Największe szczury na świecie ważą blisko 3 kg. Gdzie można spotkać takie gryzonie?
Wielkoszczury żyjące w tropikach są prawie 6 razy większe niż szczury europejskie. Nie koniec na tym. Według paleontologów największe szczury na świecie osiągały wielkość psa!
W tym artykule: Największe szczury w Europie Największe szczury na świecie Największe szczury w historii Badania nad szczurami pomagają zrozumieć losy ludzkości Jeszcze większe wymarłe szczury Jak duży może być szczur? Gatunki występujące w Europie są dość małe w porównaniu ze swymi tropikalnymi krewniakami. Jeszcze potężniejsze zwierzęta są znane z wykopalisk. Gdzie żyły największe szczury na świecie? Największe szczury w Europie Zacznijmy od definicji. W ścisłym ujęciu szczury to zwierzęta zaliczane do rodzaju Rattus. Do najbardziej rozpowszechnionych należą, występujące również w Polsce, szczur śniady (Rattus rattus) i szczur wędrowny (Rattus norvegicus). Szczur śniady nie jest zbyt duży. Rzadko osiąga wagę 200 g. Szczur wędrowny jest co najmniej dwukrotnie większy. Jego ciało może mierzyć do 30 cm, ogon – do 23 cm. Średnia masa jego ciała to 400 g, a maksymalna – 500 g. Taki też wydaje się górny próg dla przedstawicieli rodzaju Rattus. Największe szczury na świecie Jednak szczurami potocznie nazywa się też inne gryzonie zaliczane do nadrodziny myszowatych (Muroidea). Wśród nich wyróżnia się podrodzina wielkoszczurów (Cricetomyinae). Jak sama nazwa wskazuje, są to zwierzęta podobne do szczurów, lecz znacznie od nich większe. Żyją w Afryce. Jakie rozmiary osiągają? Nie żyje słynny szczur-saper. Magawa miał 8 lat Najsłynniejszy szczur na świecie nie żyje. Szczur-saper w ciągu swojego 8-letniego życia wytropił ponad 100 min. Za największego przedstawiciela wielkoszczurów uznaje się wielkoszczura południowego (Cricetomys ansorgei). Występuje on w Afryce Środkowej i Wschodniej. Długość jego ciała sięga 41 cm, ogona – 44 cm. Najbardziej masywne samce osiągają 2,8 kg. Czyli ponad 5 razy więcej niż szczur wędrowny. Największe szczury w historii Jednak w przeszłości na Ziemi żyły jeszcze większe zwierzęta podobne do szczurów. Ich skamieniałości odkryli w 2015 r. antropolodzy w Timorze Wschodnim. To państwo na wyspie w Archipelagu Malajskim, położone na północ od Australii. – To jedne z największych znanych nam szczurów, jakie kiedykolwiek istniały – podkreślał uczestniczący w badaniach dr Julien Louys ze School of Culture, History and Language na Australian National University. – Te szczury należały do tego, co nazywamy megafauną. Największy miał ok. pięciu kilogramów, był wielkości małego psa – opowiadał uczony. Innymi słowy, był niemal dwukrotnie masywniejszy niż wielkoszczur południowy i aż 10 razy cięższy niż szczur wędrowny. Badania przeprowadzono w ramach projektu „From Sunda to Sahul”. Uczestniczący w nim naukowcy szukają śladów najwcześniejszych wędrówek człowieka po Azji południowo-wschodniej. Próbują również ustalić, co właściwie sprawiło, że wielkie szczury wymarły. Dr Louys przypomina, że najdawniejsze dowody na obecność ludzi na terenie Timoru Wschodniego mają ok. 46 tys. lat. Według niego ludzie i wielkie szczury współdzielili wyspę przez tysiące lat. – Wiemy, że ludzie jedli te szczury, bo znaleźliśmy kości z nacięciami i śladami ognia – mówi badacz. Dodaje, że sąsiedztwo ludzi i szczurów skończyło się ok. tysiąca lat temu. Badania nad szczurami pomagają zrozumieć losy ludzkości Szczury znikły mniej więcej w okresie, kiedy w Timorze zaczęły się pojawiać metalowe narzędzia. – Być może ludzie zaczęli wówczas wycinać lasy na wiele większą skalę niż wcześniej – sugeruje ekspert. Naukowcy prowadzący badania chcą się dowiedzieć, kiedy ludzie po raz pierwszy przemierzyli wyspy Azji południowo-wschodniej, jak to zrobili, i jak odbiło się to na lokalnych ekosystemach. Wyniki badania mogą być przydatne pod kątem współczesnych działań związanych z ochroną środowiska. Jak to się stało, że 80 szczurów rozmnożyło się do 100 tysięcy? Gryzonie nie zjadły trucizny ​Program wytępienia gryzoni na wyspie Henderson za dwa miliony dolarów zakończył się fiaskiem. Teraz naukowcy twierdzą, że wiedzą, czemu tak się stało. – Próbujemy znaleźć najstarsze ślady człowieka i ustalić, co tam było, zanim pojawił się człowiek – mówi dr Louys. – Kiedy to ustalimy, dowiemy się jednocześnie, jaki ludzie mieli wpływ na tamte ziemie. Jeszcze większe wymarłe szczury Możliwe jednak, że rekord masy ciała wśród szczurów należy do jeszcze innego wymarłego gatunku. W 2010 r., również w Timorze Wschodnim, odkryto 13 gatunków gryzoni, z czego 11 było wcześniej nieznanych nauce. Jeden z kopalnych szczurów mógł osiągać nawet 6 kg wagi! Źródła: Australian National University, Bulletin of the American Museum of Natural History.
Kawa przedłuża życie! I to nawet wtedy, gdy jest rozpuszczalna i bezkofeinowa – wynika z wieloletnich badań
Kto często pije kawę, ten żyje dłużej – do takiego wniosku doszli naukowcy. Optymalna dawka to około trzech filiżanek dziennie. Jak kawa przedłuża życie?
W tym artykule: Osoby pijące kawę żyją dłużej Wcześniejsze badania też wykazały, że kawa przedłuża życie Dlaczego kawa jest zdrowa? Czy kawa jest zdrowa dla każdego? Czy kawa jest zdrowa? Osoby pijące codziennie od 2 do 3 filiżanek kawy żyją dłużej niż te, które unikają tego napoju. Do takich wniosków doszli uczeni z międzynarodowego zespołu badawczego. Korzystne efekty daje zarówno kawa naturalna, jak i rozpuszczalna bezkofeinowa. Wyniki badań opublikowało czasopismo naukowe „European Journal of Preventive Cardiology”. Osoby pijące kawę żyją dłużej Uczeni sądzą, że kawa przedłuża życie przede wszystkim obniżając ryzyko chorób układu krążenia. W krajach rozwiniętych są one główną przyczyną zgonów. Do schorzeń tych należą m.in. choroba wieńcowa, udar niedokrwienny i niewydolność układu krążenia. W analizie wzięto pod uwagę prawie 450 tys. osób między 40. a 69. rokiem życia. Dane na ich temat pochodziły z brytyjskiej bazy Biobank. Prawie 80% z nich piło kawę, przy czym największą popularnością cieszyła się kawa rozpuszczalna. Wszystkie odmiany kawy zmniejszały ryzyko przedwczesnego zgonu: kawa parzona – o 27%, kawa rozpuszczalna – o 11%, kawa bezkofeinowa – o 14%. Nie tylko Brazylia i Indie. Gdzie uprawia się najlepszą kawę na świecie? [WYWIAD] Jak smakuje kawa na końcu świata? Gdzie mała czarna jest serwowana w najbardziej nietypowy sposób? O picie kawy w różnych miejscach i okolicznościach spytaliśmy Anitę i Pawła Skowerę, au... Badanie wykazało też, że kawa – zwłaszcza parzona – zmniejsza ryzyko zaburzeń rytmu serca, czyli arytmii. – Kawa zawiera nie tylko kofeinę, ale ponad 100 substancji biologicznie aktywnych. Nasze badania pokazują, że w umiarkowanych ilościach kawa jest zdrowa – wyjaśnia prof. Peter Kistler z australijskiego Baker Heart and Diabetes Research Institute, główny autor badań. Wcześniejsze badania też wykazały, że kawa przedłuża życie W 2015 r. w czasopiśmie „Circulation” opublikowano podobne wyniki badań. Prof. Frank Hu z Harvard T.H. Chan School of Public Health, główny autor raportu, twierdził, że zwolennicy kawy żyją zwykle dłużej, ponieważ rzadziej cierpią na choroby sercowo-naczyniowe, zaburzenie neurologiczne, cukrzycę typu 2. Mniej wśród nich jest również samobójstw. W tej analizie optymalna dawka kawy wynosiła od 3 do 5 filiżanek dziennie. Większe dawki kawy mogą być już niekorzystne dla zdrowia. Amerykańscy specjaliści powoływali się na trwające co najmniej około 30 lat badania, którymi objęto prawie 210 tys. kobiet i mężczyzn. Jedne z nich to Nurses’ Health Study I/ II, w ramach których od 1976 r. badane są pielęgniarki amerykańskie. Drugie badania to Health Professionals Follow-up Study, które dotyczy wyłącznie mężczyzn. To kolejne duże badanie potwierdzające, że warto pić kawę. W 2012 r. „New England Journal of Medicine” opublikował wyniki obserwacji 400 tys. kobiet i mężczyzn, z którego wynika, że częste picie kawy zmniejsza ryzyko zgonu z powodu udaru mózgu, chorób układu oddechowego oraz cukrzycy. Dlaczego kawa jest zdrowa? Ming Ding, współautorka badania z 2015 r. uważa, że korzystny wpływ kawy na zdrowie wynika z tego, że zawiera ona specyficzne substancje. Zmniejszają one oporność organizmu na insulinę oraz przeciwdziałają stanom zapalnym sprzyjającym wielu chorobom. Analizy wykazały, że kawa to napój bogaty w korzystne dla zdrowia przeciwutleniacze, takie jak kwas kawowy. Uaktywniają one naturalne mechanizmy obronne organizmu i eliminują z niego szkodliwe wolne rodniki. Czy kawa jest zdrowa dla każdego? Trzeba jednak pamiętać, że kawa nie służy każdemu. W 2015 r. ukazały się wyniki European Food Safety Authority Study, które sugerują, że wypijanie czterech filiżanek kawy dziennie sprzyja większej nerwowości, lękom oraz napadom paniki. Kawa po turecku, włosku, etiopsku... Przepisy na kawę z różnych stron świata Kawa to napój znany na całym świecie, jednak w zależności od tego, na jakiej szerokości geograficznej się znajdziemy, wiążą się z nią inne rytuały i nawyki. Ile jest kultur, tyle sposo... Te efekty mogą wynikać z działania zawartej w kawie kofeiny. Pobudza ona również wydzielanie kwasu solnego, co może sprzyjać powstawaniu zmian zapalnych w obrębie żołądka i jelit. Zwiększa także stężenie gastryny – hormonu, który powoduje rozluźnienie mięśni zwieracza przełyku, zapobiegającego cofaniu się treści żołądkowej. Dlatego osoby cierpiące na chorobę refluksową lub niestrawność powinny ograniczyć spożycie kawy. Z punktu widzenia dietetyki istotne są również dodatki do kawy, takie jak cukier i tłuszcze. Popularne ostatnio kawy z mlekiem są bardzo kaloryczne. Np. duże cappuccino czy frappuccino ma 560 kalorii. Najmniej zdrowa jest ta kawa, która zawiera fusy. Znajdują się w nich tłuszcze, niekorzystnie wpływające przede wszystkim na układ krążenia. Fusy mogą też podrażniać śluzówkę żołądka. Dlatego lepiej unikać np. kawy parzonej po turecku. Bezpieczne są natomiast wszystkie kawy z wyposażonych w filtry ekspresów: przelewowych, ciśnieniowych, makinetek itd. Źródła: European Journal of Preventive Cardiology, PAP.
Dużo znajomych na Facebooku to duży stres. Niepokojące badania
Nastolatki posiadające na Facebooku dużo znajomych charakteryzują się podwyższonym poziomem kortyzolu, co może zwiększać u nich ryzyko depresji – wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie „Psychoneuroendocrinology”.
Naukowcy z Uniwersytetu Montrealskiego zaobserwowali, że nastolatki, które mają na Facebooku – popularnym portalu społecznościowym – ponad 300 znajomych, posiadają też znacznie wyższy poziom kortyzolu (hormonu stresu) we krwi niż ich rówieśnicy, którzy mają mniej internetowych przyjaciół. Badacze zaprosili do laboratorium 88 osób w wieku od 12 do 17 lat i zapytali je, jak często korzystają z Facebooka, ilu mają znajomych, jak często publikują coś na własnym profilu i jak często „lajkują” lub komentują posty znajomych. W ciągu dwóch dni ośmiokrotnie pobrali też od nich próbki krwi, by ocenić zawartość kortyzolu w organizmie. Okazało się, że nastolatki, które miały na Facebooku ponad 300 znajomych, były na co dzień dużo bardziej zestresowane niż badani posiadający mniej koneksji. – Możemy sobie tylko wyobrazić, jak zestresowane są osoby, które posiadają na Facebooku tysiąc lub dwa tysiące znajomych – komentuje jedna z badaczy prof. Sonia Lupien. Naukowcy zdają sobie sprawę z tego, że podwyższony poziom kortyzolu może zależeć też od innych czynników, ale oszacowali, że korzystanie z Facebooka odpowiada za około 8 proc. wariancji. Poprzednie badania wykazały, że długotrwale podwyższony poziom kortyzolu może prowadzić do wystąpienia objawów depresji. – Nastolatki z wysokim poziomem hormonu stresu nie muszą zachorować na depresję od razu, lecz dużo później. Niektóre badania pokazują, że u dzieci z permanentnie wysokim stężeniem kortyzolu depresja może rozwinąć się nawet 11 lat później – mówi badaczka. Na szczęście naukowcy zauważyli, że działania mające na celu okazanie wsparcia internetowym znajomym, jak „lajkowanie” postów i dodawanie komentarzy, mogą redukować poziom stresu u nastolatków. Media społecznościowe świętują w ostatnich latach swój niebywały rozkwit. Szacuje się (wyniki badania z 2012 r.), że z portali społecznościowych korzysta około 81 proc. nastolatków (12-17 lat) z dostępem do internetu, a 71 proc. z nich posiada konto na Facebooku. Źródło: PAP
W RPA znów można handlować rogami nosorożców
Sąd Najwyższy RPA zniósł zakaz handlu rogami nosorożców nałożony przez rząd w 2009 r. Oznacza to uruchomienie handlu wewnętrznego rogami nosorożców.
Werdykt zapadł po skierowaniu do sądu wniosku przez dwóch największych południowoafrykańskich hodowców nosorożców, którzy chcieli obalić rządowe moratorium na krajowy handel rogami tych zwierząt - podały IOL News. Zaalarmowani tym obrońcy zwierząt podkreślają, że zniesienie zakazu na rynku wewnętrznym spowoduje jeszcze większą rzeź nosorożców przez kłusowników. Sędzia Francis Legodi powiedział, że władze RPA przed nałożeniem w 2009 roku moratorium nie przeprowadziły we właściwy sposób odpowiednich konsultacji społecznych. Zauważył też, że liczba nosorożców zabijanych przez kłusowników wzrosła do rekordowych wielkości po tym zakazie. Sędzia przytoczył dane statystyczne: liczba nosorożców zabitych przez kłusowników w 2008 roku, przed zakazem, wyniosła poniżej 100, natomiast w zeszłym roku wybito ponad 1200 tych zwierząt, głównie w słynnym parku Krugera. Allison Thomson, założycielka organizacji zwalczającej w RPA kłusownictwo, wyraziła gorzkie rozczarowanie werdyktem. "W Afryce Południowej nie istnieje krajowy rynek rogów nosorożców, a uruchomienie lokalnego handlu nimi jedynie spowoduje, że rogi będą przemycane przez przestępcze syndykaty na czarny rynek w Wietnamie i Chinach" – napisała Thomson w e-mailu do agencji AP. Międzynarodowy zakaz handlu rogami nosorożców obowiązuje od 1977 roku. RPA proponuje, by na kongresie CITES (Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem), zaplanowanym w Johannesburgu na wrzesień przyszłego roku, poddać pod dyskusję zniesienie tego zakazu. Źródło: PAP
O tym, kto stoi na czele stada, wcale nie decyduje siła
Niektóre ptaki są z natury szybsze, dlatego konsekwentnie lecą z przodu, gdzie siłą rzeczy zajmują pozycje przywódczą. Mechanizm przewodzenia w stadzie ptaków przedstawili naukowcy w "Current Biology".
Wiele ptaków przemieszcza się w stadach, pokonując w ten sposób nawet tysiące kilometrów. Naukowcy zastanawiali się, jak właściwie ptaki decydują, który z nich będzie leciał na czele i prowadził pozostałe? Kwestię tą wyjaśnili częściowo autorzy publikacji w "Current Biology". Ich zdaniem przywództwo to kwestia prędkości lotu, przynajmniej u gołębi. Bo choć wiele ptaków lata stadnie, to chyba właśnie gołębiom poświęcono najwięcej badań w tym zakresie. Fakt, że można je hodować sprawia, że łatwiej jest też wpływać na skład stad oraz miejsce, z którego wyruszą do domu – zwraca uwagę główny autor badania, Benjamin Pettit z Oxford University. Naukowcy dość dobrze rozumieją też procesy związane z orientacją gołębi w przestrzeni (zwłaszcza nauką drogi powrotnej). Naukowcy przypominają, że stado ptaków ma wyraźną strukturę hierarchiczną, wynikającą z dominacji jednych osobników nad drugimi. Nie ma ona jednak nic wspólnego z tym, kto przewodzi w locie. I nawet specjalny, "lotniczy" trening osobników nie sprawia, że zbliżają się do pozycji przywódczej. Rozwój technologii czujników pozwolił zbadać z niespotykaną dotychczas precyzją koordynację stad gołębi w locie. Mininadajniki GPS, meldujące pozycję ptaków, pozwalają śledzić nie tylko trasy gołębi, ale i minimalne opóźnienia w czasie, które pojawiają się, gdy członkowie lecącego stada muszą na siebie wzajemnie reagować. W najnowszym badaniu naukowcy porównali zachowanie gołębi lecących w stadzie i samodzielnie. Wykazali, że dobrym wskaźnikiem przywódczych zdolności gołębi jest jego prędkość w czasie lotów. – Niektóre ptaki są w naturalny sposób szybsze i konsekwentnie lecą z przodu, gdzie siłą rzeczy muszą się zajmować nawigacją, co z perspektywy przyszłych lotów oznacza, że będą lepiej znały drogę – mówi Dora Biro z University of Oxford. – Można to porównać do efektu "pasażer-kierowca": kierowcy auta muszą zwracać uwagę na drogę, podczas gdy pasażerowie zwykle nie potrafią jej sobie przypomnieć, zwłaszcza jeśli w czasie szukania trasy pozostawali bierni". Przywództwo może się pojawić jako nieunikniona konsekwencja różnic pomiędzy osobnikami populacji – wskazują autorzy badania. Bardzo prosty, samoorganizujący się mechanizm, jak np. ten oparty na różnicach prędkości – wystarcza, by wyłoniło się przywództwo. Źródło: PAP
Tajemnicze fortyfikacje nad Nilem. Czy to fragment zaginionej stolicy?
Archeolodzy odkryli w północnym Egipcie pozostałości gigantycznego muru obronnego z okresu Średniego Państwa – informuje serwis internetowy ABC News.
Odkrycia dokonano na stanowisku w Tell el-Dabaa w prowincji gubernatorskiej Asz-Szarkijja w Delcie Nilu, gdzie znajdują się pozostałości starożytnego miasta Awaris – stolicy państwa Hyksosów, panujących w Górnym Egipcie w okresie 1675-1560 r. p.n.e. Jak poinformował Mamdouh Eldamaty, minister starożytności Egiptu, zespół naukowców z Austriackiego Instytutu Archeologicznego w Kairze odkrył na stanowisku fragmenty fortyfikacji z kamienia, które mogły być częścią murów obronnych miasta Awaris. Archeolodzy odsłonili pozostałości umocnień wzniesionych z piaskowca, których grubość wynosiła 7 metrów, a długość co najmniej 500 metrów. Fortyfikacje pochodzą z końcowego okresu Średniego Państwa (ok. 2050-1760 r. p.n.e.) i początków Drugiego Okresu Przejściowego (ok. 1760 -1560 r. p.n.e.), tj. z czasów destabilizacji Egiptu i dokonanego w XVII w. p.n.e. najazdu azjatyckich Hyksosów. Źródło: PAP
Powstaje fabryka klonów. Na początek sklonują... 100 tys. sztuk bydła
Jeszcze w tym roku ma powstać w Chinach największy na świecie ośrodek biotechnologiczny, w którym masowo będą klonowane zwierzęta hodowlane oraz domowe – informuje niemiecki „Spiegel” powołując się na chińską agencję Xinhua.
Fabryka klonów powstaje za około 30 mln euro w mieście portowym Tiencin na północy Chin. Inwestorami są dwie firmy biotechnologiczne: chińska Boyalife oraz południowokoreańska Sooam. Szef Boyalife Xu Xiaochun powiedział, że w pierwszej kolejności zostanie sklonowanych 100 tys. sztuk bydła. Potem na masową skalę będą klonowane również zwierzęta domowe, głównie psy. Przewiduje się, że produkcja wszelkiego rodzaju klonów sięgnie nawet miliona sztuk. Xu Xiaochun twierdzi, że zapotrzebowanie na określone typu zwierząt jest ogromne. Hodowcy nie są w stanie sprostać zamówieniom tradycyjnymi metodami, nawet policja czeka w kolejce na psy, których najbardziej poszukuje. Może w tym pomóc masowe klonowanie. Założycielem firmy Sooam jest południowokoreański naukowiec Hwang Woo-suk, który w 2014 r. ogłosił, że po raz pierwszy uzyskał ludzkie komórki macierzyste ze sklonowanych embrionów. Później się wydało, że jego eksperyment jest oszustwem. Nadal jednak prowadzi badania, głównie zajmuje się klonowaniem. W 2005 r. po raz pierwszy na świecie sklonował psa - afgańskiego charta o imieniu Snuppy. Firmy Boyalife oraz Sooam od 2014 r. oferują klonowanie zwierząt. Biotechnolodzy Sooam sklonowali m.in. dwunastoletniego psa rasy mastif tybetański (oryginalna nazwa do-khyi). Od przyszłego roku w fabryce klonów obu firm w Tiencin będzie można zamówić klon dowolnego psa za 73 tys. euro od sztuki. Źródło: PAP
Amazonia ginie, a wraz z nią wymiera połowa gatunków tamtejszych drzew
Ponad połowa wszystkich gatunków drzew rosnących w najbardziej zróżnicowanym lesie na świecie, puszczy amazońskiej, może być zagrożona w skali globalnej - wynika z badania międzynarodowego zespołu naukowców, opublikowanego w "Science Advances".
Do takich ustaleń doszedł zespół 158 ekspertów z 21 krajów pod kierunkiem Hansa ter Steege z Naturalis Biodiversity Center w Holandii i Nigela Pitmana z Field Museum w Chicago (USA). Naukowcy sugerują jednak, że przy właściwym zarządzaniu parki oraz rezerwaty w Amazonii, jak i terytoria zajmowane przez tubylców, mogą zapewnić ochronę większości tych zagrożonych gatunków. Choć od lat 50. XX w. powierzchnia lasów w Amazonii intensywnie się kurczy, naukowcy nie mieli dobrego rozeznania, jak wpływa to na populacje różnych drzew. W ramach nowego badania zestawili oni dane uzyskane w trakcie wcześniejszych badań lasów amazońskich z aktualnymi mapami oraz mapami prognozowanego wylesiania. Chcieli ocenić, ile gatunków drzew już tam zniknęło, i w jakich okolicach. Doszli do wniosku, że od 36 do 57 proc. amazońskich gatunków drzew (których całkowitą liczbę szacuje się na 15 tys.) można zaliczyć do gatunków zagrożonych w skali globalnej, biorąc pod uwagę kryteria przyjmowane podczas opracowania Czerwonej Listy Gatunków Zagrożonych IUCN (Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody). - Nie mówimy, że sytuacja gatunków drzew w Amazonii znacznie się ostatnio pogorszyła - wyjaśnia Pitman. - Przedstawiamy po prostu nowe oszacowanie dotyczące tego, jak na gatunki drzew wpłynęło dotychczasowe wylesianie i co utrata gatunków drzew oznacza dla tych lasów w przyszłości. Ponieważ trendy obserwowane w Amazonii mogą dotyczyć wszystkich tropików - naukowcy sugerują, że większość spośród ponad 40 tys. tropikalnych gatunków drzew znanych na świecie może się zaliczać do globalnie zagrożonych. Na szczęście - dodają autorzy raportu - obszary chronione i terytoria zamieszkiwane przez tubylców zajmują obecnie ponad połowę Niziny Amazonki. Rosną na nich odpowiednio duże populacje drzew, także tych z gatunków najbardziej zagrożonych. - W ostatnich dekadach kraje amazońskie poczyniły duże kroki związane z powiększaniem parków i umacnianiem praw ludności tubylczej - zauważa ter Steege. - Z badania wynika, że oznacza to duże korzyści dla bioróżnorodności. Parki i rezerwaty zapobiegną wymarciu gatunków zagrożonych jedynie wtedy - podkreślają naukowcy - jeśli nie będzie dalszej degradacji. Ostrzegają też, że lasom amazońskim i tamtejszym rezerwatom zagraża wiele czynników: od budowy tam i kopalni, po pożary i susze, nasilane przez globalne ocieplenie. Źródło: PAP
Sukces w laboratorium. Te komary już nie przenoszą malarii!
Zmodyfikowane genetycznie komary odporne na zakażenie pierwotniakiem wywołującym malarię wyhodowali specjaliści z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego – informuje PNAS.
Kierujący badaniami dr Anthony Jameso twierdzi, że do eksperymentu wykorzystano żyjące w Indiach owady z gatunku Anopheles stephensi. Metodą edytowania genów o nazwie Crispr wprowadzono do ich DNA gen uodporniający komary na zakażenie malarycznym pierwotniakiem. Przemycony gen koduje przeciwciała, które uodporniają owady na działanie pierwotniaka. - Dlatego człowiek ukąszony przez takiego komara nie powinien zostać zakażony malarią – twierdzi dr Jameso. Specjalista dodaje, że wprowadzenie do przyrody zmodyfikowanych komarów mogłoby zmniejszyć zagrożenie malarią. Tym bardziej, że eksperymenty wykazały, że gen uodporniający na działanie pierwotniaków malarii niemal w 100 proc. jest przekazywany kolejnemu pokoleniu. Komary te łatwo też się rozprzestrzeniają. Uczestniczący w badaniach Valentino Gantz twierdzi, że w po 10 generacjach ich odsetek zwiększa się z 1 proc. do 99 proc. Dr Anthony Jameso jest przekonany, ż podobnie można zmodyfikować genetycznie również inne gatunki komarów. Uważa, że taka metoda modyfikacji ma większą szansę akceptacji. Przed kilkoma laty wyhodowano komary, które były bezpłodne, jednak wprowadzenie ich do natury byłoby bardziej ryzykowne. Źróło: PAP
Glista w organizmie ułatwiła jej zajście w ciążę! Pasożyty bywają pomocne?
Różne gatunki pasożytów mogą zwiększać lub obniżać płodność kobiet – informuje pismo „Science”.
Choć w większości przypadków obecność pasożyta obniża płodność, kobiety z plemienia Tsimane zarażone glistą ludzką mają więcej dzieci niż niezarażone - wykazały badania przeprowadzone w amazońskich lasach Boliwii przez zespół Aarona Blackwella z University of California w Santa Barbara (USA). Przez 9 lat zebrano dane dotyczące 984 kobiet. Inspiracją do przeprowadzenia badań było własne doświadczenie jednej z badaczek, która starała się o dziecko, gdy mąż odwiedził ją podczas badań prowadzonych w Boliwii. Ponieważ zaszła w ciążę niemal od razu, zastanowiło ją, jak wpłynęła na poczęcie obecność glisty w organizmie. Kobiety Tsimane rzadko stosują antykoncepcję i mają średnio po dziewięcioro dzieci. 70 proc. z nich jest zarażonych pasożytniczymi robakami. Jak wykazały badania, kobiety zarażone najczęściej występującym tęgoryjcem rodzą pierwsze dziecko później, a odstępy pomiędzy ciążami są u nich dłuższe, natomiast glista ludzka wpływa na płodność w przeciwny sposób. W porównaniu do osoby niezarażonej, w ciągu całego życia kobieta zarażona glistą mogłaby urodzić dwoje dzieci więcej, natomiast tęgoryjcem – o troje mniej. Na razie nie wiadomo, jaki jest mechanizm wpływu robaka na płodność – prawdopodobnie chodzi o układ immunologiczny. Poza tym pasożyty mogą spowodować zagrażające życiu powikłania przebiegu ciąży. Jak ocenia Blackwell, tęgoryjcem i glistą zarażonych jest około 800 milionów ludzi na całym świecie, toteż ich wpływ na globalną demografię może być ogromny. Źródło: PAP
Wieś jak ze "Stu lat samotności", a w niej niemal wszyscy chorzy
Największą na świecie populację osób z chorobą Alzheimera kolumbijska wioska Yarumal zawdzięcza pewnemu hiszpańskiemu konkwistadorowi – informuje pismo ”Alzheimer’s and Dementia”.
5 tys. ludzi w Yarumal i otaczającym je stanie Antioquia jest nosicielami mutacji genu, która powoduje wczesny początek choroby Alzheimera – u połowy z nich zostanie ona zdiagnozowana w wieku 45 lat, u drugiej połowy rozwinie się przed 65. rokiem życia. Miejscowi nazywają chorobę „głupotą" - La Bobera, a sama wioska niepokojąco kojarzy się z fikcyjnym Macondo z powieści Gabriela Garcii Marqueza „Sto lat samotności”, gdzie ludzie cierpią na zaburzenia pamięci i halucynacje. Nikt jednak nie wiedział, skąd się wzięła tak powszechna tu mutacja. Mutacja powodującą tę postać choroby Alzheimera o wczesnym początku nosi nazwę E280A i znajduje się w genie na chromosomie 14. Ken Kosik z University of California w Santa Barbara (USA) i jego zespół pobrali próbki krwi od 102 osób z Antioquia i zsekwencjonowali ich genomy. 74 spośród badanych miało poszukiwaną mutację. Analizując stopień pokrewieństwa i rodzinne powiązania badanych osób, naukowcy prześledzili pochodzenie mutacji – pojawiła się ona 350 lat temu. Następnie porównano profil genetyczny nosiciela mutacji E280A z profilami genetycznymi typowymi dla trzech kontynentów, z których mógłby on pochodzić. Wyniki wskazały na Europę Zachodnią. Najprawdopodobniej mutację wprowadził do miejscowej populacji hiszpański konkwistador na początku XVII wieku. Konkwistadorzy rozpoczęli kolonizację Kolumbii na początku XVI wieku, a sama Yarumal została założona w 1787 roku. Odkrycie może mieć bardzo duże znaczenie praktyczne. Jedną z przyczyn, dla których 99 proc. badań nad lekami na alzheimera kończy się niepowodzeniem jest to, że są one testowane u chorych, u których choroba już się rozwinęła. Yarumal jest jednym z niewielu miejsc na świecie, w przypadku których naukowcy mogą być pewni, że demencja pojawi się u znacznej części osób. Daje to etyczne podstawy do testowania nowych leków na ludziach, u których objawy jeszcze nie wystąpiły. Osobom przebadanym genetycznie w Antioquia nie powiedziano, czy są nosicielami mutacji – ponieważ na razie i tak nie można by zapobiec chorobie. Jeden z badanych sugerował, że jeśli byłby skazany na alzheimera, wolałby się zabić – mimo, że miał dopiero 24 lata i ewentualne zachorowanie groziłoby najwcześniej za lat dwadzieścia. Z kolei młoda kobieta chciała wiedzieć, czy decydować się na dzieci - badacze nie mogli brać na siebie takiej odpowiedzialności. Z czasem jednak wyniki podobnych badań mogą być coraz trudniejsze do utrzymania w tajemnicy. Źródło: PAP
Gołębie kontra rak piersi. 99 proc. skuteczności!
Choć gołębie najbardziej znane są ze zdolności do powrotu do domu z wielkiej odległości, nie jest to ich jedyna cenna umiejętność.
Wcześniejsze badania wykazały, że gołębie potrafią rozpoznawać ludzkie twarze, rozróżniać litery alfabetu, a nawet odróżnić obraz Moneta od obrazu Picassa czy kubistyczny od impresjonistycznego. Są w stanie zapamiętać setki obrazów przez kilka lat i jako jedne z nielicznych zwierząt umieją się rozpoznać w lustrze. Ich dobry wzrok i sprawny układ nerwowy wykorzystywano przy poszukiwaniu rozbitków, ale także we wczesnych eksperymentalnych wersjach samonaprowadzających się bomb – informuje "PLoS One". Prof. Richard Levenson z University of California w Davis oraz jego koledzy demonstrowali gołębiom mikroskopowe obrazy tkanki gruczołu piersiowego. Jeśli ptaki prawidłowo dziobnęły kolorowy przycisk, rozpoznając tkankę jako zdrową lub zmienioną nowotworowo, dostawały smaczną nagrodę. Po 15 odbywanych codziennie godzinnych sesjach gołębie stawiały prawidłowe rozpoznanie w 85 proc. przypadków. Co więcej, „konsylium” czterech gołębi podnosiło dokładność diagnozy do 99 proc. Podobnie dobre wyniki uzyskały gołębie przy rozpoznawaniu typowych dla raka piersi mikroskopijnych zwapnień na mammogramach. Natomiast rozpoznawanie nowotworowych zagęszczeń tkanki okazało się za trudne – ale współpracującym z naukowcami radiologom też udawało się to tylko w 80 proc. przypadków. Autorzy badań nie chcą zastąpić diagnostów ptakami, ale raczej wykorzystać gołębie przy doskonaleniu oprogramowania do analizy obrazów wspomagających pracę specjalistów. Źródło: PAP
Pszczoły miodne kontra terroryści? Wystarczą trzy dni szkolenia
W dniach dyskusji na temat walki z terroryzmem włoscy naukowcy przypomnieli, że pomocne mogą być pszczoły dzięki swemu niezawodnemu węchowi. Odpowiednio wyszkolone potrafią stwierdzić obecność materiałów wybuchowych, a zatem zapobiec zamachom.
- Włoscy eksperci są gotowi wyszkolić taką „pszczelą armię” we współpracy z siłami bezpieczeństwa - powiedział Marino Quaranta z Florencji. Przypomniał, że już przed kilkoma laty jego zespół pracował nad podobnym projektem wykorzystującym nadzwyczajne możliwości tych owadów, a sfinansowanym wówczas przez włoskie ministerstwo rolnictwa. Naukowcy rozwinęli badania, prowadzone w ostatnich latach z dużym sukcesem w USA i Wielkiej Brytanii. Ale już w latach 70. XX wieku wykorzystywano we Włoszech pszczoły do opracowania szczegółowych map skażenia gleby i środowiska. Posłużyły one w tym celu także w trakcie badań środowiska naturalnego po katastrofie w Czarnobylu. Jak wyjaśnił florencki badacz, najlepiej do wykrywania materiałów wybuchowych nadają się pszczoły miodne. Mogłyby one pełnić swą misję na lotniskach, w portach i w innych potencjalnych celach ataków terrorystów. Ich praca byłaby podobna do obowiązków psów. W przypadku pszczół jednak koszty ich wyszkolenia, by nauczyły się odróżniać zapach ładunków wybuchowych od innych materiałów, są znacznie niższe i trwa ono krócej - podkreślono. Rój liczący około 20 tysięcy owadów kosztuje 80 euro. Wystarczą zaś 2-3 dni na nauczenie ich wykrywania obecności groźnych substancji. - Metoda szkolenia jest prosta - zapewnił Marino Quaranta - Zasadniczą rolę odgrywają trąbki owadów i ich obserwacja. Można nauczyć je, by prostowały je tylko w reakcji na woń środków wybuchowych. Gdy prostują trąbki, uruchamia się alarm. Jedyną trudnością jest krótki cykl życia pszczół i konieczność zagwarantowania ich stałej wymiany. Źródło: PAP
Skąd wzięło się tam tyle ciemnej materii? Zagadka galaktyki zza miedzy
Tajemnicza ciemna materia nie jest niczym nowym dla astronomów, ale tak duża jej koncentracja, jak w jednej z niewielkich galaktyk sąsiadujących z Drogą Mleczną, została wykryta po raz pierwszy – informuje amerykańska uczelnia Caltech z Pasadeny.
Galaktyka w Trójkącie II jest małą, słabą galaktyką położoną na obrzeżach naszej rodzimej Drogi Mlecznej. Zawiera zaledwie około 1000 gwiazd. Evan Kirby z instytutu Caltech wyznaczył masę tej galaktyki mierząc prędkości sześciu gwiazd poruszających się po orbitach wokół centrum obiektu. Pomiary udało się dokonać tylko dla tak małej liczby gwiazd, bowiem jedynie one były wystarczająco jasne, aby dokonać odpowiednich pomiarów za pomocą 10-metrowego teleskopu Kecka. Wyznaczona na podstawie tych ruchów masa galaktyki okazała się znacznie większa niż łączna masa gwiazd, co oznacza, że w galaktyce prawdopodobnie występuje bardzo dużo ciemnej materii. Tym terminem astronomowie określają materię, której nie możemy dostrzec w normalny sposób przy użyciu promieniowania elektromagnetycznego, np. obserwując światło gwiazdy, czy absorpcję światła przez obłoki pyłu. O ciemnej materii wiadomo jedynie na podstawie oddziaływań grawitacyjnych z normalna materią. Wiadomo też, że ciemnej materii w bilansie masy-energii Wszechświata jest kilkakrotnie więcej niż zwykłej. - Stosunek ilości ciemnej materii do materii świecącej jest w tym przypadku najwyższy spośród wszystkich znanych galaktyk. Gdy zobaczyłem wyniki moich pomiarów, byłem zaskoczony - powiedział Kirby. W związku z tym Galaktyka w Trójkącie II może być główną kandydatką dla prób bezpośredniego wykrycia ciemnej materii. Jeżeli przykładowo ciemna materia składa się z tzw. supersymetrycznych cząstek WIMP (Weakly Interacting Massive Particles), czyli słabo oddziałujących masywnych cząstek, mogą one anihilować się przy zderzeniach i wytwarzać promieniowanie gamma, które ewentualnie by można wykryć na podstawie obserwacji. Wymaga to jednak odróżnienia takiego sygnału od innych źródeł promieniowania gamma, a w przypadku wspomnianej galaktyki jest ona bardzo spokojna, nie tworzą się w niej nowe gwiazdy i raczej też nie posiada pulsarów emitujących w tym zakresie promieniowania. Dlatego jest dobrą kandydatką do takich poszukiwań. Hipoteza, że przyczyną takich właśnie ruchów sześciu zbadanych gwiazdy jest ciemna materia wymaga jednak potwierdzenia, bowiem inna grupa naukowców z Uniwersytetu w Strasburgu zmierzyła prędkości gwiazd poza galaktyką i ustaliła, że poruszają się one szybciej niż gwiazdy znajdujące się bliżej centrum, a to jest sytuacja odwrotna niż można by się było spodziewać. Alternatywna hipoteza jest więc następująca: być może przyczyną ruchów gwiazd jest rozrywanie małej galaktyki przez siły pływowe Drogi Mlecznej, a nie ciemna materia. Wyniki badań ukazały się w czasopiśmie „Astrophysical Journal Letters”. Źródło: PAP
El Niño silne jak nigdy. Ekstremalnych zjawisk będzie więcej
Tegoroczne El Niño może być jednym z najbardziej intensywnych w historii pomiarów. Szczyt jego aktywności nastąpi zapewne przed końcem roku – informuje Światowa Organizacja Meteorologiczna.
Konsekwencje pogodowe, m.in. susze i opady, utrzymają się dłużej. El Niño to zjawisko pogodowe, polegające na utrzymywaniu się ponadprzeciętnie wysokiej temperatury na powierzchni wody w równikowej części Pacyfiku. Dochodzi do tego, kiedy słabną wiejące ze wschodu pasaty i następuje zahamowanie upwellingu, czyli podnoszenia się wód głębinowych na powierzchnię oceanu. El Niño obserwuje się głównie na Pacyfiku, ale prawdopodobnie wpływa ono na całą Ziemię, gdyż masy ciepłej i zimnej wody krążą po wszystkich oceanach. Zmiany temperatury wody na dużym obszarze oceanu oznaczają konsekwencje dla różnych części świata. Z powodu El Nino na suchych wybrzeżach Ameryki Południowej występują ulewne deszcze, a w wilgotnych częściach Azji południowo-wschodniej i Australii północnej występują susze. Pojawianie się El Nino niektórzy wiążą z chłodniejszymi, śnieżnymi zimami w USA, bardziej gorącymi latami we wschodniej części Ameryki Południowej czy suszami w Afryce. Zjawisko nazwane El Niño (po hiszpańsku chłopiec, dzieciątko) nasila się zwykle w końcu roku, od października do stycznia. Jego szczyt przypada w okolicy Bożego Narodzenia (choć konsekwencje mogą się utrzymywać do wiosny). Pojawia się cyklicznie, co 2-7 lat. Ponieważ El Niño polega na ogrzaniu równikowej części Pacyfiku, jego intensywność mierzy się skalą odchylenia temperatury wody w tym regionie od średniej wieloletniej. Według klimatologów Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO), tegoroczne El Niño może być najsilniejszym od 1998 r., i jednym z trzech najsilniejszych w historii pomiarów. W 2015 r. średnia temperatura wody (w równikowej części Pacyfiku) z trzech miesięcy przypadających na szczyt El Nino przekroczy o ponad 2 st. C średnią wieloletnią. Według ekspertów największa intensywność El Niño przypadnie jeszcze przed końcem roku. Zdaniem ekspertów poważne susze i powodzie, jakie obserwowano ostatnio w różnych częściach świata, mogły mieć związek z tegorocznym El Niño. We wschodniej części Pacyfiku obserwowano np. aktywne huragany. W Azji południowo wschodniej El Niño był związany z suszą, która sprzyjała pożarom w Indonezji i w dużej części kraju było przyczyną powstania gęstej mgły. Uważa się też, że El Niño mogło osłabić tegoroczny sezon monsunowy w Indiach. – Poważne susze i niszczycielskie powodzie doświadczane w strefach tropikalnej i subtropikalnej wydają się nosić cechy typowe dla tego El Niño, najsilniejszego od ponad 15 lat – mówi sekretarz generalny WMO, Michel Jarraud, cytowany na stronie organizacji. Źródło: PAP
Jeszcze pół wieku temu palił co drugi Amerykanin. Dziś palaczy jest rekordowo mało
Do 17 proc. spadł odsetek palących papierosy dorosłych Amerykanów. To najniższy poziom od 50 lat. Liczbę palaczy ocenia się w USA obecnie na 40 mln.
Dane te opublikowało Centrum Kontroli Chorób i Profilaktyki (CDC) w Atlancie z okazji przypadającego 19 listopada Światowego Dnia Rzucania Palenia Tytoniu. Według CDC, liczba dorosłych Amerykanów palących papierosy zmniejszyła się z 45 mln w 2005 r. do 40 mln w 2014 r. Oznacza to, że odsetek palaczy spadł z 21 do 17 proc. i jest najniższy od półwiecza. W 1964 r., gdy pojawiły się pierwsze kampanie namawiające do pozbycia się tego nałogu, palił co drugi Amerykanin. CDC podkreśla, że palenie tytoniu nadal jest ogromny problemem zdrowotnym. Jedynie w Stanach Zjednoczonych uzależnienie od tytoniu odpowiedzialne jest za 480 tys. zgonów rocznie, a ponoszone co roku koszty zdrowotne oceniane są na 300 mld dolarów. Na całym świecie palenie papierosów jest co roku przyczyną przedwczesnej śmierci 5 mln dorosłych osób. Kierownik poradni pomocy palącym przy Centrum Onkologii w Warszawie Magdalena Cedzyńska powiedziała, że w latach 80. XX w. paliło 15 mln Polaków, teraz od nikotyny uzależnionych jest około 9 mln osób, ale nadal Polska należy do krajów Unii Europejskiej o największej liczbie palaczy. Światowy Dzień Rzucania Palenia Tytoniu wprowadzono po raz pierwszy w 1974 r. w Stanach Zjednoczonych. Jego inicjatorem był dziennikarz Lynn Smith z „Monticello Times”, który zaapelował do czytelników swojej gazety, aby 9 stycznia 1974 r., choć przez jeden dzień, nie palili papierosów. Trzy miesiące później 9 proc. tych, którzy nie palili w tym dniu, oświadczyło, że w ogóle przestało sięgać po papierosy. Zachęcone powodzeniem akcji Amerykańskie Towarzystwo Walki z Rakiem uznało trzeci czwartek listopada za Dzień Rzucania Palenia. Z czasem do walki z tytoniem dołączył cały świat. W Polsce Światowy Dzień Rzucania Palenia Tytoniu obchodzony jest od 1991 r. Źródło: PAP
Jedyna taka ryba. Swoje ofiary atakuje... z powietrza
Australijska ryba z rodziny belonowatych wyskakuje z wody, aby spaść z góry na zaskoczoną zdobycz.
Belonowate to rodzina drapieżnych ryb o wydłużonym ciele i długich szczękach w kształcie dzioba. Występują głównie w wodach ciepłych i tropikalnych, ale i w Bałtyku żyje belona pospolita (Belone belone). Belonowate przebywają w przypowierzchniowej strefie wody i – podobnie jak spokrewnione z nimi ryby latające – często wyskakują ponad jej powierzchnię, zwykle aby uciec przed drapieżnikami takimi jak delfiny. Rozpędzając się dzięki uderzeniom ogona, osiągają w powietrzu prędkość do 65 kilometrów na godzinę. Odnotowano też przypadki bolesnych zderzeń z ludźmi. Jednak w pobliżu wybrzeży Heron Island oraz North Stradbroke Island w Queensland (Australia) Ryan Day z University of Tasmania w Hobart zaobserwował belony wyskakujące z wody, aby spaść na ławicę niczego nie podejrzewających mniejszych ryb. Najpierw podpływają do ofiar na odległość 1-2 metrów, po czym wyskakują z wody i pozostały dystans przelatują w powietrzu. Stają się wówczas niewidoczne dla zdobyczy – aż do momentu, gdy znów wpadną do wody. Jeśli belony próbują atakować zdobycz bez wyskakiwania z wody, robią to z odległości 50 centymetrów. Atak z powietrza pozwala im zwiększyć zasięg do 2 metrów – dzięki temu są trudniejsze do zauważenia. Tego rodzaju zachowania – wyskakiwania z wody, by zaatakować pod wodą – nie zaobserwowano wcześniej u żadnej ryby. Natomiast afrykańskie ryby z rodzaju Hydrocynus potrafią chwytać w powietrzu przelatujące jaskółki. Źródło: PAP
Naukowcy w szoku: woda na Ziemi tak stara, jak nasza planeta
Naukowcy z University of Hawai w Manoa zbadali skały bazaltowe z Ziemi Baffina, największej wyspy Archipelagu Arktycznego i piątej pod względem wielkości na świecie.
Rezultaty wskazują, że woda z tych skał występowała na Ziemi od samych początków naszej planety. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „Science”. Zespół, którym kierowała Lydia Hallis z UH NASA Astrobiology Institute (UHNAI), a obecnie stażystka na University of Glasgow w Szkocji, wykorzystał do badań mikrosondę jonową. Naukowcy zbadali malutkie fragmenty szkła znajdujące się w omawianych skałach i wykryli w nich niewielkie ilości wody. Ustalili też stosunek ilości wodoru do deuteru w znalezionej wodzie. Deuter to izotop wodoru o masie dwa razy większej niż zwykły wodór. Jądro wodoru zbudowane jest z pojedynczego protonu, natomiast jądro deuteru oprócz protonu ma także neutron. Deuter występuje w sposób naturalny w przyrodzie, ale w wodzie morskiej jest go bardzo niewiele. Wiadomo, że stosunek ilości wodoru do deuteru w wodzie na innych ciałach w naszym układzie planetarnym może się nieco różnić od ziemskiego. – Skały z Ziemi Baffina zostały zebrane w 1985 roku. Naukowcy mieli więc bardzo dużo czasu na ich dokładne badania. Wiadomo, że zawierają składniki z głębokiego płaszcza Ziemi – wyjaśnia dr Lydia Halli. Jak tłumaczy badaczka, w trakcie swojej drogi na powierzchnię skały te nie zostały zanieczyszczone osadami od skał skorupy ziemskiej. Wcześniejsze badania dowodzą, że obszar ten pozostał nienaruszony od czasów uformowania się Ziemi. Są to jedne z najbardziej pierwotnych skał na powierzchni naszej planety, zatem znajdują się w nich woda daje nam wskazówki na temat wczesnej historii Ziemi. Okazało się, że woda w skałach z Ziemi Baffina ma bardzo mało deuteru, co sugeruje, że nie dotarła na Ziemię po tym, jak nasz glob już się uformował i ochłodził. Prawdopodobnie cząsteczki tej wody pochodzą z początków naszego układu planetarnego – z dysku pyłowego wokół Słońca, z którego powstały planety, w tym Ziemia. Artykuł zatytułowany „Dowody na pierwotną wodę z płaszcza Ziemi” ukazał się w najnowszym numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Science”. Źródło: PAP
To najstarsze gwiazdy znalezione w Drodze Mlecznej
Międzynarodowa grupa badawcza odkryła w centrum Drogi Mlecznej najstarsze gwiazdy, które powstały niedługo po Wielkim Wybuchu.
O wynikach poinformował tygodnik „Nature". W badaniach brali udział także Polacy z projektu OGLE , kierowanego przez prof. Andrzeja Udalskiego. Uważa się, że pierwsze gwiazdy powstały około 200-300 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Takich pierwotnych obiektów jeszcze do tej pory nie zaobserwowano, ale znane są gwiazdy bardzo ubogie w tzw. metale (w terminologii stosowanej przez astronomów), czyli pierwiastki cięższe od wodoru i helu. Im dłuższy okres od Wielkiego Wybuchu, tym więcej metali znajduje się w gwiazdach, bowiem kolejne pokolenia gwiazd powstają z materii wzbogaconej przez ich poprzedniczki o ciężkie pierwiastki, np. dzięki wybuchom supernowych lub intensywnym wiatrom gwiazdowym. Większość gwiazd w zgrubieniu galaktycznym Drogi Mlecznej jest bogata w metale, bowiem znajduje się tam dużo gazu oraz pyłu, w związku z czym procesy gwiazdotwórcze zachodziły w tym rejonie szybko i najstarsze generacje gwiazd wzbogaciły materię międzygwiazdową w metale już w ciągu 1-2 miliardów lat od Wielkiego Wybuchu. Do tej pory w przypadku Drogi Mlecznej znano ubogie w metale gwiazdy występujące w halo galaktycznym (czyli w zewnętrznych częściach galaktyki), ale nie wykryto ich w zgrubieniu galaktycznym (czyli w centralnych częściach). A tymczasem według teorii tego typu gwiazdy powinny były powstawać głównie w centrach formujących się tuż po Wielkim Wybuchu galaktyk, w miejscach o zwiększonej gęstości materii. Później takie zalążki ulegały rozbudowaniu i tworzyły centralne obszary galaktyk. Na poszukiwania najstarszych gwiazd w centralnym obszarze nasze galaktyki zdecydowali się naukowcy z grupy kierowanej przez Louise Howes z Lund University w Szwecji, a wcześniej z Australian National University w Canberrze (Australia), gdzie prowadziła opisywane badania. Poszukiwania zakończyły się sukcesem – po raz pierwszy zidentyfikowano tego typu obiekty w tym rejonie. Wstępną selekcję 14000 kandydatek przeprowadzono za pomocą australijskiego teleskopu SkyMapper, a następnie przebadano je spektroskopowo za pomocą innego teleskopu o nazwie Anglo-Australian Telescope (AAT). W rezultacie znaleziono w centrum Galaktyki ponad 500 gwiazd o niewielkiej zawartości pierwiastków cięższych niż hel. 23 gwiazdy z najmniejszą zawartością takich pierwiastków przeanalizowano szczegółowo za pomocą spektrografu na 6,5-metrowym Teleskopie Magellana w obserwatorium Las Campanas w Chile. Okazało się, że zawierają tysiąc razy mniej pierwiastków ciężkich niż występuje w Słońcu, a rekordzistka zawiera ich nawet dziesięć tysięcy razy mniej. Gwiazdy te są zatem niesłychanie jednorodne chemicznie i należą do najstarszych obiektów we Wszechświecie. – To najstarsze gwiazdy znalezione w Drodze Mlecznej – podkreśla Howes. Trzeba było jednak sprawdzić, czy gwiazdy te rzeczywiście są związane z centrum Drogi Mlecznej, a nie są obiektami z halo przypadkowo przemieszczającymi się przez ten rejon. W celu wyznaczenia orbit obiektów kluczowe były obserwacje wykonane przez polski projekt OGLE, kierowany przez prof. dr. hab. Andrzeja Udalskiego z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego. – Niezwykle precyzyjne pomiary położeń gwiazd na rejestrowanych przez projekt OGLE obrazach nieba i długa baza czasowa obserwacji pozwoliły z dużą dokładnością śledzić ruchy gwiazd – wyjaśnił wykonujący pomiary astrometryczne dr Radosław Poleski, odbywający obecnie staż podoktorski na Uniwersytecie Stanowym w Ohio (USA). Dla dziesięciu gwiazd udało się ustalić dokładne orbity w Galaktyce. Siedem z nich na pewno znajduje się w centrum Drogi Mlecznej i powstały zaledwie kilkaset milionów lat po Wielkim Wybuchu. – Zabawne, że do sukcesu naszego wspólnego projektu przyczyniły się pomiary położeń gwiazd na zdjęciach wykonywanych przez przegląd OGLE, a nie jak dotąd pomiary ich jasności. To nowe możliwości zastosowań zbieranego przez nas od lat materiału obserwacyjnego – dodaje prof. Andrzej Udalski. Wyniki badań przedstawiono w artykule w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”, który w wersji elektronicznej ukazał się 11 listopada. Wśród Polaków znajdujących się w składzie zespołu badawczego z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego są: R. Poleski (także Ohio State University w USA), A. Udalski, M. K. Szymański, I. Soszyński, G. Pietrzyński (także Universidad de Concepción w Chile), K. Ulaczyk (także University of Warwick w Wielkiej Brytanii), Ł. Wyrzykowski, P. Pietrukowicz, J. Skowron, S. Kozłowski oraz P. Mróz. Projekt OGLE jest współfinansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowe Centrum Nauki oraz Fundację na Rzecz Nauki Polskiej. Źródło: PAP
W jaki sposób dinozaury chłodziły swoje mózgi? Zagadka rozwiązana
Dinozaury używały nosów do chłodzenia się powietrzem – dowodzą naukowcy na łamach pisma „Society of Vertebrate Paleontology”.
Kanały nosowe u dinozaurów należały do największych i najbardziej skomplikowanych wśród zwierząt. Ich funkcja od dawna zastanawiała paleontologów. Najnowsze badania wyjaśniają, jak to było możliwe, że u dinozaurów o ogromnych ciałach nie dochodziło do przegrzania niewielkich mózgów. Ta kwestia od dawna zastanawiała naukowców, próbujących zrekonstruować fizjologię dinozaurów. Naukowcy dowodzą, że rozmiar i kształt kanałów nosowych umożliwiał wchodzącemu powietrzu chłodzenie krwi płynącej do mózgu i utrzymywanie mózgu w optymalnej temperaturze. Zdaniem naukowców, duże dinozaury musiały bowiem używać mechanizmu zapobiegającemu przegrzaniu się mózgu. – Nasze wyniki są pierwszym potwierdzeniem hipotezy, że kanały powietrzne u dużych dinozaurów funkcjonowały, jako skuteczne regulatory ciepła – wyjaśnia główny autor badań, Jason Bourke z Ohio University (USA). Za pomocą zaawansowanych metod inżynieryjnych, przeznaczonych do pomiaru dynamiki przepływu gazów i płynów, Bourke symulował ruch powietrza i ciepła w kanałach nosowych u kilku gatunków dinozaurów. Jego zdaniem krew płynąca do mózgu oddawała część ciepła przepływając w sąsiedztwie kanałów nosowych. Ogrzewała w ten sposób powietrze, które było wdychane do organizmu. Źródło: PAP
Hipotermia zabija nie tylko w górach. Szczególnie narażeni są...
W ciągu pięciu lat od 2009 do 2013 roku z powodu nadmiernego wychłodzenia organizmu zmarło w Polsce ok. 2,2 tys. osób.
W Krakowie ruszyła kampania społeczna „Idzie zima załóż czapkę – razem przeciwko hipotermii”. W jej ramach odbywać się będą m.in. spotkania informacyjne, a wkrótce MOPS i straż miejska rozdystrybuują wśród bezdomnych 100 czapek. - Czapka nie jest panaceum na hipotermię, ale jest dla nas – potencjalnych świadków zdarzenia – symbolem, aby zwracać uwagę na ludzi narażonych na hipotermię. Tak jak co roku, mamy kampanie związane z latem, z wysokimi temperaturami, tak mało zwraca się uwagę na temat hipotermii – powiedział ratownik medyczny Tomasz Sanak z Zakładu Medycyny Katastrof i Pomocy Doraźnej CM UJ. Zaapelował, aby w chłodne dni nie przechodzić obojętnie obok ławek, na których leżą nieprzytomni bezdomni. Oprócz bezdomnych na wychłodzenie szczególnie narażeni są alkoholicy oraz seniorzy. - Osoby w podeszłym wieku tracą zdolność odczuwania ciepła, zimna. Niech sąsiedzi zwracają uwagę na to, jak mieszkające obok nich starsze osoby wychodzą ubrane w chłodne dni – powiedział Sanak. Dr Tomasz Darocha, twórca małopolskiego Centrum Leczenia Hipotermii Głębokiej podkreślił, że aby zapobiec śmierci osób w hipotermii i wdrożyć leczenie zaawansowane przy pomocy aparatu ECMO, niezbędna jest właściwa pierwsza pomoc. Osobę poszkodowaną - opisywał lekarz - której grozi wychłodzenie, należy ułożyć w pozycji leżącej bocznej i przykryć ją ciepłym materiałem, trzeba sprawdzić stan przytomności i przez jedną minutę sprawdzać oddech - w przypadku braku oddechu należy rozpocząć uciski klatki piersiowej. Niezwłocznie należy zadzwonić pod numery alarmowe 112 lub 999. Przy poszkodowanym należy pozostać do czasu przybycia odpowiednich służb. Źródło: PAP
To wiatr słoneczny ukradł Marsowi atmosferę?
Naukowcy ustalili, z jaką szybkością następuje utrata marsjańskiej atmosfery w przestrzeń kosmiczną na skutek działania wiatru słonecznego.
O wynikach poinformowała amerykańska agencja kosmiczna NASA. Pomiary z sondy MAVEN wskazują, że wiatr słoneczny wydziera z marsjańskiej atmosfery w przestrzeń kosmiczną około 100 gramów materii w każdej sekundzie. Wydaje się to niewielką ilością w skali całej planety, ale w długich okresach taka nieustanna "kradzież" atomów daje znaczące efekty. – Zauważyliśmy, że erozja atmosfery nasila się znacząco podczas burz słonecznych, dlatego przypuszczamy, że tempo utraty atmosfery było znacznie większe miliardy lat temu, gdy Słońce było młodsze i bardziej aktywne – tłumaczy Bruce Jakosky, kierownik naukowy misji MAVEN, pracujący na University of Colorado w Boulder (USA). Gdy w marcu 2015 r. w marsjańską atmosferę uderzył seria burz słonecznych, sonda MAVEN zmierzyła większe tempo utraty materii przez atmosferę. Według naukowców, w połączeniu z przypuszczalnym zachowaniem Słońca w odległej o miliardy lat przeszłości, wskazuje to na znaczącą rolę tego czynnika w procesie zmian klimatycznych na Marsie. Wiatr słoneczny to strumień cząstek złożony głównie z protonów i elektronów, które poruszają się od Słońca z prędkościami rzędu miliona kilometrów na godzinę. Unoszą z sobą pole magnetyczne, które przemieszczając się w pobliżu Marsa generuje pole elektryczne (na podobnej zasadzie jak znane na Ziemi turbiny do produkcji elektryczności). Następnie pole elektryczne przyspiesza naładowane elektrycznie atomy gazu (czyli jony) w górnej części atmosfery planety i wystrzeliwuje je w kosmos. Dane z sondy MAVEN pokazują, że utrata atmosfery następuje głównie w trzech obszarach: w „ogonie” opływającego Marsa wiatru słonecznego, nad obszarami biegunowymi oraz z szeroko rozprzestrzenionego obłoku gazu otaczającego planetę. Około 75 proc. jonów ucieka z obszaru ogona, około 25 proc. z obszarów biegunowych, a w przypadku trzeciego miejsca są to ilości bardzo niewielkie. Sonda MAVEN została wystrzelona przez NASA w 2013 roku. We wrześniu 2014 roku weszła na orbitę wokół Marsa. Nazwa misji w rozwinięciu oznacza Mars Atmosphere and Volatile Evolution, co wskazuje właśnie na badania ewolucji atmosfery i jej utraty przez Marsa. Źródło: PAP
Wi-fi powie, kto jest za ścianą? 90 proc. skuteczności!
Dzięki technologii wi-fi można śledzić ruchy ludzi poprzez ściany i identyfikować ich – informuje serwis BBC News.
Naukowcy z Massachusetts Institute of Technology's (MIT) Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory stworzyli system pozwalający analizować odbicia fal radiowych od ludzkiego ciała oraz innych obiektów i na tej podstawie identyfikować poszczególne osoby. Technologia pozwala „widzieć” nawet przez ściany. Na podstawie wysokości ciała i jego budowy udawało się rozróżnić 15 osób z dokładnością sięgającą 90 proc. Twórcy technologii twierdzą, że można by ją zastosować do monitorowania starszych osób w domach opieki bez korzystania z naruszających prywatność kamer. W ten sposób dałoby się na przykład dostrzec upadek pensjonariusza i szybko udzielić mu pomocy. Inny pomysł to urządzenia klimatyzacyjne czy telewizory rozpoznające konkretną osobę i dostosowujące działanie do jej upodobań. Źródło: PAP
Czy Mieszko I był wikingiem? Wyjaśni badanie DNA. Jeśli...
Naukowcy chcą ustalić piastowski profil genetyczny. Biskup się waha.
Na przełomie roku w katedrze w Płocku ma się zacząć remont tzw. Kaplicy Królewskiej. Jak dowiedziała się "Rzeczpospolita", prace konserwatorskie chcą wykorzystać do swoich badań historycy zajmujący się początkami polskiej państwowości. Kaplicę Królewską uznaje się bowiem za największą nekropolię Piastów. Naukowcy chcieliby pobrać z kości m.in. materiał genetyczny. Liczą na to, że badania pozwolą im ustalić profil genetyczny Piastów, a przy okazji zweryfikować stawiane od kilku lat tezy, jakoby Mieszko I był wikingiem. Bp Piotr Libera, ordynariusz płocki, w sprawie udzielenia zgody na badania konsultował się m.in. z płocką delegaturą Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i wybitnym historykiem prof. Henrykiem Samsonowiczem. - Z uwagi na trwający od kilku miesięcy remont wieży północnej katedry i planowany gruntowny remont Kaplicy Królewskiej nie wyrażono zgody na badania – informuje dr Elżbieta Grzybowska, rzecznik diecezji. Zastrzega jednak, że biskup "nie wyklucza w przyszłości wyrażenia swojej zgody" na badania. Źródło: PAP
Te burze słoneczne zniszczyłyby ziemską komunikację
Ślady dwóch dużych burz na Słońcu, które dotarły do Ziemi przed ponad tysiącem lat, odkryto na Grenlandii.
Naukowcy podkreślają, że zarejestrowane burze słoneczne sprzed ponad tysiąca lat były gwałtowniejsze niż te, które obserwuje się obecnie. Nadzwyczajna aktywność słoneczna miała miejsce ponad tysiąc lat temu – informują naukowcy na łamach „Nature Communications”. Burze słoneczne polegają na eksplozjach w atmosferze Słońca. W ich efekcie do Ziemi docierają różnego rodzaju cząstki oraz promieniowanie. Dzisiaj mogą one powodować różnego rodzaju zakłócenia komunikacyjne czy nawet uszkadzać elementy satelitów. Część tzw. wiatru słonecznego wychwytywana jest przez atmosferę ziemską lub ziemskie pole magnetyczne. Cząstki „złapane” przez pole magnetyczne Ziemi docierają do biegunów, gdzie powodują spektakularne zjawiska na niebie w postaci zórz polarnych. Wyniki najnowszych badań dowodzą, że ponad tysiąc lat temu w Ziemię uderzyły dwie potężne fale wiatru słonecznego, będące skutkiem burz na Słońcu. – Gdyby takie olbrzymie burze słoneczne dosięgły Ziemię dzisiaj, miałyby niszczące skutki dla ziemskich systemów energetycznych, satelitów i systemów przesyłania komunikacji – opisuje Raimund Muscheler z Uniwersytetu w Lund (Szwecja). Naukowcy szwedzcy, duńscy i amerykańscy poszukiwali śladów burz słonecznych w rdzeniach lodowych z Grenlandii i Antarktydy. Kilka lat temu znaleźli ślady gwałtownego zwiększenia się poziomu radioaktywnego węgla w trzech pierścieniach datowanych na lata 774-775 oraz 993-994 n.e. Nie od razu jednak ustalono przyczyny owej anomalii. – W najnowszym badaniu postanowiliśmy przeprowadzić systematyczną analizę, aby odkryć przyczyny tych zdarzeń. Odnaleźliśmy równoległe anomalie z tych samych okresów w różnych rdzeniach lodowych – wyjaśnia Muscheler. Mając te nowe wyniki, można było wykluczyć wszystkie pozostałe sugerowane hipotezy, a zostać przy burzach słonecznych jako przyczynach tych tajemniczych anomalii. Naukowcy potwierdzają, że burze słoneczne w przeszłości były większe niż te obserwowane dzisiaj. – Nasze badania powinny prowadzić do ponownego oszacowania potencjalnych zagrożeń związanych z burzami słonecznymi – podsumowuje naukowiec. Źródło: PAP