National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-12T09:10:10.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: O tej europejskiej wyspie często się zapomina. A właśnie tu znajdziesz przepis na szczęście
items: Dlaczego elita motoryzacyjna ukrywa się w andaluzyjskich górach? Co warto wiedzieć o torze Ascari
items: Flota napoleońska pokonana w niesamowitym stylu. To wszystko zasługa jednej osoby
items: Na Perły Adriatyku powinien przepłynąć się każdy. Już wiemy, dlaczego się tak nazywają
items: Dominacja rycerzy zmieniła świat chrześcijański. Naukowcy ustalili, skąd przybywali
items: Takiego Egiptu jeszcze nie znacie. Ta podróż całkowicie zmieniła moje postrzeganie tego kraju
items: Prawdziwi Indianie nie są Indianami? Ich pochodzenie do dziś wzbudza kontrowersje
items: Ból towarzyszy nam od zawsze. Może być i naszym zbawcą, i podstępnym wrogiem
items: Hiszpanie przewieźli szczepionkę w kontrowersyjny sposób. Dziś byłoby to nie do pomyślenia
items: To tutaj rozpoczynały się legendarne wyprawy. Na Hardangervidda panuje prawdziwa dzikość
items: Saladyna, pogromcę krzyżowców pokonała nieznana choroba. Naukowcy są na jej tropie
items: Nie wszystko złoto, co złote. Ludzie je fałszowali, by pokazać, że są bogaci
items: Jaki ojciec, taki syn. Aleksander Walewski poszedł w ślady Napoleona
items: Polscy żołnierze Napoleona zmienili barwy. Walczyli nawet z polskimi patriotami
items: Orzeł Biały nad Bałtykiem. Tak Rzeczpospolita zmarnowała szansę zostania morską potęgą
items: Najbogatszy polski magnat zaplanował zabójstwo swej synowej. Uszło mu to na sucho
items: Twórca najbardziej znanego parku rozrywki chciał podbić kosmos. Było bardzo blisko
items: Niewolnicy byli potrzebni światu? Pełnili ważne role w bogatych rodzinach
items: To dlatego Słowianie nie zostali mocarstwem. Historycy nie mają wątpliwości
items: Badania nad hormonami mają mroczną stronę. Wiele kobiet zostało okaleczonych
items: MINI kontynuuje elektryfikację. Aceman ma być odpowiedzią na miejskie podróże
items: Neandertalczycy byli bardziej inteligentni niż nam się wydawało. Znali się na medycynie i sztuce
items: Polscy piłkarze mogli zdobyć złoto olimpijskie. Dlaczego im się nie udało?
items: Elektryfikacja wsi miała służyć nie tylko mieszkańcom. Także propagandzie
items: Historia Barbary Ubryk zszokowała XIX-wieczną Europę. Kościół był za to długo krytykowany

O tej europejskiej wyspie często się zapomina. A właśnie tu znajdziesz przepis na szczęście
type: item
date: 2026-05-12T09:10:45.000Z
creator: Bartek Kaftan
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: dalekie podróże
subject: historia
subject: hiszpania
subject: szczęście
description: Minorka, często nazywana mniejszą i dzikszą siostrą Majorki, to miejsce, w którym można odnaleźć prawdziwy przepis na szczęście. Ta spokojniejsza wyspa Balearów oparła się masowej turystyce, stawiając na ochronę natury i unikalne dziedzictwo historyczne.
encoded: Spis treści O czym szepczą kamienie? Zapomniana wyspa, która miała ogromne znaczenie 219 potraw z nutą historii Pinii szum, ptaków śpiew Wnętrze jest przestronne i okrągłe. W głębi sypialnia, przed nią palenisko i kolumna – kiedyś wspierająca strop, dziś błękit nieba. W kamiennych ścianach zostawiono nisze na lampki (przytulnie!), a przy drzwiach – niewysokie komórki. Może spiżarki? – Może – kiwa głową Isabel. – Ale ta po prawej była raczej… budą – uśmiecha się przewodniczka. Archeolodzy znaleźli tu resztki kości ogryzionej i strawionej przez psa. Jakieś 2,5 tys. lat temu. O czym szepczą kamienie? Podobnych domostw naliczono w Torre d’en Galmés 26. Co wiemy o ich mieszkańcach – poza tym, że pozwalali psom porywać resztki z wieczerzy? – Na pewno zgodnie współpracowali, bo z tak wielkich bloków nie da się budować w pojedynkę. No i kogoś się lękali, bo osadę otoczyli murem – wylicza Isabel, idąc na szczyt pagórka. Widać z niego ciągnącą się do morza równinę spowitą zielenią dzikich oliwek i krępych dębów. Panorama byłaby jeszcze rozleglejsza, gdyby wspiąć się na jeden z trzech talayotów. Budowle te pozostają tajemnicze, choć dały nazwę kulturze prehistorycznej Minorki. – Przypuszcza się, że służyły do obserwowania okolicy. Albo porozumiewania się, bo gdyby rozpalić ogień, to zauważono by go z innych talayotów – opowiada Isabel. – Ale nie wierzę, by tak okazałe wieże miały czysto praktyczne zastosowanie. Równie tajemnicze są taule – kamienne płyty, wysokie na kilka metrów i nakryte poziomym blokiem skalnym. Ta w Torre d’en Galmés się przewróciła, ale taula w Trepucó nadal stoi – obwiedziona, jak inne, murem w kształcie podkowy. Taule wznoszono tylko na Minorce, jest ich ok. 30. Odprawiano przy nich rytuały. Za niektórymi znaleziono wizerunki bóstw i skorupy naczyń, przed nimi ślady palenisk, kości owiec i kóz, odłamki czarek. – Pewnie pozostałości ofiar i ceremonii – opowiada Isabel. – Prawie wszystkie są zwrócone na południe, ku słońcu. Symbolizowały bycze głowy? A moż…

minorka-c33f7fa.jpg
width: 4928
height: 3264

Dlaczego elita motoryzacyjna ukrywa się w andaluzyjskich górach? Co warto wiedzieć o torze Ascari
type: item
date: 2026-04-12T14:00:47.000Z
creator: Piotr Kolasa
subject: Technologia
subject: hiszpania
subject: motoryzacja
description: Ronda to jedno z najpopularniejszych, a jednocześnie najbardziej malowniczych miast Andaluzji. To triumf osiemnastowiecznej inżynierii nad surową geologią. Zaledwie kilkanaście kilometrów dalej, na płaskowyżu, leży Ascari Race Resort – prywatny poligon dla najszybszych samochodów świata. Oto jak miejsce przesiąknięte historią stało się hubem dla nowoczesnej technologii.
encoded: Kiedy w 1751 roku rozpoczęto budowę Puente Nuevo, nikt nie wierzył w powodzenie projektu. Miasto Ronda jest przedzielone wąwozem El Tajo – głęboką na 120 metrów szczeliną, która przez wieki stanowiła naturalną barierę obronną, ale i komunikacyjny paraliż. Pierwsza próba postawienia mostu zakończyła się katastrofą konstrukcyjną w 1735 roku. Dopiero druga, trwająca 42 lata budowa, przyniosła rozwiązanie, które do dziś jest studium przypadku dla inżynierów. Kluczem nie był sam kamień, lecz umiejętne wykorzystanie skał fundamentowych wąwozu. Architekt, José Martín de Aldehuela, zaprojektował filary wtopione bezpośrednio w ściany klifu, co pozwoliło konstrukcji przetrwać trzęsienia ziemi i erozję. To most, który „wyrasta” z góry, zamiast na niej leżeć. Wewnątrz środkowego łuku mostu znajduje się pomieszczenie, które służyło niegdyś jako więzienie, a dziś jest muzeum, przypominającym o bezwzględności tych murów. Ascari Race Resort – świątynia prędkości w sercu gór Niespełna 20 minut jazdy na południe od Rondy – uznawanej za najbardziej romantyczne miasto w Hiszpanii – krajobraz drastycznie zmienia swój charakter. Tu, na prywatnych terenach, powstał Ascari Race Resort. To nie jest publiczny tor wyścigowy typu „pay-and-drive”. To ekskluzywny klub motoryzacyjny, założony przez holenderskiego biznesmena i kolekcjonera, Klaasa Zwarta. Obiekt został zaprojektowany z obsesyjną dbałością o detale techniczne. Nitka toru liczy 5425 metrów i składa się z 26 zakrętów. Co istotne, profilowanie trasy nie jest dziełem przypadku – Zwart, analizując geometrię najsłynniejszych zakrętów świata, zaimplementował ich wariacje na swoim obiekcie. Kierowcy testujący tu prototypy pokonują sekcje nawiązujące charakterystyką do Eau Rouge (Spa-Francorchamps) czy Laguna Seca. To, co czyni Ascari wyjątkowym w świecie inżynierii motoryzacyjnej, to nawierzchnia o zmiennym współczynniku tarcia oraz unikatowa topografia. Obiekt nie jest płaski – różnice poziomów wymuszają na układach zawieszenia ekstremaln…

3231466000x4000-7d86b6d.jpg
width: 6000
height: 3376

Flota napoleońska pokonana w niesamowitym stylu. To wszystko zasługa jednej osoby
type: item
date: 2025-02-08T13:34:25.000Z
subject: Historia
subject: napoleon bonaparte
subject: statek
description: Plan bitwy pod Abukirem zakładał okrążenie Francuzów, a potem ich jednoczesny ostrzał i ze sterburty, i z bakburty.
encoded: Spis treści: Werbowanie marynarzy Okręty liniowe Warunki w marynarce wojennej Anglicy gonią Francuzów Bitwa pod Abukir Zatopienie „L’Orient” Spektakularne zwycięstwo Anglików Wyobraź sobie, że znalazłeś się w niskim, dusznym pomieszczeniu. Wokół ciebie panuje półmrok, w którym zarysowują się postacie młodych mężczyzn zastygłych w jakimś niespokojnym oczekiwaniu. Ciężkie i zatęchłe powietrze, którym oddychasz, jest przesycone zapachem solonej wołowiny, fasoli i potu. Grobową ciszę zakłóca co chwila przenikliwe jęczenie drewnianej konstrukcji, nad którą znęca się wiatr i morskie fale. Niebawem odpalisz salwę burtową z wojennego okrętu. A jeszcze trzy miesiące temu prowadziłeś hulaszcze życie w portowych miastach Anglii. Werbowanie marynarzy Co jakiś czas zaciągałeś się na któryś z transportowców, by trochę zarobić, a potem wszystko przepijałeś w tawernach. Podczas jednej z takich nocnych hulanek spotkałeś bardzo miłego człowieka, który ochoczo stawiał ci kolejne piwa. Rozmawialiście sobie wesoło o życiu wilków morskich. Ale po jakimś czasie, gdy w twojej głowie alkohol zaczynał robić swoje, rozmowa z tym przyjaznym i szczodrym mężczyzną coraz bardziej zaczęła dryfować w stronę polityki. Po krótkim czasie połowa tawerny – łącznie z tobą – była owładnięta pijackim antyfrancuskim amokiem. Wszyscy wykrzykiwali wiwaty na cześć Royal Navy i złorzeczyli wschodzącej gwieździe francuskiej polityki: Napoleonowi. Dalej już nic nie pamiętasz. Następnego dnia rano zbudził cię krzyk oficera pokładowego. Zaganiał ciebie i jeszcze kilku innych półprzytomnych nieszczęśników do pracy. Tych, którzy się ociągali, częstował batem przez plecy. Ponad waszymi głowami łopotały żagle rozpięte na trzech masztach, czyli byliście już na morzu. W oddali znikały budynki Portsmouth, a wraz z nimi całe twoje młodzieńcze życie. Próbując odzyskać przytomność po wczorajszej pijatyce, przechyliłeś się przez nadburcie. Potwierdzają się najgorsze twoje przypuszczenia: w pijackim zwidzie podpisałeś kontrakt…

GettyImages-1406188287-4ef8485.jpg
width: 2058
height: 1456

Na Perły Adriatyku powinien przepłynąć się każdy. Już wiemy, dlaczego się tak nazywają
type: item
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: chorwacja
subject: dzikie plaże
subject: plaże w chorwacji
subject: rejsy
subject: wakacje w chorwacji
description: Popłynąłem na chorwackie wyspy nazywane Perłami Adriatyku. I już wiem, że nie ma w tym przesady. Jeżeli do tej pory, nie mieliście planów na wakacje, to polecam właśnie ten rejs.
encoded: Jak tam żyjecie, wilki morskie? – pyta sarkastycznie kapitan kutra kołyszącego się przy kei portu miasteczka Murter, skąd zaraz wyruszę na archipelag wysp Kornati. Zbieraninę szczurów lądowych, której jestem częścią, trudno nazwać wilkami, a już na pewno nie morskimi. Część ekipy przypomina raczej zmoknięte kury siedzące na grzędzie o poranku, bo deszcz zacina zdrowo. Kapitan o imieniu Dragomir, przeklinając deszcz, opowiada, gdzie popłyniemy. Z potoku słów wyławiam nazwy Najviša Kruna, czyli „najwyższa korona”, i Žut, gdzie ponoć nikt nie mieszka na stałe. Archipelag Kornati wygląda jak ławica tuńczyków, która rozpierzchła się po ataku marlina. Jedne wyspy mają po 25 km długości, inne zaledwie metr kwadratowy. Kiedy wychodzimy z portu, zza chmur wreszcie wyłania się słońce. Ahoj, przygodo! Na koronie klifu Na archipelag dotarłem nie promem, a samochodem. Przejechałem po 40-metrowym moście zwodzonym przerzuconym przez wąską cieśninę w miejscowości Tisno (tłum. „ciasno”) oddzielającą wyspę Murter od stałego lądu. Następnie w jednej z lokalnych agencji wykupiłem rejs statkiem po wyspach Parku Narodowego Kornati. Mogłem wypłynąć dużym statkiem zabierającym na pokład kilkadziesiąt osób lub mniejszym kutrem, co też uczyniłem. Płyniemy przez labirynt wysp, wysepek, klifów wznoszących się ponad 80 m n.p.m. i skał ledwie wystających z wody. Minęliśmy wcześniej symboliczne „morskie wejście” do parku, a w zasadzie przesmyk między cyplem największej wyspy o nazwie Kornat a maleńką Vela Smokvica. Ze 150 wysp całego archipelagu w 1980 r. wydzielono 89 z nich, tworząc park narodowy. W niemal dziewiczej zatoce kapitan i jego pomocnik pokładowy rzucają cumy na prowizoryczny pomost skalistego nabrzeża wyspy Rašip Veli. Zagaduję Dragomira, dlaczego wybrał właśnie ten kilometrowy i dziki skrawek lądu na postój? – Lubię to miejsce, a jedna ze skał przypomina ludzką głowę, o tu, zobacz – mówi kapitan. Faktycznie, kiedy zmrużę oczy, jestem w stanie doszukać się rysów twarzy człowieka sma…

GettyImages-1328265796-2151331.jpg
width: 5464
height: 3640

Dominacja rycerzy zmieniła świat chrześcijański. Naukowcy ustalili, skąd przybywali
type: item
date: 2025-01-21T09:30:45.000Z
subject: Historia
subject: europa
subject: historia
subject: naukowcy
subject: rycerze
description: Pojawienie się w Europie strzemion – nowinki rodem z Chin – rozpoczęło erę rycerstwa. Zakończył ją inny wynalazek: broń palna. Te kilkaset lat dominacji rycerzy całkiem zmieniło chrześcijański świat, wykreowało nowe elity, ideały i bohaterów.
encoded: Spis treści: Duma Franków Kosztowna siła zbrojna Końsko-ludzkie pociski Honor i zbrodnie Pierwsi polscy rycerze Zbroja na kredyt Heros zabity z arkebuza Obserwując ze wzniesienia pole bitwy pod Nikeą, sułtan Kilidż Arslan I nie mógł otrząsnąć się ze zgrozy. Władca państwa Rum w Anatolii wojował w swym życiu z wieloma przeciwnikami, ale najeźdźcy z Zachodu kompletnie go zaskoczyli swą determinacją i sposobem walki. Strzały z łuków odbijały się od ich hełmów i pancerzy. Gdy gnali w stronę szyków Kilidż Arslana, pochylali swe niezwykle długie włócznie i zmiatali muzułmańskich wojowników z siodeł, zanim ci zdążyli zadać ciosy. Przybysze przetaczali się niczym walec po wyznawcach Proroka, obalając ich małe koniki, tratując i siekąc mieczami. Sułtan miał przewagę w ludziach, rzucał więc do walki wciąż nowe posiłki. Ale nie zdołał przechylić szali zwycięstwa na swoją stronę. Zanim zapadł zmierzch 16 maja 1097 r., wycofał się zdruzgotany. A straszliwi wojownicy z Zachodu mogli kontynuować marsz na Wschód, w stronę grobu Chrystusa, który zamierzali odbić z rąk muzułmanów. Zachodnie rycerstwo znajdowało się u szczytu swej potęgi. Droga, którą przeszło, była jednak dość kręta. Duma Franków Wśród państw barbarzyńskich, które powstały na gruzach Imperium Rzymskiego, na początku VIII w. wybijało się królestwo Franków w dzisiejszej północnej Francji. W tamtych czasach władcy barbarzyńców mieli armie złożone z przybocznej drużyny wojowników, zabierali też na wojnę uzbrojonych mężczyzn na co dzień uprawiających rolę. Frankowie walczyli pieszo, posługując się włóczniami i toporkami „francisca”, którymi miotali w przeciwnika. Byli też otwarci na nowinki. A w Europie pojawił się właśnie sprytny wynalazek z Chin – strzemiona. Dzięki nim jeździec pewniej trzymał się w siodle, mógł się zaprzeć, uderzając włócznią, narażał się też na mniejsze ryzyko spadnięcia z konia przy zadawaniu ciosów na boki. To dawało przewagę w walce z armiami złożonymi w większości z piechoty. Według części histor…

Ed-Stone-61090fe.jpg
width: 1200
height: 630

Takiego Egiptu jeszcze nie znacie. Ta podróż całkowicie zmieniła moje postrzeganie tego kraju
type: item
date: 2025-01-06T13:26:10.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: egipt
subject: historia egiptu
subject: starożytny egipt
description: W czasie czterech dni spędzonych na kameralnym statku sunącym po Nilu, zobaczyłem całkiem inny Egipt. Na pokładzie najlepiej skupić się na teraźniejszości i pięknym otoczeniu, a opuszczając go – zagłębić w fascynującą przeszłość kraju faraonów.
encoded: Czterodniowy rejs wystarczy Egipska świątynia, w której króluje krokodyl Z wizytą w starożytnych grobowcach Dom Nubijczyków Abu Simbel i bogowie z kamienia Opierając się o szezlong, patrzę na ptaki. Czaple purpurowe z długimi, zdobnymi w pasy szyjami brodzą po płyciznach Nilu. Biało-czarne rybaczki srokate, o sylwetkach podobnych do naszych zimorodków, wypatrują z gałęzi zdobyczy. Ibisy o długich, wygiętych w łuk dziobach tuptają w trawie. Próbuję spojrzeć na nie okiem starożytnych Egipcjan. Sprowadzić ich sylwetki do hieroglifów – kaczki, ibisy, sokoły, sępy, sowy i wiele innych gatunków przez setki lat wykuwane były w kamieniach lub rysowane na papirusowych kartach. Wraz z setkami innych graficznych wzorów tworzyły język, dzięki któremu faraonowie i ich świta sprawowali kontrolę nad ludem, prowadzili księgowe zapisy i tworzyli plany, budując jedną z najbardziej ikonicznych cywilizacji świata. Sposób zapisu tego języka brał się z obserwacji otoczenia. Nad brzegiem Nilu ibisy przechadzały się tysiące lat temu, i przechadzają się nadal. Czterodniowy rejs wystarczy By je zobaczyć, ale też poznać jedną z najważniejszych rzek starożytnego świata, wybrałem się na czterodniowy rejs drewnianym statkiem napędzanym przed trójkątne żagle zawieszone na dwóch solidnych masztach na dziobie i rufie. Nieco uogólniając, są dwie opcje rejsów turystycznych po Nilu. Możesz wsiąść na kilkupiętrowy statek przypominający pływający blok mieszkalny (lub hotel), który zabiera na pokład kilkaset osób lub zdecydować się na tradycyjne żaglowce dahabija. Ich nazwa pochodzi od arabskiego określenia na „złoto” odnoszącego się do królewskiego pochodzenia tego typu łodzi. Dziś przewożą one nie faraonów, lecz turystów, ich podstawowy projekt niewiele się jednak zmienił od tysiącleci. Dahabija to wybór droższy, ale zapewniający kameralność – mój statek może zabrać 12 osób, dla których przygotowano sześć podwójnych kajut z prywatnymi łazienkami. Mniejsze rozmiary i większa zwrotność żaglowca gwarantuj…

GettyImages-97942874-f38b0ca.jpg
width: 2121
height: 1414

Prawdziwi Indianie nie są Indianami? Ich pochodzenie do dziś wzbudza kontrowersje
type: item
date: 2025-01-04T08:56:53.000Z
subject: Historia
subject: ameryka
subject: historia
subject: indiana
subject: indianie
subject: ludzie
description: Wielu „czerwonoskórych”, którzy zdobyli sławę w Ameryce i Europie w XX wieku, wcale nie miało indiańskiego rodowodu. Dlaczego wielu z nich pozorowało swoje korzenie?
encoded: Spis treści: Czy fakty zostały zmanipulowane? Rodzina, która była przekonana, że są Indianami Od uwielbienia do pogardy Podszywanie się pod indiańską tożsamość Europejczycy szukali nowej tożsamości? Ukraińskim kandydatem do Oscara w 2012 r. był film „Ten, który przecina ogień”. Opowiada historię Iwana Dacenki, Ukraińca urodzonego w 1918 r. we wsi Czerneczy Jar w obwodzie połtawskim. Dacenko w czasie wojny zdobył sławę jako nieustraszony pilot i został odznaczony orderem Bohatera Związku Radzieckiego. W 1944 r. miał zostać zestrzelony nad Lwowem i zginąć śmiercią bohatera. Wszyscy wierzyli w tę wersję życia Dacenki do lat 90. XX w., kiedy czeczeński pieśniarz ludowy Mahmud Esambajew opowiedział w wywiadzie prasowym o swojej wizycie w Kahnawake, rezerwacie Mohawków w Kanadzie w 1967 r., przy okazji wystawy EXPO organizowanej wówczas w Montrealu. Radziecka delegacja miała odwiedzić rezerwat i spotkać tam wodza, który ponoć mówił płynnie po ukraińsku i pochodził z Połtawy. Sprawa ucichła, po czym po kilku latach wybuchła na całego w jednym z programów rosyjskiej telewizji. Jak opowiadał w nim Esambajew, wódz ugościł radzieckich ludzi hałuskami z barszczem i ukraińską wódką, a na koniec przedstawił się jako Iwan Dacenko z Połtawy. Czy fakty zostały zmanipulowane? Okazało się, że Dacenko nie zginął zestrzelony nad Lwowem, ale trafił do niemieckiej niewoli, stamtąd zaś w jakiś nieznany bliżej sposób do Kanady. Zatrudnił się na budowie w Montrealu, gdzie poznał Indiankę z Kahnawake. Zakochał się w niej, poprosił o rękę. Ojciec panny młodej się zgodził, Dacenko został zaadoptowany przez Mohawków i otrzymał imię Poking Fire (Ten, Który Przecina Ogień). Po śmierci teścia Poking Fire został wybrany na wodza Mohawków. W ubiegłym roku odwiedziłem rezerwat Kahnawake przy okazji zbierania materiałów do książki o innej postaci, o której za chwilę. Spotkałem tam wnuczkę wodza Poking Fire’a, która na mój widok zaczęła wymachiwać rękami, jakby chciała odpędzić natrętną muchę: „Mam już …

GettyImages-103967516-3de2a59.jpg
width: 2046
height: 1466

Ból towarzyszy nam od zawsze. Może być i naszym zbawcą, i podstępnym wrogiem
type: item
date: 2025-01-02T09:34:52.000Z
subject: Nauka
subject: ból
subject: ciało
subject: medycyna
subject: mózg
subject: Zdrowie
description: Skąd nasz mózg wie, co i kiedy powinno nas boleć? Kiedy ból jest naszym przyjacielem, a kiedy wrogiem? Naukowcy badają to od bardzo dawna i dzięki temu wiemy coraz więcej.
encoded: Spis treści: Czym tak naprawdę jest ból? Bólu nie powinno się ignorować Odczuwanie bólu ma różne oblicza Mózg wytwarza wrażenie bólu Czym jest chroniczny ból? Skąd inni mają wiedzieć, jak bardzo mnie boli? Jak leczyć ból? Mimo że nauczyliśmy się uśmierzać ból za pomocą leków, pozostaje on nieodłączną częścią ludzkiego życia. Odczuwamy zarówno ból fizyczny, jak i emocjonalny, o bardzo różnym natężeniu, od rozdzierającego po delikatne ćmienie. Czym jednak jest, jaką funkcję pełni i skąd wiemy, jak silnie odczuwają go inni? Czym tak naprawdę jest ból? Przede wszystkim jest doskonałym sygnałem ostrzegawczym. Bez niego nie cofnęlibyśmy ręki natychmiast po dotknięciu rozgrzanej patelni i poparzylibyśmy się naprawdę poważnie. Tego typu nagły ból ma zbawienny charakter i może od niego zależeć nasze przetrwanie. To dlatego do jego odczuwania zdolnych jest także wiele innych gatunków zwierząt. Niektórzy sądzą, że dotyczy to również roślin. Nie mają one jednak układu nerwowego ani mózgu, więc trudno powiedzieć, w jaki sposób miałyby odczuwać ból. Bez zdolności do odczuwania bólu wpadlibyśmy w poważne tarapaty. Wiemy o tym dobrze dzięki istnieniu rzadkiej choroby genetycznej – analgezji wrodzonej. Cierpiący na nią ludzie nie odczuwają ostrzegawczego ukłucia bólu, gdy zrobią sobie krzywdę. Dawniej większość z nich nie dożywała dorosłości – ginęli w wyniku urazów, z których nie zdawali sobie sprawy. Bólu nie powinno się ignorować Ból motywuje nas do działania. Odwołajmy się raz jeszcze do przykładu z gorącą patelnią. Wyobraźcie sobie, że chwyciliście za nią, nie wiedząc, że jest zbyt rozgrzana, byście byli w stanie utrzymać ją w dłoni. W takiej sytuacji macie do wyboru: upuścić naczynie i narobić bałaganu albo spróbować wytrzymać do czasu znalezienia rozwiązania. W ułamku sekundy zdajecie sobie sprawę: że patelnia jest gorąca (wrażenie termiczne), że trzymacie ją w dłoni (określenie położenia), że sprawia wam ból (intensywność bodźca), że się to wam nie podoba (odczucie nieprzyje…

GettyImages-1130318624-a34de7e.jpg
width: 1999
height: 1499

Hiszpanie przewieźli szczepionkę w kontrowersyjny sposób. Dziś byłoby to nie do pomyślenia
type: item
date: 2025-01-01T11:56:13.000Z
subject: Historia
subject: antyszczepionkowcy
subject: hiszpania
subject: szczepionki
description: Hiszpanie opłynęli kulę ziemską i przemierzyli Amerykę, by sprowadzić do swych kolonii szczepionkę przeciw ospie. Z braku lodówek transportowano ją w… organizmach dzieci.
encoded: Spis treści: Maluchy jak pojemnik na szczepionkę Zbawcy z sierocińca Chorobowa loteria Nosiciele za sombrero Opętany misją Daleka droga na Filipiny Ospa pod koniec XVIII w. była w Europie największym zabójcą. Chorowała na ospę prawie połowa populacji, co roku umierały setki tysięcy ludzi. Atakowała zarówno biednych, jak i możnych. Zmarli na nią choćby 17-letni król Hiszpanii Ludwik I, 15-letni car Rosji Piotr II czy sędziwy król Francji Ludwik XV. Pierwsze próby szczepienia polegały na wdmuchiwaniu w nozdrza zdrowej osoby strupów z wyprysków chorego. Czasem uodparniało to na wirusa, ale niosło też ryzyko śmierci pacjenta. Na szczęście pod koniec XVIII w. pojawiło się remedium na straszną chorobę. Angielski lekarz Edward Jenner zauważył, że na ospę nie zapadają ludzie pracujący z krowami. Uznał, że te osoby zarażają się od bydła chorobą podobną do ospy, ale o wiele łagodniejszą. Jej przejście uodparniało na ludzką zarazę. Wkrótce Jenner wyprodukował szczepionkę i 14 maja 1796 r. materiałem pobranym od dojarki Sary Nelmes zaszczepił małego Jamesa Phippsa. Potem celowo zaraził chłopca ludzką ospą i z satysfakcją zaobserwował, że choroba w jego organizmie się nie rozwinęła. Ale dzieci dopiero miały wnieść swój wkład w walkę z zabójczą chorobą. Maluchy jak pojemnik na szczepionkę Gdy w roku 1800 dokonano w Hiszpanii pierwszego szczepienia (hiszpańska nazwa szczepionki to vacuna, od słowa vaca, czyli „krowa”), wieść o tym dotarła do kolonii w Nowym Świecie. I wnet wysłano stamtąd do Madrytu błagania o dostarczenie remedium za Atlantyk. Jeśli bowiem w Europie ospa przerzedzała miasta i wioski, to w Ameryce je pustoszyła. Nie siekące miecze konkwistadorów, nie upiorny dla rdzennych ludów przymus pracy, lecz właśnie ospa (przy udziale innych chorób zakaźnych) wyludniła kontynent, zabijając nierzadko 90 proc. mieszkańców zaatakowanego obszaru. Indianie nie mieli przeciwciał i padali jak muchy. Choć na początku XIX w. sytuacja wyglądała lepiej niż w XVI stuleciu, to nadal była…

Hiszpanie-znalezli-kontrowersyjny-sposob-na-przewoz-szczepionek.-Dzis-byloby-to-nie-do-pomyslenia-e9e86f2.png
width: 2250
height: 1501

To tutaj rozpoczynały się legendarne wyprawy. Na Hardangervidda panuje prawdziwa dzikość
type: item
date: 2024-12-31T12:56:16.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: dalekie podróże
subject: europa
subject: norwegia
subject: podróże
description: Dziki, surowy rejon, który od wieków fascynuje swoim majestatem i nieprzewidywalnością. To tutaj, pośród nieujarzmionej natury, legendarni polarnicy przygotowywali się do swoich historycznych wypraw.
encoded: Spis treści: Płaskowyż Hardangervidda Tu trenowali polarnicy Najpiękniej położony kemping Idealny koniec przygody Drewniany znak wyrasta ze skalnej szczeliny, w pionie trzyma go góra usypanych wokół kamieni. Høgste punkt. 1343 m o.h. – wypalono na tabliczce po norwesku. Jak na najwyższy punkt nie robi to wrażenia, ale w tym miejscu nie o wysokość chodzi. Zrzucam plecak na wgłębienie w skale, w której wykuta jest droga Rallarvegen. Na poboczu rośnie trochę trawy przygniecionej podmuchami do ziemi, zaraz za nią zaczynają się skalne pagórki, gęste jak bąble w bulgoczącej wodzie, coraz wyższe i wyższe, porosłe mchami jak szlachetną miedzią. Między nimi rozlewają się oka pośniegowej wody, w większych zagłębieniach wciąż leżą wielkie szarzejące płaty śniegu pozostałe po zimie. A jest połowa września. Całości obrazu dopełniają potoki, rzeki, jeziorka, wodospady; w którąkolwiek stronę spojrzę, jest ich co najmniej kilka. Płaskowyż Hardangervidda Podobny widok towarzyszy mi od dobrych kilku godzin. Niby taki sam, a za każdym zakrętem inny, w zależności od tego, jak ułożą się skały. Ciągle więc zatrzymuję się, by westchnąć: „ale obłęd”. Ciszę mąci jedynie wycie wiatru. Ale wiem, że to tylko pozorne bezludzie. Co kilka godzin, czasem częściej, zbliża się miarowe „ta dam, ta dam, ta dam”, by po chwili równie tajemniczo ścichnąć i zniknąć. Gdzieś w tej litej skale po prawej, równolegle do drogi, którą idę, jest druga – kolejowa. W tunelach, kamiennych galeriach, przyklejona do górskiej ściany; czasem widzę nawet pociąg – przez kilka sekund, nim znowu „pochłonie” go skała. Linia Bergensbanen łącząca dwa największe norweskie miasta, czyli Oslo i Bergen, jest jedną z najwyżej położonych w Europie, najbardziej malowniczych, a równocześnie najtrudniejszych w budowie na świecie. Ma 400 km długości, z czego tunele zajmują ponad 70 km; znajdują się one głównie na terenie, przez który właśnie wędruję – na płaskowyżu Hardangervidda. Wiele okolicznych miejscowości ze światem łączy tylko po…

GettyImages-640996738-29200ff.jpg
width: 2121
height: 1414

Saladyna, pogromcę krzyżowców pokonała nieznana choroba. Naukowcy są na jej tropie
type: item
date: 2024-12-26T13:27:33.000Z
subject: Historia
subject: bliski wschód
subject: choroby
subject: historia
subject: średniowiecze
description: Nawracająca wysoka gorączka, osłabienie, bóle głowy, utrata apetytu i powolna utrata przytomności – w takich okolicznościach zmarł w wieku 55 lat nieustraszony pogromca krzyżowców, Saladyn. Naukowcy wskazali najbardziej prawdopodobną przyczynę jego śmierci.
encoded: Spis treści: Gorączka przez 2 miesiące Śmierć wybitnego władcy Specjaliści ustalili, co mogło zabić Saladyna Jeszcze w połowie lutego 1193 r. Saladyn był prawdopodobnie najpotężniejszym człowiekiem obszaru Morza Śródziemnego. Ten arabski władca i wódz 4 czerwca 1187 r. pod Hittin pokonał i niemal całkowicie zniszczył armię krzyżowców, wśród pojmanych jeńców znajdował się sam król Jerozolimy. Po tym zwycięstwie przed Saladynem stanęły otworem miasta i twierdze krzyżowców w Palestynie. W ciągu 2 lat wódz zdobył je wszystkie z wyjątkiem Tyru. Zagadkowa choroba Saladyna 4 marca 1193 r. Saladyn już nie żył. Przyczyną śmierci 55-letniego władcy nie były rany odniesione w walce, ale tajemnicza choroba. Według opisu zachowanego w dziele arabskiego historyka Baha ad-Dina ibn Szadada przebiegała prawdopodobnie w kilku etapach. Pierwszy atak nastąpił osiem lat przed śmiercią, w grudniu 1185 r., kiedy 47-letni Saladyn oblegał Mosul. Nie zachowały się szczegółowe opisy przypadłości, wiadomo jedynie, że władca miał wysoką gorączkę, która trwała 2 miesiące. Choć otoczenie Saladyna szykowało się na jego śmierć, on wyzdrowiał, w następnych latach cierpiał jednak na nawracające ataki gorączki i kolki, które czasowo czyniły go niezdolnym do działań wojennych. Na przykład w lipcu 1190 r. był w stanie osobiście dowodzić wojskami, lecz w październiku tego samego roku uległ atakowi „żółciowej gorączki”, która przykuła go do łóżka na miesiąc. Śmierć wybitnego władcy Ostatnia – śmiertelna – faza choroby nadeszła, kiedy Saladyn miał 55 lat. Tym razem pierwszym objawem była utrata apetytu. Wkrótce dołączyły do niej: ogólne osłabienie, niestrawność i ospałość. Mimo że pogoda była chłodna i wilgotna, Saladyn odmawiał noszenia pikowanej tuniki i zachowywał się – jak zanotował ibn Szadad – „jak człowiek wyrwany ze snu” (prawdopodobnie chodziło o to, że władca był rozkojarzony i półprzytomny). Pojawiły się gorączka i silne bóle głowy. Agonia Saladyna trwała 14 dni, podczas których stan władcy nieu…

Saladyn-w-Jerozolimie-6f24774.jpg
width: 3471
height: 2227

Nie wszystko złoto, co złote. Ludzie je fałszowali, by pokazać, że są bogaci
type: item
date: 2024-12-25T13:26:54.000Z
subject: Historia
subject: archeologia
subject: złoto
description: Rzadki kruszec decydował o prestiżu. Kiedy ludzie zaczęli go fałszować? Grupa archeologów kierowana przez dr Miljanę Radivojević z McDonald Institute for Archaeological Research na uniwersytecie w Cambridge uważa, że uchwyciła początek tego fenomenu.
encoded: Spis treści: Jak podrabiano złoto Zapotrzebowanie na złoto zachęciło do fałszerstw? Specjaliści od podróbek Co ciekawe, być może to właśnie chęć imitacji rzadkiego kruszcu, a nie pozyskania wytrzymałego surowca na narzędzia i broń, była impulsem do rozwoju starożytnej metalurgii! Najstarsze stopy świata to mieszanina miedzi, cyny oraz arsenu. Naukowcy postanowili je odtworzyć w laboratorium, mieszając metale w różnych proporcjach. Zrobili to, aby dowiedzieć się, jak w rzeczywistości wyglądały przedmioty wykonane ze stopów tysiące lat temu. Dlaczego? Stopy miedzi silnie się utleniają. Metalowe zabytki znajdowane dzisiaj przez archeologów mają zupełnie odmienny kolor od oryginalnego. Obecnie zazwyczaj są matowe, zielonoszare lub zielonobrązowe. Jak podrabiano złoto Badacze stworzyli 64 próbki o różnych proporcjach miedzi, arsenu i cyny. Okazało się, że dodanie do miedzi około 5% (wagowo) cyny zmienia odcień metalu z czerwonego na jasnoróżowy, powyżej 8% kolor staje się złocisty. Złoty odcień utrzymuje się do ok. 20% zawartości cyny w stopie, a przy ok. 25–30% metal przybiera barwę srebrzystą. Stopy łączące w sobie miedź, cynę z niewielką (poniżej 5%) domieszką arsenu mają różne odcienie złotego koloru; niewielka domieszka arsenu ułatwia wyeliminowanie różowego i czerwonego odcienia miedzi. Dzięki temu eksperymentowi badacze ustalili, że przedmioty wykonane z takich stopów trudno było w starożytności odróżnić od złotych. Naukowcy porównali następnie skład wytworzonych przez siebie próbek ze składem chemicznym najstarszych znanych obiektów ze stopów miedzi z cyną i arsenem. Kilkanaście takich przedmiotów z V tysiąclecia p.n.e. znamy z rejonu Bałkanów. Najsłynniejszy wśród nich to fragment metalowej folii z Pločnik na terenie dzisiejszej Serbii, datowany na ok. 4650 p.n.e. Okazało się, że w jej skład wchodzi 11,7% cyny i śladowe ilości arsenu (ok. 0,03%). Chociaż dzisiaj folia jest matowa zielonobrązowa, pierwotnie miała prawdopodobnie ciepły złoty kolor i odznaczała się…

Zloto-4f33bb0.jpg
width: 2121
height: 1414

Jaki ojciec, taki syn. Aleksander Walewski poszedł w ślady Napoleona
type: item
date: 2024-12-24T14:56:23.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: francja
subject: napoleon bonaparte
subject: polityka
subject: polska
description: Aleksander Walewski, syn Napoleona i pani Walewskiej, walczył w powstaniu listopadowym. Potem służył w Legii Cudzoziemskiej i zrobił karierę we francuskiej dyplomacji.
encoded: Spis treści: Aleksander Florian Józef Colonna-Walewski Romans Napoleona z panią Walewską Młodość Aleksandra Walewskiego Powstanie listopadowe Legia Cudzoziemska Dyplomacja i literatura Kariera ambasadora i ministra Związki z Polską Rosyjskie kartacze bombardowały zagajnik, który mieszkańcy Grochowa nazywali Olszynką. Nikt jednak nie myślał o drzewach, kiedy odłamki żelaza jeszcze większe spustoszenie czyniły wśród ludzi. Od 19 lutego 1831 r. na przedpolach Warszawy trwała zażarta walka między maszerującą na ogarnięte powstaniem listopadowym miasto armią feldmarszałka Iwana Dybicza a próbującymi ją zatrzymać wojskami gen. Józefa Chłopickiego. Proporcje sił wypadały na niekorzyść Polaków. Przeciw 59 tys. żołnierzy i 178 działom rosyjskim wystawili 36 tys. ludzi oraz 114 armat. A jednak wytrzymywali kolejne ataki. Aleksander Florian Józef Colonna-Walewski Zniecierpliwiony Dybicz zdecydował, że 25 lutego ostatecznie skończy sprawę z buntownikami. Lecz w tych dramatycznych chwilach gen. Chłopicki dostrzegł możliwość nie tylko wytrzymania szturmu, ale i pobicia Rosjan. Postanowił rzucić na masy carskiej piechoty kawalerię, nim ta na nowo sformuje się po walce i nim pojawi się jazda rosyjska. Wysłał adiutanta do dowodzącego kawalerzystami gen. Tomasza Łubieńskiego. Polecił, by ten zajął stanowiska wyjściowe i czekał na rozkaz do ataku. Ale Łubieński polecenie zignorował, i to nawet wtedy, gdy zostało ponowione przez kolejnego posłańca. Wówczas Chłopicki postanowił wysłać trzeciego adiutanta – nieślubnego syna cesarza Napoleona Bonapartego. Liczył, że ten młodzieniec, uderzająco podobny do ojca, podziała na Łubieńskiego – starego szwoleżera z Gwardii Cesarskiej. Ów nie miał jednak zamiaru poddawać się sentymentom i wysyłać swych ludzi na – jak sądził – pewną rzeź. Wysłuchawszy próśb „młodzika”, zaskoczył go pytaniem: „Czy generał Chłopicki żąda wysłania dywizji jazdy, czy też dywizjonu?”. Zbity z tropu adiutant nie umiał odpowiedzieć. Polska kawaleria pozostała na swych poz…

Aleksander-Walewski-5528ba5.jpg
width: 2520
height: 3208

Polscy żołnierze Napoleona zmienili barwy. Walczyli nawet z polskimi patriotami
type: item
date: 2024-12-23T09:25:27.000Z
subject: Historia
subject: historia polski
subject: napoleon bonaparte
subject: wojna
description: Po abdykacji Napoleona jego polscy żołnierze nie odeszli na emeryturę. Nadal się bili – pod różnymi sztandarami. Niektórzy walczyli nawet z polskimi patriotami.
encoded: Spis treści: Po upadku Napoleona Oficerowie Napoleona w służbie Rosji Napoleończycy zabici przez powstańców Chorzy bohaterowie z Somosierry Napoleońscy Polacy w Ameryce W Warszawie było niespokojnie, co jakiś czas rozlegały się strzały. Generał Maurycy Hauke zbliżał się na koniu do Pałacu Namiestnikowskiego, za nim jechała w powozie żona Zofia z małymi dziećmi. Od strony Nowego Światu nagle dało się słyszeć okrzyki. Hauke ujrzał zbliżającą się kilkudziesięcioosobową grupę młodych żołnierzy z karabinami. Prychnął z niechęcią. Wiedział już, że konspiratorzy ze szkoły podchorążych wywołali w nocy rebelię. On pomysł rozpoczęcia powstania przeciw Rosji uważał za czyste szaleństwo. „To Hauke” – powiedział ktoś z grupy zbrojnych. Pozostali z radością rozpoznali zasłużonego dowódcę z czasów napoleońskich, wsławionego bohaterską obroną Zamościa w 1813 r. Teraz, po siedemnastu latach, powinien stanąć na ich czele, ruszać znów na Moskala! „Generale, prowadź nas!” – zaczęli wołać, zagradzając drogę patrzącemu na nich ponuro jeźdźcowi. „Mowy nie ma” – odparł zimno Hauke. Zaczął tłumaczyć im, że robią wielki błąd i że nie mają żadnych szans. Ale zapaleńcy przerwali mu, powtarzając swoje. I on, i oni mówili coraz głośniej, wymiana zdań przerodziła się w pyskówkę. „Dość tej głupoty, wracać do koszar!” – grzmiał generał. Któryś z rozsierdzonych rebeliantów wycelował w niego nagle lufę karabinu. Gruchnął strzał, Hauke zachwiał się. Wśród huku kolejnych, padających jeden po drugim wystrzałów zwalił się na ulicę, obok kamiennej rzeźby lwa. Z powozu dobiegły krzyki pani Zofii i płacz dzieci. Trafiony 19 kulami, podziurawiony jak sito generał skonał. I nie był jedynym napoleońskim bohaterem zamordowanym w noc listopadową. Po upadku Napoleona „Nie chce mi się zmieścić we łbie, że nasz wódz skończył na Elbie” – pisał w 1814 r. zdruzgotany poeta Kazimierz Brodziński, oficer armii Księstwa Warszawskiego. Dla wielu Polaków, walczących pod komendą Bonapartego niemalże od 20 lat, jego koniec by…

Polscy-zolnierze-Napoleona-zmienili-barwy.-Walczyli-nawet-z-polskimi-patriotami-486c316.jpg
width: 6831
height: 4787

Orzeł Biały nad Bałtykiem. Tak Rzeczpospolita zmarnowała szansę zostania morską potęgą
type: item
date: 2024-12-10T10:41:37.000Z
subject: Historia
subject: historia polski
subject: morze
subject: morze bałtyckie
subject: wojna
description: Rzeczpospolita szlachecka, mimo że miała dogodny dostęp do Bałtyku, nigdy nie stała się morską potęgą. Choć królom nie brakowało ambicji, na przeszkodzie stanęli uparci gdańszczanie i pieniądze.
encoded: Spis treści: Flota wojenna nigdy nie była priorytetem Polski Korsarze zamiast własnej floty Paweł Beneke, kaper z Gdańska Konflikt między królem i Gdańskiem Próby budowy floty Koniec marynarki I Rzeczypospolitej Na obrazie Wojciecha Kossaka „Zaślubiny Polski z Bałtykiem” gen. Józef Haller wjeżdża na koniu we wzburzone morskie fale. Malarz uwiecznił chwilę, w której polski dowódca wrzucał w wody zatoki jedną ze specjalnie na tę okazję wykonanych platynowych obrączek. W rzeczywistości moment ten wyglądał zupełnie inaczej. 10 lutego 1920 roku wody Zatoki Puckiej były skute lodem. Być może sfinansowana przez polskich gdańszczan obrączka tylko odbiła się od lodowej pokrywy i potoczyła w głąb zatoki. Zmarznięta delegacja sejmowa, kryjąc się pod parasolami, słuchała przemówienia gen. Hallera o świetlanej przyszłości polskiej marynarki. Po dziękczynnej mszy wśród huku armatnich salw podniesiono na maszcie uprzednio poświęconą Banderę Polską. Wkrótce miała załopotać na pierwszych od XVII wieku okrętach wojennych. Flota wojenna nigdy nie była priorytetem Polski Polska od zawsze była zorientowana bardziej ku lądowi. To od siły armii zależał kierunek bieżącej polityki. Stąd przez większość naszych dziejów flota była niepotrzebna. Zmienił tę sytuację konflikt z… Zakonem Krzyżackim. Wojny, jakie Jagiellonowie toczyli z potężnymi braćmi zakonnymi, kojarzą się nam głównie z bitwą pod Grunwaldem czy oblężeniami Malborka, jednak ważną ich areną były także zalewy Gdański i Wiślany. Walki toczyły się o kontrolę nad pruskimi portami, przede wszystkim nad rosnącym w siłę Gdańskiem, a co za tym idzie o przejęcie ogromnych zysków z handlu morskiego. W trakcie wojny trzynastoletniej (1453–1466) król Kazimierz Jagiellończyk po raz pierwszy skorzystał z usług gdańskich i elbląskich żeglarzy, którzy pod polską banderą mieli zwalczać wrogów Polski. Podobnie postąpił Zygmunt Stary podczas tzw. wojny pruskiej (1519–1521), ostatniej batalii z Zakonem. Handel stał się także przyczyną wojen o domini…

Polski-galeon-Smok22-e4f6aab.png
width: 2048
height: 1660

Najbogatszy polski magnat zaplanował zabójstwo swej synowej. Uszło mu to na sucho
type: item
date: 2024-12-08T10:13:14.000Z
subject: Historia
subject: historia polski
subject: morderstwa
description: Brutalne morderstwo wstrząsnęło opinią publiczną. Podejrzenie zlecenia zabójstwa młodej szlachcianki padło na teścia ofiary – pierwszego magnata Rzeczypospolitej. Mimo niezbitych dowodów winni nie zostali ukarani.
encoded: Spis treści: Rodzina Komorowskich Romans Potockiego z Komorowską Potajemny ślub i skandal Morderstwo na zlecenie magnata Zbrodnia bez kary Była mroźna noc 13 lutego 1771 r. W dworze Komorowskich w Nowym Siole niedaleko Lwowajuż dawno zgasły światła. Nagle ciszę przerwały głośne okrzyki. Główna brama otwarła się z hukiem i na dziedziniec wpadła grupa licząca około 150 jeźdźców z pistoletami przygotowanymi do strzału. Ich oblicza ostro odcinały się od okrywającego ziemię śniegu – jedni mieli maski, drudzy przyczernili swe twarze sadzą. Zbudzeni przez bandę domownicy z Jakubem Komorowskim na czele wybiegli na zewnątrz, by sprawdzić, co się dzieje. Dwaj przywódcy hordy poinformowali, że dowodzą rosyjskim oddziałem poszukującym ukrywających się konfederatów barskich, jednak zaraz potem ujawnili swe prawdziwe zamiary. Rzucili się na Komorowskich i ich służbę, bijąc każdego w zasięgu ręki. Napadnięci nie byli w stanie się bronić, tym bardziej nie mogli zapobiec najgorszemu. Część zbirów bowiem wtargnęła do wnętrza dworu. Po chwili wrócili, ciągnąc po śniegu córkę Komorowskich, siedemnastoletnią Gertrudę. Ubrana w cienką sukienkę dziewczyna była w zaawansowanej ciąży. Jej krzyki i próby wyrwania się z żelaznego uścisku porywaczy nie przyniosły efektu – wrzucili ją na przygotowane sanie, po czym cała horda błyskawicznie opuściła posiadłość z porwaną szlachcianką. Przez moment słychać było jeszcze krzyki bandytów, aż wreszcie pochłonęła ich noc i znowu zapadła cisza. Komorowscy już nigdy nie zobaczyli swej córki żywej. Gdy sześć tygodni później wyłowiono z rzeki Raty zwłoki młodej dziewczyny, jej oblicza nie dało się rozpoznać. Nie było jednak wątpliwości, że znaleziono szczątki Gertrudy. Sine pomarszczone ciało tu i ówdzie osłaniały strzępy zniszczonej sukni, którą nastolatka miała na sobie, kiedy została wywleczona z domu przez porywaczy. Dlaczego została porwana i zamordowana? Komu zależało na jej śmierci? Kim byli sprawcy? By odpowiedzieć na te pytania, należy prześledzić…

Gertruda-Komorowska-fc1996b.jpg
width: 4000
height: 2155

Twórca najbardziej znanego parku rozrywki chciał podbić kosmos. Było bardzo blisko
type: item
date: 2024-12-07T08:59:32.000Z
subject: Kosmos
subject: księżyc
subject: loty w kosmos
subject: misja na marsa
description: 70 lat temu ludzkość była bliżej Marsa niż kiedykolwiek później. Na Czerwoną Planetę chciał nas przenieść nazistowski geniusz naukowy oraz magnat przemysłu rozrywkowego dla dzieci. Pierwszy nazywał się Wernher von Braun. Tym drugim był Walt Disney.
encoded: Spis treści: Kim był Wernher von Braun? Jak przetrwać 400 dni na Marsie? Walt Disney i podbój kosmosu Musk jak von Braun? Podróż na Marsa, zakładanie na nim ludzkich kolonii, a nawet sadzenie ziemniaków w jego glebie. Tak, to fikcja, którą żyjemy od blisko 150 lat, przypomniana np. przy okazji filmu „Marsjanin” z Mattem Damonem w roli głównej. Dzisiejsza fascynacja podbojem czwartej planety od Słońca i optymizm towarzyszący dążeniom do tego celu to jednak nic w porównaniu z przeświadczeniem, jakim podszyte były marzenia o rychłej kolonizacji Marsa w latach 50. i 60. To przeświadczenie narodziło się w głowie Wernhera von Brauna, twórcy nazistowskiej rakiety V2. Kim był Wernher von Braun? W 1948 roku niemiecki naukowiec wykonał pierwsze obliczenia niezbędne do zorganizowania załogowego lotu na Marsa. Skoszarowany w teksańskim Fort Bliss, wolny czas pomiędzy pracą nad rakietowymi pociskami balistycznymi dla Amerykanów poświęcał na pisanie książki o wyprawie na Czerwoną Planetę. Kosmiczne wizje Trzeba pamiętać, że snucie tego typu koncepcji nie było niczym nowym. Pierwsze, wówczas jeszcze dość baśniowe, opowieści o życiu i podróżach na czwartą planetę od Słońca pochodzą z lat 80. XIX wieku. O wyprawie w kosmos za sterami statku „Astronauta” w 1880 roku wspominał Percy Greg w powieści „Across the Zodiac”. Dziewięć lat później Hugh MacColl w książce „My Stranger’s Sealed Packet” nakreślił świat, w którym ludzie lecą na Marsa powietrznymi maszynami, a tam spotykają pokojowo nastawionych tubylców. W 1951 roku jedną z najważniejszych książek o kolonizacji Marsa wydał słynny Arthur C. Clarke, późniejszy autor m.in. „2001: Kosmicznej Odysei”. Jego „Piaski Marsa” obfitowały w realistyczne opisy zakładania ludzkich osad na sąsiedniej planecie, a nawet metod pozyskiwania tlenu z jej gleby. Rzecz w tym, że czym innym było wykorzystywanie wyobraźni w beletrystycznym rzemiośle, a czymś zupełnie innym zaprzęgnięcie jej do tworzonej od podstaw naukowej rozprawy. Nazista od rakiet Von …

Walt-Disney-chcial-podbic-kosmos-314e453.jpg
width: 1200
height: 630

Niewolnicy byli potrzebni światu? Pełnili ważne role w bogatych rodzinach
type: item
date: 2024-12-06T09:00:58.000Z
subject: Historia
subject: cesarstwo rzymskie
subject: niewolnictwo
subject: starożytność
description: W Rzymie nie wyobrażano sobie świata bez niewolników. Byli siłą roboczą, a nawet żywymi budzikami i encyklopediami. Wbrew pozorom ich losu nie odmieniło chrześcijaństwo. Odmianę mógł im zapewnić tylko talent.
encoded: Podział niewolników na lepszych i gorszych Niewolnicy byli dosłownie do wszystkiego Szansa na wolność i karierę Chrześcijaństwo było nadzieją dla niewolników Calvisius Sabinus chciał uchodzić za człowieka oczytanego. Na nieszczęście – jak pisał Seneka Młodszy w I w. – „jego pamięć była tak zła, że zapominał nawet imion Ulissesa, Achillesa czy Priama”. Sabinus zakupił więc niewolników, aby przypominali mu w towarzystwie odpowiednie cytaty: jeden miał się nauczyć całego Homera, drugi Hezjoda itd. Lecz nawet oni nie byli w stanie dobrze wszystkiego spamiętać! Widząc to niejaki Satellius Kwadratus, który lubił obnażać ludzką głupotę, zażartował, że Sabinus powinien jeszcze sprawić sobie grupę niewolników-gramatyków, którzy staliby przy niewolnikach-recytatorach i poprawiali ich błędy. Urażony Sabinus pochwalił się, jaką fortunę wydał na tych niewolników. Kwadratus skwitował, że przecież taka sama liczba książek byłaby dużo tańsza. Podział niewolników na lepszych i gorszych Takie docinki niewiele jednak zmieniały. Rzymianie mieli niewolników od dosłownie wszystkiego. Najgorszy był los tych harujących na roli, w wiejskich posiadłościach, w kopalniach i kamieniołomach. Lepiej żyli niewolnicy publiczni (stanowiący własność państwową i pomagający w świątyniach lub w administracji), cesarscy (obsługujący dwór i interesy panującego) oraz oczywiście niewolnicy domowi. Liczba obowiązków tych ostatnich była w zasadzie nieograniczona. W końcu właściciel był panem ich życia i śmierci. Wedle mitów świat nie zawsze był podzielony na niewolników i panów. Istniał kiedyś złoty wiek pod władzą Saturna, w którym nie znano ani niewolnictwa, ani nawet własności prywatnej. Wspomnieniem tych czasów stało się dla Rzymian święto Saturnaliów, podczas którego panowie i niewolnicy na kilka dni zamieniali się rolami. Niewolnictwo nie było więc postrzegane przez Rzymian jako stan w pełni naturalny, lecz jako… zdobycz cywilizacji. Pisarze rzymscy utrzymywali, że system niewolniczy istniał już u począ…

Niewolnicy-f9b7448.png
width: 1600
height: 1187

To dlatego Słowianie nie zostali mocarstwem. Historycy nie mają wątpliwości
type: item
date: 2024-12-04T10:29:32.000Z
subject: Historia
subject: cesarz
subject: historia
subject: słowianie
description: Zanim Słowianie zbudowali własne państwa, bez kompleksów atakowali silniejsze od siebie Cesarstwo Bizantyjskie. Wiele razy oblegali mury Konstantynopola. Gdyby nie plemienne waśnie, stworzyliby mocarstwo.
encoded: Spis treści: Słowianie chętnie zmieniali swoje miejsca osad Brak ekspansji i najazd trudnego ludu Niestali sojusznicy Słowianie jak nikt inny zagrozili mieszkańcom Konstantynopola Krótka kariera Samona Byli skłóceni, ale nadal groźni Jeszcze się taki nie urodził i nie pojawił pod słońcem, kto by potrafił ujarzmić naszą potęgę. Myśmy przywykli do tego, aby panować nad cudzymi ziemiami, a nie, by kto inny nad naszą. I tego jesteśmy pewni, póki istnieje wojna i miecz – powiedział Dauritas, wódz Sklawinów, gdy w 578 r. na jego dwór przybyło awarskie poselstwo z nakazem płacenia podatku. Porywczy Dauritas nie tylko odmówił podporządkowania się Awarom, ale wbrew przyjętym zwyczajom kazał posłów zamordować i sam wyruszył na łupieżczą wyprawę. W VI i VII w. hordy słowiańskich plemion pustoszyły greckie i bizantyjskie miasta, mordując bez litości ich mieszkańców. Mury kruszyli machinami oblężniczymi, a obrońców zmuszali do ucieczki, zasypując ich chmarą strzał. Kulminacją słowiańskiej ekspansji było wysłanie w 626 r. kilkudziesięciotysięcznej armii w kierunku Konstantynopola, który oblegano przez wiele dni. Taki obraz jest daleki od powszechnego wyobrażenia o naszych praprzodkach. Podręczniki szkolne pełne są opowieści o łagodnych i utrzymujących się z rolnictwa Słowianach, tymczasem wąsatym wojownikom z ich temperamentem bliżej było do Galów czy wikingów niż uprawiających ziemię nomadów. – W zdobytym kraju mordowali w okrutny sposób mężczyzn i zaganiali do niewoli dzieci i kobiety, niszcząc dobytek, którego nie mogli zabrać – pisał o nich historyk Prokopiusz z Cezarei w VI w. Takie działania budziły uzasadniony strach. Słowianie chętnie zmieniali swoje miejsca osad Źródła historyczne wspominają, że Słowianie pojawili się w Europie z początkiem VI w. n.e. Zajmowali wtedy tereny na północ od Dunaju, wypuszczając się z czasem coraz odważniej we wszystkich kierunkach. Zajęli dorzecze Wisły i Odry, kraj nad Dunajem, Kotlinę Czeską, wyszli nad Bałtyk u ujścia Odry i Łaby, założyl…

Atak-na-Konstantynopol-566d421.jpg
width: 1066
height: 764

Badania nad hormonami mają mroczną stronę. Wiele kobiet zostało okaleczonych
type: item
date: 2024-12-03T08:06:33.000Z
subject: Nauka
subject: ciało
subject: ludzie
subject: Zdrowie
subject: życie
description: Substancje wytwarzane przez układ hormonalny krążą w krwiobiegu, regulując funkcjonowanie organizmu i nasze zachowanie. Odkrycie, że hormony mają tak znaczny wpływ na nasze ciała, zajęło jednak naukowcom dużo czasu.
encoded: Spis treści: Endokrynologia postawiła na głowie świat nauk medycznych Proces starzenia zatrzymany? Mroczne eksperymenty, których można było uniknąć Odkrycie insuliny Szybki rozwój wiedzy o hormonach Jeszcze wiele hormonów jest do odkrycia Większość z nas często używa słowa „hormon” i dobrze rozumie jego znaczenie. To właśnie na hormony zwalamy rozchwiane nastroje, zażywamy też hormony, by zapobiec cukrzycy czy ciąży. Nastolatki często zmagają się zaś z „burzą hormonów”. Te zadziwiające substancje, wydzielane do krwi przez gruczoły hormonalne, regulują niemal wszystkie zachodzące w organizmie procesy: od wzrastania i rozwoju po odruchy i nastroje. Posiadamy nawet hormony, które regulują… inne hormony. Aż do początku XX w. większość naukowców nie miała jednak pojęcia o ich istnieniu, nie mówiąc już o zrozumieniu sposobu ich działania. Bardziej namacalne elementy organizmu, jak szkielet, mięśnie czy większe narządy, były znane już w starożytności. Z istnienia hormonów i układu dokrewnego anatomowie zaczęli zdawać sobie sprawę dopiero w XIX w., ale ich funkcja jeszcze przez jakiś czas pozostawała zagadką. Mimo to już wiele stuleci wcześniej po omacku dokonywano manipulacji hormonalnych u zwierząt i ludzi. Dysponujemy znaleziskami wskazującymi na ekstrahowanie przez starożytnych Chińczyków hormonów z moczu do celów leczniczych już około 200 r. p.n.e. W XVI-, XVII- i XVIII-wiecznych Włoszech śpiewakom operowym zwanym kastratami usuwano jądra przed okresem dojrzewania, by zapobiec obniżeniu barwy ich głosu. A rolnicy od tysięcy lat kastrowali zwierzęta gospodarskie, by stały się bardziej potulne. Endokrynologia postawiła na głowie świat nauk medycznych Zgłębianie tajemnic układu hormonalnego i produkowanych przezeń substancji zapoczątkowała w epoce wiktoriańskiej seria okrutnych i kontrowersyjnych eksperymentów. Nieco ponad sto lat temu raczkująca endokrynologia postawiła na głowie świat nauk medycznych, a wiele powszechnych schorzeń układu hormonalnego udało się wreszcie …

Hormony-30faedd.jpg
width: 4447
height: 2911

MINI kontynuuje elektryfikację. Aceman ma być odpowiedzią na miejskie podróże
type: item
date: 2024-12-02T17:45:03.000Z
creator: Piotr Kolasa
subject: Test Travelera
subject: Traveler
description: Długo musieliśmy czekać, by Aceman ujrzał światło dzienne. Czekanie się opłaciło, bowiem nowy model w gamie MINI wygląda zaskakująco dobrze i tak samo się prowadzi. Na deszczowych drogach Kopenhagi miałem okazję przekonać się o tym na własnej skórze.
encoded: Spis treści: ACEMAN to dobry elektryk. Jest tylko jedno ALE Pozostaje pytanie, czy Aceman nadaje się na dalekie podróże Gokartowa frajda z jazdy została Wnętrze dobrze znane z innych modeli Czy Aceman zdobędzie klientów? Samochody rosną i tego procesu raczej nikt nie zatrzyma. Dotyczy to również samochodów marki MINI, które swoją legendarną pozycję zbudowały właśnie na małych nadwoziach. Najmniejszy w gamie Cooper nawet urósł na tyle, że nie jest już taki mini. Aceman to model pomiędzy właśnie Cooperem a Countrymanem. Ma być uzupełnieniem luki, którą sami producenci w zasadzie sobie stworzyli rezygnując z Clubmana. Aceman to jednak zupełnie inna budowa nadwozia, ale widocznie klientom brakowało czegoś pomiędzy. ACEMAN to dobry elektryk. Jest tylko jedno ALE Kopenhaskie drogi idealnie umożliwiły przetestowanie MINI w każdych warunkach. W mieście, jak to MINI, spisywał się wyśmienicie. Zero obaw przed tym, że gdzieś się nie zmieścisz, można swobodnie wszędzie zaparkować. W Acemanie można mieć ten sam zestaw akumulatorów, jaki dostaniemy w zwykłym Cooperze. Podobny jest także deklarowany zasięg. Przy mniejszej baterii 42,5 kWh w modelu Aceman E wynosi 310 km, przy większym 54,2 kWh w Acemanie SE – 406 km. Te same są także silniki – słabszy generuje 184 KM, mocniejszy – 218 KM. Na testach dostałem tą mocniejszą wersję. Jak na tak małe auto, to wartości podawane przez producenta mogą robić wrażenie. Najważniejsze jest to, że MINI zachowuje prognozowane przez komputer wartości. Po przejechaniu 214-kilometrowej trasy zasięg spadł tylko o 193 km. Średnie zużycie wynosiło 14,2 kWh/100 km, przy czym ok. 20 proc. stanowiły autostrady, 40 proc. miasto, a pozostałe 40 proc. drogi krajowe. Pozostaje pytanie, czy Aceman nadaje się na dalekie podróże To jest moment, w którym wyjaśniam to „ALE”. Jest to moc ładowania. Na szybkich ładowarkach MINI ograniczyło prędkość ładowania Acemana do zaledwie 75 kW, a w mocniejszej wersji do 95 kW. To powoduje, że postój na ładowanie będzie wydł…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/12/P90546243lowResmini-aceman-se-04-20-5d6df10.jpg
width: 2250
height: 1500

Neandertalczycy byli bardziej inteligentni niż nam się wydawało. Znali się na medycynie i sztuce
type: item
date: 2024-12-02T13:40:46.000Z
subject: Historia
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: ludzie
subject: ludzie pierwotni
subject: neandertalczycy
subject: prehistoria
description: Neandertalczycy dysponowali niezwykłą inteligencją i wiedzą o świecie, który ich otaczał. Od środków przeciwbólowych i antybiotyków po jaskiniowe rytuały. Co jeszcze warto wiedzieć o najbliższym krewnym współczesnego człowieka?
encoded: W tym artykule: Neandertalczycy stosowali penicylinę Początki ziołolecznictwa Prehistoryczna opieka nad chorymi Rytuały pogrzebowe neandertalczyków Kamienne kręgi w jaskiniach Nie doceniamy neandertalczyków Najstarsze malowidła to dzieła neandertalczyków? Tajemnica ściany w El Castillo Neandertalczycy posiadali zdolność sprawnej komunikacji Neandertalczyk w Polsce Leczenie chorób, budowanie skomplikowanych konstrukcji, staranne grzebanie zmarłych, a także tworzenie rysunków naskalnych. Te umiejętności jeszcze do niedawna uchodziły za domenę Homo sapiens. W świetle najnowszych badań okazuje się jednak, że tysiące lat zanim przedstawiciele tego gatunku pojawili się w Europie, a czasami nawet dziesiątki tysięcy lat zanim wpadli na pomysł opuszczenia swojej afrykańskiej kolebki, neandertalczycy posiadali wiedzę, która nawet z dzisiejszej perspektywy robi wrażenie. Czasami dotyczyła odpowiedniego wykorzystania dostępnych surowców. Czasami wiązała się z trudną do odczytania symboliką opartą na wierzeniach i rytuałach. Ich celu ani przebiegu nie da się dziś odtworzyć. Jednym słowem neandertalczycy posiadali inteligencję i zdolności poznawcze, których im jeszcze do niedawna odmawiano, przedstawiając jako bezmyślne małpoludy. Neandertalczycy stosowali penicylinę Dowodzą tego sensacyjne ustalenia opublikowanie na początku marca 2017 roku w prestiżowym tygodniku „Nature”. Wynika z nich, że neandertalczycy posiadali dość zaawansowaną wiedzę medyczną. Potrafili bowiem leczyć rozmaite schorzenia. Ujawniła to analiza pozostałości pożywienia i bakterii uwięzionych w kamieniu nazębnym kilku osobników, zamieszkujących tereny dzisiejszej Belgii oraz Hiszpanii. Jeden z hiszpańskich osobników, mężczyzna żyjący ok. 49 tys. lat temu w jaskini El Sidrón, zwrócił szczególną uwagę badaczy. Jego kamień nazębny zawierał DNA pasożyta Enterocytozoon bieneusi z grupy mikrosporydiów. Może on wywoływać bóle brzucha i ostrą biegunkę. Ponadto w jego szczęce była dziura. To znak, że cierpiał z powodu …

neandertalczyk-f76618e.jpg
width: 4058
height: 2700

Polscy piłkarze mogli zdobyć złoto olimpijskie. Dlaczego im się nie udało?
type: item
date: 2024-12-01T11:49:14.000Z
subject: Historia
subject: igrzyska olimpijskie
subject: piłka nożna
subject: polska
subject: Sport
description: 88 lat temu polscy piłkarze byli o krok od historycznego triumfu. I to na oczach Hitlera! Niestety, zgubiły ich… nasze narodowe wady.
encoded: Spis treści: Zagraniczny trener na ratunek Amatorzy, wódka i pieniądze Bliski bojkot igrzysk Regulamin idealny dla naszych piłkarzy? Medal na wyciągnięcie ręki Widoczny brak Eziego Piłka toczy się dalej Wielu kibicom pierwsze sukcesy polskiej reprezentacji kojarzą się z latami 70. Zanim jednak Orły Górskiego zdobyły złoty medal Igrzysk Olimpijskich w Monachium, a potem wyszarpały remis na Wembley, nasi piłkarze mieli już wcześniej okazję zamieszać na światowej arenie. Choć więc początki futbolu w wyniszczonym kraju były trudne, Polacy mieli swoje ambicje. Tak powstał plan podbicia Berlina, gdzie w 1936 r. odbywały się igrzyska olimpijskie. Zagraniczny trener na ratunek Aby zwiększyć szanse narodowej jedenastki, PZPN zaufał zagranicznemu trenerowi – w 1935 r. podpisał kontrakt z Kurtem Otto. Niemiec miał unowocześnić metody treningowe reprezentacji. Za selekcję i prowadzenie drużyny odpowiadał jednak Józef Kałuża pełniący najważniejszą funkcję w ekipie – tzw. kapitana związkowego. Atutem drużyny mieli być przede wszystkim napastnicy. Wśród nich wyróżniało się trio z Ruchu Hajduki Wielkie (miasto przyłączone potem do Chorzowa, dziś dzielnica Chorzów Batory): Gerard Wodarz, Teodor Peterek i Ernest Wilimowski. Owi „trzej królowie” dominowali w 1936 r. na polskich boiskach. Na tyle, że Wilimowski i Peterek toczyli pojedynki właściwie już nie z rywalami, lecz między sobą – o miano ligowego króla strzelców. Nic dziwnego, że kibice zacierali ręce na myśl o golach strzelanych przez graczy Ruchu olimpijskim przeciwnikom. Na szczególną uwagę zasługiwał „Ezi” Wilimowski. Tuż przed turniejem olimpijskim skończył zaledwie 20 lat, ale kibice nie mieli wątpliwości, że zajdzie daleko. Znany językoznawca Jan Miodek, zagorzały fan Ruchu Chorzów i jego powojennej gwiazdy Gerarda Cieślika, wspominał: „Mój ojciec – stary piłkarz i wielki kibic – powtarzał mi do śmierci: »Nie odbieram ci miłości do Cieślika, bo sam go bardzo lubię, ale pamiętaj, że piłkarskim geniuszem był Wilimowski«”. P…

Igrzyska-Olimpijskie-w-1936-a0385c8.jpg
width: 567
height: 567

Elektryfikacja wsi miała służyć nie tylko mieszkańcom. Także propagandzie
type: item
date: 2024-11-23T13:30:00.000Z
subject: Historia
subject: elektryczność
subject: polska
subject: wieś
description: Elektryfikacja polskiej wsi trwała prawie 40 lat, a pracowało przy niej 40 tysięcy ludzi. W skwarze, w deszczu, w śniegu. W pierwszej kolejności słupy stawiano tam, gdzie zawiązały się popierane przez władze spółdzielnie produkcyjne.
encoded: Spis treści: Za mało pieniędzy i fachowców Wszystko szło zgodnie z planem Polityka faktów dokonanych Elektryfikacja obowiązkowa Do więzienia za kable Nowe inwestycje zabijały stare Skrzydła wiatraka w wielkopolskich Rakoniewicach obracają się na tle nieba. „Wiatraki to pomnik dnia wczorajszego – słychać głos narratora. – W tę sielankę wkracza nagle nowoczesność. Właśnie stawiają pomniki nowej epoki. Słupy linii elektrycznej. Pobliską wieś Bojnowo elektryfikują uczniowie państwowego gimnazjum technicznego z Poznania. Mogą być dumni ze swego zawodu. Dzięki nim światło elektryczne dotarło pod wiejską strzechę. Chwila niepewności – żarówka oświetla wiejską chatę. Nic już nie będzie tak jak było”. To epizod kroniki filmowej z 1946 r. Władze powojennej Polski do serca wzięły sobie leninowskie hasło: komunizm to władza rad i elektryfikacja wsi. Gdy tylko zaprowadziły władzę, zajęły się tym drugim tematem. Za mało pieniędzy i fachowców Pod koniec 1945 r. prąd docierał do 3512 wsi, co stanowiło niecałe 10 proc. ich ogółu w nowych granicach Polski. Najpierw zaczęła się reelektryfikacja wsi, w których instalację uszkodzono podczas wojny – było to częste zwłaszcza na ziemiach zachodnich. Jeśli naprawy były drobne, dokonywano ich spontanicznie. Potem działano w myśl Planu Odbudowy Gospodarczej na lata 1947–1949. Według niego państwo miało pokrywać jedną trzecią kosztów. Przyjęto zasadę, że linie doprowadzające energię do miejscowości budowano z pieniędzy rządowych, natomiast doprowadzenie od słupa do domu i instalacje wewnętrzne leżały w gestii zainteresowanych. Podczas elektryfikacji pomijano tylko takie zagrody, które były w bardzo złym stanie albo znacznie oddalone od zwartej zabudowy. W tym drugim przypadku na ogół umożliwiano dołączenie do sieci, ale za dopłatą. Niestety, proces postępował powoli – z powodu braku materiałów, fachowców, a wreszcie pieniędzy. Starano się więc skłonić ludzi do pracy społecznej. W pierwszej kolejności elektryfikowano wsie, które zadeklarowały w…

Przylaczenie-wsi-do-sieci-energetycznej-mialo-sluzyc-nie-tylko-mieszkancom.-Glownie-bylo-to-zrobione-dla-propagandy-9b7e82a.jpg
width: 1200
height: 630

Historia Barbary Ubryk zszokowała XIX-wieczną Europę. Kościół był za to długo krytykowany
type: item
date: 2024-11-17T13:30:09.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: kościół katolicki
subject: kraków
subject: religie
description: Historia Barbary Ubryk wstrząsnęła Europą. Losy mniszki, uwięzionej w klasztornej celi przez 21 lat, spowodowały rozruchy w Krakowie i wzmocniły ruchy antyklerykalne na całym kontynencie.
encoded: Spis treści: Tragiczny los Barbary Ubryk Rozruchy w Krakowie Kim była Barbara Ubryk? Choroba zakonnicy Proces, którego nie było Żaden z krakowskich sędziów nie musiał być jasnowidzem, by się domyślić, że jeśli potwierdzą się informacje z anonimu z wtorku 20 lipca 1869 r., to wybuchnie ogromny skandal. Według donosu w klasztorze Karmelitanek Bosych przy ulicy Kopernika więziono w nieludzkich warunkach jedną z zakonnic – niejaką Barbarę Ubryk. W Sądzie Krajowym zwołano więc nadzwyczajne zebranie. Postanowiono, że sprawą zajmie się specjalna komisja z sędzią śledczym Władysławem Gebhardtem na czele. Tragiczny los Barbary Ubryk Po wstępnym rozpoznaniu okazało się, że na liście zakonnic klasztoru rzeczywiście znajduje się Barbara Ubryk. Wobec tego 21 lipca Gebhardt udał się do biskupa administratora Antoniego Gałeckiego, by ten pozwolił komisji wejść na teren klasztoru, który był objęty ścisłą klauzurą. Zdumiony treścią anonimu duchowny nie tylko wydał odpowiednią zgodę. Na prośbę sędziego dokooptował też do komisji swego przedstawiciela księdza Spitala. Gebhardt nie tracił czasu. Ściągnął jeszcze eskortę policyjną i udał się prosto na ulicę Kopernika. Mimo początkowych protestów podprzeoryszy Teresy Kozierkiewicz członkowie komisji dostali się na teren zakonu. Kazali się zaprowadzić się do miejsca, w którym przebywała Barbara Ubryk. Po chwili znaleźli się przed ostatnią celą na pierwszym piętrze budynku klasztornego. Jej tajemnicy strzegły masywne podwójne drzwi. To, co później ujrzeli, zmroziło im krew w żyłach. Po otwarciu drzwi przybyłych zwalił z nóg nieznośny odór, który buchnął z wnętrza mrocznej celi.„Znajdowała się wygódka z otworem niezamkniętym, a uchodzącym do dołów kloacznych” – jak relacjonował później dziennik „Kraj”. Gdy członkowie komisji trochę się otrząsnęli, zdali sobie sprawę, iż znaleźli się „w celi z oknem zamurowanem, tak ciemnej, że zaledwie dzień od nocy odróżnić można było” – jak informowało wydanie „Czasu” z 24 lipca. W ciemnościach wypatrzyli…

Barbara-Ubryk-34efe52.png
width: 1046
height: 694