING]
Dobytek spakowali do kartonów, roślinki rozdali znajomym... Aneta i Maciek Stodólni wybrali 10 najciekawszych miejsc spośród wszystkich, które odwiedzili w czasie swojej podróży dookoła świata. Polecają je każdemu!
View oEmbed on the source website
Fotografuje chmury. Tym razem uchwycił Armagedon! Zdjęcia tego Polaka robią furorę
Łowca chmur poszukuje rzadko spotykanych zjawisk przyrodniczych. A jego zdjęcia, cóż, są po prostu zadziwiające!
Urlop nad... Morzem Bieszczadzkim. Sprawdź, co skrywa Zalew Soliński
Można o nim powiedzieć, że to "wszechstronny" cel podróży, który jednocześnie ma do zaoferowania możliwość obcowania z dziką naturą oraz jest „wygodny” dla przybywających turystów. Wiąże się z nim jednak bolesna historia - dziesiątki straconych pod wodą domów i cerkwi.
Konieczność dla dobra ogółu? Lipiec 1934 roku. W rejonie Soliny dochodzi do powodzi, której skutki doprowadzają do podjęcia przez lokalne władze decyzji o uporządkowaniu gospodarki wodnej dopływów Wisły. Sprawa była na tyle poważna, że trzy lata później na zaproszenie ówczesnego rządu w okolice Soliny przybył światowej sławy szwajcarski geolog Maurice Lugeon w celu stwierdzenia przydatności regionu do wzniesienia potężnej tamy w samym sercu Bieszczadów. Miejsce to zostało wybrane dzięki obecności odpornego piaskowca, który wytrzyma napór wody. Po podjętej decyzji rozpoczęto wielkie wysiedlanie ludności. Tajemnice dna Soliny Pod wodą miała znaleźć się nie tylko Solina, ale również okoliczne przysiółki jak np. Zadział i Podkaliszcze, Taleśnica Sanna, czy też opuszczony po wojnie Horodek. Wyburzonych zostało kilkaset domów, budynków gospodarczych, nie mówiąc o przepięknych cerkwiach, które były symbolem regionu. Przesiedlonych zostało ok. 3000 mieszkańców. Ostatecznego zalania dokonano we wrześniu 1967 r. Spróbujmy jednak odtworzyć sobie atmosferę dawnej Soliny, która dla większości była arkadią nietkniętą dobrami cywilizacji. Mieszkanka Soliny – Wanda Matiasik w rozmowie z rzeszowskim dziennikiem Nowiny24 wspomina: „Ciężko było, przyznaję, ale wesoło, od rana praca w polu, pasienie krów, za to wieczorem potańcówki. Do domu ludowego schodzili kawalerowie z całej wsi. I skrzypce przygrywały i harmonia. Przy lampie naftowej, bo nie mieliśmy elektryczności”. Skutkiem ubocznym projektu zalewania Soliny było pozostawienie wielu szczątków dawnego życia na terenie regionu. Na dnie zbiornika można znaleźć niewykarczowane drzewa, fragmenty nierozebranych budynków, piwnic, a nawet przedmioty użytku codziennego. Według ustaleń budynki miały być usunięte podczas przygotowywania terenu pod zalanie do jesieni 1963 r., lecz tego terminu nie dotrzymano. Morze atrakcji Wartym zobaczenia miejscem dla każdego, kto kocha dziką, nietkniętą naturę są położone ok. 45 minut jazdy samochodem na północ od Jeziora Solińskiego, Skałki Myczkowieckie. Ten prawdziwy pomnik przyrody nieożywionej wznosi się 30 metrów ponad tzw. martwą odnogę Sanu. Unikalna ściana skalna o długości bliskiej 600 metrów znajduje się ok. 1 km poniżej zapory tworzącej sztuczne Jezioro Myczkowieckie. Na jej powierzchni można zauważyć całą mozaikę rzadko spotykanej w tych stronach roślinności ciepłolubnej, a w szczelinach skalnych swoje schronienie znalazło wiele gatunków ptaków, które żyją tutaj w swoich naturalnych warunkach. Punkt widokowy na Sawinie To must-see wszystkich bieszczadzkich wędrówek. Miłośnicy zdjęć panoramicznych oraz pięknych, rozciągających się widoków nie mogą ominąć punktu widokowego położonego zaledwie 750m od centrum Polańczyka na wysokości 516 m n.p.m. To właśnie tu możemy podziwiać jednocześnie panoramę Jeziora Solińskiego na tle bieszczadzkich pasm ze szczytami Smerek, Łopiennik, Magóra Łomiańska, czy Trohaniec. Stąd możemy podziwiać też różnorodność powstałego przez zalanie obszaru czyli liczne wyspy i półwyspy znajdujące się na tafli jeziora. Poznaj bieszczadzką naturę Region Jeziora Solińskiego to również oderwane od cywilizacji „dzikie” rezerwaty przyrody. Do najciekawszych należy ten nad Jeziorem Myczkowieckim, zajmujący prawie 165 h, gdzie możemy spotkać prawdziwie alpejskie krajobrazy. Nie da się przejść obojętnie również obok okolic Góry Sobień, na której szczycie znajdują się ruiny zamku Kmitów z przełomu XIV i XV wieku. Na tym terenie stwierdzono obecność nietypowej dla Polski, ciepłolubnej fauny - w rezerwacie napotkamy ciekawe okazy owadów czy pająków. Mural na zaporze Fenomen Jeziora Solińskiego, czyli przykładu „zarządzania naturą”, jest również źródłem inspiracji dla artystów. Dowód? W lipcu 2015 r. na zaporze w Solinie powstał największy ekologiczny mural w Europie. Dzieło zostało wykonane bez użycia farby i jest hołdem złożonym sile natury, która przez dziesięciolecia trapiła region Soliny licznymi powodziami. Stworzono go poprzez... wyczyszczenie niektórych elementów ściany zapory wodą pod ciśnieniem. Jak przyznaje sam autor projektu, Jarosław Truściński, mural jest odwróceniem pracy artysty, który na białą kartkę zaczyna nanosić swoje dzieło czarnym ołówkiem. W solińskim muralu jest odwrotnie. Artysta na czarnej od osadzonego brudu ścianie, odsłania białe - czyste - elementy. Zalew Soliński na sportowo Fani wszelkich aktywności wodnych również powinni dopisać w swoim letnim kalendarzu wizytę nad Soliną. Szeroki akwen (powierzchnia 2200 ha!) pozwala na uprawianie wodnych szaleństw miłośnikom wakeboardu, skimboardu czy trickboardu. Dla fanów typowego chilloutu zaplanowano możliwość spokojnego dryfowania łodzią po jeziorze z możliwością podziwiania łudząco alpejskich, bieszczadzkich widoków. Autor: Paweł Kowalski
30 rzeczy, które trzeba zrobić przed trzydziestką
Oto najbardziej zachwycające klasztory świata, do których docierają tylko najwytrwalsi
Zapierające dech w piersiach widoki, niebotyczne klify i mistyczna aura pustelni.
10 najbardziej niebezpiecznych gór świata
Majestatyczne, niedostępne, a przez to jeszcze bardziej kuszące. Te wysokie szczyty zbierają wśród wspinaczy największe żniwo.
Pokrojona dla nauki. Kobieta ofiarowała swoje ciało, by pomóc młodym ludziom zostać lepszymi lekarzami
Susan Potter postanowiła dać się po śmierci pokroić na tysiące plasterków, by „ożyć” w wersji cyfrowej. Dokładnie znała makabryczne szczegóły losów swego ciała po śmierci.
Przez ostatnie 15 lat życia nosiła kartkę z następującymi słowami: Życzę sobie, aby moje ciało zostało użyte do celów podobnych jak te, które wykorzystano w projekcie Visible Human, a konkretnie do sporządzenia fotograficznych obrazów, które będą mogły być używane w internecie do celów edukacji medycznej (…) W razie mojej śmierci (…) należy powiadomić doktora Victora M. Spitzera (…) Szczątki muszą być odebrane w ciągu 4 godzin. Potter wiedziała o tym, bo ponad 10 lat przed śmiercią odwiedziła pomieszczenie, do którego miało zostać zabrane jej ciało. Zobaczyła tam maszynerię, która miała ścinać je do obrazowania warstewkami cienkimi jak papier, i wysłuchała, jak Spitzer, dyrektor Centrum Symulacji Człowieka w Kampusie Medycznym Anschutz Uniwersytetu Kolorado, objaśnia cały proces. Ta wizyta nie była inicjatywą Spitzera. Zażądała tego Potter. Powiedziała mu, że chce zobaczyć tę „rzeźnię”, mając na myśli pokój NG 004 w Fitzsimons, byłym szpitalu wojskowym, na terenie Szkoły Medycznej Uniwersytetu Kolorado w pobliżu Denver. – Ofiaruję swoje ciało tylko wtedy, kiedy dokładnie ją obejrzę. W pierwszej fazie swego życia po śmierci Potter leży pokryta polialkoholem winylowym w laboratorium, czekając, aż zostanie zamrożona do temperatury –26°C, pocięta na 27 tys.plasterków, a następnie wskrzeszona jako cyfrowe zwłoki. – To historia o śmierci – wyjaśnił mi Vic Spitzer w marcu 2004 r., kiedy odwiedziłam go po raz pierwszy, żeby porozmawiać o współpracy z Potter. – Ale w tym przypadku mówimy o przyszłej zmarłej. Prawdę mówiąc, jest to historia relacji dwóch osób – naukowca z wizją pragnącego stworzyć XXI-wieczną wersję Anatomii Graya (słynny podręcznik dla studentów medycyny) i kobiety, która na ochotnika zgłosiła się do projektu mającego zmaterializować się dopiero po jej śmierci. Można powiedzieć, że przez ostatnie 15 lat Susan Potter żyła dla Vica Spitzera. Susan Potter, po wypadku samochodowym skazana na wózek inwalidzki, nadal pędziła przed siebie, czasami brawurowo. – To nie jest mój wózek. To mój cadillac – warknęła kiedyś do pewnego lekarza. Żyła samotnie na przedmieściach Denver. Kiedy zmarła na zapalenie płuc 16 lutego 2015 r. o godzinie 5.15 w wieku 87 lat, jej ciało zabrano z hospicjum w Denver, do którego została przyjęta tydzień wcześniej. Zwłoki, mierzące 1,55 m od pięt do czubka głowy, umieszczono w zamrażarce i schłodzono do temperatury –26 st. C. Mniej więcej dwa lata później Spitzer z asystentem za pomocą dwuręcznej piły poprzecznej pocięli zamarznięte ciało Potter na cztery części, co było wstępnym etapem procesu mającego trwać lata. W końcu Spitzer wskrzesi ciało kobiety i przekształci je w rodzaj cyfrowego awatara, który będzie mógł przemawiać do studentów medycyny, pomagając im zrozumieć, w jaki sposób funkcjonowało za życia. Anatomia jest podstawą medycyny. Ciało jest tym, co prezentujemy naszemu lekarzowi, mówi Robert Joy, emerytowany profesor historii medycyny z Uniformed Services University of the Health Sciences (wojskowego uniwersytetu nauk o zdrowiu). – Lekarze zadają sobie pytanie: „Co się dzieje i gdzie się to dzieje”. Aby opiekować się pacjentami, doktor musi najpierw poznać architekturę ciała. Żeby dowiedzieć się, „gdzie”, studenci medycyny w pierwszym roku nauki dokonują sekcji zwłok. Umarli uczą żywych – to zasada medycyny. Susan Potter, urodzona w Lipsku, miała trzy lata, kiedy zrobiono to zdjęcie. Niedługo potem jej rodzice wyemigrowali do USA, zostawiając ją z krewnymi w Niemczech. Upiorna tomografia komputerowa w tle została wykonana po jej śmierci w wieku 87 lat. Widoczne na niej druty miały stabilizować kręgosłup szyjny Susan po wypadku samochodowym sprzed lat. Po części z uwagi na zakaz bezczeszczenia ciał ludzkie zwłoki nie były używane do celów edukacyjnych aż do XIV w. Sekcje były często dokonywane publicznie, ale sami studenci nie brali w nich czynnego udziału. Starszy członek wydziału odczytywał fragmenty dzieł Mondina de Luzziego, włoskiego lekarza, a jego asystent wskazywał odpowiednie struktury. Cięć dokonywał cyrulik lub chirurg. Dopiero w XVI w. Andreas Vesalius, profesor uniwersytetu w Padwie, postawił studentów przy stole sekcyjnym. – Sekcje zwłok stały się elementem nauki medycyny dzięki Vesaliusowi – mówi Mary Fissell, profesor Wydziału Historii Medycyny na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa. Grecki lekarz Galen dokonywał sekcji świń, psów i małp. W XVI w., jak wyjaśnia Fissel, Vesalius przedstawił własny, nowatorski jak na owe czasy pogląd, że ludzkie zwłoki mogą najlepiej uczyć lekarzy anatomii człowieka. I co więcej – że sekcje powinni prowadzić studenci. Sekcja zwłok przypomina wykopaliska. Aby dostać się do najgłębszych warstw, trzeba posuwać się od góry. To proces niepokojący i frapujący – rytuał inicjacyjny szkół medycznych, z niemal religijnymi podtekstami. Dziś studenci spędzają mniej czasu w laboratoriach anatomicznych, bo ich uwagę pochłania wiele nowych osiągnięć naukowych – chociażby genetyka molekularna. Według nieżyjącego już Davida Whitlocka, byłego szefa Wydziału Anatomii Uniwersytetu Kolorado, na początku XX w. studenci medycyny poświęcali około tysiąca godzin na naukę anatomii. Dziś, jak mówi Wendy Macklin, przewodnicząca Wydziału Komórki i Biologii Rozwojowej, jest to nie więcej niż 150 godzin. Michael J. Ackerman, asystent dyrektora ds. wysokowydajnej infrastruktury obliczeniowej i komunikacyjnej w Narodowej Bibliotece Medycyny, miał objawienie. W 1987 r. na Uniwersytecie Waszyngtońskim mówił o komputerowym nauczaniu w szkołach medycznych. – Po wykładzie szef wydziału anatomii powiedział: „Jeżeli chcecie użyć komputerów do nauczania, powinniście wykorzystać je w anatomii” – wspominał Ackerman w swoim gabinecie, kiedy odwiedziłam go w 2005 r. Powiedziano mu, że anatomiczna dysekcja jest trudna, bo jeśli prowadzi się ją od góry, nie można zobaczyć, jak struktury anatomiczne mają się do siebie z przeciwnej strony. Dla Ackermana była to chwila olśnienia. Zakładając, że istniałyby wirtualne zwłoki, czy można by kroić je w nieskończoność, a potem jednym kliknięciem przywracać do nietkniętego stanu, jak Jezus Łazarza? To był początek projektu Visible Human (Widzialny Człowiek) Narodowej Biblioteki Medycyny. W 1991 r. zespół kierowany przez Vica Spitzera i Davida Whitlocka z Uniwersytetu Kolorado otrzymał 720 tys. dolarów rządowej subwencji na uzyskanie cyfrowego obrazu danych reprezentujących normalne ludzkie ciało mężczyzny i kobiety (…) na drodze kriosekcji (…) zwłok. (Projekt, finansowany przez Narodowe Instytuty Zdrowia (NIH), kosztował w końcu 1,4 mln dol.). Krótko mówiąc, zespół Spitzera miał pokroić zwłoki mężczyzny i kobiety w milimetrowe plasterki i sfotografować każdy przekrój w ten sposób, żeby obrazy można było zestawić w zdigitalizowane kompendium ludzkiej anatomii. Spitzer, który ma 1,93 m wzrostu, chodzi lekko przygarbiony, niezgrabnie stawiając stopy, często obute w brązowe sandały, nawet w środku zimy. Mówi szybko, urywanymi zdaniami. Jego specjalnością jest obrazowanie anatomiczne – mówiąc w przenośni, wywracanie ciała na lewą stronę za pomocą rezonansu magnetycznego i tomografii. Obok garstki innych osób z całego świata potrafi wykonywać pełne obrazy zwłok służące jako narzędzie do edukacji medycznej. Wewnętrzna budowa człowieka jest jego pasją. Jako dziecko fascynował się fluoroskopami – rentgenowskimi urządzeniami do dopasowywania butów spotykanymi w sklepach z obuwiem w latach 50. Wsuwał stopy do drewnianego pudła aparatu i obserwował w wizjerze misterny układ kości pozwalających człowiekowi chodzić prosto. Matka musiała go stamtąd odciągać. Wiele lat później, ukończywszy chemię fizyczną na Uniwersytecie Południowego Kolorado, wybrał się na studia podyplomowe z techniki jądrowej i chemii fizycznej na Uniwersytecie Illinois. Wtedy zajął się fizyką medyczną – dziedziną obejmującą obrazowanie ciała. To było coś dla niego. Znalezienie odpowiedniego męskiego ciała do projektu Visible Human zajęło Spitzerowi dwa lata. – Szukaliśmy normalnego ciała o wzroście nieprzekraczającym 1,83 m, bez urazów lub wcześniejszych operacji – powiedział mi. – Zwłoki musiały być świeże. A co może być świeższe od kogoś, kto ma umrzeć zgodnie z planem? Potrzebowaliśmy odpowiedniego źródła. Tak się złożyło, że była to cela śmierci. Zwłoki miały pozostać anonimowe, ale kiedy prasa odkryła, że pierwszym Widocznym Człowiekiem został skazaniec stracony w Teksasie, łatwo jej było odkryć nazwisko – Joseph Paul Jernigan. Ten 39-letni morderca zmarł od zastrzyku trucizny 5 sierpnia 1993 r. Spitzer poleciał do Teksasu, żeby odebrać ciało, które zostało zamrożone, pocięte na prawie 2 tys. plasterków o grubości milimetra i zdigitalizowane. Obrazy znajdują się na stronie internetowej Narodowej Biblioteki Medycyny, gdzie każdy może je zobaczyć po wypełnieniu podania. 59-letnia kobieta ze stanu Maryland, która zmarła na serce, została pocięta rok później. Uzyskawszy aprobatę Narodowej Biblioteki Medycyny dla zastosowanej techniki, ekipa Spitzera przecięła ją na ponad 5 tys. plasterków o grubości zaledwie 0,33 mm. Udzielono już tysięcy zezwoleń na skorzystanie z danych Visible Human w najróżniejszych celach, od budowy lepszych protez stawu biodrowego po tworzenie wirtualnych manekinów do testów zderzeniowych. Pewnego dnia w sali wykładowej kampusu patrzyłam, jak Spitzer demonstruje program sekcji, który opracował dzięki tym danym. Jednym pociągnięciem myszy zdjął muskulaturę, odsłaniając szkielet, potem pokazał przekrój górnej części uda wyglądający jak kawał surowego mięsa. Wyizolował układ krążenia, zatrzymał się na sercu, pokazując je pod różnymi kątami, i wreszcie ponownie skleił zwłoki w całość. Choć badacz nadal rozwijał oprogramowanie do edukacji medycznej i symulatory procedury w ramach swej własnej firmy o nazwie Touch of Life Technologies, finansowany przez NIH projekt Visible Human zakończył się formalnie na Jerniganie i jego żeńskiej odpowiedniczce. I wtedy w życie Spitzera wkroczyła Susan Potter. Urodzona jako Susan Christina Witschel 25 grudnia 1927 r. w niemieckim Lipsku, przybyła do Nowego Jorku po II wojnie światowej. W 1956 r. poślubiła Harry’ego Pottera, który był księgowym w klubie golfowym na Long Island. Wychowali tam dwie córki. Gdy Harry przeszedł na emeryturę, para przeniosła się do Denver. Susan była szczupła, miała twarz drapieżnego ptaka i wodniście niebieskie oczy, które zwężały się, kiedy była niezadowolona. Ponieważ urazy odniesione w wypadku samochodowym utrudniały jej chodzenie, używała wózka inwalidzkiego z napędem, który czerpał energię zarówno z akumulatora, jak i z jej bezustannej niecierpliwości. Sunęła przed siebie, jakby chciała powiedzieć „zejdźcie mi z drogi”. Zaciekle niezależna Potter sama robiła zakupy. Aby wyrazić swój patriotyzm, umieściła na wózku naklejkę ze słowami God Bless America (Boże, błogosław Amerykę). Zanim, mając 73 lata, poznała Spitzera, była od lat obecna na terenie szpitala Uniwersytetu Kolorado. Jako działaczka na rzecz praw osób niepełnosprawnych wjechała kiedyś niezapowiedziana swoim wózkiem na zebranie rady uczelni, wymachując listą żądań. Pewnego dnia w roku 2000 Potter zadzwoniła do biura Spitzera. Telefon odebrał Jim Heath, jego asystent. – Jestem Sue Potter – powiedziała. – Przeczytałam w gazecie o projekcie Visible Human i chcę ofiarować swoje ciało. Chcę zostać pocięta. – Zaszokowała mnie – wspominał Spitzer. – Wjechała tu i zaczęła mówić, że chce zostać „widzialnym człowiekiem”. Początkowo nie był zainteresowany. Powiedział jej, że nie pasuje do programu, bo chodzi w nim o krojenie zdrowych ciał. A ciało Potter było zdeformowane przez choroby i zabiegi, takie jak podwójna mastektomia, czerniak, operacja kręgosłupa, cukrzyca, proteza biodra i wrzody. W celu zebrania podstawowych informacji na temat jej historii medycznej Potter została zbadana przez jednego ze swych licznych lekarzy. Z powodu raka piersi przeszła obustronną mastektomię. | Spitzer odwiedzał czasem Potter w jej mieszkaniu albo spotykali się w szpitalnej stołówce na lunchu. – Ale wiedziałem, że kłamię – przyznał Spitzer. – Wiedziałem, że któregoś dnia będziemy musieli zacząć myśleć o schorowanym ciele – takim, z jakim lekarze mają do czynienia stale. Badacz wyobraził sobie zaawansowaną wersję projektu Visible Human. W końcu zapytał Potter, czy chciałaby współpracować z nim, zanim umrze. Czy jest zainteresowana ofiarowaniem czegoś więcej niż tylko swego ciała – przekazaniem swojej osobowości i wiedzy. Chciał ją sfilmować za życia i nagrać, jak opowiada o swoich losach i zdrowiu. Wyjaśnił, że jej patologia nie jest zbyt ciekawa dla projektu. Ale gdyby zdołał zarejestrować jej wypowiedzi dla studentów medycyny oglądających przekroje jej ciała, mogłaby opowiedzieć im o swoim kręgosłupie – dlaczego nie chciała mieć operacji, jakiego rodzaju ból ta operacja wywołała i jakie życie prowadziła po niej. To by było fascynujące. – Będą oglądać jej ciało, słuchając jej opowieści – powiedział, dodając, że materiał audiowizualny uczyni ją bardziej prawdziwą i sprawi, że przekaz stanie się bardziej emocjonalny. Zamiast anonimowych zwłok, ten „widzialny człowiek” będzie mógł przedstawiać medyczną narrację przepełnioną wspomnieniami frustracji, bólu i rozczarowań. Obrazy Potter, podobnie jak te z programu Visible Human, będą dostępne w internecie, w dowolnym miejscu i o każdej porze. Susan Potter zgodziła się zostać nieśmiertelnym trupem. Moje pierwsze spotkanie z Potter miało miejsce w 2004 r. w ośrodku opieki, w którym dochodziła do siebie po infekcji nogi doznanej wskutek upadku w jej mieszkaniu na przedmieściu Denver Kiedy wraz z Johnson i Spitzerem weszłam do jej pokoju, Potter miała zamiar rozpocząć przesłuchanie. – Nie dzwonisz – warknęła do Spitzera. – Ty chcesz, żebym dzwonił do ciebie częściej niż do mojej matki – odpowiedział. Pozostała niewzruszona. – A zatem powinieneś częściej dzwonić do swojej matki. Podczas półtorej dekady kontaktów z Potter Spitzer początkowo widywał ją częściej – zazwyczaj podczas lunchów w szpitalnej stołówce. – Im więcej się jej daje, tym ona więcej chce – powiedział mi kiedyś. – Myślę, że chciałaby, abym odwiedzał ją codziennie. Złości się na mnie, gdy nie odbieram telefonu lub wyjeżdżam z miasta. Tak samo postępowała ze swoimi lekarzami. Gdy to usłyszałam, stwierdziłam, że jest biedna. – Pewnie – przytaknął. – Jak większość z nas. Prawie każdy by chciał, żeby ktoś go trzymał za rękę. Spitzer mówił jej, że może odwołać swoją decyzję w każdej chwili. – Nigdy nie przekroczyłem linii i nie chciałem, by umarła – powiedział mi. – Wiedziała, co robi. Uważałem, że dostosowuję się do jej życzeń. I przez te wszystkie lata nigdy się nie zawahała. Z zasady ofiarowane ciało pozostaje anonimowe. W prosektorium lista dawców ujawnia wiek i przyczynę śmierci, nigdy nazwiska. Głowa i twarz – które najłatwiej wywołują reakcje emocjonalne – są cięte jako ostatnie i pozostają zawinięte do końca. Ale ta darowizna była sprawą publiczną. Potter pojawiła się ze Spitzerem na konferencji poświęconej projektowi Visible Human i występowała przed grupami studentów medycyny. Raz pracownik jej przychodni geriatrycznej oskarżył ją o szukanie rozgłosu. – Chodzi ci tylko o uznanie – powiedział. Potter zjeżyła się. – Jeżeli mogę pomóc młodym ludziom zostać lepszymi lekarzami, to jest to mój cel – odpowiedziała. Była kobietą nieprzyjemną, narcystyczną, czasami złośliwą, ale przy tym hojną i troskliwą. Robiła na drutach czapeczki dla wcześniaków ze szpitala, pracowała społecznie w szpitalnym sklepiku z upominkami i „adoptowała” grupę studentów pierwszego roku medycyny, których zapraszała na lunche, obdarowywała prezentami i pouczała na temat potrzeby współczucia. Ta nienasycona potrzeba uwagi otoczenia miała swoje powody. Potter przez całe życie była opuszczana. Jej rodzice wyjechali do USA, zostawiając córeczkę w hitlerowskich Niemczech pod opieką dziadków, w mieście, które podczas II wojny światowej miało zostać doszczętnie zbombardowane. Kiedy Potter miała cztery lata, jej ukochany dziadek zmarł na zawał serca. Dziesięć lat później zmarła także babcia i dziewczynka wylądowała w sierocińcu, z którego po jakimś czasie zabrała ją ciotka. Kiedy po wojnie dotarła wreszcie do Nowego Jorku, żadne z rodziców – już wtedy rozwiedzionych – nie powitało jej na lotnisku Idlewild. Cena emocjonalna tych przeżyć była wysoka. – Mam skórę jak hipopotam – powiedziała mi kiedyś. Podczas jednej z pierwszych wizyt zapytałam, jaka jest jej ulubiona opera. – Faust – odpowiedziała. A kogo obsadziłaby w roli diabła, gdyby to miała reżyserować? – Moją matkę – stwierdziła. – Nigdy nie potrafiłam wybaczyć tej kobiecie. Młodsza z dwóch córek Potter miała z nią kontakt przed śmiercią, ale żadna nie wzięła udziału w nabożeństwie żałobnym. Sądząc z tego, co opowiadała mi starsza pani, to były skomplikowane, cierniste relacje. Potter zabroniła mi kiedykolwiek dzwonić do jej córek. Układ, który Susan Potter zawarła z człowiekiem mającym pokroić ją na plasterki, niewątpliwie przydał znaczenia ostatnim latom jej życia. I zapewne to życie wydłużył. W tym okresie byłam przekonana, że z powodu licznych problemów zdrowotnych umrze w ciągu roku, a żyła jeszcze 10 lat. Jak można się było spodziewać, Potter próbowała kontrolować projekt także po swojej śmierci. Chciała, żeby podczas cięcia odtwarzano muzykę klasyczną, a pomieszczenie było wypełnione czerwonymi różami. I żeby jej pluszowy miś został zamrożony i pokrojony wraz z nią. Spitzer powiedział jej, żeby o tym zapomniała. Współpraca między naukowcem i dawczynią dobiegła końca w piątek 7 kwietnia 2017 r. Spitzer próbował zapewnić finansowanie swemu projektowi, ale Narodowa Biblioteka Medycyny i potencjalni sponsorzy nie byli zainteresowani. Finansował więc prace samodzielnie, korzystając z pomocy dyplomantów anatomii. Pokrojenie Sue było obietnicą, której należało dotrzymać. Dlatego dwa lata po jej śmierci Spitzer z kilkorgiem studentów stanął w pokoju NG 004, tym samym, który 17 lat wcześniej zwiedziła Potter, przygotowując się na tę chwilę. W schłodzonym pomieszczeniu Spitzer umieścił tułów zamknięty w niebieskim bloku polialkoholu winylowego, na stole z nierdzewnej stali. Węglikowe ostrze wielkości obiadowego talerza zaczęło ścierać tkankę cienkimi jak włos, 63-mikronowymi warstwami. Po każdym przejściu ostrza cyfrowy aparat fotografował odsłoniętą powierzchnię bloku. Wyobraź sobie stopniowe ścieranie bryły drewna i fotografowanie powierzchni słojów odsłoniętych przy każdym cyklu. Tak jak w przypadku drewna to, co zostawało z Susan Potter, było pyłem. Spitzer zlecił dwójce studentów namalowanie czerwonych róż nad drzwiami pomieszczenia. Spitzer bada ciało Potter w chłodni przylegającej do jego laboratorium. Początkowo odrzucił jej propozycję ofiarowania ciała, ale potem uświadomił sobie, jaką wartość dla studentów będą miały zapisy audio i wideo wykonane przed jej śmiercią. W pomieszczeniu znajdują się też inne ofiarowane zwłoki, wykorzystywane do zaawansowanego szkolenia i badań. Ostrze sterowane komputerem zaczęło kroić jej tułów o godzinie 16.30. W miarę mielenia i fotografowania zamarzniętych tkanek na monitorze w sąsiednim pomieszczeniu można było zobaczyć brązową wątrobę, złociste nadnercza i marmurowe desenie tkanki tłuszczowej i mięśniowej. Zgodnie z kolejnym życzeniem Potter jeden ze studentów puścił przez głośniki muzykę klasyczną – Requiem Mozarta. Susan Potter została pocięta na 27 tys. plasterków w ciągu 60 dni. Potem następuje mrówczy, czasochłonny proces obrysowywania struktur na każdym cyfrowym plasterku w celu wyjątkowo szczegółowego uwydatnienia szkieletu, nerwów i unaczynienia. To potrwa dwa lub trzy lata. Zamieniając zwłoki Potter w „widzialnego człowieka”, Spitzer i jego asystent Jim Heath (z prawej) nanoszą na nie warstwę polialkoholu winylowego, który ma chronić skórę przed przemrożeniem i zapewnić kontrast między tkanką i otaczającym ją materiałem. Kierowniczka laboratorium Rachel Klaus i Spitzer usuwają tytanowy pręt z biodra Potter, aby zapobiec uszkodzeniu ostrza tnącego. Zwłoki zostają zmierzone i oznaczone. W maszynie sekcyjnej mieszczą się bloki o wymiarach 36 na 56 na 51 cm. Teraz, gdy Spitzer spogląda na zdigitalizowane plasterki Potter na ekranie, mówi, że widzi jej ból – udręczone, poskręcane tętnice, stalowe śruby, które stabilizowały jej złamany kręgosłup szyjny, dziwnie zniekształcone nerki i artretyczne stawy ukazujące nieuchronne popadanie w starość. Natomiast przywrócenie Potter do życia – jej komunikowanie się z widzem – jest zdaniem Spitzera długofalowym przedsięwzięciem. – Spodziewam się, że będzie z tobą rozmawiać jak Siri – powiedział, chociaż przyznał, że tę część będzie musiał zrealizować ktoś inny. Praca nad Potter będzie się toczyć jeszcze długo po jej śmierci. Spitzer często prowadzi wykłady na temat projektu Visible Human. Podczas mojej pierwszej wizyty w Denver, w 2004 r., obserwowałam, jak przemawia do uczniów szkoły średniej. Wyjaśniał im projekt, tłumacząc, jak te obrazy są wykorzystywane w prosektorium, gdy studenci wykonują sekcje prawdziwych zwłok, i jak symulatory oparte na danych pozwalają chirurgom ćwiczyć umiejętności. Opowiadał urzeczonym słuchaczom o Susan Potter i swojej wizji rozwinięcia projektu Visible Human. – Ostatecznie chodzi nam o to, żeby ciało działało tak, jak reaguje na świat zewnętrzny – powiedział. – Kiedy się pan zatrzyma? – zapytał jeden z uczniów. – Nigdy – odpowiedział Spitzer, po czym dodał: – Kiedy ciało wstanie i sobie pójdzie, będziemy mogli uznać, że prawie skończyliśmy.
6 rzeczy, których musisz spróbować we Włoszech
Zebraliśmy smaki i doświadczenia, które sprawiają, że do Włoch wracamy z wielką chęcią. Oto one!
Do Włoch warto jechać nie po to, by zaliczyć kolejne zabytki i piękne widoki. Choć tych tam nie brakuje. Ale po to, by przekonać się, jak smakuje włoski styl życia. Prawdziwe dolce vita! Wszystkim, którzy wybierają się do Włoch, polecamy 6 rzeczy, których trzeba spróbować. >>>
"Oto Wietnam, w którym zakochałam się od razu" [REPORTAŻ]
Już w taksówce do oczu napłynęły mi łzy szczęścia. Jechałam z portu lotniczego Noi Bai do centrum Hanoi.
Pierwsze wrażenie Już w taksówce do oczu napłynęły mi łzy szczęścia. Jechałam z portu lotniczego Noi Bai do centrum Hanoi. Za oknem nic szczególnego się nie przewijało. Zaśmiecone chodniki, roześmiane dzieci maszerujące poboczem, kilka wychudzonych krów, wysłużone samochody i niebo! Niebo w jakiś niewytłumaczalny sposób inne od tego, które widziałam po raz ostatni na warszawskim Okęciu. Rzeczywistość pokryta grubą warstwą kurzu jak prastara fotografia, znaleziona przypadkiem gdzieś na strychu opuszczonego domu. Wietnam, w którym zakochałam się od razu. Skuterowy zawrót głowy Hanoi, czyli stolica i drugie co do wielkości miasto w Wietnamie. Nie wiedziałam czego się po nim spodziewać. Nie przepadam za wielkimi i zatłoczonymi skupiskami, a w Hanoi żyje, bagatela, ponad 6 milionów mieszkańców. Odniosłam wrażenie, że jest tam tyle samo skuterów. Starszych, nowszych, prosto z salonu, reperowanych po sto razy. Dwa tygodnie później, w Ho Chi Minh, przekonałam się, że to wcale nie było dużo… Przy okazji, warto wspomnieć że Wietnamczycy są mistrzami kierownicy, a ich kreatywność nie zna granic. Jeśli trzeba, przewiozą lodówkę na drugi koniec miasta, przywiązaną do skuterowego siedzenia węzłem o najbardziej zawiłych splotach. Zaryzykuję stwierdzenie, że z takimi umiejętnościami trzeba się urodzić i stanowczo odradzam powtarzanie podobnych wyczynów na europejskich drogach. Hanoi nie można odmówić uroku. Miasto tętni życiem czy w dzień, czy w nocy, niezależnie od pogody. Pomimo tego, że jest duże i hałaśliwe, czaruje przybyszów klimatycznymi zaułkami, gdzie za kilka złotówek można zjeść najsmaczniejszą na świecie zupę pho. Podróżując po Wietnamie niejednokrotnie zastanawiałam się nad fenomenem tamtejszej kuchni. Niby nieskomplikowana, szybka, ale trudna do odtworzenia w “sztucznych” warunkach. Obcowanie z nią nawet w chmurze gorącego pyłu, przyprawia o dreszcze i ma charakter mistyczny. Cały sekret tkwi podobno w odpowiednim połączeniu składników: pachnących ziół, idealnie przyrządzonego bulionu, mięsa i świeżych kiełków. A ja myślę, że tu chodzi o ducha ulicy, niskie, plastikowe krzesełka porozstawiane na chodniku, metalowe gary i prostolinijny, acz nieśmiało skrywany uśmiech kucharza. Betonowe kolosy i wapienne skały Słynna Zatoka Ha Long z jeszcze słynniejszymi wapiennymi wysepkami, znajduje się ok. 160km na południowy wschód od stolicy. Na pokonanie tej trasy lokalnym autobusem trzeba przeznaczyć około 4 godzin. Drogi często zakręcają, przystanków i postojów sporo, podobnie jak dosiadających się pasażerów. Za to atmosfera w środku i krajobrazy za szybą - niezapomniane! Sama zatoka to miejsce owiane legendą i niestety z roku na rok coraz bardziej wyeksploatowane przez turystykę masową. Miasto Ha Long, przy którym jest położona, przypomina wielki, niekończący się plac budowy, z wciśniętymi gdzieniegdzie kawiarniami i restauracyjkami. W idylliczny krajobraz wbijają się z całą swą topornością most wantowy Bai Chay, gigantyczny wyciąg kolejki liniowej, jeszcze przez najbliższe 2 lata w trakcie konstrukcji oraz olbrzymi Roller Coaster - też w budowie. Jednym z ważniejszych punktów w rejonie jest galeria handlowa, w której piętrzą się europejskie i amerykańskie marki. Wszechobecny beton, chaotycznie migające neony i banery reklamowe porozwieszane gdzie bądź, mogą przytłoczyć i zniechęcić do dalszej eksploracji terenu, która tak naprawdę powinna zacząć się dopiero na wodzie, z dala od brzegu. Agencji organizujących kilkugodzinne rejsy w głąb zatoki tam nie brakuje - ceny zaczynają się od $35 i skaczą nawet do $80, w zależności od opcji dodatkowych objętych w pakiecie. Planując dłuższy pobyt w zatoce warto rozważyć nocleg na łodzi. Jest to inwestycja, która na pewno zwróci się w niepowtarzalnych widokach, a przede wszystkim w aurze sprzyjającej kontemplacji tego cudu natury. Turystycznie, ale przyjemnie W środkowym Wietnamie odwiedziłam 3 miasta: Hue, Da Nang i Hoi An, ale najchętniej wracam wspomnieniami do tego ostatniego. Hoi An liczy nie więcej niż 70 tys. mieszkańców i ma interesującą historię, sięgającą aż do I tysiąclecia p.n.e. Przed czasami kolonialnymi był to newralgiczny port na szlaku jedwabnym w Azji Południowo-Wschodniej. Dziś, pałeczkę lidera gospodarczego w tej części kraju dzierży Da Nang. Duże, szybko rozwijające się miasto z własnym lotniskiem, które obsługuje loty np. do Ho Chi Minh (dawniej Sajgon) za ok. 100 zł. Zwiedzając Starożytne Miasto w Hoi An można przenieść się do innej epoki, przede wszystkim za sprawą plątaniny wąskich uliczek oraz dobrze zachowanej architektury chińskiej i japońskiej. Nocą miejsce robi jeszcze większe wrażenie, szczególnie z perspektywy gondoli. Strach pomyśleć jak Hoi An wyglądałoby dzisiaj, gdyby nie Kazimierz Kwiatkowski - polski architekt i konserwator zabytków, który w latach 90. ubiegłego wieku ostro sprzeciwił się planom zastąpienia starych budynków w centrum blokami mieszkalnymi. Niecałe 30 km od Hoi An leży My Son - kompleks świątyń hinduistycznych, a w zasadzie tylko to, co po nim zostało po wojnie Wietnamskiej. Miejsce godne uwagi, szczególnie osób, które podróżując nie stronią od głębszej refleksji. Jeszcze kilka dni po wizycie w My Son nie mogłam pozbyć się uczucia smutku i rozczarowania. Z jednej strony człowiek projektuje i z pieczołowitością wznosi wielkie budowle, z drugiej, w kilka godzin je niszczy. Ho Chi Minh - niezły sajgon W Wietnamie wyróżnia się kilka stref klimatycznych, o czym przekonałam się na własnej skórze, przemieszczając się z góry do dołu. Kwiecień w stolicy to polskie lato z przyjemnie chłodnymi wieczorami, w dawnym Sajgonie to ukrop i wilgotność, chwilami nie do wytrzymania. Nie jestem pewna, czy przechadzkę po ulicach Ho Chi Minh można nazwać spacerem. Zbyt dużo się dzieje. Po zmroku miasto zamienia się w jeszcze większy moloch, napędzany wszędobylskimi skuterami, samochodami, rowerami, rikszami, handlem “obwoźnym” i uciechami bardziej lub mniej legalnymi. Ho Chi Minh to jeden z ważniejszych węzłów komunikacyjnych w Wietnamie, a dla turystów idealna baza wypadowa do Delty Mekongu czy tuneli Cu Chi. Dla mnie to też lekcja języka angielskiego w parku. Localsi zbierają się w różnych punktach w mieście i namawiają turystów do konwersacji po angielsku. Nie sposób im odmówić, tym bardziej że dla każdego “nauczyciela” przewidziana jest nagroda, np. papierowy wachlarz lub azjatycka wersja “Zośki”. O polityce raczej się tu nie dyskutuje, przynajmniej na forum. Jeden z moich uczniów po cichu jednak przyznał, że zazdrości mi wolności i tego, że mogę wyjechać ze swojej ojczyzny ot tak, kiedy chce. Rada dla osób wybierających się do Ho Chi Minh - nie wierzcie we wszystkie mrożące krew w żyłach opowieści o agresywnych kieszonkowcach, mordercach, nożownikach i o gwałcicielach czyhających na każdym rogu. Tak jak we wszystkich zatłoczonych miejscach na świecie trzeba tu bardziej uważać na swoje rzeczy i lepiej nie zapuszczać się samemu w ciemne, ślepe uliczki. A Wietnamczycy są bardzo przyjaźni. Powołując się na słowa mojego przewodnika po Cu Chi: “zrobią dla swoich gości prawie wszystko, pod warunkiem, że dostaną jasny komunikat: co, jak i gdzie”. Wietnamski patchwork Wietnam w 2 tygodnie to ogromny patchwork z rozmaitych sytuacji, kurzu, dźwięków, emocji, zapachów, myśli i krajobrazów. Znajomi, którzy już tam byli, z wielkim zaangażowaniem radzili przed wyjazdem co koniecznie muszę zapakować, czego nie brać w ogóle, jak się zachowywać, co zobaczyć, co ominąć. “Będzie gorąco, duszno i wilgotno”- faktycznie było. “W autokarach zmarzniesz od klimy” - też się sprawdziło. Jednak, po raz kolejny przekonałam się, że najwięcej radości daje odkrywanie po swojemu. Z pustką kartką i sercem otwartym na oścież. Obiecałam sobie, że do Wietnamu wrócę na pewno, żeby pomieszkać na wsi, zjechać motocyklem z turystycznego szlaku, poznać jeszcze więcej uśmiechniętych ludzi i wypić hektolitry pysznej kawy ze słodzonym mlekiem. A w Azji jest inaczej. Inaczej, ale nie obco...
Opowieści z krainy czarów. Zobacz magiczne zdjęcia tego Polaka [FOTOGRAF]
Schyl się, rozsuń źdźbła trawy i zobacz baśniowy świat małych stworzeń. Zabiera nas tam użytkownik naszej strony.
10 błędnych przekonań na temat samotnej podróży dookoła świata
„Nie, nie rzuciłam pracy w korporacji. Nie zostałam porzucona przez faceta. Nic z tych rzeczy” – kilka dość powszechnych przekonań obala kobieta, która właśnie znajduje się w podróży dookoła świata.
Rzucili korpo-karierę i ruszyli w świat. Podpowiadają, jak to zrobić w 5 krokach
Marzysz o tym, by „rzucić wszystko i wyjechać”, ale nie wiesz, jak się za to zabrać? Przed tobą pięć kroków. Tyle wystarczyło, by Zosia i Pioter - twórcy kanału "Gdzie Bądź" - zawiesili swoje wielkomiejskie życie i rozpoczęli wielomiesięczną przygodę.
5 kroków, które musisz wykonać, by rzucić wszystko i ruszyć w podróż >>>