Turniej tysięcy kilometrów, milionów kibiców i miliardów dolarów. Co zapamiętamy po mundialu z 2026 roku?
Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2026 rozgrywane w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Meksyku przeszły do historii. Miniony turniej można analizować przez dwa pryzmaty: niemal bezbłędnej Hiszpanii, która zwyciężyła w całej rywalizacji oraz rekordów, które w iście amerykańskim stylu zostały w trakcie rozgrywek pobite. Największy mundial w historii pozostawia pytanie: czy w tym wydarzeniu chodzi jeszcze o piłkę nożną?
Gwizdek kończący finał piłkarskich Mistrzostw Świata zwiastował nie tylko wygraną Hiszpanii w całym turnieju, ale również zakończenie trwającego ponad miesiąc największego w historii święta futbolu. Miniony turniej odbył się w iście amerykańskiej konwencji – od samego początku każdy element rozgrywek miał być w swojej mierze rekordowy. Największa dotychczas liczba reprezentacji przełożyła się na rekordowe zainteresowanie, które z kolei skutkowało astronomicznie wygórowanymi cenami biletów. Nic więc dziwnego, że opowiadając o tegorocznym mundialu trudno pominąć wątki poruszające komercjalizację najsłynniejszej dyscypliny sportu na świecie. Co zapamiętamy więc po amerykańskim święcie, w którym coraz mniej chodzi o piłkarskie pojedynki? Finansowy rekord – kto zarobił na mundialu? Choć po finale, który odbył się na MetLife Stadium (East Rutherford pod Nowym Jorkiem) pierwsze strony gazet rozpisywały się głównie o triumfie Hiszpanii, niektóre portale zaczęły zwracać uwagę na cichego, aczkolwiek wcale nie mniej zwycięskiego triumfatora. Każdy z 308 goli, które padły na tegorocznych mistrzostwach, przekładał się – rzecz jasna nie w bezpośrednim stopniu – na kolejne setki, tysiące i miliony dolarów trafiające do kieszeni FIFA. Jak podaje brytyjski magazyn „The Guardian”, organizatorzy rozgrywek zarobili na piłkarskim święcie astronomiczne i rekordowe 15 miliardów dolarów. To około dwa razy tyle, ile zarobiła odbywająca się cztery lata temu katarska impreza (już wtedy okrzyknięta najbardziej lukratywną w historii). Złoty bilet wart fortunę Powody finansowego sukcesu wydają się oczywiste. 104 mecze (najwięcej w mundialowej historii) przełożyły się na ponad 6,5 miliona sprzedanych biletów. Wejściówki na większość spotkań osiągały trudne do wyobrażenia kwoty. Bilety wstępu kosztowały zwykle kilka tysięcy dolarów (fakt ten skrytykował nawet środkowy obrońca reprezentacji Anglii, Marc Guéhi). FIFA po raz pierwszy czerpała również zyski nie tylko z oficjalnej sprzedaży wejściówek. Brak odgórnych regulacji dotyczących cen biletów odsprzedawanych na rynku wtórnym przyczynił się do cenowego eldorado, w którym turniejowe karnety stały się niezwykle drogocennym towarem. Prywatne podmioty zaczęły handlować wejściówkami, a federacja sprytnie pobierała aż 15% prowizji od kupującego oraz kolejne 15% od sprzedającego przy każdej transakcji. Przy części biletów, których cena w przypadku finału przekraczała nawet 12 tys. dolarów, podatek nałożony przez FIFA znacząco wpływał na budżet organizatorów, którzy na mundialu w USA, Kanadzie i Meksyku zanotowali rekordowe wpływy. Wysokoemisyjne mistrzostwa W przeciwieństwie do poprzednich imprez rangi mistrzostw świata, tegoroczny mundial rozgrywany był na całym kontynencie. Ogromne odległości pomiędzy stadionami przyczyniły się do intensyfikacji ruchu lotniczego, który całkowicie zastąpił przemieszczanie się autami czy – zupełnie nierozwiniętymi na północnoamerykańskim kontynencie – pociągami. Platforma analityczna „Greenly” szacuje, że przeciętny zagraniczny kibic musiał przebyć w obie strony średnio 19 400 km, czyli o 6 400 km więcej niż wynosiła średnia podczas turnieju w Katarze. Kibice z Bośni i Hercegowiny pokonali ponad 5000 km na etapie samej fazy grupowej. Patrząc na wzrost liczby widzów na stadionach o ok. 76% względem poprzedniej imprezy, widzimy skalę lotniczego ruchu, jaki został spowodowany Mistrzostwami Świata. Domysły znajdują odzwierciedlenie w liczbach: podstawowa prognoza emisji wyprodukowanych podczas mundialu wynosiła 7,8 miliona ton ekwiwalentu dwutlenku węgla (ponad dwukrotnie więcej niż w 2022 roku). W najczarniejszym scenariuszu ta liczba mogła jednak wzrosnąć nawet do 13,7 miliona ton CO₂e, co przewyższa roczną emisję całych państw, takich jak Islandia, Albania, Bhutan czy Malediwy. Paradoksalna strategia Bawić może paradoks, który dostrzeżemy, czytając klimatyczną strategię FIFA. Organizacja bowiem zapowiada zmniejszenie o połowę produkowanych emisji do 2030 roku i osiągnięcie pełnej neutralności do 2040 roku. Cele te wydają się mało realne, gdy spojrzymy na nadchodzących gospodarzy mistrzostw świata. Kolejny turniej odbędzie się na dwóch kontynentach (Europa i Afryka, bo mistrzostwa w 2030 r. organizują Hiszpania, Portugalia i Maroko), co nie wpłynie na drastyczny spadek pokonywanych odległości. Natomiast mundial w 2034 roku odbędzie się w Arabii Saudyjskiej, gdzie zbudowanie od zera kompletnie nowej infrastruktury wpłynie na zwiększenie tzw. śladu węglowego – całkowitej sumy emisji gazów cieplarnianych. Źródła: The Guardian, BBC, The Business Standard, Forbes Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Pod sielskim krajobrazem Polski kryje się relikt epoki lodowcowej. Ma ponad 13 tysięcy lat
Mało kto wie, że polska Suwalszczyzna ma zdecydowanie więcej podobieństw z mroźną Syberią niż mogłoby się wydawać. Wieloletnia zmarzlina znajdująca na się wschodnich ziemiach naszego kraju tworzy warstwy najzimniejszych skał w Europie. Dotarcie do tych wyjątkowych złóż nie jest jednak proste i wiąże się z kilkuset metrowym zejściem pod powierzchnię ziemi.
Wieloletnia zmarzlina to warstwa gleby, skał lub materii organicznej, która utrzymuje się w temperaturze 0°C lub niższej przez co najmniej dwa kolejne lata. W niektórych zakątkach naszego globu stan ten wykorzystywany jest przez miejscową ludność. Na terenie położonego na północy archipelagu Svalbard długoletnie panowanie ujemnych temperatur skłoniło rząd do stworzenia Globalnego Banku Nasion, w którym w utrzymującej się temperaturze ok. -18°C przechowywane są nasiona roślin z całego świata. Suwalskie odkrycie nie imponuje jednak bezwzględną wartością temperatury, lecz miejscem i głębokością jej występowania. Niemal 400 metrów pod ziemią zachował się tam relikt warunków panujących podczas ostatniego zlodowacenia. Historia suwalskiego odwiertu O fenomenalnym charakterze suwalskiego podłoża geolodzy wiedzieli już w latach 70. XX wieku. To wtedy w okolicach Udrynia i Szypliszek odkryto, że – wbrew przyrodniczej logice – schodząc w głąb skorupy ziemskiej, temperatura skał ulega ochłodzeniu, a nie ociepleniu. Próby wyjaśnienia tej geologicznej anomalii podjął się dr Jan Szewczyk z Państwowego Instytutu Geologicznego w 2002 roku. Naukowiec postawił hipotezę, że bezpośrednią przyczyną tego zjawiska jest długotrwałe oddziaływanie zlodowaceń, z których ostatnie ustąpiło z tamtych terenów około 13 tys. lat temu. Efekt wieloletniej zmarzliny został dodatkowo spotęgowany dzięki unikatowej konstrukcji podłoża – na Suwalszczyźnie, stosunkowo blisko powierzchni, leżą specyficzne skały (anortozyty), działające jak nieprodukujące ciepła izolatory. Rozważania dr. Szewczyka dały podwaliny pod późniejsze prace wiertnicze, których efektem było odnalezienie wyjątkowej, kopalnej wieloletniej zmarzliny. Najzimniejsze skały w Europie Na weryfikację hipotezy za pomocą wierceń trzeba było czekać kolejnych 8 lat. W lipcu 2010 roku ukończono proces, który pozwolił naukowcom na dostanie się na głębokość 450 metrów. Już pierwsze obserwacje – uwzględniające fakt, że otwór nie był jeszcze ustabilizowany termicznie, co mogło zakłócić dokładność pomiaru – budziły u geologów entuzjazm. Na głębokości 357 m temperatura spadła do wartości +1,2°C, co pozwalało snuć domysły o występowaniu tam wieloletniej zmarzliny. Termiczne stabilizowanie otworu przyniosło kolejne spektakularne odkrycia. Na początku na głębokości 398 metrów badacze założyli filtr, dzięki któremu udało im się pozyskać krystalicznie czystą, bardzo nisko zmineralizowaną wodę, której temperatura wyniosła zaledwie 1,9°C. Prawdziwa sensacja nadeszła jednak dopiero kilka dni później, gdy badacze zarejestrowali temperaturę zaledwie +0,07°C. Czyli – w granicach dokładności pomiaru i przy uwzględnieniu warunków panujących w otworze – praktycznie równą 0°C. Cały profil termiczny potwierdził obecność reliktowej zmarzliny znajdującej się w fazie przejściowej między lodem a wodą. Należy jednak pamiętać, że suwalska zmarzlina jest uznawana za wyjątkową nie dlatego, że ma dziś „najniższą temperaturę” w ogóle, tylko dlatego, że na takiej głębokości jest nienaturalnie zimna jak na nasz kontynent. Rekord odnosi się więc do chłodnego reliktu z czasów ostatniej epoki lodowcowej, która ustąpiła z terenów Polski około 13 tysięcy lat temu. Niewykorzystany potencjał W sielskim krajobrazie wschodniej Polski na próżno szukać śladów po rekordowych skałach. Suwalska zmarzlina – w przeciwieństwie do tej na Alasce czy w Kanadzie – jest całkowicie niewidoczna dla oka. O lodowatych tajemnicach skrywanych na głębokości niemal 400 metrów przypomina dziś jedynie skromny zawór, będący jedyną pamiątką po dawnych pracach wiertniczych. Spoglądając na sporadyczne opinie umieszczane w serwisie Google Maps pod adresem historycznego odwiertu, można odnieść wrażenie, że wieść o zmarzlinie nie wykorzystała swojego turystycznego potencjału. Pasjonaci geologii zgodnie zwracają uwagę na brak choćby prostej tablicy edukacyjnej lub notki informacyjnej, która przybliżyłaby przechodniom tę spektakularną historię. Bez takiego upamiętnienia ten unikatowy obiekt wraz ze swoją niezwykłą przeszłością pozostanie zapomniany pośród suwalskich lasów. Źródło: PIG Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Koniec ze środkowym fotelem w samolocie? Linie lotnicze szykują wielką zmianę
Amerykańskie linie lotnicze United Airlines zapowiadają innowacje mającą poprawić komfort podróżnych. Działania skierowane są w uciążliwe dla wielu pasażerów środkowe miejsce w fotelowym rzędzie. Zmiany idą w zgodzie ze zmieniającym się trendem w lotniczej turystyce, w świetle którego część przewoźników rezygnuje z opcji sprzedaży niewygodnej pozycji.
Wielu z nas środkowe miejsce w samolocie kilkukrotnie uprzykrzyło podniebną podróż. Utrapieniem bywa walka o podłokietnik z osobą zajmującą felerną pozycję oraz samo podróżowanie na fotelu ściśniętym pomiędzy innymi pasażerami. Naprzeciw temu dyskomfortowi wychodzą niektóre z linii lotniczych, oferując zmiany w dostępności środkowych siedzeń. Najnowsza z nich, United Airlines, proponuje całkowite usunięcie niewygodnego miejsca. Zmiany w USA Pierwszymi zmianami, jakie zostały zapowiedziane przez amerykańskiego przewoźnika, było ogłoszenie planowanego na 2027 rok wprowadzenia tzw. relax row. Jak sama nazwa wskazuje, rząd ten zamiast ze standardowych siedzeń będzie składać się z kanapy, która po rozłożeniu specjalnych podnóżków pozwoli użytkownikom klasy ekonomicznej swobodnie się położyć. Linia zapowiada, że w podobne rozwiązania ma zostać wyposażonych ponad 200 Boeingów 777 i 787 – w każdym z nich w kanapy zamieniać się będzie maksymalnie 12 rzędów. Na tym amerykański przewoźnik jednak nie poprzestaje. United zapowiedziało kolejną zmianę w klasie ekonomicznej, która ma poprawić komfort podróżujących. W 50 nowych Airbusach A321XLR w jednym z rzędów ma zostać zlikwidowane środkowe siedzenie. W miejscu niewygodnej pozycji ma zostać zamontowany wspólny stolik dla osoby siedzącej przy przejściu i przy oknie. Linia lotnicza zapowiada, że zmiany mają wejść w życie jeszcze w tym roku. Walka o pasażera Podobne rozwiązania od pewnego czasu testują też przewoźnicy europejscy – Lufthansa i Finnair wprowadziły już pusty środkowy fotel jako opcję dla pasażerów klasy biznes, co pokazuje, że walka o komfort podróżnych przenosi się także na Stary Kontynent. United deklaruje jednak, że jako pierwszy amerykański przewoźnik zdecyduje się na tak szeroko zakrojone zmiany w klasie ekonomicznej, a nie tylko w segmencie premium. Strategie sprzedażowe mające skusić pasażerów komfortem wolnej przestrzeni stosowane są również na inne sposoby. Tani amerykański przewoźnik Frontier Airlines rozpoczął sprzedaż miejsc w pierwszych dwóch rzędach samolotu, gdzie środkowy fotel jest gwarantowanie pusty, a pasażerowie zyskują dodatkową przestrzeń na nogi i łokcie. Nowozelandzkie linie lotnicze oferują za to program „Economy Stretch”, w którym każdy pasażer otrzymuje o 35% więcej przestrzeni wokół siebie i większy rozstaw siedzeń. Cena komfortu Decyzje te wpisują się w szerszy trend przebudowy oferty linii lotniczych, które coraz śmielej różnicują doświadczenie podróży w zależności od tego, ile pasażer jest skłonny dopłacić. Podczas gdy część przewoźników, stawia na strategię „najlepszej”, a nie najtańszej usługi, United przekonuje, że inwestycje w nowe rozwiązania mają poprawić komfort nie tylko klientów klasy biznes, ale też osób podróżujących ekonomicznie. Czy jednak zniknięcie środkowego miejsca w wybranych rzędach realnie przełoży się na wygodę wszystkich pasażerów, czy raczej stanie się kolejnym płatnym przywilejem, na który pozwolić sobie mogą nieliczni? Tego na razie nie wiadomo. Źródło: EuroNews Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Legendarny budynek na Kamiennej Górze odzyska dawny blask. Szykują się zmiany w Gdyni
Słynny gdyński budynek odzyska swój dawny blask. Dom Marynarza, który najpierw gościł w swoich ścianach eleganckich gości ekskluzywnego Domu Zdrojowego, a później marynarzy w czasie postoju w porcie lub w stoczni, przejdzie gruntowną rewitalizację. Inicjatorzy zapowiadają przywrócenie obiektowi pierwotnych walorów estetycznych i rekreacyjnych.
Rok 2026 wydaje się szczególnie istotny dla mieszkańców trójmiejskiej Gdyni. Władze mają zamiar uhonorować okrągłą, 100-letnią rocznicę powstania miasta wpisaniem jego modernistycznego śródmieścia na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Podczas gdy Pomorze czeka na werdykt międzynarodowej komisji, państwowe spółki zapowiadają kolejny projekt upamiętniający architektoniczne dziedzictwo miasta. Procesowi rewitalizacji ma zostać poddany jeden z najbardziej ikonicznych budynków Gdyni, który w XX wieku był świadkiem narodzin miasta. List intencyjny podpisany Można powiedzieć, że pierwszy krok w kierunku rewitalizacji Domu Marynarza został już wykonany. 9 lipca miasto Gdynia, Polski Holding Hotelowy (PHH), Agencja Rozwoju Przemysłu (ARP) oraz spółka „Dom Marynarza” podpisały list intencyjny inaugurujący współpracę inwestycyjną, która ma przywrócić obiektowi dawny blask. W ramach działań zawartych w dokumencie obiekt ma zostać poddany kompleksowym analizom biznesowym, prawnym i finansowym, które pozwolą określić strategię dalszych działań renowacyjnych. Podczas prac związanych z tak istotnym historycznie budynkiem należy bowiem uwzględnić szereg czynników niezbędnych przy tego typu remontach. Inicjatorzy podkreślają, że zaangażowanie w procesy rewitalizacji zróżnicowanych interesariuszy przyniesie projektowi sukces. Dzięki połączeniu sił lokalnego samorządu, branżowej wiedzy PHH oraz finansowego zaplecza ARP, Dom Marynarza w Gdyni może stać się wzorem tego, jak powinno się w Polsce ratować i odnawiać historyczne budynki oraz miejsca dziedzictwa narodowego. Znaczenie budynku dla Gdyni Podczas aktu podpisania wiceprezydent Gdyni Tomasz Augustyniak podkreślał, jak ważna dla miasta jest dobra kondycja Domu Marynarza. „Niemal stuletni budynek Domu Marynarza jest częścią historii – świadkiem narodzin nowoczesnej Gdyni i dowodem jej morskiej tożsamości. To niewątpliwie jeden z najbardziej charakterystycznych budynków w Gdyni i jeden z symboli naszego miasta, który przez dziesięciolecia służył marynarzom i ich rodzinom” – zaznaczał samorządowiec, uzewnętrzniając również entuzjazm, jaki wiąże się z planami odbudowy historycznego kompleksu. Choć za wcześnie jest, by prezentować już konkretne wizje przebudowy, wiemy już, że funkcja nowego Domu nie zostanie zmieniona. Prezes Polskiego Holdingu Hotelowego Rafał Szmytke zapowiada, że nowy obiekt ma stać się nowoczesnym hotelem w Gdyni, odpowiadającym na współczesne potrzeby biznesu i turystyki. Historia Domu Marynarza Budynek współcześnie znany jako Dom Marynarza w momencie budowy w 1928 roku nazywany był Domem Zdrojowym. Stanowił jeden z najbardziej ekskluzywnych nadbałtyckich obiektów międzywojennej Polski, w którego dostojnych pokojach relaksowała się ówczesna arystokracja. Cały kompleks, zaprojektowany przez warszawskiego architekta Adama Knauffa na Kamiennej Górze, składał się z części hotelowej oraz przestrzeni nazywanej współcześnie salonem SPA, wyposażonej w 26 wanien do leczniczych, zimnych i ciepłych kąpieli w wodzie morskiej. W czasie okupacji obiekt funkcjonował pod niemiecką nazwą Marine Gemeinschaftsheim Strandhotel. Po 1945 roku przejęła go Marynarka Wojenna, a następnie w 1947 roku trafił do Polskiej Marynarki Handlowej jako Dom Marynarza. W kolejnych latach budynek przekazano Polskim Liniom Oceanicznym (PLO), co utrwaliło jego późniejszą nazwę i funkcję. Od tego czasu służył marynarzom w czasie postoju w porcie, a jego wnętrza i układ zostały częściowo przebudowane, stając się trwałym elementem mapy, na której znajdują się najważniejsze zabytki w Gdyni i ikony polskiego modernizmu. Źródło: Gdynia.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Polscy i duńscy archeolodzy zeszli głęboko pod ziemię. Naukowcy odkrywają sekrety Wikingów na ziemiach Polski
Na polskim wybrzeżu trwają prace archeologiczne, których celem jest poznanie prawdziwej historii wyspy Wolin. Polsko-duński zespół schodzi coraz głębiej pod powierzchnię ziemi, odnajdując kolejne wczesnośredniowieczne artefakty. Wiele z nich udowadnia, że to, co obecnie jest porośniętym trawą terenem, przez lata stanowiło istotny port Morza Bałtyckiego.
Na północnym krańcu Wolina, tam gdzie dziś rozciąga się ciche, porośnięte trawą wzniesienie, tysiąc lat temu tętniła życiem dzielnica rzemieślnicza jednego z największych ośrodków handlowych wczesnośredniowiecznej Europy. Polsko-duński zespół archeologów wznowił właśnie prace, które mają odpowiedzieć na długo zadawane pytanie: jaką rolę w narodzinach Wolina odegrali wikingowie? Co dzieje się na wykopie? Za najnowsze badania odpowiadają naukowcy z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytetu w Aarhus. To już drugi sezon trzyletniego projektu, który wystartował w ubiegłym roku. Ekipa pracuje w wykopie u podnóża Srebrnego Wzgórza – niegdyś północnej dzielnicy wczesnośredniowiecznego Wolina. Jak zaznacza dr Wojciech Filipowiak z IAE PAN w rozmowie z PAP, dziś to miejsce sprawia wrażenie pustego, porośniętego zielenią pagórka. W IX i X wieku wyglądało to zupełnie inaczej – była to gęsto zabudowana, tryskająca życiem dzielnica rzemieślniczo-handlowa, pełna drewnianych chat, uliczek i warsztatów. Co udało się znaleźć? Warunki panujące na stanowisku są dla archeologów wyjątkowo korzystne. Wilgotne, pozbawione dostępu tlenu warstwy podłoża sprawiają, że w ziemi przetrwały nie tylko przedmioty metalowe czy ceramiczne, ale też materiały organiczne, takie jak drewno, z którego budowano domy czy ulice. W ubiegłym roku archeologom udało się odnaleźć cztery chaty oddzielone rowami odwadniającymi, stanowiące pierwszą taką napotkaną na Wolinie konstrukcję. Wśród odkrytych zabytków znalazły się m.in. bursztynowe paciorki, ozdoby metalowe oraz liczne przedmioty codziennego użytku: naczynia gliniane o różnych kształtach, gliniane przęśliki służące do przędzenia nici, a także osełki wykonane z kamienia sprowadzanego aż z Norwegii. Tak bogaty zestaw znalezisk potwierdza, że Wolin był w tamtym czasie ważnym i zamożnym ośrodkiem, utrzymującym kontakty handlowe na dużą odległość. Przeszłość i przyszłość projektu Badacze mają nadzieję, że odkrycia ze Srebrnego Wzgórza pozwolą rozstrzygnąć jedną z najgorętszych dyskusji w archeologii Morza Bałtyckiego – w jakim stopniu za powstaniem i rozkwitem Wolina stali Wikingowie. Potrzeba odpowiedzi na to pytanie zdaje się wyjątkowo paląca, kiedy spojrzymy na długą historię tamtejszych wykopalisk. Wolin nie jest bowiem archeologom obcy, a pierwsze wykopaliska archeologiczne prowadzono tu już w 1828 roku. Od tego czasu stanowisko regularnie dostarcza nowych danych o życiu we wczesnym średniowieczu. Mimo tak długiej historii badań naukowcy wciąż mają nadzieję na przełomowe odkrycia. Trzyletni projekt polsko-duńskiego zespołu potrwa jeszcze co najmniej rok. Naukowcy liczą, że kolejne sezony wykopalisk pozwolą precyzyjniej ustalić dynamikę rozwoju miasta, relacje między jego mieszkańcami oraz rzeczywisty udział skandynawskich osadników w powstaniu jednego z najważniejszych ośrodków handlowych średniowiecznego Bałtyku. Celem badaczy jest teraz dotarcie do najstarszych poziomów osadniczych, sięgających VIII i IX wieku, oraz odnalezienie śladów dawnego portu – miejsca, które stało się mechanizmem napędzającym rozwój średniowiecznej twierdzy. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Czy ptaki naprawdę lubią latać? Naukowcy zbadali ich emocje i mają zaskakującą odpowiedź
Naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie starali się odpowiedzieć na nieoczywiste pytanie dotyczące funcjonowania zwierząt. Za pomocą szeregu pomiarów chciano się dowiedzieć, czy ptaki czerpią przyjemność z latania. Prozaiczna ciekawość doprowadziła badaczy do bardzo interesujących wniosków.
Nauka nie musi odpowiadać jedynie na przełomowe pytania, takie, które od lat spędzają naukowcom sen z powiek. Poprzez badania poszukujemy również odpowiedzi na najzwyklejsze wątpliwości, które dręczą ludzką ciekawość. Na pierwszy rzut oka takie zagwozdki mogą wydawać się dziecinne, jednak gdy zmierzymy się z nimi w badawczym laboratorium, dojdziemy do wniosku, że w pozornie błahym problemie tkwi sedno naukowej ciekawości. Do takiej sytuacji doszło w holenderskim Utrechcie, gdzie biolog behawioralny Jorg Massen przez całe życie zadawał sobie jedno pytania, spoglądając w niebo. Jak badać ptasie szczęście? Badania, których wyniki miały ukazać ptasie emocje chwilę po lataniu, wzorowane były na podobnym zabiegu stosowanym wśród ludzi. Massen wraz z zespołem już wcześniej starali się wejść w głąb ludzkich emocji, nie używając bezpośrednich pytań. Ta bezpytaniowa forma badania położyła grunt pod strategię, którą później udało się przeprowadzić na ptakach. Obiektami badania zostało 17 kakadu różowych, zamieszkujących ogród zoologiczny Avifauna niedaleko Amsterdamu. Naukowcy pozwalali uczestnikom badania na swobodne loty, po których każdy z okazów był dokładnie obserwowany. Na ptakach przeprowadzany był tzw. test optymizmu, składający się m.in. z analizy ptasich odchodów pod kątem występowania w nich produktu rozpadu kortykosteronu – ptasiego odpowiednika hormonu stresu (kortyzolu). Szczęśliwe latanie Szereg obserwacji pozwala sądzić, że ptaki rzeczywiście czerpią szczęście z latania. Naukowcy zaobserwowali choćby, że kakadu, które nie były głodne w trakcie lotu, po wylądowaniu od razu zaczynały szukać pokarmu. Jorg Massen twierdzi, że takie zachowanie jest typowe dla zwierząt, które odczuwają wysoki komfort i bezpieczeństwo – czynniki nierozerwalnie połączone ze szczęściem. Na samopoczucie latających zwierząt wpływała również regularność wzbijania się w powietrze. Badacze zaobserwowali, że okazy, które regularnie podejmowały loty, stawały się bardziej optymistyczne niż te, które przez kilka dni nie mogły znaleźć się w przestworzach. Najmniej jednoznaczne okazały się wyniki badań, którym poddawane były ptasie odchody. Badawcza teza zakładająca, że latanie zmniejszy stres u zwierząt, a w konsekwencji obniży poziom rozpadu kortykosteronu w odchodach, okazała się jedynie po części prawdą. – Wysiłek fizyczny, jakim jest lot, również podnosi poziom tej substancji. Z perspektywy czasu widać, że mogła to nie być idealna metoda poiaru – mówi autor badania. Możliwe, że dokładniejsze i bardziej precyzyjne wyniki udałoby się otrzymać przy analizie krwi, jednak naukowcom zależało na tym, by przeprowadzone przez nich dochodzenie jak najmniej ingerowało w funkcjonowanie ptaków. Ptasie emocje Po złączeniu wszystkich zebranych danych badacze doszli do wniosku, że latanie rzeczywiście przynosi ptakom szczęście. Należy jednak zaznaczyć, że fakt, iż samo wzbicie się w powietrze wywołuje u zwierząt pozytywne emocje, nie oznacza celowości tych działań. Pytanie o to, czy ptaki intencjonalnie latają, by poprawić swoje samopoczucie, wydaje się zdecydowanie trudniejsze. Jorg Massen zapowiada, że to nie koniec badań nad emocjami ptaków. Aby lepiej zrozumieć zachowania zwierząt, należy w podobny sposób przebadać okazy z innych części świata oraz innych nisz ekologicznych. Wyjątkowo interesujące mogłyby okazać się wyniki podobnego dochodzenia wykonanego na ptakach drapieżnych, u których lot wiąże się bezpośrednio ze sposobem zdobywania pożywienia. Źródła: Phys.org, BRILL Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Naukowcy odkryli tajemnicę słuchu największych lądowych zwierząt. Słonie komunikują się na odległość dziesiątek kilometrów
Wyniki najnowszych badań przedstawiają wyjątkową zdolność słoni, dzięki której te zwierzęta mogą komunikować się na ogromnych odległościach. Unikatowy słuch pozwala olbrzymim ssaków na odbieranie sygnałów z ponad 10 kilometrów. Słonia rozmowa odbywa się jednak nie poprzez wymianę dźwięków, a drgania, które dla człowieka są niezauważalne.
Rozmiar słoni mógłby świadczyć o tym, że jedynym atutem, jakim te stworzenia zostały obdarzone przez naturę, są ich gabaryty. Te największe lądowe zwierzęta dysponują jednak umiejętnością, której pozazdrościć by im mogły inne gatunki. Słonie potrafią odbierać niskie częstotliwości i infradźwięki, a dzięki odbieraniu drgań sejsmicznych z gruntu ich komunikacja może przebiegać na odległość nawet ponad 10 kilometrów. Aby zbadać tę niesamowitą zdolność trąbowców, zespół badaczy przeprowadził analizy laboratoryjne na naturalnych kościach słoni. Jak słyszy słoń? Dr Sunil Puria, profesor nadzwyczajny na Wydziale Otolaryngologii Harvard Medical School oraz jeden z autorów badania, porównuje działanie słoniowego słuchu do słuchawek dousznych. Gdy człowiek wkłada takie urządzenie do uszu, zaczyna mocniej słyszeć dźwięki własnego ciała. Słonie wykorzystują podobny mechanizm blokowania ucha na swoją korzyść – dobrowolnie zamykając kanały słuchowe, „odcinają” dźwięki z powietrza, co pozwala im znacznie lepiej skupić się na odbieraniu czystych sygnałów sejsmicznych płynących z ziemi. Aby dokładnie przeanalizować ten proces, naukowcy wykorzystali autentyczne kości skroniowe (zawierające ucho środkowe i wewnętrzne) pozyskane od zmarłych słoni oraz ludzkich dawców. Badacze najpierw zatkali kanały słuchowe próbek miękką pianką (symulując zamknięcie ucha przez słonia). Następnie zamontowali kości w urządzeniu wywołującym drgania, które naśladowało fale sejsmiczne przechodzące przez ciało do czaszki. Na koniec skierowali wiązkę lasera na kosteczki ucha środkowego – mierząc ruch naklejonych tam odblaskowych znaczników, sprawdzili, jak kości reagują na różne częstotliwości. Doskonały słuch kostny Już pierwsze obserwacje pozwoliły uzyskać wyniki podkreślające różnice w słuchu między słoniem a człowiekiem. Kosteczki ucha środkowego słonia wibrowały najsilniej przy niskiej częstotliwości około 400 Hz, podczas gdy ludzkie kości robiły to przy około 1,2 kHz. Na jeszcze niższych częstotliwościach strzemiączko słonia, które odpowiedzialne jest za przekazywanie wibracji do ucha wewnętrznego, poruszało się od trzech do czterech razy mocniej niż strzemiączko ludzkie. Obserwacja ta oznacza, że u największych ssaków lądowych zdecydowanie większa część wibracji z gruntu jest skutecznie przekazywana do ślimaka, gdzie fale te są pzekładane na sygnały neuronowe. Skuteczność tkwi w rozmiarze Co istotne, na niesamowity słuch słoni nie wpływa unikatowa budowa ich układu słuchowego. Wielkie ssaki dysponują takimi samymi strukturami jak ludzie. Na wyjątkowość słuchu wpływa po prostu skala – kosteczki ucha środkowego są u słoni dziewięć razy cięższe, a błony bębenkowe siedem razy większe niż u ludzi. – Ze względu na rozmiar swoich uszu słonie mogą lepiej przekazywać dźwięki o niższej częstotliwości do ślimaka. Specjalizacja wynika z przystosowania się ślimaka do tego większego bodźca wejściowego i generowania reakcji neuronowych, które mózg może wykorzystać i zinterpretować w celu komunikacji – wyjaśnił dr Puria. Kolejnym czynnikiem, który może wpływać na wyjątkowość słoniowego słuchu, jest wspomniana zdolność tych zwierząt do zamykania kanałów słuchowych. Choć te przypuszczenia wymagają jeszcze potwierdzenia bezpośrednimi testami, naukowcy szacują, że cecha ta mogłaby poprawić i tak doskonałą recepcję najniższych infradźwięków nawet 30-krotnie. Dzieje się tak dzięki kurczeniu się mięśnia w przewodzie słuchowym, co następuje podczas odbierania niskich częstotliwości o wartości około 200 Hz lub mniejszej. Źródła: Phys.org, Frontiers Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Archeolodzy otworzyli 3000-letni grobowiec w Egipcie. Kto został pochowany na zachodnim brzegu Nilu?
Holenderscy archeolodzy dokonali kolejnego odkrycia w pobliżu Luksoru. Niedaleko Doliny Królów światło dzienne ujrzał 3000-letni grobowiec z czasów egipskiego Złotego Wieku. Choć najnowsze znalezisko nie dotyczy faraona, nie można bagatelizować jego historycznej wartości.
Egipska Dolina Królów to jedna z najbardziej imponujących nekropolii na świecie. Każdego roku ponad milion turystów podąża w kierunku źródła Nilu, aż do Luksoru, by tam podziwiać kompleks kilkudziesięciu grobowców, w których przez setki lat chowani byli władcy Egiptu. Tamtejszy region stale zapewnia archeologom kolejne niespodzianki, na które uczeni natrafiają podczas wykopalisk. Do takiego odkrycia doszło niedawno w Szejk Abd el-Kurna – części nekropolii tebańskiej ulokowanej na zachodnim brzegu Nilu, gdzie grzebano egipskich dostojników. Co udało się znaleźć? Za najnowsze odkrycie odpowiada holenderska misja archeologiczna z Uniwersytetu w Lejdzie. Badacze podczas swoich prac natrafili na ślady nieznanego wcześniej grobowca o charakterystycznym kształcie. Układ pochówku odpowiada temu, jaki stosowany był w prywatnych grobowcach w okresie Nowego Państwa (ok. 1550–1070 p.n.e.). W tym właśnie czasie Egiptem rządzili słynni faraonowie, tacy jak Hatszepsut, Tutanchamon i Ramzes II, pod których rządami imperium przeżywało swój złoty wiek. Styl artystyczny inskrypcji znalezionych wewnątrz grobowca oraz kształt wykutej w skale kaplicy (przypominający odwróconą literę „T”) pozwalają specjalistom sądzić, że do powstania pochówku doszło w okresie Ramessydów. Przypada on m.in. na rządy słynnego Ramzesa II Wielkiego – jednego z najpotężniejszych i najdłużej panujących władców w historii starożytnego Egiptu. Do kogo należy grobowiec? Choć czas pochówku przypada na okres potęgi Egiptu, wewnątrz nie spoczął nikt z rodziny królewskiej. Archeolodzy odnaleźli tam jednak inskrypcje z imieniem „Paser” oraz malowidła przedstawiające tego mężczyznę, oddającego cześć różnym bóstwom w kapliczkach, a także siedzącego wraz z żoną przed stołem ofiarnym. Do tej pory badacze nie określili jeszcze dokładnej funkcji, jaką Paser pełnił w państwie. Jego imię może budzić skojarzenia ze słynnym egipskim wezyrem o tym samym imieniu, który żył za czasów XIX dynastii (czyli dokładnie wtedy, gdy powstał grobowiec). Miejsce pochówku tamtego potężnego urzędnika zostało już jednak dawno odkryte w innej lokalizacji, co wyklucza możliwość, że nowo odkryty grobowiec należał do niego. Tożsamość tego konkretnego Pasera wciąż pozostaje więc zagadką. Przyszłość grobowca Brak szczegółowych informacji o życiu Pasera oraz o tym, czyje dokładnie szczątki kryją podziemne komory grobowe, pozostawia badaczom wiele pytań. Holenderscy naukowcy, którzy od 2018 roku prowadzą prace wykopaliskowe w okolicy Luksoru we współpracy z egipskim Ministerstwem Turystyki i Starożytności, spodziewają się odsłonięcia kolejnych malowideł po oczyszczeniu ścian z warstwy ziemi. Dalsze badania pozwolą lepiej zrozumieć historię tego niezwykłego, 3000-letniego grobowca. Źródła: EuroNews, CBS Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Miejscowość Ząb wyróżnia się swoim wyjątkowym położeniem. To stąd pochodzi sławny polski sportowiec
Miejscowość Ząb zasłynęła jako najwyżej położona wieś w Polsce. Z miejsca, gdzie urodził się sławny skoczek narciarski Kamil Stoch, roztacza się malowniczy widok na panoramę Tatr. Przez północny stok Gubałówki przechodzi również wiele tras turystycznych, które w sezonie wypełniają się miłośnikami górskich wycieczek.
Popularność położonej na Podhalu miejscowości Ząb rosła wraz z kolejnymi sukcesami odnoszonymi przez Kamila Stocha. Zdobywca 4 medali olimpijskich od najmłodszych lat związany jest z tą najwyżej położoną w Polsce wsią, w której dzisiaj można nawet przejść się ulicą, której nadano nazwę na cześć zasłużonego sportowca. Ząb, przez lata nazywany Zubsuche, to jednak o znacznie więcej niż tylko dom wybitnego skoczka. Ulokowana w samym centrum Tatr miejscowość jest świetną destynacją dla miłośników gór, którzy nie chcą pchać się do zatłoczonego Zakopanego. Historia najwyżej położonej miejscowości w Polsce Ząb to wieś, która od stuleci przyciąga uwagę nie tylko swoją stomatologiczną nazwą, ale i położeniem. Uchodzi za najwyżej położoną miejscowość w Polsce, z zabudową sięgającą około 1013 m n.p.m. Osada powstała w 1620 roku na górskim stoku nad Białym Dunajcem, w cieniu Tatr. Przez wieki Ząb — do 1965 roku nazywany również Zub lub Zubsuche — przechodził z rąk do rąk, zmieniał administracyjne podporządkowanie i długo pozostawał typową podhalańską wsią, rozciągniętą na wysoko położonych zboczach. Ważnym krokiem w rozwoju wsi było otwarcie szkoły (współcześnie im. Heleny Marusarzówny) w 1885 roku oraz budowa kościoła ukończona w 1921 roku. Aż do połowy lat 70. XX wieku Ząb pozostawał samodzielną gminą, po czym został administracyjnie włączony do gminy Poronin. W Zębie przecięły się również papieskie szlaki. W 1997 roku przez miejscowość przejeżdżał miłośnik górskich wycieczek Jan Paweł II, co zostało uhonorowane pamiątkowym obeliskiem. Polska La Rinconada Miejscowość Ząb zdecydowanie wyróżnia się na tle innych polskich miejscowości. Analizując wysokość, na jakiej powstała ta osada odkryjemy, że rodzinna wieś Kamila Stocha jest najwyżej położoną miejscowością w naszym kraju – tutejsze zabudowania wznoszą się na wysokość około 1013 m n.p.m. Należy jednak pamiętać, że Ząb dzierży ten tytuł w sensie formalnym, jako zwarty układ administracyjno-osadniczy. W Polsce znajdziemy wprawdzie pojedyncze domostwa czy schroniska usytuowane wyżej, jednak to właśnie ta podhalańska wieś stanowi rekordowe pod tym względem skupisko mieszkańców. Spacerując po okolicy bez trudu trafimy na miejsca nawiązujące do tej wyjątkowej cechy – choćby na tutejszy obelisk papieski, który dumnie głosi, że wznosi się tu najwyżej położona parafia w Polsce. Co prawda Zębowi sporo brakuje do peruwiańskiej La Rinconady, położonej w sercu Andów na zawrotnej wysokości od 5100 do 5200 m n.p.m., jednak jego mieszkańcy bez dwóch zdań mogą nazywać się prawdziwymi, wysokogórskimi góralami. Dom wybitnego sportowca Gdy mieszkaniec danego miasta czy państwa staje się popularny, wraz ze zwiększającą się liczbą jego fanów wzrasta zainteresowanie domem celebryty. To, co kiedyś lokalne, użytkowane jedynie przez wąską grupę mieszkańców, staje się atrakcją turystyczną kojarzoną z życiem idola. Mechanizmy te można dostrzec we wszystkich zakątkach świata: na portugalskiej Maderze lotnisko zostało nazwane na cześć urodzonego tam Cristiano Ronaldo, a na Zanzibarze możemy odwiedzić dom, w którym na świat przyszedł sławny wokalista Freddie Mercury. Podobny los spotkał niewielki Ząb, w którym lata młodości spędził Kamil Stoch. W miejscowości odnajdziemy ulicę nazwaną na cześć polskiego olimpijczyka. Droga imienia Kamila Stocha pojawiła się na mapie Zębu w 2018 roku, kiedy to Rada Gminy Poronin porządkowała nazewnictwo łącznie 28 tamtejszych tras. Jedna z nich otrzymała imię najbardziej znanego mieszkańca wsi, a jej przebieg wyznaczono od skrzyżowania w centrum miejscowości aż do granicy z okolicznym Suchem. Nazwa ta ma wymiar symboliczny – ulica prowadzi bowiem w pobliże domu, który utytułowany sportowiec wybudował w swojej rodzinnej miejscowości. Fani skoków narciarskich mogą również odwiedzić galerię Kamiland poświęconą Zębianinowi. Ta jednak ulokowana jest poza Zębem, pod adresem Tetmajera 6 w Zakopanem. Inne atrakcje w Zębie Przez Ząb i jego najbliższe okolice przebiega kilka malowniczych szlaków pieszych: zielony, prowadzący z Ciągłówki aż do spiskiego Dursztyna; czerwony, który przez Gubałówkę i Furmanową pozwala dotrzeć aż do Chochołowa; niebieski, wiodący przez Zakopane i Skupniów Upłaz wprost na Halę Gąsienicową oraz nad Czarny Staw. Sam Ząb również skrywa wyjątkowe atrakcje, wśród których wyróżnia się drewniany kościół parafialny z 1921 roku o zachwycającym, regionalnym wystroju wnętrza. Jednym z autorów znajdującego się tam ołtarza jest Wojciech Brzega — długoletni współpracownik i przyjaciel Stanisława Witkiewicza. W środku wzniesionej samodzielnie przez górali świątyni odnajdziemy również inne przykłady podhalańskiej rzeźby ludowej – figury Jana Ewangelisty i św. Jakuba. Tradycje związane ze sztuką i kulturą ludową pozostały w Zębie do dziś. Miejscowość ta bywa nazywana ośrodkiem lokalnego hafciarstwa, którego kultywowanie związane jest z działalnością miejscowych zespołów regionalnych: „Zbójnicek” i „Mały Zbójnicek”. Oba z nich regularnie biorą udział w wydarzeniach promujących unikatowość Podhala oraz zwyczaje panujących na południowych ziemiach Polski. Jak dojechać do Zębu? Wyruszając z Nowego Targu, kierujemy się na południe popularną DK47 (jej odcinek pomiędzy Krakowem a Zakopanym nazywany jest „Zakopianką”), która płynnie prowadzi nas przez ulice Szaflarską i Krakowską. Kluczowy manewr czeka nas tuż przed Poroninem – to tam należy zjechać z głównej arterii, odbijając w prawo. Od tego momentu trasa wiedzie lokalnymi drogami na zachód, gdzie po pokonaniu zaledwie 5 kilometrów malowniczych podjazdów meldujemy się na miejscu. Źródła: Portal Tatrzański, Gmina Poronin, Zakopane.biz Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Czerwińsk nad Wisłą bywa nazywany „perłą Mazowsza”. To stąd Jagiełło ruszył na Grunwald
Nazywany perłą Mazowsza Czerwińsk nad Wisłą leży zaledwie godzinę drogi od Warszawy. W tym malowniczym miasteczku, usytuowanym nad brzegiem królowej polskich rzek, wciąż można poczuć ducha dawnej mazowieckiej zabudowy, która przetrwała tu przez całe wieki. Tutejsze mury kryją fascynujące historie średniowiecznego zakonu oraz opowieść o strategicznej, królewskiej decyzji, która zmieniła losy bitwy pod Grunwaldem. Choć współczesny Czerwińsk rozmiarem nie dorównuje już czasom swojej dawnej świetności, wciąż pozostaje niezwykle atrakcyjnym celem dla miłośników krajowej turystyki.
Spis treści: Klasztor, który stworzył miasto Czerwińsk w walce z Krzyżakami Złoty wiek i stopniowa utrata znaczenia Sanktuarium Salezjanów w Czerwińsku – najważniejsza atrakcja miasta Inne atrakcje Czerwińska Jak dojechać do Czerwińska nad Wisłą? Podążając od Warszawy z nurtem Wisły, natrafimy na wyjątkowe miasto pamiętające czasy wczesnego średniowiecza. Nad niską zabudową królują dwie romańskie wieże opactwa salezjanów, którzy w XX wieku zaopiekowali się niszczącym wtenczas przybytkiem. Choć w konsekwencji potopu szwedzkiego ogromna część zakonnego dobytku została zrabowana, w mieście nadal można poczuć dostojność i wyjątkowość ośrodka, który kiedyś miał być jednym z ważniejszych punktów na Mazowszu. Klasztor, który stworzył miasto Mimo że pierwsze wzmianki o Czerwińsku nad Wisłą sięgają już XI wieku, to miasto zaczęło rozwijać się szczególnie wyraźnie wraz z budową romańskiego kościoła pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny w pierwszej połowie XII wieku. Klasztor od początku pełnił nie tylko funkcje religijne, ale też ważną rolę strategiczną, związaną z kontrolą przeprawy przez Wisłę. Szybko stał się również znaczącym ośrodkiem gospodarczym, dysponującym licznymi dobrami i wsiami. Z biegiem czasu ukształtowały się dwie części osady: wschodnia (biskupia) i zachodnia (klasztorna). Według jednego z opisów prawa miejskie najpierw otrzymała część wschodnia, w 1372 lub 1373 roku. Część zachodnia została formalnie miastem dopiero w 1582 roku. Do dziś historykom nie udało się całkowicie pewnie ustalić, skąd dokładnie przybyli zakonnicy osiedleni w tamtejszym klasztorze. Najczęściej łączy się ich z kręgiem związanym z klasztorem św. Idziego w belgijskim Liège. Tak czy inaczej, zewnętrzni osadnicy i szereg przywilejów nadanych opactwu przez Bolesława Kędzierzawego i Henryka Sandomierskiego sprawiły, że Czerwińsk stał się istotnym pod względem religijnym, strategicznym i gospodarczym punktem na mapie średniowiecznego Mazowsza i Polski. Czerwińsk w walce z Krzyżakami W swoim złotym okresie nadwiślański gród gościł w swoich murach wielu znamienitych gości. Do najsłynniejszej wizyty doszło w 1410 roku w trakcie wyprawy króla Władysława Jagiełły przeciwko Krzyżakom. Polskie wojska, dzięki zbudowanemu pod Czerwińskiem mostowi łyżwowemu (przeprawie ułożonej na pływających łodziach), były w stanie przeprawić się przez Wisłę i spotkać z armią litewskiego księcia Witolda. Źródła podają, że most miał ok. 500 metrów długości i umożliwił przejście nie tylko jazdy, ale też taborów, dział i zaopatrzenia. Była to operacja logistyczna wyjątkowa jak na ówczesne warunki, a trwająca kilka dni przeprawa stanowiła ważny element przygotowań do bitwy pod Grunwaldem. Po zwycięstwie nad Krzyżakami Władysław Jagiełło ponownie skierował się do Czerwińska. W drodze powrotnej zatrzymał się w tamtejszym kościele, aby złożyć wotum dziękczynne — hełm druciany zwany misiurką. Złoty wiek i stopniowa utrata znaczenia Wiek XV to złoty okres w historii nadwiślańskiego Czerwińska. W 1422 roku w mieście odbył się sejm obozowy, podczas którego król Polski wydał przywilej czerwiński — jeden z najważniejszych średniowiecznych aktów prawnych, wzmacniający prawa szlachty. W tym czasie miasto uzyskuje również własny herb oraz umocnienia, co potwierdzało jego znaczenie na mapie kraju. Kryzysy pojawiły się wraz z najazdem potopu szwedzkiego. Najeźdźcy doszczętnie zniszczyli i rozgrabili miasto oraz dobra klasztorne, po czym opactwo nigdy nie wróciło już do dawnej potęgi. Najgorsze miało jednak nadejść po rozbiorach Polski. W 1819 roku rząd rosyjski dokonał oficjalnej kasaty czerwińskiego zakonu. Klasztor został zamknięty, ograbiony z najcenniejszych pamiątek i unikatowej biblioteki liczącej ponad 3000 tomów. Do zabudowań klasztornych sprowadzono siostry norbertanki z Płocka, które przebywały tam do początku XX wieku. Pozbawione opieki i funduszy budynki zaczęły popadać w ruinę – jedna z wież straciła dach i część murów. Sanktuarium Salezjanów w Czerwińsku – najważniejsza atrakcja miasta W dwudziestoleciu międzywojennym budynki klasztorne zaczynają odzyskiwać swój dawny, utracony blask. W 1923 roku kompleks został przekazany włoskiemu Zgromadzeniu Salezjanów, które urzęduje w mieście nad Wisłą do dziś. Dzisiaj miłośnicy średniowiecznej architektury romańskiej mogą w Czerwińsku podziwiać wiele konstrukcji będących elementem XII-wiecznego dziedzictwa. W opactwie salezjanów warto zobaczyć przede wszystkim romańską bazylikę Zwiastowania NMP, jej malowidła ścienne i ołtarz z obrazem Matki Bożej Czerwińskiej, który jest jednym z najważniejszych obiektów pielgrzymek w Polsce. Zwiedzanie bazyliki i sanktuarium w Czerwińsku jest bezpłatne, ale należy wejść poza czasem Mszy Świętej i nabożeństw. Inne atrakcje Czerwińska Czerwińsk jest również niezwykle atrakcyjny ze względu na swoje malownicze położenie. Będąc w mieście, warto przejść się na nadwiślański bulwar, gdzie w XV wieku przeprawiały się wojska Jagiełły. Autentyczne doznania gwarantuje również wizyta na czerwińskim, wybrukowanym „kocimi łbami” ryneczku. Jak dojechać do Czerwińska nad Wisłą? Do Czerwińska nad Wisłą najlepiej dojechać samochodem, kierując się na północ z Warszawy. Trasa drogą ekspresową S7 przez Nowy Dwór Mazowiecki zajmuje zwykle w okolicach godziny. Dojazd komunikacją publiczną wymaga większych starań. W mieście nie działa bowiem żadna linia kolejowa, co sprawia, że do Czerwińska należy kierować się autobusami. Źródła: Czerwinsk.pl, Salezjanie - Czerwinsk, PerłyPolski.pl, Plan Na Wypad Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Oddał strzały do papieża, potem mówił o boskim planie. Kim dziś jest Ali Ağca?
Ali Agca, sprawca jednego z najgłośniejszych zamachów w historii, zasłynął z ataku na papieża Jana Pawła II. Obywatel Turcji należący do skrajnie nacjonalistycznej organizacji Szare Wilki oddał na placu Świętego Piotra w Watykanie strzały, które poważnie zraniły Ojca Świętego. Skazany po tym akcie na dożywocie, po blisko 30 latach opuścił więzienie. Do dzisiaj niektóre szczegóły zamachu pozostają niewyjaśnione.
Spis treści: Burzliwe dzieciństwo Agcy Pierwszy zamach Zamach na papieża Przyczyny zamachu Przebaczenie i nawrócenie Kim stał się Ağca po zamachu? Gdy 13 maja 1981 roku o 17:17 na placu Świętego Piotra w Watykanie padły strzały, cały świat na chwilę zamarł. Pojmany chwilę później Ali Agca – autor zamachu na papieża Jana Pawła II – zaczął wykrzykiwać frazę „I only, I only” (tylko ja, tylko ja), której dokładnego znaczenia nie wyjaśniono aż do dzisiaj. Czego jeszcze nie wiemy o żyjącym do dziś tureckim zamachowcu? Burzliwe dzieciństwo Ağcy Ali Ağca, a właściwie Mehmet Ali Ağca, przyszedł na świat w 1958 roku w ubogiej rodzinie zamieszkującej turecką, południowo-wschodnią prowincję. Panująca tam bieda zmusiła młodego obywatela do zdobywania pieniędzy mało etycznymi sposobami. Ağca od najmłodszych lat zaczął parać się drobnymi kradzieżami i przemytem przez granicę turecko-bułgarską. Nielegalna działalność sprawiła, że przyszły zamachowiec został dostrzeżony przez ekstremistyczną organizację Szare Wilki, która w tamtym czasie odpowiadała za szereg aktów agresji wewnątrz kraju ze stolicą w Ankarze. Skrajnie nacjonalistyczna grupa kierowała się ideą panturkizmu – poglądu, według którego kraj powinien dążyć do zjednoczenia wszystkich ludów tureckich w jeden organizm. Swoje poglądy Szare Wilki manifestowały poprzez akty skrajnej agresji wywołujące chaos w XX-wiecznej Turcji. Do jednego z takich działań miał wkrótce zostać zaangażowany przyszły zamachowiec na życie papieża. Pierwszy zamach Dwa lata przed historycznymi wydarzeniami z placu Świętego Piotra Ali Ağca miał szansę wykazać się w bojówkowych strukturach. Na cel zamachu został wytypowany turecki dziennikarz Abdi İpekçi. Szarym Wilkom nie podobały się lewicowe poglądy głoszone przez redaktora ze Stambułu, za które İpekçi zapłacił własnym życiem. 1 lutego 1979 roku ofiara została zastrzelona przez Ağcę na ulicy. W przeciwieństwie do późniejszego zamachu, sprawcy udało się uciec, a do więzienia trafił dopiero jakiś czas później, po tym, gdy anonimowy donosiciel złożył zeznania obciążające mordercę İpekçiego. Okres odsiadki Ağcy nie trwał jednak zbyt długo. Już w 1980 roku, czyli kilka miesięcy po osadzeniu, terroryście udało się uciec z tureckiego więzienia i przedostać do Bułgarii. Ucieczka Turka do dziś pozostaje niewyjaśniona – według wielu w procesie tym musiała uczestniczyć dobrze zorganizowana grupa zewnętrzna, która ułatwiła mordercy opuszczenie więziennych murów. Zamach na papieża Do najsłynniejszych wydarzeń z udziałem Alego Ağcy doszło 13 maja 1981 roku. Tego dnia papież Jan Paweł II wjechał swoim papamobile na plac Świętego Piotra w Watykanie, by tradycyjnie pozdrowić wiernych. W wiwatującym tłumie znajdował się 23-letni wówczas Turek, którego wizyta w Stolicy Apostolskiej miała odmienić bieg historii. Podczas gdy Karol Wojtyła pozdrawiał ludzi zgromadzonych w sercu Watykanu, zamachowiec oddał dwa strzały w korpus papieża. Po oddaniu strzałów Ağca skierował się pędem w stronę wyjścia z placu. Według niektórych przekazów terrorysta miał jeszcze rzucić w kierunku papamobile granat, ale szybka interwencja służb porządkowych uniemożliwiła to działanie. Miesiąc po zatrzymaniu obywatela Turcji rozpoczął się jego proces sądowy, zakończony po dwóch dniach wyrokiem dożywocia. Już wtedy wiadomo było, że zamach na głowę Kościoła okazał się nieudany, a Jan Paweł II przeżyje atak Alego Ağcy. Przyczyny zamachu Do dziś nie wiadomo, jakie przesłanki kierowały Ağcą w momencie oddawania strzałów na placu Świętego Piotra. Wiemy, że na dwa lata przed wydarzeniami z Watykanu zamachowiec otwarcie krytykował papieża, pisząc do tureckiej gazety, że jeśli Jan Paweł II przyjedzie z pielgrzymką do Turcji, zostanie tam zabity. Mimo gróźb papieska wizyta przebiegła bez jakichkolwiek zakłóceń. Większość teorii tłumaczących motywy ataku odnosi się do tzw. bułgarskiego śladu. Zachodni śledczy i dziennikarze, badając sprawę, zaczęli się bowiem doszukiwać możliwych związków Ağcy z bułgarskim wywiadem i służbami bloku wschodniego, które miały być zamieszane w przygotowanie zamachu na Karola Wojtyłę. Polski papież wraz z Lechem Wałęsą byli w latach 80. traktowani jako symbole oporu wobec komunizmu. To zrodziło hipotezy, że morderstwo mogło być elementem walki z tym politycznymi, wrogimi wobec Związku Radzieckiego działaniami. Początkowe zeznania Ağcy przybliżały śledczych do wersji zakładającej udział bułgarskiego wywiadu w zamachu. Przed sąd doprowadzono nawet kilku pracowników bułgarskiej ambasady w Rzymie, którzy mieli zlecić zamach i pomagać Turkowi w jego realizacji. Brak jednoznacznych dowodów doprowadził jednak do uniewinnienia bułgarskich oskarżonych, a kolejne, pełne sprzeczności zeznania Ağcy dodatkowo osłabiły tę wersję wydarzeń. Karol Wojtyła w trakcie swoich wystąpień otwarcie podkreślał, że nie wierzy w obecność tzw. bułgarskiego śladu. Przebaczenie i nawrócenie Jednym z najsłynniejszych aktów świętości, których dopuścił się Jan Paweł II, było przebaczenie człowiekowi, który kiedyś targnął się na jego życie. Do historii przeszło spotkanie ofiary z atakującym z grudnia 1983 roku. Zdjęcie wykonane podczas ich 25-minutowej rozmowy znalazło się na okładce amerykańskiego tygodnika „Time”. Szczątkowych informacji z owianej tajemnicą rozmowy udzielił przyjaciel Wojtyły, ks. Andrzej Bardecki, który zjadł z papieżem śniadanie dzień po odwiedzinach Ağcy. Zamachowiec miał w trakcie spotkania odnosić się wielokrotnie do wydarzeń z portugalskiej Fatimy, gdzie na początku XX wieku trójce dzieci objawiła się Matka Boska, przepowiadająca przyszłość ludzkości. Niemal 35 lat później przebywający już na wolności Ağca, w rozmowie z reporterem „Superwizjera” Jackiem Tadzikiem wrócił do tamtych wydarzeń. Tłumaczył, że zamach był częścią boskiego planu, który zakładał – według trzeciej tajemnicy fatimskiej – śmierć papieża. W kolejnych latach, podczas gdy Ağca pozostawał w więzieniu, Jan Paweł II podejmował kolejne działania w trosce o skazanego zamachowcę. W 1987 roku gościł w Watykanie matkę osadzonego, a w 2000 roku na prośbę głowy Kościoła Turek został zwolniony z włoskiego więzienia i przewieziony do ojczystego kraju, gdzie miał odbyć resztę kary. Wolność odzyskał 18 stycznia 2010 roku – po niemal trzech dekadach spędzonych za kratami. Kim stał się Ağca po zamachu? Wypowiedzi Ağcy w XXI wieku skupiają się w głównej mierze na jego chrześcijańskim nawróceniu. W 2009 roku zamachowiec chciał zostać ochrzczony, a jako miejsce przyjęcia pierwszego sakramentu wyznaczył sobie Watykan – miejsce, w którym kilkadziesiąt lat wcześniej wystrzelił pociski w stronę głowy Kościoła. Mehmet Ali Ağca starał się również o polskie obywatelstwo. W 2008 roku jego obrońca złożył wniosek w polskim konsulacie w Ankarze, który został jednak odrzucony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Ostatnie wydarzenia związane z mieszkającym obecnie w Turcji Ağcą dotyczą jego chęci uczestnictwa w pielgrzymce papieża Leona XIX do tureckiej miejscowości Iznik. Służby porządkowe nie dopuściły jednak Turka do uroczystości, a on sam tłumaczył swoją decyzję chęcią powitania głowy Kościoła na obchodach 1700. rocznicy Soboru Nicejskiego. To już kolejna sytuacja, w której były zamachowiec został odsunięty od kościelnych wydarzeń. W 2014 roku mężczyzna złożył kwiaty przy grobie Jana Pawła II w Watykanie, po czym natychmiast został wydalony z Włoch. Źródła: Dzieje.pl, Polityka, EWTNS News, WP, RMF24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Życie w temperaturach poniżej -60 stopni. Jak wygląda codzienność w „najzimniejszej wiosce świata”?
W leżącym na dalekiej, rosyjskiej Syberii Ojmiakonie życie toczy się w niezwykłych warunkach. Mieszkańcy tej „najzimniejszej wsi na świecie” nauczyli się, jak dopasować swoją codzienność do ekstremalnych warunków. A wyzwań na ekstremalnym mrozie jest naprawdę sporo. Tutaj nie rządzi człowiek, tylko surowa natura.
Spis treści: Ojmiakon, czyli „niezamarzająca woda” Biegun zimna Stalinowskie represje Zwyczaje w Ojmiakonie Wschodniosyberyjska kuchnia Animistyczne wierzenia Ciągłe utrzymywanie pracy silników, wytapianie wody z bloków lodu czy zakładanie specjalnych biustonoszy krowom to tylko niektóre ze zwyczajów panujących w Ojmiakonie. Tradycje te nie wynikają jednak z kultury mieszkającej tam ludności, a z adaptacji do ekstremalnych warunków. W Ojmiakonie rządzi mróz. Ojmiakon, czyli „niezamarzająca woda” Tłumaczenie nazwy w tym wypadku nie powie nam wiele, a nawet wprowadzi w błąd. Ojmiakon w języku jakuckim oznacza „niezamarzającą wodę”, co odnosi się do pobliskich gorących źródeł termalnych. Dzięki nim pobliska rzeka Indigirka, stanowiąca ważny element lokalnych zwyczajów, w trakcie mroźnych zim nie pokrywa się lodem w całości. Z tych naturalnych dobrodziejstw korzystali już na początku XX wieku okoliczni hodowcy reniferów, którzy w trakcie chłodów poili swoją zwierzynę ciepłą wodą. Biegun zimna O Ojmiakonie zrobiło się głośno w 1926 roku, gdy radziecki geolog Siergiej Obruczew oszacował, że temperatura mogła tam spaść do -71,2°C. Choć ze względu na prowizoryczny sprzęt pomiar nie został należycie potwierdzony, Ojmiakon zaczął wtedy być uważany za najzimniejszą wioskę na Ziemi. Oficjalny rekord padł w lutym 1933 roku – stacja meteorologiczna zarejestrowała temperaturę -67,7°C. Od tamtego roku Ojmiakon nadal uznawany jest za najzimniejsze stale zamieszkane miejsce na naszej planecie. Pod koniec grudnia 2025 roku Jakuckie Centrum Hydrometeorologiczne poinformowało, że temperatura powietrza w wigilię wynosiła -59°C. Należy podkreślić, że nazywanie Ojmiakonu najzimniejszą wioską na świecie nie jest w pełni zgodne z prawdą. W 2004 roku w pobliskim Tomtorze termometry wskazały -72,2 stopnia, detronizując tym samym dotychczasowy rekord. Tryby medialnej maszyny ruszyły jednak już dawno, a wynik nowego rekordzisty nie zyskał tak dużej popularności. Stalinowskie represje Formalnie Ojmiakon powstał na dwa lata przed pobiciem lodowatego rekordu. Wraz z oficjalnym założeniem osady w 1931 roku powstała pierwsza ojmiakońska szkoła. Wytyczenie granic oraz strukturyzacja wioski były elementami radzieckiej polityki, dążącej do podporządkowania pasterskich ludów zamieszkujących Syberię. Władze zmusiły koczowniczych, rdzennych Ewenków do porzucenia wędrownego trybu życia, zamieszkania w stałych osadach oraz pracy w gospodarstwach zbiorowych (kołchozach). Czarnymi zgłoskami na kartach historii tamtejszych terenów zapisała się budowa tzw. Drogi Kości. Budowali ją bowiem więźniowie polityczni z okolicznych gułagów od lat 30. XX wieku aż do śmierci Józefa Stalina w 1953 roku. Szacuje się, że przy budowie trasy zginęło od 250 tysięcy do miliona osób, które grzebano bezpośrednio pod drogą lub obok niej. Zwyczaje w Ojmiakonie Życie w miejscu, gdzie termometry regularnie wskazują poniżej -50°C, rządzi się specyficznymi prawami, a codzienna rutyna Europejczykom może przypominać szkołę przetrwania. Aby uchronić samochody przed zamarznięciem paliwa i mechanizmów, mieszkańcy nigdy nie gaszą silników na mrozie – auta pracują bez przerwy podczas zakupów, tankowania, a nawet wielogodzinnych postojów. Z powodu wiecznej zmarzliny, w której rury natychmiast by popękały, w wielu domach brakuje bieżącej wody i kanalizacji. Wodę pozyskuje się tu z natury, wycinając z rzeki wielkie bloki lodu, które po przetransportowaniu do mieszkań roztapia się w beczkach. Z tego samego powodu toalety mają formę dobrze nam znanych drewnianych sławojek, stojących na zewnątrz budynków. Ekstremalny mróz wymaga też wyjątkowej opieki nad zwierzętami. Hodowcy wypuszczają krowy na dwór tylko przy „lekkim” mrozie (do -30°C), zakładając im na wymiona specjalne, ocieplane biustonosze, chroniące przed odmrożeniami. Co ciekawe, syberyjską aurę wykorzystuje się tu jako naturalną suszarkę. Pranie wywieszone na kilkudziesięciostopniowy mróz natychmiast sztywnieje, ale dzięki procesowi sublimacji lód zamienia się bezpośrednio w parę, pozostawiając ubrania idealnie suche i pachnące świeżością. Wschodniosyberyjska kuchnia Kuchnia mieszkańców Ojmiakonu opiera się niemal wyłącznie na mięsie i rybach, które dostarczają organizmowi energii niezbędnej do walki z przenikliwym zimnem. Kulinarnym symbolem tego regionu jest stroganina, czyli surowa, głęboko zamrożona ryba krojona w cienkie wióry, obok której na stołach ląduje również zamrożona końska wątroba. Mieszkańcy nie potrzebują nowoczesnego sprzętu AGD, ponieważ nieogrzewane przedsionki domów służą im za naturalne zamrażarki do przechowywania mięsa czy jagód. Wspólnym posiłkom wciąż towarzyszą dawne wierzenia – podczas jedzenia mięsa niedźwiedzia biesiadnicy naśladują głos wrony, aby zgodnie z tradycją zmylić ducha zwierzęcia. Surowy jadłospis dopełniają napoje: pita codziennie gorąca czarna herbata oraz serwowany od święta kumys, czyli tradycyjny mleczny napój fermentowany. Animistyczne wierzenia Kultura rdzennych mieszkańców Ojmiakonu – Jakutów – jest głęboko zakorzeniona w szacunku do przyrody, co wyraźnie widać w ich codziennym życiu i tradycjach. Najważniejszym wydarzeniem w roku jest letnie święto Yhyakh, podczas którego szamani karmią ogień plackami oraz kumysem, a mieszkańcy tańczą zbiorowy taniec, by naładować się energią przed mroźną zimą. Kulminacyjnym momentem tych uroczystości jest rytuał kunu korsuu, polegający na symbolicznym wznoszeniu rąk w stronę wschodzącego Słońca około godziny drugiej nad ranem. Źródła: The Guardian, IEA, Folkways, Polskie Radio 24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Więziła własną córkę przez 25 lat. Blanche Monnier przeżyła przerażającą historię, która wstrząsnęła Francją
Przetrzymywana w zamknięciu przez 25 lat Blanche Monnier do dziś uchodzi za symbol bezwarunkowej, oddanej miłości. Mimo więziennych warunków, w których ta mieszkanka Poitiers spędziła niemal całe swoje życie, dziewczyna nigdy nie wyzbyła się swoich uczuć do gorzej usytuowanego Victora Calmiela. Ta tragiczna historia pokazuje ciemne strony matycznej kontroli. Matka Blanche, chcąc zaspokoić własne ambicje, zrujnowała życie córce.
Spis treści: Zwodniczy luksus Potworna kara Więzienne warunki w piekle Anonimowa pomoc Życie po piekle Mimo że od śmierci Blanche Monnier minął już ponad wiek, jej historia nadal zadziwia ludzi na całym świecie. Dziewczyna, która za swoją – w opinii matki – nieodpowiednią miłość musiała zapłacić życiem, była portretowana przez media, literaturę i sztukę, zarówno tę XX-wieczną, jak i współczesną. Nie ma się co dziwić, że losy zniewolonej kobiety nadal elektryzują – pokazują bowiem, jak cienka jest granica pomiędzy matczyną troską a szaloną chęcią kontroli. Zwodniczy luksus Spoglądając na dzieciństwo Blanche Monnier, trudno znaleźć powód, dla którego jej późniejsze losy mogłyby potoczyć się w tak tragiczny sposób. Ojciec dziewczyny, Charles-Émile Monnier, był wielokrotnie nagradzanym i cenionym profesorem retoryki oraz dziekanem Wydziału Literatury na Uniwersytecie w Poitiers. Matka zaś uchodziła za wpływową bywalczynię salonów, posiadającą liczne koneksje wśród francuskich elit. Blanche miała też starszego brata, Marcela, z którym dzieliła – jak podają niektóre źródła – szczęśliwe dzieciństwo. Dzieciństwo i młodość panny Monnier minęły w zgodzie z dworską etykietą. Konserwatywna rodzina zaszczepiła w arystokratce umiejętności towarzyskie oraz miłość do gry na fortepianie, którą regularnie umilała spotkania odbywające się w ich domu. Można powiedzieć, że Blanche miała tylko jedno zmartwienie – znalezienie odpowiedniego partnera. Uroda 20-letniej Francuzki oraz jej duża popularność sprawiały, że do panny ustawiały się kolejki potencjalnych kandydatów z całego Poitiers. Los chciał jednak, że serce Monnier zabiło mocniej do kogoś spoza salonów. Był to ubogi prawnik, Victor Calmiel, w którym Blanche zakochała się na zabój. Potworna kara Taki wybór córki w opinii matki nie odzwierciedlał statusu rodziny Monnier. Córka nie mogła przecież wyjść za kogoś, kto nie podoła wysokim wymogom finansowym i społecznym stawianym przez jej bliskich. Mimo sprzeciwów Blanche podjęła decyzję – chciała poślubić Victora. Rozwścieczona matka obmyśliła plan, który miał nauczyć krnąbrną córkę posłuszeństwa. Podstępem zwabiła Blanche na poddasze, które wcześniej kazała służbie zabić deskami tak, aby żaden promień światła słonecznego nie przedostał się do wewnątrz. Zamknięta na strychu dziewczyna miała początkowo spędzić tam jedynie chwilę – dopóki nie zrezygnuje z zaręczyn. Zakochana kobieta nie zamierzała jednak ustąpić. Uparcie, przez długie tygodnie tkwiła w swoim uczuciu, co wprawiało Louise Monnier w jeszcze większą wściekłość. Poddasze rodzinnej rezydencji przy Rue de la Visitation w Poitiers, w którym młoda Blanche kilka lat wcześniej udzielała towarzyskich koncertów, zmieniło się w prawdziwe piekło – dożywotnie więzienie, w którym młoda kobieta miała zapomnieć, jak wygląda zewnętrzny świat. Więzienne warunki w piekle Blanche żyła w nieludzkich warunkach, leżąc nago na gnijącym sienniku ze słomy, który był jedynym meblem na poddaszu. Wokół niej narastały warstwy odchodów, resztek gniającego jedzenia oraz innych odpadów. Z biegiem lat w pomieszczeniu było coraz więcej owadów i gryzoni, konsumujących rozkładające się pożywienie. Pod tym piekłem matka oraz brat Blanche, Marcel, prowadzili normalne życie towarzyskie. Udawali przed sąsiadami i przyjaciółmi, że Blanche zniknęła lub zmarła, publicznie manifestując rzekomą żałobę. Mieszkańcy Poitiers nawet przez chwilę nie podejrzewali, że z zaginięciem Blanche może być powiązana jej matka. Po kilku miesiącach zaprzestano poszukiwań dziewczyny, uznając, że po prostu wyjechała do innego miasta. Nawet po śmierci ukochanego prawnika w 1885 roku Louise nie zdecydowała się na uwolnienie córki, która – wegetując na poddaszu – ciągle żywiła uczucie do swojego wybranka. Anonimowa pomoc Uwolnienie Blanche Monnier nastąpiło 23 maja 1901 roku, po 25 latach niewoli. O tragicznym losie przetrzymywanej kobiety prokurator generalny w Paryżu dowiedział się za sprawą anonimowego listu. Do dzisiaj nie wiadomo, kto był jego autorem – niektóre źródła twierdzą, że na pomoc zdecydował się partner jednej ze służących rodziny Monnier, które brały udział w całym procederze. List donosił o „starej pannie”, która od ćwierćwiecza jest więziona w domu pani Monnier w skrajnie nieludzkich warunkach, żyjąc we własnym brudzie i głodując. Około godziny 17:00 komisarz policji Bucheton wraz z oficerami przybył do rezydencji Monnierów przy Rue de la Visitation w Poitiers. Po przeszukaniu parteru i pierwszego piętra policjanci dotarli na poddasze, gdzie znaleźli drzwi zamknięte na gruby łańcuch i kłódkę. Rodzina początkowo stawiała opór, ale funkcjonariusze wymusili otwarcie drzwi, grożąc wezwaniem sędziego. Po otwarciu drzwi w funkcjonariuszy uderzył potworny odór odchodów i gniającego jedzenia. Paskudna woń wydobywała się z kompletnie ciemnego pokoju, przez co trudno było dostrzec jej źródło. Dopiero po zerwaniu desek z okien, oczom policjantów ukazała się przerażająca scena. Spod warstw nieczystości wystawała postać ledwo przypominająca człowieka – 52-letnia, zagłodzona Blanche, leżała na swoim zgniłym materacu. Ważyła zaledwie około 25 kilogramów, a jej brudne czarne włosy, sięgały do kostek. Kobieta była przerażona nagłym wtargnięciem ludzi i światłem słonecznym; próbowała się zasłonić. W momencie odnalezienia potrafiła wypowiedzieć jedynie pojedyncze słowa. Życie po piekle Winą za doprowadzenie Blanche do skrajnego stanu słusznie obarczono jej matkę oraz brata. Louise na swoje szczęście nie doczekała jednak konsekwencji swojej bezwzględności – zmarła zaledwie 15 dni po aresztowaniu. Marcel w październiku 1901 roku został skazany przez sąd pierwszej instancji na 15 miesięcy pozbawienia wolności. Jednak już miesiąc później, za sprawą wniesionej apelacji, opuścił areszt. Resztę życia spędził poza Poitiers. Z konsekwencjami swojego tragicznego losu Blanche mierzyła się do końca swoich dni. Lekarze zdiagnozowali u niej szereg poważnych zaburzeń psychicznych i fizycznych wywołanych długoletnią izolacją, m.in. schizofrenię. Przez resztę życia przebywała w zakładzie psychiatrycznym w Blois, gdzie zmarła w zapomnieniu 13 października 1913 roku w wieku 64 lat. Do końca jej dni opiekujący się nią lekarze byli pod wrażeniem, że Blanche, mimo wyraźnych uszczerbków na zdrowiu, potrafiła zachować kulturę i dobre maniery wpojone jej w dzieciństwie przez bezwzględną matkę. Źródła: Onet, Nine.com, Photoworld Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Włochy wydały miliony na starożytny skarb. Przez ponad 160 lat pozostawał w ukryciu
Długoletnie starania włoskiego rządu przyniosły efekt. Grobowiec z IV wieku po długich negocjacjach trafił w ręce państwa, które zamierza go wyeksponować w rzymskim muzeum. To kolejny tegoroczny zakup mający na celu skompletowanie istotnych dla historii Włoch artefaktów.
Włoskie Ministerstwo Kultury od początku roku konsekwentnie realizuje cel wzbogacania państwowej kolekcji o istotne historycznie artefakty. Po obrazach Antonellego da Messiny i Caravaggia przyszedł czas na wyjątkowe etruskie malowidło, będące częścią grobowca z IV wieku. Koneserów sztuki może szczególnie cieszyć jeden fakt – włoscy politycy nie oszczędzają na dziełach sztuki. Prywatna zdobycz Zakupione w maju przez włoski rząd wyjątkowe freski zostały odnalezione w 1857 roku przez francuskiego archeologa Alessandro François. To od nazwiska odkrywcy pochodzi nazwa podziemnego grobowca, znajdującego się w etruskim, antycznym mieście Vulci. Wyjątkowe znalezisko, ze względu na miejsce swojego odkrycia, nie mogło być jednak przez lata publicznie eksponowane. Starożytne ruiny leżały bowiem na ziemiach należących do włoskiej rodziny Torlonia, która po odseparowaniu fresków umieściła je w prywatnej kolekcji. Choć starania o przejęcie grobowca intensywnie trwały od 1921 roku, dopiero teraz udało się osiągnąć porozumienie z prywatnym właścicielem. Kosztowna polityka Potrzeba było dużo czasu, a przede wszystkim dużo pieniędzy, aby odzyskać etruskie malowidła od bogatej rodziny. Kwota, za którą państwo wykupiło freski z grobowca François, osiągnęła ostatecznie 15 milionów euro. Mimo że z pozoru astronomiczna, kwota ta blednie w porównaniu z poprzednimi zakupami poczynionymi przez ministerstwo. W pierwszym półroczu włoski rząd wydał już kolejne blisko 15 milionów za obraz „Ecce Homo” autorstwa Antonello da Messina oraz około 35 milionów dolarów za rzadki portret pędzla Caravaggia, przedstawiający Maffeo Barberiniego, przyszłego papieża Urbana VIII. Malowidła na swoim miejscu Po latach zmagań o własność nad unikatowymi freskami włoscy politycy mogą wreszcie cieszyć się z sukcesu. Wykupione dzieła sztuki zasilą bowiem kolekcję Villa Giulia w Rzymie. Dyrektor placówki nie kryje zadowolenia, mówiąc, że grobowiec jest „jednym z największych i najlepiej zachowanych arcydzieł starożytności oraz malarstwa etruskiego”. Malowidła przedstawiające między innymi ofiarowanie trojańskich jeńców oraz etruskie bitwy będą od teraz zdobić muzealne ekspozycje, a nie prywatne kolekcje. Póki co rozmach włoskiej polityki kulturalnej może budzić podziw. Czas pokaże jednak, czy strategia polegająca na kupowaniu mniejszej liczby, aczkolwiek drogocenniejszych dzieł, przyniesie oczekiwane skutki i zainteresuje potencjalnych turystów. Etruskowie – artystyczni mistrzowie rzemiosła Etruskowie to starożytny lud, który od około VII wieku p.n.e. zamieszkiwał region Etrurii w północno‑środkowych Włoszech i stworzył wysoko rozwiniętą, miejską cywilizację, wpływającą na kulturę Rzymu. Byli znani z zaawansowanego rzemiosła i inżynierii oraz z rozwiniętych praktyk religijnych i rytuałów pogrzebowych, których pozostałości stanowią miejsca takie jak grobowiec François. Społeczeństwo etruskie miało wyraźny podział na elity i ludzi pracujących, a także instytucje miejskie skupione wokół miast‑państw. W sztuce i architekturze Etrusków widać było rzemieślnicze mistrzostwo — zdobili grobowce malowidłami, wykonywali wyrafinowane wyroby metalowe i kamienne, a ich osiągnięcia wpłynęły na późniejsze formy religijne i ceremonialne przyjęte przez Rzymian. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Naukowcy alarmują. Oceany weszły na „nieznane terytorium”, a to dopiero początek
Czerwcowe temperatury oceanów pobiły dotychczasowy rekord. Średnia wynosząca blisko 21°C sprawiła, że był to najcieplejszy czerwiec w historii pomiarów oceanicznych. Naukowcy ostrzegają, że wypływamy na „nieznane wody”, a w następnych miesiącach będziemy świadkami padania kolejnych rekordów.
Niezwykle wysokie temperatury, panujące obecnie w Europie, dotyczą nie tylko lądu. Ciepło uderza również w morza i oceany, pobijając ich dotychczasowe rekordy temperatury. Powszechne morskie upały nie są jednak zjawiskiem nowym – naukowcy podkreślają, że całe pierwsze półrocze stało pod znakiem ekstremalnych anomalii. Jednym z głównych czynników wpływających na rekordowe temperatury jest oceaniczne zjawisko El Niño, które przynosi ekstremalną pogodę na całym świecie. Wrota do nieznanego terytorium Całe pierwsze półroczne 2026 roku stało pod znakiem wybitnie wysokich temperatur panujących w światowych morzach i oceanach. Choć średnia ciepłota wynosiła 20,04°C, plasując się nieznacznie poniżej rekordowego poziomu odnotowanego w analogicznym okresie w 2024 roku, możemy mówić o rekordowych miesiącach. Wisienką na torcie okazał się czerwiec, podczas którego padł absolutny rekord wodnych temperatur. Według unijnego programu obserwacji i monitorowania oceanów Copernicus Marine Service globalna średnia wyniosła aż 20,98°C. To najwyższa zanotowana kiedykolwiek temperatura w szóstym miesiącu roku. Dyrektor instytucji Carlo Buontempo ostrzega, że obecne warunki świadczą o rozpoczęciu nowej fazy, która zaprowadzi ludzkość na „nieznane terytoria”. – Przy temperaturach oceanów na tym poziomie i El Niño na horyzoncie, w nadchodzących miesiącach prawdopodobnie będziemy świadkami padania kolejnych rekordów temperatur – zapowiada koordynator działań. El Niño w natarciu Naukowcy są zgodni – do obecnie poobijanych rekordów przyczynił się w ogromnej mierze szalejący na pacyfiku El Niño. Zjawisko to uwalnia w niektórych częściach Oceanu Spokojnego duże ilości ciepła do atmosfery, co natomiast wpływa na układy wiatrów, chmur oraz wzorce pogodowe na całym świecie. W efekcie sytuacja ta zmienia globalne układy pogodowe prowadząc do klimatycznych zaburzeń i ekstremalnych zjawisk pogodowych. Obecność El Niño sprawia, że trend wysokich temperatur w morzach i oceanach będzie się utrzymywać. Oceanograf Simon Van Gennip ostrzega, że rok 2026 może być najcieplejszym w historii pomiarów. Konsekwencje morskich upałów Stale rosnące temperatury wód w dłuższej perspektywie pogłębiają kryzys klimatyczny. Warto pamiętać, że oceany są kluczowym regulatorem klimatu na Ziemi, ponieważ pochłaniają około 90% nadmiaru ciepła generowanego przez ludzkie emisje gazów cieplarnianych. Im cieplejsze są jednak oceany, tym więcej energii trafia z powrotem do atmosfery. Tego ekstremalnego ciepła nie są w stanie przetrwać tropikalne rafy koralowe. Pod wpływem długotrwałych morskich fal upałów koralowce bieleją, a w konsekwencji obumierają. Zagrożone są również inne zwierzęta i rośliny tworzące ekosystemy pod powierzchnią wody. Wysokie temperatury całkowicie destabilizują podwodne środowiska, prowadząc do ich stopniowego unicestwienia. Bezpośrednią konsekwencją rekordowych temperatur jest także stale podnoszący się poziom mórz i oceanów na świecie. Cieplejsza woda zwiększa swoją objętość (rozszerza się termicznie), co w połączeniu z topnieniem lodowców bezpośrednio przyczynia się do zalewania terenów nadmorskich. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Naukowcy znaleźli zaginione pudełko z lat 80. Zawartość ujawnia sekrety megalodona
W duńskim muzeum odnaleziono uznawane dotąd za zaginione szczątki megalodona. Zawieruszone pudełko zawierało skamieniałości potwierdzające gigantyczny kształt prehistorycznej ryby. Te ogromne stworzenia żyły w ziemskich oceanach w okresie od około 15 do 3,6 miliona lat temu.
Wizerunek megalodona pojawia się w wielu współczesnych produkcjach rozrywkowych. Thriller „The Meg” z 2018 roku, w którym nieustraszony Jason Statham rozprawia się z gigantyczną bestią, stał się globalnym hitem, zarabiając w premierowy weekend 96,8 mln dolarów na całym świecie. Najnowsze odkrycie przybliża nam prawdziwy obraz tego rozbudzającego ciekawość monstrum. Odkrycie międzynarodowego zespołu badaczy pozwala nam odpowiedzieć na pytanie: jak naprawdę wyglądał megalodon? Prehistoryczne szczątki w zagubionym pudełku Choć od odkrycia skamieniałości megalodona minęło prawie 50 lat, dopiero teraz naukowcom udało się wnikliwie przeanalizować pozostałości największej ryby w historii. Tak wydłużony proces nie był jednak wynikiem lenistwa, niewiedzy czy braku zaangażowania badaczy. Szczątki odnalezione przypadkowo podczas wykopów gliny trafiły do badawczego laboratorium, gdzie niefortunnie zostały zapodziane. Fragmenty szkieletu megalodona przez kilkadziesiąt lat czekały w ukryciu, aż ktoś na nie natrafi i opisze wygląd prehistorycznego giganta. Chwila ta nadeszła w 2010 roku, kiedy to pracownik duńskiego Muzeum Historii Naturalnej w Kopenhadze natknął się na tajemnicze, wypełnione skamieniałościami pudełka. Po wstępnej analizie okazało się, że zawartość skrzynek to prawdziwy skarb. Największe udokumentowane kręgi Wewnątrz zawieruszonych pudełek znajdowały się mające niemal 11 milionów lat kręgi megalodona, których analiza pozwoliła naukowcom ocenić rozmiar prehistorycznej ryby. Mimo że większość szczątków przez lata uległa zniszczeniu, wartość skamieniałości pozostaje bardzo wysoka, gdyż pozwala ocenić maksymalny rozmiar i masę ciała wielkiego drapieżnika. Najnowsze szacunki wskazują na 24,3 metra długości oraz wagę około 94 ton. Kenshu Shimada, profesor paleobiologii na Uniwersytecie DePaul w Chicago, podkreśla, że odnaleziony okaz stanowi nie tylko największe znane do dziś kręgi rekina, ale i największe kręgi ryby, jakie kiedykolwiek udokumentowano. Określenie rozmiaru odkrytego megalodona było możliwe poprzez porównanie skamieniałości z podobnym fragmentem kręgosłupa odnalezionym w Belgii. Tamtejsze kręgi, z maksymalną średnicą 15,5 cm, należały do okazu mierzącego około 16,4 metra. Kręgi duńskiego okazu miały 23 cm, co przełożyło się na większy rozmiar całkowity rekina. Badania nad wiekiem megalodona Badaczom udało się również określić, ile lat miał megalodon w momencie śmierci. Dzięki mikro-tomografii komputerowej (nieniszczącej technice opartej na promieniowaniu X) naukowcy przeanalizowali odkładające się co roku tzw. pasy wzrostu. Zjawisko to przypomina tworzenie słojów drzewa, które powstają wraz z kolejnym rokiem. Badania ukazały, że ten konkretny osobnik megalodona w chwili śmierci miał co najmniej 64 lata, a jego teoretyczna długość życia mogła wynosić nawet 96 lat. Łuski w żołądku megalodona Kolejne pytania badaczy zrodziły liczne skały otaczające kręgi megalodona. Po głębszej analizie składu okazało się, że zawierają one liczne fragmenty struktur skrzelowych oraz maleńkie łuski długoszpara. Naukowcy niezwłocznie odrzucili hipotezę, jakoby odnalezione fragmenty kręgosłupa miałyby należeć do tego – żyjącego współcześnie – rekina. Kręgi długoszpara są proporcjonalnie znacznie dłuższe niż szersze, co odróżnia je od części megalodona. Paleontolog Mikael Siversson potwierdził, że „elementy długoszpara stanowią zawartość żołądka megalodona, co jest pierwszym takim udokumentowanym przypadkiem”. Mówimy więc o kolejnych wnioskach, które stanowią przełomowe odkrycie w badaniach nad tym gigantycznym, prehistorycznym drapieżnikiem. Źródła: Phys.org, Palaeontologia Electronica Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Czerwcowe Bootydy nadciągają nad Polskę. Nadchodzi noc spadających gwiazd
W najbliższych dniach czerwca będziemy świadkami fascynujących zjawisk astronomicznych. Na nocnym niebie pojawią się czerwcowe Bootydy, których aktywność wzrasta nawet do 100 spadających gwiazd na godzinę. Do dostrzeżenia tych niesamowitych meteorów nie potrzeba specjalistycznego sprzętu.
Miłośnicy nocnego nieba mają powody do ekscytacji. Przełom czerwca i lipca to czas wyjątkowych zjawisk astronomicznych, od których trudno oderwać wzrok. Główną atrakcją są Czerwcowe Bootydy – rój meteorów znany ze swojej niezwykłej nieprzewidywalności. Jak najlepiej przygotować się na ten kosmiczny spektakl? Spadające gwiazdy z gwiazdozbioru Wolarza Bootydy swoją nazwę zawdzięczają gwiazdozbiorowi Wolarza (łac. Bootes). To tam leży radiant meteorów, czyli ich pozorne źródło na niebie. To wyjątkowe zjawisko astronomiczne wynika z drobnych okruchów pozostawionych przez kometę 7P/Pons-Winnecke, która w 1819 roku została odkryta przez francuskiego astronoma Jeana-Louisa Ponsa. Gdy Ziemia przecina strumień takich pyłowych i kamiennych cząstek, wchodzą one w atmosferę i spalają się jako meteory. Od 22 czerwca do 2 lipca rój Bootydów staje się więc aktywny, a niebo nad naszymi głowami zapełnia się żarzącymi „spadającymi gwiazdami”. Cechy Bootydów Mimo że obserwowanie Bootydów zwykle nie jest tak efektowne jak wypatrywanie późniejszych Perseidów, to późne czerwcowe noce należą do jednych z najbardziej wyjątkowych na nocnym niebie. W przypadku nadchodzących meteorów nigdy nie jesteśmy bowiem pewni skali zjawiska. Aktywność roju jest zmienna i nieprzewidywalna — w niektórych latach bywa bardzo słaba, a w innych potrafi zaskoczyć większą liczbą spadających gwiazd. Rekordowa aktywność Bootydów przypada na rok 1998, kiedy to można było zaobserwować około 100 spadających gwiazd w ciągu godziny. Dodatkowo rój może dawać bardzo jasne meteory. Dzieje się tak m.in. ze względu na niedużą prędkość spadania tych meteorów. Czerwcowe Bootydy wpadają w atmosferę z prędkością około 18 km/s, więc spalają się dłużej niż szybkie meteory i przez to są lepiej widoczne oraz częściej wyglądają na jasne. Kiedy wypatrywać spadających gwiazd w czerwcu? Czerwcowe Bootydy najlepiej obserwować w nocach z 26 na 27 oraz z 27 na 28 czerwca, kiedy przypada szczyt aktywności. Maksimum roju występuje 27 czerwca około godziny 5 rano, więc czas dobrych obserwacji to przedświt oraz wieczór tuż po zmierzchu. Należy pamiętać, że do obserwacji nocnego nieba nie potrzebujemy żadnego specjalistycznego sprzętu. Zamiast teleskopu wystarczy koc i ciemne miejsce z dala od miejskich iluminacji. Można skorzystać z któregoś z Parków Nocnego Nieba, gdzie panują idealne warunki do podziwiania meteorów. Źródła: RMF24, nocneniebo.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Przełomowa samotna podróż wieloryba. Wyniósł się z miejsca, którego nigdy nie opuszczał
Naukowcy przebadali wyjątkową gromadę humbaków zamieszkującą wody Morza Arabskiego. Spośród zwierząt, które na co dzień poruszają się wzdłuż wybrzeży Omanu, badacze zaobserwowali jeden okaz wyłamujący się z reguły. Samica Luban udała się w samotną podróż do – oddalonych o około 7 tysięcy kilometrów – Indii.
Wybrzeża Omanu stanowią jeden z najciekawszych fragmentów Morza Arabskiego. W wodach przy kraju ze stolicą w Muskacie żyje bowiem wyjątkowa gromada humbaków, licząca zaledwie nieco ponad 80 osobników. Wyjątkowość tych zwierząt objawia się w ich niechętnym stosunku do migracji. W odróżnieniu od innych przedstawicieli tego gatunku, długopłetwce z Morza Arabskiego nie podejmują transoceanicznych wędrówek. Aby lepiej zrozumieć wzorce przemieszczania się tej leniwej grupy, badacze śledzili ich kierunki poruszania przez kilka lat. Wyniki tych badań zostały opublikowane w czasopiśmie „Frontiers in Marine Science”. Humbak z GPS-em - jak prowadzone były badania? Naukowcy, aby prześledzić wędrówki humbaków, wykorzystali 14 nadajników satelitarnych, które zostały umieszczone na zwierzętach w dwóch lokalizacjach: w wodach obok wysp Masirah oraz Al Hallaniyah. W ten sposób badacze chcieli udokumentować codzienne życie zwierząt, które dopłynęły do wód Morza Arabskiego 70 000 lat temu. Obserwowane długopłetwce przesyłały łącznie nieco ponad 1800 lokalizacji dla wszystkich śledzonych osobników. Całoroczny żer Przeprowadzone badania ukazały miejsca, w których obecność humbaków była najsilniej skoncentrowana. Aż 57% wszystkich lokalizacji zostało nadanych z okolic wyspy Masirah, podczas gdy na drugim miejscu uplasowały się tereny Al Hallaniyah z wynikiem 18%. Oba punkty oddalone są od siebie o nie więcej niż 400 kilometrów, co w porównaniu z długimi, kilkutysięcznymi odległościami pokonywanymi przez inne humbaki daje wynik wręcz spacerowy. Migracje wielorybów z Morza Arabskiego są ledwie przebieżką w porównaniu do innych, żyjących na Ziemi humbaków. Skąd to rozleniwienie? Naukowcy podkreślają znaczenie monsunów, dzięki którym zachodzą zjawiska upwellingu. Proces ten polega na wynoszeniu się zimnych wód głębinowych ku powierzchni zbiornika. Cieplejsze wody powierzchniowe, które zostały wywiane przez wiatr, zostają zastąpione zimnymi, niezwykle bogatymi w sole mineralne i składniki odżywcze. W rezultacie humbaki otrzymują łatwo dostępny pokarm przez cały rok, co nie zmusza ich do dalekich wypraw. Samotna podróż Lubany Wśród leniwych humbaków, które nie wysuwały paszcz poza wody Morza Arabskiego, znalazł się jeden osobnik chcący zaznać kąpieli w innych zbiornikach. Samica Luban (nazwana tak ze względu na swoje umaszczenie, przypominające arabski olejek eteryczny, pozyskiwany z żywicy kadzidłowych drzew) wyłamała się z tego wybitnie lokalnego schematu podróży. Dzielny długopłetwiec podjął się wyprawy na wschód przez Morze Arabskie. Podróżniczka została później wykryta u wybrzeży zachodnioindyjskiego stanu Goa, oddalonego o około 7000 kilometrów od miejsca życia jej gromady. Zarejestrowana podróż Luban dostarcza pierwszego bezpośredniego dowodu na to, że humbaki z Morza Arabskiego faktycznie fizycznie przekraczają granice tego zbiornika. W trakcie miesięcznego „urlopu” u południowych wybrzeży Indii Luban nie mogła narzekać na posiłki. Region ten jest znany z wysokiej produktywności biologicznej, co mogło skusić humbaka. Badacze przypuszczają, że do tak dalekiej podróży pchnęły ją dwa główne powody: poszukiwanie nowych żerowisk oraz chęć znalezienia partnera. To właśnie te dwa czynniki najsilniej motywują humbaki do dalekomorskich wędrówek. Po wczasach na południu Indii, Luban została ponownie zauważona w wodach u wybrzeży Omanu. Przyszłość humbaków z Morza Arabskiego Zespół badawczy żywi głęboką nadzieję, że zebrane dane pozwolą skuteczniej chronić tę unikatową, odizolowaną populację przed niszczycielskimi skutkami zmian klimatycznych oraz presją ze strony nowoczesnego rybołówstwa. Choć nadmorskie społeczności w Omanie od pokoleń darzyły te stworzenia ogromnym szacunkiem, publikacja przełomowych analiz ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia widoczności morskich zwierząt w modernizującym się społeczeństwie. Naukowcy podkreślają jednak, że same odczyty z nadajników nie rozwiążą wszystkich zagadek. Czyni to kolejne morskie wyprawy badawcze absolutnie niezbędnymi do pełnego zrozumienia mechanizmów funkcjonowania tych ssaków. Źródła: Phys.org, Frontiers Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Niedźwiedź na rynku w Przemyślu. Zagubione zwierzę spacerowało po śródmieściu
Nocną porą na przemyskiej starówce przechadzał się nietypowy gość. Liczne filmy opublikowane w internetowych mediach udokumentowały niedźwiedzia, który jakimś sposobem pojawił się w Przemyślu. Eksperci i służby porządkowe apelują, by w kontakcie z dużym zwierzęciem zachować spokój i nie podchodzić do zagubionego drapieżnika.
W ostatnim czasie możemy mówić o nasileniu kontaktów ludzi z niedźwiedziami. W efekcie jednego z takich spotkań doszło do tragedii w powiecie sanockim, gdzie zwierzę śmiertelnie zaatakowało 58-letnią kobietę. Na szczęście podczas podobnego zdarzenia w Przemyślu niedźwiedź nikogo nie zaatakował i odszedł w stronę lasu. Niedźwiedź w Przemyślu Chodź niedźwiedzie nieodzownie kojarzone są z terenami Podkarpacia, ich obecność w tamtejszych miastach stanowi egzotyczny widok. Nie dziwi więc zaskoczenie mieszkańców Przemyśla, którzy po godzinie 22 dostrzegli dużego ssaka, przechadzającego się po śródmiejskich uliczkach. Niemal niezwłocznie internet obiegły nagrania, gdzie zagubione zwierzę tuła się po przemyskim rynku. Jednym z internautów, który opublikował podobne wideo, był burmistrz tego miasta Wojciech Bakun. Samorządowiec apelował o zachowanie ostrożności oraz o natychmiastowe powiadomienie Straży Miejskiej w momencie spotkania niedźwiedzia. Oglądając niektóre z nagrań udostępnionych w internecie, można dojść do skutku, że apele burmistrza były zrozumiałe. W spotkaniu z tak niebezpiecznym ssakiem najważniejsze jest zachowanie zdrowego rozsądku. Nie znając zamiarów zwierzęcia, należy wycofać się w bezpieczne miejsce, a nie prowokować stworzenie, podchodząc jak najbliżej w trosce o dobry kadr. Niedźwiedź poza miastem Na szczęście niedźwiedź po odwiedzeniu Przemyśla skierował się w stronę lasu, jego naturalnego domu. Jak przekazała w rozmowie z PAP mł. asp. Karolina Kowalik z Komendy Miejskiej Policji w Przemyślu, funkcjonariusze przez cały czas obserwowali zachowanie zwierzęcia, kontrolując jego drogę powrotną. Ssak sam udał się w kierunku lasu, a służby porządkowe nie musiały stosować bezpośrednich środków przymusu. Niedźwiedzi kryzys – jak poradzić sobie z napływem dużych ssaków? W związku z nasilającą się liczbą incydentów, w których udział biorą ludzie oraz niedźwiedzie, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie zdecydowała się wprowadzić program monitoringu tych niebezpiecznych ssaków. Wart ponad 16 mln zł projekt ma ograniczyć występowanie potencjalnych konfliktów. Do tej pory służbom udało się odłowić osiem drapieżników na terenie gmin Solina i Baligród. Siedmiu z nich założono obroże GPS, pozwalające na śledzenie ssaków. Monitoring ma pomóc służbom w szybszym reagowaniu na zagrożenia, a sam program – zaplanowany do końca 2029 roku – zakłada m.in. montaż odpornych na niedźwiedzie śmietników oraz sadzenie drzew owocowych w głębi lasów, co zachęci zwierzęta do pozostawania w swoim naturalnym środowisku. Równolegle w połowie maja Sejm przyjął nowelizację przepisów, która pozwala myśliwym na odstraszanie niedźwiedzi i żubrów za pomocą broni gładkolufowej z gumową, nieśmiercionośną amunicją. Nowe prawo, będące odpowiedzią na spadek skuteczności dotychczasowych metod, wyłącza także odpowiedzialność karną w przypadku przypadkowego zranienia lub zabicia zwierzęcia w stanie wyższej konieczności, np. w obronie ludzi. Podobne działania realizowane są w innych krajach, gdzie liczba niedźwiedzich incydentów znacząco wzrasta. Słowacki rząd w ubiegłym roku zezwolił na rekordowy odstrzał tych zwierząt, doprowadzając do zabicia ponad 150 ssaków. Według prawa gatunek ten pozostaje całorocznie chroniony. Źródło: Przemyśl.naszemiasto.pl
Polska w globalnej czołówce. Czy powstanie najdłuższy zadaszony stok narciarski na świecie?
Jesteśmy o krok bliżej do pierwszego w Polsce całorocznego, krytego stoku narciarskiego. We wsi Babica koło Wadowic wydano pozwolenie na budowę inwestycji, która ma szansę być największym tego typu obiektem na świecie. Projekt ma zapewnić wzorowe warunki dla sportów zimowych przez cały rok.
Coraz cieplejsze zimy sprawiają, że fani sportów zimowych z każdym rokiem mają większe powody do narzekania. Cieplejsze temperatury skracają sezon narciarski w Polsce, przez co narciarze i snowboardziści muszą szukać śnieżnych doznań poza granicami naszego kraju. Naprzeciw zmianom klimatycznym wychodzi nowa inwestycja, która właśnie otrzymała pozwolenie na budowę w województwie małopolskim. Obiekt według planów ma być jednym z nielicznych tego typu stoków na świecie. Narciarski gigant pod dachem Kąciki ust fanów sportów zimowych mogą się już powoli unieść. Wacław Prorok, który stoi za projektem całorocznego stoku, otrzymał pozwolenie na budowę inwestycji w Babicy. Mimo że szczegóły ostatecznego kształtu hali pozostają jeszcze nieznane, już teraz wiemy, jak duży ma być wyjątkowy obiekt. Kryty stok zajmie bowiem powierzchnię około 27 tysięcy metrów kwadratowych, a sama infrastruktura ma być przystosowana do przyjęcia nawet 2 tysięcy gości jednocześnie. Skalę przedsięwzięcia pokazuje również parking, który według dotychczasowych założeń ma pomieścić aż 700 samochodów. W rozmowie z „Gazetą Krakowską” inwestor, który już wcześniej angażował się w działania sportowe, sponsorując lokalną drużynę piłkarską LKS Orzeł Ryczów, zapowiedział, że w ciągu kolejnych miesięcy powstanie ostateczny projekt krytego stoku oraz poznamy termin rozpoczęcia i zakończenia budowy. Rekordzista spod Wadowic Planowany stok z Babicy niedaleko Wadowic będzie nie tylko pierwszym tego typu obiektem w Polsce, ale też najdłuższą krytą trasą narciarską na świecie. Według zapowiedzi planowana długość zjazdu to aż 650 metrów, czym wyprzedzi o niemal 250 metrów słynny stok w galerii handlowej w Dubaju. Małopolska trasa ma być również dłuższa od tej ulokowanej w litewskich Druskiennikach, która do tej pory była najbliższym dla Polski tego typu obiektem. Kąt nachylenia zjazdu ma wynosić od 10 do 35 stopni, a temperatura panująca w obiekcie nie będzie przekraczać -2 stopni Celsjusza. Wraz z najdłuższą krytą trasą narciarską na świecie do użytku mają zostać oddane restauracje, sklepy, wypożyczalnie sprzętu oraz strefy zabaw dla najmłodszych. Całość sprawi, że babicki stok od razu wejdzie do elitarnego towarzystwa 26 krytych zjazdów narciarskich, które do tej pory powstały na naszej planecie. Droga narciarskiego projektu Zanim obiekt otrzymał pozwolenie na budowę, musiał przejść szereg procedur poświadczających o jego korzystnym wpływie na zastane środowisko. Po wydaniu pozytywnych stanowisk przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie, Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny w Wadowicach oraz Wody Polskie – Dyrektora Zarządu Zlewni w Żywcu, projekt zadaszonego stoku trafił do konsultacji społecznych. Podczas tego procesu każdy mógł składać uwagi i wnioski do Urzędu Miejskiego w Wadowicach. Brak znaczących skarg doprowadził do sytuacji, w której burmistrz wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, co następnie skutkowało wydaniem pozwolenia na budowę. Taka sytuacja formalnie otwiera drzwi inwestorowi, który w tym momencie jest gotowy do przystąpienia do realizacji rekordowego obiektu. Źródła: Narty.pl, RMF24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wrocław szykuje się na botaniczną sensację. Zakwitnie najbardziej śmierdzący kwiat świata
Dziwidło olbrzymie ponownie zakwitnie w Polsce. Po zeszłorocznym sukcesie w Warszawie, przyszedł czas na Wrocław, gdzie w ciągu kilku dni przeżyjemy ma dojść do niezwykłego wydarzenia. Roślina słynna jest ze swojego wyjątkowego zapachu, który nie każdemu przypadnie do gustu.
Po zeszłorocznej sensacji botanicznej w Warszawie przyszedł czas na Wrocław, gdzie już niedługo będziemy mogli podziwiać rozkwit dziwidła olbrzymiego. Już za kilka dni szklarnia wypełni się osobliwym zapachem padliny, a ogromne liście rośliny opadną, ukazując wyjątkowy kwiat. Zaciekawieni chętni już teraz mogą odwiedzać „trupi kwiat”. Odliczanie do zakwitu Już za kilka dni możemy być świadkami historycznego wydarzenia. Po raz pierwszy w historii dziwidło olbrzymie rozkwitnie w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Wydarzenie to już teraz reklamowane jest przez władze ogrodu, które każdego dnia zdają facebookowy raport z postępów tropikalnej rośliny. Według aktualnego stanu (17 czerwca) dziwidło osiąga 94/95 centymetrów wysokości, co jest aż o 10 cm wyższym wynikiem niż w dniu poprzednim. Jak podaje Uniwersytet, gatunek może dorastać do 3 metrów wysokości i mieć nawet do 1,5 metra średnicy. Warszawskie dziwidło miało około 181 cm wysokości i 108,5 cm obwodu tuż przed rozkwitem. Pozostaje więc czekać, aż wrocławski okaz dorówna stołecznej roślinie swoim rozmiarem, po czym otworzy się na kilka dni. Trupia zagrywka Największy kwiatostan na świecie występuje naturalnie w tropikalnych lasach deszczowych wschodniej Azji. Wyjątkowość procesu kwitnienia tej rośliny objawia się w dwóch zjawiskach: otwieraniu spektakularnego kwiatostanu oraz wydzielaniu intensywnego zapachu. Po otwarciu kwiatostanu roślina zaczyna wydzielać bardzo charakterystyczną woń, przypominającą odór gnijącego mięsa. To, co dla ludzi odpychające, jest jednak niezwykle kuszące dla owadów, które zapylają roślinę. Zapach dziwidła zwodzi te stworzenia, naśladując woń padliny. Insekty wlatują do wnętrza kolby, gdzie pokrywa je pyłek, a następnie przenoszą go na inne rośliny. Grzejąca roślina Wyjątkowym zjawiskiem, które ma miejsce podczas kwitnienia dziwidła olbrzymiego, jest również termogeneza. Roślina sama wytwarza ciepło, dzięki czemu temperatura w kolbie może być o 5–10°C wyższa niż w otoczeniu. Wytworzone ciepło pomaga zapachowi szybciej się ulatniać, przez co woń padliny skuteczniej rozchodzi się w tropikach. Takie działanie pozwala przyciągnąć owady z odległości nawet kilku kilometrów. Podobne techniki kuszenia zapylaczy stosują takie rośliny jak sagowiec, lotos czy magnolia. Kiedy i gdzie zobaczyć rozkwit dziwidła? Botanicy z Ogrodu we Wrocławiu nie znają jeszcze konkretnej daty rozkwitu dziwidła. Zapowiadają, że do tego zjawiska może dojść na przestrzeni kilku najbliższych dni. Ci, którzy chcą zobaczyć ten wyjątkowy proces, powinni wybrać się pod adres Henryka Sienkiewicza 23 we Wrocławiu, kupić bilet do Ogrodu Botanicznego i udać się do pawilonów szklarniowych. Tam, w części, gdzie rosną rośliny w uprawie hydroponicznej, kryje się dziwidło olbrzymie. Ceny biletów kształtują się następująco: Normalny jednorazowy – 30 zł; Ulgowy jednorazowy – 20 zł. Władze Ogrodu zapowiadają, że z racji na wyjątkowość rozkwitu tropikalnej rośliny godziny wstępu zostaną wydłużone, tak aby każdy zainteresowany mógł doświadczyć tej śmierdzącej przyjemności. Ci, którzy nie będą mogli pojawić się w stolicy Dolnego Śląska w kolejnych dniach, będą mieli okazję obserwować proces w czasie transmisji internetowej. Ogród Botaniczny planuje na żywo, poprzez platformę YouTube, relacjonować postępy dziwidła. Internetowi obserwatorzy nie będą mieli jednak okazji we własnych nosach poczuć tego wyjątkowego, aczkolwiek odurzającego zapachu. Źródło: Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wprowadzono „zakaz cienia” na rajskiej plaży. Nowy regulamin nie spotkał się z przychylnym odbiorem
Na włoskiej Sardynii wprowadzono radykalne obostrzenia, które całkowicie zmieniają zasady nadmorskiego wypoczynku. Władze gminy Villasimìus na plaży Punta Molentis zakazały większości dorosłych używania parasoli słonecznych, wprowadzając jednocześnie wysokie opłaty za wstęp. Choć nowe przepisy mają na celu ochronę zniszczonego przez pożar ekosystemu, wywołały one ogromne oburzenie i lawinę prześmiewczych komentarzy ze strony turystów.
Polska linia brzegowa od lat trawiona jest zjawiskiem potocznie nazywanym „parawaningiem”. Od wczesnych godzin porannych najpopularniejsze plaże w kraju zaczynają zapełniać się kolorowymi tkaninami, gęsto ustawionymi obok siebie. Patrząc na wybrzeże z lotu ptaka można by stwierdzić, że łatwiej na plaży dostrzec fragment osłaniającej przed wiatrem konstrukcji niż piasek. Na taki widok oczy ze zdziwienia przecierałaby pewnie rada gminy Villasimìus na włoskiej Sardynii. Na tamtejszej plaży został właśnie wprowadzony surowy zakaz montowania jakichkolwiek instalacji, które mają pomóc przetrwać turystom upalne dni. Zabroniony parasol Nowo wprowadzone zasady korzystania z plaży Punta Molentis w Villasimìus na Sardynii zupełnie zmieniają tamtejszy sposób relaksu. Z najsilniejszym sprzeciwem spotkała się reguła odnosząca się do umieszczania na wybrzeżu parasoli. W jej świetle zakazuje się urlopowiczom korzystania z konstrukcji chroniących przed promieniami słońca. Zakaz nie obejmuje jednak wszystkich grup: z parasoli korzystać mogą seniorzy po 65. roku życia oraz rodziny z dziećmi, których wiek nie przekroczył 10 lat. Ta druga ulga spowodowała lawinę prześmiewczych komentarzy w internecie. Zakaz wnoszenia na Punta Molentis parasoli to nie jedyne obostrzenie wprowadzone na sardyńskiej plaży. Aby postawić stopę na piasku będzie od teraz trzeba zapłacić aż 10 euro. Przypływający łodzią również będą musieli uiścić opłatę w wysokości 5 euro. Dla nich też obowiązuje limit pobytu wynoszący 1 godzinę oraz zakaz wnoszenia plecaków i lodówek. Sprzeciw urlopowiczów Wprowadzenie tak restrykcyjnego prawa nie spotkało się przychylnym odbiorem użytkowników plaży. Na profilu rady gminy Villasimìus na Facebooku, która ogłosiła nowe obostrzenie pojawiły się liczne komentarze kwestionujące słuszność decyzji. Internauci zaczęli prześmiewczo pytać: „Żeby postawić parasol, muszę wynająć dziecko?” albo „Więc żeby przyjść na plażę z parasolem, muszę albo przyprowadzić dziadka, albo muszę urodzić dziecko między teraz a jutrem?”. Jak internetowy sprzeciw wpłynie na rzeczywistą frekwencję na plaży? Póki co niektórzy nawołują do bojkotu Punta Molentis podczas gdy inni twierdzą, że po prostu pójdą na plażę, na której będą mogli bezpiecznie osłonić się przed słońcem. Narażona plaża Dlaczego wprowadzono tak restrykcyjne i nietypowe prawo na sardyńskiej plaży? Lokalna rada uznała, że dotychczasowy sposób korzystania z niej przez turystów w zbyt dużym stopniu obciąża i tak już nadwyrężony ekosystem chronionego obszaru przyrodniczego. Latem 2024 roku teren został przecież zamknięty w następstwie celowo wywołanego pożaru lasu, który poważnie zniszczył okoliczny teren. Wszystkie obostrzenia mają jeden nadrzędny cel: zminimalizowanie śladów obecności człowieka w miejscu, które wymaga teraz szczególnej troski i czasu na regenerację. Zasady pozostają w mocy do końca października, a władze wprost deklarują, że działają w interesie przyszłych pokoleń, którym chcą przekazać to dziedzictwo w jak najlepszym stanie. Źródło: The Guardian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Różowe szaleństwo w Wilnie. Festiwal chłodnika przyciągnął tysiące ludzi i zalał miasto jaskrawymi barwami
W Wilnie odbyła się kolejna edycja litewskiego święta chłodnika. W różowej zabawie wzięło udział rekordowe 176 tysięcy osób. O co chodzi w tym wyjątkowym święcie i dlaczego cieszy się tak dużą popularnością?
Spis treści: Do kogo należy chłodnik? Dumna zabawa Różowe miasto Wilno Chłodnikowe szaleństwo 20 minut do przyjazdu pociągu. Na kolejowym peronie panuje tłok – tym razem to nie pasażerowie wypatrują nadjeżdżającej lokomotywy, a ekscentrycznie ubrani festiwalowicze, którzy przyszli tu w niewiadomym dla mnie celu. Niedaleko kas biletowych ustawiono długie stoły, przy których obok siebie zasiedli mieszkańcy Wilna. Ramię w ramię spoczęli pracownicy korporacji i nauczyciele, kierowcy i pracownicy fizyczni, studenci i profesorowie. Wszystkich łączy zupa, dla której się tu zgromadzili. Weekend przypadający na 30–31 maja to przecież narodowe święto chłodnika – uroczystość, która w ostatnich latach zyskała wyjątkową popularność nie tylko wśród Litwinów. W tych dniach charakterystyczny róż rozlewa się na całe miasto, dekorując ulice i place. Chłodnik możemy dostrzec wszędzie: w restauracjach, na placach zabawy czy w muzeach. Rozglądam się po peronie w poszukiwaniu śladów tej nietypowej zupy. Pomiędzy rzucającymi się w oczy, jaskrawymi strojami dostrzegam niewielką plamę, jakby relikwię po niedojedzonym daniu z botwiny. Tego typu ślady towarzyszyć mi będą przez całą podróż, przypominając o tym, jak istotne, choć szalenie komediowe, jest to święto. Do kogo należy chłodnik? Jest w kuchni kilka takich potraw, o które od wieków trwa walka pomiędzy narodami. Turcy i Grecy namiętnie kłócą się m.in. o pochodzenie baklawy. Na obu brzegach Morza Egejskiego usłyszymy dwie zupełnie odmienne narracje, opowiadające o pochodzeniu tego niezwykle słodkiego przysmaku. Prawda, jak to zwykle bywa przy okazji transkulturowego dziedzictwa, leży pewnie gdzieś pośrodku. Podobnie jest z hummusem czy kimchi. Tytuł naszej, wschodnioeuropejskiej baklawy można bez wątpienia wręczyć chłodnikowi. Charakterystyczna, zimna zupa od mniej więcej XVIII wieku gościła na stołach współczesnej Litwy, Polski, Łotwy oraz Białorusi. Żywiły się nią wszystkie klasy społeczne zamieszkujące tereny Unii Polsko-Litewskiej: od biednych chłopów, po zamożny ród Radziwiłłów. Co oczywiste, co kucharz, to inny przepis, więc każda potrawa różniła się od siebie subtelnymi dodatkami. W niektórych przypadkach dodawano choćby – niepopularny w polskich chłodnikach – chrzan. Litewski historyk, Rimvydas Laužikas, wprost mówi o bezcelowym doszukiwaniu się konkretnych źródeł pochodzenia chłodnika. Potrawa wykształciła się przecież wewnątrz granic, których od lat już nie ma. Powinniśmy się więc cieszyć, że mimo upływu czasu, który przecież w naszym regionie obfitował w liczne konflikty, pamięć o niektórych przepisach kulinarnych przetrwała i towarzyszy naszym stołom do dnia dzisiejszego. Mamy zaszczyt rozkoszować się przecież zupą, którą w „Panu Tadeuszu” zajadali się dostojni goście Soplicowa. Dumna zabawa Wileńskie święto chłodnika to uroczystość jedyna w swoim rodzaju. Na próżno szukać tu atmosfery tradycyjnych obchodów, zdominowanych przez powagę, zadumę i patos. Dniom poświęconym przysmakowi z botwiny zdecydowanie bliżej jest do festiwalu muzycznego, na który przyjeżdża się po to, by na kilka dni zrzucić z siebie krępującą maskę codziennych obowiązków. We współczesnym świecie fenomen święta dedykowanego jednej potrawie może wydawać się trudny do zrozumienia. Mogłoby się przecież wydawać, że w dobie globalizacji mamy dostęp do znacznie atrakcyjniejszych wydarzeń. A jednak Vilnius Pink Soup Fest co roku bije rekordy frekwencji – w tegorocznej edycji festiwalu chłodnika w Wilnie wzięło udział aż 176 000 gości. Gdzie więc tkwi tajemnica sukcesu tego różowego święta? Przed przyjazdem do Wilna mierzyłem się z przypuszczeniami, że nadchodzący festiwal będzie mieć zdecydowanie bardziej rubaszny, festynowy charakter, niż miało to miejsce w rzeczywistości. W mieście bowiem na próżno szukać kiczu, tak powszechnego przecież choćby na jarmarkach bożonarodzeniowych. Skąd taka zależność? Bierze się ona z prawdziwej dumy, którą Litwini czerpią z różowego przysmaku. Podobno jeszcze przed 2023 rokiem, kiedy to po raz pierwszy litewska stolica przybrała różowe barwy, trwały rozmowy nad narodowym daniem, które zostanie uhonorowane własnym świętem. Batalię z kartaczem i sękaczem wygrał chłodnik, uznany przez Litwinów za prawdziwe dobro narodowe. Od tamtego momentu, w trakcie jednego z majowych weekendów, róż staje się prawdziwym emblematem mieszkańców Wilna, a poprzez komediowe stroje, pełne różowych dodatków, budowana jest ich tożsamość. Obserwując bawiących się Litwinów odnosiłem wrażenie, że w trakcie tego weekendu chłodnik jest dla nich czymś zdecydowanie więcej niż jedynie potrawą – to upłynnione godło, które starają się rozbryzgiwać na inne narody. Poprzez róż starają się opowiadać o atrakcyjności swojego miasta i kraju – przecież wszystko, co zobaczone przez „różowe okulary”, wydaje się nam piękniejsze. Nic więc dziwnego, że na swój festiwal nie dopuszczają estetyki kiczu. Litwini w trakcie święta chłodnika chcą się bawić, ale bawić z pełną dumą ze swojego dziedzictwa. Różowe miasto Wilno Róż zakrada się w trakcie chłodnikowych obchodów we wszystkie czeluście miasta. Choć główna strefa festiwalowa znajduje się w centrum Wilna, nad samą rzeką Wilią, obecność różowych barw jesteśmy w stanie zauważyć w bardziej peryferyjnych zakątkach stolicy. Widzimy choćby powiewającą na wietrze, ogromną różową flagę, która, zawieszona na wileńskiej wieży telewizyjnej, przypomina mieszkańcom o panującej uroczystości. Udając się na wyjątkowe Zarzecze również doświadczymy chłodnikowych wpływów. W jednej z niewielkich kawiarni spróbowałem prawdziwej fuzji lokalności z globalnością: chłodnikowej matchy serwowanej jedynie w trakcie festiwalowego weekendu. Miejsc, które serwują tego typu unikatowe dania jest zdecydowanie więcej. Patrząc na mapę dedykowaną uroczystościom, coraz szerzej otwieram oczy na widok chłodnikowej pizzy, sushi czy lodów. Drinki inspirowane zupą z botwinki już tu nikogo nie dziwią. Chłodnikowe szaleństwo Mówiąc o festiwalu chłodnika, nie można przejść obojętnie obok czystego szaleństwa, które udziela się wielu osobom biorącym udział w obchodach. Właściwie to całą koncepcję święta opartego na wysławianiu różowej zupy można uznać za przejaw postradania zmysłów. Uczestnicy festiwalu przez dwa dni skandują hasło Šaltibarščiai, lokalny zespół tworzy muzyczny hit o słynnej potrawie, a w lokalnych barach możemy napić się piwa z nutką chłodnika. Czy nie zahacza to o szaleństwo? Może i tak, ale jest w tym dostrzegalna metoda. Oprócz opisywanej już dumy z dziedzictwa narodowego, święto chłodnika pozwala mieszkańcom Wilna na bardzo istotne, aczkolwiek niepopularne współcześnie emocje: radość z prozaiczności życia. W trakcie festiwalu nie skanduje się górnolotnych haseł, nie mierzy się z trudami otaczającego nas świata, tak jakby zapominając na jeden weekend o tym, co dookoła. W ten weekend w Wilnie można dosłownie zatopić się w różowym roztworze szaleństwa, który nie dopuszcza do siebie codziennych zmartwień. Źródło: Go Vilnius Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Brytyjczycy budują trzykrotnie większy park niż Energylandia. Universal stworzy w Europie filmowego giganta
W Wielkiej Brytanii powstanie słynny park rozrywki. Firma Universal planuje otworzenie swojej rozrywkowej filii na wyspach brytyjskich w okolicy miasta Bedford. Pomysł najczęściej odwiedzanego lunaparku w Europie nie wszystkim Brytyjczykom przypadł do gustu.
Park rozrywki Universal w Orlando na Florydzie jest odwiedzany rocznie przez ponad 21 milionów gości. Nic więc dziwnego, że filmowy potentat planuje otworzyć podobny kompleks w Europie. Jak donoszą brytyjskie media, nadchodząca inwestycja ma stać się najczęściej odwiedzaną tego typu atrakcją na „Starym Kontynencie”. Rozrywkowy gigant na wyspach Nasza rodzima Energylandia ma być maleństwem przy planowanej inwestycji. Firma Universal – potentat w branży filmowej i muzycznej – planuje budowę nowego parku rozrywki w Europie. W centralnej części Wielkiej Brytanii, niedaleko miasta Bedford, ma powstać Universal United Kingdom Resort, które na zawsze odmieni krajobraz tego regionu. Koncern Comcast NBCUniversal, odpowiadający za budowę kompleksu, zakłada, że po otwarciu w 2031 roku park będzie przyciągał 8,5 miliona gości rocznie, stając się najchętniej odwiedzanym parkiem rozrywki w Europie. Jeszcze lepsze wyniki park ma osiągnąć w ciągu 20 lat od premiery obiektu: liczba odwiedzających ma wzrosnąć do nawet 12 milionów rocznie. Finansowanie parku rozrywki Aby w ruch poszły pierwsze wagoniki kolejek górskich, trzeba najpierw zgromadzić kapitał finansowy niezbędny do budowy tak rozległego obiektu. Na szczęście dla inwestorów, którzy wykładają aż 6 miliardów funtów na budowę kompleksu i jego funkcjonowanie, do inwestycji dołączył się brytyjski rząd. Politycy ogłosili przeznaczenie 1,3 miliarda funtów na wsparcie infrastruktury wokół Universal United Kingdom Resort. Fundusze te zostaną wydane m.in. na rozbudowę stacji Wixams do czterech peronów oraz modernizację dojazdowej drogi A421 (co ma kosztować 474 miliony funtów). Kolejna stacja planowana jest w miejscowości Stewartby na początek lat 30. XXI wieku. Decyzja ta jest tłumaczona wzrostem gospodarczym regionu oraz zwiększeniem liczby miejsc pracy. Jak podaje BBC, szacuje się, że projekt wygeneruje 28 tysięcy miejsc pracy w okresie od teraz do otwarcia (w tym 20 tysięcy przy samej budowie i 8 tysięcy stałych etatów po otwarciu) oraz przyniesie blisko 50 miliardów funtów wzrostu gospodarczego. Obawy społeczności lokalnych Mimo że dla niektórych Brytyjczyków decyzja o ulokowaniu kultowego parku rozrywki Universal właśnie u nich w kraju jest wyjątkowym wyróżnieniem, nie wszyscy tak samo cieszą się z nadchodzącej inwestycji. Miejscowi przedsiębiorcy, tacy jak właściciele kawiarni The Kiln w Stewartby, obawiają się napływu potężnych, globalnych sieciówek. Boją się, że algorytmy wyszukiwarki Google będą promować wielkie korporacje w pobliżu parku, przez co małe, lokalne biznesy zostaną zmarginalizowane. Dodatkowo wskazują, że konieczność zatrudnienia większej liczby personelu do obsługi ruchu turystycznego zwiększy ich obciążenia wynikające z prowadzenia biznesu. Co powstanie w parku rozrywki? Wnętrze parku rozrywki, który powstaje w miejscowości Kempston Hardwick, może wzbudzać entuzjazm fanów ekstremalnych przeżyć. Nowy kompleks rozrywkowy ma zająć aż 268 hektarów – dla porównania, popularna Energylandia w Zatorze mieści się na około 90 hektarach. Inwestycja połączy całoroczny park tematyczny z ogólnodostępną, bezpłatną strefą handlowo-rozrywkową. Jak podaje strona internetowa projektu, zakłada on powstanie hotelu na 500 pokoi. Choć na oficjalne motywy przewodnie jest jeszcze za wcześnie, to bazując na innych projektach Universal Studios, możemy spodziewać się atrakcji inspirowanych hitami kinowymi jak „Jurassic World” . Jedno jest pewne: fani adrenaliny będą zachwyceni, bo w planach są najwyższe kolejki górskie w całej Europie. Źródła: BBC, PropertyDesign, Universal Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ten przeciwnik nie ma barw narodowych. Eksperci podkreślają, że może zdecydować o wynikach na mundialu
Na piłkarskich Mistrzostwach Świata 2026, rozgrywanych w USA, Kanadzie i Meksyku, piłkarze będą musieli się zmierzyć z nieoczywistym przeciwnikiem. Wróg ten nie przywdziewa żadnych narodowych barw, a eksperci oceniają, że może wyraźnie osłabić swoich przeciwników. Trzymajmy kciuki, aby dokuczliwy smog nie stał się największym wygranym turnieju.
W meczu otwarcia piłkarskich mistrzostw świata 2026 reprezentacja Republiki Południowej Afryki nie sprawiła niespodzianki. Przegrała 2:0 z gospodarzami – drużyną Meksyku. Południowoafrykańczycy za niekorzystny wynik mogą przede wszystkim winić swoją grę w obronie, która znacząco przyczyniła się do stracenia obu bramek. Naukowcy zaznaczają, że czynników wpływających na wyniki jest jednak więcej, a nie wszystkie z nich związane są z koncepcjami taktycznymi reprezentacyjnych selekcjonerów. W trakcie mundialu rozgrywanego w trzech największych krajach Ameryki Północnej piłkarze będą musieli zmierzyć się z cichym przeciwnikiem. Piłka w oparach smogu – czy zanieczyszczone powietrze spowalnia sport? Eksperci wychowania fizycznego od dłuższego czasu zwracają uwagę na utrudnienia w uprawianiu sportu spowodowane niską jakością powietrza. Zależność pomiędzy składem atmosfery a wynikami zawodników rozgrywających mecz została udowodniona m.in. w chińskich badaniach. Tamtejsi naukowcy zauważyli spadek liczby podań o 2,5% i wzrost liczby fauli o 5,1% w trakcie meczu przy wyraźnym wzroście smogu. Co ważne, udowodniono również, że to nieprzyzwyczajona do niekorzystnego klimatu drużyna gości zanotowała zdecydowanie gorsze wyniki. Podobną pracę naukową wykonał dr Michał Zacharko z wrocławskiego AWF-u. Jego zespół w sezonie 2019/20 PKO BP Ekstraklasy (najwyższy poziom rozgrywek piłkarskich w naszym kraju) zmierzył wpływ zanieczyszczenia powietrza na rodzimą ligę. Po podzieleniu Polski na trzy strefy – północną, centralną i południową – okazało się, że zawodnicy na południu kraju, gdzie występowanie smogu jest najintensywniejsze, biegali mniej i wolniej niż ich koledzy z północnych okolic. Amerykański smog W kraju organizatora Piłkarskich Mistrzostw Świata 2026 występuje zjawisko nazywane smogiem fotochemicznym lub smogiem z Los Angeles. Różni się ono od zanieczyszczenia spotykanego w Polsce przede wszystkim okresem występowania. Podczas gdy polski smog generowany jest głównie przez przestarzałe urządzenia grzewcze w trakcie zimy, ten amerykański tworzy się, gdy węglowodory, tlenki azotu i inne składniki spalin samochodowych wchodzą w reakcję z wysoką temperaturą i światłem słonecznym. Dym bogaty w trujący ozon towarzyszy więc upalnym dniom w dużych, nasłonecznionych metropoliach. Specjaliści przewidują, że ten typ smogu będzie można w trakcie mundialu zaobserwować w kilku miastach, gdzie rozgrywane będą mecze. Jak może wskazywać nazwa zjawiska, od zanieczyszczeń nie ucieknie Los Angeles, gdzie swoje spotkania rozegra m.in. Szwajcaria, Bośnia i Hercegowina czy Belgia. Narażone na smog są przede wszystkim meksykańskie miasta: Monterrey, Guadalajara i Meksyk (na kultowym Estadio Azteca w tym mieście został rozegrany mecz inaugurujący rozgrywki). Na niesprzyjające grze w piłkę nożną warunki przygotować się będą musieli również przyszli półfinaliści mistrzostw, bo to oni zagrają na Mercedes-Benz Stadium w Atlancie, która również typowana jest jako miasto podatne na wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza. Jak zaznaczają eksperci, niekorzystne warunki to również skutek działalności kibiców. Słabo rozwinięty w Stanach Zjednoczonych transport zbiorowy sprawi, że duża część fanów będzie musiała dojeżdżać na mecze własnymi samochodami. Tak duża kumulacja spalin wydzielanych przez pojazdy sympatyków futbolu przyczyni się do znaczącej degradacji jakości powietrza. Parking przed stadionem w Houston, gdzie mierzyć się będą choćby reprezentacje Arabii Saudyjskiej, Holandii czy Curaçao, jest jednym z największych tego typu obiektów na świecie, pozwalając na zaparkowanie 26 tysiącom aut. Mimo że na czas mundialu liczba ta zostanie zmniejszona, nadal będziemy mówić o ogromnej przestrzeni, która niewątpliwie skłoni niektórych kibiców do przyjechania na mecz samochodem. Smog kontra sportowcy Uprawianie sportu w pokryte smogiem dni wcale nie uodparnia nas na zanieczyszczenia powietrza. Twórcy kampanii społecznej „Twoja Dawka Smogu” zaznaczają, że sportowcy trenujący na zewnątrz wdychają do swojego organizmu jeszcze więcej trujących substancji niż osoby zwyczajnie poruszające się po mieście. Wytrzymałościowa aktywność fizyczna zmusza nas do wdychania większej ilości powietrza, a co za tym idzie – zanieczyszczeń. Wystarczy godzina intensywnego treningu, by dostarczyć go płucom tyle, ile osoba niećwicząca przyswaja przez całą dobę. W dodatku przy dużym zmęczeniu sportowiec zdecydowanie intensywniej oddycha ustami, a nie nosem, przez co substancje trujące łatwiej wnikają do naszego organizmu. Jakie są konsekwencje takiej sytuacji? Bezpośredni dowód na tę zależność przyniosło badanie obejmujące 2,5 miliona uczestników największych amerykańskich maratonów w latach 2003–2019. Analiza wykazała istotną statystycznie korelację: każdy wzrost stężenia pyłu zawieszonego PM2.5 o zaledwie 1 µg/m³ przekładał się na pogorszenie rezultatów na mecie – średnio o 32 sekundy w przypadku mężczyzn oraz o 25 sekund u kobiet. Można by pomyśleć, że przy tak długim biegu pół minuty to nieduża strata, jednak patrząc choćby na wyniki Maratonu Warszawskiego, widzimy, że taka różnica może przesądzić nawet o zajęciu czołowych lokat. Pozostaje więc się zastanawiać, czy w trakcie przygotowań do północnoamerykańskiego mundialu sztaby trenerskie uwzględniły niekorzystne warunki smogowe. Możliwe, że ten nieoczywisty czynnik wpłynie na wyniki nadchodzących batalii o tytuł mistrza świata. Źródła: Zdrowe Powietrze, Twoja Dawka Smogu Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.