Verdens Ende, czyli norweski „koniec świata”. Wzdłuż cieśniny Oslofjorden
Dla rybaków i wikingów znad zatoki Oslofjorden to właśnie w tym miejscu kończył się świat, który znali. Stąd nazwa Verdens Ende, czyli „koniec świata”.
Spis treści: Drøbak – tu Mikołaj spędza wakacje Tønsberg – najstarsze miasto Norwegii Tjøme – w rybackiej szopie Verdens Ende – tańce przy ognisku Norwegia Oslofjorden – informacje praktyczne Pasażerski statek sunie bezszelestnie przez wąską cieśninę Oslofjorden, najdłuższej zatoki w południowo-wschodniej Norwegii, w mieście Drøbak. Patrzę, jak przesuwa się majestatycznie na tle gór porośniętych drzewami. – Rozbije się? Otrze burtą o skały, jak Titanic o górę lodową? – zastanawiam się, stojąc na brzegu. Mam ochotę wydać krzyk, jak postać na obrazie Edvarda Muncha. Scena swoją dramaturgią i ekspresją mogłaby spokojnie trafić na płótno najsłynniejszego norweskiego malarza. Gdyby nie wstęga połyskujących w słońcu wód cieśniny, to wydawałoby się, że przepływający w najwęższym miejscu Oslofjordenu wycieczkowiec przemieszcza się po lądzie między skałami. Te „żywe obrazy” powstałe z przepływających statków na tle skandynawskiej natury przychodzi oglądać wielu entuzjastów marynistyki z całego świata. Przyjechałem do Drøbaku z Oslo i zatrzymam się w nim kilka godzin. Potem ruszam na południe wzdłuż Oslofjorden razem z przyjaciółmi – Kasią i Łukaszem mieszkającymi w Norwegii od 15 lat. Mamy zamiar wspólnie dotrzeć na Verdens Ende, czyli norweski „koniec świata”. Drøbak – tu Mikołaj spędza wakacje Niewielkie miasteczko Drøbak słynie z tradycyjnych domów rybackich wybudowanych na skalistym wybrzeżu i pomalowanych na biało. Mieszkańcy mówią o nim, że to najbardziej południowe miasteczko leżące najdalej na północy Norwegii. Chodzę wąskimi uliczkami i podziwiam wypielęgnowane przydomowe ogródki, a właściwie skalniaki. Za punkt honoru właściciele uznali zapewne założenie trawnika w tym surowym terenie – im większy, tym wzrasta prestiż i zarazem cena domu. Małe, jednopiętrowe domki rybackie w centrum Drøbaku, z pionowym deskowaniem, tworzą atmosferę niezmienioną od prawie dwustu lat. Do miejscowości przylgnęła także nazwa „norweskiej stolicy Bożego Narodzenia”. Wchodzę do drewnianego domu zwanego Julehus. Mogę wysłać list do Świętego Mikołaja, kupić ozdoby i poczuć świąteczną atmosferę nawet na początku lata. Okazuje się, że najsłynniejszy mieszkaniec fińskiego Rovaniemi chętnie spędza tu wakacje – przynajmniej tak twierdzą pracownicy sklepu. Ale Drøbak ma także srogie oblicze. Dla wielu Norwegów jest tym, czym dla Greków są Termopile – symbolem obrony. Prom na pobliską wyspę Oscarsborg płynie przez najwęższe miejsce całego Oslofjordenu i przybija do nabrzeża. Zwiedzam tam odremontowaną fortecę Oscarsborg. Jej potężne działa i ukryta broń na wyspie położonej w strategicznym miejscu broniły dostępu do Oslo. W kwietniu 1940 r. wystrzelone z niej torpedy zatopiły niemiecki krążownik Blücher z komandosami na pokładzie. Dzięki decyzji dowódcy o ataku na okręt wojenny próbujący przemknąć przez wąską cieśninę opóźniono zajęcie stolicy i ewakuowano rodzinę królewską. Wracam na starówkę Drøbaku, bo mieszkańcy, dumni ze swojej rybackiej przeszłości i historii, zajmują właśnie miejsca w portowych restauracjach. Szykują się do świętowania nadejścia kalendarzowego lata. Na stołach króluje tutejszy przysmak: krewetki z majonezem serwowane na białym pieczywie i słynna zupa rybna zwana fiskesuppe. Potomkowie rybaków tak ją uwielbiają, że co roku podczas czerwcowego festiwalu (Drøbak Havnefestival) organizują nawet mistrzostwa Norwegii w przyrządzaniu tego dania. Tønsberg – najstarsze miasto Norwegii Następnego dnia docieramy do Tønsberg. Historycy uważają je za najstarsze miasto w Norwegii, założone jeszcze w epoce wikingów (ok. 871 r.), co czyni je starszym nawet od Bergen czy Trondheim. Idę nadmorską promenadą – Bryggą, czyli „deptakiem nad wodą” – obok odrestaurowanych kolorowych magazynów portowych pełnych kawiarni, restauracji i galerii sztuki. Na nabrzeżu odbywają się koncerty i jarmarki z lokalnym rękodziełem wytwarzanym przez potomków wikingów. Niedaleko stąd, na farmie Oseberg, w 1903 r. rozkopano kurhan z wczesnego średniowiecza i odnaleziono świetnie zachowaną komorę grobową, a w niej niemal kompletną łódź wikingów z 820 r. Odrestaurowany oryginał można dziś oglądać w muzeum w Oslo, a wierna replika kołysze się na falach nabrzeża portowego w Tønsbergu. Wchodzę na pokład Saga Oseberg i przenoszę się w przeszłość. Po dębowych deskach płaskodennej łodzi zwanej sneka krzątają się ludzie ubrani w stroje z czasów wikingów, którzy na takich łodziach docierali do Paryża, Londynu, a nawet Ameryki. Tworząc replikę zadbano o najmniejsze detale w postaci bogatych zdobień i rzeźbień na dziobie, odtworzono żagle, olinowanie i wiosła. Kapitan łypie na mnie okiem. Z rudą brodą zaplecioną w warkocz i w lnianej koszuli wygląda, jakby szykował się na kolejną wyprawę łupieżczą. Nagle wykrzykuje po norwesku komendę. Nie wiem, czego się spodziewać, ale patrzę, jak inni łapią za długie wiosła. Z wikingami nie ma żartów – siadam i zabieram się do roboty. Tym samym załapałem się na krótki rejs po zatoce jako wioślarz sneki Saga Oseberg. Tjøme – w rybackiej szopie Zastanawiam się, jak będzie wyglądał koniec świata, na który mamy dotrzeć po południu. Co widzieli wikingowie wypływający na podbój Europy? Tymczasem przejeżdżamy przez most na wyspę i archipelag Tjøme. Ta perła południowego wybrzeża Norwegii leży zaledwie półtorej godziny jazdy od Oslo. Składa się z głównej wyspy Tjøme oraz dziesiątek mniejszych wysepek. W ostatnich latach stały się ulubionym miejscem wypoczynku Norwegów w domkach letniskowych zwanych hytte. Wybrzeże Tjøme słynie z najczystszych wód w regionie. Latem panuje tu przyjemny mikroklimat – więcej słońca i mniej opadów niż w głębi lądu. Naszą bazą na południu wyspy jest drewniany dom stojący nad skalistym brzegiem morza z widokiem na małe wysepki. Ma czerwone drewniane ściany, niewielki taras i wnętrze urządzone w duchu hygge, czyli przytulnie, komfortowo, ale ze skandynawskim minimalizmem. Wskakuję z Łukaszem z pomostu do Oslofjordu. Woda – czysta, a jakże, choć rześka pod koniec czerwca. Potem opływamy okoliczne wysepki motorówką i podziwiamy, jak harmonijnie Norwegowie potrafią wkomponować swoje letniskowe domki w otoczenie. Na desce przy wejściu do naszego domku wypalono jego nazwę: „Sjøbua”. – Dawniej „sjøbua” odnosiła się do drewnianych budynków stojących tuż przy wodzie, w których rybacy przechowywali sprzęt, sieci, łodzie lub solone ryby. Dziś wiele z nich zostało odnowionych i pełni funkcje restauracji, galerii lub domków letniskowych – tłumaczy Kasia. Wspólnie zabieramy się do grillowania kupionych wcześniej makreli. Są świeże – prosto z kutra. Z początkiem lata rybacy rozpoczynają sezon połowów na tę popularną rybę. Szykujemy się na norweską noc świętojańską zwaną tu Sankthansaften. Verdens Ende – tańce przy ognisku Do auta pakujemy kosze piknikowe i ruszamy na przylądek Verdens Ende – czyli „koniec świata”. Po południu rodziny z dziećmi, młodzież i seniorzy podobnie jak my przybywają na skaliste wybrzeże z kocami i z jedzeniem. Wypolerowane przez lodowiec skały Verdens Ende, wystające ponad taflę morza jak grzbiety wielorybów, są naturalnym amfiteatrem, z którego obserwuję horyzont. Dzięki mostkom i kładkom przerzuconym między wysepkami suchą stopą mogę się zapuścić nawet kilkaset metrów w morze. Na brzegu podchodzę pod starą latarnię morską stojącą na skale. Kiedyś te proste konstrukcje budowane z kamieni oszlifowanych przez cofający się lodowiec stały na całym wybrzeżu u wejścia do Oslofjordu. Latarnik rozpalał ognisko w metalowym koszu i przy pomocy żurawia na długiej tyczce unosił go wysoko ponad kamienną budowlę przypominającą smukłą piramidę. Mieszkańcy szykują się do rozpalenia wielkich ognisk zwanych bål ustawionych na platformie przy samej wodzie. W ten sposób symbolicznie żegnają się z ciemnością i witają letnie słońce. W Norwegii ogniska palone w dzień Sankthansaften wiążą się z dawnym kultem solarnym, są symbolem oczyszczenia w duchu przedchrześcijańskich obrzędów. Słyszę śpiewy i muzykę, występują lokalni artyści, rozbrzmiewają skrzypce i gitary. Uczestnicy wykonują tradycyjne pieśni na powitanie lata, a niektórzy tańczą na trawie lub na skałach. Kiedyś w tym dniu zawierano dużo ślubów, bo wróżył on szczęśliwe małżeństwo. Dzisiaj noc świętojańska to okazja do spotkania z rodziną i przyjaciółmi, choć wiele kobiet podtrzymuje tradycje, ubierając się na biało, a dziewczynki mają wianki z łąkowych kwiatów. Najbardziej magiczny moment wieczoru następuje po godzinie 23, kiedy słońce powoli chowa się za horyzontem, pozostawiając złotą poświatę nad końcem świata. Niebo ma wtedy kolor wędzonego łososia. Dopytuję współbiesiadników, dlaczego to właśnie miejsce zwą końcem świata, skoro najdalej na południe wysunięty punkt kontynentalnej Norwegii znajduje się w regionie Agder. – Dla wikingów wypływających z Oslofjordu na podbój Europy, a potem dla rybaków z Tønsbergu czy Drøbaku, właśnie skaliste wysepki archipelagu Tjøme były końcem świata, który znali. Mijając szkierowe wybrzeże, ostatni raz widzieli stały ląd. Stąd rozpościera się widok na otwarte, bezkresne morze. Każdy zatem ma swój koniec świata – usłyszałem. Norwegia Oslofjorden – informacje praktyczne Dojazd Na południowym krańcu Oslofjordenu znajduje się lotnisko Torp (Sandefjord). Latają tam bezpośrednio z Polski linie Ryanair i Wizz Air. Lotnisko Torp jest również dobrze skomunikowane z Oslo i innymi miastami dzięki połączeniom kolejowym, autobusowym oraz usługom wynajmu samochodów. Linia FB25 Torp Express zapewnia bezpośredni przejazd także do Oslo (cena 25 euro). Na wyspę i archipelag Tjøme poprowadzone są mosty drogowe, więc dojazd autem nie stwarza problemów i jest za darmo. Nocleg Żeby poczuć klimat Oslofjordu, wynajmij domek. Budżetowo: Cabins for Rent in Tjøme (Airbnb, prosta drewniana chatka 80 m od brzegu, z tarasem i grillem. Cena: od 140 euro za noc dla 4 osób na Airbnb. Wyższy standard: Havna Tjøme Hotel, apartamenty z aneksem kuchennym, panoramiczne widoki na fiord, restaurację zlokalizowaną w skale oraz bezpośredni dostęp do brzegu. Prawdziwe perełki w postaci domków na wynajem można znaleźć na portalu ogłoszeniowym finn.no. Warto wiedzieć Rejsy do Færder National Park. Z przystani w miejscowości Tønsberg wypływają statki wycieczkowe do położonego 20 km na południe parku morskiego Færder, gdzie spotkać można foki i ptactwo morskie. Cena od 550 koron (ok. 200 zł) od osoby. Szczegóły na stronie dskysten.no. Źródło: archiwum NG
Tajemnicza wyspa, którą pokochał cesarz. Co skrywała przed rycerzem Kalifrontem?
Wyspa Rab, znana z łagodnego klimatu i ponad dwóch tysięcy godzin słońca rocznie, przyciąga nie tylko plażowiczów. Jej kamienne zaułki, legendarne postaci i pustynne zatoki skrywają więcej, niż można się spodziewać.
Spis treści: Rabska Fjera – festiwal średniowiecznego ducha Ulice, jedzenie i muzyka – Rab żyje Miasto Czterech Wież – śródziemnomorski statek z kamienia Rajska Plaża i dzika Sahara – dwa oblicza Rabu Kamenjak, wino i legenda o Kalifroncie Kalifront i rybacka fiesta – duch Rabu Bełt kuszy ze świstem przelatuje przez plac i wbija się z impetem w tarczę. – Prawie środek! – słyszę z oddali, jak wykrzykuje po oddanym strzale zadowolony Chorwat ubrany w średniowieczny strój. Po chwili naciąga kołowrotem wielką bojową kuszę do ponownego strzału. Należy do Stowarzyszenia Kuszników Rabskich, a jego drużyna uczestniczy w turnieju rycerskim. Rabska Fjera – festiwal średniowiecznego ducha Na wyspie trwa właśnie Rabska Fjera – największy w Chorwacji festiwal kultury średniowiecznej. Teren wokół portu starego miasta Rab zmienił się w tętniący życiem gród sprzed kilkuset lat. Przeciskam się między kramami rzemieślników odzianych w staroświeckie stroje. – Może łyżkę albo deskę do krojenia z drewna oliwnego pan sobie życzy? – zachwalają swoje wyroby kupcy na straganach. Ulice, jedzenie i muzyka – Rab żyje Nęcą mnie zapachy stoisk z jedzeniem. Kupuję rapski šulcici, lokalną przekąskę wyrabianą ze smażonego ciasta przypominającego wyrośniętą pizzę. Wybieram wersję podawaną z dojrzewającą szynką pršut i oliwkami. Wyborna! Siadam na kamiennych schodach rozgrzanych słońcem – z dala od gwaru Rabskiej Fjery. Po wąskich uliczkach przemykają koty i zmęczeni upałem turyści. Obok mnie na lutni brzdąka bard wtulony w narożnik starego domu. Mam wrażenie, że przeniosłem się w czasie. Miasto Czterech Wież – śródziemnomorski statek z kamienia Mrużę oczy od zachodzącego słońca. Stare miasto Rab widziane z oddali przypomina mi gigantyczny statek z czterema kominami sunący przez morze. Dlatego Rab zwą Miastem Czterech Wież. Wypatrywano z nich niebezpieczeństw, dzwoniono, żeby obwieścić dobre nowiny. Nad czerwonymi dachami góruje wieża z dzwonnicą przy placu św. Krzysztofa, patrona wyspy. Wchodzę po stromych schodach, mijam dzwony i stawiam kroki na galerii. Ostrożnie stąpam wokół ośmiokątnej kopuły wieńczącej szczyt na ciasnym tarasie widokowym. Widok na osłonięty od wiatru port, wąski cypel Kaldanac i zachodzące nad Adriatykiem słońce wart jest tych kilku chwil grozy. Po zejściu z prawie 30-metrowej wieżycy spaceruję po murach. Najniżej ułożone kamienie pamiętają czasy Rzymian. Wchodzę na dziedziniec starego klasztoru św. Justyny – pod gołym niebem działa tam kino plenerowe, które istnieje od 1913 roku. Rajska Plaża i dzika Sahara – dwa oblicza Rabu Za czasów cesarza Oktawiana Augusta Rab nosił nazwę Arba. Z czasem pojawiła się także nazwa Felix Arba, czyli „szczęśliwa”. Rzymianie wiedli tu życie wśród bujnej roślinności i piaszczystych plaż. Mieszkam w wiosce Mundanije. Rano budzi mnie pianie koguta i beczenie owiec. Po dniu spędzonym w mieście ruszam samochodem na północ wyspy – do Loparu, słynącego z Rajskiej Plaży. Rajska Plaža zachwyca szeroką, piaszczystą linią brzegową, ale przytłacza ilością ludzi. Dzieci mają tu raj, a ja – zmysł podróżnika – ruszam dalej. Docieram pieszo do Sahary. Piaszczysta zatoka otoczona śródziemnomorską roślinnością zachwyca spokojem i surowym pięknem przypominającym pustynny krajobraz. Kamenjak, wino i legendy Kolejny dzień – wspinam się na najwyższy szczyt wyspy – Kamenjak. W upale daje się we znaki, ale z góry widać cały Rab i sąsiednie wyspy. W restauracji pod szczytem jem rapską pašticadę i piję lokalne wino Mont Galatus. W winnicy Mont Galatus spotykam właściciela – Petara Ribarića. Pokazuje mi butelki z 1987 roku, które sam napełniał. Nie dodaje do wina chemii. – Po co miałbym cokolwiek dodawać, skoro ono wszystko robi samo? – mówi. Na jego posesji znajdują się ruiny kaplicy z XIV wieku, obrośnięte winoroślą. Kalifront i rybacka fiesta – duch Rabu Zachód wyspy porasta gęsty las Kalifront. Tu kryją się stare domy, ruiny i legenda o rycerzu Kalifroncie i pięknej Dradze, która chciała zostać mniszką. Gdy ją porwał, został zamieniony w kamień. W Kamporze trwa Ribarska Fešta. Na nabrzeżu pachnie pieczonym tuńczykiem, gra muzyka, tańczą ludzie. Zjadam šulčići na słodko, popijam białe wino. Nagle tańczę z nieznajomą „córką rybaka”. Trudno się oprzeć Rabowi. źródło: National Geographic Traveler Polska
Na Perły Adriatyku powinien przepłynąć się każdy. Już wiemy, dlaczego się tak nazywają
Popłynąłem na chorwackie wyspy nazywane Perłami Adriatyku. I już wiem, że nie ma w tym przesady. Jeżeli do tej pory, nie mieliście planów na wakacje, to polecam właśnie ten rejs.
Jak tam żyjecie, wilki morskie? – pyta sarkastycznie kapitan kutra kołyszącego się przy kei portu miasteczka Murter, skąd zaraz wyruszę na archipelag wysp Kornati. Zbieraninę szczurów lądowych, której jestem częścią, trudno nazwać wilkami, a już na pewno nie morskimi. Część ekipy przypomina raczej zmoknięte kury siedzące na grzędzie o poranku, bo deszcz zacina zdrowo. Kapitan o imieniu Dragomir, przeklinając deszcz, opowiada, gdzie popłyniemy. Z potoku słów wyławiam nazwy Najviša Kruna, czyli „najwyższa korona”, i Žut, gdzie ponoć nikt nie mieszka na stałe. Archipelag Kornati wygląda jak ławica tuńczyków, która rozpierzchła się po ataku marlina. Jedne wyspy mają po 25 km długości, inne zaledwie metr kwadratowy. Kiedy wychodzimy z portu, zza chmur wreszcie wyłania się słońce. Ahoj, przygodo! Na koronie klifu Na archipelag dotarłem nie promem, a samochodem. Przejechałem po 40-metrowym moście zwodzonym przerzuconym przez wąską cieśninę w miejscowości Tisno (tłum. „ciasno”) oddzielającą wyspę Murter od stałego lądu. Następnie w jednej z lokalnych agencji wykupiłem rejs statkiem po wyspach Parku Narodowego Kornati. Mogłem wypłynąć dużym statkiem zabierającym na pokład kilkadziesiąt osób lub mniejszym kutrem, co też uczyniłem. Płyniemy przez labirynt wysp, wysepek, klifów wznoszących się ponad 80 m n.p.m. i skał ledwie wystających z wody. Minęliśmy wcześniej symboliczne „morskie wejście” do parku, a w zasadzie przesmyk między cyplem największej wyspy o nazwie Kornat a maleńką Vela Smokvica. Ze 150 wysp całego archipelagu w 1980 r. wydzielono 89 z nich, tworząc park narodowy. W niemal dziewiczej zatoce kapitan i jego pomocnik pokładowy rzucają cumy na prowizoryczny pomost skalistego nabrzeża wyspy Rašip Veli. Zagaduję Dragomira, dlaczego wybrał właśnie ten kilometrowy i dziki skrawek lądu na postój? – Lubię to miejsce, a jedna ze skał przypomina ludzką głowę, o tu, zobacz – mówi kapitan. Faktycznie, kiedy zmrużę oczy, jestem w stanie doszukać się rysów twarzy człowieka smaganej wiatrem. Zdecydowanie największą atrakcją tej wysepki okazuje się 64-metrowy klif, jakby odcięty nożem od kawałka tortu i odsłaniający nakładające się na siebie warstwy osadów skalnych. Staję na szczycie korony klifu. W dole szumi Adriatyk i bieleją żagle jachtów przepływających między dziesiątkami wysepek. Niektóre z nich są okrągłe, inne swym kształtem przypominają koronę zanurzoną w Adriatyku. Stąd też od słowa „korona”, czy też „koronować”, wzięła się nazwa archipelagu. Krążę po tej niewielkiej wyspie niczym Robinson, mijam wapienne skały wyrzeźbione przez wiatr i wodę miliony lat temu. Ale nie jestem tu sam. Dostrzegam stado kudłatych owiec, które wypasane są tu sezonowo i skubią nadmorską roślinność. Po godzinie wracam do zacisznej zatoki Rašip Veli, gdzie kołysze się na falach nasz biały kuter. Odpływamy na kolejną wyspę. Wyspa 10 mieszkańców Dopływam do największej wyspy archipelagu. Kornat ma 25 km długości i 2,5 km szerokości i na tle małych wysepek jawi się jako morski gigant. W osadzie Vrulje wybudowano raptem 50 domów rozrzuconych wokół zatoczki, z czego przez cały rok mieszka nie więcej niż 10 osób. Idę w głąb wyspy, mijając niewielkie gaje oliwne. Wcześniej, kiedy płynęliśmy między wyspami, moją uwagę zwróciły nagie stoki poprzecinane charakterystycznymi, długimi kamiennymi murami. Po co je wznoszono? Wytłumaczył mi to jeden z mieszkańców. Otóż każde z tych kamiennych poletek ma właściciela z dziada pradziada, w zasadzie cała ziemia – a raczej to kamienne pustkowie parku narodowego – znajduje się w rękach osób prywatnych. Wielu właścicieli grodziło więc swój teren, wyznaczając kamiennym murkiem granice pastwisk i gajów oliwnych. Równie ważne było też odsłonięcie gleby i uprzątnięcie warstwy kamieni, żeby drzewa i trawa mogły swobodnie rosnąć. Łączna długość wszystkich murków na wyspach Kornati wynosi ponad 300 km. Za czasów antycznych, kiedy Rzymianie budowali tu swoje wille i porty, klimat był tutaj znacznie łagodniejszy, rosły dęby ostrolistne, uprawiano winorośl. Dziś wapienne zbocza wypala latem słońce, a zimą chłoszcze wiatr bura wiejący od lądu. Ślady przeszłości widoczne gołym okiem Odpływam z osady Vrulje. Kuter sunie po Adriatyku wzdłuż wyspy Kornat. Na skalistym wzniesieniu dostrzegam ruiny twierdzy. Kapitan przybija do brzegu zatoki Tarac i już po chwili wspinam się kamienistym zboczem na szczyt. Docieram do ruin twierdzy zwanej wieżą Tureta, która powstała w VI w. Jej mury prawdopodobnie służyły w późniejszych wiekach za klasztor, spichlerz i punkt obserwacyjny. Schodzę do małego kościoła u podnóża twierdzy. Ascetyczny budynek, którego jedna ze ścian ocalała z czasów Bizancjum, to kaplica Gospe od Tarca – Królowej Morza. Służyła niegdyś modlącym się pasterzom oraz żeglarzom, którzy w jej murach szukali schronienia, oczekując na pomyślne wiatry. W pobliżu budowli znajduję małe źródełko, wokół którego powstała niewielka oaza pośród tego kamiennego pustkowia. Dawniej źródło służyło rolnikom i marynarzom do uzupełniania zapasów wody pitnej, bez konieczności schodzenia na niebezpieczny ląd. Odpoczywam przy nim chwilę, podobnie jak Chorwat, z którym rozmawiam. – Przypłyń tu w pierwszą niedzielę lipca na święto pól i morza. Tu przy kościele Gospe od Tarca znów wróci życie. Wtedy do zatoki wpływają dziesiątki jachtów, jest uroczyście, radośnie, kolorowo, śpiewane są pieśni przez męskie chóry. Miejsce ożywa jak za dawnych lat – podpowiada. Mam więc kolejny powód, żeby tu wrócić. Rzut na Žut Płyniemy Kanałem Žutskim, mijając wyspę Žut – największą niezamieszkaną na stałe wyspę Chorwacji, choć myślę, że to tylko kwestia czasu. Moda na wakacje w miejscach odludnych i tutaj dotarła. W zacisznych zatokach odwiedzanych niegdyś tylko przez żeglarzy powstały domki letniskowe. Wystarczy ustalić termin z ich właścicielami, zapłacić, wynająć łódź, wcześniej zrobić zapasy jedzenia i już można się cieszyć urlopem w naturze. Prąd do domków dostarczają panele słoneczne, wodę pitną i do mycia trzeba racjonować i oszczędzać. Co w zamian? Nie ma tłumów znanych z popularnych plaż Chorwacji – to po pierwsze. A po drugie, wokół wyspy Žut nie brakuje ciekawych miejsc do nurkowania i snorklowania. Do tego uprawia się na niej drzewa oliwne, rosną też figowce. W marinie zwanej ACI, do której przybiliśmy, natrafiłem na mały stragan z oliwą wytwarzaną z tutejszych upraw, która uchodzi za najlepszą w Chorwacji. Kupuję więc jedną butelkę. Na statku rozlewamy oliwę na małe talerzyki, posypujemy solą morską z nieodległych salin na wyspie Pag i razem z kapitanem maczamy ją w białym pieczywie, które kupiłem rano w porcie przed wypłynięciem. – Ovo je kruh, a ovo je ulje – czyli: „to jest chleb, a to oliwa” – mówi Dragomir z namaszczeniem i nie wiem, czy żartuje, czy tak na serio wczuwa się w rolę, jakby celebrował najlepszy posiłek w życiu. A przecież jemy prostą przekąskę tutejszych żeglarzy i pasterzy. Smakuje jednak jak najbardziej wykwintne danie. W mieście szkutników Pod wieczór przybijamy do miasta Murter. Idę do Betiny – małego miasteczka słynącego niegdyś z budowy statków i łodzi rybackich. Nocleg znalazłem w kamiennych zabudowaniach starego miasta. Betina zachwyca swoją dawną architekturą, wąskimi uliczkami i małym portem. Następnego dnia spaceruję nabrzeżem i przyglądam się łodziom żaglowym powstałym przed laty w tutejszych szkutniach. Do najsłynniejszej należy ta zwana tu Gajeta – symbol tych okolic i duma mieszkańców archipelagu. O jej historii dowiaduję się w miejskim muzeum szkutnictwa. Staję przy 8-metrowym kadłubie łodzi wykonanej z drewna i podziwiam, z jaką dbałością została odrestaurowana. Gajeta o zwiewnej i nieco frywolnej nazwie Cicibela powstała w 1931 r. Kiedyś służyła nie tylko do połowu ryb na wodach otaczających Murter, ale także do transportu bydła, owiec i towarów. Tradycje szkutnicze przetrwały wśród mieszkańców Betiny i kilka niewielkich zakładów nadal buduje takie łodzie. Odchodzę od portu i zagłębiam się w uliczki starego miasta. Na jednym ze skwerków mijam starszych panów grających w bule, którzy przekrzykują się i przekomarzają głośno o ostatni rzut. Jesienią, kiedy turystów jest znacznie mniej, wraca tu normalne wyspiarskie życie. Z mojego pokoju w starej kamieniczce mam dostęp do tarasu powstałego na szczycie niewielkiej wieży, z której wypatruję przepływających statków. Kiedyś przydomowe wieże obserwacyjne pozwalały dojrzeć zbliżających się piratów, ale dziś służą jako miejsce do relaksu i podziwiania panoramy na niewielkie wysepki: Tegina oraz mały i wielki Vinik, rozrzucone jak perły na morzu. To niezwykle relaksująca chwila.
„Wielki Dzwonnik” to najwyższy szczyt Austrii. Mimo statusu łatwej góry, budzi respekt
Najwyższy szczyt Austrii uważany jest za łatwy do zdobycia. Podczas wspinaczki wymaga jednak największego skupienia. Do pokonania jest lodowiec i eksponowane ścieżki. Początkujący wspinacze muszą mieć asystę przewodnika z licencją.
W tym artykule: Czy Grossglockner jest trudny do zdobycia? Wyprawa na Grossglockner, czyli najwyższy szczyt Austrii Grossglockner – informacje praktyczne Ponoć trzask pękających lodowców dochodzi do wioski Heiligenblut, a potężny huk lawin schodzących ze zboczy odbija się echem w dolinie Ködnitztal niczym dźwięk wielkiego dzwonu. Dodając do tego regularny kształt przypominający dzwon, staje się jasne, dlaczego mieszkańcy Tyrolu Wschodniego nazwali tę górę Grossglockner, czyli Wielki Dzwonnik. Mnie ten alpejski szczyt przypominał jednak ząb rekina z drobnymi kolcami, kiedy wyłonił się zza chmur, odsłaniając swoje poszarpane granie przyprószone śniegiem. Był środek lata. Szedłem przepiękną doliną Ködnitztal i zastanawiałem się, czy góra okaże się łaskawa, czy pokaże zęby. Czy Grossglockner jest trudny do zdobycia? Legenda głosi, że na szczycie tej najwyższej góry Austrii (3798 m n.p.m.) koncentruje się moc, rodzaj naturalnej energii występującej w przyrodzie. Kto stanie na jej wierzchołku, może zaczerpnąć odrobinę z tej siły. Nie trzeba bać się Grossglocknera. Wystarczy mieć przed nim respekt i nie lekceważyć go, jak każdej alpejskiej góry otoczonej lodowcami i strzelistymi skałami. Wielki Dzwonnik mimo swojego rozmiaru i spektakularnego kształtu ma status łatwej góry, choć raczej dla osób obeznanych z technikami wspinaczkowymi. Kierowca podwiózł mnie z Kals do pensjonatu Lucknerhaus na 1918 m (prawie wysokość Kasprowego). Idąc doliną Ködnitztal, mijałem alpejskie łąki, słychać było świst świstaków, a po zboczach przemykały kozice. Niby sielanka, ale w pogodny dzień przez całą drogę do schroniska Stüdlhutte na 2801 m (ok. 4 godz. spokojnego marszu z Lucknerhaus) towarzyszył mi widok na majestatyczny szczyt Wielkiego Dzwonnika omiatany chmurami. W myślach pokonywałem poszarpaną grań prowadzącą na szczyt. Schronisko Stüdlhutte jest bardzo ekologiczne – ma swoją oczyszczalnię ścieków, a dach pokrywają panele słoneczne. To stąd rozpoczyna się wspinaczka granią Stüdlgrad lub trekking przez lodowiec drogą „normalną” i schronisko Erzherzog-Johann-Hütte. O świcie w Stüdlhutte czekał już przewodnik Matthias Wurzer. Dzwonił jeszcze do znajomych meteorologów, żeby potwierdzić prognozę pogody. Nie była idealna, ale meteorolodzy dali zielone światło. Glock był cały we mgle, zacinał do tego drobny śnieg. Jednak przewodnik upewnił mnie, że z jego pomocą dam radę wspiąć się trudniejszą drogą przez grań Stüdlgrad. Nie polecam jednak tego wariantu początkującym ze względu na trudności wspinaczkowe na poziomie IV w VII-stopniowej skali alpejskiej. Matthias zarzucił na ramię plecak szturmowy. – Czeka nas prawdziwa alpejska wspinaczka w trudnym terenie – mówił przed wyjściem. Mimo środka lata grań pokrywała mieszanka lodu i skał, a do tego cała góra przyprószona była śniegiem. Po stromym, kamienistym podejściu i pokonaniu krawędzi lodowca Tei­schnitz rozpoczęła się wspinaczka na grani. Raki dawały dobre tarcie na pokrytych śniegiem i lodem blokach skalnych. Asekurowaliśmy się nawzajem liną, a przewodnik bezbłędne odnajdywał w skałach gotowe punkty asekuracyjne – sam nigdy bym ich nie znalazł. „Jeżeli do tego miejsca dotarłeś w więcej niż 3 godz., zawróć!”– głosiła tabliczka na występie skalnym. Uff, nasz czas do tej pory wyniósł 2 godz. Na szczyt nie wiedzie szlak, a skał nie znaczą malunki, dlatego przy złej pogodzie łatwo zgubić drogę. W pewnym momencie Matthias wskazał na przesmyk w skałach. – Zobacz, to miejsce wygląda, jakby prowadziła tędy droga, ale to pułapka, bo kilka metrów dalej jest przepaść. Tutaj zgubili się polscy wspinacze. Uczestniczyłem w tej akcji ratowniczej, ale niestety trójka zginęła. Poszli mimo złej pogody – powiedział. Po tej lekcji pokory koncentrowałem się jeszcze bardziej na tym, żeby moje kroki i chwyty były pewne. Wyprawa na Grossglockner, czyli najwyższy szczyt Austrii We wspinaczkę po ośnieżonych i pokrytych lodem skałach włożyłem wszystkie zdobyte umiejętności. Dałem radę, ale dzięki asyście naprawdę świetnego przewodnika. Nigdy widok kopuły szczytowej wyłaniającej się z mgły nie sprawił mi tyle radości. 3798 m – wyżej w Austrii nie można. Na szczyt zwieńczony wielkim krzyżem weszliśmy w 4 godz. i 40 min, licząc od schroniska Stüdlhutte. Delektowałem się czystym, rozrzedzonym powietrzem, ale wewnątrz rozsadzała mnie petarda radości. Tej euforii nie można z niczym porównać. Schodziliśmy drogą „normalną”, której najtrudniejszym punktem było pokonanie siodła Małego Dzwonnika ubezpieczonego jednak na stałe liną. Kolejne metry na eksponowanej grani Małego Dzwonnika to najbardziej malowniczy odcinek trasy, choć prowadzący nad przepaścią po lewej i prawej stronie. Zejście po lodowcu było już samą przyjemnością, choć dla bezpieczeństwa byliśmy związani liną. Najwięcej wypadków zdarza się przy zejściu, kiedy z braku sił i z powodu dekoncentracji dochodzi do tragedii. Dla nas ta góra okazała się jednak łaskawa i nie pokazała zębów. Grossglockner – informacje praktyczne Dojazd Najszybciej samolotem do Innsbrucka lub Monachium. Stamtąd transfer do miejscowości Kals (kilkadziesiąt euro) lub wynajętym autem. Parking jest u podnóża doliny Ködnitztal, przy pensjonacie Lucknerhaus na 1918 m. Ile czasu zajmuje wejście na Grossglockner? Wspinaczka na Grossglockner zajmuje od 2 do 3 dni przy dobrej pogodzie. Początkujący powinni wybrać drogę tzw. normalną (Normalnstieg). Wejście granią Stüdlgrad dla zaawansowanych turystów górskich w asyście przewodnika. Kiedy najlepiej wejść na Grossglockner? Sezon letni rusza w czerwcu, ale sprawdź, czy schroniska wysokogórskie Stüdlhutte i Erzherzog-Johann-Hütte są otwarte. Dogodnymi miesiącami do wspinaczki są sierpień, wrzesień i początek października, ale przez całe lato mogą zdarzyć się opady śniegu. Źródło: National Geographic Traveler.
Jak postawić pierwsze kroki na pustyni, poczuć jej piękno i... nie dać się zabić
Po pustyni można jeździć quadem, biegać albo po prostu ją podziwiać, pijąc herbatę. Zawsze jednak jest to wielkie przeżycie.
Spis treści: Krok 1. Herbata na pustyni Krok 2. Przygoda Krok 3. Noc na pustyni Krok 4. Wyzwanie pod kontrolą Krok 5. Wyprawa i trekking Wyposażenie na pustynię Niemal każdy, kto otarł się o bezbrzeżne piaski, pytany o to, po co zapuszczać się na tak niegościnne pustkowia, odpowie – ponieważ istnieją, są wyzwaniem, są piękne i niebezpieczne zarazem. Jaką lekcję dają pustynie podróżnikom? – Najcenniejsza lekcja to pokora, ale muszę przyznać, że akurat w tej kwestii szybko zapominam, o co chodzi. Dlatego wracam i znów się uczę – mówi Mateusz Waligóra. Przeszedł samotnie Gobi i dokonał trawersu największej solnej pustyni świata – Salar de Uyuni w Boliwii – wraz z grupą podróżników. Krok 1. Herbata na pustyni Od czego zacząć przygodę z pustyniami? Najlepiej od małego odcisku stopy na piasku, a w zasadzie niewinnego flirtu. Jazda samochodem terenowym lub quadem po pustyni, potem biwak pod gwiazdami obok zacisznej wydmy. Obserwowanie zachodu słońca, ognisko, picie miętowej herbaty to popularny sposób spędzania wolnego czasu mieszkańców krajów Afryki Subsaharyjskiej i Półwyspu Arabskiego. Jeśli masz znajomych z Egiptu, Tunezji czy Maroka, w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, którzy chcą zabrać cię na taki pustynny wypad – nie wahaj się ani chwili. Poznasz pustynię i część ich kultury. Czy warto skorzystać z komercyjnych wypadów czterokołowcami po pustyni na wakacjach w Egipcie? Wszystko zależy, jak podejdziesz do tematu i czy przymkniesz oko na komercyjne elementy. Po pierwsze, wybierz niezbyt liczną grupę i nie daj sobie wcisnąć zdezelowanego quada. Najwartościowszy będzie sam przejazd po pustyni. Nie szalej, bo czasem dochodzi do wypadków na wywrotnych czterokołowcach, kiedy pędzi się na złamanie karku bez kasku. Poproś przewodnika wcześniej, żeby zaplanował kilka postojów przy ciekawych wydmach czy skałach. Wioska Beduinów, do której dotrzesz, będzie zapewne specjalnie przygotowaną wersją dla turystów. Poczęstunek, kramy z pamiątkami i rękodziełem, warsztaty, sklep z ziołami, ustawione namioty z wielbłądziej wełny będą tylko przedstawieniem. Beduini chronią swoją prywatność, a ich prawdziwa wioska znajduje się zwykle kilka kilometrów dalej. Do tej zaaranżowanej dla przybyszów z zewnątrz przyjeżdżają jak do pracy. Miej tego świadomość. Pustynia dookoła będzie jednak prawdziwa i ją warto chłonąć wszystkimi zmysłami. Zerknij na TripAdvisor, która z lokalnych agencji organizujących wypady na pustynię ma aktualnie pozytywne opinie, bo zmieniają się one jak temperatura za dnia i w nocy na pustyni. Krok 2. Przygoda Czy jadąc quadem, można odkryć ślady historii na pustyni? Na południowym Synaju udało mi się zapuścić w bardziej dzikie rejony. Ruszyliśmy na kilku czterokołowcach z lokalnym przewodnikiem i grupą znajomych. Jechałem przez wąwozy, hamady, czyli pustynie składające się z kamieni, i po wydmach. Wtem przede mną ukazały się ruiny wioski. – Tu nic nie ma ciekawego – przekonywał egipski przewodnik. Nalegałem, żeby zobaczyć porzuconą osadę. Domy były zrujnowane i częściowo zasypane przez piasek. Okazało się, że były to pozostałości izraelskiej kolonii założonej w latach 70. XX w. po wojnie sześciodniowej. Wtedy Izrael władał tymi terenami przez 13 lat, przesiedlając na Synaj ok. 5 tys. osadników. Największe wrażenie zrobiło jednak kino pod gołym niebem. Rzędy krzeseł znanych ze starych kin stały pośrodku piasków. Jakby wyświetlano niemy film w pustej sali, a w miejscu ekranu była… no właśnie, pustynia. Krok 3. Noc na pustyni Jeśli zachwyciły cię filmy „Czerwona Planeta”, „Lawrence z Arabii” i chcesz poczuć się jak na Marsie – rusz na jordańską pustynię Wadi Rum. W jednej z części „Gwiezdnych wojen” ta pustynia ze swoimi czerwonymi piaskami i skałami posłużyła za plener do zdjęć z planety Jedha – miejsca mocy. Na mapie niezwykłych pustyń na świecie znajduje się w czołówce. Do tego łatwo dostać się na Wadi Rum z Polski dzięki tanim połączeniom lotniczym do Ammanu i na izraelskie lotnisko Owda blisko granicy z Jordanią. – Wadi Rum jest urozmaicona. Poza czerwonymi wydmami zobaczyłem niesamowite formacje skalne, głębokie wąwozy, a nawet źródła czystej wody i naskalne rysunki sprzed wieków – mówi Mariusz Barwiński, podróżnik i fotografik. Po obszarze pustyni Wadi Rum turyści mogą się poruszać w zorganizowanych grupach pod opieką lokalnych przewodników. Stąd najlepiej wszystko załatwić przed wyjazdem. Oferta jest ogromna, bo między czerwonymi skałami i piaskami znajduje się ponad 40 kampów o różnym standardzie. – Najczęściej wybiera się opcję całodniową z noclegiem. My skorzystaliśmy z oferty przewodnika Khaleda i z czystym sumieniem możemy go polecić. Mieliśmy całodzienny objazd po najciekawszych widokowo zakamarkach pustyni, wyżywienie i zakwaterowanie – mówi Mariusz Barwiński, autor bloga cartrip.pl. Na jordańskiej pustyni Wadi Rum można się też powspinać. – Ogrom piaskowców daje niesamowite wspinaczkowe możliwości dla osób preferujących tylko i wyłącznie wspinaczkę klasyczną (tradową). Na tamtejszych ścianach to prawdziwa górska przygoda – mówi Kamil Gabarski, podróżnik i alpinista z Wrocławia. Przed wylotem do Jordanii warto wykupić Jordan Pass – połączenie wizy, karty zniżkowej i biletów wstępu do głównych turystycznych atrakcji w Jordanii. Szczególnie opłaca się wykupienie jej przy planowanej wizycie w Petrze, ponieważ jest jednocześnie biletem wstępu. Krok 4. Wyzwanie pod kontrolą Bezpieczniejszą formą zmierzenia się z pustynią w turystyczno-sportowym stylu, niż samotny trekking, może być udział w jednym z wyścigów Racing The Planet. Do pokonania ok. 250 km po chłodnej i wietrznej Gobi, Atakamie – najsuchszej pustyni świata, lub po afrykańskiej pustyni Namib z jej wielkimi wydmami. To wyzwanie dla tych, którzy mają na swoim koncie wieloetapowe wyprawy trekkingowe lub w nogach kilka maratonów, a chcieliby poczuć smak pustyni. Z rozmów z Polakami, którzy jako pierwsi w naszym kraju pokonali cztery pustynie w jednym roku w ramach cyklu 4Desert (Andrzej Gondek, Daniel Lewczuk i Marek Wikiera), wynika, że nie trzeba być herosem. Ważniejsza od ciała jest psychika i zdeterminowanie, żeby osiągnąć cel. Zmagania zorganizowano niby dla biegaczy, ale osoby, które od początku tylko idą szybkim marszem, meldują się na mecie niekoniecznie ostatnie. Co najbardziej przeszkadza na trasie? Wszyscy zgodnie potwierdzają: plecak. Musi być ultralekki, ale zarazem wygodny. Organizator zapewnia wodę na punktach kontrolnych, opiekę medyczną i nocleg bez specjalnych wygód. Nikt nie zabiera dodatkowej pary butów, ale muszą być one solidne, o mocnej podeszwie, specjalne do biegania górskiego. Oprócz etapów po piachu i wydmach sporo odcinków poprowadzono szutrowymi drogami, wyschniętymi korytami rzek czy malowniczymi wąwozami. No tak, a czwarta pustynia? Nie ma na niej piasku i wielbłądów, są za to pingwiny. Trasę poprowadzono na Antarktydzie, ale to już inna historia z krainy pustki i lodu. Krok 5. Wyprawa i trekking Wielbłąd może zmagazynować w swoim garbie do 50 kg tłuszczu (nie wody!) i wytrzymać bez picia – maszerując po pustyni – ponad osiem dni. Człowiek w tych samych warunkach przetrwa bez wody tylko dwa – maksymalnie trzy dni przy mocnym organizmie. Nie można zapominać, że pustynie są skrajnie niebezpieczne. Solidny zapas wody i ochrona ciała przez szczelne zakrycie go przed promieniami słońca to podstawa. – Mierzenie się z pustyniami nie ma najmniejszego sensu, bo z góry skazani jesteśmy na porażkę. Warto zmierzyć się ze sobą, a pustynię uczynić jedynie tłem dla tej walki. Niemniej jednak zdaję sobie sprawę, że nie jest to rozwiązanie, w którym odnajdą się wszyscy. Z tego też powodu nigdy nie zachwalam celowo wędrówek przez pustynię – mówi Mateusz Waligóra. Podkreśla, że podczas trekkingu na pustyniach wszystko na długo przed wyprawą musi być jak najlepiej sprawdzone. Najbardziej kluczowe elementy ekwipunku muszą być zdublowane. To, co w cywilizacji jest tylko małą usterką, na pustyni może oznaczać katastrofę, łącznie z utratą zdrowia. Dla jednych wyzwaniem będzie przebiegnięcie 250 km po pustyni, a dla innych samotne pokonanie Gobi. Dla początkujących przeżyciem będzie już 5 km trekkingu lub nocleg w beduińskim namiocie. Każdy ma swoją pustynię. Wyposażenie na pustynię To ci się przyda na pustyni: czapka typu kepi chroniąca kark; okulary dobrej klasy ze szkłami kategorii 4 i bocznymi osłonami; odzież z filtrem UV 50, przewiewna, ale zakrywająca ciało; lekki, ale ciepły śpiwór (w nocy może być w okolicach zera); buty z osłonami przylegającymi do łydki, zapobiegającymi dostawaniu się piasku. Źródło: archiwum NG.
Hit tego sezonu. Wyspa Gołębi to raj dla miłośników przyrody i nurkowania
Sri Lanka to kraj pełen tajemnic i naturalnych skarbów, a jednym z takich miejsc jest Wyspa Gołębi. Ta niewielka wysepka, położona u północno-wschodnich wybrzeży Sri Lanki, oferuje niezapomniane przeżycia dla każdego podróżnika.
Spis treści: Nurkowanie na Wyspie Gołębi – raj dla miłośników podwodnych widoków Historia Wyspy Gołębi – od schronienia piratów po park narodowy Nilaveli – spokojna przystań blisko natury Kultura i kuchnia Sri Lanki – doświadczenie warte przeżycia Podczas wyprawy na wschód Sri Lanki, jedno z najbardziej pamiętnych przeżyć to bliskie spotkanie z rekinem czarnopłetwym. Ten drapieżnik, choć na pierwszy rzut oka może budzić strach, nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Nurkowanie wokół Wyspy Gołębi daje możliwość obserwacji tych fascynujących stworzeń w ich naturalnym środowisku. Rekiny rafowe czarnopłetwe są znane ze swojej płochliwości i zazwyczaj unikają kontaktu z ludźmi. Ważne jest jednak, by zachować spokój i unikać gwałtownych ruchów, które mogłyby wzbudzić ich ciekawość. Nurkowanie na Wyspie Gołębi – raj dla miłośników podwodnych widoków Rafy koralowe wokół Pigeon Island należą do najpiękniejszych u brzegów Sri Lanki. Życie pod wodą tętni tu na każdym kroku. Od żółwi morskich spokojnie skubiących glony z koralowców po kolorowe ryby przemierzające madreporowe koralowce – każdy nurek znajdzie tu coś dla siebie. Niestety, część rafy po wschodniej stronie wyspy została zniszczona przez tsunami w 2004 roku. Mimo to, natura powoli odbudowuje swoje królestwo, a fragmenty rafy stają się częścią białego piasku plaż. Historia Wyspy Gołębi – od schronienia piratów po park narodowy Wyspa Gołębi ma bogatą historię, która sięga czasów, gdy wyspa służyła jako schronienie dla piratów grasujących po wodach Oceanu Indyjskiego. W czasach kolonialnych Brytyjczycy wykorzystali ją jako strzelnicę. Dziś wyspa jest parkiem narodowym, który chroni unikatowe ekosystemy morskie i lądowe. Spacer po wyspie prowadzi przez dzikie tereny, skaliste brzegi i małe zatoczki, skąd rozpościerają się imponujące widoki na otaczający ocean. Nilaveli – spokojna przystań blisko natury Nilaveli, niewielka wioska niedaleko portowego miasta Trincomalee, to idealne miejsce dla osób szukających ciszy i spokoju. Brak tu wielkich hoteli czy hałaśliwego życia nocnego. Wszystko toczy się w spokojnym rytmie kołyszących się palm i zapachów kuchni lokalnych restauracji serwujących curry i świeże ryby. W Nilaveli można poczuć prawdziwy klimat Sri Lanki, gdzie mieszanka smaków z południa Indii, Portugalii i Chin nadaje lokalnym potrawom niepowtarzalny charakter. Kultura i kuchnia Sri Lanki – doświadczenie warte przeżycia Podróż na Sri Lankę to nie tylko przyroda, ale także bogata kultura. Jednym z interesujących doświadczeń jest jedzenie rękoma, co jest powszechnym zwyczajem wśród lokalnej ludności. Niezapomnianym przeżyciem jest również degustacja krabów w pikantnym sosie curry – prawdziwa uczta dla zmysłów. Choć Sri Lanka jest jednym z największych producentów herbaty na świecie, kultura picia herbaty w lokalach jest zaskakująco rzadka. Na zakończenie dnia można unieść kufel lokalnego piwa z wizerunkiem wielkiego złotego lwa – symbolu Sri Lanki. Pigeon Island na Sri Lance to miejsce, które zadowoli zarówno miłośników przygód, jak i tych, którzy szukają spokoju i kontaktu z naturą. Od nurkowania wśród raf koralowych, przez fascynujące spotkania z rekinami, po spokojne dni spędzone w Nilaveli – każda chwila na tej wyspie to niezapomniane doświadczenie. Jeśli planujesz podróż na Sri Lankę, Wyspę Gołębi i okolice Trincomalee to miejsca, które warto wpisać na swoją listę. Źródło: National Geographic Traveler
Morze Czerwone jest pełne skarbów. Podczas ostatniej wyprawy udało nam się kilka znaleźć
Na 27 kilometrach jordańskiego wybrzeża szukaliśmy skarbów na lądzie i w Morzu Czerwonym dla całej rodziny. I wcale nie trzeba zaklęć, żeby je odnaleźć.
W tym artykule: Akaba nocą Snorkelingowe safari Plaże i akwarium Forteca otoczona palmami Niespodzianka Amira Po trzech dniach na pustyni Wadi Rum docieram nad Morze Czerwone, do zatoki Akaba. Dawno mnie tak nie ucieszył widok wody i jej słony zapach. Zrzucam z siebie ubranie zakurzone czerwonym piaskiem pustyni i wskakuję do wody. Jest połowa grudnia, słońce grzeje przyjemnie, choć morze orzeźwia jak świeży sok z granatu, który wypiłem na przydrożnym straganie. To niesamowite, że wystarczy godzina jazdy autem, żeby krajobrazy jak na Marsie zmieniły się w rajską zatokę i gwarne miasto. Taka jest właśnie Jordania – zaskakuje nas od kilkunastu dni bardzo pozytywnie swoją różnorodnością i zabytkami. Przemierzam ten kraj na własną rękę razem z sześcioletnią córką i żoną, trochę jak współcześni nomadzi, korzystając z lokalnego transportu i życzliwości ludzi. Akaba nocą Jest wieczór, mieszkańcy Akaby robią zakupy na targowisku. Dołączamy do nich w poszukiwaniu owoców i jordańskich przysmaków. – Ahlan wa sahlan! („witam serdecznie”) – mówi z uśmiechem właściciel małej piekarni w Akabie i zaprasza nas do środka. Ola, moja córka, wkracza śmiało do wypełnionego zapachem świeżego chleba i karmelizowanego cukru pomieszczenia. Tak, mieliśmy też kupić chleb. Już po chwili jesteśmy na zapleczu piekarni zaciekawieni, jak wygląda wyrabianie różnego rodzaju baklaw czy przysmaku z cienkiego ciasta, serka i pistacji zwanego tu kanafeh. Ola na powitanie dostaje mały okrągły chleb typu pita prosto z pieca. Kupujemy ich kilka więcej i do tego słodki deser w postaci kawałków baklawy. Słodki to mało powiedziane. Diabelnie słodki. Ocieka miodem i szybko muszę kupić gorzką kawę z kardamonem, a już taki zestaw smakuje wybornie. Akaba to jedyne nadmorskie miasto w Jordanii. Jest stosunkowo czyste i nowoczesne, a dobre hotele są wkomponowane w starą strukturę miasta. Na głównym deptaku królują małe sklepy i jadłodajnie. Pędzą motocykle i auta, czuć ducha portowego miasta, więc słowo „kurort” do niego nie pasuje. Wystarczy przejść kilka przecznic i oddalić się od głównej ulicy, żeby zobaczyć, jak żyją mieszkańcy Akaby. W pewnym momencie natrafiamy na tajemniczy seans. Ciemny zaułek rozbrzmiewa muzyką i fleszami światła. Podchodzimy bliżej, a na plastikowych krzesłach siedzą mężczyźni niczym w kinie plenerowym. Popijają kawę i herbatę wpatrzeni w stary wielki telewizor zawieszony na ścinanie. Tajemniczy seans okazuje się oglądanym przez nich 27 845. odcinkiem opery mydlanej jordańskiej wersji „Mody na sukces”. Po porostu męska rozrywka po pracy i spotkanie towarzyskie w jednym. Chodzę po Akabie z całą rodziną i czuję się tu bezpiecznie. Z torbami pełnymi chleba i owoców wsiadamy do busa, który zawozi nas do hotelu. Poznaj smak tradycyjnej jordańskiej kuchni [PRZEPISY] Wybierając się w podróż do Jordanii nie sądziłam, że będzie coś, co zachwyci mnie bardziej niż sama Petra. Niespodzianką okazała się jordańska kuchnia, która uwiodła mnie od pierwsz... Snorkelingowe safari Mieszkamy kilka kilometrów za Akabą, w jednym z nadmorskich hoteli. 27 km pustynnej linii brzegowej jordańskiego wybrzeża zatoki może wydawać się małym skrawkiem lądu, ale został on mądrze podzielony na strefę industrialną z wielkim portem tuż przy mieście i część rekreacyjno-hotelową, rozciągającą się za nim w kierunku granicy z Arabią Saudyjską. Na całym wybrzeżu dominuje niska zabudowa, stylizowana często na orientalną. Nie ma drapaczy chmur i patodeweloperki. Prawdziwe skarby kryją się jednak pod wodą. I na te skarby rafy koralowej czaimy się jak rekin na swoją zdobycz. Z naszego hotelu idziemy kilka kilometrów po plaży niczym minikarawana z widokiem na góry i zatokę Akaba. Zaopatrzeni w maski, rurki i płetwy docieramy do miejsca zwanego Japońskim Ogrodem, bo taki przydomek dostała najsłynniejsza przybrzeżna rafa i spot snorkelingowy. Nazwa wzięła się od niezwykłego ukształtowania rafy i skał, przypominającego harmonijne budowle japońskie połączone z naturą. Rafa rozciąga się tuż przy brzegu i przypomina wielki kolorowy stół zanurzony w płytkiej wodzie. Widzę, jak przepływają obok nas nastroszone skrzydlice i niebieskie rogatnice. W pewnym momencie wynurzamy się i Ola krzyczy: – Tato, zobacz, ta kolorowa linka jakoś dziwnie się rusza! Znów dajemy nura i Ola wskazuje palcem coś, co przypomina węża morskiego. Okaz spokojnie patrolował rafę, poruszając się zygzakiem, i miał ciemne cętki. Chwilę przed nurkowaniem sprawdziłem, co może czyhać pod wodą, i ponoć w Morzu Czerwonym nie ma węży morskich ze względu na wysokie zasolenie. Wychodzimy na brzeg, opisuję zdarzenie i pytam instruktora nurkowania, który ściąga właśnie butlę, co to było? – Faktycznie, nie ma węży morskich w Morzu Czerwonym, ale to był węgorz plamisty. Naśladuje jadowite gady, poruszając się jak wąż. Zupełnie niegroźny – objaśnia instruktor. Zanurzamy się w innym miejscu – podwodnym muzeum militarnym. Zatopiono tu kilka starych czołgów, dżipów i śmigłowiec, tworząc atrakcję dla płetwonurków. Najpłycej jest czołg i z powierzchni w słoneczny dzień całkiem nieźle go widać podczas snorkelowania. Wolę jednak obserwować podwodną naturę. Przybrzeżne wody zatoki Akaba należące do Jordanii słyną z wielu miejsc do nurkowania, ale trzy są szczególnie wyjątkowe. Rainbow Reef („tęczowa rafa”) słynie z niezwykłych odcieni podwodnych skał, ale ważne, żeby obserwować ją w pełnym słońcu. King Abdullah Reef („rafa króla Abdullaha”) została tak nazwana na cześć jordańskiego króla otoczonego wyjątkową czcią i szacunkiem. Przypływają żerować na niej żółwie szylkretowe, a spot nurkowy charakteryzuje się bardzo dużym zagęszczeniem koralowców i jest idealnym miejscem do fotografii podwodnej. Trzecie miejsce zwane Power Station wyróżnia bogactwo ryb, w tym rekinów. Plaże i akwarium Mieszkańcy Akaby upodobali sobie plażę w nadmorskim centrum Akaby zwaną Al-Ghandour Beach i oddaloną o kilka kilometrów Southern Beach w pobliżu Aqaba Aquarium. W weekendy bywają zatłoczone. Przeciskamy się między grillującymi rodzinami, piknikującymi młodymi ludźmi i dopiero po chwili znajdujemy kawałek piasku, żeby przysiąść. Panie wchodzą do wody w burkini, czyli stroju kąpielowym zakrywającym szczelnie całe ciało. Niektóre stroje mają duże logotypy znanych firm sportowych i odzieżowych. Ich eksponowanie jest w modzie. Eksponowanie ciała już nie. Na plaży Southern Beach klasyczne bikini nie jest wprawdzie zakazane, ale może być uznane za co najmniej niestosowne w tym miejscu. Co odważniejsze kobiety narażone są na komentarze, zaczepki lub mogą zostać dokładnie obfotografowane i oplotkowane przez ciekawskich. Czy zatem Jordania nadaje się do swobodnego plażowania w stylu śródziemnomorsko-bałtyckim? Owszem. Po prostu trzeba uszanować różnice kulturowe, a komfortowo można poczuć się w na plażach hoteli i resortów. Są one do tego dokładnie sprzątane, a twardy żwir zastąpiono miękkim piaskiem. Z plaży Southern Beach idziemy do nieodległego Aqaba Aquarium. W jej kompaktowych akwariach zgromadzono żywe skarby Morza Czerwonego, bo właśnie stąd przeniesiono wypełniające je morskie okazy. Może nie imponuje wielkimi taflami szkła, ale pełni także ważną rolę edukacyjną. Mijamy grupkę dzieci z panią nauczycielką, która tłumaczy im kruchość morskiego ekosystemu i wyjaśnia, dlaczego warto go chronić. Forteca otoczona palmami Łapiemy taksówkę spod akwarium i po kilku minutach jesteśmy w starej Akabie. Nabatejczycy, którzy zbudowali Petrę i władali tą częścią świata ponad 2 tys. lat temu, nazywali to nadmorskie miasto Ayla. Dziś wiele hoteli i restauracji nosi tę nazwę, ale po Nabatejczykach nie ma śladów. Krzyżują się tu, jak niegdyś, przed wiekami, ważne szlaki handlowe, kiedy Akaba była przystanią w drodze kupców i pielgrzymów podążających wówczas z Damaszku, przez Palestynę, do Mekki. Dla ich ochrony wybudowano fortecę, której kamienną bramę właśnie przekraczamy. Według legendy jeden z budowniczych z beduińskiego plemienia Howeitat wyrył swoje imię pod kamiennym progiem fortu. Gdy w późniejszych latach doszło do sporu między klanami o to, kto jest właścicielem twierdzy, oznajmił on: „Ja mam prawo do tego fortu, bo go budowałem”. Nie uwierzono mu jednak. Wtedy przemówił: „Odwróćcie kamień na progu”. I faktycznie było tam wyryte jego imię, a on objął władzę. Umocniona warownia była w tym miejscu już w średniowieczu, ale obecny kształt pochodzi z XVI w., kiedy miastem władali sułtani mameluccy. Duże wrażenie robi odrestaurowane wejście z kamiennych bloków. Wewnątrz chodzimy po ruinach murów otoczonych palmami, zaglądamy do podziemnych komnat. Dzieła zniszczenia dokonały jordańskie plemiona pod wodzą Lawrence’a z Arabii w 1917 r., podczas powstania przeciwko Osmanom, kiedy odbiły twierdzę, burząc ją niemal doszczętnie od strony morza. Niespodzianka Amira Pustynia Wadi Rum, zamki krzyżowców, Morze Martwe i Czerwone – te skarby podziwia się z ogromną przyjemnością także z powodu niezwykłej otwartości i gościnności Jordańczyków. Przekonaliśmy się o tym pewnego dnia, kiedy spotkaliśmy Amira i jego rodzinę. Amir jest chrześcijaninem z Madaby, gdzie prowadzi hotel Madaba. Siedzimy na tarasie, pijemy jordańskie wino i rozmawiamy o tym, jak rodzina królewska dba o kraj, a państwo jordańskie ze swoimi ośmioma milionami mieszkańców przyjęło 2 mln uchodźców. Ceny poszły w górę. Ale Amir stara się patrzeć w jasną stronę życia i łapie jego pozytywy. W pewnym momencie wchodzi jego żona z tortem, rozlega się „Happy birthday to you”, a zaraz potem w arabskiej wersji. Jesteśmy zaskoczeni i wzruszeni. Dowiedzieli się, że nasza córka ma urodziny, i zrobili jej niespodziankę. Po raz kolejny przekonuję się, że podróżowanie z dzieckiem po Jordanii nie dość, że nie nastręcza żadnych problemów, to otwiera jeszcze mocniej serca Jordańczyków i wiele zamkniętych drzwi.
Wybuch wulkanu i trzęsienie ziemi – to wszystko przeżyjesz w tych niepozornych górach na Dolnym Śląsku
Góry Kaczawskie, bo nich mowa, nie bez powodu są określane „Śląską Fudżijamą”. Na odwiedzających Krainę Wygasłych Wulkanów czeka masa atrakcji, o których mogliście nie wiedzieć.
W tym artykule: Największa w Polsce platforma imitująca trzęsienie ziemi Góry Kaczawskie – Kraina Wygasłych Wulkanów Poszukiwanie agatów w Górach Kaczawskich Kłęby dymu wydobywają się ze skalnych szczelin na szczycie wulkanu. Nagle ze stożka tryska snop iskier i drobin popiołów, unosząc w niebo spektakularny obłok. Właśnie nastąpił mały wybuch. Część z dzieciaków odskakuje z piskiem od makiety wulkanu, a inne patrzą zafascynowane z rozszerzonymi jak pięć złotych oczami na tę kontrolowaną erupcję. Wybucha euforia, a przez podwórko przebiega okrzyk: „Łaaa, ale super!!!”. – Witajcie w Sudeckiej Zagrodzie Edukacyjnej w Dobkowie, będzie wystrzałowo! – słyszę głos za plecami edukatora organizującego pokaz. Ale tu nie wita się gości chlebem i solą, tylko agatami, kryształami górskimi i chryzoprazami, czyli także minerałami z tych ziem. W tej niewielkiej wiosce w sercu Krainy Wygasłych Wulkanów, położonej w Górach Kaczawskich, powstało miejsce przyciągające jak magnes. Zapomnijcie o nudnym muzeum. Wiedzę, ale, co najważniejsze, umiejętności przekazuje się w formie zabawy, warsztatów, interaktywnych modeli. Rozsuwam makietę wulkanu i zerkam, jak zbudowany jest on wewnątrz. Obok, na skalnej makiecie, tryska mały gejzer, a wydobywające się z niego para i woda fascynują nie tylko dzieciaki. Na jednej z makiet blokuję przepływającą wodę, a następnie zalewam domki w wiosce. Wszystkiego można dotknąć, przesunąć, zobaczyć, jak działa. A nawet zrobić kontrolowaną powódź, żeby dowiedzieć się, do czego może doprowadzić betonowanie koryt górskich rzek. Największa w Polsce platforma imitująca trzęsienie ziemi Chodzę po Dobkowie, mijam kapliczki, kościół i mostki na rzece. Można podglądać pracę pszczelarzy, wpaść do gospodarza polepić garnki z gliny lub na warsztaty tkackie bądź też stworzyć swoje naturalne pachnidło. W centrum wsi przyciąga jednak uwagę biały budynek z dachem przykrytym łupkiem. Sudecka Zagroda Edukacyjna ruszyła pełną parą w 2015 r. Powstała w starym i wielkim poniemieckim domu gospodarczym z XIX w. Kiedyś była to ruina, ale dziś wyremontowany pieczołowicie budynek stał się dumą Dobkowa uznanego kilka lat temu za najpiękniejszą wieś na Dolnym Śląsku. Za tym wielkim sukcesem lokalnej społeczności stoją ludzie ze Stowarzyszenia Kaczawskiego, którzy wyszli z inicjatywą centrum edukacyjnego. Projekt wsparły fundusze Unii Europejskiej i władze województwa. Każdy może wejść za darmo i zwiedzić zagrodę, ale najlepiej umówić się z przewodnikiem, żeby opowiedział o wulkanach i geologii. Obserwując to niezwykłe miejsce w Sudetach, nie mogę oprzeć się porównaniu z warszawskim Centrum Nauki Kopernik. Oczywiście nie może ono konkurować z nim wielkością, ale już klimatem, interaktywnością i trzęsieniami zdecydowanie tak. Trzęsieniami…? Tak, bo napięcie i atrakcje są dawkowane w Dobkowie odwrotnie niż w filmach Hitchcocka, które przeważnie zaczynają się od trzęsienia ziemi, a potem napięcie już tylko rośnie. Góry w Polsce: lista najwyższych szczytów i pasm górskich [PRZEWODNIK] Góry w Polsce stanowią jedną z największych atrakcji naszego kraju. Tuż obok wybrzeża, są najczęściej wybieraną destynacją turystyczną, która przyciąga piechurów i miłośników pię... Pobyt w Zagrodzie kończy się bowiem kataklizmem sejsmicznym! Wchodzę na największą w Polsce platformę imitującą trzęsienie ziemi. Zaczyna się od niewinnego kołysania, ale potem stopniowo drgania nasilają się, aż przy 10 stopniach w skali Richtera trudno mi ustać i muszę złapać się barierki. Makiety wulkanów i wstrząsy tektoniczne obudziły we mnie chęć zdobycia prawdziwego wulkanu [W Europie wciąż są czynne wulkany. Gdzie można je znaleźć i czy mogą okazać się groźne?]. Może być i polski, wygasły, ale niech rozpala zmysły. Góry Kaczawskie – Kraina Wygasłych Wulkanów Otaczające Dobków i Świerzawę wzgórza są pozostałością dawnych wulkanów. Ale niezwykłe jest to, że na własne oczy, a nawet na własnej skórze można się przekonać, w jaki sposób potężne siły wnętrza Ziemi ukształtowały region Gór i Pogórza Kaczawskiego. Pozostałości wygasłych wulkanów widać bowiem tutaj gołym okiem. Dla wszystkich geoturystów no po prostu raj. Widoczne są na tych terenach ślady trzech okresów aktywności wulkanicznej, zalewów morskich, pustyń i zlodowaceń. Doskonale opowiadają dzieje Ziemi – nie trzeba używać wyobraźni. Jadę samochodem drogami Pogórza Kaczawskiego i nagle moim oczom ukazuje się idealny kształt wulkanicznego stożka. Nie na darmo zwą ten wygasły wulkan „Śląską Fudżi Jamą”, bo do złudzenia przypomina ten najsłynniejszy japoński wulkan. Ostrzyca zwana Proboszczowicką, ale też Ostrą Górą i Szczytnicą, wznosi się wprawdzie tylko na 501 m n.p.m. Jednak zachowała swój stożkowy kształt, stoi pośród pól i góruje nad Krainą Wygasłych Wulkanów. Parkuję samochód na polnej drodze i zaczynam trekking. Jawory i wiązy na zboczach wzniesienia mienią się rdzawymi kolorami. Zero ludzi. W połowie szlaku droga zaczyna ostro piąć się w górę i kroczę po czarnych stopniach zrobionych z bazanitu, czyli skały podobnej do bazaltu. Wulkaniczne skały tworzą gołoborza poprzetykane gdzieniegdzie krzakami. Szczyt uformowany z czarnych kamieni przypomina ufortyfikowane gniazdo gigantycznego orła, a raczej gniazdo pterodaktyla. Wulkan może i wygasły, ale wyobraźnia eksploduje skojarzeniami. Diabeł tkwi w szczegółach, czyli jak przygotować się do wyjazdu w góry Na pytanie, kiedy najlepiej jechać w góry, bez wahania odpowiada: latem. Z Anną Szczepaniak, licencjonowaną trenerką CrossFitu i organizatorką górskich obozów, rozmawiamy między innymi o t... Poszukiwanie agatów w Górach Kaczawskich Po zdobyciu Ostrzycy umówiłem się na warsztaty geologiczne z przewodnikiem znającym się na tutejszych skałach wulkanicznych i ukrytych kamieniach półszlachetnych. Uzbrojony w młotek i okulary ruszyłem następnego dnia z Dobkowa do starego kamieniołomu w Lubiechowej. Na nieczynnym wyrobisku do dziś można znaleźć agaty i ametysty. – Po rozbiciu większego kamienia szukaj okrągłych form przypominających jajko, tam najczęściej kryją się agaty – mówi geolog, kiedy zawzięcie tłukę młotkiem głazy. Agaty są niepozorne z zewnątrz, wydają się szarobure, ale dopiero po rozcięciu (nie rozbiciu) ujawniają swoje piękno. Według filozofii Wschodu agat jest kamieniem równowagi emocjonalnej, fizycznej i umysłowej, a zarazem dodaje pewności siebie. Łażąc i dłubiąc w wyrobisku, zaczynam trochę rozumieć ludzi poszukujących złota. Szukanie kamieni wciąga. Gorączkę poszukiwacza skarbów hamują tylko pojawiające się odciski od młotka. Natłukłem kilkadziesiąt kamieni i znalazłem kilka potencjalnych okazów do przecięcia. Małe, ale to moje skarby. – Mój skarb, drogocenny, kochany… – powtarzam w myślach, ściskając kamyki w dłoni niczym Gollum z powieści Tolkiena. Pewność siebie, a raczej pewność, że znalazłem ciekawe okazy, uleciała jak bańka mydlana po przecięciu kamieni w warsztacie geologicznym… Same ślepaki. Agatu może i nie znalazłem, ale odkryłem Krainę Wygasłych Wulkanów. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra – 50 miejsc w Polsce” (nr 02(03)2021). Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Adrenalina w śniegu. Ski-touring – co to jest i jak zaplanować wyjazd?
Ski-touring to turystyka wysokogórską, która łączy narciarstwo zjazdowe z elementami biegowego i pokonywaniem stromych wzniesień. Nasz ekspert przypomina, o czym warto pamiętać, przygotowując się do wyprawy ski-tourowej.
W tym artykule: Ski-touring – Co to jest? Ski-touring – Od czego zacząć? Ski-touring dla zaawansowanych Schronisko zamiast namiotu Trasy ski-tourowe w Europie Trasy ski-tourowe w Polsce Narciarstwo skiturowe – Informacje praktyczne Sprzęt na ski-touring Foki skiturowe Kiedy założyć rakiety zamiast nart? Kiedy po raz pierwszy zobaczyłem ski-tourowców sunących w górę stoku narciarskiego, czekałem w długiej kolejce do wyciągu. Chwilę potem zniknęli między kosodrzewiną. Poczułem ukłucie zazdrości. Zachwyciła mnie ich wolność i obietnica przygody. Przez resztę dnia czułem się głupio, jadąc na podgrzewanej kanapie. Następnego ranka wypożyczyłem narty ski-tourowe i wziąłem lekcję poruszania się poza trasami. To był strzał w dziesiątkę. Wprawdzie podczas pierwszych podejść zmęczyłem się jak koń przy wyrębie lasu i zgrzałem bardziej niż po wypiciu góralskiej herbaty z prądem, ale przyjemności z jazdy po pustych przestrzeniach nie sposób porównać z doznaniami dostępnymi na ratrakowanym stoku. To jedna z najciekawszych zimowych aktywności, oczywiście pod warunkiem, że kocha się adrenalinę w ośnieżonych górach. – Frajda polega na kontakcie z przyrodą, zjazdach po dziewiczych stokach i zmęczeniu się na podejściach – mówi Adam Gomola, przewodnik tatrzański i beskidzki, instruktor narciarstwa. Ski-touring – Co to jest? Ski-touring można określić jako turystykę wysokogórską, która łączy narciarstwo zjazdowe z elementami biegowego i pokonywaniem stromych wzniesień. Wiązania ski-tourowe umożliwiają podnoszenie pięty podczas podchodzenia i przemieszczania się po płaskim terenie (jak w biegówkach) dzięki specjalnej, ruchomej szynie, w której umieszczono but. Przed rozpoczęciem zjazdu wystarczy zablokować piętę. Jest jeszcze jeden kluczowy element pozwalający wchodzić na strome wzniesienia. To foki skiturowe, czyli specjalne pasy z materiału przyklejane do spodu nart i zaczepiane na ich końcach. Nazwa pochodzi z czasów, kiedy myśliwi i traperzy przytwierdzali do ślizgów skórę fok, która ograniczała obsuwanie się nart do tyłu. Współczesne włókna syntetycznego materiału ustawione są pod takim kątem, że uniemożliwiają cofanie się desek. Gdzie na narty w Polsce? Oto najlepsze stoki w Polsce! 13 najlepszych lokalizacji Polska nie jest krajem górskim, ale zimowych kurortów jest u nas pod dostatkiem. Malownicze krajobrazy i bogata, świetnie rozbudowana infrastruktura - to właśnie te dwa czynniki sprawiają, ż... Ski-touring – Od czego zacząć? – Musisz dobrze jeździć na nartach, żeby zacząć przygodę ze ski-tourami. Oczywiście można uczyć się narciarstwa również na ski-tourach, ale jest to dużo trudniejsze – przekonuje Adam Gomola. Pierwsze kroki w tej dyscyplinie warto stawiać pod okiem instruktora, który pokaże, jak balansować ciałem. Nauka samego podchodzenia nie jest specjalnie trudna: narty prowadzi się nie jodełką, lecz równolegle, przesuwając je po śniegu bez podnoszenia (dodatkowy wysiłek!). Jedynie przy dużych nachyleniach trawersuje się zbocze. Tempo wejścia zależy wyłącznie od kondycji. Podjazd kolejką z Kuźnic na Kasprowy trwa ok. 20 min, rekord podejścia na fokach ok. 59 min, ale początkującemu może zająć 2–3 godz. – Najlepiej oswoić się z techniką na ubitym stoku, jeszcze przed wyruszeniem w teren. Trzeba kilka razy podejść poboczem trasy i zjechać, żeby później, poza szlakiem, nie zabić się na pierwszym drzewie – radzi Adam Gomola. Foki dają możliwość podchodzenia pod wzniesienia o nachyleniu do 40 stopni, ale trzeba wiedzieć, kiedy podjąć decyzję o wycofaniu się z trasy. – Najważniejszy jest zdrowy rozsądek, obserwowanie pogody i terenu. Lepiej sto razy zawrócić, niż raz dać się zaskoczyć przez lawinę i zginąć – mówi taternik Wojciech Szatkowski, autor książki „Tatry. Przewodnik ski-tourowy". Narciarz ski-tourowy bezwzględnie musi opanować umiejętność asekuracji wysokogórskiej, czyli posługiwanie się uprzężą, linami, czekanem, rakami, detektorem lawinowym, sondą oraz łopatą lawinową. – Trzeba dostosować stopień trudności trasy do kondycji. Najlepiej wyjść bardzo wcześnie, ok. 6 rano, by mieć kilka godzin w zapasie. Oprócz sprzętu lawinowego warto mieć apteczkę z plastrami na otarcia, środkami przeciwbólowymi, nasercowymi, bandażami i folię NRC. Do tego koniecznie kask – podpowiada Wojciech Szatkowski. [skitouring co to jest] Wyjazd na narty: jak się przygotować? Narciarstwo należy do tych sportów zimowych, których grono miłośników powiększa się z roku na rok. Coraz więcej Polaków rezygnuje z biernego wypoczynku przed ekranem telewizora na rzecz a... Ski-touring dla zaawansowanych Ski-touring doczekał się swoich bardziej ekstremalnych odmian. Należą do nich ski-alpinizm i ski-tourowy free-ride. – Różnica polega na tym, że ski-tourowcy chodzą cały dzień po to, żeby chodzić, zaś free-ride’owcy pną się do góry, często cały dzień, tylko po to, żeby raz zjechać z niedostępnego szczytu – tłumaczy Andrzej Lesiewski, instruktor narciarstwa i free-ride’owiec. O ile bowiem dla ski-alpinistów ważna jest zarówno wspinaczka z wykorzystaniem lin, raków i czekana, jak i sam zjazd, to cel free-ride’owca stanowi karkołomny zjazd dziewiczym stokiem, a wiązania ski-tourowe mają mu jedynie pomóc dostać się na górę. Na pierwszy rzut oka narty ski-tourowe nie różnią się od zjazdowych, ale z przodu mają charakterystyczne wcięcie do montowania niektórych rodzajów fok. Są też bardziej wytrzymałe i słabiej taliowane od nart zjazdowych. Z tego ostatniego powodu łatwiej się w nich przemieszczać po płaskim terenie i pod górę, ale niestety trzeba włożyć więcej siły, by skręcić w czasie zjazdu (ich promień skrętu jest bardzo duży, nawet do 20 m). Na nartach z zablokowanymi wiązaniami do ski-touringu można od biedy jeździć po ratrakowanym stoku, ale to trochę jakby samochód terenowy poruszał się po torze dla Formuły 1. Zadaniem twardych butów typu skorupy (nieco lżejszych niż do narciarstwa zjazdowego) jest ustabilizowanie kostki podczas szusowania, ale też lekkie ugięcie w okolicach palców potrzebne do chodzenia. Klasyczne wiązania są nieco cięższe od tych używanych w ski-alpinizmie, ale za to bardziej uniwersalne i wytrzymałe, a co najważniejsze, pasują do wielu typów butów. Do poruszania się po płaskim lub pagórkowatym terenie, np. w niskich partiach Beskidów lub w Bieszczadach, dobre będą narty back-country, czyli skrzyżowanie biegówek i nart ski-tourowych. Od tych ostatnich są lżejsze, węższe, a zamiast fok mają w środkowej części ślizgu łuskę umożliwiającą odbicie. Schronisko zamiast namiotu W Polsce klasycznie rozumiany ski-touring i ski-alpinizm można uprawiać w Tatrach i wysokich partiach Karkonoszy, w Bieszczadach, Gorcach, Beskidach, na Babiej Górze, w Pilsku. Najlepszy czas na narciarstwo skiturowe dla początkujących trwa od połowy marca do maja. Pokrywa śniegu jest wtedy stabilna i zwykle nie trzeba torować szlaku. Strażnicy Tatrzańskiego Parku Narodowego przymkną oko na tych, którzy nieznacznie zjadą ze szlaku – najwyżej skończy się na pouczeniu. Mandat dostaną jednak narciarze z szerokimi deskami free-ride’owymi za zjazd dziką trasą. Ulubionym miejscem „łapanek” jest free-ride’owy odcinek z Kasprowego do Kuźnic. Poza parkami ski-tourowców ograniczają jedynie wyobraźnia i czas. Godne polecenia są weekendowe wypady w góry z przemarszem od schroniska do schroniska. Wyprawa z namiotem i spanie na śniegu to już wyzwanie dla zaawansowanych ski-tourowców. Ciężki plecak zdecydowanie odbiera przyjemność z pokonywania trasy. Biwakowanie na śniegu, popularne w Skandynawii (nawet w parkach narodowych, co u nas jest zabronione), w Polsce to ciągle rzadkość. Gdzie na narty za granicę – przegląd tras dla amatorów i doświadczonych narciarzy Polskie kurorty narciarskie stają się coraz nowocześniejszymi ośrodkami, które oferują masę atrakcji. Mimo to, wiele osób decyduje się na spędzenie zimowego urlopu w jednej z zagranicznyc... Trasy ski-tourowe w Europie SZWAJCARIA – Dolina Saﬁental Dobre miejsce dla stawiających pierwsze kroki ski-tourowe. Przemarsz romantyczną doliną i wspinanie się na niewielkie wzniesienia (ok. 1000 m) będzie dobrą zaprawą przed wyzwaniami w wyższych górach. Noclegi w schroniskach i klimatycznych pensjonatach. W miejscowości Kaltbrunn można wynająć przewodnika. SZWAJCARIA – Zermatt Centrum zimowej turystyki, alpinizmu, wspinaczki lodowej, a także baza wypadowa dla narciarzy ski-tourowych. Warto wybrać się na trasy z panoramą na Matterhorn i masyw Monte Rosa. Możliwe wejścia i zjazdy z Breithorn (4165 m), Furggsattell (3365 m) i Castor (4176 m) oraz lodowcami Grenz, Zwillings. WŁOCHY – Alta Pusteria w Południowym Tyrolu Trasę zaczyna się w Val Campo di Dentro Valley, następnie wspina się na Cima Piatta Bassa (2581 m). Zawodowcy mogą się pokusić o wejście na szczyt Cima Piatta Alta Mountain (2905 m; ok. 1 godz. z Cima Piatta Bassa). Do pokonania jest odpowiednio ponad 1200 i ponad 1500 m przewyższeń. Kontakt z przewodnikami: www.hochpustertal.info AUSTRIA – Dobratsch (2 166 m) Odkąd zawieszono działanie wyciągów, góra stała się mekką dla fanów ski-tourów. Początek trasy to położony na wysokości 900 m Heiligengeist. Można też podjechać samochodem na parking Rosstrattenparkplatz (1750 m) i stamtąd przebyć ok. 400 m na szczyt. Rozciąga się z niego wspaniały widok na masyw Karawanki i graniczące z Karyntią Włochy. AUSTRIA – Sankt Anton am Arlberg Jeden z najciekawszych ski-tourowo regionów Austrii położony na granicy Tyrolu i Vorarlbergu, na przełęczy Arlberg. Początkujący mogą spróbować swoich sił zjazdem z Maroi do doliny Verwalltal. Jest to prosty wariant bez podejścia z grani Albona w miejscowości Stuben. Długość trasy 7,2 km, różnica wysokości wynosi 1050 m. AUSTRIA – Wildspitze (3 768 m) Dzięki możliwości skorzystania z wyciągów drogę na najwyższy szczyt Tyrolu można pokonać za dnia. Technicznie podejście jest średnio wymagające. Po osiągnięciu wierzchołka ski-tourowców czeka fantastyczny zjazd lodowcem Taschachferner 2000 m w dół, aż do parkingu przy stacji gondoli. Klasyczny początek trasy to wioska Vent w dolinie Ötztal. Trasy ski-tourowe w Polsce W naszym kraju najwięcej amatorów ski-touringu można spotkać w Tatrach i w Beskidach. Oto 4 najpopularniejsze trasy ski-tourowe w polskich górach. Gęsia Szyja, Tatry (1 489 m) Czas: około 4 godzin Wycieczkę ski-tourową na ten szczyt najlepiej zaplanować w okresie, gdy jest dużo świeżego puchu. Przy dobrej pogodzie z Gęsiej Szyi widać fantastyczną panoramę Tatr Wysokich. Ze szczytu ciekawy zjazd dość szeroką przecinką na Rusinową Polanę, a następnie dalej drogą leśną i szlakiem na Wierch Poroniec. TATRY Jarząbczy Wierch (2 137 m) Czas: 8 godzin Polecam na wiosnę. Z Jarząbczego Wierchu zjeżdża się granią, a następnie przez Czubik i Trzydniowiański Wierch dociera na polanę Trzydniówka lub do Jarząbczej. Dlaczego ten szlak? Długa grań, szereg trudniejszych technicznie miejsc i sześciokilometro- wy zjazd o przewyższeniu ok. 1100 m, a na Polanie Chochołowskiej łany krokusów – czegóż chcieć więcej? Najdogodniejszą bazą na tę wyprawę jest schronisko PTTK na Polanie Chochołowskiej. TATRY Zawrat (2 159 m) i Kozi Wierch (2 291 m) Czas: 10 godzin Wejście na nartach z Hali Gąsienicowej na Zawrat, potem zjazd do Doliny Pięciu Stawów Polskich, a następnie jeszcze jedno długie podejście na szczyt Koziego Wierchu i zjazd Szerokim Żlebem do „piątki”. A na koniec? Herbata lub piwo w schronisku w Pięciu Stawach. Najlepszy termin to koniec kwietnia albo początek maja. W Tatrach zalegają wtedy najlepsze śniegi – słynne tatrzańskie firny – gwarantują znakomitą jazdę, a wysokie słońce – brąz opaleniznę. BESKID ŻYWIECKI Złatna–Trzy Kopce–Pilsko i powrót Czas: 6 godzina Start ze Złatnej Huty czarnym szlakiem do polany pod Halą Rysianka. Tam czerwonym szlakiem w stronę Trzech Kopców i dalej Palenicy, Muńczolika. Stamtąd widać panoramę gór słowackich i polskich Beskidów. Na Hali Cebulowej niebieskim szlakiem kierujemy się przez Kopiec na szczyt Pilska. Z niego zjazd nartostradą na Halę Miziową do schroniska PTTK. Powrót z Hali Mizowej bezpośrednio do czerwonego szlaku. TATRY Kiry–Ciemniak–Mało-łączniak–Kopa Kondracka –Hala Kondratowa–Kuźnice Czas: 6 godzina Start z Kir zielonym szlakiem, później czarnym na Polanę Zahradziska. Tam odbijamy na szlak czerwony i pniemy się na Ciemniak. Następnie granią bez ściągania fok przez Krzesanicę i Małołączniak kierujemy się w stronę Kopy Kondrackiej. Przy dobrej pogodzie widać Tatry Niskie, Beskidy, Gorce i Tatry Wysokie. Z Kopy Kondrackiej zjeżdżamy ku Hali Kondratowej. Tam krótki odpoczynek w schronisku i zjazd do Kuźnic. Narciarstwo skiturowe – Informacje praktyczne Polskie Tatry są otwarte dla turystów przez cały rok bez względu na pogodę z wyjątkami. Od 1 grudnia do 15 maja zamykane są dla ruchu turystycznego, a więc również dla turystyki narciarskiej poniższe odcinki szlaków turystycznych: Przełęcz w Grzybowcu – Wyżnia Kondracka Przełęcz Dolina Tomanowa – Chuda Przełączka Dolina Pięciu Stawów Polskich – Świstówka Roztocka – Morskie Oko W okresie od 1 marca do 30 listopada wszystkie szlaki turystyczne są zamknięte od zmierzchu do świtu. Na Słowacji szlaki wysokogórskie są zamknięte poza okresem letnim. Najczęściej TANAP (Tatrzański Park Narodowy na Słowacji) zamyka się z listopadzie i są na nowo otwiera w połowie czerwca. Nie dotyczy to dojść do schronisk wysokogórskich, co uzasadnia się względami bezpieczeństwa i ochrony przyrody. Należy pamiętać, że na szlakach turystycznych obowiązuje pierwszeństwo ruchu pieszego. W Alpach grupy osób bez doświadczenia mogą chodzić w wyższych partiach wyłącznie w towarzystwie licencjonowanego przewodnika, i to bez względu na porę roku. Pojedyncze osoby mogą poruszać się wszędzie swobodnie same. Sprzęt na ski-touring Najpierw odpowiedz sobie na pytanie, jaki styl uprawiania ski-touringu najbardziej cię kręci: klasyczna turystyka wysokogórska, ski-alpinizm, free-ride czy back-country, a następnie kup lub wypożycz określony typ nart. Początkujący muszą pamiętać nie tylko o specjalnych nartach, kijach i wiązaniach, ale również o butach. Podstawowa narta z grupy allround, czyli łatwo skrętna, a do tego wybaczająca błędy. Średniozaawansowani mogą sobie pozwolić na narty ze rdzeniem drewnianym. Dzięki temu narty zachowują elastyczność nawet w bardzo niskich temperaturach. Można w nich śmiało szusować po nieprzygotowanych stokach. Bardziej zaawansowani decydują się technologicznie narty ski-tourowe z rdzeniem aramidowym i włóknami węglowymi, dzięki czemu narty są jednocześnie wytrzymałe i elastyczne. W połączeniu z mocnymi wiązaniami i butami sprawdzą się na wielodniowych eskapadach w wysokich górach, w klasycznym ski-alpinizmie i zjazdach na dziewiczym śniegu. Ważne! Ciężar ma znaczenie. Podstawowy błąd początkujących to kupowanie zbyt ciężkiego sprzętu. Zamiast czerpać przyjemność ze zjazdu i przebywania w dziewiczym terenie, nowicjusze są zwykle tak zmęczeni, że po pierwszych dwóch wyprawach albo na koniec sezonu mają serdecznie dość ski-touringu. Rada: zwracaj uwagę na każdy gram. Na 1000 m przewyższenia, czyli na przykład na drodze z Kuźnic na Kasprowy, człowiek, który ma o 750 gram cięższy sprzęt, musi wnieść na szczyt 6 ton więcej. Ciężki sprzęt sprawdza się w przypadku free-tourowców, którzy mogą większość trasy pokonać wyciągiem lub dolecieć helikopterem, a do przejścia pozostaje im tylko krótki odcinek. Foki skiturowe Szerokość fok dopasowuje się do długości i szerokości, czyli ślizgu narty (nie powinny zakrywać krawędzi!) oraz do własnych umiejętności. Im wyższy poziom, tym węższe i szybsze foki. Generalnie foki moherowe z naturalnego włosia uważa się za szybsze i mniej trwałe, a syntetyczne (nylonowe) za wolniejsze, ale bardziej odporne na uszkodzenia. Kompromisem są foki syntetyczno-moherowe. Kupuje się je na metry. Do zjazdu na krótkich odcinkach nie trzeba fok zdejmować, ale przed długimi dystansami jest to konieczne, bo łatwo je uszkodzić (założenie czy zdjęcie zajmuje kilkadziesiąt sekund). Wilgoć i niskie temperatury na spodniej warstwie foki, tej z klejem, zmniejszają ich przyczepność do ślizgu, dlatego ski-tourowcy chowają je pod ubranie, by je ogrzać i wysuszyć. Podczas wycieczek warto mieć jedną fokę w zapasie – czasem silny wiatr może ją wyrwać z rąk albo materiał uszkodzi się na kamieniu, a wtedy foka jest do wyrzucenia. Kiedy założyć rakiety zamiast nart? Choćby w lesie, gdzie trudno manewruje się deskami. Te z aluminiową ramą i brezentem lepiej sprawdzą się na równinach, w góry lepiej wziąć rakiety ze sztucznego tworzywa. Mają sztywniejszą konstrukcję i możesz w nich pokonywać większe nachylenia. Wybieraj modele z ruchomą stopką i asymetrycznymi zębami, które zapobiegną ślizganiu się na stoku. Kupując rakiety, pamiętaj, by do ciężaru własnego ciała dodać wagę odzieży i wyposażenia. Jeśli ważysz 75 kg, odpowiedni będzie model o nośności do 110 kg. Ulubioną rakietą ratowników GOPR-u i żołnierzy jednostek specjalnych był przez lata model TSL 418 Acces. Dzięki licznym kolcom i zębom umożliwia schodzenie po stromych zboczach bez konieczności ich trawersowania.
15 najpiękniejszych tras pieszych w Polsce
Dla aktywnych przygotowaliśmy przegląd najpiękniejszych szlaków pieszych na terenie Polski - tych jedno i kilkunastodniowych. Pakuj plecak i ruszaj!
Kiedy spojrzysz na mapę z najpiękniejszymi szlakami pieszymi w Polsce, dostrzeżesz, że rozmieszczone są one głównie wzdłuż granic. Przypominają zatem obwarzanek, ze swoimi najsmaczniejszymi kęsami na brzegach. Pewnie, że najlepiej przejść Polskę dookoła. Można jednak konsumować trasy piesze szlak po szlaku, zaczynając od tych krótkich i prostych, a kończąc na wieloetapowych, jak Główny Szlak Beskidzki i jego 524 km. Są też takie przeboje jak szlak wzdłuż wybrzeża Bałtyku, ale też mniej znane i z całą pewnością zaskakujące, np. na ziemi lubuskiej. 1. TATRY ZACHODNIE Fot. Getty Images DLA KOGO I JAK DŁUGO Trasa dla tych, którzy chcą uniknąć tłumów w Wysokich Tatrach. Do pokonania 31 km i niby jeden, ale bardzo intensywny dzień tatrzańskiego trekingu. Szlak dla ambitnych początkujących lub średnio zaawansowanych piechurów. Start o świcie, powrót ok. godz. 21. ATRAKCYJNOŚĆ Polska część Tatr Zachodnich idealnie nadaje się do pieszych wędrówek. Czuć przestrzeń Tatr, a zarazem nie ma zbyt wielu osób na szlaku i można skupić się na widokach, a nie wymijaniu osób na trasie. Latem zbocza niezbyt wysokich szczytów są soczyście zielone, a jesienią czerwienią się trawy lub przebarwiają na rudo. Ze szczytu Grzesia (1653 m n.p.m.) rozpościera się niezwykła panorama na poszarpane szczyty Tatr Wysokich i łagodne Zachodnich. TRUDNOŚCI Po podejściu na szczyt Grześ trasa prowadzi granią. Podejście czeka również na Kończysty Wierch, a przy szczycie Łopata trzeba uważać na luźne kamienie. Opracuj sobie drogi wycofu ze szlaku, gdyby załamała się pogoda, np. z Wołowca można zejść w dolinę i zakończyć wędrówkę granią. WARTO WIEDZIEĆ W Tatrach Zachodnich spotkasz wiele kozic górskich i niewielu turystów. Wystartuj z Doliny Chochołowskiej o świcie. Po wędrówce granią nie przegap zejścia przez Zadni Ornak do schroniska Ornak (można tu ewentualnie zanocować). Stamtąd wiedzie szlak do przystanku autobusowego w miejscowości Kiry, skąd można wrócić do Zakopanego lub Kościeliska. 2. SZLAKIEM ORLICH GNIAZD Fot. AdobeStock DLA KOGO I JAK DŁUGO Czeka cię piesza wędrówka plus dawka historii Polski na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Długość 164 km. Czas przejścia: 4 do 6 dni. Trasa dobra dla początkujących i rodzin z dziećmi. ATRAKCYJNOŚĆ Trasę można zacząć z Częstochowy i kierować się do Krakowa lub na odwrót. Największym atutem szlaku są mijane wapienne skały, tereny wspinaczkowe i stare warownie. Szlak wiedzie także przez Ojcowski Park Narodowy. TRUDNOŚCI Lekkie podejścia na Jurze nie powinny sprawić trudności piechurom. Do nawigowania wystarczy mapa Google, ale warto mieć papierową w razie wyładowania baterii. Trasa za zamkiem Ogrodzieniec (idąc od Częstochowy) odbija na wschód i wiedzie tak przez kilkanaście kilometrów. Potem jednak znów prowadzi na południe. Po deszczu wapienne skały są śliskie. WARTO WIEDZIEĆ Szlak Orlich Gniazd oznaczono kolorem czerwonym. W sezonie letnim lepiej zarezerwować wcześniej nocleg w okolicy popularnych miejscowości takich jak Ogrodzieniec czy Ojców, bo może brakować miejsc. Na trasie raczej nocuje się w kwaterach prywatnych i schroniskach PTTK. Namiot lepiej rozbić na polu namiotowym niż na dziko. 3. GÓRY IZERSKIE I KARKONOSZE Fot. Shutterstock DLA KOGO I JAK DŁUGO Idealny szlak dla początkujących i średnio zaawansowanych piechurów. Czas: dwa i pół dnia (intensywny weekend). Do przejścia ok. 60 km. ATRAKCYJNOŚĆ Karkonosze i Góry Izerskie nie imponują może wysokością, ale za to urozmaicony teren, zmieniające się widoki świetnie nadają się na lekką odmianę trekingu, czyli hiking w czystej postaci. Trasa ze Świeradowa, przez Jakuszyce, Halę Szrenicką, szczyt Śnieżki, z metą na przełęczy Okraj, to Góry Izerskie i Karkonosze w pigułce, ale trzeba dodać – pigułce najpiękniejszej. TRUDNOŚCI Start w Świeradowie. Podejście pod Stóg Izerski, potem nocleg w przydrożnej drewnianej chatce. Dalej szlak wiedzie do Orlego, a następnie trzeba zejść do Jakuszyc. Stamtąd zaczyna się wymagające podejście na Szrenicę. Następny nocleg w chatce na Czarnej Przełęczy na granicy z Czechami. Tego dnia do przejścia jest ok. 40 km i ten odcinek daje nieźle w kość. Następnego dnia podejście pod Śnieżkę, zejście do schroniska Odrodzenia i meta na przełęczy Okraj. WARTO WIEDZIEĆ Dwie proste drewniane chatki na trasie są dostępne dla każdego. Nie ma tam obsługi. Można w nich zanocować za darmo. Trzeba mieć swój śpiwór i matę. 4. GŁÓWNY SZLAK ŚWIĘTOKRZYSKI Fot. AdobeStock DLA KOGO I JAK DŁUGO Do przejścia 105 km rozłożonych na trzy dość intensywne dni lub pięć dni spokojnego marszu. Zaprawieni piechurzy określają ten szlak najkrótszym z najdłuższych szlaków pieszych w Polsce. Trasa dobra dla tych, którzy chcą w przyszłości zmierzyć się z Głównym Szlakiem Beskidzkim. ATRAKCYJNOŚĆ Szlak wiedzie przez Góry Świętokrzyskie – najstarsze góry w Polsce, mocno zerodowane, ale za to z dawką historii i natury. Przechodzi się przez Świętokrzyski Park Narodowy i mityczną górę Łysicę, gdzie ponoć odbywały się sabaty czarownic. Start z miejscowości Kuźniaki, meta w Gołoszycach. TRUDNOŚCI Lekkie podejścia, np. pod Łysicę, nie sprawią problemu. Nie ma schronisk na trasie, ale w mijanych miasteczkach znajdą się pokoje gościnne i pensjonaty. Poza Świętokrzyskim Parkiem Narodowym znajdzie się sporo miejsc na rozbicie namiotu. WARTO WIEDZIEĆ Warto zajrzeć do klasztoru na Św. Krzyżu – najstarszego polskiego sanktuarium, tropić ślady po hutnictwie i dawnych osadach. 5. GŁÓWNY SZLAK BESKIDZKI Fot. Shutterstok DLA KOGO I JAK DŁUGO Najdłuższy ze szlaków pieszych w Polsce liczy wedle różnych szacunków 496–524 km. Wiedzie z Ustronia w Beskidzie Śląskim do Wołosatego w Bieszczadach. Czas 16 do 21 dni. ATRAKCYJNOŚĆ Szlak poprowadzono przez sześć pasm górskich: Beskid Śląski, Beskid Żywiecki, Gorce, Beskid Sądecki, Beskid Niski oraz Bieszczady. Dla każdego, kto kocha polskie góry, będzie to przeżycie niemal mistyczne. TRUDNOŚCI Wyzwaniem będzie tu długość szlaku, bo żeby przejść 500 km po górach, trzeba mądrze rozplanować siły. WARTO WIEDZIEĆ Czasem ze względu na prace leśne, wycinki drzew, trzeba zbaczać z kursu. 6. TRZCIEL – PSZCZEW Fot. Shutterstock DLA KOGO I JAK DŁUGO „Kraina mchu, paproci i trzciny” – jak mówią o województwie lubuskim jego mieszkańcy – należy do mało znanych części Polski. Szlak przebiegający z Trzciela do Pszczewa wiedzie przez obszar Pszczewskiego Parku Krajobrazowego. Pętla o długości 36 km jest do pokonania w jeden dzień. ATRAKCYJNOŚĆ Trasa wiedzie w dużej części wąskimi ścieżkami nadjeziornymi. Punkt wypadowy – np. Willa Zgoda w Trzcielu. Miniesz liczne jeziora (Jezioro Konińskie, Proboszczowskie, Głębokie, Wędromierz, Chłop), strumienie, wydmy, drzewa o pomnikowych rozmiarach. Podczas wędrówki natkniesz się na pamiątki historii – ukryte w lesie pozostałości po prasłowiańskim grodzisku, kirkut znajdujący się tuż za Trzcielem, nad Jeziorem Żydowskim, kapliczki spotykane na rozstajach dróg. TRUDNOŚCI Weź zapas wody i prowiantu, ponieważ nie ma możliwości uzupełnienia ich po drodze. Do pokonania zwalone drzewa, miejscami podmokły teren. WARTO WIEDZIEĆ Szlak dobrze oznakowany (niebieski i czarny). Nad jeziorami polują orły bieliki, rybołowy. Przy jeziorach znajdują się miejsca biwakowe i pola namiotowe. 7. BRZEGIEM BAŁTYKU Fot. iStock DLA KOGO I JAK DŁUGO Piechurzy zakochani w Bałtyku będą wniebowzięci. Długość ok. 350 km. Czas: 11–12 dni. Nie trzeba mieć doświadczenia trekingowego, idąc ze Świnoujścia na Hel lub w odwrotnym kierunku. Trasa dobra dla początkujących. ATRAKCYJNOŚĆ Polskie wybrzeże z pieszej perspektywy wydaje się całkiem dzikie. Mijane plaże, tłumy rozwrzeszczanych turystów, wydają się już po kilku dniach miejscami jak z innej planety. Urzekają spokojem za to wioski takie jak Dąbkowice leżące na Mierzei Bukowskiej czy Gąski obok Sarbinowa. TRUDNOŚCI Będzie łatwo i przyjemnie, bo po plaży, choć sporo kilometrów do przedeptania. Nie musisz mieć nawet mapy. Spakuj minimum rzeczy (koszulki termoaktywne, nakrycie głowy, kurtkę, polar, lekki namiot). Wystarczą buty do biegania. Przez ujścia rzek do morza poprowadzone są mosty, więc nie trzeba zwykle odbijać mocno od plaży. Teoretycznie nie można biwakować na dziko, ale poza parkami narodowymi znajdziesz miejsca w nadmorskich laskach (nie na wydmach). Zawsze istnieje opcja noclegu na napotkanym polu namiotowym i wzięcia prysznica. WARTO WIEDZIEĆ Nie idź boso długich odcinków. Kusi bycie bliżej natury, ale po kilkunastu kilometrach marszu bez butów pojawią się pęcherze. 8. SZLAK KASZUBSKI DLA KOGO I JAK DŁUGO Co cię czeka? 138 km i cztery do pięciu dni marszu po zachodniej części Pojezierza Kaszubskiego, czyli po najdłuższym, ale uważanym za najpiękniejszy, szlaku na Kaszubach. ATRAKCYJNOŚĆ Start z Sierakowic przez Lasy Mirachowskie. Najpiękniejsze na trasie będą okolice Chmielna. Zajrzyj tam do Muzeum Ceramiki Kaszubskiej Neclów, gdzie można kupić lokalne wyroby. Koniec szlaku w Gołuniu. TRUDNOŚCI Do trudnych miejsc można jedynie zaliczyć fragment trasy nad brzegiem Jeziora Wieprznickiego. WARTO WIEDZIEĆ Szlak oznakowano kolorem czerwonym, ale lepiej mieć mapę papierową lub w smartfonie z oznaczoną trasą. 9. PĘTLA „BIESZCZADZKA KORONKA” Fot. Shutterstock DLA KOGO I JAK DŁUGO Najdłuższy jednodniowy szlak w formie pętli prowadzący oznakowanymi szlakami w Bieszczadach. Wprawny piechur pokona go w 12 godz. z dużym plecakiem. ATRAKCYJNOŚĆ Pętla rozpoczyna się w Wetlinie, potem wiedzie na Jawornik, Riabą Skałę (Riaba Skała), Czerteż, Kremenaros, Małą i Wielką Rawkę i kończy się w Wetlinie. Szlak zwany jest często „Bieszczadzką koronką”. Do najciekawszych miejsc na trasie należy urwisko na Riabej Skale tuż po słowackiej stronie granicy (1167 m n.p.m.). Na szczycie urwiska Słowacy postawili taras widokowy ze wspaniałą panoramą na słowackie i ukraińskie Bieszczady. Na szczycie Kremenaros (krzemień) łączą się granice Polski, Słowacji i Ukrainy. TRUDNOŚCI Bieszczady nie należą do wysokich gór, ale na tej trasie czeka kilka podejść, np. pod Wielką Rawkę (1307 m n.p.m.), więc im lżejszy plecak, tym lepiej. WARTO WIEDZIEĆ Wiosną i późną jesienią może być miejscami sporo błota na trasie. Szlak oznaczono kolorami żółtym, niebieskim (szlak graniczny) i zielonym. 10. ROZTOCZE – SZLAK CENTRALNY Fot. Shutterstock DLA KOGO I JAK DŁUGO 195 km przygody dla tych, którzy chcą poczuć wschód Polski pełną piersią. Czas przejścia to 5 do 7 dni. Start w miejscowości Szastarka, a potem Zwierzyniec – wzgórze Wapielnia – Bełżec – Lubycza Królewska – Huta Lubycka – Wola Wielka i koniec w Horyńcu-Zdroju. ATRAKCYJNOŚĆ Najatrakcyjniejszy szlak pieszy na wschodzie Polski. Trasa prowadzi przez wzniesienie zwane Góra Czubatka (305 m), potem mija się labirynty wąwozów lessowych o nazwie Piekiełko. Ze Słonej Góry (403 m n.p.m.) roztacza się niezwykły widok na dolinę Wieprza. TRUDNOŚCI Po deszczu lessowe, rozmiękłe drogi staną się trudne do przejścia. WARTO WIEDZIEĆ Gratką dla entuzjastów botaniki będzie odcinek od Szperówki do Kawęczynka prowadzący przez Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy. Las Cetnar dawał schronienie partyzantom AK, a dziś dzikiej zwierzynie. 11. WOKÓŁ LUBUSKICH JEZIOR Fot. Shutterstock DLA KOGO I JAK DŁUGO Trasa dla wszystkich w najbardziej zalesionym zakątku Polski. Długość ok. 80 km. Czas przejścia 3–4 dni. ATRAKCYJNOŚĆ Start i meta we wsi Gościkowo, gdzie można zwiedzić klasztor Cystersów. TRUDNOŚCI Brak. WARTO WIEDZIEĆ Szlak z Gościkowa oznaczono kolorem zielonym i prowadzi przez Łagów, wokół jeziora Niesłysz, do Świebodzina, ale za jeziorem warto odbić na Lubrzę, gdzie nie ma szlaku oznaczonego. 12. GORCE – NAJPIĘKNIEJSZE POLANY Fot. AdobeStock DLA KOGO I JAK DŁUGO Trasy w Gorczańskim Parku Narodowym są dzikie i spokojne. Przejście przez polany w jedną stronę z postojem na Turbaczu zajmuje ok. 5 godz. Powrót ok. 4. ATRAKCYJNOŚĆ Szlak rozpoczyna się Lubomierzu, na przełęczy Przysłop, potem Jaworzynka, Kudłoń, przełęcz Borek i szczyt Turbacz. Nazywano go szlakiem 10 polan, a wyznaczył go w latach 20. XX w. twórca Orlej Perci ksiądz Walenty Gadowski. Z polan można podziwiać panoramę Tatr. TRUDNOŚCI Brak. WARTO WIEDZIEĆ Szlak ma kolor żółty. Na terenie parku nie rozbijesz namiotu. 13. DROGA ŚW. JAKUBA DLA KOGO I JAK DŁUGO To polski odcinek Camino de Santiago, czyli słynnego szlaku pątniczego do Santiago de Compostela w Hiszpanii. Ciekawym fragmentem będzie część wiodąca przez Warmię i Mazury o długości ok. 300 km. Czas: 12–15 dni. ATRAKCYJNOŚĆ Szlak zaczyna się na Pojezierzu Suwalskim. Start w miejscowości Ogrodniki, koniec np. w Iławie. TRUDNOŚCI Brak. WARTO WIEDZIEĆ Trasa czasem prowadzi przy jeziorach, ale głównie to pola i łąki. 14. WILCZY SZLAK W PUSZCZY BIAŁOWIESKIEJ Fot. AdobeStock DLA KOGO I JAK DŁUGO Łączy miejscowości Narewka i Masiewo, dł. ok. 22 km. Prowadzi przez Białowieski Park Narodowy. Szlak dla każdego sprawnego piechura. Czas: ok. 6 godz. ATRAKCYJNOŚĆ Idzie się niemal cały czas przez las, co daje możliwość spotkania dzikich zwierząt. Niedaleko tzw. Kosego Mostu na rzece Narewce stoi wieża widokowa. TRUDNOŚCI Trzeba mieć dużo wody i prowiantu na cały dzień. WARTO WIEDZIEĆ Najlepiej wyjść o świcie, wtedy są większe szanse zaobserwowania zwierząt. 15. DOOKOŁA KOTLINY KŁODZKIEJ Fot. iStock DLA KOGO I JAK DŁUGO 240-kilometrowa pętla dla wytrawnych piechurów, którzy chcą się zmierzyć z niewytyczonym formalnie szlakiem. Czas przejścia: 6–8 dni. Trasę można zacząć z dowolnego punktu na obrzeżach Kotliny Kłodzkiej. Jest świetną alternatywą dla zadeptanego Głównego Szlaku Sudeckiego. ATRAKCYJNOŚĆ Z jednej strony mija się popularne miejscowości turystyczne jak Kudowa czy Lądek-Zdrój, a z drugiej strony Kotlina Kłodzka z perspektywy szlaku jawi się jako bardzo urozmaicony teren, z Górami Stołowymi, poniemieckimi pałacami, uroczyskami i zmieniającym się krajobrazem. TRUDNOŚCI Dookoła Kotliny Kłodzkiej nie prowadzi oznakowany szlak. Trzeba korzystać z innych wytyczonych szlaków i opracować sobie trasę. Nie ma problemu z noclegami. WARTO WIEDZIEĆ Najlepiej skorzystać z mapy i trasy dostępnej na stronach Dolnośląskiego Festiwalu Biegów Górskich, dfbg.pl, a tam zapoznać się ze szczegółowym trackiem Biegu 7 Szczytów, który wiedzie wokół Kotliny Kłodzkiej. ###gallery-end###
Adventure dla dzieci! Poznaj 6 pomysłów na aktywne wakacje
Zapytaj dzieciaki, kto chce przeżyć przygodę, a zobaczysz las rąk niezależnie od stopnia uzależnienia od komputera i telewizji. Przedstawiamy 6 pomysłów na aktywne wakacje i podpowiadamy, jak je zorganizować.
Poznaj 6 pomysłów na aktywne wakacje dla dzieci >>> Mali podróżnicy i sportowcy mogą stawiać pierwsze kroki w nowoczesnych szkółkach i na ciekawie prowadzonych zajęciach sportowych pod okiem instruktorów – często za darmo. Podpowiadamy, jak zapewnić im frajdę, naukę i bezpieczną zabawę na świeżym powietrzu. Tekst: Paweł Kempa
Biegiem na biegówki. Podpowiadamy, co warto wiedzieć, by ze spokojem wyruszyć na szlak
Narty biegowe: żadnych karnetów, zero tłoku, lekki sprzęt. Nie ma lepszej rekomendacji! Podpowiadamy, co warto wiedzieć, by ze spokojem wyruszyć na szlak
W Polsce jest kilkanaście, a w Europie setki niezwykłych tras na narty biegowe. Tylko ty, natura, no i trochę wysiłku, ale wszystko, co nie przychodzi łatwo smakuje później podwójnie dobrze. W rozpoczęciu przygody pomaga wyćwiczony balans ciała, choćby z nart zjazdowych, oraz kondycja wypracowana dzięki bieganiu. Uwolniona pięta, miękkie buty i brak ostrych krawędzi w nartach powodują, że musi minąć kilka godzin, zanim poczuje sie radochę z tego sportu. Jako maratończyk i doświadczony narciarz zjazdowy były przekonany, że przesiadka na biegówki będzie łatwa niczym wyjazd all inclusive do Egiptu. Spróbowałem i... były straty w sprzęcie, kilka siniaków i trochę wstydu. Żeby temu zapobiec warto poznać kilka wskazówek, jak dobrać sprzęt, czym się kierować, na co zwrócić uwagę. 5 zasad jazdy na biegówkach Na początek wybierz narty z łuską, czyli karbowanym wzorem na spodzie. Jeśli do sprawy podchodzisz ambitnie, spraw sobie model bez łuski, ale od razu kup smary, bo bez nich narty są jak komputer bez systemu operacyjnego. Dla początkujących może być model Rossignol Xt Intense Waxless (399 zł; z łuską do klasyka), dla ambitnych nowicjuszy jazdy „łyżwą” – Fischer SC Skatecut (599 zł). Jeśli chcesz poruszać się poza trasami, postaw na tzw. narty śladowe – nieco szersze i bardziej wytrzymałe, np. Rossignol Evo Tour Nis Positrack (749 zł) czy Salomon Snowescape 8 (699 zł). Nie tak dawno biegówki dobierało się tylko do wzrostu. Dziś główną wytyczną jest waga, np. kobieta ważąca 55–60 kg powinna wybrać narty długości 182–187 cm, zaś mężczyzna 80–85 kg – od 197 do 202 cm. Wśród wiązań dominują dwa typy: SNS i NNN, które nie są kompatybilne. Musisz do nich dobrać buty zrobione w danym systemie. Przykładowe wiązania do klasyka: Fischer Exercise Classic NIS (NNN) – 166 zł, One Way SNS Profil Auto Women (SNS) – 169 zł, Rottefella Exercise Classic Nis (NNN) – 164 zł. Buty do stylu klasycznego muszą być o pół lub najlepiej o numer większe, do łyżwy – dopasowane, ale nie mogą cisnąć w palce. Jeśli zamierzasz poruszać się poza trasami w świeżym śniegu, wybierz tzw. buty backcountry – mają więcej ocieplenia i solidniejszą budowę. Jeżeli masz zamiar jeździć różnymi stylami i kupić jedną parę, najlepsze będą buty typu combi. Przykładowe modele do klasyka: dla początkujących Yoko YXS 2.0 (399 zł), Rossignol X-6 Classic (450 zł); do łyżwy: dla amatorów i początkujących zawodników Yoko YXS 2.0 (799 zł), Rossignol X-8 Skate (499 zł); modele uniwersalne: Fisher RC3 Combi (475 zł). Kije dobiera się do wzrostu. Zasada uproszczona: do klasyka około 30 cm niższe od naszego wzrostu, do „łyżwy” około 20 cm niższe (muszą sięgać do ust). Wybieraj lekkie kije z rączką korkową lub z pianki i talerzykiem typu turing (nieco większy, bo w Polsce trasy zwykle nie są perfekcyjnie przygotowane). Najdroższe są kije karbonowe, których atutem jest lekkość potrzebna zawodnikom. Ale przy pierwszych upadkach lepiej nie stracić kijków za kilkaset złotych. Przykładowe kije aluminiowe: Salomon Escape Alu (130 zł), Swix ET104 Classic (135 zł); z domieszką karbonu: KV+ Campra Clip Pink (199 zł).
Polska dla aktywnych: Unoszę się w Karkonosze
Rowerem, na linie, biegiem. Te góry i ich okolice można zdobywać na wiele sposobów. Adrenalina za każdym razem zapewniona
Przez Dolny Śląsk i przedgórze sudeckie wije się kręta droga. Kilka podjazdów pod wzniesienia Kotliny Jeleniogórskiej i nagle na horyzoncie wyłania się potężny masyw górski. Wprawdzie ma tylko 36 km długości, ale przy dobrej pogodzie Karkonosze z tej perspektywy robią naprawdę duże wrażenie. Nad całym pasmem góruje Śnieżka (1602 m n.p.m.) – prawda, że brzmi ładniej niż Śnieżna Góra, jak nazwali ją Niemcy? Szczytem ułańskiej fantazji było postawienie na jej wierzchołku schroniska w kształcie dysków przypominających UFO. Niektórzy mogą marudzić, że Karkonosze są zadeptane, inni – że komercyjne. Ale te góry wciąż kryją w sobie wiele tajemnic i wielu wspaniałych ludzi jest z nimi związanych. Poza tym potrafią pokazać pazur. – Tutejszy klimat przypomina alpejski, choć najwyższe partie Karkonoszy średnio osiągają ok. 1500 m. Dlatego nie należy ich lekceważyć, mimo że są dużo niższe niż Alpy. Każde góry mają swoje uroki, ale też kruczki, niebezpieczne miejsca i tylko czyhają na błąd turysty, żeby zabrać go z tej ziemi w mgnieniu oka – mówi Maciej Abramowicz, zawodowy ratownik Karkonoskiej Grupy GOPR. Do takich niebezpiecznych, ale pięknych miejsc należą Śnieżne Kotły, czyli świetnie zarysowane polodowcowe niecki ze ścianami o wysokości 200 m, oraz Biały Jar, półkolista dolina odchodząca od Równi pod Śnieżką o nachyleniu sprzyjającym schodzeniu lawin. To tu w 1968 r. zginęło 19 osób przysypanych przez potężne zwały śniegu. Czas na odpoczynek, np. w schronisku Samotnia w Kotle Małego Stawu. (Fot. Forum) Z buta po grzbiecie W Karpaczu i Szklarskiej Porębie, będących bramą do Karkonoszy, zwykle kłębią się rozwrzeszczane szkolne wycieczki, a między nimi przechadzają się grupki niemieckich emerytów przekonanych, że 1 euro to w Polce fortuna. Na szczęście wystarczy przenieść się na wyżej położone szlaki, żeby uciec od zgiełku i uciążliwego towarzystwa tego rodzaju turystów. Pokonanie grzbietu Karkonoszy dostarczy niezapomnianych wrażeń. Biegnie tamtędy Główny Szlak Sudecki. Na jego przejście w całości trzeba liczyć ponad 100 godzin, a karkonoski odcinek zajmie 10–12. Wychodzi się ze Szklarskiej Poręby i maszeruje do Przełęczy Okraj na wysokości 1050 m. Stamtąd można podążać dalej, aż do Paczkowa, albo zejść do Karpacza. Po drodze wszyscy oglądają Wodospad Kamieńczyka – najwyższy w polskich Sudetach. Ma 27 m wysokości i szczególnie okazale prezentuje się wiosną, kiedy woda z topniejącego śniegu rozpryskuje się z szumem o skalne progi. Zanim ten widok ukaże się przed oczami, przechodzi się przez głęboki wąwóz. To niezwykłe miejsce przyciągnęło filmowców – tu kręcono scenę do Opowieści z Nar­nii: Książę Kaspian. Ciekawostką jest ukryta pod drugą kaskadą jaskinia zwana Złotą Jamą. Została kiedyś poszerzona przez Walonów, średniowiecznych górników przybyłych z obszaru dzisiejszej Belgii, którzy poszukiwali w Karkonoszach cennych ametystów. Szlak wiedźe dalej przez Szrenicę (1362 m n.p.m.), a następnie obok grupki skał zwanych Trzy Świnki. Takich granitowych ostańców jest w Karkonoszach więcej: Końskie Łby, Kotki, Pielgrzymy, Słonecznik. Wiążą się z nimi różne legendy, spod nich roztacza się zazwyczaj wspaniała panorama na cały karkonoski grzbiet. Zanocować można w schronisku Odrodzenie, które po latach zaniedbań próbuje się „odrodzić” pod opieką nowego najemcy, i to z dobrym skutkiem. Luksusów nie ma, wszak to schronisko, ale jest czysto i miło. W tych okolicach spotykał się Vaclav Havel z Jackiem Kuroniem i innymi opozycjonistami z Polski i Czech w latach 80. Z Odrodzenia można zejść do najlepszej stacji narciarskiej w Sudetach, czyli Špindlerůvego Mlýna. Dalej Droga Przyjaźni Polsko-Czeskiej – choć chyba tylko my ją tak nazywamy – wiedzie koło Wielkiego i Małego Stawu. Te przepiękne jeziorka są pozostałością po zalegającym tam kilkanaście tysięcy lat temu lodowcu. Wielki Staw ma prawie 25 m głębokości. Stąd niedaleko do widocznej już Śnieżki, a z jej szczytu po dwóch godzinach dochodzi się przez Czechy do Przełęczy Okraj. Droga do Wodospadu Kamieńczyka prowadzi przez skalny wąwóz. (Fot. Forum) Śnieżka i łowca adrenaliny Trudno mi zliczyć, ile razy stawałem na jej szczycie w zimie, lecie i jesienią. Najbardziej pamiętam grudniowe wejście w jasną, księżycową noc. W dole skrzył się oświetlony Karpacz, dookoła mieliśmy niesamowitą przestrzeń. O takich chwilach mówi się „magiczne” bez nadużywania mocy tego słowa. Ale Śnieżka prócz łowców „klimatów” przyciąga także łowców adrenaliny. Raz w roku w połowie sierpnia Karkonoski Park Narodowy zezwala na wjazd na dwóch kółkach podczas Uphill Race Śnieżka. Prawie 400 szczęśliwców o stalowych udach i łydkach wtacza się na najwyższy szczyt w Polsce dostępny dla rowerzystów. Najlepsi potrzebują niespełna godziny, najsłabsi wczołgują się w czasie niemal trzykrotnie dłuższym. Śnieżkę można zdobyć także biegiem, startując w Śnieżka Run. Jest to jeden z nielicznych biegów rozgrywanych w systemie alpejskim, czyli z metą na szczycie. Z założenia nie jest łatwo – 14 km trasy z sumą przewyższeń blisko 1200 m. Do tego Karkonosze pokazują zęby nawet latem. W zeszłym roku zawodnicy walczyli nie tylko z masakrującym mięśnie podbiegiem, ale i z wiatrem sięgającym 120 km/h! Trekkerzy poruszający się w tempie – nazwijmy je tempem turystycznym, czyli nie biegowym ani rowerowym – mają po polskiej stronie kilka szlaków dostępnych z Karpacza. Można iść przez Wilczą Porębę, Sowią Przełęcz i Wilczą Kopę – to bardzo ciekawy i mało uczęszczany szlak z genialnymi widokami. Uwaga jednak na silny wiatr, ponieważ idzie się grzbietami. Jesienią szczególnie atrakcyjna ze względu na przebarwiające się liście drzew regla dolnego jest trasa przez polodowcowy Kocioł Łomniczki. Śnieżne Kotły także latem robią wrażenie. Przed wojną było tam schronisko (po lewej). Być może znów zacznie służyć turystom. (Fot. Shutterstock) Rowerem po Karkonoszach Większość rowerzystów górskich przybywających z nizin myśli, że będzie jeździć po najwyższych partiach. To błąd, bo na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego nie można przemieszczać się rowerem poza fragmentami tras przecinających park. – Wyjątkiem jest Śnieżka Uphill Race i imprezy mające specjalne zezwolenie – tłumaczy Maciej Grabek, kolarz górski i organizator Bike Maraton, największego w Polsce cyklu zawodów kolarstwa górskiego dla amatorów. Zakazany owoc jednak kusi. Czy ambitny turysta rowerzysta może dojechać na przykład ze Szklarskiej Poręby do schroniska pod Łabskim Szczytem? Pewnego lipcowego dnia ruszyliśmy z kumplem rowerami górskimi trasą zjazdową Puchatek. Górska droga prowadziła przy wyciągu narciarskim na granicy parku narodowego i Lasów Państwowych. Szlak piął się w górę, mięśnie pracowały, widoki były niezłe, piechurów brak. Niecałe 2 km przed schroniskiem znaleźliśmy się na terenie parku. Minęliśmy Kukułcze Skały i po chwili wjechaliśmy zziajani na rozległą polanę przed schroniskiem. Widok na Szklarską Porębę i Góry Izerskie był nagrodą za mozolny podjazd. Teoretycznie strażnicy mogli nam skonfiskować rowery i wlepić mandat, nie dajmy się jednak zwariować. Zahaczyliśmy dosłownie o granicę parku. Nie ruszyliśmy dalej na Szrenicę, tylko po krótkim odpoczynku grzecznie zjechaliśmy do Szklarskiej Poręby. Formalnie trzeba ostatnie 2 km do schroniska pokonać na piechotę, wcześniej przypinając rower do drzewa. Bez łamania i naginania przepisów pojedziemy jedną z 19 przygotowanych tras. Na przykład Trasą Radiowej Trójki wokół Szklarskiej Poręby. Trudny szlak rowerowy wiedzie m.in. obok starej chaty Mistrza Walońskiego, czyli bractwa kultywującego dawne tradycje mistrzów kamieni. Można zajrzeć, poddać się obrzędowi oczyszczenia lub po prostu pogadać z ludźmi, którzy kochają swoją ziemię. Tym, którzy lubią poruszać się z mapą i rowerem poza wyznaczonymi szlakami, jeleniogórzanin Maciej Grabek poleca okolice Podgórzyna i Przesieki. Jest dziko i pięknie. Niewielu turystów dociera np. do Wodospadu Podgórnej w Przesiece. Można jechać Celną Drogą kończącą się mostkami na górskich potokach tworzących w dalszym biegu Dolinę Czerwienia. Poszukiwaczy adrenaliny i rywalizacji na dwóch kółkach skusi jedna z edycji Bike Maratonu o nazwie Trans Karkonosze. Do pokonania strome podjazdy i techniczne zjazdy. Szprycha w szprychę jadą studenci, biznesmeni, informatycy, politycy i dziennikarze. Rowerem jak najbardziej, ale nie po najwyższych partiach Karkonoszy. (Fot. Thomas Stankiewicz/Getty Images/FPM) Skok w Sokoliki Karkonosze nie stoją dla wspinaczy otworem, ale raczej potworem. Nie ma za bardzo gdzie się wspinać, bo większość atrakcyjnych skał znajduje się na terenie parku narodowego. Ruszyłem więc w Sokoliki, precyzyjnie Góry Sokole w Rudawach Janowickich, na przedgórzu karkonoskim. Sokoliki nie imponują może wysokością (Krzyżna Góra ma 654 m), ale urozmaicona rzeźba spowodowała, że upodobali je sobie wspinacze. Pełno tu rys, chwytów, no i przyciąga sama skała – porowata, granitowa, podobna do tej w Tatrach. Ręce nie ślizgają się jak na wapieniu w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, który wspinacze złośliwie nazywają mydłem. Z dala od popularnych szlaków turystycznych kryje się w Rudawach Janowickich niesamowita formacja Skalny Most. Dwie iglice są połączone u szczytu potężnymi zaklinowanymi blokami granitu. Dojście jedną z dróg na górę nie stanowi większego wyzwania, ale samo przejście z jednego filaru na drugi, po skalnym przęśle zawieszonym ok. 30 m nad ziemią, możliwe jest tylko z asekuracją alpinistyczną. Kiedy staję na skraju skały, mam wrażenie, jakby pode mną było nie 30, a ze 200 m powietrza. Muszę zaufać linie, wbrew instynktowi samozachowawczemu, który krzyczy: „Nie rób tego!”. Pokonuję wewnętrzne opory i powoli sunę w dół. Na dole tabliczka z brązu upamiętnia śmierć niemieckiego wspinacza Waltera Tuffecka z 1931 r. Droga wspinaczkowa w górę wyniosłym filarem jest tylko dla orłów. Kamienie i ludzie Karkonosze są mekką zbieraczy minerałów, kamieni pół­szlachetnych i szlachetnych. W XVI w. ilość wydobywanych tu ametystów i granatów była tak duża, że cesarz Rudolf II nakazał ściągnięcie do Pragi najlepszych mistrzów jubilerskich, ponieważ nie mogli poradzić sobie z ich przerobieniem. Do dziś pod kamieniami i w żwirze karkonoskich potoków przy odrobinie szczęścia można znaleźć odłamki ametystów, granatów i czystych jak szkło kryształów górskich. Nie wszystko wybrali Walonowie i cesarscy poszukiwacze, choć drogocenne kamienie wydzierano tym górom na skalę przemysłową przez wiele stuleci. Dziś skarbem Karkonoszy oprócz widoków i alpejskiego klimatu są nie kamienie, ale ludzie gór. W ich poszukiwaniu ruszam do Samotni, schroniska położonego nad Małym Stawem, w połowie drogi z Karpacza na Śnieżkę. Mijam świątynię Wang, a następnie bramę Karkonoskiego Parku Narodowego. Schronisko odżyło w latach 60. XX w., kiedy jej kierownikiem został Waldemar Siemaszko, postać legendarna i dobry duch tego miejsca. Ten ratownik górski, doskonały narciarz i ekspert od lawin, sprawił, że jedno z najstarszych schronisk w tej części Europy stało się tętniącym życiem miejscem. Zaglądają tu himalaiści, podróżnicy i pozytywnie zakręceni ludzie. Teraz kolejne już pokolenie Siemaszków tworzy genialne miejsce w sercu Karkonoszy. Dla mnie i dla wielu podróżników Samotnia to żywe, prowadzone z pasją schronisko, cenniejsze od karkonoskich kamieni, świątyni Wang przeszczepionej z Norwegii i gigantycznego Hotelu Gołębiewski w Karpaczu razem wziętych. Karkonosze Warto wiedzieć: W Sokolikach działa wiele szkół wspinaczkowych W miejscowościach Karpniki, Trzcińsko lub schronisku Szwajcarka (www.szwajcarka.jga.pl) znajdziesz niedrogi nocleg (od 20 zł/os.) www.kpnmab.pl – Karkonoski Park Narodowy www.karkonosze.pl – atrakcje, baza noclegowa www.gopr.org www.karpacz.pl www.szklarskaporeba.pl
Zajdziesz w nich na koniec świata. Tylko najpierw sprawdź, jaki model wybrać.
Sandał trekkingowy o podwyższonej twardości jest naprawdę uniwersalny. Bywa nieoceniony chociażby w walce z karaluchami. Przekonałem się o tym w Bangkoku w jednym z hosteli w pobliżu dworca Hua Lamphong. Strzał klapkiem między czułki nie zrobił wrażenia na buszującym po podłodze dorodnym owadzie wielkości telefonu komórkowego. Dopiero cios sandałem w karaczana, zdezorientowanego takim bezpardonowym traktowaniem, zakończył pojedynek z wynikiem 0:1. Dla sandała oczywiście. Etykieta sandałowa Do większości świątyń chrześcijańskich nie wolno wchodzić zbyt roznegliżowanym. A co z sandałami? W praktyce bywa różnie. W Gruzji na przykład, w cerkwi w centrum Tbilisi, ksiądz wskazał mi palcem drzwi. Nie pomogły tłumaczenia, że owszem, mamy trekkingowe sandały, ale też długie spodnie i koszule. Kiedy na migi pokazywałem mu dziewczyny w miniówkach przestępujące właśnie próg, udawał, że ich nie widzi. Już chciałem zapytać: A jakie buty nosił Chrystus? Lakierki? Ale ugryzłem się w język. W świątyniach buddyjskich, hinduistycznych i meczetach sandały także nie są mile widziane. Trzeba zostawić je na zewnątrz i wejść boso. – Boisz się, że ktoś je zwędzi? Nie martw się. Tak jak w świątyni Hanumana w Hampi, w pobliżu czeka jegomość, który za 10 rupii dopilnuje, by nie padły łupem małp – wspomina swój pobyt w Indiach bloger i podróżnik Maciej Klimowicz. W Etiopii na przedmieściach Addis Abeby działa manufaktura soleRebels, która do wyrobu sandałów używa gumy z recyklingu opon. Łączy ją z bawełnianymi dodatkami barwionymi ekologicznie i z kawałkami starych mundurów wojskowych. Sandały i proste buty soleRebels stały się hitem. Przebiły się nawet na rynek amerykański i do sieci amazon.com. Czasami pomysł na sandały przychodzi dzięki obserwacji innych kultur. Amerykanin Ted McDonald przez wiele lat mieszkał z biegającym plemieniem Tarahumara. Zgłębiał ich technikę przemieszczania się na duże odległości i wyrobu sandałów. Obserwacje doprowadziły do założenia firmy Luna Sandals i powstania minimalistycznego obuwia. McDonald uczynił z tego filozofię życia: maksymalnie blisko natury z minimalną ilością pasków na stopach, bo według niego najlepszą technologię możemy podpatrzyć u naszych przodków. W opozycji do filozofii minimalistycznych sandałów Luna Sandals powstają modele z systemami absorpcji wstrząsów. Zaawansowana technologicznie podeszwa odróżnia sandały od klapek za kilka złotych. Np. firma Merrell opatentowała Air Cushion Midsole, czyli sandały z poduszką powietrzną, zapewniającą amortyzację podobną do stosowanej w butach biegowych, i stabilizacją outdoorowych modeli. W izraelskich sanda­łach Source postawiono na wielowarstwową podeszwę i trzy rodzaje gumy odpornej na ścieranie. W sandałach Teva i The North Face międzypodeszwę wykonano z amortyzującej pianki EVA powszechnie stosowanej w butach biegowych. Dodatkowo Teva w modelach z górnej półki umieszcza w pięcie amortyzator wstrząsów Shock Pad. Gwarancję przyczepności do skał, także tych mokrych, zapewniają modele z podeszwą Vibram, znaną z butów wysokogórskich, choć w sandałach jest ona bardziej elastyczna. Syntetyk czy skóra Przy dużej wilgotności sprawdzają się sandały z antybakteryjną powłoką. Miejsce kontaktu sandałów ze stopą producenci pokrywają substancjami chemicznymi uniemożliwiającymi namnażanie się drobnoustrojów. Tym samym zapobiega to powstawaniu nieprzyjemnych zapachów. W wielu modelach chemia działa jednak przez pierwsze miesiące intensywnego noszenia. Z czasem powłoka ochronna się wypłukuje, a sandały trzeba szorować, żeby nie stanowiły zapachowej broni biologicznej masowego rażenia. Na pomysł, jak temu zaradzić, wpadła firma Teva. Do gumy, z której zrobiono podeszwę (np. modele Teva Terra Fi 2, Fi 3, Hurricane), dodano środek Microban Zinc SD, co ogranicza rozwój bakterii. Po całym dniu chodzenia warto sandały mimo wszystko wyszorować – bez obawy o utratę chemii. Wada: sam środek Microban, a tym samym sandały, pachnie jak szpital po dezynfekcji. Zatem może lepsze będą sandały skórzane? Przecież skóra była stosowana od wieków. Owszem, sprawdzi się w suchym klimacie i środowisku, ale zamoczona schnie długo i trudniej utrzymać jej higienę. Poza tym w mokrym terenie stopa ślizga się po skórzanej wyściółce sandałów. Przemoczony skórzany model może też wyślizgnąć się z ręki, a wtedy pojedynek z owadem zakończy się wynikiem 1:0. Dla karalucha. Nasze typy: Niczym amfibia: Owyhee - Keen Ich nazwę wymawia się: oo-aa-hii. Hybryda sandałów i lekkich butów trekkingowych. Można się w nich przeprawiać przez strumienie bez obawy o uszkodzenie palców – to dzięki Toe Protection, czyli „noskom” z przodu. Buty dość dobrze amortyzują dzięki wyjmowanej wkładce z pianki EVA. Siateczka, którą wyłożono ich wnętrze, zapobiega obtarciom i rozwojowi bakterii. Wada: kiedy do środka wpadnie kamyk, nie da się go łatwo wytrzepać – trzeba sandał zdjąć. Cena: 380 zł. www.keen.pl Owyhee - Keen (Fot. Materiały prasowe) Ekologicznie: Loop Hidef - Solerebels Sandały dla kobiet, które stawiają na naturalne materiały, ale też na afrykański dizajn. Podeszwa jest zrobiona z opon przeznaczonych do recyklingu. Elementy kontaktujące się ze stopą wykonano ze skóry pochodzącej z Abisynii, barwionej naturalnymi pigmentami. Całość zaprojektowali lokalni artyści z Etiopii. Sandały nie mają zaawansowanych technologii i systemów amortyzacji, ale kupując je, wspierasz lokalną manufakturę na obrzeżach Addis Abeby. Cena ok. 60 dol. (na amazon.com można kupić nawet o ponad połowę taniej). www.solerebelsfootwear.co Loop Hidef - Solerebels (Fot. Materiały prasowe) Do biegu gotów: Leadville Pacer - Luna Sandals Minimalistyczne sandały inspirowane wyrobami plemienia Tarahumara. Stworzono je do biegania, i to długich dystansów, ale świetnie sprawdzą się jako lekkie sandały wyprawowe. Jak na minimalną ilość pasków zadziwiająco dobrze trzymają się stopy. Paski osadzono w neoprenowej podeszwie grubości 10 mm z „agresywnym” bieżnikiem firmy Vibram. Okazuje się ona bardzo elastyczna i jednocześnie odporna na ścieranie. Wada: płacisz za garść filozofii i samą markę, a nie za technologię. Cena: 80 dol. www.lunasandals.com Leadville Pacer - Luna Sandals (Fot. Materiały prasowe) Na outdoor: Watershot - Columbia Lekkie i szybko schną dzięki syntetycznej skórze. Sprawdzą się raczej w sportach wodnych niż w trekkingu. Za przyczepność odpowiada podeszwa Omni-Grip znana z innych modeli butów Columbia, choć tutaj zmodyfikowano ją do specyfiki sandałów – po prostu jest bardziej elastyczna. Wada: brak powłoki antybakteryjnej. Cena: 159 zł. www.columbiasportswear.pl Watershot - Columbia (Fot. Materiały prasowe) Klapek z sandała: Ganges - Merrell Uniwersalny, dobry także do sportów wodnych. Przyczepność do mokrych powierzchni zapewnia bieżnik Vibram WaterPro Plus – to największy plus tego modelu. Nieźle amortyzują dzięki poduszce powietrznej. Neoprenowy pasek na pięcie można odpiąć – powstanie klapek. Wada: antybakteryjna powłoka na wkładce szybko się ściera przy intensywnym użytkowaniu. Cena: 349 zł. www.merrell.pl Ganges - Merrell (Fot. Materiały prasowe) Antybakteryjne rażenie: Terra Fi 3 - Teva Dobre do trekkingu i wypraw po krajach o wilgotnym klimacie. Przed wstrząsami chroni gruba i masywna podeszwa z amortyzacją (pianka EVA). Do tego w lekko uniesionej pięcie mają wbudowany system amortyzacji Shock Pad. Paski można dopasować zarówno do wąskiej, jak i szerokiej stopy. Największą innowacją jest jednak podeszwa wykonana w całości z gumy wymieszanej z antybakteryjnym środkiem Microban Zinc, który nie wypłukuje się i nie wyciera podczas chodzenia. Wada: z zewnętrznej warstwy taśm po kilku tygodniach użytkowania zaczynają stroszyć się i wystawać włókna. Cena: 399 zł. www.teva.com Terra Fi 3 - Teva (Fot. Materiały prasowe) Technologia rządzi: Gobi - Source Lekkie i wytrzymałe, jedne z najbardziej zaawansowanych technologicznie. Podeszwa składa się z kilku warstw. Dri-Lex stykający się ze skórą utrzymuje właściwą temperaturę. Nylon Hydrofil odciąga pot i wilgoć. Trzy rodzaje gumy na spodzie podeszwy zapewniają przyczepność w suchym i mokrym terenie. Wada: amortyzująca powietrzna kieszonka na pięcie może się przebić w kontakcie z długimi cierniami. Cena 360 zł. sourceoutdoor.com Gobi - Source(Fot. Materiały prasowe) Powrót do tradycji: Coast Ridge Leather - The North Face Paski i wyściółka wykonane z impregnowanej skóry. Paski po zamoczeniu szybko wysychają, bo podszyto je warstwą pianki SBR i szybkoschnącą powłoką z siateczki. Odpinany pasek z tyłu zmienia sandały w klapki. W bieżniku 40 proc. gumy pochodzi z recyklingu. Dobre do długich wędrówek – skóra nie odparza stopy. Wada: trochę cienka podeszwa. Osoby ciężkie potrzebują większej amortyzacji. Cena: 269 zł. eu.thenorthface.com Coast Ridge Leather - The North Face (Fot. Materiały prasowe) Opinie naszych ekspertów: Sandały kontra japonki Maciej Klimowicz – podróżnik i bloger. Pisze na www.skokwbokblog.com Niewiele widoków robi większe wrażenie niż facet w japonkach dźwigający na plecach kilkudziesięciokilowy ładunek na wysokości ponad 4000 m n.p.m. Cóż, o ile nie posiadasz kociej zwinności niczym wysokogórscy tragarze, zapomnij o klapkach. W porze suchej jeszcze dadzą radę, ale gdy nadchodzi monsun, chodzenie po Azji w japonkach potrafi być nie lada wyzwaniem. Zwłaszcza gdy się człowiek zapuści w teren. Zatem – dobre sandały. Od plaż na południu Indii po plaże Filipin i Wietnamu sprawdza się tylko lekkie, odkryte obuwie. Naukowcy mogą sobie wymyślać oddychające techno­tkaniny i tym podobne wynalazki, ale nic tak dobrze nie oddycha jak skóra w zetknięciu z powietrzem. Maciej Klimowicz (Fot. Archiwum prywatne) Czasem boso Beata Pawlikowska – podróżnicza i autorka książek Jeśli sandały, to muszą mieć dwie najważniejsze cechy: 1. bieżnik na podeszwie, żeby się nie ślizgały, 2. paski z wytrzymałej tkaniny, ale żeby szybko schły. Odradzam skórzane sandały, bo w tropikach nasiąkają wilgocią i robią się ciężkie. Z pewnym sentymentem spoglądam na półkę, gdzie stoją sandały, w których przechodziłam wiele tygodni w dżungli. Od kilku lat nie używam jednak sandałów. Zamieniłam je na brazylijskie klapki japonki. Podczas mojej niedawnej wyprawy do Ameryki Południowej przez dwa miesiące chodziłam wyłącznie w nich. Mają nad sandałami taką wyższość, że zajmują w bagażu mniej miejsca, są lżejsze, mniejsze, łatwo je wyczyścić i osuszyć. A kiedy jest ślisko (na przykład na mokrych skałach nad brzegiem Orinoko), zdejmuję klapki i idę boso. Beata Pawlikowska (Fot. Archiwum prywatne) Trekking w sandałach Sylwia Bukowicka, – himalaistka, zdobywczyni Gaszerbrumu II i Cho Oyu Sandały z dobrą podeszwą i stabilizujące stopę dzięki regulowanym paskom są dobrą alternatywą na górskim szlaku dla butów trekkingowych i zmęczonych stóp, pod warunkiem że masz doświadczenie i świadomość zagrożeń, jakie niesie ze sobą nierówny, często kruchy teren. Kiedy zaczynałam chodzić po górach, używałam tylko butów trekkingowych. Uważałam, że tylko one są w stanie zabezpieczyć kostkę przed ewentualnymi kontuzjami. Z czasem sandały stały się moim ulubionym obuwiem, które stosowałam podczas trekkingu, często aż do granicy śniegu. Dawały komfort stopie, a w niżej położonych bazach służyły za „kapcie”. Sylwia Bukowicka (Fot. Archiwum prywatne)
Czy zegarki z GPS-em pomogą odnaleźć drogę w terenie, czy są tylko outdoorowymi gadżetami? Sprawdziłem, jak bardzo można ufać temu, co pokazują
Kiedyś z przyjaciółmi szliśmy we mgle po lodowcu w Alpach. Poruszaliśmy się ostrożnie, bo niemal po omacku szukaliśmy ledwie widocznych śladów po wcześniejszych ekipach. Nagle z mlecznej zasłony wyłonił się, niczym pociag TGV, sznur francuskich alpinistów. Szli pewnie przed siebie, nie zważając na słaba widoczność. Dostrzegłem, ze lider wykorzystywał ręczny GPS, a inni zerkali na swoje zegarki. Po kilku sekundach alpejski TGV rozpłynął się we mgle. Na szczęście zostały po nim wyraźne ślady na firnie. Później w schronisku okazało się, że Francuzi korzystali z naniesionej do swoich urządzeń trasy, która sporządziły inne ekipy podczas dobrej pogody w tym sezonie. Dzięki temu sunęli jak po szynach. Niektóre zegarki z GPS-em posiadają funkcje prostej nawigacji, np. Garmin 610, Suunto Ambit, Suunto X10. Znalezienie drogi powrotnej i wędrówkę od punktu do punku ułatwiają stawiane znaczniki – punkty orientacyjne (zwane waypoint). Do wyznaczonego celu można także kierować się zaimplementowana z poziomu komputera trasa, podążając do kolejnych waypointów. Plusem tego rozwiązania są: niewielkie rozmiary urządzenia na ręce, dobra i łatwa komunikacja z komputerem i społecznościami wymieniającymi się trasami. Ale są także minusy: monochromatyczny wyświetlacz zegarka to nie reczny GPS z dużym ekranem LCD. Turystę prowadzą proste strzałki, do których trzeba się przyzwyczaić i skupić na nich uwagę. Początkujący eksploratorzy powinni traktować je raczej nie jak outdoorowa wyrocznie, ale wskazania orientacyjne i wspomagać się precyzyjna mapa topograficzna. Pogoda jak w zegarku W prognozowaniu pogody pomocne będą zegarki z barometrem (np. Suunto Core, Tissot T-Touch Expert, Timex WS-4, Suunto X10, Casio Pro-Trek PRW-5000). Sensory zbierają informacje o zmianie ciśnienia barometrycznego, następnie zegarek analizuje dane i na tej podstawie, poprzez proste ikonki na wyświetlaczu, podaje informacje o zmianach pogody. Dzięki wiedzy o nadchodzącej burzy można na przykład zmienić trasę i szybciej dotrzeć do schroniska albo tez wcześniej z niego wyjść, jeśli na wyświetlaczu pojawi się słonce, mimo ze niebo będzie jeszcze zaciągnięte chmurami. Zegarki z barometrem potrafią wyznaczać także wysokość nad poziomem morza. Nie korzystają przy tym z GPS-u, lecz analizują zmiany ciśnienia atmosferycznego. – W najwyższym punkcie trasy wiodącej przez góry Pamiru (4655 m) wskazania wysokościomierza barometrycznego mijały się jedynie o 5 m z mapami – mówi Piotr Ganczarski, uczestnik wyprawy motocyklowej „Na jedwabnym szlaku”, nominowanej do Travelerów. Dokładny jak GPS? Wszyscy producenci deklarują, że ich sprzęt z GPS-em świetnie sobie radzi z wysokimi drzewami, a i chmury są im niestraszne. Chodzi o to, ze miedzy zegarkiem a kosmosem nie może być przeszkód. Każdy element taki jak gęste liście czy burzowe chmury może pogorszyć precyzje przedstawianych końcowych danych. Chwilowa utratę sygnału urządzenia zastępują bowiem średnimi danymi z pokonanego odcinka, ale takie obliczenia wypaczają wskazanie odległości juz po zakończeniu wędrówki. Fachowcy od systemów GPS w pojazdach terenowych ostrzegali mnie, ze na kilkukilometrowym odcinku urządzenia mogą nie doliczać lub pokazywać za dużo o kilkaset metrów. Zdaniem naukowca, prof. dr hab. inż. Janusza Śledzińskiego z Instytutu Geodezji Wyższej i Astronomii Geodezyjnej Politechniki Warszawskiej elektronika w zegarkach GPS jest podatna na wszelkie zakłócenia. Sygnał GPS może odbijać się od skał czy budynków. Mogą go zniekształcać linie wysokiego napięcia. Nie są to urządzenia wysokiej klasy stosowane do pomiarów geodezyjnych czy przez wojsko. Co za różnica Postanowiłem sprawdzić dokładność outdoorowego sprzętu. Z kilkoma modelami zegarków na reku przebiegłem oznakowana trasa w lesie, której długość wynosiła dokładnie 5320 m. Ścieżka w dużej mierze biegła pod wysokimi i gęstymi drzewami. Starałem się biec środkiem i tylko od czasu do czasu omijałem większe kałuże. Garmin 610 wskazał równe 5 km, Suunto Ambit: 5,04 km, Times Run Trainer: 4,84 km. Miedzy poszczególnymi modelami różnice były wiec niewielkie, ale do deklarowanego dystansu ścieżki (ufam, że dobrze zmierzonego) brakowało ok. 300 m. Błąd pomiaru wydaje się niewielki, ale z drugiej strony zdarzały się sytuacje, że ktoś wyczerpany utknął tuż przed schroniskiem, bo źle oszacował odległość. W ekstremalnych warunkach kilkaset metrów robi różnicę. W kolejnym teście sprawdziłem precyzje pomiaru wysokości za pomocą GPS w pagórkowatym terenie. Pojechałem na Sleze (718 m). Już u jej podnóża każdy zegarek wskazywał inna wysokość: Garmin 251 m, Suunto 233 m, a Timex 286 m. Na szczycie wysokość odczytałem z tarasu kościoła postawionego na skale: Garmin 714 m, Suunto 699 m, Timex 710 m. Najbliżej deklarowanej przez kartografów wysokości był wiec Garmin 610. Nie można zatem spodziewać się wskazaną z dokładnością co do metra. – Jeśli zegarek z GPS przy dobrej pogodzie i będący w zasięgu minimum czterech satelitów wskazuje z dokładnością do kilkudziesięciu metrów, to pomiar można uznać za satysfakcjonujący – przekonuje prof. Śledziński.
Ubierz się, wyśpij się, zjedz – i przy tym nie zmarznij na kość. Podpowiadamy, jak w komfortowej temperaturze zdobywać zimowe szlaki i szczyty.
Co zrobić, żeby nie marznąć? Najlepiej nie dopuścić do tego, by zrobiło się zimno. Taki właśnie patent ma Simone Moro – włoski himalaista, który zimą zdobył ośmiotysięcznik w Karakorum. – Po prostu dbam o to, by nie tracić ciepła, bo ponowne rozgrzanie się jest trudne, a czasami wręcz niemożliwe. Zawsze staram się poruszać palcami w butach albo kiedy leżę w śpiworze. Każdego dnia na górze zakładam nowe i suche skarpety. Prawdę mówiąc, urodziłem się, by przebywać w niskich temperaturach. Nie jestem typowym Włochem. Zawsze szukam cienia zamiast słońca… uwielbiam, kiedy jest zimno. Odpowiednie ubranie to podstawa zachowania ciepła. Na zimę wszyscy zgodnie polecają cebulkę, czyli kilka warstw ciuchów. Optymalnym rozwiązaniem na zimowy trekking lub przeprawy po nizinach są trzy warstwy: termoaktywna bielizna, na nią bluza ocieplająca plus kurtka nieprzepuszczająca wiatru (na nogi – długie getry i wiatroszczelne spodnie). Zimą nie sugeruj się tylko wskazaniem termometru. Nawet jeśli słupek rtęci spada do –10°C , ale jest sucho i bezwietrznie, to odczuwalna temperatura będzie wynosić ok. 1°C . Okazuje się, że to nie mróz, ale wiatr potrafi najszybciej wychłodzić organizm. Wrażenie zimna wzmagają także drobiny wody w powietrzu. Kiedy wilgotność wzrośnie np. do 90 proc., a ziemię spowije mgła, wystarczy, że wiatr powieje z prędkością 20 m/s, to nawet przy jednym stopniu na plusie temperatura odczuwalna wyniesie –20°C! Zdobywcy Himalajów także używają kilku warstw odzieży outdoorowej, ale tylko w niższych partiach, kiedy niskie temperatury nie dają się jeszcze we znaki. Podczas załamania pogody lub w trakcie ataku szczytowego nieodzowny staje się puchowy kombinezon. Jest on tak ciepły, że zasada kilku warstw przestaje obowiązywać – zakłada się pod niego tylko grubą bieliznę termoaktywną. Zarówno bielizna, jak i kombinezon mają tzw. klapki toaletowe umożliwiające załatwienie potrzeb fizjologicznych bez konieczności ściągania uniformu. Nie jest to najwygodniejszy strój do wspinania, ale pozwala przetrwać nawet przy temperaturach poniżej –50°C. – Himalayan Suit The North Face to tak naprawdę śpiwór z rękawami i nogawkami. Z pewnością jest to najcieplejsze i najbezpieczniejsze ubranie, jakie można nosić w czasie ekspedycji. Gęsi puch jest jak na razie najcieplejszym, pozwalającym na największą kompresję przy pakowaniu i najbardziej sprawdzonym wypełnieniem. Właśnie dlatego kombinezon ten to podstawowy element wyposażenia w czasie moich wypraw w Himalaje – mówi Simone Moro. CEBULA NA ZIMĘ WARSTWA 1. Nie jest ważne, czy wybierasz się w Sudety, czy w Himalaje. Zimą twoją drugą skórą powinna być przylegająca bielizna termiczna (koszulka i getry), która szybko transportuje wilgoć od ciała do kolejnej warstwy stroju, a także cię „ogrzewa”. Specjaliści od nowych technologii w fi rmach outdoorowych głowią się, jak stworzyć ciepłą, a przy tym cienką warstwę. Niektóre rozwiązania podpowiada sama natura. Najnowsza bielizna The North Face z serii HyActive ma mikrobąbelki na powierzchni materiału – to dzięki tym przestrzeniom powietrznym lepiej izoluje od zimna. Do tego polipropylenowe włókna są puste w środku, podobnie jak ptasie pióra, co daje podwójną korzyść: lekkość i izolację przed chłodem. W wielkim stylu powraca bielizna z wełny. Nie ma ona jednak nic wspólnego z gryzącymi swetrami zakopiańskich górali. Na przykład najcieplejsze koszulki i getry fi rmy Icebreaker z serii Bodyfi t Active Base Layer przypominają w dotyku wysokogatunkową bawełnę. Ale to pozory – ta bielizna ociepla zimą, chłodzi latem i schnie szybko, choć nie tak błyskawiczne jak syntetyki. Na naturalnych włóknach nie rozwijają się tak intensywnie bakterie powodujące przykre zapachy. WARSTWA 2. Tu prym wiodą dzianiny Polartec – ubrania szyją z nich największe fi rmy outdoorowe. Jednym z najbardziej zaawansowanych wynalazków jest Polartec Thermal Pro High Loft, cieplejszy od tradycyjnego polaru o 30 proc. (np. Marmot Powder 8 Jacket lub The North Face Hooded Siula Jacket). Jest to możliwe dzięki wydłużonym włoskom przypominającym grube futro, które utrzymują ogrzane przez ciało powietrze. Takie termiczne bluzy ze sztucznym włosiem zajmują mniej miejsca w plecaku niż te ze standardowych materiałów (dają się bardziej skompresować). Chętnie używają ich alpiniści podczas różnych aktywności wymagających dużego zakresu ruchów i dopasowanego, technicznego ubioru – np. przy wspinaczce lodowej. Minus – dzianina ta nie jest wiatroszczelna. Na drugą warstwę nadają się także tzw. waciaki, czyli bluzy wypełnione syntetycznymi włóknami. Mogą to być lekkie bluzy z włóknem PrimaLoft (syntetyczny odpowiednik naturalnego puchu) o gramaturze 80 lub 100. Chronią one przed podmuchami, nie odprowadzają jednak tak dobrze potu jak dzianiny Polartec. WARSTWA 3. To lekka kurtka z membraną lub bluza softshell, które mają chronić przed wiatrem i opadami. Jeśli po wyjściu na chłód będzie ci lekko zimno, znaczy, że jesteś ubrany odpowiednio. W ruchu, np. w czasie wspinaczki, szybko się ogrzejesz – może nawet tak bardzo, że warstwy ubrań nie nadążą z odprowadzaniem wilgoci. Jeśli zatrzymasz się wtedy na postój, ciało wyziębi się błyskawicznie, zwłaszcza w wietrzny dzień. Dlatego powinieneś mieć w plecaku ciepłą kurtkę, tzw. stanowiskową, z wypełnieniem puchowym lub syntetycznym. Po wyciągnięciu z worka kompresyjnego przez chwilę będzie wyglądała jak wyjęta psu z gardła, ale już po chwili rozpręży się i będzie „grzała” jak należy. „Grzała”, czyli zatrzymywała ciepło wytwarzane przez ludzki organizm. Sprytnym rozwiązaniem są tzw. kurtki 3 w 1, np. Jack Wolfskin Cold Valley lub Berghaus Arisdale. Pod wiatro- i wodoodporną powłoką mają zintegrowany polar (czyli jest to druga warstwa), który można jednak wypiąć, gdy zrobi się ciepło. WYSPIJ SIĘ W CIEPLE Po nocy pełnej dreszczy trudno dobrze funkcjonować następnego dnia. Szukając śpiwora do biwakowania zimą, wybieraj te modele, które zapewniają komfort spania (T-Comfort) w temperaturach poniżej zera. Te najlepsze pozwalają przespać noc bez dreszczy przy ok. –18°C (T-Limit) i zapewniają przeżycie przy –40°C (T-Extreme). Ale uwaga! Ten ostatni parametr może być brany pod uwagę tylko przez doświadczonych ludzi śniegu, a nie przez turystów. Do najcieplejszych śpiworów na rynku można zaliczyć wodoodporny, ekspedycyjny śpiwór puchowy Inferno The North Face (T-Extreme –40°C) o wadze 2195 g. Nieco lżejszy model Solar Flare (1877 g) ma parametry T-limit –18°C, T-extreme –29°C. Najcieplejszym śpiworem fi rmy Salewa, specjalizującej się w sprzęcie górskim, jest model Flare -32 XL SB. Już sama nazwa zdradza jego ekstremalną temperaturę: –32°C. Do ataku szczytowego himalaiści nie zabierają jednak swoich pancernych i ciężkich śpiworów (2 kg!), a jedynie lekkie modele puchowe ważące po 400, 600 g. Funkcję ciepłego śpiwora spełnia kombinezon puchowy. Pod śpiwór konieczna jest mata izolująca grubości minimum 1 cm, najlepiej z folią termiczną, albo pompowana mata. Ta ostatnia ma swoje wady – na wyprawach łatwo ją przebić na ostrych kamieniach albo niechcący przedziurawić zębami raków. I jeszcze jedno: doświadczeni outdoorowcy wiedzą, że nawet w najlepszym śpiworze nie zdołasz się rozgrzać, jeżeli położysz się do niego w kurtce i spodniach „oddychających” – hamują one cyrkulację ciepłego powietrza. JAK ZACHOWAĆ CIEPŁO. MARCIN OSMAN – podróżnik, przemierzał Syberię zimą. Przede wszystkim trzeba słuchać miejscowych – oni wiedzą, jak się zachowywać na dużym mrozie. Patenty Sybiraków: przed wyjściem stoją kilka minut w ogrzewanym pomieszczeniu, żeby wpuścić między ciało a warstwy materiału ciepłe powietrze. Pozwala im to lepiej znieść różnicę temperatur. Jeżeli chodzi o ubrania – królują wełna, futro i puch. Słynne buty walonki – robi się je ze sprasowanej na gorąco wełny – mimo że toporne, są tanie i świetnie chronią przed chłodem, poza tym pozwalają skórze oddychać. W Magadanie, w sklepie dla myśliwych, kupiłem je za równowartość 70 zł. Doskonale sprawdzają się także wielki futrzane czapki uszanki (za najcieplejsze uchodzi futro z wilka i rosomaka, ale nie gardzi się także psim). Do tego kaptur obszyty futrem z długim włosem, co pozwala osłonić twarz przed wiatrem i utrzymać przy niej cieplejszy mikroklimat. JAK SIĘ ROZGRZAĆ Najlepiej jeszcze przed wyjściem na śnieg. Potruchtaj 2 min w miejscu, zrób przysiady. To pobudzi krążenie i kiedy wyjdziesz na mróz, nie odczujesz zimna. Marzną ci ręce? Wypróbuj sposób Beara Gryllsa, brytyjskiego mistrza survivalu. Zrób serię dynamicznych wymachów ramion, jakbyś przytulał niewidzialnego misia. Staraj się przy tym dotknąć dłońmi pleców. A co z alkoholem? Pamiętaj, że uczucie ciepła po jego wypiciu jest pozorne! Rozszerza on naczynia krwionośne i utrata ciepła następuje jeszcze szybciej. Czy to oznacza koniec herbaty z prądem? Coś mocniejszego możesz wypić, ale tylko po powrocie do schroniska. ZJEDZ Rozwój outdoorowych technologii spowodował, że potrafi my dobrze zabezpieczyć się przed mrozem. Potrzebny jest jeszcze „napęd” w postaci wysokokalorycznych posiłków. Głód, podobnie jak zmęczenie i niewyspanie, potęguje wrażenie zimna. Sztuka polega na tym, żeby jak najszybciej przygotować coś gorącego przy użyciu jak najmniejszej ilości paliwa. Na kilkudniowe wyprawy dobre będą kartusze ze specjalną mieszanką gazu do niskich temperatur (40 proc. propanu i 60 proc. butanu). Dodatek bardziej lotnego propanu powoduje, że mieszanka łatwiej paruje na mrozie, wytwarzając ciśnienie w kartuszu – nie ma więc problemu z uzyskaniem dużego płomienia nawet przy –15°C. Sam butan przestaje praktycznie parować w temperaturze 0°C, a przy –20°C gaz ten można wylać z kartusza – w tak niskiej temperaturze nie będzie się w ogóle palił. Podczas gotowania naszym największym przeciwnikiem jest wiatr. Sprawdzają się więc wszelkie osłony palnika oraz radiatory kumulujące energię pod naczyniem, np. zintegrowane naczynia i palniki JetBoil. Ich sprawność jest dwukrotnie większa od zwykłych palników, tak więc większość gazu podgrzewa wodę, a nie atmosferę. Kochery typu MFS (Multi Fuel System) sprawdzają się na dłuższych wyprawach, także w wysokich górach. Na przykład Primus Gravity II MF spala parafi nę, benzynę, gaz płynny, alkohol. Niektórzy zimowi podróżnicy przykręcają do jego nóg cienką sklejkę, żeby poprawić stabilność zestawu zimą i ograniczyć jego zapadanie się w śniegu. Zapas benzyny ekstrakcyjnej (4,5 l) wystarczy na przygotowywanie posiłków dla dwóch osób przez trzy tygodnie.
Bieganie po górach ma coraz więcej fanów w Polsce. Daje poczucie wolności i wypracowuje żelazną kondycję.
Dokąd tak pędzisz? – pytali mnie sarkastycznie turyści w wełnianych swetrach i z kosturami mijani na szlaku, kiedy jako dorosły zacząłem biegać w terenie. Nie potrafili zrozumieć, że można poruszać się szybciej i mieć z tego niesamowitą frajdę. Po pierwszym biegu na 15 km w Alpach na wysokości 1500 m moje zmęczenie (potworne) dorównywało zadowoleniu (ogromnemu) z pokonanego dystansu. Trail running jest uprawiany na naturalnych ścieżkach, a nie specjalnie przygotowanych trasach asfaltowych czy betonowych. Mogą to być leśne dukty w górach, nachylone ścieżki szutrowe, a nawet kamieniste górskie szlaki. Do takiej aktywności trzeba się przygotować zarówno kondycyjnie, jak i sprzętowo. Co dostaje się w nagrodę? Widoki i podwójną dawkę endorfin, czyli hormonów szczęścia uwalnianych podczas wysiłku. Bieg w górach nigdy nie będzie monotonny, choć wymaga większego skupienia, bo łatwiej jest skręcić kostkę. Z drugiej strony nierówna powierzchnia wzmacnia nogi i przygotowuje do wspinaczki i trekkingu. Dzięki temu dotrzesz na szczyt w dobrej formie i skupisz się na robieniu zdjęć, a nie łapaniu oddechu. A kiedy już wrócisz na niziny, inni biegacze będą oglądali twoje plecy. – Góry sprawdzą twoją biegową dyspozycję: wydolność, zdolność adaptacji organizmu do zmian ciśnienia i wysokości, siłę ścięgien i stawów, wreszcie po prostu hart ducha, na przykład odporność na trudne warunki pogodowe, o które nietrudno – mówi Magdalena Derezińska-Osiecka, biegaczka górska, przewodnik tatrzański i wicemistrzyni świata w skialpinizmie. Uwaga, nie przesadź Przed wyjazdem w góry potrenuj trochę w płaskim terenie. Biegaj na czas, ale nie staraj się połykać kilometrów! Oto najprostszy i skuteczny program na początek: 2 min powolnego biegu, potem maszerowanie przez minutę – powtarzaj tak 6–8 razy co dwa dni. Stopniowo zwiększaj obciążenie, wydłużając czas biegania o 2 min co kilka dni i jednocześnie skracając czas marszu. W ten sposób przyzwyczaisz organizm do wysiłku, zbudujesz wytrzymałość, zmotywujesz się też do kolejnych treningów. Nie ma nic gorszego niż zaczynać za szybko, próbując pokonać 3 lub 5 km za jednym zamachem. To najczęstszy błąd, którego skutkiem jest zniechęcenie. Kiedy bieg przez 30–40 min w tempie ok. 6 min 30 s/km nie będzie sprawiać ci problemów, możesz przenieść się na górskie ścieżki. Najpierw wybierz niewysokie góry. Mogą to być niskie partie Tatr, ale równie dobrze Beskidy albo Sudety – wystarczy jakikolwiek pagórkowaty teren, w którym stawy i mięśnie będą pracowały inaczej niż na nizinach. – W Sudetach szczególnie polecam okolice Szklarskiej Poręby, Karpacza i Jakuszyc, gdzie specyficzny mikroklimat pozwala symulować warunki typowe dla wyższych gór – mówi Kuba Wiśniewski, maratończyk i biegacz górski. Mimo że szczyty w Sudetach niewiele przekraczają 1300 m i są stosunkowo płaskie, to przewyższenia sięgają 800 m. To spełnia wymagania również zawodowców, którzy przyjeżdżają tu od czasu polskiego Wunderteamu (określenie polskiej reprezentacji lekkoatletycznej z lat 60. i 70.). O każdej porze roku w Szklarskiej Porębie, Karpaczu, na Drodze pod Reglami czy na szosie do Świeradowa można napotkać czołówkę polskich długodystansowców. Biegnij zygzakiem Trening w górach nie polega wbrew pozorom na codziennym zaliczaniu kolejnych szczytów. – Byłby to bezcelowy wysiłek również dla wyćwiczonego organizmu – tłumaczy Kuba Wiśniewski. – Żeby nie wypluć płuc za najbliższym zakrętem na szlaku, spróbuj marszobiegów – radzi maratończyk. W pierwszych dniach wybieraj lekko nachylone, niezbyt trudne technicznie ścieżki. Gdy zdarzy się bardziej wymagający odcinek, biegnij z nieco rozstawionymi na boki rękami dla utrzymania równowagi. Co ważne, nie wysilaj się, by truchtać na mocno nachylonym podbiegu. Bardzo strome zbocza trzeba pokonać marszem. Połóż dłonie na uda, dociskając nogi do podłoża i idź (nie biegnij) długimi krokami. Tę samą technikę możesz zastosować na bardzo kamienistej ścieżce. Pośpiech można tam przypłacić kontuzją, jeśli stopa zsunie się z głazu albo utknie między kamieniami. Bieganie po górach nie polega wyłącznie na mozolnym pokonywaniu podbiegów. Zbieganie to najniebezpieczniejsza część trasy. Nie daj się jednak ponieść nogom – najlepiej poruszaj się zakosami. Dzięki temu utrzymasz równowagę, a jednocześnie wytracisz prędkość. Trzeba też pamiętać, że lepiej pozostać odrobinę niedotrenowanym niż przetrenowanym. Nawet doświadczeni biegacze nie ćwiczą w średnich i wysokich górach na dużych obrotach. Zrób sobie dzień, a najlepiej dwa dni wolne od biegania. Pójdź na basen albo na spokojny trekking w wyższe partie gór. Mięśnie i stawy potrzebują więcej czasu niż zazwyczaj, żeby skutecznie przystosować się do nowych obciążeń. Pamiętaj, że w górach trzeba dostarczać organizmowi więcej płynów niż na nizinach (nawet do 3 litrów dziennie) i więcej kalorii. Na długie dystanse zabierz oprócz izotonicznych napojów także wysokokaloryczną przekąskę (batony energetyczne węglowodanowo-proteinowe albo czekoladę – w chłodniejsze dni, bo wtedy się nie rozpuści). Musisz mieć ze sobą „paliwo”, żeby twój organizm nie zbuntował się w połowie szlaku. Zapłata z nawiązką Biegacz „nizinny” musi się dostosować do klimatu górskiego – obniżonego ciśnienia i mniejszej zawartości tlenu w powietrzu. To dlatego w górach zaraz po przyjeździe często odnosimy wrażenie, że trudniej nam się oddycha i że ruszamy się jak muchy w smole. – Organizm walczy wtedy z hipoksją, czyli niedotlenieniem tkanek. Próbuje się zaadaptować do nowych warunków. Wentylujemy wtedy płuca częściej, więc trenujemy mięśnie oddechowe. Całe ciało uczy się, jak polepszyć transport tlenu do tkanek – tłumaczy Kuba Wiśniewski, który bieganie po górach traktuje jako ważny element w przygotowaniach do długich biegów na nizinach. Za ten wysiłek, krótki oddech, niekiedy zawroty głowy organizm odpłaca z nawiązką. Dzięki pobytowi w górach następuje u biegających osób gwałtowny wzrost liczby czerwonych krwinek i zawartej w nich hemoglobiny, a to zwiększa moc i przyjemność z biegu. Fizjologowie sportu uważają, że już po tygodniu treningu na wysokości między 800 a 2000 m można zaobserwować korzystne zmiany w organizmie, a najlepsze efekty w górach średnich osiąga się po okresie nie krótszym niż 3 tygodnie. Niestety taki naturalny doping i zwyżka formy nie trwają w nieskończoność. Po powrocie z dobrze przepracowanego obozu w górach korzystne zmiany utrzymują się przez niecałe dwa miesiące. Wyprawka długodystansowca Podstawą są buty z mocniej zarysowanym bieżnikiem i nieco sztywniejszą cholewką, która lepiej stabilizuje staw skokowy. – Buty z „agresywnym” bieżnikiem powinny utrzymać cię na kamieniach, błocie i śniegu, zapewnią też dobre odbicie podczas pokonywania stromych podbiegów – radzi Kuba Wiśniewski. Nie ma niestety idealnego obuwia na każde warunki terenowe. Latem warto wybrać modele z bardzo dobrą wentylacją, które w razie deszczu szybko przeschną. Zwolenników mają także bardziej szczelne i wodoodporne buty z kategorii trail running, w których użyto membrany Gore-Tex. Wentylacja w nich jest jednak gorsza niż w modelach z siateczką na przedzie, są też od nich dużo sztywniejsze. Sprawdzą się zatem na bardzo trudnych trasach wysoko w górach. Bądź przygotowany na nagłą zmianę pogody. Konieczna będzie bielizna pochłaniająca pot i wydalająca wilgoć na zewnątrz. Taka koszulka błyskawicznie osusza skórę i wysycha na ciele. O każdej porze roku przyda się lekka kurtka przeciwdeszczowa z membranowym materiałem (np. Gore-Tex Active Shell – będzie dostępny od jesieni 2011), którą można na początku treningu zawiązać sobie w pasie albo schować do kieszeni. W góry warto też zabrać mały, dopasowany do ciała plecak z bukłakiem na wodę. Zacznij biegać, czyli trening górski dla początkujących Zaplanuj minimum 2 tygodnie na pobyt w górach. Sprawdź prognozy pogody i przygotuj się na znaczne wahania temperatury. W pierwszym tygodniu pobytu trenuj raz dziennie, stosuj marszobiegi. Między 7. a 10. dniem możesz biegać już trochę intensywniej; pamiętaj o przebieżkach i rozciąganiu. Zaplanuj przynajmniej 2 wycieczki marszobiegowe (do 2,5 godz.) po górach. Między 10. a 14. dniem możesz stosować lekki trening interwałowy (pewne odcinki biegnij nieco szybciej, inne nieco wolniej), ale pamiętaj o minimum dwóch dniach odstępu pomiędzy mocniejszymi akcentami. Nie trenuj zbyt intensywnie. Jeśli czujesz się słabo – idź na spacer w góry albo zafunduj sobie masaż. Nie przejmuj się, jeśli w pierwszych kilku dniach po powrocie z gór będzie ci się fatalnie biegało. To normalna reakcja organizmu. Po kilku kolejnych dniach poczujesz moc. 3 najlepsze trasy do biegania po Tatrach 1. Dolina Strążyska – Czerwona Przełęcz (1301 m) – Dolina Białego Trasa o niewielkim przewyższeniu (ok. 350 m przy pokonywaniu pod górę), można ją pobiec w pierwszych dniach pobytu w górach. Czas ok. 1,5–2 godz. 2. Dolina Strążyska – Polana Strążyska – Przełęcz w Grzybowcu (1311 m) – Wielka Polana Małołącka – Dolina Małej Łąki Nieco trudniejsza od poprzedniej. Na Polanie Małołąckiej przystanek na kontemplację jednej z najpiękniejszych dolin tatrzańskich. Widok na Czerwone Wierchy i ścianę Wielkiej Turni. Czas ok. 2 godz. 3. Kuźnice – Polana Jaworzynka – Przełęcz Między Kopami (1500 m) – Hala Gąsienicowa – Czarny Staw Gąsienicowy – Przełęcz Karb (1853 m) – Zielony Staw Gąsienicowy – Hala Gąsienicowa – Boczań – Kuźnice Przewyższenie ok. 850 m. Piękna widokowo i zdecydowanie wysokogórska. Czas: ok. 3,5–4 godz. Pięć przykazań dla biegaczy górskich I Dla własnego bezpieczeństwa zawsze miej przy sobie telefon komórkowy. II Zabierz lekką kurtkę przeciwdeszczową z kapturem. Im wyżej w górach, tym chłodniej – na grani na pewno będzie ci potrzebna. III Weź lekkie nakrycie głowy, np. opaskę Buff, czapkę z windstoperem (pomoże uniknąć wychłodzenia – dużo ciepła tracimy przez głowę). IV Jeśli dopadnie cię deszcz, nie biegnij – na mokrym podłożu łatwo o kontuzję. V Przed wyjściem w góry sprawdź szczegółową prognozę pogody i poinformuj kogoś o planowanej trasie, aby w razie wypadku było wiadomo, gdzie cię szukać.
Rakiety śnieżne i noclegi na śniegu były kiedyś chlebem powszednim myśliwych na dalekiej Północy. Dzisiaj może to być przygoda zakończona kopaniem jamy śnieżnej albo spaniem w tipi.
Na początek robię test. Na jedną nogę zakładam rakietę śnieżną, a drugą pozostawiam w samym bucie. Robię krok – rakieta zagłębia się na 15 cm w śniegu. Nieźle. Drugi krok i zapadam się po kolano. A więc wszystko jasne. Przypinam drugą rakietę i w grupie początkujących traperów oraz doświadczonych przewodników wyruszam z Sobolówki, w beskidzkiej gminie Ujsoły, w stronę bacówki Rycerzowa położonej przy słowackiej granicy. Fenomen nowoczesnych rakiet polega na tym, że nie trzeba przechodzić kursów przed wyjściem na szlak. Przypina się je do butów trekkingowych za pomocą wiązania, które przypomina snowboardowe, zakłada się stuptuty i gotowe. – Jeżeli ktoś chce się nauczyć jeździć na nartach, musi poświęcić niemal cały sezon na naukę, a przyjemność z jazdy będzie miał dopiero w kolejnych latach. Natomiast po założeniu rakiet śnieżnych już po kilku minutach wiadomo, o co chodzi – mówi Kajetan Domagała­Rolewicz, entuzjasta i propagator rakiet śnieżnych. Chodzenie okazuje się intuicyjne. Rakiety są wyprofilowane – mają kształt klepsydry i zachodzą na siebie podczas marszu, dzięki czemu nie trzeba szeroko rozstawiać nóg. Na dodatek można uwolnić piętę jak w nartach ski­tourowych, przez co ruchy stają się płynniejsze. Kiedy przyspieszam lub zbiegam ze stoku, mam wrażenie, jakby zmniejszyła się siła przyciągania ziemskiego. Może dlatego, że bez rakiet zapadłbym się po pas, a tak unoszę się niczym na powierzchni pierzyny. Spanie w jamie Po ostrym podejściu dochodzimy do bacówki Rycerzowa. Tu Sebastian Fijak – międzynarodowy przewodnik górski UIMLA i jak się okazuje, specjalista od biwakowania w zimie – chwyta za łopatę lawinową i zaczyna kopać. Po chwili rezygnuje. Nici z naszego planu spędzenia nocy w jamie śnieżnej, bo świeży puch jest zbyt sypki, nie da się ulepić nawet śnieżki. Gdyby był spoisty, w stoku od zawietrznej można byłoby wydrążyć jamę. Oczywiście nie chodzi o zwykłą dziurę w śniegu. Obowiązują pewne zasady. Wyjście powinno się znajdować poniżej legowiska, dzięki temu będzie cieplej. Kiedy mocno wieje, należy je uszczelnić śnieżnymi blokami, pozostawiając otwory wentylacyjne. Na płaskim terenie można zrobić jamę w kopcu – to tzw. styl amerykański. Wrzuca się plecaki do śniegu i zasypuje, po czym wyszarpuje się je za wystające paski. Tak powstaje komora, którą można powiększyć. – Ściany jamy muszą mieć co najmniej 50 cm grubości, w przeciwnym razie się zapadną. Wnętrze powinno być wygładzone rękawicami, żeby woda spływała po ściankach, a nie kapała na śpiwór – radzi Sebastian Fijak. – W dobrze zrobionej jamie panuje dodatnia temperatura. W praktyce mało kto robi idealną jamę, bo kopie się ją tylko w awaryjnej sytuacji. Nam pozostaje nocleg w namiocie lub przytarganym na górę indiańskim tipi. – Chyba że jest ktoś chętny do spania pod świerkiem? – pyta Sebastian. – Trzeba wybrać drzewo o gęstych gałęziach opadających do ziemi. Ściółkę przy pniu mości się gałązkami, na nich rozkłada karimatę, a śpiwór owija folią NRC. Propozycja Sebastiana wzbudza taki entuzjazm jak pytanie, kto chce zmywać naczynia po kolacji. Chwila z liofilem Wyciągamy palniki turystyczne na gaz. W szranki o miano najszybszego zestawu do gotowania stają: menażka harcerska, naczynie aluminiowe pokryte tytanem z radiatorem rozprowadzającym ciepło po dnie i przyspieszającym gotowanie oraz ostatni krzyk techniki biwakowej i wysokogórskiej – JetBoil, zintegrowany z palnikiem zestaw przypominający gadżet z Gwiezdnych wojen. Gotowanie wody otrzymanej ze śniegu to też sztuka. Trzeba topić niewielkie ilości, tak żeby na spodzie zawsze było trochę płynu. Jeżeli ustawimy zbyt mocny płomień, woda na dnie wyparuje, śnieg na górze się zasklepi i na bank przypalimy naczynie. Ważne jest też, by do wody ze śniegu lub lodu – która jest jak destylowana i nie można jej pić dużo – dodać odrobinę soli albo tabletki z minerałami typu plushhh czy isostar. Woda w menażce pyrka, ale do zagotowania daleko. Zwycięzcą zostaje naczynie tytanowe – dlatego że paliwem była mieszanka gazów do niskich temperatur (najlepsza proporcja zimowa to ok. 40 proc. propanu i 60 proc. butanu). JetBoil dochodzi chwilę później na uniwersalnej mieszance gazowej, czyli z kilkuprocentową domieszką propanu. Zalewamy wrzątkiem porcje lio? lizowanego jedzenia. Smak? Lepsze to niż pieczone na ognisku traperskie buty. Rakietą na księżyc Już po ciemku idziemy szlakiem granicznym na szczyt Wielkiej Rycerzowej. To fragment głównego, liczącego 400 km Szlaku Beskidzkiego biegnącego z Ustronia, przez Wisłę, aż po Bieszczady. Latem jest bardzo uczęszczany, zimą chodzą tylko nieliczni – na nartach ski-tourowych albo rakietach. Pytam Kajetana, skąd się wzięła jego fascynacja rakietami śnieżnymi. Okazuje się, że na początku była to konieczność. Zimą miał problemy z przedarciem się przez zaspy do domu w górach. W 1999 r. postanowili z ojcem zaopatrzyć się w rakiety. W Polsce właściwie jeszcze nikt na nich nie chodził. Kupili je w Szwajcarii za słone pieniądze i szybko się w nich zakochali. Coraz więcej znajomych interesowało się rakietami, prosili o ich wypożyczenie i tak narodziła się pasja. Dziś sprowadza rakiety z Francji i jest ekspertem w tym temacie. – Na polskie trasy odradzam rakiety na ramie aluminiowej. Są cięższe, większe i nie tak uniwersalne jak modele z kompozytów na bazie polipropylenu – mówi Kajetan Domagała-Rolewicz. O zaletach rakiet przekonujemy się przy podejściu na Wielką Rycerzową. Wystarczy podnieść metalowy podpiętek z tyłu wiązania, przez co pięta opiera się nieco wyżej i można iść pod górę niemal jak po schodach. Ponadto metalowe kolce zatopione w polipropylenowej ramie zapobiegają ślizganiu się rakiety. Prawie jak Indianie Na zewnątrz temperatura spadła do –15°C. W środku tipi jest kilka stopni na plusie. Jak to możliwe? Indianie palili wewnątrz ogniska, a dym wydostawał się przez otwór w szczycie namiotu. Nowoczesne tipi wyprawowe tylko kształtem przypomina namioty północnoamerykańskich Indian. Drewniane żerdzie zastąpiono lekkim stelażem, a skóry zwierząt wytrzymałym brezentem z systemem wentylacji i zamkami błyskawicznymi. Jedno się nie zmieniło – przyjemną temperaturę daje żywy ogień i to on tworzy niesamowitą atmosferę wewnątrz tipi. Ciepło promieniuje z metalowego piecyka, dym uchodzi wąskim kominem. Rozkładamy karimaty na brezencie, ustawiamy patelnię. Skwierczy traperska kiełbasa. Próbujemy ustalić warty przy ogniu, ale ostatecznie liczymy na pospolite ruszenie. System działa przez trzy godziny. Jakoś nikt nie kwapi się do wyjścia ze śpiwora i podłożenia do piecyka. Ech, traperzy. W wysokim jednopowłokowym tipi temperatura szybko spada. Ratuje nas Kajetan, który około czwartej nad ranem na nowo rozpala ogień. A pomyśleć, że mieliśmy spać we własnoręcznie wykopanej jamie albo pod świerkiem. Uświerklibyśmy tej nocy. Na amen. JAK WYBRAĆ RAKIETY ŚNIEŻNE Dobierz je do wagi ciała, ale weź poprawkę na ekwipunek, który masz zamiar nosić na wyprawie. Rakiety dla dorosłych są sklasy? kowane w przedziałach: 30 > 80 kg; 50 > 120 kg; 70 > 140 kg. Następnie zastanów się, jak często i w jakim terenie będziesz się poruszać. Czy raz w roku (wybierz tańszy i prosty model), czy może co weekend (tu potrzebny będzie trwały i zaawansowany). Czy potrzebujesz podpiętka ułatwiającego podchodzenie pod strome góry, czy nastawiasz się na chodzenie po płaskim. Czy wystarczą ci standardowe kolce, czy może potrzebujesz noży lodowych (tzw. harszli), które przyczepione do ramy rakiety działają niczym raki (przydają się na oblodzonych stokach w Tatrach). Kolor rakiet także ma znaczenie. Traperzy, myśliwi, strażnicy przyrody powinni wybrać białe. Służby ratunkowe (straż pożarna, GOPR) zwykle wybierają czerwone. Żołnierze zaopatrują się w czarne, białe lub szare. Turyści – pełna dowolność, choć najchętniej wybierają modele szare i niebieskie. Ceny. Na prosty model na krótkie trasy lub dla juniorów wydasz ok. 100 zł. Najdroższe dla dorosłych ze wszelkimi udogodnieniami kosztują ok. 1 tys. zł. Przykładowe modele: 1. Dla poruszających się na rakietach kilka razy w roku SNEKA RIDE – proste, ale z niezbędnym wyposażeniem ułatwiającym poruszanie się w głębokim śniegu. Cena 329 zł. 2. Na wyprawy w polskie i europejskie góry RAKIETY ŚNIEŻNE TSL 226 RANDO EASY – sprawdzą się w trudnych warunkach wysokich i średnich gór, a także podczas wspinaczki w głębokim śniegu. Z dostępnych modeli na rynku ma jeden z najkorzystniejszych stosunków obrysu rakiety do nośności. Podchodzenie pod strome zbocza ułatwia podpiętek Easy Up, do tego ma system tłumienia drgań. Cena 499 zł. 3. Na długie wyprawy po płaskim terenie TSL OVER THE TOP – rakieta aluminiowa z wygodnym podpiętkiem do podchodzenia pod łagodne zbocza. Dobra do pieszych wędrówek po pagórkowatym terenie, ale najlepiej sprawdzi się na wyprawach w płaskim terenie. Często używana przez podróżników i traperów w USA i Kanadzie. Cena ok. 1 tys. zł. Sprzęt do biwakowania na śniegu 1. Tipi model ZIRKON 15 – nowoczesny namiot wzorowany na konstrukcjach Indian i traperów. Zmieści się w nim 15 osób, jeżeli ułożą się promieniście (najlepiej nogami w kierunku piecyka). Z podłogą i z piecem Eldfel kosztuje ok. 12 tys. zł netto. Złożony mieści się w niewielkiej skrzynce (waga 20 kg). www.tentipi.com Koszt wypożyczenia – 500 zł na weekend (www.tipievent.pl). 2. JetBoil – Personal Cooking System (PCS) – wygląda jak kubek z pokrywką i palnikiem. Pod spodem naczynia umieszczono radiator, który równomiernie rozprowadza ciepło palnika gazowego. Litr wody na paliwie zimowym i w miejscu osłoniętym od wiatru zagotuje się w mniej więcej 3 min. Cena 400 zł. www.jetboil.com 3. Namiot – na zimę odpowiednie są modele dwupowłokowe z zewnętrznym stelażem i fartuchami śnieżnymi. Fartuchy to pasy materiału przyszyte do dolnej krawędzi tropiku, które przysypuje się śniegiem. Dzięki nim ciepłe powietrze nie jest wywiewane przez wiatr. Wentylację zapewnia tunel- -kominek. Namiot stawiamy na ubitej nartami platformie śnieżnej. Wokół dobrze jest wznieść 60-centymetrowy murek ze śniegu – podczas zamieci zamiast szu? ować niczym górnik przodowy, można spędzić noc w śpiworze. PRZYKŁADOWE MODELE: Marabut Khumbu 2 – dwuosobowy, waga 3,5 kg, cena ok. 1 tys. zł. Hannah Expedition – dwuosobowy, waga ok. 5 kg, cena 1890 zł. The North Face Mountain 25 – dwuosobowy, waga 3,5 kg, cena 2499 zł. 4. Ciepło na śniegu – podstawa to odpowiedni śpiwór (patrz str. 112). Błędem jest wchodzenie do niego w kurtce i spodniach, nawet „oddychających” – hamują one cyrkulację ciepłego powietrza. Pod śpiwór połóż matę izolującą grubości minimum 1 cm, np. matę biwakową Ter-a-rest, model Ridgerest Deluxe Regular (200 zł), matę z pianki Sport Service 13 mm (46 zł), matę samopompującą Volven Ultralight (199 zł). Zmarzlakom pomogą chemiczne ogrzewacze, np. ogrzewacz do dłoni Little Hotties Hand Warmer (7,50 zł /szt.) albo ogrzewacz kieszonkowy wielokrotnego użytku ABC-N System „Mini” (19 zł). Po ustaniu reakcji chemicznej wystarczy gotować go 5 min. EKSPERT POLECA TRASY Trasy na rakiety śnieżne poleca KAJETAN DOMAGAŁA-ROLEWICZ, ekspert od rakiet i zimowych wędrówek. SZLAKI W BESKIDZIE ŻYWIECKIM darzę największym sentymentem. Na przykład wyjście z Glinki przez Długi Groń na Krawców Wierch, gdzie znajduje się bacówka PTTK, i z powrotem szlakiem granicznym do Glinki. Moja ulubiona trasa prowadzi na Rycerzową przez Muńcuł i Kotarz niebieskim szlakiem z Ujsołów. Przy dobrej widoczności z Muńcuła widać pasmo Beskidu Śląskiego, Beskid Żywiecki, w tym Pilsko i Babią Górę, oraz Tatry i Małą Fatrę. Muńcuł to idealne miejsce na biwak. Wschód słońca oświetlający Tatry nie ma sobie równych. Ciągle niezrealizowanym marzeniem jest zimowe przejście na rakietach z Rycerzowej szlakiem granicznym na Krawców Wierch. DLA POCZĄTKUJĄCYCH: Trasa: Jaworzyna Krynicka – Runek – bacówka Nad Wierchomlą – Jaworzynka – Czertezy – Szczawnik. Szlak czerwony na Runek, dalej niebieski na Jaworzynkę. Żółtym trzeba zejść do Szczawnika. Czasy przejścia: na Runek 1 godz., do bacówki 45 min, na Jaworzynkę 45 min, do Szczawnika 1 godz. – razem ok. 3 godz. 30 min. Trasa powrotna zajmuje ok. 4 godz. DLA ŚREDNIO ZAAWANSOWANYCH: Trasa: Zawoja Lajkonik – Mosorny Groń – Hala Śmietanowa – Hala Krupowa. Do pokonania jest 11 km. Czas przejścia: 4 godz. 3 min. Więcej tras na stronie szlaki.rakiety.pl.
Kiedyś dla Norwegów narciarstwo było sposobem na przeżycie, teraz stało się sposobem na życie. Maja do dyspozycji perfekcyjnie przygotowane stoki, zaś sprawną infrastrukturę narciarską potrafili zgrabnie wkomponować w przyrodę. A gdyby to komuś nie wystarczało, pozwalają na freeride. Korzystają z doświadczenia swoich przodków – pierwsi narciarze pojawili się w Skandynawii juz 4 tys. lat temu.
Nie ma złej pogody, jest tylko źle dobrany do niej sprzęt – mawiają Norwegowie. Biorę sobie do serca ich powiedzenie i na lotnisku Torp koło Oslo wypożyczam samochód z oponami wyposażonymi w kolce. W Polsce są one zabronione, natomiast tutaj jakoś nikt się nie obawia, że zniszczą asfalt. Mimo że jest koniec grudnia, czarne drogi oraz połyskujące w słońcu skały i zielone łąki wokół lotniska, nad brzegiem Sandefjord, nie wprawiają w zimowy nastrój. Wszystko przez ciepły prąd Golfsztrom, który omiata norweskie wybrzeże, docierając nawet do Oslofjordu. Pakuję narty na dach i ruszam na północ drogą E-18. Dopiero tuż przed Hemsdal, po 260 km i czterech godzinach jazdy, pojawiają się ośnieżone szczyty, a wieczorem chwyta mróz. Wspólnie z przyjaciółmi z Oslo poszukujemy zamówionego przez Internet noclegu w wiosce nieopodal miasta. Wprawdzie norweskie prawo zezwala na biwakowanie wszędzie, nawet w parkach narodowych, byle zachować 50-metrową odległość od prywatnej posesji, lecz zimą jest to opcja dla twardzieli. Rano okazuje się, że lód skuł stromy podjazd do głównej drogi, ale samochód z kolczastymi oponami dobrze sobie na nim radzi. Jest szaro. Słońce podnosi się leniwie. Krótki dzień to jeden z nielicznych minusów tej pięknej krainy. Wjeżdżając w dolinę, w której leży HEMSEDAL, zastanawiam się, co czuł odwiedzający te strony w 1898 r. zacny eksplorator lodów północy Fridtjof Nansen. Wówczas było tu kilka zagubionych w śniegu chatek, teraz w Hemsedal mieszka 2 tys. osób. Jednakże domy z zewnątrz niewiele się różnią od tych budowanych 100 lat temu. Dominuje niska drewniana zabudowa współgrająca z przyrodą. Najwyższą konstrukcją jest wieża drewnianego kościoła. Pierwsze wyciągi powstały tutaj dość późno, bo dopiero w 1961 r., i do początku lat 80. cała infrastruktura narciarska rozwijała się raczej niemrawo. Boom nastąpił w 1985 r. i trwa do dziś. Dzięki konsekwentnej postawie lokalnych społeczności norweskie centra narciarskie nie zostały oszpecone betonowymi, turystycznymi bunkrami jak we francuskich Alpach. Ośrodek narciarstwa zjazdowego w Hemsedal szczyci się opinią jednego z najlepszych w całej Skandynawii. Sławy dodaje mu możliwość zjazdu z Totten (1497 m n.p.m.), najwyższego norweskiego wzniesienia, do którego w sezonie zimowym dociera wyciąg. Zamierzamy go przetestować. Samochód zostawiamy na wielkim darmowym parkingu. Kupuję karnet na pięć dni za 1240 koron (około 600 zł) i wsiadam na wyciąg. Rozpościera się z niego widok na całą dolinę, przyglądam się więc efektom pracy lądolodu, który przed dziesiątkami tysięcy lat miażdżył i gładził szczyty. Góry może nie imponują wysokością i nie ma ich co porównywać do strzelistych Alp, ale są surowe i dzikie – jak okiem sięgnąć, brak widocznej ingerencji cywilizacji. Odnoszę wrażenie, że całą infrastrukturę narciarską (24 wyciągi i ponad 40 km tras) wkomponowano z minimalnym uszczerbkiem dla przyrody. Wybieram najdłuższą, sześciokilometrową drogę. Stok jest perfekcyjnie przygotowany, ale ulegam pokusie, by nieznacznie wyjechać poza szlak. Tylko ja, góry i śnieg. Nikt tu nie zabrania freeride’u, nie urywa głowy za wjechanie w puch, nie goni mnie też wąsaty strażnik – jak na stokach w Tatrach. Z trasy zbaczam na własną odpowiedzialność. Niebawem sylwester, szczyt sezonu, a kolejek do wyciągu jakoś nie widać. Na stoku niemal wszyscy jeżdżą w kaskach. Można je wypożyczyć za darmo, okazując karnet. Są także inne udogodnienia niespotykane w Alpach: w barze udostępniono kuchenki mikrofalowe. Norwegowie korzystają z nich skwapliwie, szczególnie rodziny z dziećmi – to żaden obciach podgrzać w ten sposób obiad. Na stoku nie ma restauracji z kelnerami w muszkach. Jest czysto, ale barowo. Parówki na 10 sposobów, hamburgery, bar sałatkowy, dania z grilla są podstawą menu. Zamawiam zupę gulaszową za 30 koron (około 15 zł); solidny obiad to wydatek 100 koron (około 50 zł). Norwegowie nie celebrują posiłków jak Włosi czy Francuzi. Bardziej od tego, co mają na talerzu, interesuje ich, co się dzieje na stoku. A jest tam co podziwiać. Patrząc na nich, czasami zastanawiam się, czy przypadkiem nie rodzą się już z nartami na nogach. Wnioskując z ilości jeżdżących tu dzieci, musi coś być na rzeczy. Kiedy tylko jasnowłosy Norweg zaczyna chodzić, rodzice kupują mu narty biegowe i zabierają na trasę. A pierwsze szusy na stoku maluch zazwyczaj wykonuje pod czujnym okiem rodziców, na specjalnej uprzęży. Gdy zaś kończy cztery lata, trafi a do szkółki narciarstwa zjazdowego. Dni upływają mi na penetrowaniu areału narciarskiego Hemsedal i okolic. Kiedy ogarnia mnie lekkie przesycenie nartami, nadchodzi sylwester. Postanawiamy spędzić go w klubie, nieopodal stoku. Płacimy za wstęp 70 koron i wchodzimy do niemal pustej sali. Klub jest wprost stworzony do zabawy, ale, o dziwo, nie ma w nim ludzi! Kupuję sylwestrowego drinka za 80 koron (około 40 zł, to najdroższa wódka z colą w moim życiu) i sączę go, żeby nie uronić ani kropli. Nuda. Próbujemy rozkręcić imprezę na parkiecie. DJ nas zauważył i nawet wzmocnił beat, ale ludzi ciągle brak. O północy składamy sobie życzenia, wznosimy toast szampanem i ostatnim, czyli drugim, drinkiem za 80 koron. Wtedy się zaczyna... roześmiany tłum w doskonałych nastrojach wypełnia klub. Na pierwszy rzut oka widać, że wszyscy są kompletnie pijani. Ruszają stroboskopy, DJ w amoku miksuje kolejne utwory. Rozbawieni goście padają sobie w ramiona, beztrosko upuszczają szklanki i butelki. Obok mnie dziewczyna w wieczorowej sukni osuwa się na podłogę. Nic jej się nie stało, zresztą pijani zawsze jakoś szczęśliwie upadają, nie robiąc sobie krzywdy. Nigdy nie widziałem tak nietrzeźwego towarzystwa, w którym jednocześnie byłby zerowy poziom agresji. Wysokie ceny alkoholu w Norwegii sprawiają, że młodzież często przychodzi na imprezę już po kilku albo po kilkunastu głębszych. W Polsce w sylwestra zwykle przynajmniej staramy się trzymać fason. Ewakuację zarządzamy około drugiej: po lepiącej się i chrzęszczącej od szkła podłodze zmierzamy do wyjścia. Szczęśliwego Nowego Roku! No, wyrok, zgotowali sobie imprezowicze, śmiejemy się 1 stycznia, jadąc po niemal pustych stokach. Wyruszamy do Hafjell, trzeciego co do wielkości ośrodka narciarskiego Norwegii. To tu podczas olimpiady w Lillehammer rozgrywano część konkurencji w narciarstwie zjazdowym. Wynajmujemy na stoku mały domek (zwany hytte). Z zewnątrz wygląda skromnie – drewniana fasada pomalowana na czarno. W środku zaś pachnące lasem sosnowe meble, telewizor plazmowy, sauna. W salonie na ścianie wisi reprodukcja obrazu Birkebeinerne namalowanego w 1869 r. przez Knuda Bergsliena – biegnące na nartach dwie tajemnicze postacie dzierżą małe zawiniątko. To scena z wojny domowej w 1206 r.: żołnierze z królewskiej straży przenoszą przyszłego króla, dwuletniego Hakona Hakonssona, w bezpieczne miejsce, do ówczesnej stolicy Norwegii Nidaros. Na pamiątkę tego wydarzenia co roku rozgrywany jest bieg narciarski na dystansie 54 km z Osterdalen do Gudbrandsdalen. Każdy uczestnik musi mieć ze sobą plecak o wadze minimum 3,5 kg, żeby poczuć, jak to jest nieść małego następcę tronu. Rekordziści pokonuję ten dystans w nieco ponad 2,5 godziny! Następny dzień postanawiamy spędzić na nartach biegowych. Wcześniej sprawdzamy przewidywaną temperaturę, żeby dobrać smary. Norwegowie mają hopla na punkcie smarowania – profesjonalny specyfik potrafi być droższy od nart! Z ciekawości pytam norweskich przyjaciół o wypożyczalnię biegówek. Nie znają żadnej i szybko dodają, że tu każdy ma ich ze trzy pary: do łyżwy, do biegu klasycznego i cross-country. Turyści ewentualnie mogą o nie pytać w firmach organizujących wyprawy po okolicy. Startujemy z parkingu Pellestova w trasę dookoła jeziora Reinsvatnet położonego na górskim plateau. Do pokonania mamy ponad 40 km. Mijamy domki przy Malmtjornet. Wygląda na to, że zimą można dostać się do nich tylko na nartach, bo w tym regionie Norwegii skuterów śnieżnych używa się wyłącznie w wyznaczonych miejscach. Przy skupisku domków o nazwie Reina przecinamy trasę wyścigu Birkebeinerrennet i przez moment czujemy się jak jego uczestnicy. Chwilami suniemy po zamarzniętej tafl i jeziora. Pod górą Nevelfi ell urządzamy sobie piknik na śniegu. Obowiązkowo w plecaku Norwegów znajdują się wafelki czekoladowe Kvikk Lunsj, pomarańcze i kawa w termosie oraz kakao dla dzieci. Wyprawa trwa cały dzień. Początkującym poleciłbym 10-kilometrową trasę Hafjell Runden. Kolejne dni upływają mi na szusowaniu po olimpijskich stokach Hafjell. Na rozgrzewkę warto pojechać niebieską trasą nr 4 o długości 1600 m, choć uważam, że można by ją zakwalifikować jako czerwoną. Dawkę adrenaliny zapewnia najbardziej wymagająca czarna trasa nr 8. Ośmioosobowa gondola najnowocześniejszego norweskiego wyciągu, oddanego do użytku w 2006 r., w siedem minut pokonuje 2,5 km. Ze szczytu o niezbyt imponującej wysokości około 1000 m n.p.m. rozciąga się widok na urokliwą dolinę Gudbrandsdalslagen, rzekę i na symbol Hafjell – biegacza niosącego znicz. Jego postać wycięto w zalesionym zboczu góry jako atrakcję na olimpiadę w 1994 r. Norwegowie zapewne inspirowali się śladami na peruwiańskim płaskowyżu Nazca, jednak tu nie trzeba wsiadać do balonu czy samolotu, żeby zobaczyć sylwetkę. Jej kształt przypomina malowidła prehistorycznych narciarzy z jaskiń w miejscowościach Alta i Rodoy na północy kraju (znicza oryginalne sylwetki oczywiście nie trzymają). Władze dbają, by polana nie zarosła ponownie drzewami. Hemsedal to otwarte przestrzenie i skały, w Hafjell trasy są krótsze, ale za to szersze i poprowadzone po zalesionym zboczu. A jeśli ktoś chce doskonalić technikę jazdy pod okiem fachowców, może zapisać się na kurs w szkole słynnego Lasse Kjusa, złotego medalisty z Lillehammer w kombinacji i dwukrotnego zdobywcy Pucharu Świata. Kursanci są filmowani, po czym nagranie jest analizowane przez program komputerowy. Przetworzony fi lm ułatwia trenerowi wskazanie uczestnikom szkolenia ich błędów (dzień zajęć kosztuje 500 koron, około 250 zł). W Norwegii pielęgnuje się różne style narciarskie. Nigdzie na świecie nie ma tylu osób jeżdżących telemarkiem, tutaj stosuje go 7–10 proc. narciarzy. Taki sposób jazdy zapoczątkował w XIX w. Sondre Norheim w dolinie Morgedal położonej w okręgu Telemark. Zapewne denerwował go brak możliwości precyzyjnego skrętu i skoków bez obawy o zgubienie nart. Usztywnił więc wiązania, pozostawiając wolną piętę. Teraz przesiadka na telemark wymaga od narciarzy kilku godzin doskonalenia techniki i zmiany nawyków. Kiedy wkładam miękkie buty do telemarku, czuję się trochę jak człowiek, który 4 tys. lat temu wykonał pierwsze narty i zaraz wyruszy na swym wynalazku. On być może udał się w pogoń za reniferem, ja – w poszukiwaniu baru z zupą gulaszową.