Awaria Cloudflare wstrząsnęła internetem. Ale największe zagrożenie dla globalnej sieci to burza magnetyczna
Awaria Cloudflare trwała krótko, ale wywołała spore zamieszanie. Eksperci ostrzegają jednak, że prawdziwe zagrożenie dla globalnego internetu wiąże się z ekstremalną aktywnością Słońca. Burza magnetyczna może poważnie zagrozić systemom komunikacyjnym na Ziemi.
Spis treści: Jak groźna może być burza magnetyczna? Jak często pojawiają się burze słoneczne? Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi? Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? Aktywność Słońca zmienia się cyklicznie. Od stycznia 2025 r., nasza gwiazda znajduje się w szczycie aktywności, czyli w tak zwanym maksimum. Na jej powierzchni pojawia się najwięcej plam: ciemnych obszarów o znacznie niższej temperaturze niż temperatura otoczenia. Ich charakterystyczną cechą jest silne pole magnetyczne. Plamy mogą też się przesuwać i powiększać. Gdy ich średnica przekracza 150 tys. km, da się je dostrzec z Ziemi bez użycia teleskopu. Z maksimum słonecznym wiążą się również rozbłyski słoneczne i koronalne wyrzuty masy. Szczególnie groźne jest to drugie zjawisko. Koronalne wyrzuty masy to chmury plazmy – zjonizowanych wysokoenergetycznych cząstek – które odrywają się od Słońca i lecą w przestrzeń kosmiczną. Jeśli docierają do Ziemi, powodują gwałtowną zmianę pola magnetycznego Ziemi. To właśnie jest burza magnetyczna, niebezpieczna dla naszej infrastruktury energetycznej i komunikacyjnej. Jak groźna może być burza magnetyczna? Naukowcy od dawna ostrzegają o takiej ewentualności i apelują o podjęcie przygotowań. Już w 2008 roku Amerykańska Akademia Nauk przygotowała analizę, z której wynika, że potężna burza słoneczna mogłaby pozbawić prądu ogromne rzesze ludzi na całym świecie. Cztery lata temu, na konferencji skupiającej specjalistów z dziedziny cyfrowej komunikacji „SIGCOMM 2021”, przedstawiono badania opisujące skutki ekstremalnej pogody słonecznej. Ich autorką jest Sangeetha Abdu Jyothi, adiunktka na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine. Naukowczyni przygotowała opracowanie zatytułowane „Superburze słoneczne: Planowanie na wypadek internetowej apokalipsy”. Zdaniem Abdu Jyothi potężna burza magnetyczna mogłaby doprowadzić dosłownie do „internetowej apokalipsy”. Spowodowałaby, że miliony ludzi oraz instytucji na całym świecie zostałyby pozbawione dostępu do internetu. Oczywiście, bez portali społecznościowych i tym podobnych serwisów ludzkość nie przestałaby funkcjonować. Jednak obecnie w zasadzie niemal wszystko działa w oparciu o wymianę danych poprzez internet. Kontrola lotów samolotów, sterowanie ruchem kolejowym, dostarczanie prądu, gazu, wody, produkcja i dystrybucja towarów wymagają urządzeń i procesów podatnych na uszkodzenie w przypadku burzy słonecznej. Jak często pojawiają się burze słoneczne? Jak powiedziała Abdu Jyothi: „Podczas pandemii zobaczyliśmy, jak nieprzygotowany był świat. Nie było żadnego protokołu, który pozwoliłby skutecznie sobie z nią poradzić. I tak samo jest z odpornością internetu i całej naszej elektronicznej infrastruktury, która jest kompletnie nieprzygotowana na burzę słoneczną o dużej skali". Częścią problemu jest fakt, że ekstremalne burze magnetyczne zdarzają się rzadko, więc nikt nie zaprząta sobie nimi głowy. Według naukowców szacunkowe prawdopodobieństwo ekstremalnych zjawisk słonecznych, mogących bezpośrednio dotknąć naszą cywilizację, wynosi jedynie od 1,6 do 12% w każdej dekadzie. Potwierdza to historia. Na razie odnotowano tylko dwie potężne burze słoneczne. Pierwsza nastąpiła w 1859 roku, druga w 1921 roku. Wcześniejszy incydent, znany jako Carrington Event, doprowadził do tak poważnych zaburzeń magnetycznych na Ziemi, że druty telegraficzne iskrzyły. Natomiast zorze polarne, zwykle widoczne tylko w pobliżu biegunów, były obserwowane aż w okolicach równika. Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi Na szczęście większość połączeń internetowych o charakterze lokalnym i regionalnym w coraz większym stopniu opiera się na światłowodach. Dlatego nie są narażone na działanie prądów geomagnetycznych pojawiających się podczas wyładowań słonecznych. Jednak internet funkcjonuje również w oparciu o podmorskie kable, które łączą kontynenty. Kable te są wyposażone w specjalne wzmacniacze, których zadaniem jest utrzymywanie sygnału na odpowiednim poziomie. Niestety te urządzenia są podatne na prądy. Jeśli choćby jeden wzmacniacz zostanie uszkodzony, całe kable mogą stać się bezużyteczne. Co więcej, jeśli wystarczająco dużo podmorskich kabli w danym regionie nagle przestanie działać, całe kontynenty mogą zostać odcięte od siebie. To zaś oznacza, że państwa leżące na wysokich szerokościach geograficznych, np. USA, Japonia czy w zasadzie wszystkie kraje europejskie, są znacznie bardziej podatne na wahania pogody słonecznej niż społeczeństwa żyjące bliżej równika. Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? – Ekonomiczne skutki jednodniowej przerwy w dostępie do internetu w samych Stanach Zjednoczonych szacuje się na ponad 7 miliardów dolarów – pisze Abdu Jyothi w swoim artykule. – Co, jeśli sieć pozostanie nieczynna przez wiele dni, a nawet miesięcy i to w wielu miejscach na świecie? – pyta dalej autorka pracy. Na zakończenie dodaje, że kiedy nadejdzie kolejna wielka burza słoneczna, będziemy mieli kilkanaście godzin, aby się na to przygotować. Ma w tym pomóc prognoza pogody kosmicznej. Od pewnego czasu przygotowywane są już prognozy globalne dla całej Ziemi. Jak mówią naukowcy, modele prognozowania są tak zaawansowane, że pozwalają co do godziny przewidzieć, jak będzie wyglądała pogoda kosmiczna. Źródło: University of California
Kanał Panamski od ponad 100 lat łączy i dzieli Ameryki. To kluczowe miejsce dla światowego handlu
Kanał Panamski to kolejne obok Zatoki Meksykańskiej i Grenlandii miejsce na mapie świata, jakim zainteresował się 47. prezydent USA. Podczas zaprzysiężenia w Kapitolu Donald Trump zapowiedział odebranie Kanału Panamskiego Panamie. Jaka była rola Stanów Zjednoczonych w budowie słynnego kanału? Oto, co warto wiedzieć.
Spis treści: Kanał Panamski na mapie Kanał Panamski – mosty Kanał Panamski z geopolityką w tle Kluczowe miejsce na handlowej mapie świata Kanał Panamski – ciekawostki Kanał Panamski może wydawać się Europejczykom odległy i mało znaczący, ale od ponad stu lat odgrywa kluczową rolę w globalnym handlu. Łącząc Ocean Atlantycki z Pacyfikiem, znacznie skraca czas i koszty transportu międzykontynentalnego. Dzięki strategicznemu położeniu jest to jeden z najważniejszych punktów na mapie światowej logistyki, o ogromnym znaczeniu gospodarczym i geopolitycznym. Kanał Panamski na mapie Kanał Panamski to mierzący blisko 82 km długości pas wodny przebiegający przez Przesmyk Panamski w Ameryce Środkowej. Główny cel kanału to umożliwianie statkom oceanicznym uniknięcie długiej i kosztownej podróży wokół południowego krańca Ameryki Południowej, wokół Przylądka Horn. Na mapie świata Kanał Panamski jest czymś więcej niż tylko linią łączącą dwa oceany. To brama do globalnego handlu, przez którą co roku przepływa około 13 tysięcy statków. Region wokół kanału, pełen portów i infrastruktury wspierającej międzynarodowy transport, również ma kluczowe znacznie na światowej gospodarki. Kanał Panamski – mosty Kanał Panamski nie tylko dzieli kontynent, ale także łączy jego przeciwległe strony dzięki imponującym mostom. Najbardziej znany jest otwarty w 1962 roku Most Ameryk. To pierwsze stałe połączenie drogowe między Ameryką Północną a Południową. W kolejnych dekadach nad kanałem powstawały kolejne mosty, w tym Most Centenario czy najnowszy Most Atlántico, oddany do użytku w 2019 roku. Tak był budowany Kanał Panamski Przez cały XIX wiek Stany Zjednoczone, kierując się względami ekonomicznymi i militarnymi, postrzegały Nikaraguę jako bardziej odpowiednią lokalizację dla kanału łączącego Atlantyk z Pacyfikiem. Sytuacja zmieniła się dzięki wysiłkom Philippe’a-Jeana Bunau-Varilli, francuskiego inżyniera zaangażowanego w oba francuskie projekty budowy kanału. Pod koniec lat 90. XIX wieku Bunau-Varilla przekonał amerykańskich ustawodawców do zakupu francuskich aktywów związanych z projektem w Panamie. Przedstawił też argument, że Nikaragua jest zagrożona aktywnością wulkaniczną, co czyni Panamę bezpieczniejszym wyborem. W 1902 roku Kongres USA zgodził się na zakup francuskich aktywów. Gdy jednak w 1903 roku Kolumbia, do której należała wówczas Panama, odmówiła ratyfikacji umowy zezwalającej na budowę kanału, Panamczycy – za namową Bunau-Varilli i przy cichej aprobacie prezydenta Theodore’a Roosevelta – ogłosili niepodległość. Wkrótce potem podpisano traktat Hay-Bunau-Varilla, który przyznał Stanom Zjednoczonym prawo do zarządzania Strefą Kanału o powierzchni ponad 500 mil kwadratowych. USA wydały łącznie 375 milionów dolarów na budowę kanału, w tym 10 milionów przekazano Panamie, a 40 milionów przeznaczono na zakup francuskich aktywów. Budowa kanału wiązała się z licznymi wyzwaniami, takimi jak trudny teren, tropikalny klimat, obfite deszcze i epidemie. Wcześniejsze francuskie próby zakończyły się tragicznie – zginęło ponad 20 tysięcy robotników. Amerykanie również ponieśli duże straty: w latach 1904–1913 życie straciło około 5 600 pracowników, głównie z powodu żółtej febry i malarii. Dopiero zrozumienie roli komarów w przenoszeniu tych chorób umożliwiło ograniczenie śmiertelności poprzez działania sanitarne, takie jak osuszanie terenów ze stojącą wodą i instalowanie osłon okiennych. Po otwarciu kanału narastały napięcia między Panamą a USA o kontrolę nad nim. W 1964 roku Panamczycy wywołali zamieszki, gdy zakazano im wywieszenia swojej flagi w Strefie Kanału obok amerykańskiej. Doprowadziło to do czasowego zerwania stosunków dyplomatycznych z USA. W 1977 roku prezydent Jimmy Carter i generał Omar Torrijos podpisali traktaty przekazujące kontrolę nad kanałem Panamie z zastrzeżeniem prawa USA do obrony jego neutralności. Mimo sprzeciwu części amerykańskich polityków Senat ratyfikował traktaty w 1978 roku. W grudniu 1999 roku Panama przejęła pełną kontrolę nad kanałem, który odtąd zarządzany jest przez Panamczyków. Kluczowe miejsce na handlowej mapie świata Obecnie każdego roku z Kanału Panamskiego korzysta od 13 000 do 14 000 statków. Najczęściej przepływają przez niego jednostki z USA, Chin, Chile, Japonii, Kolumbii i Korei Południowej. Każdy statek musi uiścić opłatę, której wysokość zależy od wielkości statku i ładunku. Opłaty dla największych statków sięgają nawet 450 000 dolarów, podczas gdy najniższa w historii wyniosła zaledwie 36 centów. Tę symboliczną sumę zapłacił w 1928 roku amerykański podróżnik Richard Halliburton, który przepłynął kanał wpław. Roczne dochody z opłat za korzystanie z kanału wynoszą obecnie około 1,8 miliarda dolarów. Przepłynięcie kanału zajmuje przeciętnie od 8 do 10 godzin. W trakcie tej podróży system śluz podnosi statki o niemal 30 metrów nad poziom morza. Kapitanowie statków nie mogą samodzielnie prowadzić swoich jednostek przez kanał – zadanie to przejmują specjalnie przeszkoleni piloci kanałowi. W 2010 roku Kanał Panamski obsłużył milionowy statek od momentu otwarcia w 1914 roku. W 2007 roku rozpoczęto rozbudowę kanału za 5,25 miliarda dolarów, która zakończyła się w 2016 roku. Dzięki temu kanał może teraz obsługiwać statki typu „post-Panamax” – większe niż dotychczasowe statki „Panamax”, zaprojektowane tak, aby mieściły się w śluzach o szerokości 35 metrów i długości 330 metrów. Rozbudowany kanał jest w stanie przyjąć statki transportujące do 14 000 kontenerów 20-stopowych, prawie trzykrotnie więcej niż wcześniej. Mimo tych zmian kanał nadal nie jest wystarczająco duży dla największych jednostek świata, takich jak kontenerowce klasy „Triple E” firmy Maersk. Te ogromne statki mają ponad 60 metrów szerokości, 400 metrów długości i mogą przewozić aż 18 000 kontenerów, co znacznie przekracza możliwości nawet rozbudowanych śluz Kanału Panamskiego. Kanał Panamski – ciekawostki Najwyższa opłata za przepłynięcie Kanału Panamskiego wyniosła ponad 1 milion dolarów. Tę rekordową sumę zapłacił w 2022 roku norweski statek wycieczkowy Norwegian Bliss. Oto inne ciekawostki o Kanale Panamskim, jakie warto znać: W centrum Kanału Panamskiego znajduje się sztuczne Jezioro Gatún, utworzone w 1913 roku w wyniku zbudowania tamy na rzece Chagres. W momencie powstania było największym sztucznym jeziorem na świecie, a jego główną funkcją było umożliwienie statkom pokonywania wzniesionego terenu. Pierwszym statkiem, który przepłynął Kanał Panamski, była amerykańska jednostka SS Ancon. Wydarzyło się to 15 sierpnia 1914 roku, czyli dokładnie w dniu oficjalnego otwarcia kanału. Kanał Panamski miał być pierwotnie kanałem na poziomie morza, bez śluz, podobnie jak Kanał Sueski. Jednak trudny teren i duże różnice wysokości wymusiły zmianę projektu i budowę systemu śluz. W 1969 roku załoga misji Apollo 11, która jako pierwsza wylądowała na Księżycu, przepłynęła Kanał Panamski po powrocie na Ziemię. Było to symboliczne podkreślenie znaczenia globalnych połączeń. Podczas II wojny światowej Kanał Panamski był jednym z najlepiej strzeżonych miejsc na świecie. Obawiano się, że Japończycy mogą próbować zaatakować kanał, by odciąć szlaki handlowe USA. Kanał Panamski działa jako gigantyczny „przenośnik wody”. Przy każdym przejściu statku przez śluzy zużywa się około 200 milionów litrów wody. Teren wokół kanału zamieszkuje wiele gatunków roślin i zwierząt, w tym krokodyli, małp, a nawet rzadkich ptaków, takich jak tukan tęczodzioby. Ochrona miejscowego ekosystemu jest jednym z priorytetów administracji kanału. Źródło: National Geographic Polska
Machu Picchu – jak doszło do odkrycia zaginionego miasta Inków?
24 lipca 1911 roku wykładowca historii z Uniwersytetu Yale, Hiram Bingham III wspiął się na szczyt górskiego grzbietu w Peru i natknął się na jeden z najbardziej niezwykłych zespołów ruin na Ziemi: Machu Picchu.
W tym artykule: Odkrywca Machu Picchu – prawdziwy Indiana Jones Co próbował znaleźć Hiram Bingham? Odkrycie Machu Picchu Jak wygląda Machu Picchu? Zaginione miasto Inków Machu Picchu to najbardziej niezwykłe i tajemnicze miejsce w Peru. Jest położone na wysokości 2400 m n.p.m. w niedostępnych partiach Andów. Według dokumentów spisanych przez hiszpańskich konkwistadorów Machu Picchu zostało zbudowane po 1440 r. lub po 1450 r. Richard Burger, profesor antropologii na Uniwersytecie Yale, i jego współpracownicy są jednak przekonani, że miasto stanęło kilkadziesiąt lat wcześniej. Dziś to jedna z 10 najwyżej ocenianych atrakcji turystycznych na świecie. Dlaczego Inkowie zbudowali to miasto? Jaka była historia jego odkrycia? Na te pytania odpowiadamy poniżej. Odkrywca Machu Picchu – prawdziwy Indiana Jones Hiram Bingham był postacią jak z filmów o Indianie Jonesie. Amerykanin, odkrywca, naukowiec i historyk studiów południowoamerykańskich, wykładał na Uniwersytecie Yale. W późniejszym okresie życia został politykiem i pełnił funkcję gubernatora Connecticut oraz senatora Stanów Zjednoczonych. Po raz pierwszy zainteresował się inkaskimi ruinami podczas podróży do Chile, gdzie był delegatem na Pierwszy Panamerykański Kongres Naukowy w 1908 r. Wracał do USA przez Peru. Tam został zachęcony przez miejscowego prefekta do odwiedzenia prekolumbijskich ruin Choquequirao. Bardzo zafascynował się cywilizacją Inków i jej pozostałościami. Nowe znaleziska archeologiczne w Machu Picchu Kamienną posadzkę i rytualne inkaskie naczynie odkryli archeolodzy na stanowisku Machu Picchu w Peru – informuje serwis internetowy Peru This Week. Po powrocie Bingham przekonał Uniwersytet Yale do zorganizowania wspólnej ekspedycji z władzami peruwiańskimi w celu zbadania inkaskich stanowisk w regionie Cusco. Ekspedycja rozpoczęła się w 1911 roku, a Bingham był jej głównym odkrywcą. Perspektywa poszukiwania zaginionego miasta Inków była dla niego szczególnie ekscytująca. To wielkie odkrycie jednego z najsłynniejszych obecnie miejsc na świecie związanych z dawnymi cywilizacjami, nastąpiło jednak przypadkiem. Co próbował znaleźć Hiram Bingham? Bingham próbował bowiem znaleźć ostatnie stolice Inków: Vitcos i Vilcabambę. Był tak naprawdę pierwszą osobą spoza kraju, która udała się w ten region i zebrała jak najwięcej ustnych świadectw. Używając nazw miejsc wspomnianych w hiszpańskich kronikach i map dawnych peruwiańskich geografów, chodził od punktu do punktu i nigdy nie odrzucał ofert poszukiwania ruin. Pracował również z mapami co najmniej jednego innego odkrywcy, niejakiego Curtisa Farabee, który pracował wtedy na Uniwersytecie Harvarda. Bingham przybył najpierw do miasta Cusco – dawnej stolicy imperium Inków, które w czasie największego rozkwitu w XV w. obejmowało teren większy niż Rzeczpospolita Obojga Narodów w jakimkolwiek momencie. I było naprawdę dobrze funkcjonującym państwem z rozległą siecią dróg, sprawnie działającą pocztą i systemem spichlerzy służącym całej populacji swoimi zapasami. Bingham spotkał się z tam z Albertem Giesecke, rektorem Uniwersytetu Narodowego de San Antonio Abad. Giesecke wspomniał, że spotkał lokalnego rolnika Melchora Arteagę, który mówił o rozległych ruinach na wysoko położonym grzbiecie w pobliżu jego domu w dolinie rzeki Urubamba. 19 lipca 1911 roku ekspedycja Binghama wyruszyła z Cusco do Świętej Doliny, przez miasta Urubamba i Ollantaytambo, w poszukiwaniu inkaskich ruin Vitcos. Według kronik zaginione miasto Inków znajdowało się w pobliżu Vilcabamby, 2 dni drogi od Vitcos. Odkrycie Machu Picchu 23 lipca dotarli na farmę Melchora Arteagi. Następnego dnia farmer zaprowadził Binghama do Machu Picchu. Wspięli się do ruin w rzęsistym deszczu. Nikt inny z grupy Binghama nie okazał zainteresowania. Jednak Bingham, Arteaga i tłumacz, którym był lokalny policjant, spędzili dwie wyczerpujące godziny wspinając się na górę do małej chaty zajmowanej przez chłopów, którzy uprawiali tam zboże. Przywitali oni Amerykanina gościnnie i wysłali małego chłopca, aby pokazał mu zdumiewające rzeczy znajdujące się w pobliżu. Archeolodzy odkryli system kanałów w pobliżu Machu Picchu Choć Machu Picchu zostało odkryte już ponad 110 lat temu, to nadal poznajemy kolejne fakty o mieście Inków i okolicach. Wkrótce dotarli do tego, co Bingham nazwał „niespodziewanym widokiem, wielkim biegiem pięknie zbudowanych kamiennych tarasów, być może sto z nich, każdy długi na setki stóp i wysoki na 10 stóp”. Kontynuowali wędrówkę wzdłuż jednego z tarasów, co Bingham opisywał: „Nagle znalazłem się twarzą w twarz ze ścianami zrujnowanych domów zbudowanych z najlepszej jakości inkaskich kamieni. Ruiny były porośnięte drzewami, gąszczem pnączy i plątaniną winorośli oraz pokryte mchem, ale białe granitowe ściany były starannie wycięte i doskonale dopasowane do siebie, a cała scena zaparła mi dech w piersiach”. Niektórzy eksperci uważają, że części miasta, które Bingham nazwał Machu Picchu (Stary Szczyt), liczą sobie nawet 6000 lat. To czyniłoby je starszym o 1000 lat od starożytnego Babilonu! Jeśli jego interpretacja jest poprawna, Machu Picchu było jednocześnie niezdobytą fortecą i majestatyczną królewską stolicą wygnanej cywilizacji. Jak wygląda Machu Picchu? Machu Picchu, zbudowane na górskim siodle pomiędzy dwoma szczytami, otoczone jest granitowym murem. Można do niego wejść tylko przez jedną, główną bramę. Wewnątrz znajduje się labirynt tysiąca zrujnowanych domów, świątyń, pałaców i klatek schodowych. Wszystkie wykute są z białego granitu i zdominowane przez wielki granitowy zegar słoneczny. W Quechua, języku czczących słońce Inków i ich dzisiejszych potomków, zegar ten znany był jako Intihuatana. Czyli kamień, do którego przywiązywano Słońce. Co istotne, Hiszpanie, pomimo podbicia całego państwa Inków, nigdy nie trafili do Machu Picchu. Z czasem zostało ono po prostu opuszczone i zarośnięte. Pomimo wrażenia, jakie wywarło na nim to miejsce, Bingham nie był przekonany, że jest to ostatnia ukryta ostoja Inków. Nie pasowało do opisu Vitcos ani Vilcabamby. Zespół postanowił opuścić to miejsce i kontynuować wędrówkę na północny wschód, do doliny rzeki Vilcabamba. Nieco dalej, na szczycie wzgórza, odkryli Vitcos. Tam spotkali miejscowego rolnika, który zaprowadził ich do ruin w miejscu zwanym Espiritu Pampa. Po kilkudniowym badaniu tego miejsca Bingham doszedł do wniosku, że nie jest to miejsce ostatecznego spoczynku władców Inków, ponieważ jego architektura była zbyt surowa. Zaginione miasto Inków Zamiast tego uznał, że Machu Picchu musi być owym słynnym „zaginionym miastem Inków”. W następnych latach – 1912, 1914 i 1915 – powracał tam. Przy wsparciu Uniwersytetu Yale i Towarzystwa National Geographic prowadził wykopaliska i badał to miejsce. W kolejnych latach wykonał tysiące zdjęć. Władze kazały autorowi zdjąć ten film z YouTube. Był tak popularny Till Sonnemann nagrał film z przelotu dronem nad starożytnym miastem Machu Picchu. Widoki, które zarejestrował były przepiękne. Tak bardzo, że zainteresował się tym rząd Peru. Zabrał stamtąd również tysiące przedmiotów do Stanów Zjednoczonych w celu ich zbadania i przechowania. To jeszcze przez wiele lat miało być przyczyną sporów pomiędzy rządem peruwiańskim a Uniwersytetem Yale. W sumie z terenu wykopalisk wywieziono około 40 tys. artefaktów – mumii, kości i ceramiki. W 2007 roku, po wieloletnich dyskusjach i zabiegach dyplomatycznych, wiele artefaktów zostało zwróconych przez Yale rządowi peruwiańskiemu. Dziś eksperci twierdzą jednak, że Machu Picchu było jedynie wiejskim schronieniem dla arystokracji, a nie głównym ośrodkiem życia Inków. Mimo tego miejsce to jest jednym z najniezwyklejszych na świecie. Wykonane z precyzją, w niedostępnej lokalizacji, nigdy nie odkryte, a więc też nigdy nie zdewastowane przez hiszpańskich najeźdźców. Przetrwało opuszczone cztery stulecia i dzięki jednemu podróżnikowi o nieposkromionej ciekawości zajmuje dziś godne miejsce jako jedno z najwspanialszych miast dawnych cywilizacji.
X-37B to tajny, amerykański prom kosmiczny. Co wiemy o pojeździe, który może spędzić 900 dni na orbicie?
W tym artykule: X-37B jest bezzałogowym promem kosmicznym Do czego służy X-37B? Amatorskie obserwacje X-37B X-37B może przebywać w kosmosie przez lata Jak zmylić obserwatorów Bezzałogowy samolot szpiegowski X-37B Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych jest jednym z najbardziej intrygujących statków kosmicznych na świecie. Wykonuje regularne tajne misje, których cele nie są do końca znane. Warto zebrać w jednym miejscu potwierdzone fakty. Przez lata informacje na temat tego statku kosmicznego, znanego również jako Orbitalny Pojazd Testowy (OTV), wychodziły na jaw w bardzo skąpych ilościach. Poniżej garść potwierdzonych faktów, które można definitywnie powiedzieć o tajnym samolocie kosmicznym. X-37B jest bezzałogowym promem kosmicznym X-37B to pojazd wielokrotnego użytku. Jest więc tak naprawdę bezzałogowym promem kosmicznym, czyli wahadłowcem, który przypomina mniejszą wersję jednego z wycofanych promów kosmicznych NASA. Został zbudowany właśnie przez amerykańską agencję kosmiczną w 1999 roku we współpracy z firmą Boeing. Ma około 8,8 metra długości i 2,9 m wysokości. Rozpiętość skrzydeł wynosi 4,6 m. Waży około pięciu ton. Podobnie jak wspomniane promy kosmiczne, X-37B startuje pionowo i jest napędzany przez rakietę nośną, do której jest przymocowany. Po znalezieniu się na orbicie może samodzielnie manewrować. Ląduje na pasie startowym na Ziemi szybując, dokładnie tak, jak zwykły samolot czy wcześniej wahadłowce. Pojazd ma niewielką przestrzeń ładunkową, mniej więcej wielkości skrzyni ciężarówki. To pozwala mu na przewożenie różnego sprzętu i satelitów. Według producenta, firmy Boeing, operuje on na wysokości pomiędzy 240 a 805 kilometrów nad Ziemią. Dla porównania: Międzynarodowa Stacja Kosmiczna znajduje się na wysokości ok. 400 km nad Ziemią. Do czego służy X-37B? Pomimo siedmiu dotychczasowych misji, jakie odbył X-37B, jego prawdziwe przeznaczenie pozostaje tajemnicą. Wiadomo, że niektóre jego możliwości obejmują obserwację powierzchni Ziemi z wysokości i rozmieszczanie satelitów szpiegowskich na orbicie. Jednak nie zostało jeszcze oficjalnie potwierdzone przez Departament Obrony USA. W takich wypadkach zazwyczaj przyjmuje on strategię polegającą na oświadczeniach typu: „Nie potwierdzamy, ani nie zaprzeczamy”. Pojawiają się również bardziej fantastyczne teorie. Np. że X-37B może być: bombowcem kosmicznym, pojazdem do szpiegowania chińskiej stacji kosmicznej, środkiem do ingerencji wojsk amerykańskich w satelity innych krajów. Eksperci wylali zimną wodę na głowy tych, którzy promują wszystkie takie pomysły. Wyjaśnili, że wymagałyby one dużych ilości paliwa. Poza tym wyśledzenie amerykańskiego pochodzenia pojazdu X-37B byłoby zbyt łatwe, co mogłoby poważnie zaszkodzić USA politycznie. Amatorskie obserwacje X-37B Choć jest to tajny sprzęt wojskowy, X-37B można obserwować na własną rękę. Czasy startów pojazdu są ogłaszane publicznie. To pozwoliło śledzącemu satelity Russellowi Eberstowi z Edynburga w Szkocji ustalić, gdzie będzie na niebie i zobaczyć go przez teleskop w październiku 2017 roku. Holenderski obserwator Cees Bassa zrobił to samo w tym samym roku. Inny holenderski obserwator nieba i tropiciel satelitów o imieniu Ralf Vandebergh był nawet w stanie sfotografować pojazd, gdy ten krążył po orbicie okołoziemskiej 2019 roku. „Możemy zobaczyć elementy nosa, wnęki ładunkowej i ogona tego mini-wahadłowca. A nawet niektóre mniejsze szczegóły” – powiedział Vandebergh. Na krótko przed ostatnim startem X-37B w 2020 roku, amerykańskie wojsko ujawniło, że ten kosmiczny samolot szpiegowski posiada nowy moduł serwisowy przymocowany do jego tylnej części. Pozwala on na wyniesienie na orbitę dużej liczby sprzętu potrzebnego eksperymentów. „Włączenie modułu serwisowego w tej misji pozwala nam nadal rozszerzać możliwości statku kosmicznego. A także przeprowadzać więcej eksperymentów z jego udziałem, niż w przypadku jakiejkolwiek z poprzednich misji” – stwierdził w oświadczeniu Randy Walden, dyrektor wykonawczy programu dla Biura Szybkich Zdolności Departamentu Sił Powietrznych USA. X-37B może przebywać w kosmosie przez lata Wiemy też na pewno, że X-37B może pozostawać w kosmosie przez całe lata! Jeden z dwóch egzemplarzy X-37B wystartował po raz pierwszy w 2010 roku i spędził w kosmosie 224 dni. Jego odpowiednik poleciał po raz pierwszy rok później i pozostał na orbicie ponad dwa razy dłużej. Kolejny rekord pobytu w kosmosie dla statku kosmicznego to 780 dni, czyli ponad dwa lata. Został ustanowiony podczas piątego lotu X-37B. Co robił na orbicie przez cały ten czas, pozostaje tajemnicą. Przedostatnia ujawniona misja X-37B, OTV-6, została wystrzelona 17 maja 2020 r. na rakiecie Atlas V z Przylądka Canaveral. Wysłała w kosmos m.in. małego satelitę znanego jako FalconSat-8, który zawierał pięć eksperymentalnych ładunków, niektóre opracowane przez Siły Powietrzne USA, a niektóre przez NASA. Satelita został pomyślnie uruchomiony w październiku 2021 r. i nadal pozostaje na orbicie. Inny eksperyment badał wpływ, jaki może mieć promieniowanie kosmiczne na nasiona. Podczas gdy NASA przyznała, że miała udział w eksperymentach już podczas poprzedniego lotu X-37B, był to pierwszy raz, kiedy amerykańskie wojsko ujawniło jakiekolwiek szczegóły dotyczące ładunku jaki poleciał na orbitę. X-37B powrócił na Ziemię po 908 dniach na orbicie. Pobił tym samym swój poprzedni rekord. Jak zmylić obserwatorów Podczas panelu na Forum Bezpieczeństwa w Aspen w 2019 roku, była sekretarz sił powietrznych Heather Wilson ujawniła, że X-37B może być w stanie latać wystarczająco nisko, aby wykorzystać atmosferę Ziemi do zmiany swojej orbity. Wilson powiedziała, że manewry pojazdu są specjalnie planowane tak, aby doprowadzić inne państwa, takie jak Rosja i Chiny do „szaleństwa”. Obserwatorzy nie są w stanie dokładnie przewidzieć, jak X-37B się zachowa.
Astronomowie odkryli pierwszą planetę poza Drogą Mleczną
Astronomowie i badacze planet odkryli do tej pory już niemal 5000 egzoplanet, ale wszystkie z nich zostały znalezione w granicach naszej własnej galaktyki. Nowe odkrycie jest przełomowe, ponieważ jest pierwszym, które dotyczy planety w zupełnie innej galaktyce.
W tym artykule: Nowa metoda Tranzyty rentgenowskie Dzięki wykorzystaniu teleskopu NASA o nazwie „Chandra X-ray Observatory” do obserwacji „tranzytów", czyli momentów w których planeta przechodzi między gwiazdą a nami i blokuje część światła jakie z niej do nas dociera, po raz pierwszy doszło do odkrycia dowodów przemawiających za istnieniem planety w galaktyce innej niż nasza Droga Mleczna. Egzoplaneta, która nie posiada jeszcze nazwy, znajduje się w galaktyce Messier 51 i jest od nas oddalona o około 28 milionów lat świetlnych. Nowa metoda Rosanne Di Stefano, astrofizyk z Uniwersytetu Harvarda, kierująca badaniami NASA stwierdziła w oświadczeniu: „Próbujemy otworzyć zupełnie nową arenę dla poszukiwania innych światów poprzez poszukiwanie kandydatów na planety na długościach fal promieniowania rentgenowskiego, strategii, która umożliwia odkrycie ich w innych galaktykach". Większość egzoplanet została znaleziona podczas tranzytu poprzez obserwację spadków natężenia w świetle widzialnym docierającym do Ziemi, w chwili, gdy planeta przechodzi przed gwiazdą. Tym razem jednak, Di Stefano i jej zespół szukali spadków w promieniowaniu rentgenowskim. Obszary nieba, w których można wykryć promieniowanie rentgenowskie są małe, ale jasne, a ta technika może pozwolić astronomom na znalezienie egzoplanet w znacznie większych odległościach niż przy obecnych badaniach tranzytów w świetle widzialnym. Choć jest to ekscytujące odkrycie, naukowcy wciąż muszą jeszcze potwierdzić jego wyniki. W tym przypadku, proces ten może zająć nawet dekady. Jest tak z powodu tego, że potencjalna nowa planeta nie przejdzie przed swoją gwiazdą przez kolejne 70 lat. Tranzyty rentgenowskie Jak powiedziała współautorka badań, Nia Imara, astrofizyczka z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Cruz, pracująca dla NASA: „Niestety, aby potwierdzić, że widzimy planetę, musielibyśmy czekać dziesiątki lat na kolejny tranzyt. Z powodu niepewności co do tego, jak długo trwa jej obieg wokół jej gwiazdy, nie wiedzielibyśmy dokładnie, kiedy patrzeć". Ta niepewność sprawia, że istnieją duże wątpliwości związane z przydatnością metody wykrywania tranzytów rentgenowskich i tego jak często warto ją stosować. Bruce Macintosh, astrofizyk z Uniwersytetu Stanforda, jest zdania, że studiowanie tranzytów rentgenowskich jest sprytną metodą, ale z uwagi na fakt, iż pozwala ona na dostrzeżenie tranzytów planet tylko wtedy, gdy ustawiają się dokładnie między nami a ich gwiazdą, jest mało prawdopodobne, że można wykorzystać ten sposób obserwacji do znalezienia setek tysięcy kandydatów na planety. Innego zdania jest wspomniana Di Stefano, która twierdzi, że nowa metoda, którą ona i jej zespół zaproponował już w 2018 roku, przyniesie ekscytujące wyniki w poszukiwaniu egzoplanet pozagalaktycznych. „Nie wiedzieliśmy, czy w ogóle coś znajdziemy, i mieliśmy ogromne szczęście, że nam się udało”, powiedziała, dodając: „Teraz mamy nadzieję, że inne grupy na całym świecie zbadają więcej danych i dokonają jeszcze więcej odkryć tą metodą".
Nasza galaktyka jest prawdopodobnie pełna martwych cywilizacji
Według naukowców, większość pozaziemskich cywilizacji, które mogły powstać w naszej galaktyce, zdążyła się do tej pory prawdopodobnie unicestwić.
W tym artykule: Równanie Drake'a Większość inteligentnych cywilizacji najprawdopodobniej już się unicestwiła Nowe badanie, którego autorami są trzej fizycy z California Institute of Technology (Caltech), czyli Kalifornijskiego Instytutu Technicznego oraz jeden uczeń szkoły średniej, mówi, gdzie i kiedy życie mogło najprawdopodobniej pojawić się w Drodze Mlecznej. Oprócz tego podejmuje ono próbę identyfikacji najważniejszego czynnika wpływającego na powszechność życia w Drodze Mlecznej: skłonność inteligentnych istot do samounicestwienia. Równanie Drake'a W badaniu tym, wykorzystano nowoczesną astronomię i modelowanie statystyczne do stworzenia mapy obrazującej powstawanie i śmierć inteligentnego życia w czasie i przestrzeni w całej Drodze Mlecznej. Jego wyniki stanowią w pewnym sensie aktualizację słynnego równania, które założyciel SETI (z ang. Search for Extraterrestrial Intelligence) Frank Drake napisał w 1961 roku. Znane jako „równanie Drake'a”, spopularyzowane przez fizyka Carla Sagana, opierało się na wielu tajemniczych zmiennych takich jak np. częstość występowania planet we wszechświecie, co wówczas było kwestią otwartą. Jak mówi współautor pracy, Jonathan H. Jiang, astrofizyk z JPL, czyli Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA w Caltech: „Od czasów Carla Sagana przeprowadzono wiele badań. Zwłaszcza od czasu umieszczenia w kosmosie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a i Kosmicznego Teleskopu Keplera, mamy dużo wiedzy na temat gęstości skupisk gazu i gwiazd w galaktyce Drogi Mlecznej, tempa formowania się gwiazd, formowania się egzoplanet oraz tempa eksplozji supernowych. Tak naprawdę, dziś znamy już niektóre z elementów równania Drake’a, które były tajemnicami w czasie gdy ono powstało. Autorzy badania skupili się na czynnikach mogących mieć wpływ na rozwój inteligentnego życia, takich jak przewaga w naszej galaktyce gwiazd podobnych do Słońca, wokół których krążą planety podobne do Ziemi; częstotliwość występowania supernowych, które emitują śmiertelne promieniowanie; prawdopodobieństwo i czas potrzebny na rozwój inteligentnego życia, jeśli warunki naturalne na jego planecie są odpowiednie; oraz możliwa tendencja zaawansowanych cywilizacji do niszczenia samych siebie. Modelując ewolucję Drogi Mlecznej w czasie, z uwzględnieniem powyższych czynników, naukowcy odkryli, że prawdopodobieństwo pojawienia się życia w oparciu o znane nam czynniki jest największe w odległości około 13 000 lat świetlnych od centrum galaktyki i 8 miliardów lat po jej uformowaniu. Dla porównania: Ziemia znajduje się około 25 000 lat świetlnych od centrum galaktyki, a ludzka cywilizacja powstała na jej powierzchni około 13,5 miliarda lat po uformowaniu się Drogi Mlecznej (choć proste formy życia pojawiły się na naszej planecie wkrótce po jej uformowaniu). Większość inteligentnych cywilizacji najprawdopodobniej już się unicestwiła Innymi słowy, jesteśmy prawdopodobnie cywilizacją graniczną pod względem położenia w galaktyce i względnie późno pojawiliśmy się wśród ewentualnych inteligentnych mieszkańców Drogi Mlecznej. Ale zakładając, że życie powstaje dość często i w końcu staje się inteligentne, w obrębie Drogi Mlecznej prawdopodobnie istnieją inne cywilizacje. Najprawdopodobniej skupione są głównie wokół pasma 13 000 lat świetlnych, głównie ze względu na występującą tam przewagę gwiazd podobnych do Słońca. Większość z tych innych, potencjalnych cywilizacji, które być może nadal istnieją w galaktyce jest dziś na wczesnym etapie rozwoju, ze względu na prawdopodobieństwo, że inteligentne życie jest obciążone dość dużym prawdopodobieństwem tego, że wyeliminuje się ono samo w długich okresach czasu. Nawet jeśli galaktyka osiągnęła swój cywilizacyjny szczyt ponad 5 miliardów lat temu, większość cywilizacji, które były wtedy w pobliżu nas, prawdopodobnie uległa samozagładzie, stwierdzili naukowcy. Ten ostatni fragment jest najbardziej niepewną zmienną w artykule. Jak często cywilizacje zabijają się same? Jest to również najważniejsza zmienna określająca, jak bardzo rozpowszechnione jest występowanie cywilizacji. Nawet wyjątkowo niska szansa na to, że dana cywilizacja zmiecie się z powierzchni swojej planety w danym stuleciu, powiedzmy poprzez wojnę nuklearną lub gwałtowne zmiany klimatyczne do których doprowadzi w wyniku swojego rozwoju, oznaczałaby, że przytłaczająca większość rozwiniętych cywilizacji Drogi Mlecznej niestety już zniknęła.
Nowe centrum badawcze będzie zajmować się rosnącym problemem kosmicznych śmieci
Kosmiczne śmieci to coraz większy problem na orbicie wokół Ziemi. Ilość uszkodzonych satelitów i wszelkiego rodzaju odpadków krążących po orbicie Ziemi rośnie z miesiąca na miesiąc.
W tym artykule: Centrum Świadomości nt. Domen Kosmicznych Zagrożenie moga stanowić nawet drobiny farby Według amerykańskiej Sieci Przeczesywania Kosmosu w przestrzeni kosmicznej krąży obecnie ponad 20 000 obiektów, które można śledzić. To tylko te obiekty, które można wykryć i określić ich trajektorię. Szacuje się, że oprócz tego, istnieje ponad 160 milionów kawałków śmieci kosmicznych o średnicy mniejszej niż 1 centymetr (przy kosmicznych prędkościach jakie osiągają krążąc po orbicie to jednak bardzo dużo), które stanowią coraz większe zagrożenie dla eksploracji kosmosu. Centrum Świadomości nt. Domen Kosmicznych Jednym z krajów, które chcą prowadzić eksplorację przestrzeni kosmicznej w sposób odpowiedzialny jest Wielka Brytania, gdzie na Uniwersytecie w Warwick uruchomiono właśnie centrum badawcze, mające opracować rozwiązania, dzięki którym będzie można rozwiązać narastający problem. Ośrodek badawczy został nazwany Centrum Świadomości nt. Domen Kosmicznych będzie skupiał się na zagrożeniu dla satelitów, Międzynarodowej Stacji Kosmicznej itd. Dyrektor centrum, profesor Don Pollacco, stwierdził, że bezpośrednie kosmiczne otoczenie Ziemi staje się coraz ważniejsze, ze względu na szybki rozwój technologii kosmicznych, jednak wciąż w dużej mierze „nie wiemy zbyt wiele o tym, co się tam naprawdę dzieje". Oprócz badania zagrożeń związanych ze śmieciami kosmicznymi, też centrum badawcze skupi się też na badaniu wiatru słonecznego i jego wpływu na atmosferę ziemską i satelity. Zagrożenie moga stanowić nawet drobiny farby Do obiektów stworzonych przez człowieka stanowiących kosmiczne śmietnisko należą m.in. cząstki pochodzące z erozji, rozpadu i kolizji ogromnej ilości satelitów krążących wokół Ziemi. Do tego dochodzą różnej wielkości cząstki pochodzące z silników rakietowych na paliwo stałe, a także upuszczone przez astronautów wykonujących spacery kosmiczne przedmioty takich jak śruby czy klucze, które po prostu podryfowały w przestrzeń kosmiczną i dziś krążą wokół Ziemi z ogromnymi prędkościami. Nawet drobiny farby mogą stanowić zagrożenie przy ogromnych prędkościach lotu orbitalnego. Naukowcy z Uniwersytetu w Warwick opracowują innowacyjne sposoby wykrywania śmieci na orbicie w ramach projektów takich jak „DebrisWatch”, a także badają, w jaki sposób wiatry słoneczne mogą wpływać na działanie statków kosmicznych. Jak mówi profesor Pollacco: „Większość współczesnego społeczeństwa jest uzależniona od przestrzeni kosmicznej poprzez komunikację na każdym szczeblu. Jednak obecnie mamy problem z ruchem w przestrzeni kosmicznej. Prędzej czy później, to wszystko stanie się wielkim problemem. Z naszego punktu widzenia chodzi o to, aby zająć się tym dużo wcześniej, zanim np. nie będziemy mogli wysyłać bezpiecznie w kosmos żadnych obiektów, ponieważ ryzyko zderzenia z jakimś odłamkiem będącym dziełem człowieka będzie zbyt wielkie”.
Naukowcy zaproponowali nową skalę do klasyfikacji potencjalnego życia pozaziemskiego
Nowy artykuł opublikowany w czasopiśmie Nature proponuje nowe ramy i skalę do której będzie można się odnieść by określić, kiedy ewentualne dowody na istnienie pozaziemskiego życia będą mogły zostać za prawdziwe odkrycie.
W tym artykule: Skala CoLD Metan na Marsie Dokument rozpoczyna się słowami: „Nasze pokolenie może być realistycznie tym, które odkryje dowody na istnienie życia poza Ziemią. Z tym uprzywilejowanym potencjałem wiąże się odpowiedzialność”. Praca przedstawia szczegóły skali „Confidence of Life Detection” (CoLD) czyli „Pewności Wykrycia Życia”. Została ona zaprojektowana nie tylko po to, aby pomóc naukowcom określić jak blisko są odkrycia ew. obcego życia i aby zachować jednolity punkt odniesienia podczas naukowych debat, ale również po to, by jasno komunikować społeczeństwu odkrycia prowadzące do i obejmujące takie historyczne odkrycie jakim może być odkrycie pozaziemskiego życia. Jeden z naukowców NASA, James Green mówi: „Znajdujemy się w punkcie, w którym musimy być w stanie komunikować się nie tylko między nami, naukowcami, ale także ze społeczeństwem. Proces naukowy nie jest ukończony, dopóki jego rezultaty nie zostaną przekazane społeczeństwu". Skala CoLD CoLD to progresywna, siedmiopoziomowa skala dla naukowców, którzy zajmują się poszukiwaniem i oceną dowodów na istnienie życia pozaziemskiego. Każdy poziom odnosi się do poprzedniego, tak aby dać naukowcom pewność, że gdy osiągną poziom siódmy, odkryli naprawdę coś niezwykłego. Oto jak wygląda skala CoLD: Poziom 1: Wykrycie sygnału lub biosygnatury, która sugeruje aktywność biologiczną. Poziom 2: Wykluczenie ew. sygnatury jako zanieczyszczenia (pochodzącego np. z sondy kosmicznej) i określenie, że dany sygnał ma sens w odniesieniu do środowiska, w którym został znaleziony. Poziom 3: Oszacowanie, w jaki sposób procesy biologiczne mogły doprowadzić do powstania sygnału w badanym środowisku. Poziom 4: Wykluczenie wszystkich niebiologicznych sposobów wytworzenia sygnału. Poziom 5: Włączenie obserwacji niezależnych sygnałów biologicznych do początkowo wykrytej biosygnatury. Poziom 6: Przyszłe obserwacje mające na celu wykluczenie alternatywnych pomysłów zaproponowanych po odkryciach na poziomie 1. Poziom 7: Niezależne, dalsze obserwacje procesów biologicznych w środowisku, które potwierdzą ponad wszelką wątpliwość obecność życia. Naukowcy natknęli się swego czasu na całkiem sporo biosygnatur na poziomie 1, dotyczących potencjalnego życia na Marsie. Rzekome wykrycie metabolizmu bakteryjnego miało miejsce podczas eksperymentów sondy Viking 1, która wylądowała na Marsie w 1976 roku, lub w przypadku oznak mikroorganizmów na marsjańskim meteorycie o nazwie „Alan Hills 84001”, znalezionym na Antarktydzie, czy w przypadku wykrycia gazu metanowego na Marsie przez naziemne teleskopy. Metan na Marsie Ale biosygnatura to nie wszystko. CoLD daje naukowcom podpowiedź w kwestii kolejnych kroków jakie powinni poczynić naukowcy by ocenić, czy biosygnaturą ma sens w środowisku, w którym została znaleziona i czy może być coś, co zanieczyszcza sygnał. „Wykrycie metanu na Marsie jest dobrą biosygnaturą”, mówi Green „ponieważ życie tu na Ziemi generuje metan w bardzo dużych ilościach, jednak nie miałoby ono sensu w kontekście życia na tej planecie, gdyby Mars był aktywny wulkanicznie, co zapewniłoby abiotyczną alternatywę dla obecności metanu”. A np. metan obecny w atmosferze Ziemi mógł „zanieczyścić” czy raczej zniekształcić wyniki obserwacji metanu na Marsie przez ziemskie teleskopy, które wszystkie swoje obserwacje prowadzą przecież patrząc poprzez naszą atmosferę. NASA podjęła już nawet kroki w celu rozszerzenia tej wstępnej obserwacji do poziomu 2 w skali CoLD. Jest nią wysłanie na Marsa łazika Curiosity, który wylądował tam w 2012 roku, w celu wykrycia metanu. Wyeliminowało to możliwość zanieczyszczenia sygnału teleskopu przez ziemski metan. Poza trwającymi misjami na Marsie, które poszukują dowodów na ślady życia, następnym krokiem będzie decyzja społeczności naukowej na temat tego, co jeszcze powinno znaleźć się w skali CoLD, tak aby przyszłe debaty w łonie astrobiologii, mogły być prowadzone i komunikowane w sposób efektywny. „Jeśli nie wprowadzimy do tego rygoru, to naprawdę opóźnimy tę wspaniałą okazję do ogłoszenia i jasnego określenia, z solidnym wsparciem naukowym, najważniejszego twierdzenia o znalezieniu życia pozaziemskiego”, mówi Green i dodaje z nadzieją: „Chciałbym to zrobić jeszcze za mojego życia".
Badania DNA dawnych Polinezyjczyków rzucają światło na zasięg ich podróży
Niezwykle szeroki zasięg podróży jakie odbywali wcześni polinezyjscy podróżnicy morscy został odwzorowany w nowym badaniu genetycznym
W tym artykule: Wszystko zaczęło się od Samoa Polinezyjczycy kontaktowali się z mieszkańcami Ameryki już około 1200 roku Najnowsze badania wykazały, że w ciągu 250 lat różne grupy ludzi wyruszyły z maleńkich wysp znajdujących się na wschód od Tahiti, aby zasiedlić Wyspę Wielkanocną, Markizy i Raivavae - archipelagi, które są oddalone od siebie o tysiące mil, ale na wszystkich można znaleźć podobne kamienne posągi. Wszystko zaczęło się od Samoa Wykorzystując najnowocześniejszą analizę współczesnego DNA, zespół naukowców zdołał nanieść na mapę i przeprowadzić datowanie procesu osiedlania się pierwszych Polinezyjczyków, który rozpoczął się na wyspach Samoa w okresie między 830 a 1360 rokiem objął znaczny obszar Pacyfiku. Ekspansja nastąpiła dość szybko, w ciągu około 17 pokoleń. Naukowcy byli w stanie odwzorować proces migracji trans–pacyficznej poprzez porównanie materiału genetycznego 430 dzisiejszych mieszkańców 21 wysp. W badaniu zauważono, że nisko położone wyspy prawdopodobnie wyłoniły się spod morza zaledwie kilkaset lat przed rozprzestrzenieniem się tam Polinezyjczyków. "Musieli oni posiadać kulturę morską, aby dostać się pomiędzy te małe, podobne do pierścienia wyspy", powiedział Alexander Ioannidis z Uniwersytetu Stanforda, główny autor badania i dodał: „Myślę, że to wyjaśnia w jakiejś części, dlaczego to właśnie stamtąd wypływały łodzie udające się w najdalsze podróże, których ślady odnajdujemy". Polinezyjczycy kontaktowali się z mieszkańcami Ameryki już około 1200 roku Okres tych ekspansji pasuje do wcześniejszych ustaleń opartych na badaniach DNA Ioannidisa i jego zespołu, które pokazują, że rdzenni mieszkańcy północno–zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej oraz Polinezyjczycy kontaktowali się regularnie się około roku 1200. Dzisiejsze populacje Polinezyjczyków mają różnorodne dziedzictwo, ze śladami pochodzącymi Europy, Afryki i innych miejsc. Podczas gdy badania genetyczne starożytnych ludów miały tendencję do koncentrowania się na starożytnych próbkach DNA wydobytych z wykopalisk archeologicznych, Ioannidis i jego zespół skupili się na sekwencjach obecnych we współczesnym DNA. W badaniu użyto oprogramowania do analizy próbek od wspomnianych 430 mieszkańców 21 różnych wysp, aby zidentyfikować powtarzające się wzory genów specyficzne dla populacji Polinezyjczyków, blokując sekwencje DNA związane z europejskim lub innym pochodzeniem.
Meksykański las namorzynowy jest niepodobny do żadnego innego na świecie
Drzewa słodkowodne przechowują informacje z czasów, gdy po raz ostatni zniknęły lodowce.
W tym artykule: Izolacja sięgająca 125 000 lat wstecz Wycinka drzew jest poważnym zagrożeniem W przeciwieństwie do namorzynów w innych miejscach na świecie, drzewa z Jukatanu rosną w wodzie słodkiej. Oznacza to, że wraz z nimi, dokoła może rosnąć wiele innych gatunków: orchidee, bromeliady i inne rośliny powietrzne i lądowe, które nie tolerują zasolonych wód, w jakich zwykle występują czerwone lasy namorzynowe. To prawdziwa naukowa zagadka: Jak to się stało, że te namorzyny rosną około 200 kilometrów w głąb lądu, od 25 do 37 metrów nad poziomem morza, w całkowicie słodkowodnym ekosystemie? Izolacja sięgająca 125 000 lat wstecz Naukowcy stwierdzili, że lasy namorzynowe rosnące w pobliżu rzeki San Pedro zostały oddzielone od przybrzeżnych lasów namorzynowych na okres około 120 000 lat. Zbiega się to z ostatnim interglacjałem, czyli ciepłym okresem występującym między epokami lodowcowymi, który wydarzył się około 125 000 lat temu, kiedy lodowce i polarne czapy lodowe prawie całkowicie się roztopiły. W tym czasie Ziemia była jeszcze cieplejsza niż obecnie, a poziom mórz był od 6 do 9 metrów wyższy. Przodkami tych namorzynów były drzewa przybrzeżne, które pozostały w izolacji, gdy planeta ochłodziła się podczas tzw. „zlodowacenia Wisconsin” będącego ostatnią epoką, gdy lodowce zajęły Amerykę Północną. Gdy lodowce się rozprzestrzeniały, poziom mórz się obniżył, odsłaniając więcej lądu. Odkrycie tego wyjątkowego lasu namorzynowego rodzi pytanie, które zadają sobie badacze: Jakie inne gatunki były izolowane w tym unikalnym ekosystemie obecnym na półwyspie Jukatan przez ostatnie 125 000 lat? Czy należą do nich np. owady albo grzyby? Niestety obecnie, ten wyjątkowy las, niezwykła pozostałość z przeszłości, jest zagrożony wylesieniem i zabudową, która może uniemożliwić naukowcom zbadanie go w celu uzyskania większej wiedzy na temat historii klimatu Ziemi. Wycinka drzew jest poważnym zagrożeniem Już w latach 70–ych ubiegłego wieku ten region był systematycznie pozbawiany drzew, ale brzegi rzeki San Pedro uniknęły buldożerów, ponieważ teren był niesprzyjający do prowadzenia wycinki. Jednak obecnie pojawiają się dla niego nowe zagrożenia, takie jak proponowana trasa kolejowa o długości 1 529 km, która miałaby stanowić szlak, którym podróżowały by tysiące turystów zmierzających do ruin starożytnych miast Majów. Systemy rzeczne na obszarach, na których kiedyś rozwinęła się cywilizacja Majów charakteryzują się bogactwem kulturowym i biologicznym. Teraz wiemy również, że historia ekstremalnych zmian klimatycznych i podnoszenia się poziomu morza w epoce plejstocenu jest zapisana w DNA roślinności lasów namorzynowych. Są one świadectwem, jak dramatycznie zmiany klimatyczne mogą przeobrazić ekosystemy przybrzeżne tak jak miało to miejsce wzdłuż Zatoki Meksykańskiej i co może czekać wielu innych wybrzeży na całym świecie, jeśli świat nie podejmie pilnych działań w celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, które napędzają zmiany klimatyczne.
Czy halucynogenne grzybki mogą leczyć depresję?
Już od jakiegoś czasu testowane jest działanie zawartej w halucynogennych grzybach psylocybiny, która może okazać się niezwykle pomocna w medycynie.
W tym artykule: Wyniki badań są obiecujące 71% wolontariuszy biorących udział w badaniach wykazało poprawę Naukowcy dzięki prowadzonym badaniom, dochodzą do wniosku, że starannie regulowane dawki psylocybiny podawane pacjentom w monitorowanym środowisku, wraz z jednocześnie prowadzoną psychoterapią, mogą być tak samo skuteczne w leczeniu depresji jak wiodące leki przeciwdepresyjne, za to z mniejszą ilością skutków ubocznych. Oczywiście, przeprowadzonych musi zostać jeszcze więcej badań w tej materii, aby można było określić, jak skuteczne jest takie leczenie w przypadku dużych grup ludzi, a także jak bezpieczne i skuteczne jest ono w długich okresach czasu. Wyniki badań są obiecujące Mimo to, dotychczasowe wyniki są bardzo obiecujące a ponadto, wpływ substancji zawartych w halucynogennych grzybach na sposób, w jaki łączą się komórki mózgowe, może to być lek, który przyniesie długoterminowe korzyści w leczeniu depresji. Psylocybina to substancja chemiczna, którą ludzki organizm rozkłada na psilocynę, która jest również innym psychoaktywnym związkiem występującym u gatunku grzybów Psilocybe cubensis, (które są też popularne jako narkotyk rekreacyjny). To właśnie psilocyna wpływa na układ nerwowy, razem z innymi substancjami chemicznymi „konkurując” i aktywując różne typy receptorów serotoninowych. To właśnie ta specyficzna konkurencja między substancjami prowadzi do zakłócenia funkcjonowania obszarów mózgu zaangażowanych w zarządzanie szeroką gamą funkcji, od naszego nastroju do kontroli temperatury ciała i wielu innych. Poprzez wpływ na poziom innego neuroprzekaźnika, zwanego glutaminianem, w obszarach mózgu zaangażowanych w myślenie i poczucie własnej wartości, związek może zmienić ludzką perspektywę na nasze poczucie siebie i jak wchodzimy w interakcje z otaczającym nas światem. Substancje nazywane „psychodelikami”, do których należy psylocybina, zdają się „resetować" sposób, w jaki mózg funkcjonuje i jak ukształtowane są jego połączenia neuronowe na podstawowy poziomie. Oprócz psylocybiny, jeszcze kilka innych związków psychodelicznych obecnych w grzybach z gatunku w Psilocybe cubensis powoduje powstawanie reakcji zmysłowych i emocjonalnych w mózgu. Pod względem wrażeń związanych ze zmysłami przyjmujący psylocybinę relacjonują doznania które polegają m.in. na: „płynnych”, zmieniających się kształtach, a przy większych dawkach występować mogą nawet pełne halucynacje. Na poziomie emocjonalnym, psylocybina prowadzi do poczucia euforii i przyjemności, dając poczucie spokoju. W badaniach prowadzonych pod kierownictwem Alana Davisa z Uniwersytetu Johna Hopkinsa w USA, 24 ochotników ze znacznymi zaburzeniami depresyjnymi, przyjmowało przez określony czas psylocybinę, przy kontynuowaniu ich dotychczasowej terapii. Okazało się, że psylocybina była co najmniej dwa razy bardziej skuteczna niż sama tylko psychoterapia i ponad cztery razy bardziej skuteczna niż dostępne leki przeciwdepresyjne! 71% wolontariuszy biorących udział w badaniach wykazało poprawę Badanie obejmowało dwie sesje terapeutyczne pod wpływem tej substancji: pierwsza trwała przez 8 godzin i obejmowała wstęp, druga trwała 2 godziny i polegała na właściwej terapii z terapeutą. Podczas sesji podawano pacjentom pigułkę psylocybiny, a uczestnicy rozciągali się na kanapie w przestrzeni przypominającej salon, ze słuchawkami na uszach dla stymulacji muzycznej i zasłonami na oczy, aby pobudzić wewnętrzną refleksję. Podczas badania, mniej więcej połowa ochotników rozpoczęła terapię psylocybinową od razu, podczas gdy druga połowa została umieszczona na „liście oczekujących" na okres ośmiu tygodni z regularnymi badaniami zdrowia psychicznego. Był to rodzaj grupy kontrolnej, z grupą natychmiastowego leczenia radzącą sobie znacznie lepiej niż ci z grupy oczekujących, którzy nie otrzymywali żadnych innych form leczenia. Po czterech tygodniach terapii 71% wolontariuszy biorących udział w badaniach wykazało poprawę, a 50% spadek objawów depresji. Po miesiącu, ponad połowa grupy została uznana za pacjentów, u których depresja zaczęła się cofać. Jak mówią autorzy badania: „Obecne testy wykazały, że psylocybina podawana w kontekście wspierającej psychoterapii (przez okres około 11 godzin) wywołała duże, szybkie i trwałe efekty przeciwdepresyjne. Nawet to, co mamy do tej pory, wygląda obiecująco. Wyniki potwierdzają inne ostatnie badania, które sugerują, że terapia wspomagana psylocybiną może przynieść znaczące i długotrwałe efekty antydepresyjne już po jednej lub dwóch sesjach”. Jeszcze inne badanie przeprowadzone wśród osób, które nie reagowały na inne metody leczenia u nich depresji i lęku, wykazało podobne korzyści przy zastosowaniu dwóch dawek psylocybiny, które utrzymywały się przez okres do trzech miesięcy. Chociaż nadal nie jest jasne, w jaki sposób psylocybina poprawia objawy depresji, halucynogen został powiązany z wieloma z tych samych sieci neuronalnych, co obecne leki przeciwdepresyjne, chociaż wydaje się działać w inny sposób. Konieczne są oczywiście dalsze badania, ale obecne wyniki są naprawdę obiecujące i dają nadzieję na to, że leczenie depresji może wkrótce stać się znacznie bardziej skuteczne.
Odkryta właśnie struktura galaktyk nazwana „Łukiem Olbrzyma" może zmienić nasze pojęcie o kosmosie
Rozległy łuk galaktyk zdaje się podważać dotychczasową wiedzę o kosmosie
W tym artykule: Kosmologia wywrócona „do góry nogami" „Jeśli Łuk Olbrzyma jest prawdziwy, to jest to bardzo doniosłe odkrycie!" Galaktyki tworzące ogromna strukturę w kształcie łuku, rozciągają się na przestrzeni ponad 3 miliardów lat świetlnych. Jeśli ten łuk okaże się prawdziwy, podważy to podstawowe założenie kosmologii, które mówi że w dużej skali, materia we wszechświecie jest rozłożona równomiernie, bez względu na to, w które miejsce spojrzymy. Kosmologia wywrócona „do góry nogami" Kosmolożka Alexia Lopez mówi wprost: „To wywróciłoby do góry nogami kosmologię, jaką znamy! Nasz standardowy model, nie ujmując tego zbyt mocno, w pewnym sensie się rozpada". Lopez, z Uniwersytetu Środkowego Lancashire w Preston w Wielkiej Brytanii razem ze swoim zespołem odkryła kosmiczną strukturę. Została ona nazwana „Łukiem Olbrzyma”. Jeśli jest on prawdziwy, byłby kolejnym z poszerzającej się gamy znanych nam wielkoskalowych struktur we wszechświecie. Wszystkie razem, zmusiłyby naukowców do rewizji standardowego modelu kosmologii. Zakłada on, że gdy spojrzymy na wystarczająco duży obszar przestrzeni kosmicznej, obejmujący około 1 miliard lat świetlnych, materia jest w nim rozmieszczona równomiernie. Jednak rozmiar „Łuku Olbrzyma” wydaje się być około trzy razy większy od tego teoretycznego progu. Jest on kolejną strukturą obok „Wielkiego Muru Sloana”, „Pierścienia Olbrzymich Wybuchów Promieni Gamma” oraz „Ogromnej Grupy Wielkich Kwazarów”, które zdają się wyłamywać z przyjętych założeń dotyczących materii w kosmosie. Do uchwycenia obrazu nowej struktury doszło podczas, badania światła pochodzącego z około 40 000 kwazarów uchwyconych przez projekt Cyfrowej Analizy Nieba Sloana (na cześć Alfreda P. Sloana, długoletniego prezesa firmy General Motors, który założył fundację wspierającą naukę). Sygnatura świetlna „Łuku Olbrzyma” ma związek z atomami magnezu, które straciły jeden elektron. Światło kwazarów zaabsorbowane przez te atomy wyznacza niemal symetryczny łuk dziesiątek galaktyk rozciągających się na obszar około jednej piątej promienia całego obserwowalnego wszechświata. Sama struktura jest niewidoczna dla ludzkiego oka z Ziemi, ale gdyby była widoczna, rozciągałaby się na obszar nieba około 20 razy większy od rozmiarów Księżyca w pełni. „Jeśli Łuk Olbrzyma jest prawdziwy, to jest to bardzo doniosłe odkrycie!" Astrofizyk Subir Sarkar z Uniwersytetu w Oksfordzie twierdzi, że jak na razie istnieje wciąż dużo wątpliwości dotyczących tej struktury: „Byłby to bardzo fundamentalny test hipotezy, że wszechświat jest jednorodny w dużej skali. W tej chwili powiedziałbym, że dowody są obiecujące, ale jeszcze nie przekonujące, ale jeśli „Łuk Olbrzyma” jest prawdziwy, to jest to bardzo doniosłe odkrycie". Lopez przeprowadził do tej pory trzy testy statystyczne, aby oszacować szanse na to, że galaktyki mogą ułożyć się w gigantyczny łuk przez przypadek. Wszystkie trzy testy sugerują zatem, że struktura ta jest prawdziwa, a jeden z testów przewyższa tzw. „złoty standard” fizyków, według którego szanse na to, że jest to statystyczny przypadek są mniejsze niż 0,00003%.
Mikroplastik jest już nawet w powietrzu!
Do tej pory mówiono głównie o problemie mikroplastiku obecnego w wodzie. Teraz okazuje się, że mikro cząsteczki plastiku są obecne również w powietrzu.
W tym artykule: Od Pirenejów po Antarktydę Mikroplastik może ogrzewać atmosferę Mikroplastik to określenie, którego używa się w odniesieniu do cząsteczek plastiku o średnicy poniżej 5mm. To górna granica wielkości drobin plastiku, które są tak określane. Niestety w naturze można obecnie zaobserwować znacznie mniejsze cząsteczki plastiku (powstające na skutek stopniowego rozkładu tego materiału), z których wiele jest tak małych i lekkich, że mogą być one unoszone przez wiatr. Od Pirenejów po Antarktydę W jednym z badań przeprowadzonych w 2017 r., okazało się, że średnie stężenie mikrowłókien w powietrzu we Francji wynosi od 1 do 60 na metr sześcienny (33% z nich okazało się mikroplastikiem). W innym badaniu sprawdzono jakość powietrza w Teheranie i oprócz typowych zanieczyszczeń, jakich można by się spodziewać, odnaleziono w nim 2649 cząstek mikroplastiku w 10 próbkach powietrza. Stężenie mikroplastiku wahało się od 83 do 605 cząstek na 30,0g pyłu ulicznego. W 2019 r. naukowcy natrafili z kolei na cząsteczki mikroplastiku w glebie w odległej części francuskich Pirenejów. Sama ilość zanieczyszczeń była tym, czego można by się spodziewać, jeśli próbka byłaby pobrana w środku ruchliwego miasta o skali Paryża. Jednak w wysokich górach obecność mikroplastiku zdziwiła naukowców. Początkowo podejrzewano, że mikroplastik jest unoszony przez prądy w atmosferze, co było nową tezą w tamtym momencie. Jednak, jeśli tak, oznaczało to bardzo niepokojącą rzecz: cząsteczki plastiku są teraz obecne również w powietrzu. Niedługo potem naukowcy z amerykańskiej Geological Survey (to instytucja o charakterze naukowo–badawczym, zajmująca się czterema dziedzinami: biologią, geografią, geologią i hydrologią) odkryli, że plastik opada również na Góry Skaliste na zachodzie USA, co potwierdza tezę francuskich naukowców. Według modeli badających zachowanie się ziemskiej atmosfery i prądy które w niej występują, cząsteczki mikroplastiku są w stanie dotrzeć z wiatrem aż na Antarktydę. Próbki zebrane na tym lodowo–śnieżnym kontynencie potwierdziły te założenia. Oznacza to, że mikroplastik został wyniesiony do atmosfery i rozprowadzony dość równomiernie. To niepokojące odkrycie, które musi zostać jeszcze zweryfikowane przez znacznie więcej badań. W porównaniu z badaniami dotyczącymi obecności mikroplastiku w glebie ziemi, te dotyczące tych zanieczyszczen w powietrzu są póki co dość skromne. Problem wydaje się o tyle poważny, że mikroplastik w powietrzu mógłby mieć nie tylko negatywny wpływ na zdrowie wszystkich organizmów oddychających powietrzem, ale najprawdopodobniej jego obecność nie pozostałaby bez wpływu na proces globalnego ocieplenia. Mikroplastik może ogrzewać atmosferę W jednym z badań naukowcy odkryli, że mikroplastiki w dolnych warstwach atmosfery rozpraszają światło ultrafioletowe i promieniowanie widzialne, co jak się uważa, mogłoby mieć efekt ochładzający powietrze. Niestety, jednocześnie cząsteczki te pochłaniają promieniowanie podczerwonego, które ma ocieplający wpływ na klimat powierzchniowy Ziemi. Co gorsza, pochłaniają one promieniowanie UV o specyficznej długości fali, którego nie pochłania większość cząstek obecna w powietrzu. To prowadzi do ich nagrzewania, co w efekcie nagrzewa atmosferę. Ostatecznie, po podsumowaniu wszystkich efektów jakie powoduje mikroplastik w atmosferze wydaje się, że może on się przyczyniać się do pogorszenia efektu cieplarnianego. Jak alarmują naukowcy, plastik ulega degradacji z upływem czasu i pod wpływem promieniowania UV pochodzącego ze Słońca, tworząc tzw. „wtórny mikroplastik”, co każe się spodziewać, że problem będzie jedynie narastał w nadchodzących latach. Póki co jednak, problem mikroplastiku w powietrzu jest jeszcze niewielki, więc jest czas na to, by podjąć działania. Ilość plastiku gromadzonego na wysypiskach śmieci i w środowisku naturalnym podwoi się w ciągu najbliższych trzech dekad, więc nie ma czasu do stracenia.
Co spowodowało wyginięcie mamutów? Naukowcy proponują nowe wyjaśnienie.
Naukowcy twierdzą, że to nie ludzie spowodowali wyginięcie mamutów.
W tym artykule: Naukowcy właśnie zaproponowali nową hipotezę „Środowiskowe DNA” Spór o to, co tak naprawdę spowodowało ogólne wymarcie gatunków zwierząt określanych jako arktyczna megafauna, do której należał też mamut włochaty trwa od ponad stu lat. Proponowane przyczyny obejmują różne czynniki od zabijania ich przez ludzi po zmiany klimatu. Naukowcy właśnie zaproponowali nową hipotezę Główną przyczyną wyginięcia mamutów zdają się być zmiany klimatyczne i zmieniające się wzorce wegetacji roślin stanowiących ich pożywienie. Jednocześnie według naukowców mamuty przetrwały na Ziemi znacznie dłużej niż sądzono. Wcześniej twierdzono, że mamuty wełniste wyginęły około 10 000 lat temu. Okazuje się jednak, że ostatnie z nich żyły na Syberii jeszcze 3 900 lat temu! Badanie sugeruje, że unikalna roślinność stanowiąca pożywienie tych ogromnych ssaków na obszarach północnej Syberii istniała przez tysiące lat dłużej niż się spodziewano, co pomogło mamutom utrzymać się przy życiu. Ostatecznie jednak wahania dotyczące ilości tych roślin doprowadziły do ich zbyt małej ilości, która mogłaby wyżywić obecne tam ostatnie populacje mamutów. Jednocześnie, jak pokazują najnowsze badania mamuty współistniały z ludźmi, którzy zasiedlali tamte tereny przez około 2 000 lat. W związku z tym nie ma możliwości, by ludzka aktywność wystarczyła do spowodowania wyginięcia mamutów zaledwie w ciągu kilkunastu, najwyżej kilkudziesięciu stuleci po pierwszym ich kontakcie z ludźmi. Jak mówi Yucheng Wang, naukowiec z Uniwersytetu w Cambridge, przewodzący omawianym badaniom, „Rozmieszczenie ludzi w czasie było prawie całkowicie niezwiązane z obecnością megafauny, jaką stanowiły m.in. mamuty". Dokładne określenie kiedy mamuty włochate zniknęły z powierzchni Ziemi z powodu ograniczonej liczby ich odnalezionych skamielin. Dlatego Wang razem ze swoim zespołem zastosował nową metodę – zbadali tzw. „środowiskowe DNA” lub „eDNA" pochodzące z roślin i zwierząt znalezionych na terenach, na których żyły kiedyś mamuty. „Środowiskowe DNA” „Środowiskowe DNA” to DNA zachowane w próbkach takich jak gleba, woda, powietrze i inne próbki pochodzenia biologicznego. Na przykład, zwierzęta wydalają eDNA poprzez mocz, kał, a po śmierci ich materiał genetyczny pochodzący z fragmentów kości, włosów i komórek skóry wchodzi w kontakt z cząsteczkami gleby. Z czasem DNA zagęszcza się w warstwach gleby. Kolejne jej warstwy odpowiadają różnym okresom czasu, co pozwala badaczom lepiej zrozumieć okres w jakim żyły i wyginęły te zwierzęta. Zespół badawczy wyodrębnił i zsekwencjonował eDNA w warstwach syberyjskiej gleby, a następnie porównał te dane z DNA wyodrębnionym ze współczesnych roślin arktycznych. Zebrano w ten sposób ponad 500 próbek eDNA roślin i zwierząt z ostatnich 50 000 lat. Badania zespołu Wanga sugerują, że wzrost średnich temperatur, który nastąpił po ostatnim glacjalnym maksimum (czyli okresie kiedy pokrywy lodowe były najgrubsze), spowodował topnienie pokryw lodowych, co stworzyło warunki do rozwoju roślinności charakterystycznej dla terenów podmokłych na północnosyberyjskim płaskowyżu. Jednocześnie mamutom trudniej było się poruszać po podmokłych terenach i uzyskać dostęp do roślin, które wcześniej stanowiły podstawę ich jadłospisu.
Starożytna architektura może okazać się przydatna w tworzeniu budynków odpornych na globalne ocieplenie
Tak zwana „architektura wernakularna” może okazać się sposobem na globalne ocieplenie, przynajmniej jeśli chodzi o wyzwania związane budownictwo.
W tym artykule: Architektura wernakularna – co to takiego? Styl Santa Fe ZEA, Kanada, Wielka Brytania... Na całym świecie trwają wysiłki związane z walką z postępującym globalnym ociepleniem. Należy do nich między innymi planowanie odpornej na ekstremalne zjawiska pogodowe infrastruktury. Nawet jeśli ludzkości uda się nie dopuścić do wzrostu średnich temperatur na globie o więcej niż 3 stopnie Celsjusza w stosunku do ery przedprzemysłowej, niektóre skutki zmian klimatu, takie jak częstsze i bardziej intensywne opady, silniejsze wiatry i huragany itp. i tak są już nie do uniknięcia. Reakcja na te zjawiska to więc konieczność, zwłaszcza, że dochodzi do nich już teraz (wystarczy przypomnieć ogromne ulewy i powodzie w Niemczech ostatniego lata, czy zalanie Nowego Jorku sprzed kilku miesięcy). Architektura wernakularna – co to takiego? Co więcej, nie musimy wymyślać nowych rozwiązań od zera. Na całym świecie bowiem, tworzenie budynków odpornych na destrukcyjne działanie natury trwa od wielu wieków. To właśnie określa się mianem architektury wernakularnej. Czym ona jest? To taka architektura, która opiera się na budowaniu przy użyciu tradycyjnych dla danego regionu surowców i materiałów. Ludzkość od tysiącleci tworzy najróżniejsze konstrukcje, czerpiąc z doświadczeń przeszłych pokoleń, doskonaląc jednocześnie swoje umiejętności. Dlaczego teraz mielibyśmy przestać? Architektura wernakularna oprócz swojej użyteczności może też nadać architekturze charakter związany z miejscem w którym istnieje. Według raportu opublikowanego przez Oxford Urbanists, obecnie istnieją doskonałe okoliczności ku temu, by architektura wernakularna przeżyła swoje odrodzenie. Jeśli się nad tym zastanowić, przez drugą połowę XX wieku w wielu miejscach na świecie powstawały bliźniaczo do siebie podobne drapacze chmur, lotniska, dworce, szpitale itp. W wielu miejscach okazuje się teraz, że o ile ich wygląd może kojarzyć się z cywilizacyjnym rozwojem i sukcesem, sposób w jaki zostały zbudowany w ogóle nie zabezpiecza ich przed zjawiskami takimi jak huragany, pożary czy powodzie. Czerpanie z dziedzictwa architektury wernakularnej może być sposobem na uczynienie wielu miast na całym świecie bardziej odpornymi na gwałtownie zmieniający się klimat. Jeden z hoteli w Santa Fe, Nowy Meksyk, USA (getty images) Styl Santa Fe Jednym z przykładów miejsca, gdzie możemy się spotkać z architekturą wernakularną jest południowy zachód Stanów Zjednoczonych, który przy okazji jest jednym z najbardziej narażonych na negatywne skutki zmian klimatu miejscem na świecie. W stanach Nowy Meksyk i Arizona, bardzo popularny jest „styl Santa Fe”, który czerpie pełnymi garściami z architektury Pueblo, czyli stylu w jakim tworzyły swoje budowle rdzenne ludy Ameryki Północnej z kultury Pueblo. Jest on tak naprawdę połączeniem architektury Pueblo z hiszpańskim stylem kolonialnym. Po raz pierwszy, domy budowane przez kulturę Pueblo (inaczej zwaną Anasazi) pojawiły się na terenach, które dziś są południowymi Stanami Zjednoczonymi około 1150 roku. Co istotne, są one używane przez lokalną ludność Pueblo po dziś dzień! Dziś, domy inspirowane stylem Pueblo, w którym materiałem budulcowym było suszone na słońcu błoto, często budowane są z materiałów pozyskiwanych lokalnie. Grube ściany zbudowane z wysuszonego, odpowiednio spreparowanego błota stanowią doskonałą ochronę przed ogromnymi upałami za dnia jak i niskimi temperaturami jakie panują nocami na terenach pustynnych. ZEA, Kanada, Wielka Brytania... Amerykańskie stany południowego zachodu to jednak tylko jeden z wielu przykładów. W innych regionach świata, gdzie ludzie zmagają się z ekstremalnie wysokimi temperaturami architektura wernakularna jest rozwiązaniem wykorzystywanym już od dawna. Architekci i inżynierowie nie tylko korzystają z lokalnych surowców, ale też inspirują się wzornictwem i estetyką wywodzącą się z danych terenów. Znakomitym przykładem takiego zjawiska są super nowoczesne budowle zbudowane w stolicy Zjednoczonych Emiratów Arabskich Abu Dhabi, które odzwierciedlają swoją formą tradycyjną architekturę arabskiego kręgu kulturowego. Budownictwo w krajach skandynawskich lub Kanadzie opiera się na tradycyjnych dla tych regionów formach i materiale jakim jest drewno, z którego w Szwecji (po specjalnej impregnacji) tworzy się nawet armaturę łazienkową. Biblioteka publiczna w Calgary, Kanada (getty images) Jeszcze innym przykładem zwrotu ku lokalnym stylom i potrzebom są coraz częściej budowle powstające w Wielkiej Brytanii. Chris Lawson, który sprawuje funkcję dyrektora zarządzający w firmie architektonicznej CK Architectural w tym kraju, opisuje proces budowy domów jednorodzinnych w środkowo-południowej Anglii. Domy, które się tam buduje często powstają z drewna pozyskiwanego z lokalnych gatunków drzew, które są już przystosowane do wilgotnej, deszczowej pogody. To sprawia, że są one doskonałym materiałem budowlanym. Oprócz drewna, zastosowanie znajduje również pozyskiwany lokalnie wapień, także znakomicie nadający się do prac budowlanych. Jego użycie pozwala na oszczędności z tytułu zakupu i transportu z innych miejsc, co przyczynia się również do ograniczenia emisji spalin. Obecne trendy w budownictwie, otwartość architektów na nowe rozwiązania oraz bogate tradycje i wiedza lokalnych społeczności na całym świecie pozwalają patrzeć z nadzieją w przyszłość w kwestii zrównoważonego budownictwa. Architektura wernakularna może nie tylko pomóc ludzkości w przystosowaniu się do nadchodzących ekstremalnych warunków pogodowych, ale też sprawić, że nasz świat stanie się bardziej różnorodny przez lepsze odzwierciedlenie lokalnej specyfiki i kultury.
Nie chodzi tu o znanego artystę o nazwisku Bruno Mars, a o nagrania wykonane przez łazika NASA Perseverance na powierzchni Marsa.
W tym artykule: Marsjański wiatr Pierwsze nagranie NASA Łazik „Perseverance” jest pierwszym pojazdem na powierzchni Marsa, który posiada na pokładzie specjalne, dedykowane mikrofony służące do nagrywania marsjańskich odgłosów. Marsjański wiatr Do tej pory, pojazd NASA zdążył nagrać już pięć godzin szumów marsjańskiego wiatru. Na nagraniach można też usłyszeć dźwięk silników łazika, dźwięk kół, które poruszają się po marsjańskim gruncie oraz odgłos jaki wydaje napęd ruchomego ramienia pojazdu. Największą ekscytację wzbudzają jednak u naukowców z NASA dźwięki marsjańskiego helikoptera, który dotarł tam na pokładzie „Perseverance”, „Ingenuity”. Nagrania nie służą żadnemu konkretnemu naukowemu celowi. Mikrofony umieszczono na pokładzie pojazdu „przy okazji”. Skoro „Perseverance” już tam jest i prowadzi pionierskie badania naukowe (np. pobiera próbki gruntu, które analizuje w mini–laboratorium na swoim pokładzie poszukując śladów życia), dlaczego by nie posłuchać tego, jak brzmi inna planeta? Naukowcy z NASA przyznają, że akurat ten element misji służy po prostu zaspokojeniu ciekawości i pozwala na doświadczenie Marsa w zupełnie nowy sposób. Mikrofony, które poleciały na Marsa nie są też żadną specjalistyczną aparaturą. Są dość przeciętnymi urządzeniami: to dwa mikrofony dookólne o oznaczeniu DPA 4006. Można je kupić w Internecie za cenę około 2 400 dolarów. W tym momencie czuję się jednak zobowiązany dodać, że określenie „przeciętne urządzenie” pasuje do nich tylko w porównaniu z innymi, super–zaawansowanymi technologiami NASA. Tak czy owak, w porównaniu z tym, co ma na pokładzie „Perseverance”, którego misja kosztuje 2,7 miliarda dolarów, to naprawdę niewiele. View oEmbed on the source website Materiał opublikowany przez NASA. Nagranie z powierzchni Marsa zaczyna się w 1:32. Pierwsze nagranie NASA To nie pierwsza misja kosmiczna, która obejmuje zamiary nagrania dźwięków z innych planet. Ludzkość po raz pierwszy mogła usłyszeć brzmienie innego świata w 1981 roku, kiedy to radziecka sonda kosmiczna „Venera 13” zarejestrowała dźwięki w atmosferze Wenus, na powierzchni której wylądowała i przetrwała nieco ponad dwie godziny (warunki na tej planecie są naprawdę niesprzyjające!). Dzięki Europejskiej Agencji Kosmicznej z kolei, ludzkość mogła przekonać się jak brzmi Tytan–księżyc Saturna. Europejski lądownik „Huygens”, będący częścią słynnej amerykańskiej sondy „Cassini” badającej Saturna, przesłał na Ziemię dźwięki z Tytana podczas opadania na jego powierzchnię w styczniu 2005 roku. Jeśli chodzi o amerykańskie nagrania z innych planet, choć może trudno w to uwierzyć, Perseverance jest dopiero pierwszym przedsięwzięciem NASA, które zakończyło się sukcesem pod tym względem. Pierwszą próbę NASA podjęła przy okazji misji „Mars Global Surveyor” w 1998 roku, kiedy to lądownik o nazwie „Mars Polar Lander”, niestety rozbił się przy lądowaniu w grudniu 1999 roku. Po raz drugi, amerykańska agencja kosmiczna planowała wysłać mikrofon na pokładzie lądownika „Phoenix” (tym razem lądowanie się powiodło), ale ostatecznie zrezygnowała z tego pomysłu w obawie przed ewentualnymi komplikacjami technicznymi, które mógłby spowodować, a które mogłyby zagrozić sprawnemu działaniu całego lądownika. Helikopter ”Ingenuity", w tle łazik „Perseverance" (getty images) Tym razem, wszystko się na szczęście powiodło, i choć nagranie nie powala na kolana jakością, warto je sprawdzić (najlepiej w słuchawkach, tak by nie zakłócały go inne dźwięki). Jak mówi, cytowany przez NASA, naukowiec zajmujący się analizowaniem nagrań z mikrofonów „Perseverance” we francuskim Instytucie Badań Astrofizycznych i Paleontologicznych w Tuluzie: „Słuchając tych nagrań, człowiek czuje się jakby naprawdę tam stał! Marsjańskie dźwięki są pełne basowych wibracji, więc w słuchawkach, można je naprawdę poczuć. Myślę, że w przyszłości mikrofony będą ważnymi elementami przyszłych misji badających Marsa i inne obiekty w Układzie Słonecznym.” Trudno się z nim nie zgodzić. Nawet jeśli nagrania te nie mają żadnego, konkretnego naukowego celu, pozwalają nam doświadczyć przy pomocy jednego z naszych zmysłów, jakie warunki panują na oddalonej o miliony kilometrów planecie. Jeśli chcecie posłuchać innych kosmicznych dźwięków, NASA prowadzi całą stronę internetową z, jak sama je nazywa „upiornie" brzmiącymi nagraniami pochodzącymi z różnych miejsc w naszym Układzie Słonecznym. Tak naprawdę są to efekty rejestracji np. pola magnetycznego Jowisza, emisji fal radiowych przez Saturna czy wiatru słonecznego, przekonwertowane na częstotliwości słyszalne dla ludzkiego ucha.
Ilustracje ze średniowiecznych manuskryptów nie przestają zadziwiać!
Historia tzw. „iluminowanych rękopisów” jest ciekawsza i bardziej obsceniczna niż wam się wydaje!
W tym artykule: „Iluminowane manuskrypty” Tematyka religijna Króliki przeprowadzające egzekucje Tak zwane „iluminowane rękopisy” to pisma ozdobione ornamentami, najczęściej pochodzące Europy, z okresu średniowiecza. Nie oznacza to jednak, że jedynie średniowieczna tworzyła tego typu rękopisy. Istnieją starożytne pisma tego rodzaju, pochodzące z czasów antycznych. Bogate tradycje w tworzeniu ozdobnych rękopisów miały też ludy prekolumbijskie z obydwu Ameryk, jak Majowie czy Aztekowie, tworzący tzw. kodeksy. „Iluminowane manuskrypty” Najstarsze zachowane do dziś egzemplarze „iluminowanych manuskryptów” powstały w okresie IV i V w.n.e. pochodzą z IV i V wieku naszej ery. Należą do nich np. „Biblia z Quedlinburga”, która jest najstarszym dziełem zawierającym miniatury o rodowodzie chrześcijańskim. Ozdabianie manuskryptów ornamentami było też praktyką stosowaną w starożytnym Rzymie mniej więcej od I w.p.n.e. Czasami ozdabiano teksty dotyczące ważnych postaci ich wizerunkami. Wiemy o nich jednak tylko dzięki dawnym historykom. Do dziś nie zachowały się bowiem żadne z nich. Wielu ekspertów zwraca uwagę na starożytny Egipt, gdzie według nich sztuka zdobienia manuskryptów wymyślnymi rysunkami pojawiła się po raz pierwszy. Przemawia za tym odkrycie dotyczące portretów, którymi były ozdabiane manuskrypty. Wykonywano je specjalną metodą polegającą na rysowaniu konturów czarną farbą, a następnie wypełnianiu kształtu określonym kolorem. Tą technikę nazywa się dziś „metodą egipską". Jest to sposób ozdabiania manuskryptów dość podobny do tego, jaki stosowali średniowieczni skrybowie. Oni również zaczynali od tworzenia konturów wykonanych czarnym tuszem. Na tym jednak podobieństwa się kończą, ponieważ w średniowieczu nastąpił znaczny rozwój technik zdobniczych, których używano do ozdabiania tekstów. To wtedy właśnie zaczęto dodawać do manuskryptów bardziej skomplikowane ilustracje. Niekiedy były to obrazy zajmujące nawet całą stronę. Częstym motywem były zdobione inicjały (czyli duże, pierwsze litery od których zaczynał się dany paragraf lub strona) i obramowania stron. Jedną z technik tworzenia takich malunków było pokrywanie wybranego miejsca klejem na którym następnie układano pozłacane liście, które w dalszej kolejności były starannie wcierane w papier. Efektem była błyszcząca powierzchnia. Na koniec, reszta malunku była pokrywana kolorowymi farbami. Końcowy efekt sprawiał, że ozdobione w ten sposób strony dosłownie mieniły się w świetle. Przykład manuskryptu ze złoconymi ilustracjami (getty images) Tematyka religijna Cechą szczególną europejskich manuskryptów z okresu średniowiecza jest ich niemal jednorodna tematyka. Ozdobne pisma i księgi najczęściej dotyczyły tematów religijnych. W okresie między szóstym a ósmym stuleciem naszej ery np. mnisi z irlandzkich klasztorów posiadali monopol na tworzenie takich dzieł. Nic więc dziwnego, że zachowane z tego okresu manuskrypty pełne są tematyki religijnej połączonej z motywami wywodzącymi się z kultury celtyckiej. Dopiero od mniej więcej od IXw. produkcją „iluminowanych manuskryptów” zaczęli się trudnić również ludzie nie związani z religią. Nie oznaczało to jednak, iż tematyka religijna przestała być dominującym motywem. Oprócz niej jednak, coraz więcej ilustracji zaczęło przedstawiać sceny z życia ważnych postaci i władców, wydarzenia historyczne, ale też bardziej bardziej przyziemne tematy jak turnieje rycerskie czy sceny z życia codziennego. Całym odrębnym gatunkiem można określić malunki przedstawiające dziwaczne stworzenia i motywy. Smoki, antropomorficzne zające i inne zwierzęta do dziś potrafią robić wrażenie, dając świadectwo niezwykłej wyobraźni swych twórców. Takie obrazy najczęściej można znaleźć na marginesach pism. Mają one nawet swoją nazwę, wywodzącą się od miejsc, w których były umieszczane – marginalia. Te najdziwniejsze z nich, przedstawiające wymyślne stwory i tego typu wizerunki, są określane mianem drolerii. Króliki przeprowadzające egzekucje Drolerie, były szczególnie popularne w manuskryptach tworzonych w Anglii i Francji w XIII i XIV wieku. W polskim piśmiennictwie, przykładami dzieł, w których można odnaleźć takie osobliwe dekoracje są m.in. „Psałterz floriański” czy „Graduał Jana Olbrachta”. Chyba najczęściej spotykanym motywem, jeśli chodzi o drolerie, są antropomorficzne zwierzęta. Na tych ilustracjach zajmują się np. polowaniem na inne zwierzęta, graniem muzyki lub przeprowadzaniem...egzekucji na ludziach. Nie sposób nie odnieść wrażenia, iż tego typu malunki miały przede wszystkim charakter humorystyczny. Na pewno musiały też przysporzyć radości ich twórcom, którzy mogli puścić wodze fantazji, przedstawiając np. Króliki biorące udział w turniejach rycerskich. Drugim, najbardziej popularnym motywem, który można odnaleźć w średniowiecznych manuskryptach są zdobienia przedstawiające wszelkie przejawy ludzkiej seksualności. Średniowiecze kojarzone jest z surową obyczajowością i rygorystycznie pojmowaną religią, gdzie głównym celem człowieka miało być dostąpienie zbawienia wieńczącego życie pełne pokory i modlitwy. Istotnie, taki był dominujący nurt tamtych czasów. Czy może w takim razie dziwić, że gdziekolwiek tylko nadarzyła się sposobność, średniowieczni twórcy dawali upust swojej fantazji i tworzyli obrazy, które nawet dziś zwracają uwagę swoją obscenicznością. Manuskrypt z XIII w. z francuskiego Amiens (public domain) Co więcej, takie motywy pojawiały się nie tylko w tekstach o charakterze świeckim! Również pisma religijne były ozdabiane w ten sposób. Przykładem są np. „Psałterz z Rutland” lub „Psałterz z Ormesby”, gdzie pełno jest nagich postaci wykonujących najdziwniejsze czynności, jak w przypadku gdy mężczyzna dmie w trąbkę w odbyt chłopca, który ma głowę konia. W innym manuskrypcie można znaleźć postać nagiej kobiety która odbywa lot na latającym penisie. A myśleliście, że tylko w obecnych czasach można trafić na abstrakcyjne memy, prawda? Detal z ”Psałterza z Rutland” (public domain)
Wykryto ogromną asteroidę zmierzającą prosto w kierunku Ziemi! Co teraz?
Co moglibyśmy zrobić, gdyby okazało się, że zagraża nam podzielenie losu dinozaurów unicestwionych przez uderzenie asteroidy? Naukowcy mają kilka pomysłów.
W tym artykule: Krótka historia kolizji Ziemi z asteroidami Co moglibyśmy zrobić? Póki co, mamy czas Niedawno pisaliśmy o serii asteroid, które w najbliższych tygodniach miną Ziemię w bliskiej (pod kosmicznym względem) odległości. Żadna z nich nie jest na kursie kolizyjnym z nasza planetą, więc nie musimy się martwić. W historii Ziemi (i naszej cywilizacji również) zdarzały się jednak momenty, w których jej położenie zbiegało się w czasie i przestrzeni z torem lotu dużych, kosmicznych głazów, jakimi są asteroidy. Krótka historia kolizji Ziemi z asteroidami Najbardziej doniosłym uderzeniem asteroidy w naszą planetę o którym wiemy, było to sprzed około 65 mln lat, które doprowadziło do wyginięcia dinozaurów (pomimo istniejących teorii o tym, że tak naprawdę to inne czynniki, jak aktywność wulkaniczna, doprowadziły do ich zniknięcia, obecnie panuje szeroki, naukowy konsensus na temat tego, że to właśnie asteroida była przyczyną ich zagłady). Asteroida o średnicy około 10 km uderzyła w wybrzeże półwyspu Jukatan, zmieniając oblicze życia na Ziemi na zawsze. Pozostałością po tym zdarzeniu jest krater o nazwie „Chicxulub". W Arizonie znajduje się chyba najsłynniejszy, a na pewno najlepiej zachowany krater na świecie. Liczący ok. 1,2km średnicy krater (zwany Kraterem Barringera) jest efektem uderzenia asteroidy mierzącej, jak się szacuje, jedynie około 50 m, do którego doszło mniej więcej 50 tys. lat temu. W 1908 roku, asteroida lub kometa o rozmiarach około 20 m, eksplodowała z siłą około tysiąc razy większą niż bomba atomowa, która zniszczyła Hiroszimę w 1945 roku, w atmosferze nad Wschodnio–Syberyjską Tajgą. Ostatnim wydarzeniem związanym z asteroidą, komentowanym szeroko na całym świecie, był przelot meteoru czelabińskiego, który w lutym 2013 roku rozpadł się ok. 30 km nad powierzchnią Ziemi. Dezintegracja obiektu o średnicy jedynie około 20 m i szacowanej masie 10 tys. ton spowodowała falę uderzeniową, która uszkodziła w sumie 7500 budynków. rater Chicxulub 60 mln lat temu (getty images) Żadna z kolizji (z Ziemią, bądź z jej atmosferą) do których doszło już w czasie istnienia ludzkiej cywilizacji, nie miała na szczęście poważnych konsekwencji dla ludzkości. Jednak w każdej chwili może zostać wykryta asteroida, której wielkość (dużo większa niż skromne 20 czy 50 metrów), masa oraz trasa przelotu i moment przecięcia się jej trajektorii z ziemską orbitą mogą oznaczać dla nas perspektywę końca świata jaki znamy, a nawet koniec ludzkości w ogóle. Jednak po raz pierwszy w historii naszej planety, zamieszkuje ją cywilizacja, która może wpłynąć na losy takiej asteroidy niszcząc ją, lub choćby zmieniając jej kurs na tyle, by ominęła Ziemię. W 1998 roku Kongres USA powierzył NASA zadanie identyfikacji potencjalnie „zabójczych” asteroid, a w 2005 roku ponowił i rozszerzył swoje wymagania względem amerykańskiej agencji kosmicznej w tym względzie. Do 2020 roku NASA zidentyfikowała w bezpośrednim sąsiedztwie Ziemi około 10 000 asteroid o średnicy około 150 m lub większych. Jak na razie, żadna z nich nie stanowi dla nas wysoce prawdopodobnego zagrożenia w przeciągu przynajmniej następnych 150 lat. Jednak, co jeśli wykryta zostanie nowa asteroida, która okaże się być na kursie kolizyjnym z Ziemią a jej uderzenie będzie perspektywą np. kilkunastu lat? Asteroidy w bezpośrednim sąsiedztwie Ziemi (NASA/JPL-Caltech, public domain) Co moglibyśmy zrobić? Oto niektóre z pomysłów, proponowanych przez naukowców, na uratowanie ludzkości przed niszczycielską asteroidą, która miałaby uderzyć w Ziemię: Detonacja bomby atomowej na powierzchni asteroidy Taką ewentualność, wraz z najnowszymi wynikami badań opublikowanymi w 2021 roku, opisaliśmy szczegółowo tutaj. Zepchnięcie asteroidy z kursu To opcja o wiele mniej spektakularna od (wyglądającej atrakcyjnie również w filmach) eksplozji bomby atomowej. Popchnięcie asteroidy ma jednak tą zaletę, że nie wiąże się z nim ryzyko eksplozji ładunku wybuchowego podczas startu. Według takiego scenariusza, w asteroidę miałaby po prostu wlecieć odpowiednio masywna rakieta lub pojazd kosmiczny i choćby nieznacznie zepchnąć ją z kursu. Im dalej od Ziemi, tym mniejsza korekta trajektorii asteroidy byłaby konieczna do ocalenia Ziemi. Problemem jest fakt, że póki co, nie posiadamy rakiet o odpowiednio dużej mocy, by osiągnąć sukces. To nie jest jednak przeszkoda nie do pokonania. Posiadane przez nas możliwości techniczne pozwalają na traktowania takiego rozwiązania poważnie, zwłaszcza, że byłoby ono stosunkowo mało skomplikowane. Ściągnięcie, lub jak często się to określa dosłownie, odholowanie asteroidy z kursu Największym naszym sprzymierzeńcem w przypadku takiego rozwiązania jest brak tarcia w kosmicznej próżni. Ruch wszystkich obiektów w przestrzeni kosmicznej jest określony przez, tak naprawdę, jedną siłę: grawitację (zjawisko polegające na tym, że wszystkie obiekty obdarzone masą lub energią wzajemnie się przyciągają). Należało by więc umieścić w pobliżu asteroidy obiekt posiadający odpowiednio dużą masę. Następnie efekt wzajemnego przyciągania się pomiędzy nim a asteroidą, czyli grawitacja, mógłby doprowadzić do „ściągnięcia” jej z kursu. Działanie tej metody jest bardzo powolne. Ewentualny statek kosmiczny wysłany z Ziemi w celu „odholowania” asteroidy byłby w stanie korygować jej kurs w tempie milimetrów lub centymetrów na rok. To może wydawać się niewielką odległością, jednak przy odpowiednim zapasie czasu (powiedzmy stu lat) można by ściągnąć ją z kursu o, powiedzmy, metr. To przy uwzględnieniu milionów kilometrów, jakie dzieliły by asteroidę od Ziemi mogłoby wystarczyć do tego, by ominęła ona naszą planetę. Taka metoda jest też najbezpieczniejszym i najłatwiejszym sposobem na uniknięcie zderzenia. Zepchnięcie asteroidy wiązką jonową lub laserem Rozwiązanie polega to na tym, że statek kosmiczny, umieszczony w pobliżu asteroidy wystrzeliwał by w jej kierunku wiązkę jonów bądź lasera. Uderzająca w powierzchnię asteroidy wiązka spychała by ją stopniowo z kursu. Pamiętając o prawach fizyki, trzeba pamiętać, że statek taki musiałby jednocześnie nieustannie zbliżać się do asteroidy, czyli musiałby mieć własny napęd i zapas paliwa. W przeciwnym razie nastąpiłby bowiem efekt „równej i przeciwnej reakcji" i statek kosmiczny po prostu odpychałby się od asteroidy. Inną wariacją tego pomysłu jest po prostu pomalowanie asteroidy na biało. To zwiększyłoby współczynnik z jakim odbijała by ona światło słoneczne. Fotony pochodzące ze Słońca zadziałałyby tutaj tak samo jak wiązka lasera. To jednak również bardzo powolna metoda, która mogłaby zadziałać tylko wtedy, gdy asteroida zostałaby wykryta odpowiednio wcześnie. Jeszcze innym rozwiązaniem mogłoby być umieszczenie na powierzchni asteroidy czegoś na wzór koparki połączonej z katapultą. Tak, dobrze przeczytaliście! W tym przypadku najpierw kosmiczna koparka odłupywała by fragmenty asteroidy z jej powierzchni, a następnie jakiś rodzaj wyrzutni wystrzeliwał by je w przestrzeń kosmiczną. Tutaj również zadziałałaby wspomniana zasada „równej i przeciwnej reakcji". Wyrzucanie skał z powierzchni asteroidy prowadziłoby do stopniowej zmiany jej kursu w przestrzeni kosmicznej. Artystyczna impresja przechwycenia asteroidy w specjalną powłokę w celu jej „odholowania" (NASA/Advanced Concepts Lab, public domain) Póki co, mamy czas Wszystkie te metody wymagają wczesnego wykrycia asteroidy. Pocieszające jest jednak to, że obiekty wystarczająco duże, aby unicestwić życie na Ziemi, są jednocześnie wystarczająco dużych rozmiarów by wcześnie je dostrzec, więc w razie czego będziemy mieli zapas czasu na zaplanowanie najlepszego rozwiązania. Na przykład, na wyprodukowanie i zgromadzenie odpowiednich zapasów białej farby.
Satelity pomagają w odnajdywaniu rozbitków i ofiar katastrof
Międzynarodowa współpraca w ramach programu Cospas–Sarsat, który funkcjonuje od 1979 roku, doprowadziła do uratowania co najmniej 51 512 osób na lądzie i morzu, w okresie od września 1982 do grudnia 2020 roku.
W tym artykule: 50 satelitów na orbicie Nowe satelity z ESA Satelity mogą robić jeszcze więcej w przyszłości Cospas-Sarsat to międzynarodowy system satelitarny zajmujący się ratownictwem na lądzie, morzu i w powietrzu. Jego działalność została zapoczątkowana przez Związek Radziecki, który uruchomił system Cospas do którego dołączyły USA, Kanada i Francja. Dziś, jest to inicjatywa skupiająca 45 państw i organizacji z całego świata. Należą do nich państwa od Algierii, Indii, Malezji, Togo i Wietnamu po Niemcy, Wielką Brytanię czy Polskę. Członkami biorącymi aktywny udział w pracach Cospas-Sarsat, którzy nie są państwami są m.in. Unia Europejska, która użycza tutaj swojego programu nawigacji satelitarnej Galileo, czy Chunghwa Telecom Co., Ltd. – firma z Tajwanu zajmująca się dostarczaniem zaawansowanych technologicznie usług telekomunikacyjnych. 50 satelitów na orbicie System Cospas-Sarsat działa w oparciu o sieć ponad 50–ciu satelitów na orbicie wokół Ziemi, które są zdolne do wykrywania i lokalizowania nadajników alarmowych. To urządzenia emitujące sygnały radiowe, które mogą być aktywowane w różnych sytuacjach awaryjnych. Może się to odbywać ręcznie poprzez zwyczajne naciśnięcie przycisku, lub automatycznie po wykryciu określonych czynników wyzwalających, do których mogą należeć wstrząs fizyczny, kontakt z wodą, rejestracja nagłej utraty wysokości i innych. Wykorzystując sieć instrumentów na pokładzie satelitów, system wykrywa sygnały alarmowe nadawane przez samoloty, statki i ludzi w dowolnym miejscu na Ziemi, przekazując zakodowane informacje do stacji naziemnych w celu ich przetworzenia, a następnie przekazania do lokalnych ratowniczych centrów koordynacyjnych w celu podjęcia akcji ratowniczej. Nowe satelity z ESA Laboratorium kosmiczne OPS-SAT Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), które zostało wykorzystane w testach związanych z przyszłością systemu Cospas-Sarsat, wykazało niedawno, że dzięki przetwarzaniu danych z satelitów już w przestrzeni kosmicznej, a nie na Ziemi, jak ma to miejsce obecnie, cały proces można by usprawnić, oszczędzając dane i być może pomagając w ratowaniu życia poprzez szybszą reakcję. Laboratorium Kosmiczne OPS-SAT ESA to tak naprawdę orbitujący satelita CubeSat (mały satelita w kształcie sześcianu o wymiarach kilkunastu centymetrów). Posiada on bardzo wydajny komputer pokładowy i możliwość rekonfiguracji jego oprogramowania w przestrzeni kosmicznej dzięki komendom wysyłanym z Ziemi. Został on stworzony z myślą o testowaniu nowych możliwości kontroli misji kosmicznych na orbicie. Zdolność satelitów do bezpośredniego przetwarzania sygnałów w przestrzeni kosmicznej oznacza, że satelity przesyłają jedynie określone sygnały z powrotem na Ziemię, zamiast ciągłego nagrywania oryginalnych sygnałów (często pustych, ponieważ transmisje z tzw. „radiolatarni”, czyli specjalnych nadajników służących do wysyłania sygnałów o pomoc w ramach tego systemu, są sporadyczne). To pozwala na o wiele bardziej wydajną komunikację. Nadajnik służący do wysyłania radiowych sygnałów alarmowych w systemie Cospas-Sarsat (getty images) Satelity mogą robić jeszcze więcej w przyszłości Udział OPS-SAT ESA w działaniach systemu Cospas-Sarsat, zwraca przy okazji uwagę na bardzo ważny aspekt działalności satelitów. To, że mogą one przetwarzać dane z dużą szybkością może się to wydawać oczywistością w 2021 roku. Jednak wciąż, ich możliwości nie wszędzie są wykorzystywane w pełni, co w przypadku ratowania życia i akcji ratunkowych może mieć kolosalne znaczenie. Gdy satelity nie działają jedynie jako proste urządzenia przekazujące, zbierające dane i przekazujące je do bardziej kompetentnych ludzi lub maszyn na ziemi, a same zaczynają przetwarzać informacje, mogą odgrywać istotną rolę w przyspieszeniu wielu procesów. W szerszym ujęciu, gdy satelity zaczną być projektowane jako zdolne do podejmowania samodzielnych operacji (oczywiście w granicach tego, do czego zostaną zaprogramowane), będą mogły zmienić oblicze wielu dziedzin na Ziemi. Będzie to szczególnie ważne, gdy ludzkość wkroczy w erę „Internetu rzeczy", czyli gdy fizyczne przedmioty wokół nas zostaną połączone ze sobą za pośrednictwem Internetu, tworząc szeroką sieć technologii zdolnych do łączenia się i wymiany danych między sobą.
Czy bomba atomowa może jednak uratować Ziemię przed asteroidą?
Wyniki najnowszych badań NASA dają nadzieję na skuteczną obronę Ziemi przed asteroidą mogącą zniszczyć życie na naszej planecie.
W tym artykule: Seria przelotów w pobliżu Ziemi Broń atomowa może się jednak przydać? Film „Armageddon" to czysta fantazja, ale... Nowe oprogramowanie „Spheral" Obrona planetarna to nie science–fiction Nie tak dawno temu, okazało się, że w stroną centralnego Układu Słonecznego zmierza gigantyczna asteroida. Zanim jednak dotrze w nasze okolice, już w najbliższych tygodniach Ziemię minie cała seria innych, dość pokaźnych asteroid. Jest ich co najmniej osiem. Wszystkie one mają rozmiary przynajmniej 140 metrów i jako takie są sklasyfikowane jako obiekty potencjalnie niebezpieczne (z ang.: PHO). Według systemu NASA zajmującego się śledzeniem asteroid (NASA Asteroid Tracker), trzy z tych asteroid mają przelecieć obok naszej planety już w ciągu najbliższych kilku dni, a pięć kolejnych przemknie w bezpośrednim sąsiedztwie Ziemi w listopadzie. Seria przelotów w pobliżu Ziemi Dzisiaj, 20. października Ziemię minie asteroida 1996 VB3, której wielkość jest szacowana na około 130 metrów. Minie Ziemię w odległości 3,2 miliona kilometrów, co oczywiście w żaden sposób nie zagraża naszej planecie, jednak w skali kosmicznej, można powiedzieć, że kosmiczna skała minie nas z bardzo bliska. Najciekawszymi (z punktu widzenia astronomów) obiektami, które przemkną w pobliżu Ziemi będą: asteroida 2004 UE, która przeleci obok nas w odległości 4,2 miliona kilometrów. Będzie to również największy obiekt z grupy gości, którzy odwiedzą ziemskie sąsiedztwo, bowiem jego rozmiary szacuje się na od 170 metrów do 380 metrów. Inną, masywną asteroidą która przeleci tuż obok (pamiętajmy wciąż, że mówimy o odległościach w skali kosmicznej) nas jest 1982 HR (znana również pod bardziej poetycką nazwą: 3361 Orfeusz). To masywna asteroida, której rozmiar szacuje się na około 300 metrów i która najbliżej Ziemi znajdzie się 21. listopada. To, oprócz astronomicznej ciekawostki dla wąskiej grupy ekspertów, przypomnienie, że wszyscy znajdujemy się na planecie w przestrzeni kosmicznej, w której są tysiące asteroid o różnej wielkości i składzie. Niektóre z nich mogą być na kursie kolizyjnym z naszym wspólnym domem. Część z nich może okazać się na tyle duża, że w przypadku uderzenia, moglibyśmy podzielić los dinozaurów. Nawet jeśli na co dzień nie zawracamy sobie głowy takimi rzeczami, zespoły naukowców nieustannie planują, co można by zrobić w przypadku zagrożenia upadkiem niszczycielskiej asteroidy na powierzchnię Ziemi. Broń atomowa może się jednak przydać? Np. w Centrum Badania Obiektów Bliskich Ziemi w ośrodku Jet Propulsion Laboratory w NASA raz na dwa lata przeprowadzana jest symulacja uderzenia asteroidy w Ziemię. Przy okazji ostatnich takich badań, ogłoszono informację, że w przypadku, w którym okazałoby się, że Ziemi zagraża jakiś potężny obiekt, który mógłby w przypadku uderzenia doprowadzić do końca cywilizacji, pomocna mogłaby być (odrzucona swego czasu jako rozwiązanie) broń atomowa. Ale po kolei. Tegoroczne „ćwiczenia” były wyjątkowe, ze względu na to, że po raz pierwszy wzięto w nich pod uwagę rekordową liczbę czynników i od podstaw stworzono nowe, dedykowane do takich badań oprogramowanie. Według ich założeń asteroida zmierzająca w naszym kierunku zostałaby wykryta zaledwie sześć miesięcy przed uderzeniem. Uznano, że to zbyt mało czasu, aby jakakolwiek ogólnoświatowa, skoordynowana strategia łagodzenia skutków katastrofy mogła być wprowadzona w życie. Uczestnicy symulacji, skupili się więc w pierwszej kolejności na reagowaniu. Film „Armageddon" to czysta fantazja, ale... Swego czasu, głównie za sprawą hollywoodzkich filmów sprzed około dwudziestu lat, w powszechnej świadomości zagościło rozwiązanie takiego problemu polegające na zniszczeniu asteroidy bombą atomową. Naukowcy odrzucili jednak takie efektowne rozwiązanie, ponieważ, jak uważano, wiele asteroid jest zbyt masywnych i twardych, by mogły zostać zniszczone przez eksplozję jakiejkolwiek bomby na ich powierzchni (wiercenie w niej, by umieścić bombę w jej wnętrzu jak w słynnym filmie „Armageddon” to, póki co, czysta fantazja). Jednak nawet jeśli mielibyśmy szczęście i zagrażająca nam asteroida była by podatna na destrukcję eksplozją, mogłaby ona zostać rozbita na mniejsze obiekty, które wciąż zagrażałyby Ziemi (w skrajnie niefortunnych przypadkach sytuacja mogłaby się nawet stać jeszcze gorsza). Teraz jednak, jak pokazują nowe, obiecujące badania, taka strategia mogłaby jednak zadziałać w ograniczonym zakresie (tzn. nie doprowadziłaby do całkowitego zniszczenia asteroidy, ale i tak, mogłaby uratować nas). I to nawet w przypadku, w którym mielibyśmy tylko kilka miesięcy na reakcję. To bardzo dobra wiadomość, ponieważ sugeruje, że mamy szanse na skuteczną obronę przed nadlatującymi asteroidami, które mogą tak naprawdę zostać wykryte nagle i niespodziewanie. Scenariusz, w którym nagle okaże się, że mamy bardzo mało czasu na działanie jest niestety bardzo realny. Nowe oprogramowanie „Spheral" Najważniejszym pytaniem zadawanym przy okazji nowych badań, było to, co stanie się z powstałymi na skutek atomowej eksplozji fragmentami asteroidy. Ewentualne odłamki mogłyby kontynuować swoją podróż w kierunku Ziemi, potencjalnie pogarszając złą sytuację. Naukowcy pod kierownictwem fizyka Patricka Kinga z Laboratorium Fizyki Stosowanej na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa, przeprowadzili symulacje, aby zbadać dokładnie „orbitalne tendencje odłamków wylatujących z wybuchu asteroidy”. Oprogramowanie o nazwie „Spheral”, modelowało skutki oddziaływania wybuchu jądrowego na fikcyjną asteroidę. Program „Spheral” śledził odłamki od momentu detonacji oraz jak zachowywała by się chmura fragmentów asteroidy. W symulacji uwzględniono nawet efekty grawitacyjne innych ciał planetarnych w Układzie Słonecznym. Symulacja zademonstrowała skutki wybuchu bomby o mocy jednej megatony (milion ton trotylu), która eksplodowała w pobliżu powierzchni asteroidy o wielkości 100 metrów. Naukowcy przeprowadzili symulację kilka razy, z asteroidami poruszającymi się po pięciu różnych orbitach. Wyniki okazały się bardzo zachęcające. W przypadku wszystkich testowanych asteroid uderzenia jądrowe wykonane na wiele miesięcy przed zderzeniem znacznie zmniejszyły objętość nadlatującego w kierunku Ziemi materiału. View oEmbed on the source website Symulacja detonacji bomby atomowej na powierzchni asteroidy (Lawrence Livermore National Laboratory) Obrona planetarna to nie science–fiction Jak mówi profesor King: „W przypadku 100-metrowego obiektu, który ma uderzyć w Ziemię, jeśli zastosujemy solidną technikę rozbijania jądrowego na co najmniej miesiąc przed zderzeniem, możemy zapobiec uderzeniu w Ziemię nawet 99% lub więcej masy asteroidy". Ostatecznie, mając na uwadze, iż to jedynie symulacje, i ich efekty należy traktować z odpowiednim dystansem, naukowcy napisali w swojej pracy: „Stwierdzamy, że zakłócenie (toru lotu asteroidy) może być bardzo skuteczną strategią obrony planetarnej, nawet w przypadku bardzo późnych interwencji, i powinno być uważane za skuteczną strategię zapasową, gdyby preferowane metody, które wymagają długiego czasu ostrzegania, zawiodły". Obecnie, nie jesteśmy jeszcze całkiem gotowi do bombardowania bronią atomową żadnych asteroid, ale to nie znaczy, że nie trwają prace nad stworzeniem czegoś, co określane jest mianem (choć zabrzmi to jak żywcem wyjęte z filmów science–fiction) „obrony planetarnej”. NASA jest o krok od wysłania w kosmos misji DART, która ma wystartować 24 listopada. W jej ramach, statek kosmiczny uderzy w asteroidę o nazwie Dimorphos 2 października 2022 roku, w nadziei na zmianę prędkości i trajektorii asteroidy. Misja ta, może stanowić podstawę do bardziej znaczących przedsięwzięć w najbliższej przyszłości, szczególnie w przypadku konieczności uruchomienia tzw. „impaktora kinetycznego”, czyli pocisku, bomby lub czegoś, co zmieni trajektorię asteroidy w sytuacji awaryjnej. Źródło: ScienceDirect
Paliwa lotnicze wytwarzane z roślin mogłyby zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych aż o 68 proc.
To już kolejny pomysł naukowców, na to jak zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych w sektorze lotniczym.
W tym artykule: Paliwo z gorczycy Zerowe emisje do 2050 roku To się opłaca Według najnowszych badań opublikowanych przez Puneeta Dwivedi, profesor nadzwyczajny z Instytutu Leśnictwa i Zasobów Naturalnych na Uniwersytecie Stanowym Georgii, zastąpienie paliw lotniczych, które produkowane są na bazie ropy naftowej paliwem uzyskiwanym z jednego z rodzajów gorczycy mogłoby doprowadzić do zmniejszenia emisji dwutlenku węgla przez samoloty nawet o 68%. Paliwo z gorczycy Jak mówi Dwivedi: „Gdyby udało się doprowadzić do zabezpieczenia dostaw surowca i wprowadzenia odpowiednich zachęt ekonomicznych oraz przeobrażenia łańcucha dostaw paliw lotniczych, można by potencjalnie produkować zrównoważone paliwo lotnicze (SAF) na bazie gatunku gorczycy o nazwie Brassica carinata w całych południowych Stanach Zjednoczonych". Dwivedi jest członkiem finansowanego przez Narodowy Instytut Żywności i Rolnictwa Departamentu Rolnictwa USA projektu o nazwie: Południowo Wschodniego Partnerstwa na Rzecz Zaawansowanych Paliw Odnawialnych produkowanych z gorczycy (SPARC), którego wartość wynosi 15 milionów dolarów. W ramach projektu SPARC naukowcy przez ostatnie cztery lata prowadzili badania nad możliwościami uprawy gorczycy na południowym wschodzie USA, biorąc pod uwagę kwestie związane z genetyką praktykami rolnymi mogącymi zapewnić najwyższe plony i wydajność. Obecnie przemysł lotniczy odpowiada za 2,5% wszystkich emisji dwutlenku węgla w całych USA i jednocześnie jest odpowiedzialny za emisje przyczyniające się do 3,5% całego procesu globalnego ocieplenia, więc opublikowane badania są naprawdę warte uwagi. Nie są to zresztą pierwsze tego typu wysiłki, istnieją też propozycje zakładające wykorzystanie silnych wiatrów wiejących na dużych wysokościach w celu zmniejszenia zużycia paliwa przez samoloty. Zerowe emisje do 2050 roku Jednocześnie we wrześniu prezydent Joe Biden zaproponował wprowadzenie ulgi podatkowej na paliwo zrównoważone w ramach planu jego administracji, który ma doprowadzić do zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych przez sektor lotniczy o 20% do roku 2030 i osiągnięcie przez niego zerowych emisji do roku 2050. „Na południu USA można uprawiać gorczycę jako roślinę zimową, ponieważ zimy w tym regionie nie są zbyt surowe”. Rzadko pada tam śnieg a okres pomiędzy grudniem i marcem charakteryzuje się raczej częstym zachmurzeniem opadami deszczu i niż śniegiem i mrozem. Ponadto, jak dodaje profesor: „Gorczyca jest uprawiana poza sezonem, w związku z tym jej uprawy nie muszą konkurować z innymi, gdzie hoduje się rośliny o przeznaczeniu spożywczym. Dodatkowo, uprawa gorczycy zapewnia wszystkie korzyści dla lokalnego ekosystemu związane z uprawą roślin okrywowych do których należą utrzymywanie wód gruntowych i gleb w dobrym stanie, podtrzymywanie bioróżnorodności i zapewnienie warunków życiowych dla owadów zapylających". To się opłaca Paliwo lotnicze produkowane w oparciu o gorczycę mogłoby pomóc nie tylko w zmniejszeniu śladu węglowego sektora lotniczego, byłoby też towarem bardzo opłacalnym ekonomicznie. Cena produkcji paliwa z gorczycy wahałaby się od 0,12$ do 1,28$ za litr, w oparciu o już istniejące bodźce ekonomiczne i rynkowe. Cena paliwa lotniczego na bazie ropy naftowej zaczyna się od 0,50$ za litr i jej średnia cena jest wyższa niż paliwa z gorczycy, gdy w analizie uwzględni się obecne zachęty ekonomiczne. Według profesora Dwivedi, wyniki badań jego zespołu są szczególnie istotne dla stanu Georgia (znajdującego się w regionie południowo–wschodnim USA), który jest szóstym co do wielkości konsumentem konwencjonalnego paliwa lotniczego w kraju, posiada najbardziej ruchliwe lotnisko na świecie (Atlanta) i jest siedzibą wiodących w USA linii lotniczych Delta. Jak mówi on sam: „Z niecierpliwością czekam na dalsze badania mające na celu stworzenie sensownej i zrównoważonej alternatywy dla obecnego modelu podróży lotniczych. Gorczyca ma potencjał, aby być rośliną, której uprawa byłaby korzystna dla naszych obszarów wiejskich, przemysłu lotniczego, a co najważniejsze, dla walki ze zmianami klimatycznymi".
Dlaczego, w przeciwieństwie do większości krajów na świecie, Republika Południowej Afryki ma aż trzy stolice?
W tym artykule: Dziedzictwo wojen burskich RPA posiada trzy stolice, z których każda jest siedzibą innej gałęzi władzy: Pretoria to siedziba prezydenta i rządu (władzy wykonawczej), Kapsztad to miasto w którym mieści się parlament (czyli władza ustawodawcza) a Bloemfontein jest miejscem w którym urzęduje władza sądownicza i gdzie mieści się Naczelny Sąd Odwoławczy RPA. Jakby tego było mało, Sąd Konstytucyjny RPA, który jest najwyższym sądem w kraju, znajduje się w Johannesburgu, który jednak nie posiada statusu stolicy. Parlament Republiki Południowej Afryki w Kapsztadzie (getty images) Dziedzictwo wojen burskich Taki stan rzeczy jest efektem Drugiej wojny burskiej (1899-1902). Parlament nowej, zjednoczonej Unii Południowej Afryki powstałej w 1910 roku, miał rezydować na Przylądku Dobrej Nadziei (w Kapsztadzie), część biurokratyczna rządu miała mieć swoją siedzibę w starej stolicy Republiki Transwalu (w Pretorii), a władza sądownicza miała zostać umiejscowiona w Bloemfontein, stolicy drugiej republiki burskiej, Wolnego Państwa Orańskiego. Ten układ obowiązuje do dziś, choć wraz z utworzeniem Trybunału Konstytucyjnego, tak naprawdę rzeczywistą stolicą sądownictwa RPA jest Johannesburg. Siedziba Prezydenta Republiki Południowej Afryki w Pretorii (creative commons) W czasie demokratycznej transformacji RPA w 1994 r. pojawiły się propozycje, aby skonsolidować wszystkie funkcje rządowe w jednym miejscu – Pretorii lub by zbudować zupełnie nową stolicę od podstaw wzorem np. brazylijskiej Brasilii. Pomysł budowy nowej stolicy wydawał się atrakcyjny ze względu na fakt, iż takie miejsce byłoby wolne od skojarzeń z zakończoną właśnie epoką apartheidu i byłoby adekwatnym symbolem nowej karty w historii państwa. Przeważyły jednak względy finansowe, bowiem budowa nowego miasta, w sytuacji gdy kraj zmagał się z ogromnymi niedostatkami w dziedzinach takich jak oświata, służba zdrowia czy mieszkalnictwo byłaby wg wielu niepotrzebną rozrzutnością. Innym argumentem podnoszonym przez wielu ekspertów, jest też to, że w sytuacji gdy instytucje należące do trzech różnych gałęzi władzy urzędują w innych, oddalonych od siebie miastach, praktycznie niemożliwe jest przejęcie władzy w całym kraju na drodze nagłego przewrotu wojskowego czy zamachu stanu. Naczelny Sąd Odwoławczy Republiki Południowej Afryki Bloemfontein (creative commons)
Czym był niebieski rozbłysk nad Europą zaobserwowany przez astronautów z ISS?
Astronauci na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej mieli wyjątkową okazję zaobserwowania zjawiska niewidocznego z powierzchni Ziemi.
W tym artykule: Barwne nazewnictwo Teraz czas na dalsze badania Pod koniec września astronauci Thomas Pesquet i Andreas Mogensen zauważyli z pokładu ISS podczas przelotu nad Europą jasno świecące, niebieskie światło w górnych warstwach atmosfery. Pesqueta określił rozbłysk „uderzeniem pioruna z 'przejściowym zdarzeniem świetlnym' w górnej atmosferze". Francuski Astronauta, reprezentujący na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej Europejską Agencję Kosmiczną, dodaje: „zaledwie kilka dekad temu te błyskawice były obserwowane sporadycznie przez pilotów i naukowców, którzy nie byli do końca pewni, co widzieli. Minęło trochę czasu i dziś możemy potwierdzić, że zjawiska określane po angielsku jako Sprite (można to przetłumaczyć jako duszki lub elfy, choć trzeba pamiętać, że zjawiska optyczne w ziemskiej jonosferze nie są jeszcze oficjalnie przyjęte w języku polskim) są jak najbardziej realne i być może mogą mieć również wpływ na nasz klimat!". Barwne nazewnictwo Przykuwające uwagę astronautów i pilotów zjawiska świetlne w górnej atmosferze Ziemi budzą coraz większe zainteresowanie, a astronauci i astronomowie zaczęli nadawać im kreatywne nazwy. Podczas gdy to konkretne świetlne zjawisko nie zostało nazwane, inne unikalne wariacje na temat burz obejmują określenia takie jak: „niebieskie dżety”, „czerwone sprite'y” czy właśnie wspomniane „elfy” lub „duszki”. Niebieskie dżety to błyskawice, które wystrzeliwują w górę z burz do stratosfery. Red SPRITE, czyli czerwone SPRITE (co stanowi skrót, który po polsku można rozwinąć jako Stratosferyczne/Mezosferyczne Perturbacje Wynikające z Intensywnej Elektryzacji Burzowej) to krótkie, delikatne błyski o intensywnej barwie, które emanują ponad aktywną burzą. Rozbłyski te mogą występować w różnych kolorach, ale zazwyczaj są czerwone i często, według obserwatorów przypominają meduzy, marchewki lub kolumny. ELVES (to z kolei skrót który można rozszyfrować jako: Emisja Światła i Perturbacje o Bardzo Niskiej Częstotliwości spowodowane Impulsami Elektromagnetycznymi) to rozbłyski światła w kształcie dysku, które trwają zaledwie tysięczne części sekundy. Red SPRITE (creative commons) Teraz czas na dalsze badania Teraz, gdy naukowcy empirycznie udowodnili istnienie tych dziwnych, widowiskowych rozbłysków światła w wysokich warstwach atmosfery, następnym logicznym krokiem jest zbadanie i zrozumienie tych zjawisk. To będzie duże wyzwanie, bo jak wspomnieliśmy, zjawiska te są w zasadzie niemożliwe do zobaczenia z Ziemi. Analiza tego typu opiera się na danych pochodzących z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Jedna z takich prac badawczych opublikowana w czasopiśmie Nature na początku tego roku zajęła się emisją fal elektromagnetycznych emitowanych podczas rozbłysków światła. Astrid Orr, Koordynatorka Nauk Fizycznych Europejskiej Agencji Kosmicznej do spr. ludzkich i robotycznych lotów kosmicznych mówi: „Te nowe odkrycia w atmosferze są imponujące, i dowodzą, że wciąż mamy tak wiele do odkrycia i nauczenia się o naszym Wszechświecie".
73 000–letni rysunek naskalny z RPA może być najstarszym malowidłem tego typu na świecie
Fragment kamienia z jaskini w RPA skłania ekspertów do dyskusji na temat tego, kiedy ludzie rozwinęli artystyczne zainteresowania.
W tym artykule: Co i gdzie znaleźli naukowcy? Co, tak naprawdę jest sztuką? Siedemdziesiąt trzy tysiące lat temu, wczesny człowiek na terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki podniósł kawałek ochry i użył go do wydrapania na kamieniu znaku przypominającego współczesny hashtag. Teraz ten kamień został odkryty przez międzynarodowy zespół archeologów, którzy nazywają go najwcześniejszym znanym rysunkiem w historii. Według ich raportu, kamień wyprzedza poprzednie, najwcześniejsze znane dzieła sztuki jaskiniowej, znalezione w Indonezji i Hiszpanii, o 30 000 lat. To znacznie przesunęłoby w czasie pojawienie się „behawioralnie współczesnych" działań wśród starożytnych Homo sapiens. Co i gdzie znaleźli naukowcy? Archeolodzy znaleźli gładki płatek krzemionki (ang.: silcrete), minerału powstającego, gdy piasek i żwir cementują się razem. Długi na półtora centymetra płatek pokryty jest rysami wykonanymi ochrą – utwardzonym, bogatym w żelazo materiałem, który pozostawia po sobie czerwony pigment. Zespół archeologów znalazł płatek kamienia w złożu artefaktów, które wczesny Homo sapiens pozostawił w jaskini Blombos, która leży około 300 km na wschód od Kapsztadu w RPA. Zagnieżdżona wewnątrz klifu z widokiem na Ocean Indyjski jaskinia wydaje się być miejscem, które dało małym grupom ludzi miejsce do odpoczynku przez krótki czas, zanim wyruszyli na polowanie i zbieranie pożywienia. Około 70 000 lat temu wejście do jaskini zostało zakryte przez wodę, gdzie artefakty z tych wizyt przetrwały do dziś. Jaskinia otwierała się i zamykała ponownie przez lata, gdy poziom mórz i wydm podnosił się i opadał, a to wyświadczyło archeologom wielką przysługę, uszczelniając jaskinię zamiast pozwolić, by jej zawartość została wypłukana przez morze. „Stopień w jakim zachowały się te malowidła jest absolutnie doskonały" - mówi autor pracy, Christopher Henshilwood, archeolog, który kieruje Centrum Zachowania Wczesnych Gatunków Sapiens na Uniwersytecie w Bergen. Henshilwood, który wcześniej otrzymał granty National Geographic, prowadził wykopaliska w tym miejscu od lat 90. Wewnątrz jaskini naukowcy znaleźli inne dowody na to, że Homo sapiens był sprytny już sto tysięcy lat temu. Odkrycia do tej pory obejmują perforowane muszle, które według archeologów były używane jako koraliki, narzędzia i groty włóczni, kawałki kości i ochry z porysowanymi twarzami, oraz grupę artefaktów, które wydają się wskazywać na produkcję płynnej formy pigmentu ochry. Odkrycie pokazuje, że „rysowanie było częścią repertuaru zachowań" wczesnych ludzi, piszą badacze. „Jeśli ludzie robili farby, nawlekali paciorki, grawerowali wzory na kościach i rysowali, to byli behawioralnie nowocześni już 70 000 lat temu, a może nawet wcześniej”, mówi Henshilwood. Te same rodzaje dowodów zostały wykorzystane do pokazania rozwoju wczesnych współczesnych ludzi w Europie, zauważa „Datowanie jest poprawne", mówi Margaret Conkey, archeolożka i emerytowana profesor na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, która obszernie badała sztukę jaskiniową i naskalną. Koraliki z muszelek znalezione w jaskini Blombos (getty images) Co, tak naprawdę jest sztuką? „Nie wiemy, czy to w ogóle jest sztuka", mówi Henshilwood. „Wiemy, że jest to symbol", dodaje. Ale ponieważ kamienny płatek ma podobne poprzeczne kreskowanie, jak te znalezione na kościach i kawałkach ochry w Blombos, wierzy on, że wzór był zamierzony. „Sztuka jest bardzo trudną rzeczą do zdefiniowania. Spójrzmy na niektóre abstrakcje Picassa. Czy to jest sztuka? Kto tak naprawdę może orzec, że to jest sztuka czy nie?". Ale Conkey uważa, że sformułowania wybrane przez Henshilwooda i jego zespół wskazują na szczególną interpretację, zwłaszcza jeśli chodzi o sposób, w jaki opisują ochrę użytą do przedstawienia znaków haszyszu. Conkey traktuje użycie słów takich jak „rysunek" i „kredka" jako narzędzia retoryczne używane przez Henshilwooda i jego zespół, aby zasugerować, że zachowanie wczesnych ludzi było w rzeczywistości nowoczesne. Ona widzi znaki pozostawione przez wczesnych ludzi jako być może nic więcej niż bazgroły. Po prostu przykład wczesnego człowieka angażującego się w otaczający go świat. „Czy wczesny człowiek celowo podniósł ten kawałek ochry? Czy miał on przedstawiać jakiś przedmiot lub nawet abstrakcyjną koncepcję? Bez wehikułu czasu nigdy się tego nie dowiemy”, pyta Conkey. „To jest ekscytujące. To dodaje do złożoności zapisu materiału z wczesnego Homo sapiens w Afryce Południowej". Autorką artykułu jest Erin Blakemore. Został on pierwotnie opublikowany na stronie: https://www.nationalgeographic.com/science/article/news-ancient-humans-art-hashtag-ochre-south-africa-archaeology Tłumaczenie: Rafał Dadura
Kapsztad to najstarsze i drugie najludniejsze miasto RPA. Jest godne polecenia każdemu odwiedzającemu ten kraj. Zamiast jednak skupiać się na samym mieście my tym razem, chcemy przybliżyć to, co mają do zaoferowania jego przepiękne okolice.
W tym artykule: Niezwykłe plaże i morze w 50 odcieniach turkusu Szlak wraków Dzikie, ukryte plaże Niezwykłe plaże i morze w 50 odcieniach turkusu Kapsztad (czyli dosł. „miasto przylądka”) leży nad Oceanem Atlantyckim, nieco ponad 200 km od miejsca gdzie przebiega umowna granica pomiędzy Atlantykiem a Oceanem Indyjskim – Przylądka Agulhas. Bliżej miasta znajduje się za to przylądek Cape Piont, często mylnie uważany za punkt, w którym spotykają się wspomniane oceany. Malownicze wybrzeża pełne chropowatych skał i plaże nad wodą, która, jak się mówi, ma 50 odcieni turkusu to jedno z miejsc, które trzeba odwiedzić w czasie podróży do Kapsztadu. Oprócz pięknych widoków pełnych chyba wszystkich odcieni błękitu jakie istnieją, obszar ten jest też siedliskiem wielu gatunków ptaków. Cape Point leży na terenie Parku Narodowego Gór Stołowych, w części parku zwanej Przylądkiem Dobrej Nadziei. Klify Cape Point (getty images) Szlak wraków Nazywany również jako szlakiem Olifantsbos, szlak wraków to trasa wędrówki prowadząca do wraku okrętu SS Thomas T. Tucker, który rozbił się w tym miejscu 1942 roku. Ten były statek transportowy, który przewoził amerykańskie uzbrojenie i oddziały wojska w czasie II wojny światowej jest dzisiaj wrakiem, którego kadłub (a raczej to co z niego zostało) wystaje z wody tuż przy samym wybrzeżu. Nieopodal znajduje się inny wrak – to pozostałości po holenderskim statku Nolloth, który służył do przewozu alkoholu, a który rozbił się tutaj w 1965 roku. Okoliczne wybrzeże daje możliwość zobaczenia jeszcze kilku innych wraków, które leżąc u samych wybrzeży sprawiają wrażenie, jakby były dekoracją postapokaliptycznego filmu. To naprawdę niezwykły widok, którego nie widuje się codziennie. Jeden z wraków na „szlaku wraków" (getty images) Dzikie, ukryte plaże Tajemnicze plaże ukryte wśród skał nie są tylko specjalnością Tajlandii (to z nią najbardziej kojarzą się takie miejsca dzięki słynnemu filmowi z Leonardo Di Caprio). Okolice Kapsztadu również są ich pełne, a co najlepsze – nie są zapełnione przez turystów. Jedną z najbardziej wartych uwagi jest plaża Diaz, która powszechnie uważana za jedną z najpiękniejszych w Kapsztadzie. To puste i spokojne miejsce. Przyczyną tego jest po pierwsze fakt, iż z powodu występujących tu silnych prądów morskich, pływanie jest zabronione. Po drugie, zniechęcający może wydawać się spacer, który trzeba odbyć by do niej dotrzeć z pobliskiego parkingu, w dół po stromych drewnianych schodach. Plaża jest jednak absolutnie warta wysiłku! Same widoki jakich można tu doświadczyć wynagradzają wycieczkę w to miejsce.