Jak dobrać buty trekkingowe? Najważniejsze wskazówki
Jak dobrać buty trekkingowe? Czym się kierować przy wyborze odpowiedniego modelu? Które sprawdzą się najlepiej podczas górskich wędrówek? Odpowiedzi na te pytania i wiele innych znajdziecie w dalszej części artykułu.
W tym artykule: Do czego służą buty trekkingowe? Jakie buty trekkingowe w góry? Jak wybrać dobre buty trekkingowe? Gdzie można kupić buty trekkingowe? Gdy do wyszukiwarki zakupów wpiszemy hasło „buty trekkingowe”, zostaniemy zarzuceni definicjami, nazwami, parametrami, ofertami. Oraz zapewnieniami, że niewątpliwie to najlepsze modele na świecie i że obyć się bez nich nie możemy. Niestety, przymiotnik „trekkingowe” zastosowano do obuwia na wszelkie rodzaje wędrówek, zarówno po wysokich górach, jak i lasach deszczowych i pustyni. Jednak co tak naprawdę rozumiemy przez słowo „trekkingowe”? Do czego służą buty trekkingowe? Tymczasem dla Anglosasów słowo „trekking” oznacza wędrówkę po względnie trudnych, a nawet dzikich terenach, zazwyczaj z dość ciężkim plecakiem. Wycieczki bez obciążenia, w łatwiejszym terenie (ze ścieżkami, schroniskami i z gospodami), określane są mianem hiking. Spacery po lesie czy mieście to po prostu walking. Jeśli komuś udało się w ogóle sklasyfikować formy turystyki, to chyba właśnie Anglosasom. Dla nich ewidentnie trudniejsza od trekkingów jest turystyka w górach wysokich, wymagająca zarówno opanowania techniki poruszania się w skalnym albo lodowcowym terenie, jak i stosownego do technicznych wyzwań ekwipunku. Takie formy turystyki określa się u nich mianem mountaineering. Czymś jeszcze innym jest climbing, czyli wspinaczka. „Trekking” powinien mieć więc dość precyzyjnie wytyczone granice. Trekking w Dolomitach. 5 szlaków na trasy dla początkujących i zaawansowanych Wciśnięte między Włochy, Szwajcarię a Austrię strzeliste pasmo gór Dolomitów każdego lata zachwycającymi szlakami przyciąga turystów z całego świata. W opisie modeli pojawia się określenie pór roku. Cięższym modelom butów przypisywany jest atrybut „zimowe”, lżejszym zaś –„letnie”. Jednak na eskapady w góry typu alpejskiego przez cały rok potrzebne będą cięższe, cieplejsze modele. Z kolei na Czarny Ląd – modele lżejsze. Butów będziemy szukać przede wszystkim w polskich sklepach. Zatem nie pozostaje nam nic innego, jak pogodzić się z faktem, że na naszych półkach nie ma uniwersalnych butów „trekkingowych”. Jest natomiast mnóstwo modeli przeznaczonych na konkretne warunki. Jakie buty trekkingowe w góry? Nie jest tajemnicą, że but butowi nierówny. Dotyczy to także obuwia trekkingowego. Dlatego przed zakupem odpowiedniego modelu należy zastanowić się jakie będzie ich główne przeznaczenie. Ponieważ jeden idealny fason, przystosowany do każdych warunków, nie istnieje. Choć na rynku nie ma odgórnie ustalonych typów butów trekkingowych, poniżej przedstawiamy umowną klasyfikację odnoszącą się do kategorii firm La Sportiva i Salewa. To czołowi producenci obuwia wysokogórskiego. Podejście w skałach – lekkie obuwie turystyczne, w tym półbuty i trzewiki ze wstawkami tekstylnymi. Nadają się na wędrówki bez obciążenia. Dobre są do chodzenia po skałach, drogami zwanymi via ferrata. Zwłaszcza, gdy jest sucho i nie wkraczamy w teren zaśnieżony i lodowcowy. Wspinacze używają ich na podejściach pod ściany. Kategorie: climbing (La Sportiva), approach, hiking (Salewa). W Beskidy – w górach średniej wielkości poniżej granicy śniegu, gdzie deszcz i błoto to główne utrudnienia, najlepiej sprawdzą się modele z jednorodnym pokryciem (nie szytym). W tropiki dobre są lekkie modele z membraną. Kategorie: lżejsze modele backpacking, trekking light (La Sportiva), trekking (Salewa). W Tatry – potrzebujemy modeli o dobrej podeszwie, które ochronią nas przed uderzaniem o kamienie, wytrzymają tarcie o piarg i nie zawiodą na zleżałym śniegu. A więc – buty wyższe, ale nie za ciężkie, najlepiej mające jednorodne pokrycie. Kategorie: backpacking, lżejsze modele mountain (La Sportiva), trekking (Salewa). Na lodowiec w Alpach – ciężkie buty są wzmocnione otokami z grubej twardej gumy albo kevlaru, bo czubem czy piętką będziemy kopać stopnie w zmrożonym śniegu. Powinny mieć wyprofilowane podeszwy do raków. Zimą koniecznie są buty podwójne. Kategorie: mountain, high mountain (La Sportiva), mountaineering (Salewa). Jak wybrać dobre buty trekkingowe? Zakup odpowiednich butów trekkingowych nie jest prostym zadaniem. Szczególnie dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę z górami. Aby nieco ułatwić ten wybór, poniżej prezentujemy poszczególne elementy, na jakie należy zwrócić uwagę, aby uniknąć dyskomfortu, otarć, ucisków czy urazów mechanicznych. 1. Przymiarka W sklepie dobrze jest wyjąć z buta wkładkę i postawić na niej stopę. Powinna się cała zmieścić i nie wystawać poza krawędź. Margines swobody nie może być też zbyt duży. Pospacerujmy po sklepie. Noga nie powinna w nich latać, bo stopy będą ocierać. Wielu osobom na większych wysokościach puchną nogi. Najlepszym sposobem na uniknięcie dolegliwości jest dobra aklimatyzacja. Zakup butów „na wszelki wypadek luźnych” to błąd. Nie mogą być też za ciasne, bo tylko bardzo tanie (a więc tandetne) modele z czasem się rozchodzą. Rozchodzone buty są do wyrzucenia. Przestają trzymać w kostce. Co więcej, zahamowany przez ucisk ciasnego buta krwioobieg przyspiesza wychłodzenie, co w strefach niskich temperatur prowadzi do odmrożeń. 2. Wysokość cholewki Długość buta dobiera się przede wszystkim ze względu na... ciężar naszego bagażu. Jeśli będziemy długo dźwigać ciężki plecak, lepiej kupić buty, które trzymają w kostce. Wysoka cholewka powinna być miękka i elastyczna, żeby nie ocierała nogi. Na wysokości ścięgna Achillesa musi być wyraźne wcięcie. W butach z wysoką cholewką czasem montuje się podwójny język. Zewnętrzny chroni wnętrze przed sypaniem się śniegu. Wewnętrzny – otula piszczel. Do wędrówek z lekkim bagażem dobre są półbuty. Przy pewnej wprawie możemy w nich chodzić także po górach, zwłaszcza gdy jest sucho i nie wkraczamy w teren zaśnieżony i lodowcowy. 3. Materiał na but Wszystkie współczesne modele butów trekkingowych mają wielowarstwowe pokrycie. W zależności od zastosowań, różnią się rodzajem i ilością wykorzystanych materiałów oraz sposobem ich łączenia. 4. Ochrona na zewnątrz Warstwa zewnętrzna izoluje od wilgoci i zimna, chroni but przed uszkodzeniem, a stopy przed urazami. Co wybrać? Skórę czy tekstylia? Mam ochotę odpowiedzieć: materiał w kolorze czerwonym... Przynajmniej dobrze go widać, gdy będą wystawać ponad lawinisko! W zwykłych warunkach dobór materiału w dużej mierze jest kwestią upodobań. Wśród materiałów naturalnych najpopularniejszy jest nubuk. Zazwyczaj stosuje się go w cięższych modelach. Zamsz wykorzystywany jest w lżejszych butach. Rodzaje używanych w butach tekstyliów różnią się, w zależności od przeznaczenia, grubością i gęstością splotu. Buty cięższe robi się z mutacji cordury – bardzo trwałego i odpornego na mechaniczne uszkodzenia materiału (stosuje się go również w produkcji plecaków). Lżejsze modele bazują na wariacjach nylonu. 5. Komfort w środku Stopom ma być wewnątrz buta miękko, temperatura powinna utrzymywać się na względnie stałym poziomie. Pokrycie musi natomiast oddychać, czyli odprowadzać pot na zewnątrz. Między warstwą zewnętrzną a miękką wyściółką ukryta jest zaawansowana technologicznie membrana. Od lat materiałem numer jeden jest Gore-tex. To rozciągnięty politetrafluoroetylen, który przypomina strukturą żywopłot z mikroskopijnymi szczelinkami 20 tys. razy mniejszymi od przeciętnej kropli wody i 700 razy większymi od cząsteczki pary wodnej. Dzięki temu nie przemaka i nie stanowi bariery podczas parowania, czyli oddycha. Liczne, używane zamiast Gore-texu membrany poliuretanowe są na ogół tańsze. Jednak działają nie zawsze równie skutecznie, ponieważ z czasem się łuszczą i tracą swoje właściwości. 6. Etykieta Kolorowa książeczka z informacjami o zastosowanych w materiałach patentach to podstawowe źródło informacji o bucie. Jeśli użyto membrany, pojawiają się parametry: oddychalność (najczęściej w g/m2/24 godz.) – oznacza, ile gramów pary wodnej przepuści m2 materiału w ciągu doby. Wodoodporność (w mm) oznacza wysokość słupa wody, którego napór materiał wytrzyma bez przemakania. Im parametry wyższe, tym lepsze. Powinny dotyczyć całej powłoki buta. Cordura, nylon i ich pochodne mają czasem podaną liczbę z literą D. To parametr denier, umowna jednostka grubości włókna. Im wyższa wartość denier, tym jest ono grubsze i bardziej wytrzymałe. Modele dla pań oznacza litera L albo słowo „Lady”. Buty takie są lżejsze i mają mniejszą tęgość, wyższe podbicie i zazwyczaj nieco inaczej skrojoną podeszwę niż męska. W renomowanych butach podana jest waga. Obuwie na łatwiejsze wycieczki: około 450 g, skórzane – ponad 500 g, do wspinaczki skalno-lodowej – powyżej kilograma. Superlekkie buty (250–300 g) przeznaczone są do przełajowych biegów górskich. 7. Podeszwa Zaawansowane technologicznie buty również spodnią część mają zbudowaną z wielu warstw. Komponenty podeszew łączą dwie z pozoru przeciwstawne cechy: elastyczność i sztywność. Elastyczność ułatwia wybijanie się z palców. Sztywność pozwala na pewne poruszanie się nawet wtedy, gdy mamy oparcie jedynie dla krawędzi buta. Nie ma uniwersalnej skali sztywności, trzeba wypróbować but samemu. Najsztywniejsze są podeszwy butów przeznaczonych do wspinaczki w lodzie. Większość modeli amortyzuje działanie sił obciążających nasze stawy, kości i ścięgna, zwłaszcza gdy wędrujemy z plecakiem. Konstrukcja podeszwy i wkładek częściowo niweluje wady postawy, jak płaskostopie albo kaczy chód. Krawędzie podeszew butów przeznaczonych w wysokie góry specjalnie się profiluje, aby można było sprawnie zamocować automatyczne raki. Podeszwy powinny zapewniać dobrą przyczepność na mokrych i śliskich powierzchniach. Bieżniki powinny same się oczyszczać, nie zatrzymywać śniegu i błota. Podeszwa zwykle jest zintegrowana z korpusem. Tworzy całość ze wzmocnieniem korpusu z twardej gumy lub kevlaru. 8. Konserwacja Żadne buty nie są wieczne. Jednak gdy już zainwestujemy w obuwie sporą sumę, warto przedłużyć jego żywotność. Skórzanym i syntetycznym butom najbardziej szkodzą gwałtowne zmiany temperatur. Unikajmy suszenia obuwia przy ognisku. Każda warstwa pokrycia inaczej zareaguje na temperaturę i buty się zdeformują. Warto korzystać ze specjalnych suszarek z delikatnym nawiewem ciepłego powietrza, które są dostępne na przykład w wielu alpejskich schroniskach. W ekstremalnych sytuacjach należy włożyć buty do śpiwora. Jeśli zamarzną, nie założymy ich, a rozbijanie czekanem czy rozgrzewanie nad kuchenką skończy się uszkodzeniem wyrafinowanej struktury. But trzeba czyścić i impregnować przeznaczonymi do tego preparatami. Inne pozatykają pory membran i wierzchnich materiałów, niszcząc ich termoaktywne właściwości. Jeśli uznamy, że buty (tekstylne i niezbyt sztywne) są tak brudne, że nadają się tylko do prania, zróbmy to. Ale w niewysokiej temperaturze, z użyciem preparatów do regeneracji outdoorowej odzieży. W ostateczności można użyć delikatnych detergentów. Woski, aerozole czy płyny do czyszczenia i impregnacji często stosuje się na wilgotne powierzchnie. Impregnację trzeba powtarzać codziennie. Innych preparatów używa się do syntetyków, a innych do skóry. Przechowywać buty powinno się w prawidłach albo wypchać je zgniecionymi w kule pergaminem czy gazetą. Tym sposobem uchronimy obuwie przed deformacją. Przetarte wyściółki i wkładki, przykry zapach potu, dziury w pokryciu czy zdewastowany wibram oznaczają, że buty są do wyrzucenia. Diabeł tkwi w szczegółach, czyli jak przygotować się do wyjazdu w góry Na pytanie, kiedy najlepiej jechać w góry, bez wahania odpowiada: latem. Z Anną Szczepaniak, licencjonowaną trenerką CrossFitu i organizatorką górskich obozów, rozmawiamy między innymi o t... Gdzie można kupić buty trekkingowe? Aby w stu procentach być usatysfakcjonowanym ze swojego wyboru, najlepiej dokonać zakupu w sklepie stacjonarnym, gdzie będziemy mogli zobaczyć wybrany produkt na własne oczy. I, co najważniejsze, przymierzyć go. Bardziej doświadczeni trekkingowcy mogą pozwolić sobie na zakupy online, bez konieczności stania w długich kolejkach do kasy. Żeby zaoszczędzić wasz czas, przeszukaliśmy ofertę popularnych platform internetowych i wybraliśmy modele butów trekkingowych, które cieszą dobrymi opiniami wśród klientów, a także są przystępne cenowo. Oto one: Proste modele dostaniemy już za 200–300 zł. Bardziej wyrafinowane, w miarę wszechstronne za 400–800 zł. Na buty obuwie wysokogórskie i przystosowane do niskich temperatur trzeba wydać powyżej 900 zł.
Niegdyś bogacił się na morskim handlu, dziś czerpie zyski z zachwytu, jaki budzi wśród turystów
1. Dzień Zamknięte pierścieniami murów uliczki Starego Miasta tworzą regularną kratę z wyraźnie zarysowaną aleją Stradun, która powstała po zasypaniu kanału odgradzającego niegdyś dzielnicę plebejską od patrycjuszowskiej. Ulica wyłożona płytami z białego wapienia lśni wypolerowana setkami tysięcy stóp. 1. Fortyfikacje starego miasta Poznawanie Dubrownika rozpoczynamy spacerem po murach obiegających starówkę (Stari Grad). Najdogodniejsze wejście na fortyfikacje, rozbudowywane od XIII do XVII w., prowadzi schodami przy zachodniej bramie (Vrata Pile), pod którą dojdziemy ulicą Ante Starcˇevića. Fortyfikacje mają 1940 m długości. Wspierają się na skałach i pną w górę na 25 m. Wzmacnia je blisko 20 baszt, bastionów i fortów. Na niewielkich flankujących miasto cyplach, Revelin i Lovrijenac, wznoszą się cytadele. Z murów Stari Grad wygląda jak dywan utkany z czerwonych dachówek. Między kamienicami, niczym wąwozy, biegną wąskie uliczki. Te w północnej części są ciągami stromych schodów pnących się na stoki gór, u stóp których leży Dubrownik. Północną część miasta obwarowują zespoły klasztorne: od zachodu – Franciszkanów, od wschodu – Dominikanów. Z zachodu na wschód Stare Miasto przecina szersza od pozostałych aleja Stradun. W południowej części, gdzie siatka ulic nie jest tak regularna, wyróżniają się: rzymskokatolicka katedra, kościół św. Błażeja, kolegium jezuickie z kościołem św. Ignacego, cerkiew prawosławna oraz Pałac Rektorów. 2. Studnia Onofria Zatoczywszy pętlę, schodzimy z murów przy zachodniej bramie wprost na Stradun, główną aleję miasta pełną sklepów, restauracji i salonów kosmetycznych. To właśnie tu znajdują się najcenniejsze zabytki. Centralne miejsce na skwerze przed bramą zajmuje owiana legendami Studnia Onofria (Velika Onofrijeva cˇesma). Z 16 paszcz kamiennych maszkaronów bije woda o cudownych właściwościach. Ponoć każdemu, kto się jej napije, przynosi długie i szczęśliwe życie. Studnia powstała w 1438 r., wówczas do miasta doprowadzano wodę akweduktem z odległego o 12 km źródła. W jej nazwie uhonorowano budowniczego – Onofrio della Cava z Neapolu. Po południowej stronie skweru znajduje się godna odwiedzenia restauracja Jadran, specjalizująca się w kuchni dalmatyńskiej. Przyjemnie urządzony lokal mieści się w dawnym konwencie sióstr Klarysek (stari Samostan Sv. Klare). Tuż obok wznosi się budynek przyklasztornej szkoły, w której zakonnice kształciły dobrze urodzone panny. Klaryski prowadziły także najstarszy w Europie przytułek dla sierot (działał w latach 1434–1808 r.). 3. Drink-bar i plaża buža Przyjemnym miejscem na odpoczynek w trakcie spaceru jest drink-bar Buža. Kultowe miejsce z tajemniczo podawanym adresem: „Na południe od głównej ulicy Starego Miasta”. Łatwo tu trafić, gdyż w południowej części murów jest tylko jedno przejście nad wodę – brama św. Szczepana. Aż się prosi, by tu wstąpić. Z ocienionego tarasu roztacza się widok na morze i pokrytą leśnym płaszczem wyspę Lokrum. Stali bywalcy przychodzą z ręcznikami, aby zejść krętymi schodkami na najmniejszą plażę w mieście (też nazywa się Buža, co znaczy dziura) i połączyć spacer z kąpielą. 4. Kościół Zbawiciela i apteka franciszkanów Naprzeciwko restauracji Jadran wznosi się renesansowy kościół Zbawiciela (Crkva Svetog Spasa). Świątynię zbudowano z kamieni, które ofiarnie znosiły mieszkanki Dubrownika – patrycjuszki i żebraczki. Gdy w 1667 r. miasto uległo zagładzie podczas trzęsienia ziemi, kościół nie doznał najmniejszego uszczerbku. Dziś pełni funkcję sali koncertowej i galerii sztuki. Tuż obok pną się schody na miejskie mury. Wąski zaułek za świątynią prowadzi do furty klasztoru Franciszkanów (Franjevačcˇki samostan). Dubrowniccy franciszkanie słynęli w średniowieczu z wyrobu medykamentów i olejków z roślin kwitnących na pobliskich wyspach. Produkty te sprzedawali w aptece założonej w 1317 r. Wyposażenie lokalu jest częścią muzealnej kolekcji, obejmującej średniowieczne przyrządy alchemiczne i medyczne księgi. Na jednym z obrazów widać Dubrownik przed trzęsieniem ziemi. 5. Plac Luža Idąc aleją Stradun na wschód, dochodzimy do placu Luža, wokół którego wznoszą się najokazalsze zabytki. Od północy pałac Sponza (Palacˇča Sponza), uznawany za najpiękniejszy w mieście. W budowli, której początki sięgają XIV w., mieściły się: urząd celny, skarbiec, mennica, urząd miar, Akademia Dubrownicka oraz Muzeum Socjalistycznej Rewolucji. Obecnie mury skrywają archiwum dokumentujące tysiącletnią historię miasta. Zgromadzono tu także bogatą kolekcję zegarów. Czasomierze wskazują 5.45. O tej bowiem godzinie, 31 stycznia 1808 r., do miasta wkroczyły wojska napoleońskie, przynosząc kres kupieckiej republice, jaką był Dubrownik od 1204 r. Świadkiem minionej świetności jest także Pałac Rektorów z XV w. Wzniesiony przy ulicy Pred Dvorom był siedzibą zarządców miasta, wybieranych na miesięczne kadencje. 6. Pod kolumną Od południa plac Luža zamyka kościół św. Błażeja (Crkva Svetog Vlaha). Fronton barokowej świątyni wieńczy figura św. Błażeja, patrona miasta. Jeszcze cenniejsza XV-wieczna rzeźba znajduje się w głównym ołtarzu – przedstawia świętego trzymającego makietę średniowiecznego Dubrownika. Na stopniach świątyni zawsze siedzi mnóstwo ludzi. Wszyscy, którzy tu się umawiają, za charakterystyczny punkt podają stojącą przed kościołem Kolumnę Orlanda. Pierwowzorem przedstawionego na niej rycerza był legendarny Roland. Dubrownicka figura dłuta Antuna Dubrovčanina symbolizowała wolność republiki. Pełniła wiele funkcji. Pod nią od 1418 r. sprawowano sądy, ogłaszano rozporządzenia, przykuwano też do niej skazanych na pohańbienie. Przedramię rycerza było zaś miejską miarą łokcia. 7. Plac Handlowy Uliczka Lučarica, wybiegająca z placu Luža na południe, prowadzi na plac poświęcony chorwackiemu poecie Gunduliciowi. Codziennie przed południem Gundulićeva poljana zamienia się w targ owocowo-warzywny. Turyści, którym nie przeszkadza jarmarczny gwar, zasiadają przy stolikach restauracji Arka, jednej z bardziej renomowanych w mieście. My jednak kierujemy się ku schodom, prowadzącym do kościoła Jezuitów. Skręcamy w lewo, w zaułek bez nazwy prowadzący do katedry Wniebowzięcia Matki Boskiej (Velika Gospa). Ufundował ją król Ryszard Lwie Serce jako votum za ocalenie życia, gdy w drodze powrotnej z wyprawy krzyżowej (1192 r.) jego okręt rozbił się o skały wyspy Lokrum. Ozdobą katedralnego wnętrza jest obraz w ołtarzu głównym. Namalowany przez Tycjana ok. 1550 r. przedstawia wniebowzięcie. Katedralny skarbiec skrywa m.in. bezcenną relikwię – czaszkę św. Błażeja. 2. Dzień Bernard Shaw pisał, że ci, którzy szukają raju na ziemi, powinni przyjechać do Dubrownika. Gdyby nie tłumy turystów na ulicach, nie byłoby w tym stwierdzeniu przesady. Miasto nazywane perłą Adriatyku jest bowiem wpisane w malowniczy pejzaż skalistego wybrzeża, opadających wprost do morza gór oraz porośniętych zielenią wysp Lokrum i Lopud. 8. Stary port Drugi dzień zwiedzania Dubrowťnika rozpoczynamy od miejsca, w którym zakończyliśmy wczorajszą marszrutę, czyli od katedry Wniebowzięcia Matki Boskiej. Z tyłu za świątynią biegnie uliczka Kneza Damjana Jude, która prowadzi na wschód, prosto na nabrzeża starego portu (Stara Luka). Otacza go las masztów luksusowych jachtów cumujących w marinie. Przy bulwarze pod murami bastionu na turystów czekają wycieczkowe łodzie. Stąd płynie się na rejsy wokół murów, na pobliską wyspę Lokrum (680 m dzieli stary port od jej skalistego brzegu) lub do Cavtatu, jednego z najstarszych miast na wschodnim Adriatyku. Z kolei z nowego dubrownickiego portu (Luka Gruž), usytuowanego na zachód od Starego Miasta, kursują promy na słynne wyspy Dalmacji (np. Korculę i Mljet) i do włoskiego Bari. 9. Wyspa Lokrum Rejs na Lokrum ze starego portu zajmuje kilka minut. Tylko niewielka cieśnina Lokrumski Prolaz oddziela wyspę od stałego lądu. W najwyższym punkcie Lokrum – na wzgórzu Portocˇ – rozpościera się fort wzniesiony przez Francuzów w 1806 r. A na stokach – zabudowania dawnego benedyktyńskiego opactwa, przekształconego w pałac przez Maksymiliana Habsburga. W odrestaurowanym obiekcie urządzono stylową restaurację o wdzięcznej nazwie Rajski Ogród. Zjemy tu smaczny obiad, zwłaszcza jeśli zamówimy specjalność lokalu – sałatkę z ośmiornicy (salata od hobotnice) albo z owoców morza (salata od plodova mora). Pałac, a wcześniej opactwo, stoi w sercu pięknego ogrodu botanicznego. Interesująco prezentuje się stąd miasto przytulone do skalistego brzegu, u stóp wzgórza Šrd. Rajski krajobraz wyspy kontrastuje z mrocznymi legendami, według których benedyktyni, skazani na opuszczenie wyspy, okrążyli trzykrotnie opactwo, rzucając przekleństwa na przyszłych właścicieli Lokrum. 10. Miejskie plaże Wracamy z rejsu na Lokrum i spacerujemy nabrzeżem przez marinę na najbliższą z plaż – Banje. Rozciąga się tuż za bramą Plocče, w pobliżu luksusowych hoteli Exelsior, Argentina i Villa Orsulla. Wieczorami do działającego tu nocnego klubu Eastwest Beach ściągają fani tanecznych rytmów. Spacerując dalej wzdłuż wybrzeża, trafimy na piaszczysto-kamienistą plażę św. Jakuba, z której można podziwiać zarówno miasto, jak i wyspę Lokrum. Plaże Dubrownika są niewielkie i na ogół kamieniste. Najbardziej oryginalne rozciągają się przy umocnieniach (Buža) oraz u stóp cytadeli, na cyplu Lovrijenac. 11. Pod filarami Z plaży udajemy się na Stare Miasto, w okolice pałacu Sponza. Pod filarami tej budowli odbywają się (w sezonie codziennie) spontaniczne koncerty grup śpiewaków, zwanych klapa. W odróżnieniu od innych ludowych zespołów wykonują muzykę oryginalną, niczym portugalskie fado, choć nie tak znaną. Wywodzi się ona z chóralnego śpiewu cerkiewnego a capella. W pieśniach pobrzmiewają wątki miłosne, patriotyczne i wyrażające tęsknotę za morzem. Zwykle śpiewa je dwóch tenorów, baryton i bas, czasem przy akompaniamencie gitary, mandoliny, harmonii czy skrzypiec. Coraz częściej słychać też kobiece głosy. 12. Wycieczki za miasto Góra Šrd – wzbija się w niebo niecałe 2 km od Dubrownika. Na jej szczycie (412 m) znajduje się zrujnowana stacja przekaźnika telewizyjnego, z której roztacza się zachwycająca panorama miasta, przybrzeżnych wysp i gór, opadających ku morzu. Stoki górskie, pokryte piargami i skąpą roślinnością, posępnie kontrastują ze szmaragdową tonią Adriatyku. Najlepiej dojechać tam autem (drogą na Rijekę, skręt na Bosankę w górę, aż do skutku) lub dojść na piechotę (spacer ścieżką zajmie przynajmniej godzinę). WYSPA Lopud – jest naturalnym ogrodem botanicznym, porośniętym łanami lawendy i ziół. 1,5-kilometrowa trasa spacerowa ułatwia poznanie sekretów bożej apteki. Na Lopud pływają promy z nowego portu (Luka Gruž). Paweł Wroński
Znośna lekkość bytu - jak wybrać odpowiedni ekwipunek wyprawowy?
Sprzeczne niegdyś cechy ekwipunku wyprawowego, takie jak wytrzymałość i lekkość, godzą się w coraz większym stopniu.
Któż nie chce wędrować z minimalnym obciążeniem i cieszyć się pięknem krajobrazu, zamiast ocierać pot z czoła? To prowadzi siłą rzeczy do poszukiwania lekkiego ekwipunku, jednocześnie tak uniwersalnego, aby można go było używać podczas weekendowego wypadu czy rowerowych rajdów. Lekkość, trwałość i funkcjonalność wyposażenia mają kolosalne znaczenie dla fanów biegów terenowych, zwłaszcza maratonów górskich. Konkurencja wśród producentów sprzętu outdoorowego prowadzi do rzeczywiście rewolucyjnych rozwiązań. Brytyjska firma Terra Nova do produkcji namiotów serii Laser użyła opatentowanego przez siebie materiału Ultra. Zgodnie z ukrytą w nazwie sugestią – ultralekkiego. Model Laser Ultra 1 waży 550 g i został uznany za najlżejszy dwupowłokowy namiot na świecie, co skrzętnie od-notowano w Księdze rekordów Guinnessa. Terra Nova z promowanego jako rewolucyjny materiału Ultra robi także plecaki, na razie najlżejsze wśród worków o niewielkiej pojemności (do 35 l), a ostatnio również śpiwory. Do biwakowania można stosować wsparte na maszcie płachty (np. Mega Light firmy Black Diamond – całość waży 1270 g i daje schronienie nawet 5–6 osobom). Innym rozwiązaniem jest zabieranie samego tropiku od jakiejkolwiek kopułki. Gdy jednak jest mokro, lepiej sprawdza się normalny namiot z podłogą, a gdy spodziewamy się chłodów – dwupowłokowy, gdyż powietrze uwięzione między sypialnią a tropikiem dobrze izoluje. W wielu modelach maszty da się wymienić na te z włókien węglowych (są najmocniejsze i najlżejsze), a zwykłe aluminiowe szpilki – na tytanowe. Uzupełnienie przenośnego hotelu stanowi turystyczna kuchnia. Najlżejsze są palniki, które montujemy na kartuszach, przy czym przykręcane (Primus, MSR, GoSystem) są o tyle wygodniejsze od nabijanych (Campingaz), że w każdej chwili można kuchenkę zdemontować. Warto zwrócić uwagę, że najlżejsze modele mają w nazwie indeks Ti – są wykonane z tytanu. Podobnie zresztą jak najlżejsze obecnie naczynia i sztućce. W ubraniach trend wyznacza wciąż Gore, koncern, którego laminatów z wiatro- i wodoodpornymi membranami używają dziś niemal wszystkie wiodące na świecie firmy outdoorowe (łącznie ponad 40 producentów). Laminaty, w nazwach których pojawia się ostatnio człon Shell, są rzeczywiście lekkie, wytrzymałe, a po spakowaniu dają się schować do kieszeni spodni. Trend do zbijania wagi nie omija także turystycznego obuwia. Pojawiające się na rynku nowości porażają kwotami, jakie musimy na nie wydać, ale rosnący popyt na ultralekki ekwipunek sprawia, że poziom cen sukcesywnie spada. Ultra 20 Pack PRODUCENT: Terra Nova Plecak o pojemności 20 l MATERIAŁ: Ultra UWAGA: nie ma usztywnienia pleców, więc zawartość może uwierać WAGA: 136 g (111 g po redukcji niektórych elementów) CENA: 120 funtów www.terra-nova.co.uk Race Pro 22 PRODUCENT: Inov-8 Plecak o pojemności 22 l MATERIAŁ: nylon Ripstop pokryty poliuretanem UWAGA: plecy usztywnione pianką, którą można wyjąć WAGA: 588 g (490 g po redukcji niektórych elementów) CENA: od 293 zł www.inov-8.pl Quasar 30 Pack PRODUCENT: Terra Nova Plecak o pojemności 30 l MATERIAŁY: Terra Nova Matrix i Ultra UWAGA: plecy usztywnione pianką grubości 8 mm, którą da się wyjąć WAGA: 567 g (348 g po zdjęciu niektórych elementów) CENA: 160 funtów www.terra-nova.co.uk 310 Mont Blanc PRODUCENT: Gipron Kijki trekkingowe MATERIAŁ: aluminium UWAGA: są składane, ale nie teleskopowe, przez co nie da się regulować ich długości WAGA: 2 x 160 g CENA: 230 zł www.gipron.it Passion 1 PRODUCENT: Yeti Śpiwór, wypełnienie: 100 g, puch gęsi, 900+ cuin, pokrycie: Yeti Rip Stop nylon, przeznaczenie: Comfort +15°C, Limit +12°C, Extreme –1°C WAGA: 265 g (dla rozmiaru M) CENA: od 400 euro www.yetiworld.com Carbon Expedition Vario 4 PRODUCENT: Komperdell Kijki trekkingowe regulowane w zakresie 45–145 cm MATERIAŁ: włókno węglowe WAGA: 2 x 219 g CENA: ok. 125 euro www.komperdell.com Laser 300 Elite PRODUCENT: Terra Nova Śpiwór, wypełnienie: 150 g, puch gęsi (fima używa w tych śpiworach polskiego puchu), pokrycie: mini Ripstop Nylon, przeznaczenie: Comfort +10°C, Extreme –2°C WAGA: 330 g CENA: 330 funtów www.terra-nova.co.uk Laser Ultra 1 PRODUCENT: Terra Nova Namiot 1-osobowy, dwupowłokowy tunel, 3-sezonowy MATERIAŁ: Ultra; wodoodporność 3000 mm (tropik i podłoga) UWAGA: najlepiej rozstawiać go na trawie lub piasku WAGA: 550 g (bez pokrowca, z 12 szpilkami tytanowymi i masztem) CENA: 700 funtów www.terra-nova.co.uk Ultra Kompressor PRODUCENT: Marmot Plecak o pojemności 20 l WAGA: 624 g MATERIAŁ: impregnowany nylon Ripstop UWAGA: plecy usztywnione pianką, którą da się wyjąć CENA: od 293 zł www.marmot.com Backpacker Tent PRODUCENT: Aztec Namiot 2-osobowy, dwupowłokowy tunel MATERIAŁ: poliester; wodoodporność 2000 mm (tropik) WAGA: 1,80 kg CENA: od 30 funtów www.aztectent.com Mega Light PRODUCENT: Black Diamond Namiot jednopowłokowy, bez podłogi, wsparty na jednym maszcie, 4-osobowy UWAGA: specjalny adapter pozwala użyć jako masztu kijków trekkingowych; minimalny zestaw potrzebny do rozstawienia namiotu waży 0,83 kg (powłoka, adapter, 8 szpilek) WAGA: 1,27 kg CENA: 259,95 dol. www.blackdiamondequipment.com Express Stove Ti PRODUCENT: Primus Kuchenka tytanowa na wymienne kartusze gazowe CZAS ZAGOTOWANIA 1 LITRA WODY: ok. 4 min (w sprzyjających warunkach) WAGA: 72–86 g (bez kartusza, w zależności od rodzaju palnika) CENA: 289 zł www.primus.eu Crux Lite Combo PRODUCENT: Optimus Zestaw dwóch naczyń z palnikiem na wymienne kartusze gazowe, materiał: naczynia z anodyzowanego aluminium CZAS ZAGOTOWANIA 1 LITRA WODY: ok. 3 min (w sprzyjających warunkach) WAGA: 272 g (bez kartusza), w tym palnik 72 g CENA: od 249 zł www.optimusstoves.com Bleuet Micro Plus PRODUCENT: Campingaz Palnik na wymienne nabijane kartusze CZAS ZAGOTOWANIA 1 LITRA WODY: 5,5 min (w sprzyjających warunkach) WAGA: 180 g (bez kartusza) CENA: 80 zł www.campingaz.com Titanium Cooker PRODUCENT: Mont Bell Naczynie tytanowe o pojemności 0,9 l z przykrywką WAGA: 142 g CENA: 38,95 dol. www.montbell.us Spork Tytan PRODUCENT: Light My Fire Niezbędnik tytanowy – łyżkowidelec z nożem WAGA: 17 g CENA: 63,90 zł www.lightmyfire.com Titanium Silverware Set PRODUCENT: Snow Peak 3-częściowy komplet sztućców z tytanu WAGA: 46 g CENA: ok. 33 dol. www.snowpeak.com Titan-Besteck-Set PRODUCENT: Esbit Klasyczny komplet sztućców z tytanu WAGA: 40 g CENA: ok. 25 euro Women's Barefoot Run Pace Glove PRODUCENT: Merrell Buty damskie do biegania i innych aktywności WAGA: 267 g (para) CENA: 369 zł www.merrell.com Paclite Jacket M PRODUCENT: Berghaus Kurtka męska do różnych zastosowań MATERIAŁ: laminat Helium Gore-tex Paclite Shell o gramaturze 78 g/m2 WAGA: 340 g (dla rozmiaru M) CENA: od 743 zł www.berghaus.com Boulder X PRODUCENT: La Sportiva Buty tekstylne na wibramie Extra grip podnoszącym przyczepność i umożliwiającym prostą wspinaczkę, na techniczne trasy w zróżnicowanym terenie WAGA: 408 g (para, damskie – na zdjęciu); 481 g (męskie) CENA: 469,90 zł (w sklepie PolarSport) www.sportiva.com Quest Gore-tex Paclite M PRODUCENT: Salomon Kurtka męska do różnych aktywności MATERIAŁ: laminat Gore-tex Paclite WAGA: 350 g (dla rozmiaru M) CENA: 959 zł www.salomon.com Alpine Project Jacket PRODUCENT: The North Face Kurtka z kolekcji Summit Series, do intensywnego wysiłku MATERIAŁ: trójwarstwowy laminat Gore-tex Active Shell WAGA: 411 g (dla rozmiaru M) CENA: 1149 zł www.thenorthface.com
W plecaku musimy pomieścić cały wyprawowy ekwipunek. Czy dźwigając go, będziemy producenta przeklinać, czy błogosławić, zależy tylko od dokonanego przez nas wyboru.
Dużego plecaka potrzebujemy na dobrą sprawę tylko w trzech sytuacjach. Na długą wyprawę w okolice oddalone od cywilizacji. Na trekkingi lub rajdy, podczas których często zmieniamy miejsca biwakowania. Gdy wyruszamy na dłużej do schroniska lub bazy namiotowej, z której zamierzamy się potem wspinać albo odbywać wycieczki po okolicy. W dwóch pierwszych przypadkach będziemy się często przemieszczać z całym ekwipunkiem. W trzecim – wora transportowego użyjemy praktycznie dwa razy: żeby dojść ze sprzętem do celu i żeby stamtąd wrócić. Przy współczesnym wyposażeniu, na które składają się rzeczy coraz lżejsze i niewielkie gabarytowo, za duży możemy uznać już plecak o pojemności 50–60 l. Większe modele (90– 100 l) mogą się oczywiście przydać, jeśli musimy samodzielnie transportować sprzęt i zapasy żywności do wyprawowej czy wspinaczkowej bazy. Pojęcie „duży” jest więc szerokie i trudne do sprecyzowania. Z pewnością na trekkingach warto zachować maksimum dyscypliny i pakować się w plecak nie za wielki. Bo chociaż litry nie przekładają się wprost na kilogramy, bagaż o wadze 20 kg odpowiada 25–30 proc. wagi przeciętnego człowieka, i nawet dla osób ze znakomitą kondycją noszenie go łączy się z ogromnym wysiłkiem. Może ktoś powiedzieć, że również w bardzo duży plecak można się spakować oszczędnie. Prawda, ale nawet bez ładunku waży on 1,5 do 3 kg, a więc sam w sobie stanowi już znaczące obciążenie. Materiał Przesądza o trwałości konkretnego modelu i wpływa na jego wagę. Żyjemy w epoce poliamidów (cordury, nylonu i ich mutacji) oraz poliestrów. Są niezwykle odporne na uszkodzenia mechaniczne, z tym że znacznie mocniejsza od nylonu cordura jest też od niego cięższa. Materiały poliestrowe nie chłoną wilgoci i nie tracą kolorów w wyniku promieniowania UV, są lżejsze i przyjemniejsze w dotyku. Z nich więc wykonuje się zarówno elementy plecaka szczególnie narażone na zawil gocenie (na przykład dno), jak i wyściółki pasa i szelek czy stykające się z ciałem elementy systemów wentylacyjnych. Odporność każdej z tkanin obrazuje liczba z literą D (denier – umowna jednostka grubości włókna). Im wyższa wartość denier, tym włókno grubsze, a więc materiał wytrzymalszy i trwalszy, ale cięższy. Dodatkowemu wzmocnieniu służy technologia ripstop (tkanina wygląda, jakby na powierzchnię nałożono siateczkę; łatwo ją wyczuć palcami). Wielu producentów stosuje tkaniny pokryte warstwą poliuretanu ( jego obecność oznacza się symbolem PU). Substancja odporna na niskie temperatury i bardzo elastyczna chroni dodatkowo plecak przed szybkim zużyciem. System nośny Plecak powinien spoczywać na biodrach, nie obciążając ramion. Szelki służą głównie stabilizacji ładunku. System AS wprowadzony przez Karrimora w 1983 r. stał się wzorem dla większości stosowanych dziś na świecie rozwiązań. Od momentu wdrożenia firma stale go udoskonala. Ostatnie istotne zmiany wprowadziła w 2009 r. Kluczowym elementem jest wózek – poruszający się po płaskownikach element, do którego przyszyte są szelki. Zapewnia to płynną regulację położenia szelek na plecach. Podobnie skuteczny jest Vari Fit System Deutera, ale ta sama firma w plecakach serii Aircontact stosuje regulację skokową. Plecaki All Terrain Pack Jacka Wolfskina mają możliwość regulacji w zakresie rozmiarów M–L w wersji męskiej i S–L – w damskiej. Oferowane przez Fjorda Nansena duże plecaki, takie jak Baltoro 75+10, mają płynną regulację w zakresie M–XL. W plecakach Campusa z serii Sarong skoki odpowiadają rozmiarom: S, M, L i XL. Kupując plecak, trzeba koniecznie sprawdzić, czy zastosowane rozwiązanie pozwala wygodnie go dopasować. Plecaki dla pań Mają przede wszystkim inaczej wyprofilowany pas biodrowy. Mogą mieć także nieco inny kształt głównej komory oraz nieznacznie mniejszą pojemność od analogicznych modeli męskich. Ten gest ma w gruncie rzeczy symboliczne znaczenie. Wersje dla pań oznaczone są zazwyczaj dodanym do nazwy słowem „Lady” lub „Woman” (Jack Wolfskin) bądź symbolem „L”, „SL” (Deuter) lub „F” (Karrimor). Tańsze modele plecaków nie mają tak wyrafinowanych patentów. Są w nich stosowane rozwiązania typu „unisex”. System wentylacyjny Chroni plecy przed gromadzeniem się potu i otarciami. Niegdyś zewnętrzny stelaż „odpychał” komorę plecaka od pleców. To rozwiązanie odchodzi do lamusa, zastąpione różnorodnymi patentami służącymi wymianie powietrza między plecami a spoczywającym na nich plecakiem. W systemach wentylacyjnych stosuje się obecnie najczęściej poliestrowy Air Mesh o przestrzennej elastycznej konstrukcji włókien, która ułatwia wymianę powietrza. Podobnie jak w wyściółkach pasa biodrowego i szelek, które także muszą być przewiewne. Deuter stosuje Aircomfort Futura Vario System, którego kluczowym elementem jest siatka oddzielająca plecak od pleców. Air Circulation System w plecakach Campusa składa się z poduszek przedzielonych kanałami, którymi przepompowywane jest powietrze pod wpływem ruchów plecaka podczas marszu. Systemy wentylacyjne są w praktyce zintegrowane z nośnymi. We wspomnianym już systemie AS Karrimora od strony pleców są miękkie poduszki wyłożone gąbką i obszyte przewodzącą wilgoć tkaniną typu mesh. Między nimi jest szeroki kanał wentylacyjny. Patent EVO System Back stosowany w plecakach Lafumy łączy się także z systemem nośnym – wyściółka 3D Mesh pokrywa stelaż, a chroniąc plecy przed uwieraniem aluminiowych elementów konstrukcji, zapewnia także oddychanie. Paski, troki, szpejarki Oplatają współczesne plecaki niczym pajęcza sieć. Sprawdźmy, czy są rzeczywiście użyteczne. Oprócz taśm do regulacji systemu nośnego ważną funkcję pełnią paski kompresyjne. Pozwalają niwelować luz w komorze niewykorzystanego w pełni plecaka. Gdy są długie, można przymocować nimi matę do spania, a nawet namiot. Szpejarki i troki służące do mocowania raków (na klapie), czekana (na froncie plecaka), kijków trekkingowych (po bokach) są jak najbardziej użyteczne, jeśli tylko wybieramy się w teren, gdzie takiego sprzętu będzie trzeba używać z przerwami. Powinien być pod ręką, bez konieczności rozpakowywania wora. Kieszenie Nie mogą odstawać, bo będziemy nimi zaczepiać o skały i gałęzie. Coraz rzadziej spotyka się modele z kiepsko skomponowanymi kieszeniami. Klapa musi być duża (albo przesuwana na taśmach), żeby zakrywała plecak z wypchanym kominem, a ukryte w niej kieszenie nie opadały na głowę niosącego. Jedna z kieszonek (może być na spodzie plecaka albo przy łączeniu klapy z komorą na ładunek) zawiera Rain cover, czyli pokrowiec, którym osłaniamy plecak w razie deszczu czy przed porannym opadem rosy, jeśli zostawiamy go na noc poza namiotem. Marka i cena Racjonalnym kryterium zakupu plecaka jest stosunek jakości do ceny. Chociaż bowiem polityce cenowej poszczególnych firm zawdzięczamy różnorodne okazje i promocje, konsekwencją najwyższej jakości są z reguły ceny najwyższe. Na polskim rynku są dostępne plecaki legendarnej firmy Berghaus, której zawdzięczamy stelażową rewolucję lat 70. XX w. Berghaus wyposażył brytyjskich wspinaczy podczas historycznej wyprawy na Annapurnę, a wiele zastosowanych wtedy rozwiązań technicznych rozpowszechniło się na rynku masowym. Berghaus nie zaniechał innowacji i wciąż wprowadza nowe rozwiązania. Nieliczne firmy, takie jak Karrimor, Black Diamond czy Lowe Alpine, dysponują własnymi laboratoriami, przy pomocy których kreują nowatorskie patenty, z mniejszym lub większym powodzeniem naśladowane później przez innych producentów. Deuter czy Salewa współpracują z technicznymi instytutami, więc za ich konstrukcjami kryje się dorobek współczesnej nauki. Firmy te świadomie korzystają z najnowszych technologii. Salewa i Mammut prowadzą własne centra testowe. Za plecak z opisywanej kategorii Jacka Wolfskina, Deutera czy Salewę zapłacimy nawet 800–900 zł. Jednak na rynku znajdziemy również produkty w niższej cenie (patrz prezentowane modele). OD BERGANSA DO BERGHAUSA I KARRIMORA Epokę nowoczesnych plecaków zapoczątkowała skandynawska firma Bergans, tworząc na początku XX w. worek turystyczny na stelażu ze stalowych rurek. Ten patent zaczęto stosować w wielu armiach. Rewolucji konstrukcyjnej dokonał w 1951 r. amerykański wielbiciel hikingu Dick Kelty. Chcąc przenieść ciężar bagażu z ramion na biodra, zamocował do ramy pasek od spodni. Tak raczkowała idea pasa biodrowego. Kres epoce zewnętrznych stelaży położyła firma Berghaus, wypuszczając w latach 70. serie plecaków Cyclop ze stelażami wewnętrznymi. Ergonomiczny kształt nadała komorom plecaków firma Karrimor (plecak Haston Alpiniste miał specyficzną purpurową barwę i stał się modelem kultowym). Z fabryki Karrimora wyszły też pierwsze plecaki z szelkami podszytymi pianką o zamkniętych porach (później nazywaną Karrimatem), a w 1983 r. firma opatentowała rewolucyjny system nośny AS. W tym czasie w Polsce odeszły do lamusa tzw. plecaki tarnowskie – drelichowe, na niewygodnym stelażu. Ustąpiły pola produkowanemu przez Polsport Szerpie z nylonową komorą. Aluminiowe rury stelaża były połączone na górze. Kiedy stawiałem go w tramwaju, zawsze znalazł się ktoś, kto myślał, że to poręcz...
Kraje alpejskie nie są tanie, zwłaszcza dla narciarzy. Jak szusować i nie zbankrutować?
Kiedyś wydawało mi się, że ceny narciarskiego wypadu w Alpy zależą od tego, którą stację wybiorę. Dziś wiem, że trudno zejść poniżej 2 tys. zł, niezależnie od miejsca. Do tego doliczcie dojazd i karnet, bądźcie oszczędni i bawcie się dobrze... przez tydzień. W przypadku Alp pytanie brzmi więc nie: jak najtaniej spędzić zimowy urlop (bo to jest właśnie najtaniej), ale co zrobić, żeby koszty zbytnio nie wzrosły? Kluczem do oszczędności jest termin wyjazdu. Sezon w większości ośrodków dzieli się na wysoki i niski. W wysokim, od Bożego Narodzenia do Nowego Roku oraz podczas ferii szkolnych (połowa stycznia – luty), płacimy najwięcej. Za wszystko. Mianem sezonu niskiego określa się początek i schyłek zimy oraz styczeń. Konkretne terminy rozpoczęcia i zakończenia białego szaleństwa zależą od wysokości, na jakiej rozciągają się trasy (im wyżej, tym sezon dłuższy). W sezonie niskim płacimy mniej za zakwaterowanie oraz karnety, zazwyczaj o 10–20 proc. Czasem karnet dostaniemy gratis, a to – jakby w Alpach nie liczyć – oszczędność 800 zł. Wybierając odpowiednio miejsce pobytu, też da się trochę zaoszczędzić. Nie chodzi mi o to, aby omijać St. Moritz. Tamtejsze tereny narciarskie są rewelacyjne. Czemuż więc, u licha, choć raz w życiu nie rzucić okiem na słynny kurort?! Wystarczy przecież znaleźć niezbyt odległą kwaterę w przytomnej cenie i korzystać z uroków całego regionu. Można także przyjrzeć się uważnie narciarskiej ofercie biur podróży. Korzystają ze zniżek, jakie hotelarze i zarządcy wyciągów przyznają grupom, dzięki czemu cena razem z prowizją biura bywa porównywalna albo wręcz niższa od kosztów, jakie poniesiemy, wyjeżdżając do tego samego miejsca indywidualnie. Ostatnia kwestia dotyczy strategii wydawania pieniędzy w ogóle. Konkretnie iście hamletowskiego dylematu: kupować czy wypożyczać sprzęt narciarski? Jeśli jeździmy nie częściej niż raz w roku i tylko przez tydzień, wypożyczanie jest korzystniejsze od kupowania. Zwłaszcza w Alpach, gdzie wypożyczalnie rozbudowanej sieci Intersport oferują najnowsze modele nart po progresywnej cenie. Tym niższej za każdy dzień, im dłuższy jest okres korzystania ze sprzętu. Wydając więc około 600–750 zł, cieszymy się przez tydzień modelem z najwyższej półki. W kieszeni zostają 3 tys.! A z ich wydaniem nie będziecie mieć w Alpach problemu. Austria Jeśli chcemy szybko dostać się w Alpy, jedźmy do Austrii. Lodowce Tyrolu kuszą najbardziej. Trochę w tym magicznego myślenia, ale śnieg pewny. Dojazd Połączenia lotnicze z Innsbruckiem, Salzburgiem i Klagenfurtem wymagają przesiadek. Ceny biletów Lufthansy, Austrian Airlines czy LOT-u to ok. 1 tys. zł. Drogą lotniczą do Vorarlbergu najwygodniej dostać się przez Zurych. Od lodowca w Kaunertal dzieli nas 1274 km. Na podróż trzeba przeznaczyć 13 godzin, licząc się z kosztami przejazdu samochodem z silnikiem benzynowym (paliwo + opłaty) rzędu 520 zł w jedną stronę. Znakomity dla dzieci ośrodek Katschberg-Rennweg jest oddalony o 1014 km. Przejazd ok. 11 godz. Koszt przejazdu w jedną stronę: 450 zł. Do Kals am Grossglockner jest 1163 km. Czas przejazdu: 13 godz.; koszt: 520 zł. Skibusy jeżdżą w godzinach pracy wyciągów non stop. Posiadacze karnetów narciarskich nie wnoszą za przejazd opłat. Dużo ośrodków rozrzuconych w promieniu 50 km od stolicy landu Innsbrucku jest dostępnych dzięki miejskim liniom autobusowym. Wjazdy do dolin takich jak Stubaital czy Kaunertal są płatne. Posiadacze karnetów narciarskich na trasy tamtejszych lodowców nie wnoszą żadnej dodatkowej opłaty. Najtańsze miejsca noclegowe to pokoje w prywatnych domach. W Osttirolu taki nocleg ze śniadaniem kosztuje od 18 euro. Bardzo przyjemne miejsca to jausenstazion, czyli coś pośredniego między agroturystyką a pensjonatem, ale zawsze z otwartą dla gości z zewnątrz gospodą. Mocną stroną jausenstazion jest zawsze domowa kuchnia. Od 30 euro za nocleg z dwoma posiłkami dziennie. Bardzo popularne są w Austrii pakietowe oferty obejmujące kilka dni pobytu (noclegi + wyżywienie + karnety narciarskie). Cena zależy od kategorii kwatery, z jakiej korzystamy. Za pełen obiad na stokach z napojem (np. piwem) zapłacimy 7–12 euro. W lokalach w dolinie podobnie, chyba że zapragniemy trochę luksusu. Zawsze też gdzieś nieco na uboczu zlokalizowana jest gospoda typu jausenstazion, do której na wieczorny posiłek przy ludowej muzyce dojeżdża się wyciągiem, często zjeżdżając później na sankach. Włochy Zachwycające Dolomity na początek. Włosi kuszą narciarzy także rewelacyjnym jedzeniem i świetnym winem za małe pieniądze. Dojazd Najbliższe lotniska dla wybierających się w Dolomity to Wenecja, Werona, usytuowane nieopodal Mediolanu-Bergamo, i wreszcie – położone wśród gór Bolzano. Ostatnia opcja byłaby najwygodniejsza, gdyby nie to, że żadne linie z Polski bezpośrednio tam nie docierają. Rejsy z Mediolanu i Innsbrucku skomunikowane z lotami Alitalii oraz Austrian Airlines obsługują prywatne austriackie linie Air Alps. www.airalps.at Wybierając się w Dolomity, możemy skorzystać z rejsów Alitalii (bilety od 690 zł), a następnie przesiąść się do startujących z lotnisk busów. Ten dojazd opłaca się gościom Cortina d'Ampezzo. Podróżującym do Val di Fiemme w Trydencie (po włoskuTrentino) wygodniej będzie dotrzeć do Bergamo koło Mediolanu (stamtąd także wyruszają busy w Dolomity). Trydent promuje zainicjowaną przez siebie akcję Fly Ski Shuttle. Od 11 grudnia 2010 do 14 kwietnia 2011 busy kursują z Werony, Bergamo, Wenecji (cena 29 euro) w obie strony. Bilety przez internet: www.flyskishuttle.com. Na pokonanie dystansu 1343 km dzielącego nas z Warszawy od Val di Fiemme potrzeba blisko 14 godz. jazdy, a koszty podróży samochodem wyniosą około 600 zł w jedną stronę. Natomiast do Sestriere jest aż 1734 km. Taki przejazd wymaga 18,5 godz. czasu i będzie kosztować blisko 900 zł w jedną stronę. Przy dolnych stacjach kolejek są bezpłatne parkingi. Stacje narciarskie obsługiwane są przez kursujące regularnie skibusy. Przejazd nimi – dla posiadaczy karnetów narciarskich – jest bezpłatny. Granice administracyjne między regionami są silne, a połączenia transgranicznej publicznej komunikacji takie, że niech szlag je trafi! Np. masyw Gruppo di Sella leży okrakiem na zworniku granic trzech regionów. Po zjechaniu z „karuzeli” do przypadkowej miejscowości może się okazać, że do siebie wrócimy tylko taxi... To koszt ok. 50 euro. Najlepsza atmosfera panuje w dwu-, trzygwiazdkowych pensjonatach. Jest iście rodzinnie, a rano podają znakomitą kawę. U schyłku sezonu łatwo o nocleg (z dwoma posiłkami) już za 25 euro. Ceny w północno-wschodnich Włoszech są niższe niż w północno - zachodnich. W Sestriere trudno znaleźć hotel za mniej niż 50 euro za noc. Nawet jeśli koszty pobytu w wynajętym apartamencie nie przekroczą 100 euro od osoby za sześć nocy, to musimy się liczyć z zamrożeniem nawet 300 euro, które właścicielweźmie jako kaucję. Zwróci ją przy wyjeździe. Adresy wszelkich kwater zamieszczone są na stronach poszczególnych ośrodków, a także na stronach www.visittrentino.it; www.suedtirol.info; www.dolomitostars.com oraz w zbiorczym portalu systemu Dolomiti Superski: www. dolomitisuperski.com. Jest tanio. I pysznie! Włochy to raj z pizzą, risottem i pastami, a więc potrawami sycącymi, w sam raz dla narciarzy. Obiad zjemy za 7–12 euro. Butelkę znakomitego wina dostaniemy już za 7 euro. Wypożyczalnie We Włoszech, Francji i w Austrii króluje sieć Intersport. Za najnowsze modele nart z najwyższej półki (klasa VIP) na 6 dni zapłacimy około 750 zł. Za buty 250 zł, choć te akurat ze względu na higienę powinno się mieć własne. Już przed wyjazdem można dokonać rezerwacji sprzętu przez internet: www.intersportrent. com. Wypożyczalnie oferują też kaski gratis, jako dodatek do wypożyczanego kompletu. Francja W górnej Sabaudii, u stóp Mont Blanc, rozłożyły się najsłynniejsze zimowe kurorty, tzw. Bramy Słońca. Dojazd Na pograniczu ze Szwajcarią znajduje się 14 stacji połączonych w jeden system – Les Portes du Soleil (Bramy Słońca). Do kluczowego ośrodka systemu Les Portes du Soleil, jakim jest po francuskiej stronie Avoriaz, dystans z Warszawy wynosi 1626 km. Najbliższe skomunikowane shuttlebusami lotnisko znajduje się w Genewie w odległości 102 km. W okresie maj 2010 – marzec 2011 LOT oferuje bilety od 615 zł. Wybierając się w Alpy Nadmorskie, południową część Alp Francuskich, najlepiej dostać się do Nicei. Bilety w obie strony – od 660 zł oferuje LOT. Na pokonanie dystansu 1600 km do Les Portes du Soleil trzeba przeznaczyć ok. 18 godz. i ok. 720 zł za benzynę i opłaty. Przy dolnych stacjach kolejek zorganizowane są bezpłatne parkingi. Większość liczących się stacji narciarskich zaprojektowana jest tak, że na miejscu rzadko trzeba korzystać z transportu. A jeśli tak, to obsługiwane są przez kursujące regularnie skibusy. Przejazd nimi – dla posiadaczy karnetów narciarskich – jest bezpłatny. Avoriaz jest ciekawostką. Tam transport w ogóle nie jest potrzebny, bo ulice są przedłużeniem nartostrad. Samochód musimy zostawić na bezpłatnym parkingu na obrzeżu stacji. Rzeczy i osoby dowożone są na kwatery ratrakami z budą pasażerską (ta usługa jest w cenie noclegu). Cały system jest tak wymyślony, że narty zakłada się i zdejmuje przed progiem zajmowa- nego hotelu. Adresy wszelkich kwater zamieszczone są na stronach poszczególnych ośrodków, często od razu z możliwością rezerwacji. Procedury rezerwacji miejsc oferują także np. www.ski-france.com. We Francji rozpowszechnione są apartamentowce. Koszt wynajmu rozłożony na rodzinę oscyluje wokół 70–100 euro od osoby za sześć noclegów. Wszystkie posiłki trzeba sobie organizować samodzielnie. Ciekawą opcją są domy sieci Gîte de France www.gites-de-france.com. Korzystając z nich, uczestniczy się w życiu gospodarzy. A ci zapraszają wszystkich gości do wspólnych posiłków. Nie wypada się spóźniać! Niemal na każdym kroku zobaczymy napis les crepes – naleśniki. Przysmak z różnorodnymi dodatkami, na słodko lub wytrawnie. Są duże, a ich cena oscyluje wokół 2–3 euro. Rano, wzorem Francuzów, najlepiej udać się do piekarni po świeżą bagietkę. Szwajcaria Wbrew stereotypom narty w tym kraju wcale nie są tak drogie. Być może dlatego, że Szwajcarzy nie wyobrażają sobie bez nich zimy. Dojazd Z lotnisk w Genewie i w Zurychu można dotrzeć do najbardziej odległego zakątka narciarskiego w ciągu 3–4 godzin. Najkorzystniejsze ceny biletów lotniczych oferują Swiss i LOT (od ok. 500 zł). Na pokonanie dystansu 1675 km dzielącego nas od Zermatt potrzeba 18 godz. jazdy, a koszty podróży wyniosą około 720 zł. Dystans do Leukerbad jest podobny. Do Château-d'Ox (1526 km) dotrzemy w 16 godz. przy kosztach sięgających 680 zł. Pokonanie tych odległości w ciągu dnia zakrawa na teorię. St. Moritz jest łatwiej dostępne, bo dystans z Warszawy wynosi 1369 km. Czas przejazdu 14,5 godz. Szacunkowy koszt w jedną stronę – niespełna 590 zł. Pod względem komunikacji Szwajcaria oferuje bodaj najlepsze rozwiązania na świecie. Kluczem do niego jest Swiss Travel System – oferta zryczałtowanych biletów (Swiss Pass) obejmujących wszystkie środki publicznej komunikacji. W Szwajcarii regularnie kursują też skibusy. Jeśli jednak podróżujemy autem, to musimy pamiętać o zakupie winiety. Ponieważ Szwajcaria jest w strefie Schengen, nikt nam o niej nie przypomni. Poza... policją. Winieta kosztuje 40 franków szwajc., mandat jest nawet dziesięciokrotnie wyższy. Nie wyłgamy się też przy braku odblaskowej kamizelki lub przekroczeniu prędkości. Szwajcarskie pociągi docierają najwyżej w Europie, na Gornergrat nad Zermatt (3050 m), na Mitteallalin (3500 m) czy na Jungfraujoch (podobnie wysoko) – przełęcz spod której spływa największy europejski, a tym samym alpejski lodowiec Aletschhorn. Posiadaczom Swiss Pass przysługuje zniżka również na te nadzwyczajne pociągi. Nie ma niestety specjalnego patentu na Szwajcarię. Podobnie jak we Włoszech znajdziemy tam jednak kwatery o niższym standardzie (a miłej atmosferze), relatywnie niedrogie. Szwajcaria to kraj, do którego warto przejechać się z biurem podróży. Na przykład do St. Moritz grupy lecą tanimi liniami Wizzair do Bergamo, skąd podstawionym busem wiezie wszystkich do celu malowniczą drogą nad Lago Maggiore. Ze względu na zniżki dla biur cała operacja jest względnie tania i bardzo wygodna. Dla wielu turystów to wciąż nieodkryta kraina. Miejscowe sery to mistrzostwo świata, a bazujące na nich potrawy (fondue i raclette) zachwycają zwłaszcza zimą. ¦ Szczególnym przeżyciem jest obiad w obrotowej restauracji. Najwyżej położona na świecie, pod Allalinhornem, na wysokości 3500 m (www.drehrestaurant-allalin.ch), oraz Piz Gloria, jak nazwano restaurację na Schilthornie (2969 m) w Alpach Berneńskich, w której kręcono sceny do Bonda – W służbie Jej Królewskiej Mości. www.schilthorn.ch Wypożyczalnie W Szwajcarii nie zagościły międzynarodowe sieci, ale w wypożyczalniach znajdziemy doskonale przygotowany sprzęt. Skorzystajmy przy tym z okazji i – jeśli tylko będzie, bo nie wszędzie mają – wy- pożyczmy narty Stöckli. Niewielki szwajcarski producent, wręcz manufaktura, a więc i nieliczna produkcja. Ceny (jeśli chcemy kupić) słone. Ale narty... marzenie. Za sprzęt z wyższej półki (kla- sa VIP) na 6 dni zapłacimy ok. 180 euro. Jak tanio spędzić tydzień w Val di Fiemme. (Wydatki dla jednej osoby) Razem: dojazd – samochodem (ok. 2400 km w obie strony)– 280 euro. To dzielimy na 4 osoby w aucie. Czyli 70 euro. Noclegi i jedzenie – dwugwiazdkowy hotel w Predazzo (Val di Fiemme), pobyt w marcu w czasie festiwalu jazzowego, a więc w niskim sezonie – 25 euro za nocleg i dwa posiłki. Za tydzień 175 euro używki na stoku – typu bombardino, coś do zjedzenia i picie – 12 euro dziennie, czyli za tydzień 84 karnet lokalny w Val di Fiemme w niskim sezonie – 173 euro 502 euro, czyli 2008 zł!!! POLECANE OŚRODKI W ALPACH AUSTRIA LODOWCE TYROLU Sezon narciarski trwa cały rok, zimowy od 09.10.2010 do 06.05.2011; karnety: 6-dniowe: Sölden (148 km tras na wysokości 1363–3250 m; www.soelden.com) – 180 euro; Hintertux (86 km tras na wysokości 1500–3250 m; www.hintertuxergletscher.at oraz www.tux.at ) – 199 euro. Stubai (110 km tras na wysokości 1750–3210 m; www.stubaier-gletscher.com oraz www.stubai.at) i Pitztal (45 km tras na wysokości 1740–3440 m; www.pitztaler-gletscher.at oraz www.pitztal.com) – po 185 euro; Kaunertal (36 km tras na wysokości 1273–3160 m; www.kaunertal.com ) – 145 euro; od 01.10.2010 do 15.05.2011 karnet White5 daje dostęp do tras dowolnego z lodowców w ciągu 10 wybranych dni – 317 euro; www.tirolergletscher.com. KATSCHBERG 70 km tras na wysokości 1066–2220 m. Sezon zimowy od 18.12.2010 do 25.04.2011; karnet 6-dniowy: s. wysoki – 194 euro, s. niski – 179 euro. www.katschberg.at; www.katschi.at KALS AM GROSSGLOCKNER (Osttirol) 110 km tras na wysokości 1100–2600 m. Sezon zimowy od 24.12.2010 do 18.03.2011; 6-dniowy karnet dający także dostęp do tras Karyntii (www.topski.at, łącznie 1028 km w 32 ośrodkach): s. wysoki – 194 euro, s. niski – 179 euro. www.gg-resort.at; www.osttirol.com WŁOCHY DOLOMITY Cortina d'Ampezzo, Plan de Corones (Kronplatz), Alta Badia, Val Garde-na (Grödental), Alpe di Siusi (Seiser Alm), Val di Fassa, Arabba/Marmolada, Alta Pusteria (Hochpustertal), Valle di Fiemme-Obereggen, S. Martino di Castrozza/Passo Rolle, Valle Isarco (Eisacktal), Civetta. Sezon zimowy od 27.11.2010 do 10.04.2011; po 20 marca gospodarze nie gwarantują śniegu, ale wyciągi pracują, dopóki jeszcze da się jeździć; karnet 6-dniowy: s. wysoki – 233 euro, s. niski – 210 euro. www.dolomitisuperski.com PLOSE 42,4 km tras na wysokości 1067–2486 m. Sezon zimowy od 27.11.2010 do 03.04.2011; karnet lokalny (ważny również w sąsiedniej Valle Isarco-Eisecktal): s. wysoki – 191 euro, s. niski – 168 euro. www.plose.org SESTRIERE 145 km tras na wysokości 1840––823 m. Sezon zimowy od 04.12.2010 do 10.04.2011; karnet 6-dniowy – 189 euro, w okresach promocji (4–9.12.2010 i 27.03–10.04.2011) – 120 euro. www.sestriere-online.com FRANCJA AVORIAZ 1800 53 km tras na wys. 1800–2466 m. 1-dniowy karnet kosztuje 35 euro; www.avoriaz.com, (6-dniowy karnet Les Portes du Soleil – 209 euro; www.portesdusoleil.com). ¦ ISOLA 2000 120 km tras na wys. 1800–2792 m. Sezon zimowy: grudzień–kwiecień; karnet 6-dniowy kosztuje 116 euro. www.isola2000.com/hiver SZWAJCARIA ZERMATT Wraz z trasami po włoskiej stronie opadającymi w kierunku Breuil-Cervinii – 400 km zjazdów na wyso- kości 1600–3885 m. Sezon zimowy od 18.10.2010 do 01.05.2011; karnet 6-dniowy – 364 franków (ważny również na trasach Breuil-Cervinii – 415 franków). www.zermatt.ch¦ CHÂTEAU-D'OX Region Gstaad oferuje 250 km tras na wysokości 948–3016 m. Sezon zimowy od listopada do kwietnia; lokalny 1-dniowy karnet w Château-d'Ox na stokach La Brane (949–1630 m) kosztuje 42 franki. www.chateaudoex.ch6-dniowy karnet na cały region – 321 franków. www.gstaad.ch¦ ST. MORITZ 350 km tras na wys. 1750–3057 m. Sezon zimowy (na Diavolezzy, bo tam trwa najdłużej) od 16.10.2010 do 29.05.2011; karnet 6-dniowy – 358 franków. www.stmoritz.ch
Moda na aktywne spędzanie czasu zatacza coraz szersze kręgi. Podsyca też akademicką zgoła debatę, czy lepiej uprawiać jogging, czy nordic walking. Rozwiązaniem tego sporu może być... Bieganie z kijkami na nartach!
Stawianie pierwszych kroków na biegówkach jest bez porównania łatwiejsze niż na nartach zjazdowych. Jazda wydaje się bardziej naturalna, wystarczy przypomnieć sobie, jak nie wolno było w dzieciństwie ślizgać się po muzealnych posadzkach w filcowych kapciach, i skoordynować ten ruch z naprzemienną pracą rąk. Na nartach biegowych angażuje się niemal wszystkie mięśnie oraz stawy, nie narażając ich (przynajmniej w formie rekreacyjnej) na kontuzje m.in. dlatego, że łatwo jest kontrolować prędkość jazdy. Bieganie na nartach poprawia ogólną sprawność i koordynację ruchową, korzystnie wpływa na układ sercowo-naczyniowy i służy gubieniu zbędnych kilogramów – podczas biegu po płaskim terenie zużywa się aż 9–20 kcal/min. Sceptycy powiedzą, że tyle samo spala się, chodząc po schodach, ale zapewniam, że sunięcie po śniegu jest o niebo przyjemniejsze! Uprawianie tego sportu ma jeszcze tę zaletę, że nie drenuje kieszeni. Ze śniegu można korzystać wszędzie, nie trzeba wydawać pieniędzy na skipassy i kosztowne noclegi w kurortach narciarskich, a niezbędny ekwipunek – nawet z najwyższej półki – jest znacznie tańszy od zjazdowego. Bieganie na nartach w Polsce dopiero staje się modne, więc sprzęt można kupić tylko w niektórych sklepach sportowych. Przy jego wyborze trzeba pamiętać, że są dwa rodzaje nart: sportowe (biegówki) i turystyczne (śladówki). Klasyk czy łyżwa? Biegówki są bardzo wąskie z długimi, mocno wywiniętymi czubami. Najlepiej sprawdzają się na specjalnie przygotowanych trasach – gdy sunie się w uformowanych w śniegu równiutkich „koleinach”. Trochę szersze, znacznie mniej wygięte śladówki służą do spacerowania i biegania po śniegu tam, gdzie nikt nie przetarł szlaku. Profesjonaliści używają dwóch rodzajów sportowych nart biegowych (do kroku klasycznego lub łyżwowego). Na szczęście dla amatorów przeznaczone są tylko jedne, uniwersalne narty sportowo-rekreacyjne. Najsolidniejsza wersja turystycznych nart śladowych to back country. Mają one wzmocnione krawędzie i nadają się znakomicie na dłuższe eskapady w trudnym terenie. Przygotowane w ten sposób krawędzie podczas jazdy krokiem łyżwowym ułatwiają odbijanie się od powierzchni i chronią narty przed uszkodzeniem przy uderzaniu w zmrożone korzenie lub kamienie. Warto sprawdzić, czy na ślizgach pod wiązaniem znajduje się łuska, która sprawia, że podczas podbiegania pod górkę narty nie zsuwają się do tyłu. Ułatwia ona amatorom obsługę nart – bardziej doświadczeni turyści i sportowcy zamiast niej stosują w tej części nart smary zwane klistrami. Tymczasem prawidłowe smarowanie ślizgów wcale nie jest proste i zwłaszcza początkującym polecam zdać się na fachowców w serwisie. W związku z butem Obuwie biegaczy w porównaniu z tym dla narciarzy zjazdowych jest znacznie lżejsze, bardziej elastyczne i delikatniejsze. Najbardziej jednak różni się piętkiem, który nigdy nie blokuje się w wiązaniu. Do śladówek używać należy modeli sztywniejszych niż do biegania po przygotowanych torach. Wyższa cholewka ma dobrze trzymać nogę w kostce i przy przedzieraniu się przez zaspy chronić przed śniegiem sypiącym się do środka. Jak but trzyma się narty? Jest przypięty do wiązania za nosek, zaś wiązania mają wypustki, które pasują do kanałów wyżłobionych w podeszwie. W standardzie SNS opracowanym przez firmę Salomon (Salomon Nordic System) jednej dość szerokiej listwie wiązania odpowiada szczelina w podeszwie buta. Z kolei w wiązaniach NNN (New Nordic Norm, patent firmy Rotefella używany też przez Rossignola, Madshusa i Alpinę) dwie wąskie, równoległe wypustki wiązania odpowiadają kanałom w podeszwach butów. Oba systemy sprawdzają się podobnie. Trzeba jednak o tych różnicach pamiętać podczas kompletowania sprzętu. I jeszcze ostatni niezbędny element wyposażenia biegacza – kije. Są znacznie dłuższe od używanych w narciarstwie alpejskim czy nordic walkingu, sięgają aż do ramienia. Ma to same zalety – można wziąć nimi duży zamach, żeby się rozpędzić, co również wydatnie ćwiczy mięśnie obręczy barkowej. Siła spokoju Obie techniki, klasyczna i łyżwowa, bazują na naturalnych ruchach wzbogaconych jedynie o fazę poślizgu. Kluczem do ich szybkiego opanowania są staranność, płynność ruchów i... stoicki spokój. Nie należy się spieszyć. Najważniejsza jest precyzja, która pozwala złapać właściwy rytm. Od kondycji i wprawy zależy, jak szybko to nastąpi oraz jak długo będziemy w stanie równy krok utrzymać. Gdyby nie poślizg na narcie krok zwany klasycznym albo diagonalnym różniłby się od zwykłego marszu chyba tylko tym, że niemal nie odrywa się w nim nóg od podłoża. Podobnie jak w zwykłym marszu ręce i nogi pracują tu naprzemiennie. Wysunięcie do przodu lewej nogi jest zgrane z wysunięciem ręki prawej. Wybijamy się zawsze z nogi znajdującej się z tyłu i ruch ten wspomagamy odepchnięciem kijem trzymanym w ręce, która znajdowała się z przodu. Krok drugi, zwany łyżwowym, też jest naturalny, przynajmniej dla tych, którzy jeżdżą na łyżwach lub rolkach. Nie przesuwamy w nim nart równolegle, blisko siebie, lecz ukośnie, z palcami stóp skierowanymi na zewnątrz. Dla nadania dynamiki ruchowi wychylamy się lekko do przodu i balansując ciałem, przenosimy ciężar z narty na nartę. Ręce również pracują zupełnie inaczej niż przy kroku klasycznym. Wychylając się, wyrzucamy obie przed siebie, wbijamy równocześnie kije i mocno się nimi odpychamy. Tajemnicą sukcesu w kroku klasycznym i łyżwowym jest utrzymanie jak najdłuższego ślizgu, by maksymalnie wykorzystać energię uzyskaną dzięki wybiciu i odepchnięciu. Żeby się za szybko nie zasapać (i umożliwić prawidłową pracę przeponie), trzeba płynnie zgrać ruchy ciała z oddechem. Znajomość obu kroków przydaje się w biegach rekreacyjnych i turystycznych. Stosuje się je w zależności od rodzaju i głębokości śniegu, ukształtowania terenu oraz kondycji. Technika łyżwowa jest bardzo efektywna, gdy się poruszamy po dobrze ubitym śniegu, na oblodzonych drogach czy podczas podchodzenia pod górkę. Bieg techniką klasyczną jest jedynym skutecznym sposobem na pokonanie głębokiego śniegu, w którym trzeba przecierać ślad. Z górki na pazurki Na biegówkach łatwiej się podchodzi pod wzniesienia, niż z nich zjeżdża, ponieważ specyfika wiązań sprawia, że sterowanie nartami jest utrudnione. Jednak i tego można się nauczyć. Pierwsze zjazdy zwykle kończą się bliskimi spotkaniami ze śnieżną zaspą, jednak ćwiczenie czyni mistrza. Z niewielkich wzniesień najłatwiej jest po prostu zjeżdżać na nartach rozstawionych na szerokość bioder, w pozycji pochylonej, nazywanej obrazowo „na jajo”. W otwartym terenie, gdy jest bardziej stromo, skręcajmy „przeplatanką”, czyli lekko w bok, odstawiając nartę od strony, w którą chcemy skręcić, i dostawiając do niej drugą możliwie jak najszybciej. Nie trzeba chyba tłumaczyć, że nie należy techniki tej stosować przy dużych prędkościach! W lesie najbezpieczniej jest zjeżdżać zakosami, czyli łagodnie w poprzek stoku, co pewien czas zmieniając kierunek. Dobrze także opanować telemark (jazdę z przyklękiem na jednej nodze), jednak to już wymaga większego doświadczenia. Ani biegówki, ani śladówki nie nadają się na trasy dla nart zjazdowych. To wcale nie znaczy, że śmiga się na nich tylko po nizinach. Wręcz przeciwnie, trasy do biegania są w każdym alpejskim ośrodku, często wysoko na lodowcach. Słyną z nich na przykład Dachstein w austriackiej Styrii czy dolina rzeki Avisio w Dolomitach. Pierwsze kroki najlepiej jest stawiać właśnie tam, korzystając z infrastruktury, wypożyczalni i usług instruktorów. Trasy dla biegaczy preferujących styl klasyczny wyznaczają zawsze dwa równolegle poprowadzone ślady, po których poruszamy się niczym tramwaj po szynach. Trasy do biegu łyżwowego to mocno ubity szlak szerokości polnej drogi. Narciarze turyści, którzy używają nart śladowych lub back country, mogą biegać po parkach, łąkach i lasach i ze sprzętem biwakowym wypuszczać się na kilkudniowe wycieczki, łącząc aktywny relaks ze zwiedzaniem. Warto pamiętać, że narty biegowe to sport dla każdego. Bo cóż znaczy bieganie stylem klasycznym?! Nawet – bez urazy – człapanie na śladówkach nikomu ujmy nie czyni. Byle zachowywać rytm i płynność ruchów, a takie spokojne przemieszczanie się też będzie i przyjemne, i zdrowe.
Z głową w górach- jak przetrwać w górach
Niewłaściwe wyposażenie, brak doświadczenia, lekceważenie sił natury oraz przecenianie własnych możliwości – to najczęstsze przyczyny wypadków w wysokich górach. Nasze rady przygotują cię do stawienia czoła górskim wyzwaniom, ale nie zastąpią kursu wspinaczkowego, który jest pierwszym krokiem ku najwyższym szczytom Ziemi.
Zygmunt Klemensiewicz, autor podręcznika dla taterników z 1913 r., zalecał, aby w górach nie tracić głowy. „Złamanie jednej nogi pozwala jeszcze na korzystanie z drugiej. Rozbicie głowy likwiduje każde przedsięwzięcie” – pisał. Ta zasada nigdy się nie zdezaktualizuje. Zachowanie przytomności umysłu to warunek sprostania wyzwaniom stawianym zarówno przez tatrzańskie turnie, alpejskie lodowce, jak i himalajskie giganty. W obliczu niebezpieczeństwa o zimną krew będzie łatwiej, jeśli poznasz zasady postępowania w górach. Ich przestrzeganie pozwoli ci nie tylko bezpiecznie przetrwać, lecz również czerpać radość z pokonywania trudności. Pamiętaj, że żadne rady nie zastąpią doświadczenia, bo zgodnie ze wschodnim przysłowiem: lepiej raz przeżyć, niż sto razy usłyszeć. Lawiny śnieżne Są jednym z największych zagrożeń, jakie mogą spotkać człowieka w górach. W Alpach zabijają ponad 100 osób rocznie. Lawiny schodzą najczęściej po silnych opadach śniegu, zwłaszcza jeśli towarzyszą im duże wahania temperatury. Słabo związane warstwy śniegu łatwo suną wówczas w dół, niszcząc wszystko, co napotkają na swojej drodze. Człowiek porwany przez lawinę jest narażony na uduszenie z braku powietrza, zmiażdżenie (śnieg może mieć ogromną masę, im bardziej mokry, tym cięższy) i wychłodzenie. W górskich schroniskach i na stacjach kolejek są podawane komunikaty o zagrożeniu lawinowym (określa je pięciostopniowa skala). Najlepiej jest unikać zbędnego ryzyka i od trzeciego stopnia wzwyż zaniechać zamierzonej wyprawy. W górach „dzikich” natomiast skalę zagrożenia musimy oszacować sami. Więcej „lawinowych” informacji można znaleźć na stronie www.topr.pl. Czego unikać? Poruszając się w terenie zagrożonym lawinami (lekko nachylone i słabo urzeźbione stoki), pamiętaj o tym, aby: Chodzić po formacjach wypukłych (granie, żebra, bule). Unikać żlebów, a jeśli trzeba je przeciąć, robić to pojedynczo i nie na jednym poziomie. Bezpieczniej jest schodzić w nie skośnie w dół, a wychodzić z nich skośnie w górę. W górach typu alpejskiego (Alpy, Kaukaz) wyruszać na narciarskie wycieczki pozatrasowe tylko wtedy, gdy śniegi są dobrze związane i stabilne (najczęściej od marca do czerwca). Warto zabrać ze sobą łopatę, sondę lawinową oraz pieps (włączony nadajnik-odbiornik sygnałów radiowych, ułatwiający wyszukiwanie zasypanych). Nie krzyczeć; wprawdzie nie udowodniono, że krzyk może spowodować zejście lawiny, ale stary obyczaj nakazuje, aby w górach nie hałasować bez potrzeby, by nie zagłuszyć wołania o pomoc. Co robić Jeśli schodzi lawina: Staraj się uciec na jakąś wypukłość poza trasą zsuwu śnieżnych mas. Ukryj się za skałami. Jeżeli widzisz, że nie unikniesz porwania, odepnij pas biodrowy plecaka, wyjmij nadgarstki z pętli czekana i kijków, odrzuć je; narty powinny wypiąć się same, jeśli wcześniej prawidłowo wyregulujesz wiązania. Gdy śnieg cię porywa, staraj się znaleźć na powierzchni, i to jak najbliżej brzegu lawiny. Skul się tak, by ręce znalazły się przed twarzą, zachowasz przestrzeń, w której się zamknie trochę powietrza – oby go wystarczyło, zanim cię odkopią. Jeśli kogoś porwała lawina: Będąc świadkiem wypadku, staraj się zapamiętać, gdzie zniknął człowiek – od tego miejsca w dół należy rozpocząć poszukiwania. Czas nagli. Powtórne zejście lawiny w tym samym miejscu nie grozi. Jeśli nie ma śladów na powierzchni, dokładnie przeszukaj lawinisko. Bez sond lawinowych i łopat nie masz szans na sukces. Poza tym zarówno poszukujący, jak i zasypani powinni mieć włączone piepsy. Odnalezienie zasypanego ułatwia też reflektor sygnałów dźwiękowych (system Recco), w który są wyposażone kurtki narciarskie. Nawisy śnieżne Na graniach wiatr usypuje śnieg w taki sposób, że tworzą się nawisy przypominające występującą z kufla pianę. Mogą one runąć pod ciężarem twojego ciała. Pierwszym sygnałem zbliżającego się niebezpieczeństwa są głuche tąpnięcia, co oznacza, że śnieg zaczyna pękać. Kiedy tylko je usłyszysz, szybko zejdź niżej (byle nie za nisko, gdyż wtedy się narazisz na podcięcie śniegu). Nie podchodź pod nawisy śnieżne, to równie niebezpieczne jak balansowanie na ich krawędzi. Szczeliny lodowcowe Płynące w dół kamienno-lodowe jęzory występują zazwyczaj w górach wysokich (powyżej 3 000 m). Podczas ruchu lodowca otwierają się i zamykają szczeliny, nieraz przysypane śniegiem, głębokie nawet na dziesiątki metrów, z dnem wypełnionym wodą. Lodowiec wykazuje większą aktywność na odcinkach o stromym nachyleniu niż na tych rozległych i łagodnych. Jak się zachować Zwiąż się liną z członkami grupy tak, aby kilkumetrowe odcinki luźno opuszczonej, ale nie splątanej liny wyznaczały dystans między wami. Lina łącząca partnerów powinna dotykać powierzchni, ale nie może wlec się po lodowcu ani wisieć w powietrzu. Im więcej szczelin, tym większy dystans. W trudniejszym terenie, co najmniej 15 m, a podzielony i dobrze zwinięty zapas liny powinien być łatwo dostępny. Bądź gotów do wbicia czekana mocno w śnieg i oplątania go liną – w celu wyhamowania lotu partnera, który wpadł w szczelinę. Zwracaj baczną uwagę na śnieg – żółtawe zabarwienie i długie lekkie zaklęśnięcia mogą zdradzać obecność szczeliny. Unikaj lodowych mostów między szczelinami. Jeśli innej drogi nie ma, załóż stanowisko asekuracyjne (z czekanem zabitym po głownię i oplątanym liną). Wsłuchuj się w odgłosy tąpnięć i szumu wody (może przepływać pod warstwą lodu, który runie pod ciężarem wchodzącego). Idąc jęzorem lodowca, bacznie obserwuj profil terenu: wszelkie nagłe załamania i zwiększenie kąta spadku to miejsca, w których aktywność lodowca jest wzmożona. Uważaj na szczeliny brzeżne (między jęzorem a ścianami skalnymi): czasami śnieg zasłania te wąskie i głębokie czeluści. Nie biwakuj na jęzorze lodowca, lecz na bocznych morenach, czyli usypiskach i zwałowiskach materiału skalnego. Jeśli nie umiesz posługiwać się sprzętem, ruszaj w góry jedynie z doświadczonym przewodnikiem. Hipotermia Temperatura, z nią wiążą się największe zagrożenia. W Tatrach amplitudy dobowe wynoszą 50°C. Niska temperatura w połączeniu z wilgocią prowadzi do odmrożeń. Można się ich nabawić przy 0°C, zwłaszcza podczas wietrznej i wilgotnej aury (wystarczy, aby do butów dostał sie śnieg). Sygnałem ostrzegawczym jest drętwienie palców. Wyróżnia się trzy stopnie odmrożeń: pierwszy – tkanki staja się białe, czasem twarde, bez czucia; drugi – pojawiają się pęcherze; trzeci – tkanki są granatowe lub czarne. Długotrwałe oddziaływanie niskich temperatur może doprowadzić do wychłodzenia całego organizmu (hipotermii). W jej wyniku pogarsza się zdolność racjonalnego myślenia i oceny sytuacji. Jak jej zapobiec Ubieraj się wielowarstwowo w odzież termoaktywną (oddycha, pozwalając na odparowanie potu, a zarazem chroni przed wiatrem, zmarznięciem i zmoknięciem); nieodzowne są tez ciepła czapka i rękawiczki. Dobrze się odżywiaj (posiłki powinny być wysokoenergetyczne, najlepiej ciepłe). Pij dużo; zwłaszcza napoje izotoniczne (bogate w witaminy i sole mineralne) i ciepłą herbatę. Na odpoczynek wybieraj miejsca osłonięte od wiatru. Używaj namiotów, które sprostają górskim warunkom, czyli lekkich, niskich, na solidnych masztach z fartuchami śnieżnymi przy tropikach. Co robić, gdy dopadnie kogoś z ekipy W stadium marźnięcia (temperatura ciała spada do 35°C) trzeba wychłodzonego położyć w ciepłym śpiworze, najlepiej w namiocie; można go rozebrać albo przebrać w suche rzeczy. Owinąć folia NRC. Rozgrzać wnętrze namiotu (choćby paląc świece, kuchenkę). Podawać powoli ciepłe napoje. W poważniejszych stadiach niezbędna jest pomoc medyczna. Do transportu (koniecznie w pozycji leżącej!) owiń wychłodzonego folia NRC, by zapobiec dalszej utracie ciepła. Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, nie podawaj płynów. Nie rozbieraj go ani nie nacieraj śniegiem. Dopóki puls i oddech są wyczuwalne, nie zaczynaj reanimacji. Deszcz Przemokniecie prowadzi do przemarznięcia, a jeśli ulewie towarzyszy silny zimny wiatr, nawet do wychłodzenia. Co robić Używaj wysokiej jakości termoaktywnej odzieży wykonanej z szybko schnących oddychających syntetyków (współpracujących z membranami o dobrych parametrach). Dbaj o ekwipunek: na plecak zakładaj pokrowiec (raincover), a rzeczy przechowuj w workach foliowych; szczególnie pieczołowicie owiń wypełnione puchem śpiwór i odzież. Uważaj – mokre skały robią się śliskie. Burza Uderzenie pioruna grozi porażeniem. Wyładowaniom atmosferycznym towarzysza zwykle silne porywy wiatru i deszcz. W Tatrach burze pojawiają się znikąd, gdyż w wyrastających ponad sąsiednie pasma górach zjawiska inwersji (wysoko w górach jest cieplej niż w dolinach) i wahania temperatur przebiegają intensywnie. W Alpach fronty przebijają się przez szereg masywów o podobnej wysokości. Łatwiej jest więc zauważyć ich nadejście. Chmury przybierające kształt gigantycznych kowadeł (stratocumulonimbusy) to sygnał alarmowy: szukaj schronienia przed burza. Co robić Przeczekaj ją, schodząc niżej w miejsce osłonięte od wiatru i deszczu, np. przewieszone skały. Usiądź w ukryciu na plecaku bądź zwiniętej linie, tak aby nie opierać się o skalną ścianę, po której zazwyczaj spływa w czasie deszczu woda. Będąc w Tatrach albo górach podobnej wysokosci, poszukaj koleby – zapewni ci najlepsze schronienie. Mgły i chmury Ograniczają widoczność, uniemożliwiając czasem odnalezienie drogi. Mgły się dość szybko rozwiewają. Chmury mogą zapowiadać deszcz lub burze. Jeśli jest jakieś schronienie (np. koleba), można przeczekać, wykorzystując czas na przygotowanie gorącego napoju czy posiłku. Jeżeli jednak chmury nie ustępują, czekanie grozi przemarznięciem. W takich warunkach (zwłaszcza w terenie eksponowanym) należy się przemieszczać z najwyższą ostrożnością i dopiero wtedy, gdy uzyskasz pewność, że jesteś na właściwej drodze. Zmrok Zdarza sie, ze noc złapie cie w górach. Przy dobrej pogodzie do schroniska można zejść po szlaku. Z kolei w trudnym terenie najrozsądniej przeczekać noc tam, gdzie cię zastała. Co robić W Tatrach szukaj koleby. Śpiwór i karimata zamienią ją w komfortowy hotel. Jeśli w pobliżu nie ma miejsca na schronienie, przeczekaj noc w śpiworze; alternatywa śpiwora jest kurtka puchowa: skul sie i owiń nią razem z rekami – tak Bedzie cieplej. Zanim zastosujesz się do powyższych rad, poświęć trochę czasu na gotowanie – czynności z tym związane odprężają, zaś gorący posiłek i napoje wzmacniają. Jeśli po nieprzespanej nocy czeka cie jeszcze wędrówka w trudnym terenie, zrezygnuj z wyprawy i bez wahania wezwij pomoc. Choroba wysokościowa Jest naturalna reakcja organizmu na niedobór tlenu i obniżone ciśnienie – zjawiska nasilające się wraz ze wzrostem wysokości. Siła, z jaką na 3500–4000 m n.p.m., a później 5000–5500 m n.p.m., pojawiają się sygnały choroby, zależy w pewnej mierze od górskich doświadczeń. Jednak reakcje są bardzo różne. Nieprzyjemne, ale w gruncie rzeczy nieszkodliwe są: mdłości, torsje, zawroty i bóle głowy (wszystko w porządku, jeśli ustępują po jedzeniu i gorących napojach). Tymczasem mrowienie w palcach, przyspieszone tętno, ciśnienie w gałkach ocznych, trudności z oddychaniem czy sztywnienie mięsni to symptomy, których nie wolno zbagatelizować. Szczególnie niepokojące są: przedłużający się brak apetytu (chwilowy może być reakcja na wysiłek fizyczny), brak pragnienia, bezsenność i trudności z wydalaniem moczu. Najlepszym zabezpieczeniem jest aklimatyzacja (stopniowe dostosowanie sie organizmu do rozrzedzonego powietrza na dużych wysokościach), która znacznie zmniejsza dolegliwości. Ważne jest też psychiczne nastawienie, przede wszystkim wola pokonania słabości. Jak ją pokonać Zaplanuj wyprawę tak, aby kilka pierwszych dni poświęcić na aklimatyzacje. Skuteczny proces aklimatyzacji można porównać do huśtawki. W trakcie wyprawy „rozbujaj” organizm, wychodząc wyżej, a następnie zejdź 500–800 m niżej i spędź noc na tej wysokości. Im więcej takich powtórzeń, tym lepiej. Pij jak najwięcej, zwłaszcza ciepłych napojów. Aklimatyzacje wspomagają środki farmakologiczne. Bez skutków ubocznych działa aspiryna, rozrzedzając krew, ułatwia transport tlenu do mózgu i kończyn. Decyzje o stosowaniu innych leków warto skonsultować z lekarzem, najlepiej o wysokogórskim doświadczeniu. Kierując się fałszywa duma, nie ukrywaj przed towarzyszami objawów; początkowo niegroźna reakcja organizmu, nasilając się, prowadzi do obrzęku mózgu i płuc, co w skrajnych przypadkach grozi śmiercią. ABC przetrwania Utrata orientacji to najczęściej konsekwencja osłabienia widoczności we mgle, w chmurach albo o zmroku. Częsta przyczyna utraty orientacji jest nieznajomość specyfiki gór obranych za cel wędrówki, co prowadzi do nieopatrznego wejścia w teren niebezpieczny. Kompas czy nawet GPS nie pomogą w terenie eksponowanym albo pełnym lodowcowych szczelin. Gdy się zgubisz: wróć do ostatniego pewnego miejsca, odszukaj właściwą drogę, a jeśli nie potrafisz samodzielnie wycofać się z niebezpiecznej lokalizacji, wezwij pomoc. Schronienie W Tatrach znajdź kolebę. To przestrzeń pod wielkimi głazami rozrzuconymi po skalnych rumowiskach. Znane i używane od pokoleń bywają uszczelnione i obudowane kamieniami. Zimowa pora udepcz śnieg, tak aby można się było skryć za wysokimi bandami, a jeśli jest głęboki, wykop jamkę. Jeśli nie masz łopaty, użyj menażki. Pozyskiwanie wody W Tatrach można pic wódę z górskiego strumienia. W górach wysokich najlepiej pozyskać ją z roztopionego śniegu. Dobrze jest lekko ją posolić. Najlżejszą i najbardziej wartościową jest żywność liofilizowana (po dodaniu wody i zagotowaniu pęcznieje, zachowując smak potrawy). Żele energetyczne, kandyzowane owoce szybciej postawia cię na nogi niż czekolada, która szybko podwyższa poziom cukru we krwi, ale równie szybko powoduje jego skokowe obniżenie. Wzywanie pomocy. 6 sygnałów dźwiękowych na minutę, następnie minuta przerwy, 6 sygnałów itd. Odebranie sygnału pomocy: 3 sygnały na minutę, minuta przerwy. Możesz skorzystać z gwizdka lub latarki. Jeśli nadlatuje helikopter, a ty potrzebujesz pomocy, stan z rękoma uniesionymi do góry, tak by ciało utworzyło literę „Y”. Jeżeli pomoc jest zbyteczna, unieś tylko jedna rękę – ciało utworzy literę „N”. Przed wycieczka dowiedz się, jaki jest bezpośredni numer ratunkowy (w polskich górach 0601 100 300, a np. we włoskich Alpach – 118). Prawdziwa historia - Porwany przez lawinę Wraz z kolegami wybrałem sie zima w Tatry Zachodnie. Planowaliśmy wędrówkę bez odpoczywania na biwaku. W pogodne lutowe przedpołudnie opuściliśmy schronisko, szliśmy całą noc. Następnego dnia grzejące mocno słonce zamieniło śnieg zalęgający na południowych zboczach góry w lepką bryję. Świadomi zagrożenia logicznie kluczyliśmy miedzy źlebikami i turniami. Mięliśmy włączone piepsy lawinowe, łopatę i sondę. W połowie podejścia pokonywaliśmy odcinek z nawisami. Zatrzymałem się, by sfotografować to miejsce. Zrobiłem dwa kroki i usłyszałem chrzest uwolnionych od naprężeń mas śniegu. Grunt pod nogami najpierw zawisł, po czym odpadł, a krawędź grani „przeskoczyła” ponad głowę. Straciłem równowagę i upadłem. Początkowo hamowałem z powodzeniem. Odetchnąłem z ulga i wtedy nade mną cos jeszcze się urwało, pociągnęło w dół i obróciło na plecy. Jechałem niczym na pontonie na bardzo dużej i szerokiej lawinie. Zdołałem utrzymać pozycje na plecach z lekko uniesionymi i rozpostartymi nogami w dole. Ręce tez starałem się mięć szeroko. Po dziesięciu sekundach lawina zaczęła zwalniać, jej czoło się zatrzymywało. Śnieg powoli napierał i zwiększał ucisk, najpierw zablokował nogi, potem klatkę piersiowa i barki, aż do granicy bólu. Zgniatało mnie. Prawa rękę ze styliskiem czekana instynktownie trzymałem w górze i prosiłem Boga o pomoc. Przysypało mi głowę i wyciągniętą rękę. Miałem jednak dopływ powietrza. Mogłem ruszać nadgarstkiem i głową piec centymetrów w każdą stronę. Tkwiłem zawieszony na prawej nodze, lewa była podkurczona w bok, lewa ręka z kijkiem narciarskim wokół nadgarstka – wykręcona do tyłu (błąd: kijek należało trzymać luźno i odrzucić go podczas upadku). Prawa ręka, w której trzymałem czekan, nie mogłem poszerzyć otworu. Bezskutecznie starałem się dostać do słuchawki włączonego radiotelefonu (przytroczonej do plecaka zawieszonego na ramieniu). Byłem przekonany, że w ciągu dwudziestu minut ktoś mnie namierzy. Gdy po półgodzinie ciało wpadło w „telepkę”, zacząłem się martwic. Dotarło do mnie, że na grani nie zawsze jest zasięg i że być może partnerzy gnają właśnie do schroniska na Ornaku, by wezwać pomoc. Mając nadzieje, że któryś z kolegów zszedł na lawinisko, ruszałem końcówką czekana, ile mogłem, i krzyczałem. Wtedy nagle usłyszałem silnik helikoptera. Przez dziurkę w śniegu zobaczyłem maszynę i ratownika w czarnych goglach. Artur Hajzer Wybitny polski alpinista i himalaista. Zdobył piec ośmiotysięczników. W 1987 r. wraz z Jerzym Kukuczka dokonał pierwszego zimowego wejścia na Annapurnę.
Skąpane w słońcu stoki, łagodny klimat, przyjazna atmosfera w kurortach to atuty Italii.
Narciarskie Włochy to przede wszy-stkim słoneczne i ciepłe Dolomity. Na zachodzie Włochy opierają się o najwyższe alpejskie masywy, dzieląc z Francją Mont Blanc, a ze Szwajcarią Monte Rosa i Matterhorn. Klimat jest tu bardziej srogi, a trasy biegną na znacznych wysokościach. Trudno nie ulec pięknu górskich olbrzymów, pokrytych płaszczem lodowców. Wyrafinowana kuchnia, szlachetne wina z Trentino, Południowego Tyrolu, Piemontu oraz pogodne usposobienie gospodarzy sprawiają, że we włoskich Alpach czujemy się swojsko. VENETO Cortina D’Ampezzo uchodzi za jeden z najbardziej prestiżowych alpejskich kurortów. Bajeczna sceneria masywów otaczających kurort: Monte Cristallo, Tofany, Sorapisa przeglądającego się w wodach jeziora Misurina przyciągają licznych narciarzy, zarówno tych zaawansowanych, jak i początkujących. Miejscowość szczyci się olimpijską tradycją. Mimo niezbyt obfitych opadów śniegu trasy są wyśmienicie przygotowane. Wiosną, gdy na łąkach zaczyna zielenić trawa, na białych nitkach nartostrad nadal można oddawać się narciarskiej pasji. ■ Trasy narciarskie: długość – 20 km tras; wysokość – 1 224–2 939 m n.p.m. Ośrodek należy do konsorcjum Dolomiti Superski oraz stowarzyszenia stacji „Best of the Alps”. Sezon zimowy: od 29 listopada 2008 r. do 14–19 kwietnia 2009 r. ■ Lokalny karnet na 6 dni kosztuje 177 euro. ■ Poza standardem: bezpośrednie połączenia autobusowe z Wenecją umożliwiają wypad do najsłynniejszego włoskiego miasta; ■ Najciekawsza impreza: 16 lutego 2009 r. spektakularny turniej polo na zamarzniętym jeziorze Misurina (www.pologoldcup.it). TRENTINO Val di Fiemme położona w zachodniej części Dolomitów kryje wiele malowniczych kameralnych miejscowości. Ich ciasne uliczki biegną nierzadko wśród XVI-wiecznych kamienic o elewacjach zdobionych religijnymi freskami i pod fasady średniowiecznych kościołów. Teren narciarski tworzy 5 niezależnych systemów, z których największy rozciąga się na stokach gniazda Latemaru. Dominują trasy łatwe i o średniej trudności. Jest to znakomite miejsce dla jeżdżących rekreacyjnie, rodzin z dziećmi oraz dla początkujących. ■ Trasy narciarskie: długość – 140 km; wysokość 942–2 489 m n.p.m. Trasy są połączone z sąsiednią Val di Fassa oraz południowo -tyrolskim Obereggen. Ośrodek należy do konsorcjum Dolomiti Superski. Sezon zimowy: od 28 listopada 2008 r. do 19 kwietnia 2009 r. ■ Lokalny karnet na 6 dni kosztuje 184 euro. ■ Poza standardem: 200 km tras biegowych; Otwarty bieg narciarski Marcialonga (dystans 70 km, www.marcialonga.it). Snowpark w Dolomitach (po stronie Obereggen; www.snowpark.obereggen.com). Skocznia narciarska w Predazzo, często trenuje na niej Adam Małysz i inni Polacy. W Ziano di Fiemme działa fabryka i sklep firmowy La Sportivy, czołowego producenta butów turystycznych i wspinaczkowych. ■ Najciekawsza impreza: w połowie marca odbywa się SkiJazz Fiemme Festival, światowej sławy jazzmani w dzień muzykują w schroniskach przy trasach, wieczorem w klubach w dolinie. (www.fiemmeskijazz.com). POŁUDNIOWY TYROL Plose. Ten odkryty kopiec góruje nad starym miasteczkiem Bressanone (Brixen). Z wierzchołka rozciągają się zachwycające panoramy: na południu widać Dolomity, na północy masyw Alp Zillertalskich przy granicy z Austrią. Wśród wielu ciekawych tras największym uznaniem cieszy się najdłuższy w regionie zjazd Trametsch (9 km długości, 1400 m różnicy poziomów). Trasa w górnych partiach czerwona i widokowa, w dolnej części czarna, wpada w las, znacznie się zwężając i nabierając stromizny. Zjazd dostarcza emocji każdemu, kto chce ją pokonać zwłaszcza bez odpoczynków (poza wymuszonym, wokół restauracji, gdzie kręci się sporo ludzi i trzeba zwolnić). ■ Sezon zimowy: od 6 grudnia 2008 r. do 13 kwietnia 2009 r. ■ Karnet na 6 dni kosztuje 181 euro (z tras na Plose mogą korzystać posiadacze karnetu Dolomiti Superski oraz goście Valle Isarco). ■ Poza standardem: wypożyczalnia przy dolnej stacji kolejki oferuje szeroki wybór nart, m.in. doskonałej jakości modeli szwajcarskiej firmy Stöckli. ■ Najciekawsza impreza: 5 kwietnia 2009 r. „Kleon Trophy” – tradycyjne wyścigi narciarskie połączone z pokazem mody. SULDA/SOLDEN Na stokach majestatycznych masywów Ortlera i Mont Zebru rozciągają się najwyżej położone tereny narciarskie Południowego Tyrolu (wyłączając Maso Corto, gdzie trasy poprowadzono na lodowcu). Ze względu na wysokie położenie panują tu znakomite warunki śniegowe i sezon jest bardzo długi – trwa od początku listopada do pierwszych dni maja. Niektóre trasy, zwłaszcza te na stokach Kanzel i Langenstein, są zazwyczaj mocno zmrożone, przez co nadają się głównie dla doświadczonych narciarzy. Dla Polaków, którzy rzadko tu jeszcze zaglądają, Solda jest kolejnym miejscem do odkrycia. Z atrakcji pozanarciarskich na uwagę zasługuje zamek Coira (Churburg) w oddalonym o 23 km Sluderno (Schluderns). Od XVI w. pozostaje w rękach rodziny von Trappów – wywodzących się ze Styrii grafów. W zamkowych komnatach można podziwiać kolekcję zbroi należących do przodków von Trappów oraz żołnierzy i oficerów zamkowej gwardii. Jest to największa prywatna kolekcja tego typu na świecie. ■ Trasy narciarskie: długość – 40 km, wysokość 1 900–3 250 m n.p.m. ■ Karnet na 6 dni kosztuje 160 euro. ■ Poza standardem: MMM Ortles (Museum on ice) to jedno z muzeów założonych przez pierwszego zdobywcę korony Himalajów Reinholda Messnera. Ekspozycja poświęcona górze Ortles (jej północna ściana stanowi jedno z większych wspinaczkowych wyzwań w Alpach) oraz lodowcom (wstęp: 5 euro). www.messner-mountain-museum.it W restauracji Yak & Yeti można skosztować mięsa jaków z hodowli założonej przez Messnera. www.sulden.com Sella Ronda Najatrakcyjniejsza karuzela narciarska Alp leży w Dolomitach. System wyciągów i tras pozwala jednego dnia objechać masyw Selli (Piz Boe 3 152 m n.p.m.). Karuzelę pokonuje się zgodnie z ruchem wskazówek zegara – znaki pomarańczowe (36,5 km na wyciągach i trasach) lub przeciwnie – zielone (38,6 km). Startuje się z miejscowości: Corvara w dolinie Alta Badia, Arabba w dolinie Livinallongo, Canazei w Val di Fassa, Wolkenstein w Val Gardena. Dolomiti Superski Jest największym na świecie systemem narciarskim objętym jednym karnetem (6-dniowy kosztuje 202 euro). Oferuje 1 220 km tras zjazdowych obsługiwanych przez 460 kolejek i wyciągów w 12 ośrodkach położonych w Dolomitach, na terenie regionów Trentino, Veneto i Południowego Tyrolu.
Warunki naturalne sprawiają, że nasze ośrodki narciarskie są raczej kameralne.
To, co w Alpach małe, u nas bywa określane jako wielkie... Największy polski ośrodek narciarski, Szczyrk, oferuje 22 km tras zjazdowych obsługiwanych przez spójny system wyciągów, w ramach jednego karnetu. Polskie ośrodki można więc śmiało nazwać weekendowymi. Kłopot polega jedynie na tym, że w weekendy w większości z nich nie ma gdzie szpilki wetknąć. Nie zmienia to faktu, że z racji malowniczego usytuowania rekreacyjna jazda może w nich sprawić sporo przyjemności. TATRY Kasprowy wierch (1 987 m) Wyżej nie da się w Polsce wyjechać narciarskim wyciągiem. Trasy nie są najlepiej przygotowane i gdy pogoda się pogarsza, zaczyna sypać śnieg, szaleje wiatr... jazda na Kasprowym przestaje być dziecinną igraszką. Ba, staje się czymś w rodzaju narciarskiego chrztu. I choćby dlatego każdy szanujący się narciarz na Kasprowy powinien się wybrać. Przy ładnej pogodzie, zwłaszcza gdy poniżej tatrzańskich turni rozlewa się morze chmur, każdy przyzna, że to bardzo piękne miejsce. Jazdę można nieco urozmaicić, zjeżdżając raz do Goryczkowego, raz do Gąsienicowego Kotła. Zważywszy też na trudności z dostaniem się do kolejki linowej w Kuźnicach, jazda na Kasprowym wiąże się zwykle ze spacerem na Goryczkową z nartami na plecach. ■ Teren narciarski obsługują: kolej linowa na Kasprowy Wierch (kursy co 10 min, bilet w górę 20 zł), wyciąg na Hali Gąsienicowej (przejazd 8 zł, karnet 10-przejazdowy 60 zł) i w Kotle Goryczkowym (przejazd 10 zł, karnet 10-przejazdowy 75 zł). Wyciągi krzesełkowe ruszają 15 grudnia, jeśli będzie śnieg. www.kasprowywierch.biz, www.pkl.pl www.sezonnazakopane.pl PODHALE Białka Tatrzańska Jazda z widokiem na Tatry po niezbyt długich, ale dość szerokich trasach. Białkę chwalą fani carvingu oraz deskarze. To jedno z nielicznych, o ile nie jedyne w Polsce miejsce, w którym kilku właścicieli pojedynczych wyciągów (Kaniówka, Bania, Kotelnica) stowarzyszyło się, oferując gościom jeden karnet. ■ Karnet dzienny 75 zł, 6-dniowy 320 zł. www.bialkatatrzanska.pl BESKID ŚLĄSKI Wisła I Ustroń Rozrzucone w dolinach ośrodki z niewielką liczbą wyciągów byłyby całkiem niezłe, gdyby łączyły je kursujące przytomnie skibusy. Ponieważ w każdym ośrodku są po dwie, góra trzy trasy zjazdowe, warto odbyć rajd po dolinie Wisły i pojeździć codziennie w innym miejscu. Można zacząć np. od Czantorii w Ustroniu Polanie. Na górę kursują krzesełka, ze szczytu jest ładny widok, a trasy zjazdowe są dość długie. Kolejne godne uwagi miejsce to Soszów Wielki. Stację obsługuje wyciąg krzesełkowy, orczyki i wyciąg talerzykowy. Ze szczytowej polany roztacza się przyjemny widok, który można podziwiać z restauracji pensjonatu „Lepiarzówka”. Jeśli się odpowiednio wcześnie zakrzątnąć, znajdzie się tam również zakwaterowanie. Kolejnym miejscem jest Cienków. Działają tam dwa równoległe wyciągi, co skraca czas oczekiwania, ale nie zmienia faktu, że można zjeżdżać tylko albo po jednej, albo po drugiej stronie. Ostatnim względnie dużym ośrodkiem jest Stożek z najtrudniejszymi wiślanymi trasami. Po drodze szumi szereg innych, mniejszych wyciągów, ale przecież trudno każdy wyciąg z zaśnieżoną łąką obok nazywać narciarską stacją. ■ Ośrodki narciarskie: – Czantoria/Ustroń Polana (3,5 km tras; przejazd 10 zł). www.czantoria.com.pl – Soszów/Wisła Jawornik (5,5 km; karnet czasowy 15 zł/godz. oraz karnety punktowe). www.soszow.pl – Cieńków/Wisła Malinka (3,5 km tras). www.nat.pl – Stożek/Wisła Łabajów (3,5 km tras zjazdowych; karnet całodzienny 58 zł, 6-dniowy 225 zł). www.stozek.wisla.pl www.infomaza.bielsko.pl www.narty.pl PIENINY, GORCE Nad Jeziorem Czorsztyńskim Dwa niewielkie i odrębne co do własności oraz organizacji grupy wyciągów w Niedzicy i Kluszkowcach. Trasy są dobre głównie dla stawiających pierwsze kroki oraz do rodzinnego zsuwania się po stoku z małymi dziećmi. Każdy jednak z tych dwóch narciarskich karzełków jest niezłym miejscem na urlop, podczas którego tylko trochę się jeździ na nartach, a przez resztę czasu zwiedza okolicę. Główne cele to zamek w Niedzicy i ruiny zamku w Czorsztynie, Czerwony Klasztor po słowackiej stronie, świątynie w Dębnie, Łopusznej, Harklowej i Grywałdzie. W Trybszu na stropie kościółka z XVII w. w scenie Sądu Ostatecznego malarz pokazał miejscowe krajobrazy. Piekło umieścił na tle groźnych Tatr Bielskich, a Raj wśród oświetlonych słońcem pagórków z wijącą się wstęgą Dunajca. ■ Ośrodki narciarskie: – Polana Sosny w Niedzicy (niespełna 1 km zjazdów; karnety punktowe). www.niedzica.com.pl/narty.htm – Czorsztyn-Ski w Kluszkowcach (2,8 km zjazdów; karnet dzienny 70 zł lub karty punktowe). www.czorsztyn-ski.com.pl BESKID SĄDECKl Wierchomla Mała (Pasmo Jaworzyny Krynickiej) O Wierchomli można powiedzieć, że to jedyny tak sprawnie rozbudowywany ośrodek w Polsce, gdzie jest wszystko w jednym – wyciągi, kwatery i gastronomia. Kiedy Wierchomla Mała raczkowała, „odkrywcy” nie mogli się nachwalić przyjemnej atmosfery tego miejsca. Popularność sprawiła, że w następnym sezonie czar kameralności prysł. Gospo-darze stanęli jednak na wysokości zadania i rozbudowali stację. Zorganizowali dojazd skibusem z parkingu, otworzyli też nowy wyciąg ze Szczawnika – wioski koło Muszyny. Trasy wiodą teraz z grzbietu łączącego Runek z Pustą Wielką na dwie strony – macierzystą do Wierchomli i do Szczawnika, zatem, choć nie jest ich za wiele, jeździ się bez znudzenia. Ponadto Wierchomla jest dobrym miejscem dla tych, którzy lubią na nartach powędrować, bo można z niej wyruszyć na szczyt Pustej Wielkiej i zjechać na stronę Szczawnika albo pójść na Jaworzynę Krynicką, by skorzystać z tamtejszych tras i wyciągów. ■ Działa 10 wyciągów, najdłuższy zjazd na stronę Wierchomli liczy 1 600 m, na stronę Szczawnika 1 525 m. Karnet dzienny „Dwie Doliny” 60 zł, 6-dniowy 324 zł. www.wierchomla.com.pl
Estetyka francuskich stacji jest dyskusyjna, ale funkcjonalność – najwyższej próby.
Francuskie Alpy kojarzą się przede wszystkim z położonymi dość wysoko, niezwykle rozległymi terenami, zwłaszcza do zjazdów w nietkniętym przez ratraki puchu. Wśród ośrodków dominują funkcjonalne, choć niezbyt romantyczne kompleksy – „stacje z probówki”. Ich industrialny charakter ostatnio się jednak zmienia. Modniejsze stały się na powrót kameralne, bardziej rustykalne klimaty. Dostosowując się do trendu, gospodarze restaurują stare wioski lub wznoszą wzorowane na nich kompleksy. Głośnym przykładem takiego rozwiązania jest otwarte w 2003 r. Les Arc 2000. GÓRNA SABAUDIA Avoriáz Powstało na dziewiczych halach w latach 60. XX w., ale na tle innych stacji „z probówek” wyróżnia się wyrafinowaną estetyką. Starannie opracowane formy hoteli i willi nawiązują kształtem do pobliskich szczytów. Do dziś nowo wznoszone obiekty muszą być projektowane zgodnie z przyjętymi wówczas zasadami. Sztandarową barwą ośrodka jest zgaszony brąz z czerwonawym odcieniem. Kolor taki przybiera cedrowe drewno sprowadzane z Kanady, którym obłożono budynki stacji. W Avoriáz nie ma ulic, a tylko przedłużenia nartostrad, więc sprzęt przypina się już w drzwiach hotelu. ■ 650 km tras w całym regionie Les Portes du Soleil (14 stacji na pograniczu Francji i Szwajcarii, do którego należy Avoriáz). ■ 6-dniowy karnet – 210 euro. ■ Ośrodek Car Free (samochody zostawia się na obrzeżu; dopuszczone do ruchu pojazdy to sanie i ratraki wożące bagaże gości). www.avoriaz.com, www.portesdusoleil.com Val d’Isere Jest główną miejscowością rozległego systemu narciarskiego nazwanego na cześć pochodzącego z Sabaudii trzykrotnego mistrza olimpijskiego z Grenoble, L’Espace Killy. W Val d’Isere funkcjonalność posunięta jest do ostatecznych granic. Kompleks z centrami shoppingowymi, hotelami, zapleczem gastronomicznym i wellness ma kształt podkowy, z której wybiegają w górę liczne wyciągi. Niektórych ten kombinat przeraża, ale tym skoncentrowanym na zaśnieżonych stokach ułatwia życie. Teren narciarski należy bowiem do najwspanialszych w Alpach. Wydaje się, że jeździć tu można bez końca, po trasach i poza nimi. To miejsce dla tych, którzy chcą się wyszaleć zarówno w śniegu, jak i w ramach ápres ski. Do ekscytujących doświadczeń należy na przykład zjazd pucharową trasą Face de Bellevarde (1,5 km długości, blisko 1 000 m różnicy poziomów). Stojąc na górze, nie możemy się oprzeć wrażeniu, że... spadniemy na widoczne u stóp zaśnieżonej ściany dachy kompleksu. Trasy Val d’Isere tworzą całość z łatwiejszymi zjazdami wokół sąsiedniego Tignes oraz lodowcami: Sources de l’Isere i Le Grande Motte. ■ 300 km tras rozciągających się na wysokości do 3 456 m. ■ Sezon zimowy: 28 listopada 2008 r. – 3 maja 2009 r. ■ 6-dniowy karnet L’Espace Killy kosztuje 208,50 euro. ■ Poza standardem: romantyczna enklawa, jaką tworzy położona w sąsiedztwie kompleksu odrestaurowana w latach 90. XX w. stara sabaudzka wioska. ■ Najciekawsza impreza: 20–23 kwietnia 2009 r. organizowany jest 13. Festiwal Filmowy Przygody i Odkrycia. www.valdisere.com www.tignes.com ALPY NADMORSKIE Isola 2000 Stacja z wyglądu przypomina betonowego węża półkilometrowej długości wijącego się po Plateau de Chastillon na wysokości 2 000 m, 17 km od miejscowości, która dała jej nazwę. W kompleksie są sklepy, restauracje, kino, dyskoteki, SPA i hotele z oknami zwróconymi ku słońcu. W okolicy dominują trasy niebieskie, bo oferta stacji skierowana jest głównie do rodzin. Atrakcyjność ośrodka zwiększa fakt, że ze stoku można w niespełna 1,5 godziny przenieść się na śródziemnomorską riwierę. Nicea oddalona jest o 100 km. ■ 120 km tras na wysokości 1 800–2 792 m. ■ Sezon zimowy: 6 grudnia 2008 r. – 14 kwietnia 2009 r. ■ 6-dniowy karnet – 134 euro. ■ Poza standardem: tor gokartowy i park wodny Aquavallée: ■ Najciekawsze imprezy: 16–17 stycznia 2009 r. wyścigi samochodów na lodzie. www.isola2000.com Skijöring Czyli jazda za koniem na nartach, mająca rzesze wielbicieli głównie we Francji i w Szwajcarii. W wersji sportowej funkcjonuje już cała liga, w wydaniu komercyjnym to przyjemność, jakiej można zażyć w wielu stacjach. Heliskiing Ekskluzywna wersja jazdy poza trasami poprzedzona przelotem helikopterem na miejsce startu. Celują w niej Szwajcarzy, którzy mają 42 lądowiska dla helikopterów wysoko w górach. Francuskie przepisy zabraniają lotów w górach helikopterem w celach innych niż ratownicze, więc chętnych ze stacji takich jak Chamonix wywozi się na stronę szwajcarską lub włoską. Koszt takiej eskapady – obowiązkowo w towarzystwie przewodnika – od 250 euro od osoby.
Najbliższy nam kraj alpejski Oferuje wiele terenów do całorocznej Jazdy.
Świetnie zorganizowane stacje narciarskie Karyntii, Kraju Salzburskiego, Styrii i Tyrolu, rzadziej Dolnej i Górnej Austrii oraz Vorarlbergu kuszą zróżnicowanymi trasami, oryginalną kuchnią, wspaniałymi widokami i mnóstwem śniegu (przynajmniej od początku grudnia do Wielkanocy). Większość stacji leży na korzystnej dla zdrowia wysokości 1 000–2 500 m n.p.m. W Austrii dobrze jest się uczyć jazdy na nartach. Nie ma na świecie lepszych fachowców niż tamtejsi instruktorzy zwani Diplomschilehrer. KARYNTIA / KRAJ SALZBURSKI Katschberg W przeciętej granicą landów osadzie Katschberghöhe narciarzy wita uśmiechnięte niebieskie serduszko. Wszędzie stąd blisko: do wyciągów, restauracji i kompleksu handlowego. Centralne miejsce zajmuje stok dla dzieci, na którym serduszko przybiera różne pozy, uchylając cylindra. Nieopodal przyjemna restauracja Wilderer Alm kusi nasłonecznionym tarasem. Jeśli rodzice chcą „zażyć” nieco ostrzejszej jazdy, trudno o lepsze miejsce. Wśród szerokich niebieskich tras i łagodnych czerwonych na uwagę zasługują czarne zjazdy z Ainecka oraz Tschanecka, które dostarczą pożądanych emocji. Okolice nadają się do skitouringu i jazdy poza trasami ■ Trasy narciarskie: długość – 70 km, wysokość 1 072–2 220 m n.p.m. ■ Sezon zimowy: od 20 grudnia 2008 r. do 9 kwietnia 2009 r. ■ Karnet na 6 dni (ważny w całym regionie narciarskim Oberlungau) kosztuje 171 euro. ■ Poza standardem: w większości hoteli w cenę jest wliczona opieka nad dziećmi. ■ Polecane lokale: Pritzhütte, gospoda z tradycyjnym menu (dojazd saniami), Kößlbacher Alm i Gamskogelhütte, sympatyczne schroniska i restauracje przy trasach zjazdowych. www.katschberg.at KARYNTIA Heiligenblut Ten niewielki teren narciarski jest usytuowany w spektakularnej wysokogórskiej scenerii z gotyckim kościołem na pierwszym planie. Panoramę zdobi strzelista sylwetka Groß-glocknera (3 798 m n.p.m., nazwa oznacza Wielki Dzwonnik), najwyższego szczytu Austrii. Dominują trasy czerwone, które najwięcej radości sprawią zaawansowanym narciarzom. W wyższych partiach jest zwykle wietrznie, często bywa oblodzenie. Znakomite warunki zachęcają do uprawiania jazdy poza trasami (freeride). Miejscowość spodoba się tym, którzy chcą wypoczywać w ciszy i spokoju (jest tylko jedna dyskoteka), a ceny są przystępne. ■ Trasy narciarskie: długość – 5 km, wysokość 1 301–2 989 m n.p.m. ■ Sezon zimowy: od 21 grudnia 2008 r. do 19 kwietnia 2009 r. ■ Karnet na 6 dni kosztuje 165 euro. ■ www.heiligenblut.at;www.gross-glockner.at KRAJ SALZBURSKI Dolina Gastein była znana z leczniczych wód mineralnych już w średniowieczu. Atutami doliny, oprócz tras, są kąpiele w nasyconych radonem wodach oraz inhalacje w sztolniach Bock- stein. Sercem doliny jest kurort Bad Gastein, malowniczo położony na skalnym progu przeciętym wodospadem. W miasteczku na narciarzy czekają zabytkowe hotele i wille z czasów Franciszka Józefa oraz luksusowe sklepy i kasyno w gmachu z 1907 r. Sąsiednie Bad Hofgastein oferuje bardziej współczesną atmosferę oraz nowoczesne centrum kąpielowe z basenami i gabinetami odnowy. Tereny narciarskie Sportgastein spodobają się miłośnikom funcarvingu oraz jazdy poza przygotowanymi trasami. ■ Trasy narciarskie: długość – 205 km, wysokość 850–2 650 m n.p.m. Ośrodek należy do zrzeszenia Ski Amadé (860 km zjazdów z jednym karnetem). www.skiamade.com ■ Sezon zimowy: od 5 grudnia 2008 r. do 3 maja 2009 r. ■ Karnet na 6 dni kosztuje 189 euro. ■ Poza standardem: kąpieliska termalne – Felsentherme w Bad Gastein (www.felsentherme.com), Alpen Therme w Bad Hofgastein (www.alpentherme.com); zabiegi dla zdrowia, urody oraz inhalacje w Gasteiner Heilstollen w Böckstein (www.gasteiner-heilstollen.com). ■ Polecane restauracje: dystyngowana – w hotelu Weismayr z 1886 r. w Bad Gastein, rustykalna – Zirbenhütte w pensjonacie Grabnerhof w Bad Hofgastein. ■ Najciekawsze imprezy: 14 lutego 2009 r. – Red Bull Playstreets, finały akrobacji narciarskich; 20–29 marca 2009 r. – Snow Jazz Gastein, czyli koncerty jazzowe. ■ www.gastein.com STYRIA Schladming Doskonale zintegrowane wyciągi obsługują trasy na czterech kopcach, tworząc huśtawkę 4-Berge. Mimo że tylko jeden kopiec ma ponad 2 000 metrów wysokości, śnieg zalega tu przez 5 miesięcy. Z tras zjazdowych otwiera się piękna panorama zamknięta postrzępioną granią Dachsteinu. Schladming to niewielkie miasteczko ze sklepami i restauracjami. Ale bez zadęcia – to raczej egalitarny ośrodek. Najwygodniejsze kwatery oferują pensjonaty i hotele w przysiółkach na stokach wspomnianych kopców. ■ Trasy narciarskie: długość – 115 km na huśtawce (223 km w całym regionie z lodowcem Dachstein włącznie). ■ Sezon zimowy: od 21 listopada 2008 r. do 23 kwietnia 2009 r. ■ Karnet na 6 dni kosztuje 189 euro. ■ Polecane restauracje: Onkel Willi’s Hut, Schladminger Hut i Schafalm ■ Najciekawsza impreza: 17–24 stycznia 2009 r. – Schladminger Ballon Trophy w Rohrmoos. ■ www.schladming.at TYROL Sölden-Obergurgl-Hochgurgl Na sąsiadujących terenach narciarskich Sölden z lodowcami Rettenbach i Tiefenbach oraz Obergurgl-Hochgurgl obowiązuje jeden karnet, a komunikację między systemami zapewniają skibusy. Centralne miejscowości regionu są całkowicie odmienne. Sölden spodoba się wszystkim, którzy po ostrej jeździe chcą się jeszcze zabawić w klubach i na dyskotekach. Natomiast wioski w Gurgltal – pragnącym odpocząć w fascynującym otoczeniu. Sölden to największe w Austrii całoroczne tereny narciarskie na lodowcach. System obejmuje 50-kilometrową karuzelę BIG3 Ralley. Najdłuższy zjazd (ze Schwarze Schneide) ma 15 km długości; trzeba pokonać 1 900 m różnicy poziomów. ■ Trasy narciarskie: długość – 261 km, wysokość 1 350–3 340 m n.p.m. ■ Sezon zimowy: od 14 listopada 2008 r. do 3 maja 2009 r. ■ Karnet na 6 dni kosztuje 212 euro. ■ Poza standardem: największe w Tyrolu centrum wellness Aqua Dome w Längenfeld (dla posiadaczy karnetów bezpłatny dojazd aquabusami). www.aqua-dome.at ■ Ciekawa impreza: 14 kwietnia 2009 r. o godz. 19.30 – Hannibal, czyli zorganizowane z rozmachem widowisko plenerowe. Występy uświetniają tańce ratraków oraz ewolucje na motocyklach, skuterach śnieżnych, nartach i deskach (bilety: 35–109 euro). ■ www.soelden.com www.obergurgl.com www.oetztal.com