Niemiecka „Nicea Bałtyku” leży tuż za polską granicą. Zachwyca elegancją
Cesarskie Kurorty w Meklemburgii to Ahlbeck, Heringsdorf i Bansin. Razem tworzą spójny pas wypoczynkowy połączony najdłuższym na kontynencie nadmorskim deptakiem.
Spis treści: Cicho i zielono Symbol luksusu Promenada i park zdrojowy Zamek na jeziorze Niklot i Lew Meklemburgia – informacje praktyczne Cesarza Fryderyka Wilhelma III w 1820 r. poproszono o wymyślenie nazwy dla miejscowości, która z osady rybackiej miała się stać ekskluzywnym kurortem. – Wioska Śledzi – palnął bez zastanowienia władca, jako że chwilę wcześniej próbował tu doskonałej sałatki z tą rybą. – Znakomita nazwa – przyklasnęli miejscowi notable, bo jakżeby mieli nie przyklasnąć cesarzowi. I tak już zostało. Tak przynajmniej mówi legenda. Faktem jest, że cesarz oficjalnie zaaprobował tablicę z napisem Heringsdorf przed budynkiem miejscowej przetwórni śledzi. Tego samego roku nazwa ta została ogłoszona w pruskim dzienniku urzędowym. A Wioska Śledzi (Heringsdorf) na wyspie Uznam to dziś wspaniały przykład nadbałtyckiego uzdrowiska. W sezonie ciągną do niego tłumy, a poza sezonem dużo mniej liczni miłośnicy surowego piękna oraz kuracjusze pożądający leczniczego jodu. Cicho i zielono Szeroką, białą plażę w Bansinie mam na wyciągnięcie ręki. Od świtu siedzę więc na piasku i obserwuję mewy. Jest ich mnóstwo i robią spore zamieszanie. Lewitują w powietrzu, korzystając z mocnych bałtyckich powiewów, a potem nawołują się ekspresyjnie. Niedługo potem zadbaną promenadą Europy ruszam na zachód. Po prawej stronie mam potężniejące z minuty na minutę fale, po lewej: przepiękne domy wczasowe w stylu Bäderarchitektur, charakterystycznej architektury kurortowej. To jedno z najelegantszych miejsc nad Bałtykiem. Wdrapuję się na zalesioną górę Lange – widok stąd w słoneczny dzień jest wart każdych pieniędzy. Obserwuję spienione morskie bałwany, a po chwili zerkam na wschód, w stronę położonego na końcu Uznamu Świnoujścia. Przede mną kilka kilometrów wspaniałego wybrzeża. Niemiecka część wyspy obejmuje przede wszystkim tzw. Cesarskie Kurorty: Ahlbeck, Heringsdorf i Bansin. Razem tworzą spójny pas wypoczynkowy połączony najdłuższym na kontynencie nadmorskim deptakiem. Każde z miasteczek ma trochę inny klimat. Bansin to bezpośredni kontakt z naturą, cisza i inklinacje artystowskie. Jest najmniejszym, najbardziej kameralnym i zielonym z trzech kurortów. Turyści przyjeżdżają tu dla morza, ale i dla przepięknych bukowych lasów, które miejscami niemal „wchodzą” na plażę, a także dla bliskości jezior, zwłaszcza Schloonsee. Pełno tu ścieżek rowerowych i tras spacerowych prowadzących przez bujnie zielone krajobrazy. Architektura jest tu mniej monumentalna niż w pełnym królewskiego przepychu Heringsdorfie. To przeważnie nieduże wille, pensjonaty i rodzinne hotele. Działa tu kilka prężnych instytucji kultury i galerii. Także dlatego nierzadko gości artystów: malarzy czy szukających twórczej inspiracji pisarzy. Wyspa Uznam słynie też z odbywającego się na przełomie września i października Usedomer Musikfestival – festiwalu muzyki klasycznej. Od wielu lat jego częścią – poza miastami niemieckimi – jest też Świnoujście. Symbol luksusu Następnego dnia tuż po śniadaniu wypożyczam rower i zakosami jadę ku granicy z Polską. Kilka razy zatrzymuję się w Heringsdorfie, który nazywany bywa Niceą Bałtyku, co ma oddawać jego prestiżowy charakter. Mijam luksusowe wille, które stały się znakiem rozpoznawczym tego miejsca. To pozostałość po modzie, która zapanowała w XIX w. w Niemczech. Arystokraci i zamożne mieszczaństwo za punkt honoru wzięły sobie posiadanie domu letniskowego nad Bałtykiem. W 1876 r. uruchomiono połączenie kolejowe między stolicą cesarstwa a Świnoujściem (wówczas: Swinemunde). To wtedy wyspę Uznam nazwano „wanną kąpielową Berlina”. Każdy, kto chciał przynależeć do stołecznej elity, wręcz musiał postawić tu sobie efektowną rezydencję – najlepiej tuż przy promenadzie. A czym bardziej okazały był gmach, tym większym szacunkiem cieszył się potem jego właściciel na berlińskich salonach. Na próżno szukać wspólnych cech stylistycznych dla wszystkich domów Heringsdorfu. To właśnie różnorodność i eklektyzm stanowi o uroku tej architektury. Niektóre wille przywodzą na myśl włoskie pałace renesansowe, inne – klasycystyczne rezydencje kupieckie czy wreszcie budowle charakterystyczne dla Schwarzwaldu. Natomiast powtarzają się elementy typowe dla architektury uzdrowiskowej: portale z antycznymi kolumnami, trójkątne frontony wzorowane na greckich świątyniach, kolumny z misternymi kapitelami korynckimi, szerokie schody zewnętrzne, a także przestronne lodżie, nieregularne wykusze i ozdobne wieżyczki. Oglądam kilka efektownych przykładów nadmorskiego eklektyzmu. Weisses Schloss (Biały Zamek) to jasna rezydencja o pałacowym charakterze. Villa Achterkerke łączy elementy historyzmu z klasyczną architekturą uzdrowiskową. Zaś Villa Bleichröder to już esencja luksusu i wspomnienie po milionerach, którzy tu gościli. Niegdyś należała do bajecznie bogatego bankiera Gersona von Bleichrödera. Poza rezydencjami wypoczynkowymi najważniejszą atrakcją kurortu jest Seebrücke Heringsdorf, najdłuższe w Niemczech molo. Mierzy ponad 500 m długości i jest nie tylko pięknym deptakiem. Mieści też galerię handlowo-gastronomiczną; są tu sklepy, restauracje oraz przystań statków wycieczkowych. Promenada i park zdrojowy Zanim promenadą Europa dotrę do granicy i Świnoujścia, odwiedzam jeszcze Ahlbeck, uznawany za najbardziej klasyczny i „pocztówkowy” z trzech Cesarskich Kurortów. Również jego symbolem jest molo (Seebrücke Ahlbeck) z 1898 r. – jedno z najstarszych i najlepiej zachowanych nad całym Bałtykiem. Drewniana konstrukcja z budynkiem restauracyjnym na końcu często pojawia się w filmach i materiałach promocyjnych regionu. Z krańca mola doskonale widać linię brzegową i zabytkową zabudowę kurortu. A jest co oglądać! Wille z wieżyczkami, balkonami, ornamentami i jasnymi fasadami tworzą spójną, elegancką przestrzeń. Wiele z nich przekształcono w butikowe hotele, pensjonaty i apartamenty do wynajęcia. Wszystko opasane szeroką, piaszczystą plażą z charakterystycznymi koszami plażowymi (strandkörbe), w których przed wiatrem chronią się turyści. Nieco dalej – rząd kameralnych kawiarni, cukierni, barów i restauracji, zejścia na plażę i punkty widokowe. Ahlbeck to ciche, spokojne miejsce. Ale w sezonie przy promenadzie gwar potrafi znacząco wzrosnąć. Wtedy warto ruszyć do Parku Zdrojowego (Kurpark Ahlbeck). To zielona oaza spokoju tuż przy centrum. Alejki obsadzone starodrzewem dają wytchnienie od wakacyjnych atrakcji. Zamek na jeziorze Wypożyczonym samochodem jadę do oddalonego trochę od morza Schwerinu. Największym magnesem tego miasta jest położony malowniczo na wyspie pośrodku jeziora Schweriner See warowny zamek nazywany Neuschwansteinem Północy. Bez wątpienia zasługuje na swoje miano. Wprawdzie pierwsze wzmianki o nim pochodzą z XIII w., a potem był rozbudowywany w stylu renesansowym i barokowym, największą przemianę przeszedł jednak w XIX w. Architekci Georg Adolf Demmler i Johann Albrecht stworzyli tu cudo romantyzmu. Ich inspiracją były francuskie zamki renesansowe nad Loarą i historyzm łączący elementy baroku, klasycyzmu i renesansu. Powstały wieże i wieżyczki (ponoć jest ich aż 300), kopuły, tarasy i bogato zdobione fasady. W tym czasie Schweriner Schloss był już rezydencją wielkich książąt Meklemburgii, a więc centrum dworskiego i politycznego życia regionu. Dziś w zamku mieści się landtag (parlament) kraju związkowego oraz muzeum. Jednym z mostów wchodzę do wnętrza. Wielkie wrażenie robią reprezentacyjne sale, w tym ogromna sala tronowa z marmurowymi kolumnami, bogatą dekoracją ścian i historycznymi meblami. Z podobnym rozmachem zaprojektowana jest sala balowa. W jasnej przestrzeni zachwycają lustra i subtelne złocenia. W przeszłości odbywały się tu bale i koncerty. Równie spektakularne są otaczające twierdzę ogrody i park krajobrazowy. Fontanny, rzeźby i osie widokowe tworzą idealne tło dla budowli. To miejsce, w którym historia, architektura i natura tworzą wyjątkowo harmonijną całość. Niklot i Lew Następnego dnia ze schwerińskiego Rynku ruszam na spacer po mieście w towarzystwie Jürgena Hingsta, lokalnego przewodnika i pasjonata regionu. – Jak może słyszałeś, do XII w. żyli tutaj Słowianie, plemię Obodrzyców. Mimo germańskich najazdów długo się przed nimi bronili. Do legendy przeszedł zwłaszcza ostatni z obodrzyckich władców, Niklot, który zginął w 1160 r. podczas walk z wojskami Henryka Lwa – opowiada. Potomkowie Niklota dogadali się z najeźdźcami. Przyjęli chrześcijaństwo i utworzyli dynastię książąt Meklemburgii, która rządziła regionem przez kolejne stulecia. Dziś pamiątką o bohaterskim władcy jest monumentalna statua na schwerińskim zamku. Niklot przedstawiony jest tu jako wódz na koniu – z tarczą i włócznią. Z kolei na miejskim Rynku możemy podziwiać pomnik lwa, symboliczny hołd dla zwycięzcy historycznej potyczki, księcia Saksonii i Bawarii – Henryka Lwa. To on uznawany jest za założyciela miasta Schwerin. 7-metrowy słup pokryty reliefami odsłonięto w 1995 r. z okazji 800-lecia śmierci władcy. Jego autor, niemiecki rzeźbiarz Peter Lenk, słynie z dzieł ironicznych, zabawnych, niesztampowych. Nie inaczej jest tutaj. Gdy lepiej przyjrzeć się płaskorzeźbom, można dostrzec prawdziwe perełki. Poza scenami przedstawiającymi założenie miasta i krwawą bitwę, zobaczymy np. „paradę pośladków”, satyryczne nawiązanie do średniowiecznej manifestacji mieszkańców osady Bardowick, którzy pokazali księciu nagie pośladki w geście protestu przeciwko jego polityce handlowej. Niemal dosłownie dwa kroki dalej mamy kolejny z cudów Schwerinu – katedrę pw. Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Ewangelisty, która zachwyca wspaniałą średniowieczną przestrzenią, wysokimi sklepieniami i cennymi elementami, z historyczną chrzcielnicą na czele. Kościół powstawał od 1172 r., a od 1248 był siedzibą biskupstwa. W czasach krucjat przechowywano tu relikwie krwi Pańskiej. W XIX w. dobudowano strzelistą neogotycką wieżę o wysokości 117,50 m. I to na nią wąskimi i krętymi schodami wdrapujemy się z Jürgenem. Panorama miasta i jego siedmiu jezior jest warta tego wysiłku. Spoglądam stąd na rynek otoczony zabytkowymi kamienicami. Tego wieczora setki ludzi w każdym wieku przyjdą tu na koncert punkowy. Mimo chłodu będzie tłoczno i gwarno do późna. Meklemburgia – informacje praktyczne Dojazd Do Heringsdorfu i okolic pociągiem – np. pendolino do Świnoujścia, potem promem i taksówką lub wynajętym autem. Do Schwerinu np. z lotniska w Hamburgu samochodem lub pociągiem (2 godz., 100–180 zł). Do Hamburga z Warszawy lot już za 360 zł w obie strony liniami LOT. Transport Po bałtyckim wybrzeżu najlepiej podróżować autem. Wypożyczalnia SIXT: Ahlbecker Chaussee w Heringsdorfie. Od 330 zł za dzień. Nocleg Seetelhotel Kaiserstrand Beachhotel, Strandpromenade 21, Heringsdorf. Znakomity hotel przy samej plaży w Bansinie. Od 480 zł za 2 os. Weinhaus Uhle, Schusterstraße 13-15, Schwerin – zabytkowy hotel od 400 zł za pokój. Jedzenie Weisses Schloss – restauracja z 1825 r. w Heringsdorfie. Café Asgard, Strandpromenade 15, Bansin – na kawę nad samym morzem. Wasserschloss Mellenthin, Schlossallee 5, Mellenthin – restauracja w dawnym pałacu i na jego patiu. Weinbistro George, Schusterstraße 13-15, Schwerin. Café Prag, Schloßstraße 17, Schwerin – kawiarnia i cukiernia z historią sięgającą 1755 r. Müllers, Puschkinstraße 55, Schwerin – bar ze świetną kuchnią nastawiony na wegan i wegetarian. Weinhaus Wöhler, Puschkinstraße 26, Schwerin – tradycyjna, ciężka kuchnia w najlepszym wydaniu. Atrakcje 1,5-godzinny rejs statkiem po jeziorach Schwerinu za 23 euro (dzieci 6–14 lat: 11 euro, do 6 lat: gratis) organizuje Weisse Flotte Schwerin (Werderstraße 140). Źródło: National Geographic Traveler
Siklawa to duma polskich Tatr. Najpotężniejszy wodospad w kraju imponuje nie tylko rozmiarami
Huk spadającej wody, surowe tatrzańskie krajobrazy i imponująca wysokość – Siklawa to jedno z najbardziej spektakularnych miejsc w polskich górach. Największy wodospad w Tatrach przyciąga turystów niezależnie od sezonu.
W tym artykule: Największy wodospad w Tatrach Polskich zachwyca nie tylko rozmiarami Wodospad Siklawa w Tatrach – okolica Jak dotrzeć pod największy wodospad w Tatrach Polskich? Wodospad Siklawa – praktyczne informacje przed wędrówką Czy Siklawa to największy wodospad w Tatrach? Największy wodospad w Tatrach Polskich znajduje się w Tatrach Wysokich i jest częścią potoku Roztoka. Spada z progu Ściany Stawiarskiej, która rozdziela dwie doliny: Roztoki oraz Pięciu Stawów Polskich. Woda spływa tu dwoma, trzema, a zdarza się, że również czterema strugami. To zależy od poziomu wody w Wielkim Stawie. Wysokość Siklawy to 65-70 metrów, a nachylenie ściany: 35 stopni. Huk wody jest tu tak wielki, że trudno cokolwiek usłyszeć. Dlatego turyści oddają się tu po prostu kontemplacji. Milkną rozmowy, pokrzykiwania. Największy wodospad w Tatrach Polskich zachwyca nie tylko rozmiarami Przy dobrej pogodzie obserwować tu można urokliwą mgiełkę przybierającą różne kolory. Ten efekt przyciąga artystów, zwłaszcza malarzy i poetów, już od XIX wieku. Powstało wiele obrazów, na których zobaczymy charakterystyczną siklawską tęczę. Już w 1832 roku największy wodospad w Tatrach Polskich opisywał Seweryn Goszczyński: „O sto kroków od nas przewalał się spadek Siklawej Wody, i rosił nas mgłami swoimi. Przekrojony od sterczącej na wierzchu opoki, rzuca się po skale prostopadłej”. Wodospad Siklawa w Tatrach – okolica Sama okolica Siklawy jest wręcz bajkowa. Wysokie szczyty Tatr Wysokich, zielone wzgórza, mieniące się w słońcu górskie jeziora. Nieopodal położone jest schronisko PTTK w Dolinie Pięciu Stawów (1670 m n.p.m., najwyżej w polskich górach). A sama Dolina Pięciu Stawów uważana jest za najpiękniejszą w Tatrach. Można stąd wyruszyć np. na Kozi Wierch (2291 m n.p.m.). To najwyższy wierzchołek w Polsce, niebędący szczytem granicznym (jak np. Rysy). Ewentualnie na Szpiglasowy Wierch, z którego roztacza się fantastyczna panorama na polskie i słowackie góry. Niezwykły klimat ma też samo Schronisko PTTK w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. Spotkamy tu wielbicieli gór z całej Polski i nie tylko. Wielu bywalców poleca też tutejszą kuchnię, a zwłaszcza legendarną szarlotkę. Jak dotrzeć pod największy wodospad w Tatrach Polskich? Szlak prowadzący do wodospadu Siklawa jest łatwy, dlatego warto polecić go nawet osobom, które dopiero rozpoczynają swoją przygodę z górskimi wędrówkami. Można tam dojść na przykład z parkingu w Palenicy Białczańskiej. Idąc czerwonym, a następnie zielonym szlakiem Doliną Roztoki dotrzemy do Siklawy w trzy godziny. Po drodze mamy szansę zobaczyć także inny wodospad – Wodogrzmoty Mickiewicza. Nieco okrężną – ale równie piękną trasą – można tam dojść również przez Morskie Oko. Obie te trasy uważane są za jedne z najpiękniejszych w całych Tatrach. W sezonie musimy więc liczyć się z dużą liczbą napotkanych turystów. Warto rozważyć rozpoczęcie wyprawy o bardzo wczesnej porze – np. 5 czy 6 rano, kiedy na szlakach jest jeszcze dość pusto. Wcześniej dobrze pomyśleć też o rezerwacji miejsca parkingu w Palenicy. Jest to możliwe online i warto to zrobić ze sporym wyprzedzeniem. Koszt to 36 zł za dzień. Gdy ten parking jest pełny, można spróbować dostać się na te na Łysej Polanie, Polanie Zgorzelisko, w Bukowinie Tatrzańskiej lub Białce Tatrzańskiej. Inną opcją jest dojazd busem z Zakopanego. W sezonie, w popularnych godzinach jeżdżą one nawet co kilkanaście minut. Wodospad Siklawa – praktyczne informacje przed wędrówką Na cały trekking pod Siklawę i z powrotem warto zarezerwować sobie od 6 do 7 godzin. Tak by mieć czas na niespieszny marsz, ale też podziwianie widoków czy posiłek. Warto pamiętać, że wchodząc do Tatrzańskiego Parku Narodowego w Palenicy Białczańskiej, musimy uiścić opłatę: 10 zł osoba dorosła, 5 zł – dziecko. Są też bilety tygodniowe: odpowiednio: 50 i 25 zł. A także grupowe: 90 zł dla grupy 10 osób (45 zł – ulgowy). Pieniądze z biletów przeznacza się na tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej (wynajem przenośnych toalet, sprzątanie i remonty szlaków, wymianę oznaczeń itp.) i edukacyjnej parku narodowego oraz na ochronę przyrody. 15 procent wpływów z opłat za wstęp wspiera działalność ratowniczą Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Wprawdzie szlak jest prosty i nie wymaga żadnego specjalistycznego sprzętu, ale warto pamiętać, że po deszczu bywa tu bardzo ślisko. Część trasy może też być oblodzona, wiedzie przez pas wygładzeń polodowcowych – ten fragment nazywany jest czasem danielkami. Nazwa wzięła się od przewodnika tatrzańskiego Jana Gąsienicy Daniela, który w 1924 roku poślizgnął się tu i spadł w przepaść. Gerlach: najwyższy szczyt Tatr. Znane i mniej znane fakty o największej z tatrzańskich gór Z wysokością 2655 m n.p.m. Gerlach nie tylko góruje nad innymi szczytami Tatr Wysokich, ale także stanowi symbol i wyzwanie dla miłośników górskich wędrówek i alpinistów. Najwyższy szcz... Siklawa – jak się przygotować? To, że szlak jest dość łatwy, nie oznacza, że na Siklawę można wybrać się w klapkach japonkach, podkoszulku i z reklamówką popularnego dyskontu w dłoni. Konieczne są dobre buty trekkingowe i odpowiednia odzież: kurtka przeciwdeszczowa, spodnie trekkingowe, softshell, polar. Musimy pamiętać, że pogoda w górach potrafi zmienić się błyskawicznie. Musimy być przygotowani na deszcz, burzę, grad, znaczny spadek temperatury. Do niedużego plecaka warto wrzucić wodę i batony energetyczne na zapas. Poza tym latarkę czołówkę, bidon filtrujący wodę czy apteczkę, koniecznie z plastrami na otarcia. Czy Siklawa to największy wodospad w Tatrach? Warto pamiętać, że Siklawa dość często mylona jest z Siklawicą, a więc wodospadem, który leży w całkiem innym miejscu: na końcu Doliny Strążyskiej, pod Giewontem, w Tatrach Zachodnich. Co ciekawe, Siklawa nie jest największym wodospadem całych Tatr. Ten znajduje się już na Słowacji, dokładnie w Dolinie Białej Wody. Nazywa się Ciężka Siklawa i jest wysoki nawet na 100 metrów. Nasz ekspert Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Wadi El Gemal to wciąż mało znana perła znad Morza Czerwonego. Znajdziesz tu pustynię i rafę koralową
Hipnotyzująca pustynia, niezwykła flora i fauna, do tego wspaniała rafa koralowa. Wadi El Gemal to mało znany zakątek Egiptu.
Spis treści: Królowie pustyni Antycznym szlakiem Bóstwa i szmaragdy Delfiny i namorzyny Góra Gianniego Wadi El Gemal – informacje praktyczne Rozbijamy obóz pod skałą. Wprost na piasku rozkładamy koce, maty i niewielki stolik. Jeden z naszych gospodarzy z ludu Ababdów rozpala ognisko i zaczyna wyrabiać ciasto na chleb. Przepis jest prosty: mąka, woda i sól. Placek trzeba dokładnie ugnieść, potem składa się go na cztery i rzuca na żarzące się palenisko. Resztą węgielków przysypuje się całość. Po dziesięciu minutach wystarczy otrzepać go z popiołu i możemy się cieszyć znakomitym pustynnym pieczywem zwanym tu gabouri. Na stoliku przed nami lądują humusy, baba ganusze, grillowane na ogniu mięsa i warzywa. Czy wreszcie dolmy – nadziewane ryżem i ziołami cukinie oraz papryki. Jesteśmy na Pustyni Wschodniej, w okolicach Abo Ghosoun, kilkanaście kilometrów od wybrzeża Morza Czerwonego – w Parku Narodowym Wadi El Gemal (Dolina Wielbłądów). Dojechaliśmy tu rowerami z ośrodka Gorgonia Beach, który jest świetną bazą wypadową do zwiedzania regionu. Kiedy siadamy do kolacji, błyskawicznie zapadają egipskie – nomen omen – ciemności. Gdy gasną latarki i ognisko, ledwo widzimy siebie nawzajem. Po chwili pojawiają się gwiazdy. Cisza pustyni jest wszechogarniająca i hipnotyzująca. Widok milionów jasnych punktów nad głową – wart każdych pieniędzy. Królowie pustyni Wadi El Gemal to jeden z 29 parków narodowych Egiptu. Powstał w 2003 r. wokół wyschniętej doliny rzecznej El Gemal w celu ochrony unikatowych ekosystemów pustynnych i morskich oraz dzikiej przyrody tej części Egiptu. W 3/4 tworzy go górzysta szaro-brązowa pustynia, a w pozostałej 1/4 – fragment basenu Morza Czerwonego ze wspaniałą i wciąż świetnie zachowaną rafą koralową. Znajdziemy tu największą w regionie populację gazeli, a także 23 inne gatunki ssaków, w tym koziorożce nubijskie czy lisy pustynne, 25 gatunków gadów i 45 osiadłych tu gatunków ptaków. Królami Wadi El Gemal są członkowie żyjącego tu od wieków niegdyś koczowniczego ludu Ababdów. Mieszkają nierzadko w namiotach na pustkowiach i uważają się za potomków starożytnych mieszkańców doliny Nilu, choć w ich kulturze widać też silne wpływy nubijskie czy arabskie. Mówią jednym z arabskich dialektów, choć ich obyczajowość i tradycja znacznie różnią się od stylu bycia osiadłych Egipcjan. Są silnie przywiązani do własnej tożsamości i wierzeń. Wielu z nich nadal żyje w drodze, przemieszczając się sezonowo pomiędzy kolejnymi wadi (dolinami), studniami i pastwiskami. Kilka lat temu rządowa agencja postawiła na pustyni nowe domy dla Ababdów. Starsi mieszkańcy długo nie chcieli się zgodzić na przeprowadzkę. W końcu dali się przekonać. Gdy pracownicy socjalni odwiedzili ich jakiś czas później, zobaczyli dość niecodzienny widok: w mieszkalnych kontenerach czas spędzały… wielbłądy, starszyzna Ababdów zaś spała w namiotach przed domami. Od kilku lat w kamiennym budynku na pustyni oglądać można niewielkie muzeum poświęcone plemieniu – Beyt El Ababda. Jego pomysłodawcą był Gianni Bodini, przyjeżdżający tu od lat włoski fotograf i wielbiciel Pustyni Wschodniej. Podziwiamy tu tradycyjne stroje i rzeczy codziennego użytku: naczynia, narzędzia, poduszki, derki… Jest drewniany wielbłąd „w pełnym rynsztunku” i przykłady miejscowego rękodzieła. Są wreszcie zdjęcia z opisami – w większości autorstwa Bodiniego – z których dowiedzieć się można wiele o historii Ababdów. Od zawsze hodowali tu oni dromadery, kozy i owce. Wynajmowali się jako przewodnicy karawan i wycieczek. Łowili ryby w Morzu Czerwonym i tworzyli unikatową sztukę. Ich kultura jest silnie związana z tą ziemią i naturą. Dokładnie wiedzą, które rośliny mogą być przydatne jako lekarstwa, a które krzewy np. jako szczoteczka i pasta do zębów w jednym. Na pustyni Wadi El Gemal żyje ich ok. 3 tys., w całym Egipcie – ok. 140 tys., drugie tyle w niedalekim Sudanie. Antycznym szlakiem Następnego dnia wstajemy o 4 rano i od razu wsiadamy do dżipa. Jedziemy w głąb pustyni. Po ponad godzinie opuszczamy auto i ruszamy pieszo przez góry – do starożytnej świątyni Sikait. Na początku naszej ery było tu całe ludzkie osiedle. Pozostały po nim ślady domostw i studni. Przede wszystkim jednak miejsce kultu – taki tutejszy odpowiednik jordańskiej Petry, oczywiście w skali mikro. Podczas wędrówki pod nogami widzimy dziesiątki fragmentów glinianych dzbanów, czasem trafia się nawet dobrze zachowane ucho od tego naczynia. – Mają po nawet dwa tysiące lat – wyjaśnia towarzyszący nam Johannes Girardi, włoski menedżer z hotelu Gorgonia Beach i wielki miłośnik Wadi El Gemal, czym wprawia nas w osłupienie. – W czasach rzymskich prowadził tędy popularny szlak handlowy. Wodę transportowano w amforach na grzbietach wielbłądów. Część z nich naturalną koleją rzeczy się stłukła. I do dziś mamy mnóstwo artefaktów po tych wyprawach. Co tylko cieszy archeologów. Szlak, o którym wspomina Johannes, prowadził niegdyś znad wschodnich brzegów Nilu do Morza Czerwonego. Podróżowali nim nomadzi i kupcy. Karawany zwykle pokonywały go w czasie 12 dni. Przewożono zboże, wino, tkaniny i rzymskie monety. Z kolei na zachód wracano z sakwami pełnymi przypraw, kadzidła, kości słoniowej i jedwabiu. Punktem docelowym karawan nad Morzem Czerwonym był port Berenike, z którego towary płynęły nawet do Indii. Dziś w Berenike jest stanowisko archeologiczne, w którym spotkać można również polskich naukowców, w tym dr. Marka Woźniaka z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN. Ten fragment Pustyni Wschodniej, który właśnie eksplorujemy, w starożytności znany był jako Mons Smaragdus (Góra Szmaragdów) i słynął z wydobycia tych szlachetnych kamieni. Do dziś zresztą szmaragdowe odłamki można tu znaleźć, o czym szybko się przekonujemy. Mohamed, 11-letni syn naszego przewodnika z ludu Ababdów, co jakiś czas zatrzymuje się przy skałach. Cierpliwie grzebie w ziemi, a potem z dumą pokazuje nam zielonkawe drobinki – nie więcej niż milimetr średnicy, nie mają więc większej wartości, ale są to najprawdziwsze kamienie szlachetne. Dla starożytnych ten rejon był miejscem szczególnym. Szmaragdy miały w świecie rzymskim wyjątkowe znaczenie symboliczne (w wyższych sferach bardzo ceniona była biżuteria z tymi kamieniami), a współczesne Wadi El Gemal było jedynym w całym imperium obszarem ich eksploatacji. Dlatego też pomiędzy I a IV w. n.e. powstała tu cała osada górnicza zamieszkana przez wydobywców, ale też żołnierzy, rzemieślników czy pracowników administracji. Mieszkali tu Rzymianie oraz lokalni nomadzi – z ludu Blemiów. Bóstwa i szmaragdy Świątynia Sikait jest wspomnieniem tamtych czasów. Jej korzeni archeologowie doszukują się już w czasach Ptolemeuszy (wywodząca się z greckiej Macedonii dynastia, która rządziła Egiptem w latach 305–30 p.n.e.), ale rozbudowali ją Rzymianie. Nie ma pewności, któremu bogu była poświęcona. Przypuszcza się, że czczono tu egipskie bóstwa opiekuńcze pustyni i gór albo lokalnych bogów synkretycznych, łączących w sobie wierzenia egipskie i rzymskie. Modlono się o bezpieczeństwo pracujących w kopalniach, uniknięcie chorób i wypadków, a także o powodzenie w wydobywaniu szmaragdów. Świątynia pełniła też rolę religijnego centrum tej izolowanej społeczności. Wchodzimy do wykutego w skale wnętrza Sikait, które ukryte jest za dobrze zachowanymi antycznymi kolumnami. Na ścianach do dziś zachowały się inskrypcje i rysunki naskalne. Dostrzegam kontury wielbłąda, znaki solarne i napisy, a także imiona i nazwiska odwiedzających i archeologów sprzed lat. Na chwilę siadamy przy ognisku, które rozpalili tu napotkani nieopodal przewodnicy Ababdowie. Proponują kawę przyrządzaną w tradycyjny sposób – w metalowym tygielku podgrzewanym cierpliwie na ogniu. Cała ceremonia nazywa się al-jabanah, a kawę zwykle doprawia się przyprawami, zwłaszcza imbirem. Nie odmawiamy. Długo parzony napój jest rewelacyjny. Słodki i mocny. Jedziemy dalej. Mijamy studnie sprzed wieków, stada pasących się dromaderów i z rzadka rosnące akacje. Te ostatnie są kluczowe dla funkcjonowania ekosystemu, ponieważ należą do nielicznych drzew zdolnych przetrwać w skrajnie suchych warunkach. Ich liście i strąki to pożywienie dla wielbłądów, kóz i owiec, ale też schronienie i źródło pokarmu dla ptaków, owadów i drobnych ssaków. Bez akacji nie byłoby pasterstwa Ababdów. Po kilkudziesięciu minutach jazdy na południe krajobraz bardzo się zmienia. To już jakby inna pustynia – z jaśniejszym piaskiem szeroko rozlanym w efektowne diuny. Do tego otoczonym kilkoma warstwami stromych gór. Podziwiamy kremowobiałe wydmy, a także czerwone i pomarańczowe wzgórza, granitowe i bazaltowe formacje skalne. To zdecydowanie najpiękniejszy fragment pustynnej części Wadi El Gemal. Delfiny i namorzyny Kolejny dzień to już całkiem inne wrażenia i pejzaże. Szybką łodzią motorową płyniemy na bezludną wyspę nazywaną tak samo jak park narodowy – Wadi El Gemal. Czysty biały piasek kontrastujący z lazurem wody, a do tego namorzynowe krzewy i kolonie gniazdujących tu ptaków. Obrazek jest iście rajski. – To niezwykły ekosystem. Przyroda jest tu zachowana w stanie nienaruszonym, a jego najcenniejszy element stanowią mangrowce szare, które tworzą tu niewielkie zagajniki tuż przy morskim brzegu. To rzadkie zjawisko w skrajnie suchym środowisku – mówi mi Tamer Mounir, biolog morski związany z egipskim ministerstwem środowiska. – Żyją tu liczne ptaki: mewy, rybitwy, kormorany. To także ważny przystanek dla wielu ptaków migrujących. Tu zatrzymują się podczas swoich przelotów pomiędzy Afryką a Eurazją. Spędzamy ponad godzinę na kontemplacji tego sielskiego krajobrazu, a potem ruszamy na rafę koralową. Tuż obok łodzi płynie z nami stado delfinów. Początkowo widzimy dwa–trzy, z czasem jest ich już kilkanaście, może nawet 20; pierwszy raz w życiu widzę ich tak wiele i tak blisko. Płyną po prawej i po lewej stronie, z przodu i z tyłu – tak jakby tworzyły eskortę naszej jednostki pływającej. Wyskakują ponad powierzchnię i kręcą widowiskowe piruety. Ewidentnie dobrze się bawią! Dopływamy do rafy. Zakładamy maski z rurkami i płetwy, a zaraz potem wskakujemy do wody. Podwodny świat, który się przed nami otwiera, hipnotyzuje tak samo jak pustynne niebo. Koralowce są tu chyba we wszystkich kolorach tęczy: pomarańczowe, żółte, fioletowe, czerwone, niebieskie... Przybierają przy tym najniezwyklejsze kształty: kalafiora, gąbki, wachlarza, gałęzi czy mózgu. W sumie aż 450 gatunków. Do tego falujące ukwiały i glony. Przed moimi oczami defiladę urządziły sobie równie barwne ryby. Błazenek (czyli filmowy Nemo), pokolec, papugoryba, rogatnica, granik, motylkowiec, skrzydlica, rozdymka, ostrobok, barwena, skalar… 1,2 tys. gatunków! A na deser ogromny żółw karetta. Wszystko na wyciągnięcie ręki. Za nimi – zdająca się nie mieć końca błękitna otchłań. Dzień później inne cuda fauny i flory zobaczymy jeszcze w zatoce Qulaan. Podziwiamy krzewy namorzynowe i co najmniej kilkanaście gatunków ptaków. Żyją tu m.in. liczne rybołowy (jeden z nich wita nas efektownym przelotem z potężną rybą w dziobie), czaple siwe, a także endemiczne mewy białookie – bardzo już rzadkie, zagrożone wyginięciem. Góra Gianniego Ostatni dzień w Wadi El Gemal rezerwujemy sobie na położone nieopodal wybrzeża wzgórze El Talayee (162 m n.p.m.), żartobliwie nazywane Górą Gianniego z powodu zaangażowania wspomnianego już fotografa Gianniego Bodiniego w jego popularyzację. Wyruszamy tam wcześnie rano, na długo przed wschodem słońca. Pod górę podjeżdżamy dżipem, a potem czeka nas niezbyt forsowny trekking. Kilkadziesiąt minut później jesteśmy na szczycie. To moment, gdy żarzące się na złoto słońce w towarzystwie wielobarwnych promieni wyłania się znad Morza Czerwonego. Dla takich widoków warto żyć. Wadi el Gemal – informacje praktyczne Dojazd Najlepiej szukać bezpośrednich przelotów z polskich miast do Marsa Alam z biurami podróży. W swojej ofercie ten kierunek mają m.in. Itaka, Rainbow Tours, TUI czy Coral Travel. Z lotniska w Marsa Alam do Wadi el Gemal najlepiej dojechać busem (ok. 1 godz.). Wiza i waluta Wiza kosztuje 25 dol. i można ją kupić na lotnisku w Marsa Alam, zaraz po przylocie. Funt egipski; ok. 13 EGP = 1 PLN. Nocleg Gorgonia Beach Resort, Marsa Alam. Od 2300 zł za 7 dni w opcji all inclusive (bez przelotu). To jeden z dwóch ośrodków wakacyjnych na terenie Parku Narodowego Wadi El Gemal. Pomost hotelowy bezpośrednio graniczy z bogatą rafą koralową, można tu nurkować i snorklować, nie wypływając daleko w morze. Gorgonia szczyci się polityką zrównoważonego rozwoju, jaka tu panuje. W jej ramach pracownicy hotelu raz na tydzień organizują sprzątanie lokalnych plaż – każdy może dołączyć. Aktywnie też edukują mieszkańców okolicy i turystów w dziedzinie ekologii. Transport Na pustynię najlepiej pojechać z lokalnym przewodnikiem z ludu Ababdów. O ich usługi trzeba pytać w recepcji hotelu albo w biurach turystycznych. Koszt to zwykle ok. 100 euro za dzień. Jedzenie Tradycyjna egipska molokhia przygotowywana jest z drobno siekanych liści juty, które gotuje się w bulionie (z kurczaka, królika lub wołowiny), a kluczowa jest tu tasha – miks podsmażonego czosnku i kolendry, który dodaje się na końcu gotowania. Molokhię podaje się z ryżem lub chlebem baladi, a także z mięsem wołowym lub drobiem. Na koshari składają się ryż, makaron, soczewica i ciecierzyca. Całość polewa się intensywnym sosem pomidorowym z czosnkiem i octem, a na wierzch dodaje się chrupiącą smażoną cebulę. Dolma to nadziewane ryżem z aromatycznymi ziołami liście winogron, ewentualnie cukinia lub papryka. Źródło: archiwum NG
Les Menuires, Méribel, Saint-Martin-de-Belleville – francuski raj dla narciarzy. Każdy znajdzie tu coś dla siebie
Gdy zaczynasz tu szusować, możesz to robić w zasadzie bez końca. Ośrodek narciarski Les Menuires leży w sercu doliny Belleville, jednej z tzw. Trzech Dolin (Les Trois Vallées).
Spis treści: Po mistrzowskich trasach Méribel Saint-Martin-de-Belleville Chalet du Sunny Zakładamy narty pod hotelem i w zasadzie już jesteśmy na stoku. Nie musimy nigdzie jechać busem, autem czy bryczką. Moglibyśmy nawet założyć narty już w pokoju i wyskoczyć przez okno na zaśnieżoną pochyłą polanę. Potem pod wiaduktem do wyciągu i dalej fruuu... w wysokie Alpy. Jesteśmy w Les Menuires, w sercu doliny Belleville, jednej z tzw. Trzech Dolin (Les Trois Vallées), które uważane są za największy teren stricte narciarski na świecie. Znajduje się tu w sumie 335 tras o łącznej długości ponad 600 km! Sama stacja narciarska Les Menuires powstała w 1964 r. i chwali się 89 trasami i 31 wyciągami. Do tego dochodzi kilkadziesiąt restauracji i równie wiele hoteli. Centrum ośrodka jest La Croisette, czyli „patelnia”, na której kończy się większość zjazdów. I przy której można coś zjeść, wypożyczyć sprzęt czy po prostu odpocząć. To stąd wieczorem ruszamy przez góry na skuterach śnieżnych. Wiatr urywa głowę, śnieg rozbryzguje się wysoko na boki. Jest mroźno, ale rozgrzewa nas adrenalina. Po mistrzowskich trasach Méribel Następnego dnia udajemy się do niedalekiego Méribel. – Samochodem jechalibyśmy tam godzinę. Na nartach co najmniej dwa razy szybciej. Mimo że przez wysokie góry – mówi nasz przewodnik Tomek Winiarski. W Les Menuires spędza każdą zimę od 1987 r. Pracuje tu jako instruktor, a o okolicy wie wszystko. Dzięki temu po drodze mamy też szybką i darmową lekcję historii sportu. Tomek wspomina, jak pracował podczas zimowych igrzysk olimpijskich Albertville w 1992 r., które odbywały się m.in. na stokach, na których teraz szusujemy, a więc Les Menuires i Méribel. Ale też obiektach w Courchevel, La Plagne, Tignes, Val d’Isere, Les Arcs i wielu innych. Igrzyska i mistrzostwa – Trudno sobie wyobrazić, jak wyglądają trasy dla najlepszych. W 1992 r. miałem przyjemność pracować nad przygotowaniem slalomu w Les Menuires w ramach igrzysk. Wydawało nam się, że wszystko jest świetnie, ale przyjechał delegat FIS i kazał całą nawierzchnię zeskrobać, a potem zalać wodą i zamrozić. Oni naprawdę jeżdżą po lodzie! Dzięki temu trasa zjazdowa tak szybko się nie niszczy i jest sprawiedliwiej. W Les Menuires podczas olimpiady rozegrano prestiżowy slalom męski, a w Méribel, do którego właśnie dojeżdżamy, slalomy kobiece i zawody hokejowe. W osadzie Méribel-Mottaret, gdzie znajduje się stadion narciarski ze sporymi trybunami i stromym stokiem, odbywają się też męskie konkurencje mistrzostw świata w narciarstwie alpejskim: slalom gigant i slalom specjalny. – A tam, wyżej, odbywa się bieg zjazdowy – pokazuje Winiarski. Konkurencje kobiece z kolei są w niedalekim Courchevel. Szusujemy dalej. Po kolejnych kilkunastu minutach przejeżdżamy obok miejsca, w którym w grudniu 2013 r. doszło do głośnego wypadku z udziałem legendy Formuły 1 Michaela Schumachera. Sportowiec wyjechał poza trasę, nie zauważając schowanych pod śniegiem skał. Wywrócił się i uderzył głową w kamień. Nie pomógł kask, a zaszkodziła prawdopodobnie zamontowana na nim kamerka go pro. Niemiec zapadł w długą śpiączkę, do dziś nie odzyskał sprawności. Saint-Martin-de-Belleville Wieczorem zjeżdżamy niżej, do urokliwego Saint-Martin-de-Belleville. To również stacja narciarska, ale już całkiem inna niż Les Menuires. O ile tę drugą stworzono w XX w. od zera na terenach dawnej kopalni węgla, o tyle Saint-Martin to tradycyjna wieś, w której podziwiamy i piękny barokowy kościół, i mnóstwo starych budynków z różnych epok. Przede wszystkim jednak zwiedzamy malutkie, ale szalenie ciekawe lokalne muzeum. Mamy tu więc typową chatę pasterską, w której mieszkańcy żyli razem ze swoim bydłem. Przyglądamy się domowym sprzętom i ściennym malowidłom, które obrazują życie alpejskich wieśniaków w kolejnych miesiącach roku. Oglądamy też krótkie, ale pouczające filmy o pracy rolników, dawnych metodach wytwarzania masła czy cepowaniu i mieleniu ziaren na mąkę. Chalet du Sunny Ostatniego dnia szusujemy od wczesnego rana do późna, jedynie z krótką przerwą na lunch. Przed powrotem chcemy się nasycić górskimi krajobrazami, śniegiem, alpejskim powietrzem. Słońce niestety wychodzi zza chmur rzadko, ale i tak mamy z jazdy sporo frajdy. Trudno w to uwierzyć, ale gdyby w tym samym czasie w Trzech Dolinach działały wszystkie wyciągi, w ciągu godziny byłyby w stanie przetransportować na stoki aż 260 tys. ludzi! Na szczęście ogrom terenu sprawia, że tłumów wokół nie widać. Każdy jest w stanie znaleźć tu swoją niszę i naprawdę dużo przestrzeni. To niewątpliwie jest wielki atut miejsca. Na ostatnią kolację, do Chalet du Sunny na wysokości 2500 m n.p.m., jedziemy... ratrakiem. Wiatr dmie, śnieg oblepia szyby tak, że nic wokół nie widać. Maszyna warczy i podskakuje na wertepach. Wrażenie jest takie jak podczas jazdy czołgiem. W ciągu dnia można by tam pewnie dotrzeć na nartach, ale teraz, po zmroku, inaczej się nie da. Cóż, zwłaszcza po takiej wycieczce fondue w górskiej chacie na tej wysokości smakuje wybornie. Źródło: archiwum NG
„Zimno, śnieg i zerwany łańcuch” – dziennikarz „Travelera” nie sądził, że tak skończy się jego górski trip
Radziejowa i Wielki Rogacz na e-bike’u? To możliwe – choć nie bez przygód. Maciej Wesołowski relacjonuje trasę przez Beskid Sądecki, pokazując nie tylko krajobrazy, ale i wyzwania.
Spis treści: Deszcz, błoto i pierwszy lot przez kierownicę – przygoda na rowerze enduro zaczyna się mocno Polana Litawcowa, Łemkowie i Beskid Nadpopradzki – historia, o której mało kto pamięta Schronisko na Przehybie, burza i legendarna szarlotka. Tu zaczyna się historia Głównego Szlaku Beskidzkiego Radziejowa, Korona Gór i widok za 1266 metrów wysiłku – Wielki Rogacz w tle Jak zaplanować wyprawę rowerową do Beskidu Sądeckiego Naszą bazą jest Piwniczna-Zdrój. To tutaj testujemy sprzęt i stąd ruszamy w góry. Najpierw na przełęcz Obidza, gdzie tak naprawdę zaczyna się nasz Tour de Beskid. Jedziemy rowerami elektrycznymi typu enduro, przystosowanymi do jazdy w trudnym terenie, a naszym celem jest najwyższy szczyt Beskidu Sądeckiego – Radziejowa. Deszcz, błoto i pierwszy lot przez kierownicę – przygoda na rowerze enduro zaczyna się mocno Szczęścia do pogody nie mamy. Od rana chmurzy się, a potem rzęsiście leje. Mimo że jest połowa maja, temperatura zbliża się niebezpiecznie do zera. Przedzieramy się przez głębokie błocko, a w wyższych partiach gór nawet sypie śnieg. Co oczywiście w żaden sposób nas nie powstrzymuje. Wbrew niesprzyjającej aurze mamy dużo frajdy z jazdy. Ja swoją pierwszą przygodę zaliczam już po kilku minutach – nie dostosowuję prędkości do warunków i lecę przez kierownicę prosto w błoto. Wychodzi słaba znajomość tego rodzaju sprzętu. Rower enduro okazuje się prawdziwą bestią, potrzeba więc nieco doświadczenia, by go okiełznać. Polana Litawcowa, Łemkowie i Beskid Nadpopradzki – historia, o której mało kto pamięta Na szczęście po efektownym fikołku jestem cały, zaledwie trochę poobcierany. Mogę ruszać dalej. Wspinamy się coraz bardziej stromymi drogami, od czasu do czasu przydaje się więc rowerowy tryb „turbo”. Chociaż od razu warto dodać, że to jednak nie motocykl i bez solidnej pracy mięśni nóg nawet wspomaganie nie pomoże. Po drodze mijamy Polanę Litawcową – niegdyś należała ona do Łemków, którzy tu wypasali swoje owce. Po tym jak tę grupę etniczną wysiedlono z Beskidu w ramach powojennej Akcji „Wisła”, polana stoi pusta i coraz mocniej zarasta. A szkoda, widoki stąd są przednie. Przy dobrej pogodzie zobaczyć stąd można Tatry i Pieniny. Ale to nie jest ten dzień. Podziwiam więc delikatny obłok mgły zasnuwający okolicę. A okolica jest bardzo ciekawa. Region dzieli się na dwie części: pasmo Radziejowej i pasmo Jaworzyny; granicą pomiędzy nimi jest rzeka Dunajec. Różnią się one zarówno rzeźbą terenu, architekturą czy infrastrukturą, jak i dziedzictwem kulturowym. W paśmie Radziejowej, którym jedziemy, do dziś dostrzec można spuściznę żyjących tu przez wieki, wspomnianych już Łemków. To oni zbudowali np. wiele z drewnianych obiektów sakralnych, które nadal stanowią o charakterze miejsca. Do roku 1918 leżący w południowo-wschodniej części Małopolski rejon nazywano Beskidem Nadpopradzkim. Po traktacie wersalskim i wytyczeniu granic pomiędzy odrodzoną Polską a powstałą właśnie Czechosłowacją u nas zaczęto używać nazwy Beskid Sądecki, a w Czechosłowacji – Ľubovnianska Vrchovina. Zdaniem wielu teraz, gdy polityczne emocje opadły (po drugiej stronie granicy nie ma już zresztą Czechosłowacji, a Słowacja), warto by pomyśleć o przywróceniu dawnej nazwy. Bo nie ma wątpliwości, że to płynąca m.in. przez Piwniczną-Zdrój rzeka Poprad jest osią regionu i jego punktem odniesienia. Niezależnie od nazwy jest tu przepięknie. Średniej wielkości góry pokryte są w większości gęstym lasem. Pomiędzy górskie grzbiety wcinają się wąskie i głębokie doliny rzek. Schronisko na Przehybie, burza i legendarna szarlotka. Tu zaczyna się historia Głównego Szlaku Beskidzkiego Kierujemy się w stronę schroniska PTTK Przehyba. Deszcz zacina coraz intensywniej, a następny podjazd jest już szaleńczo stromy. Zbyt stromy nawet dla mojego cyklopotwora. Mniej więcej w połowie tego odcinka pęka mi łańcuch. Kolejne pół godziny to mozolna jego naprawa przy padającym deszczu i śniegu. Cóż, zdarzają się przyjemniejsze rzeczy na szlaku. Ta akurat przygoda najlepiej wyglądać będzie w kombatanckich opowieściach za jakieś 10 lat. Po kolejnych kilkudziesięciu minutach w śnieżnej zadymce docieram do schroniska na Przehybie (1175 m n.p.m.). Tu mamy zaplanowany obiad. W krótkiej przerwie pomiędzy opadami mam szansę docenić niezwykłe jego położenie – poza Tatrami i Pieninami nierzadko widać stąd również Gorce. Zamawiam polewkę przehybską. To regionalna zupa na bazie zsiadłego mleka lub maślanki, z dodatkiem ziemniaków, czosnku, koperku, jajek i skwarek. Do tego grzanki z żytniego chleba. W innych wariantach zdarza się, że kucharz dorzuci do polewki mąki pszennej, owsa lub kaszy jaglanej. Koledzy zamawiają naleśniki, pierogi z jagodami lub pomidorową – wszystko podobno doskonałe! Na koniec na stoły wjeżdża słynna przehybska szarlotka. Wielka i pyszna! Schronisko ma niezwykły klimat. Tworzą go drewniane obicia ścian i sufitów, takież meble, ale też malowane „jezuski” na ścianach i towarzyszące im plakaty rodem z PRL. Znajduje się tu także Izba Pamięci profesora Kazimierza Sosnowskiego, żyjącego na przełomie XIX i XX w. geografa, taternika i krajoznawcy. Dziś uważa się go za jednego z ojców nowoczesnego polskiego krajoznawstwa i wielkiego promotora turystyki pieszej. Zasługą prof. Sosnowskiego jest m.in. utworzenie Głównego Szlaku Beskidzkiego, który zresztą również nosi jego imię (i przebiega przez Przehybę). To ok. 500 km trasy łączącej Ustroń w Beskidzie Śląskim z Wołosatem w Bieszczadach. Radziejowa, Korona Gór i widok za 1266 metrów wysiłku – Wielki Rogacz w tle Jedziemy dalej. Coraz bardziej zaczynam doceniać nieznaną mi wcześniej funkcję w moim rowerze Orbea. Podczas stromego podjazdu, nie zatrzymując się ani na chwilę, mogę podnieść sobie sztycę siodełka za sprawą wajchy przy kierownicy. I analogicznie – na zjeździe, gdy przy sporej prędkości trzeba przyjąć całkiem inną pozycję, mogę błyskawicznie obniżyć sobie sztycę. Niby prosty trik, a jak bardzo zmienia komfort i bezpieczeństwo wycieczki! Przed nami Wielki Rogacz (1182 m n.p.m.). Jest on gęsto porośnięty drzewami, dlatego też dość łatwo go przegapić. To w tej okolicy krzyżują się z sobą dwa szlaki turystyczne: czerwony (którym prowadzi Główny Szlak Beskidzki) i niebieski. Wreszcie, po pokonaniu kolejnego stromego i pełnego ostrych kamieni odcinka, docieramy do Radziejowej (1266 m n.p.m.), jednego z 28 szczytów oficjalnie tworzących Koronę Gór Polskich. Pierwsze, co widzę, to betonowy obelisk i pomnik ustawiony tu z okazji 1000-lecia państwa polskiego. Jest też tablica z napisem: „Uszanuj majestat gór”. Staram się to robić zawsze, nie tylko tutaj, ale dzięki za przypomnienie. Obok dostrzec można niewielką drewnianą skrzyneczkę, w której kryje się pieczątka. Przydaje się ona zdobywcom Korony Gór. W ten sposób można sobie zapewnić dowód zdobycia szczytu. Zostawiamy rowery na dole i po ażurowych metalowych schodach wdrapujemy się na 20-metrową wieżę widokową, jaka powstała tu w 2020 r. Panorama jest imponująca, choć dziś na pierwszym planie są przede wszystkim ośnieżone wierzchołki świerków. Jest również długa tablica z wypisanymi szczytami, które stąd (podobno) widać. Są tu i tatrzańskie Czerwone Wierchy, i Giewont, i Kozi Wierch, są słowackie wierzchołki z pasma Małej Fatry, są Pieniny z Trzema Koronami na czele. Obiecuję sobie, że wrócę tu kiedyś, gdy aura będzie bardziej sprzyjać. Tymczasem wiatr urywa głowę, więc zawracamy. Na Radziejowej spędzamy ponad pół godziny. Po czym rozpoczynamy powrót do Piwnicznej. Na początek bardzo ostry zjazd po mokrych kamieniach i sporo zakrętów. Potem trochę się wypłaszcza. Jedziemy przez gęsty świerkowo-bukowy las, który daje poczucie bliskiego obcowania z naturą. Jesteśmy mokrzy i zziębnięci. Po drodze zahaczamy jeszcze o przełęcz Niemcową, z której również roztacza się wspaniały widok. Ale i tak każdy myśli już przede wszystkim o ciepłej kolacji i seansie w hotelowej saunie. Jak zaplanować wyprawę rowerową do Beskidu Sądeckiego Nocleg Hotel Piwniczna SPA & Conference. Położony w zakolu Popradu ośrodek jest znakomitą bazą do wypadu w góry. Od 470 zł/os. Sprzęt Jechałem elektrycznym rowerem Orbea Wild wyposażonym w silnik Bosch Performance Line CX (5. generacji). Posiada on 4 tryby jazdy: eco, tour, eMTB i turbo. Wypożyczenie e-bike’a enduro na 4 godz. to koszt 160 zł, na cały dzień: 230 zł; Rowerowa Dolina, ul. Targowa1, Piwniczna-Zdrój. Trasa Trasę z Piwnicznej-Zdroju do przełęczy Obidza pokonaliśmy busami. Potem dotarliśmy do schroniska PTTK Przehyba, na szczyty Wielki Rogacz i Radziejowa. Po czym wróciliśmy do Piwnicznej. Fantastycznym rozwiązaniem podczas jazdy rowerem elektrycznym w Beskidzie Sądeckim są stacje ładowania baterii rozsiane po okolicy, m.in. na przełęczy Obidza, w schronisku na Przehybie czy przy Chacie Magóry. To pozwala na znaczne przedłużenie planowanej trasy po górach. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Maciej Wesołowski Reporter. Redaktor prowadzący magazynu National Geographic Traveler. Autor książek reporterskich: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie” oraz „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii”, współautor zbiorów reportaży „Tu drzwi trzeba otwierać powoli”, „Grzech jest kobietą”, „Warszawa nocą”. Publikował m.in. w Dużym Formacie Gazety Wyborczej, Przekroju, Wprost, Rzeczpospolitej, Tylko Rocku, Machinie, Podróżach, Wirtualnej Polsce i Onecie. Nominowany do nagród dziennikarskich, m.in. Grand Press, MediaTory, nagrody im. Teresy Torańskiej. Kaszëba z pochodzenia, kociewiak z urodzenia, suwalczanin z wychowania, warszawiak z wyboru. Uzależniony od podróży, spotkań z ludźmi, ekstrawaganckiej kuchni i muzyki Radiohead. Uwielbia kulturowe transgresje i etniczne koktajle Mołotowa.
Stolica Kolumbii – Bogota – to miasto przesady, tańca i pomników
Kolumbijska przesada to nie tylko sposób wyrażania emocji, ale też klucz do zrozumienia kultury tego kraju. Zobacz, jak przejawia się w codziennym życiu mieszkańców stolicy Kolumbii – Bogoty.
Spis treści: Zdrobnienia i wyolbrzymienia – językowe perełki Stolica Kolumbii – Bogota Pomniki – pasja Kolumbijczyków Bezpieczeństwo, muzeum i kultura Rowerem, na kawę i... na Monserrate Ciclovía Jedna z knajpek w modnym rozrywkowym rewirze Zona T Bogoty, stolicy Kolumbii. W telewizorze mecz; gra reprezentacja – z największą obecnie tu gwiazdą Jamesem Rodríguezem w składzie. Co więcej – gra dobrze, przeważa – nie bez przyczyny była niedawno na trzecim miejscu w światowym rankingu. Komentator nawija z taką prędkością, że nawet Latynosi z innych części świata nie wszystko potrafią zrozumieć. Wreszcie jest! Ludzie wstają z miejsc, klepią się po ramionach, pokrzykują, krzyczą, piwo leje się na podłogę. Goooooooooooool – krzyczy komentator, przeciągając samogłoskę tak długo, aż starczy mu tchu. A może to trwać naprawdę baaaardzo długo. – Goooolaaaaazo! – poprawia po chwili. Golazo, czyli „golisko”, coś więcej niż zwykła bramka. Golazo to bramka wielkiej urody, strzelona np. z czterdziestu metrów w samo okienko. Albo z przewrotki. Albo taka, w której strzelec przedryblował wcześniej pięciu zawodników przeciwnej drużyny. Kolumbijczycy uwielbiają przesadę; niewiele rzeczy czy stanów emocjonalnych ma ten przywilej, by zostać przy swoim wymiarze. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/GettyImages-1197740179-dfda153.jpg" width="5368" height="3579" alt="Katedra Prymasowska w Bogocie na Plaza Bolívar – Metropolitalna Bazylika Katedralna Niepokalanego Poczęcia, Prymasowska Katedra Kolumbii." title="Katedra Prymasowska w Bogocie na Plaza Bolívar – Metropolitalna Bazylika Katedralna Niepokalanego Poczęcia, Prymasowska Katedra Kolumbii." /> Zdrobnienia i wyolbrzymienia – językowe perełki W języku uwielbiają wyolbrzymienia, ale też – zdrobnienia. Które dla europejskiego ucha brzmią czasem zabawnie, czasem kuriozalnie. Jest więc golazo, ale jest też chiquita (dziewczynka – również w odniesieniu do całkiem dorosłych kobiet), cervesita (piweczko), vodkita (wódeczka), curvita (zakręcik), a nawet ahorita (terazik – od słowa ahora – „teraz”) czy tardesito (późnienko – od tarde – „późno”). Kolumbijczycy uwielbiają przesadę tak jak uwielbiają futbol, dobre towarzystwo, dobre jedzenie, muzykę i taniec. Stolica Kolumbii – Bogota Wprawdzie stolica Kolumbii – Bogota – to nie centrum salsy (jak np. położone na południu Cali) czy karaibskich rytmów (jak Cartagena czy Baranquilla, gdzie co roku odbywa się druga po Rio największa fiesta karnawałowa na kontynencie), ale ze znalezieniem klubu tanecznego nie ma najmniejszego problemu. Cumbia, salsa, rumba, vallenato, reggaeton, ale też sporo międzynarodowego disco czy rocka… Można przebierać. Nie przypadkiem z Kolumbii pochodzą Shakira czy Juanes (znany z hitu „La Camisa Negra”). Pomniki – pasja Kolumbijczyków Jadę Siódmą Aleją w stronę centrum Bogoty. Kawałek za Canton Norte – największymi w kraju koszarami – pomnik Ameriga Vespucciego, włoskiego kupca, nawigatora i kartografa, człowieka, który dał imię dwóm kontynentom. Nieduży, zlewający się z resztą krajobrazu monumencik. Wielu przechodniów pewnie nawet nie bardzo pamięta, czym się Amerigo wsławił. Ale jeśli tu stoi, na pamięć z pewnością zasłużył. A że Kolumbijczycy pomniki kochają, to już inna sprawa. Jest ich tu mnóstwo. Potężnych, wielkich, ale też całkiem skromnych. Rzecz – tutaj – oczywista, najwięcej posiada ich Simón Bolívar, XIX-wieczny bohater narodowy, kolumbijski Piłsudski i Kościuszko w jednym. El Libertador – wyzwoliciel. Jego lśniąca metalicznie statua z brązu stoi na najważniejszym w Bogocie placu – Plaza de Bolívar. Simón ma okazały kamienny cokół, hardą minę, szatę będącą połączeniem munduru z czasów romantyzmu i rzymskiej togi, a w dłoni dzierży słynną szablę, którą to w 1974 r. w zuchwały sposób skradziono z jego muzeum. Bezpieczeństwo, muzeum i kultura Na głowie często siadają mu gołębie, a otaczają najważniejsze w kraju budynki – katedra, parlament i Pałac Sprawiedliwości. Symbolizuje kolumbijskie umiłowanie wolności i demokracji. Dzisiejsza Bogota to ogromne, nowoczesne miasto, które rozwija się w zaskakującym tempie. Coraz więcej tu wysokich biurowców ze szkła i stali, coraz więcej modnych knajp w stylu zachodnim. Ale i tak najciekawiej jest wciąż tam, gdzie czuje się dawną Kolumbię. Chociażby w niewielkich jadłodajniach ulokowanych w postkolonialnej La Candelarii. Kolorowe domy najstarszej bogotańskiej dzielnicy zachwycają eleganckimi elewacjami, drewnianymi balkonami w starym hiszpańskim stylu. Jedyne, co psuje nieco obraz tego miejsca, to zwoje drutu kolczastego i wyjątkowo liczni policjanci w pełnym rynsztunku – w hełmach i z bronią gotową do strzału. Rowerem, na kawę i... na Monserrate Dojeżdżam do Muzeum Złota. To największy i najciekawszy tego rodzaju przybytek na świecie. Zgromadzono tu 36 tys. eksponatów, z czego aż 33 tys. ze złota. Kunsztowna prekolumbijska biżuteria, ceramika, posążki ludzi i zwierząt, zbiory broni i przedmioty codziennego użytku z czasów inkaskich. To wszystko składa się na skarb, którego realna wartość trudna do oszacowania. Stąd już niedaleko do Calle Once (Ulicy Jedenastej), gdzie koncentruje się duża część kulturalnego życia stolicy. W dwóch miejscach, które stoją niemal naprzeciw siebie, ustawiono Centro Cultural Gabriel García Márquez i Museo Botero – ku chwale dwóch być może najważniejszych twórców współczesnej kultury kolumbijskiej. Garcia Marquez – wiadomo, noblista, autor kultowej powieści „Sto lat samotności”, uważany za twórcę tzw. realizmu magicznego w literaturze. Fernando Botero to z kolei najbardziej znany na świecie latynoski malarz, mistrz ironii i kolumbijskiej przesady. Ciclovía Stolicę Kolumbii, największe w całych Andach, 8-milionowe miasto niełatwo polubić od pierwszego wejrzenia. Trzeba trochę czasu, by odnaleźć tu swoje ścieżki, ważne punkty na mapie. Ale można sobie pomóc, przyjeżdżając tu w niedzielę. Wtedy zamykane są główne bogotańskie aleje, rusza cotygodniowa Ciclovía; pomiędzy 7 rano a 2 po południu drogi są tylko dla rowerów i pieszych, rolkarzy, ale też niepełnosprawnych na wózkach inwalidzkich. Rowerzystów bywa tu nawet kilkaset tysięcy. Na ulicy kwitnie handel, ktoś tańczy, ktoś rysuje wprost na asfalcie arcydzieło kredą. Starsi panowie grają w szachy, inni przyjmują zakłady w wyścigach tresowanych świnek morskich – i to akurat wygląda okropnie, bo gryzonie wyglądają na mocno naszprycowane. W niedzielę jedzie się też na wzgórze Monserrate – jeden ze szczytów Kordyliery Wschodniej, skąd jest najlepszy widok na niekończące się miasto. Wspinaczka na najwyższy punkt Bogoty (3152 m n.p.m.) to już całkiem spore wyzwanie. Źródło: National Geographic Traveler
„To jeden z najbardziej fascynujących krajów na świecie” – dziennikarz Travelera znalazł swoje miejsce na Ziemi
Kolumbia to kraj, który trudno zaszufladkować – zaskakuje różnorodnością, zachwyca krajobrazami i porusza historią. Właśnie tam ruszył Maciej Wesołowski, by odkryć miejsca, które nie mieszczą się w typowym przewodniku turystycznym.
Spis treści: Tradycyjne kolumbijskie śniadanie w sercu Bogoty – agua de panela zamiast kawy Kolumbia – kraj kontrastów, magii i nieodkrytych skarbów Ameryki Południowej Kolumbia – kraj, w którym spotykają się wszystkie oblicza Ameryki Łacińskiej Kolumbijski aktywizm miejski – lekcja dla Polski od serca Ameryki Łacińskiej Podróżując po Kolumbii, reporter National Geographic Traveler Maciej Wesołowski dociera nie tylko do popularnych miejsc, ale przede wszystkim do tych zapomnianych, nieoczywistych, często pomijanych przez turystów. To właśnie tam spotyka ludzi, którzy dzielą się swoimi historiami – pełnymi nadziei, bólu, kontrastów. Kraj ten, niegdyś kojarzony głównie z kartelem narkotykowym, dziś odkrywa przed nim zupełnie inne oblicze – pełne życia, dźwięków, smaków i emocji. Tradycyjne kolumbijskie śniadanie w sercu Bogoty – agua de panela zamiast kawy Pamiętam dobrze smak śniadania podczas mojej pierwszej wizyty w Bogocie. Był wczesny ranek, być może jeszcze przed siódmą. Ulice były niemal puste, mimo że znajdowałem się w samym centrum jednej z największych metropolii Ameryki Południowej. Usiadłem w zabytkowej, ponad 200-letniej kawiarni La Puerta Falsa, zlokalizowanej tuż przy Plaza Bolívar – najważniejszym placu w Bogocie, symbolicznym sercu nie tylko miasta, ale i całego kraju – wspomina Maciej Wesołowski. Zamówiłem kawę, bo wydawało mi się to oczywiste – Kolumbia i kawa to przecież niemal synonimy. Kelner jednak zaskoczył mnie, mówiąc, że kawy nie mają. W La Puerta Falsa serwuje się tylko to, co pito w czasach sprzed narodzin kawowej potęgi Kolumbii – czyli agua de panela. Panela to nieskrystalizowany suszony sok z trzciny cukrowej, sprzedawany w formie twardych, brązowych kostek – przypominających nieco szare mydło. To produkt powszechny, szczególnie w wiejskich regionach Andów i w domach rolników, gdzie przez wieki stanowił podstawę codziennej diety. Agua de panela, czyli gorąca woda z rozpuszczoną panelą, często wzbogacana kilkoma kroplami świeżo wyciśniętej limonki, nie tylko dostarcza energii, ale i nawadnia. To napój, który odżywia ciało i koi zmęczenie – nic więc dziwnego, że przez wieki był nieodłącznym elementem poranka kolumbijskich campesinos. Dla mnie, zmęczonego podróżą i rozregulowanego jetlagiem, był to napój idealny. Mimo że była to przecież tylko woda z cukrem, smakowała wybornie – może właśnie dlatego, że niosła ze sobą smak historii i tradycji, a nie sztucznie wykreowane doznania kulinarne. Kolumbia – kraj kontrastów, magii i nieodkrytych skarbów Ameryki Południowej Kolumbia zbyt często pojawia się w mediach w kontekście przemysłu narkotykowego i nazwiska, które zdominowało światowe nagłówki – Pablo Escobara. Ale Kolumbia to znacznie więcej niż mroczna legenda kartelu z Medellín. To kraj o niezwykle złożonej historii, wielowarstwowej tożsamości kulturowej i bogactwie, które rzadko trafia na pierwsze strony gazet. To tutaj kawa nie jest tylko napojem – to dziedzictwo narodowe i sposób życia. Kolumbia, jako jeden z największych producentów kawy na świecie, szczyci się plantacjami rozciągającymi się na zielonych zboczach Andów, gdzie klimat i wysokość tworzą idealne warunki do uprawy jednej z najlepszych arabik globu. Jako jedyny kraj Ameryki Południowej z dostępem do dwóch oceanów – Pacyfiku i Atlantyku (przez Morze Karaibskie) – Kolumbia oferuje spektakularną różnorodność geograficzną i klimatyczną. Od chłodnych, górskich pasm i kolonialnych miasteczek po gorące karaibskie plaże i wilgotne lasy tropikalne Amazonii. To także ojczyzna Gabriela Garcíi Márqueza, laureata literackiego Nobla i twórcy niezapomnianego realizmu magicznego, który uczynił Kolumbię scenerią swojej literackiej mitologii. To kraj Shakiry, która w swoich rytmach niesie ducha karaibskiej Barranquilli. Ale także dziesiątek innych artystów, poetów, malarzy i rzemieślników, którzy tworzą kulturę pełną pasji, koloru i ekspresji. W sercu tej różnorodności bije jedno z najbardziej zaskakujących cudów natury – Caño Cristales. Ta rzeka, znana jako „rzeka pięciu kolorów” lub „płynna tęcza”, znajduje się na południe od Bogoty, w Parku Narodowym Serranía de la Macarena. Od września do listopada jej wody przybierają intensywne barwy czerwieni, żółci, fioletu, zieleni i błękitu – wszystko za sprawą endemicznej rośliny Macarenia clavigera, rosnącej na dnie rzeki. To naturalne zjawisko nie ma odpowiednika nigdzie indziej na świecie i przyciąga podróżników szukających doświadczeń autentycznych, a nie turystycznych pocztówek. Kolumbia – kraj, w którym spotykają się wszystkie oblicza Ameryki Łacińskiej Słowo, które – jak przyznaje Maciej Wesołowski – najlepiej opisuje Kolumbię? Maravillosa, czyli po prostu cudowna. Ale zarazem różnorodna, nieprzewidywalna i zaskakująca. To kraj, który w jednej geografii łączy całą duszę Ameryki Łacińskiej. Nie bez powodu mówi się, że jeśli chcesz poczuć klimat Karaibów – wybierz Dominikanę. Jeśli marzysz o chłodnym majestacie Pacyfiku – udaj się do Chile. Fascynują Cię andyjskie szczyty? Zobacz je w Ekwadorze. Jeśli ciągnie Cię do głębi Amazonii – odkryj Brazylię. A jeśli interesuje Cię dziedzictwo prekolumbijskich cywilizacji – postaw na Meksyk. Ale jeśli chcesz zobaczyć to wszystko w jednym kraju, bez przekraczania granic – leć do Kolumbii. To właśnie tutaj Karaiby spotykają się z Andami, a Pacyfik z amazońską dżunglą. W ciągu jednego dnia możesz zanurzyć się w gwarze karaibskiego targu, a wieczorem słuchać ciszy wśród mglistych lasów wysokich Andów. Możesz płynąć rzeką pełną kolorów, a potem spacerować brukowanymi uliczkami kolonialnych miasteczek, gdzie czas zdaje się zatrzymać. Kolumbijski aktywizm miejski – lekcja dla Polski od serca Ameryki Łacińskiej Gdyby Maciej Wesołowski, autor książki „Cafe Macondo”, mógł coś zapożyczyć od Kolumbijczyków na polski grunt, nie miałby wątpliwości. – Przeniósłbym do Polski cały prężny ruch aktywizmu miejskiego – mówi bez wahania. To, jak mieszkańcy Kolumbii angażują się w sprawy swojej dzielnicy, swojego osiedla, a nawet pojedynczego kwartału ulic, naprawdę imponuje. W kraju, który wciąż mierzy się z wyzwaniami społecznymi i ekonomicznymi, obywatele nie czekają biernie na zmiany – sami je inicjują. Organizują się w społeczności sąsiedzkie, współpracują z lokalnymi władzami, tworzą ogrody społeczne, rewitalizują podwórka, walczą o przestrzenie publiczne. Nawet małe działania, jak odmalowanie murów, stworzenie placu zabaw czy montaż ławek w cieniu drzew, stają się wyrazem głębokiego przywiązania do miejsca, które nazywają domem. Wesołowski podkreśla, że ten rodzaj oddolnej odpowiedzialności za wspólnotę i przestrzeń wspólną mógłby być inspiracją dla mieszkańców polskich miast i miasteczek. – Naprawdę powinniśmy się od nich uczyć tego, jak można powalczyć o swoją małą ojczyznę – mówi. Bo Kolumbijczycy rozumieją, że miasto to nie tylko administracja – to przede wszystkim ludzie, ich relacje i troska o codzienność. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Maciej Wesołowski Reporter. Redaktor prowadzący magazynu National Geographic Traveler. Autor książek reporterskich: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie” oraz „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii”, współautor zbiorów reportaży „Tu drzwi trzeba otwierać powoli”, „Grzech jest kobietą”, „Warszawa nocą”. Publikował m.in. w Dużym Formacie Gazety Wyborczej, Przekroju, Wprost, Rzeczpospolitej, Tylko Rocku, Machinie, Podróżach, Wirtualnej Polsce i Onecie. Nominowany do nagród dziennikarskich, m.in. Grand Press, MediaTory, nagrody im. Teresy Torańskiej. Kaszëba z pochodzenia, kociewiak z urodzenia, suwalczanin z wychowania, warszawiak z wyboru. Uzależniony od podróży, spotkań z ludźmi, ekstrawaganckiej kuchni i muzyki Radiohead. Uwielbia kulturowe transgresje i etniczne koktajle Mołotowa.
Jak trafiłem do indyjskiej Wenecji – to jeden z podróżniczych hitów tego roku
Kerala to wyjątkowe miejsce. Zachwycające rozlewiska, wyjątkowa fauna i kolorowe lokalne festiwale – to ściąga turystów w indyjskie tropiki.
Spis treści: Pływające hotele Historia Kerali Kraina Bogów Morskie imperium i chińskie sieci Parada słoni Kerala – informacje praktyczne Wstaję wcześnie rano. Jedziemy do Alappuzhy, które nazywane jest czasem indyjską Wenecją. Niebawem melduję się na niewielkiej przystani, skąd ruszam na wycieczkę łodzią po słynnych keralskich rozlewiskach (backwaters). Z grupą kilkunastu innych cudzoziemców płyniemy trzema czółnami wśród soczyście zielonego buszu. Z obu stron co chwilę wyłaniają się chaty wieśniaków. Dla nich backwaters mają całkiem inne znaczenie niż dla nas, zbieraniny przybyszów z całego świata. Jeszcze całkiem niedawno to one stanowiły podstawową sieć transportową w regionie. Zresztą do dzisiaj z nich korzystają. Podwożąc sąsiada do leżącej obok wioski czy jadąc na zakupy do miasta. Miejscowych widzimy zazwyczaj przy pracy. Tkają nici z kokosowego włosia, rozłupują kokosowe orzechy i wykładają je na trawie do suszenia. Wszystko tu kręci się wokół kokosa. Miąższ służy jako pożywienie, ale też materiał do produkcji kosmetyków i lekarstw, ze skorup rzemieślnicy dłubią sztućce, zabawki i suweniry, z kokosowej „wełny” powstają liny. Zanim przesiądziemy się do większej, zadaszonej łodzi, zjemy obiad pod daszkiem z wysuszonej trzciny cukrowej. Na potężnych liściach bananowca pasta kokosowa, warzywa, ryż. Plus toddy, czyli miejscowe piwo z – jakże by inaczej – palmy kokosowej. Smakuje niespecjalnie. Taki ryżowy bimber z niedokończonej fermentacji. Ale raz w życiu warto spróbować. A o tym, że ten indyjski stan kokosem stoi, niech świadczy nawet jego nazwa, która pochodzi od słów kera („palma kokosowa”) i alam („kraj”). Pływające hotele Backwaters, a więc wszelakie kanały, laguny, groble, przesmyki czy umiejscowione w tropikalnym lesie stawy i jeziora, rozciągają się między miastami Koczin i Kollam, a cała ich sieć liczy sobie 900 km. Większość z nich powstała naturalnie, na skutek cofania się wody w głąb lądu; z czasem mieszkańcy poszerzyli i pogłębili część z wodnych dróg, wiele z nich także łącząc ze sobą. Słona woda z Morza Lakkadiwskiego miesza się tu ze słodką, spływającą z aż 38 rzek, które swój bieg rozpoczynają w Ghatach Zachodnich – niedalekim paśmie górskim, u którego podnóża uprawia się herbatę, kawę i przyprawy. Już przed wiekami to tędy transportowano ryż, przyprawy czy kokosy. Do przewozów wykorzystywano mieszkalne barki kettuvallam. Potrafiły przyjąć na pokład tony towaru, a przy okazji były domem dla handlowców. Dziś ich rolę w większości przejęły prężna indyjska kolej i ciężarówki. Charakterystyczne kettuvallam – długie na 25 m, drewniane, z zadartym dziobem i obłym kształtem części mieszkalnej – to dziś spora atrakcja turystyczna Kerali. Lokalni biznesmeni otwierają w nich np. pływające hotele. Takich houseboatów jest tu ponad 2 tys. W jednym z nich spędzę kolejne trzy noce. Jezioro Vembanad, gdzie wsiadam na pokład, to największy zbiornik wodny w całym stanie. W mieszkalnych barkach można tu przebierać. Moja ma trzy pokoje, niewielką kuchnię, jadalnię, toalety i klimatyzację. Jest więc całkiem wygodnie. Płyniemy po jeziorze, potem wbijamy się w kanały. Na noc zatrzymujemy się w niewielkich portach. Możemy zjeść coś na ciepło, pospacerować albo skorzystać z usług ajurwedyjskiego masażysty. Prowincja słynie z najlepszej w kraju medycyny ajurwedyjskiej. Podczas keralskiego masażu możecie być pewni, że wasza skóra przyjmie pewnie z litr wszelakich zdrowotnych olejów. Historia Kerali Dinnan, jeden z masażystów, podpytuje mnie o Polskę, o naszą historię, zmiany polityczne, obyczaje. Sam rewanżuje się swoimi opiniami na temat szans ogólnoświatowej rewolucji uciemiężonych ludów świata, ale również historią Kerali w pigułce. Opowiada o portugalskich, holenderskich i brytyjskich kolonizatorach, którzy przez wieki tu urzędowali. O języku malajalam, którym posługuje się blisko 100 proc. obywateli. O niezwykłej przyrodzie, z której wszyscy są tu dumni. O eksporcie kilku gatunków pieprzu, ale też cynamonu czy kardamonu. Wreszcie o sukcesach lokalnych komunistów, którzy często stanowili rząd stanowy i dzięki którym tropikalny stan chwali się teraz jednym z najwyższych w całych Indiach poziomów edukacji i służby zdrowia. Niemal każdy Keralczyk potrafi czytać i pisać, co na subkontynencie nadal nie jest normą. Co więcej, na skutek reformy rolnej swój kawałek ziemi posiada też tutaj niemal każdy rolnik, a przeciętny Keralczyk żyje najdłużej w Indiach. Kraina Bogów Jadę w głąb lądu, do Parku Narodowego Periyar (PNP), zwanego też Thekkady. Stworzono go wokół największej lokalnej rzeki – Periyar. Został objęty ochroną już w 1834 r. dzięki staraniom maharadży z Travancore, a oficjalnie rezerwatem stał się po odzyskaniu przez Indie niepodległości (1947 r.). To prawdziwe królestwo zwierząt. Są tutaj m.in. tygrysy i słonie azjatyckie. Ja mam szansę podglądać tylko te ostatnie, ale nie czuję rozczarowania. Thekkady to miejsce, w którym można zaznać wyjątkowej ciszy i spokoju. Nie bez przyczyny Kerala zwana jest czasem Krainą Bogów. Zresztą widok szczytu Kotta Malai (2019 m n.p.m.) o świcie rekompensuje mi brak widoku tygrysa przed maską dżipa. Morskie imperium i chińskie sieci Wracam nad morze, a potem Wybrzeżem Malabarskim dojeżdżam do Fortu Koczi, zabytkowej części Koczinu. Niegdyś była to enklawa portugalska, potem holenderska i brytyjska w Indiach. I ten postkolonialny klimat czuć tutaj do dziś. W oczy rzucają się katolickie kościoły i protestanckie zbory. Jest też XVI-wieczna synagoga Paradesi wciśnięta w klimatyczną małą ulicę. Diaspora żydowska żyje w Indiach od VIII w. i to stąd ta kultura promieniowała na inne stany. Nadal widać tu ślady po dawnych faktoriach kupieckich, które przez wieki pracowały tu pełną parą. Od XIV w. był to wielki węzeł handlu przyprawami. W 1503 r. Portugalia założyła tu pierwszą europejską kolonię w całych Indiach i przez następne półtora wieku był to strategiczny punkt na mapie tego morskiego imperium. Morskie tradycje widać też w porcie i na nabrzeżu, gdzie stoją słynne Chińskie Sieci Rybackie, imponująca konstrukcja, która pozwalała niegdyś na znaczne zwiększenie skali połowów. I wciąż pełni swoją rolę! Chińczycy dotarli tu 600 lat temu – sieci są spadkiem po nich. Wieczorem kupuję od pracujących tu rybaków pełną reklamówkę owoców morza. Są tam: homar, ośmiornica, kilka królewskich krewetek i parę innych, drobniejszych skorupiaków. Płacę równowartość kilku dolarów. Wszystko niosę do małej okolicznej knajpy. Przyrządzają to w kwadrans za kolejne kilka dolarów. Smakuje wybornie i jest tego tak dużo, że w konsumpcji muszą mi pomóc poznani chwilę wcześniej backpackerzy z Holandii i Japonii. Parada słoni Kerala od wieków słynie z festiwali kulturalnych i obchodów świąt religijnych. Dumą stanu jest klasyczny teatr kathakali, w którym fantazyjnie przebrani i wymalowani aktorzy jedynie ruchem i gestem ilustrują opowieści z indyjskich eposów. Podobnie sanskrycki dramat kutiyattam. Bardzo znana w Indiach jest też keralska sztuka walki kalarippayattu oraz taniec rytualny tejjam. Elementy tych wszystkich sztuk podziwiam podczas festynu w Ernakulam, części Koczinu położonej po drugiej stronie zatoki – w stosunku do Fortu Koczi. To niby nadal to samo miasto, choć atmosfera zupełnie inna. Tego dnia na ulicach panują chaos i hałas. Koczin hucznie obchodzi właśnie święto Śiwy. Kluczowe dla wszelki obchodów świąt w tym regionie są słonie. Od świtu chłopcy szorują i pucują te zwierzęta, a następnie stroją w odświętna „ubrania”. To słonie idą na czele spektakularnej, kolorowej procesji przemierzającej miasto. Za nimi tłum rozmodlonych i rozśpiewanych ludzi. Przyglądam się ekipom przypisanym do kilku z tych wielkich zwierząt. Na ich grzbietach w transowym tańcu wyginają się kapłani. Przed nimi dostojnie kroczą muzycy. Grają na trąbkach, biją w bębny, dmą w fujary. A gdy wreszcie korowód się zatrzymuje na jednym z placów, kilku staruszków błyskawicznie wchodzi pod zwierzęta. Mają za zadanie powściągać elephantusy, by za bardzo nie udzieliła się im świąteczna atmosfera i nie stratowały kilku setek ludzi, którzy przyszli tu na nabożeństwo. Do poskramiania panowie używają drewnianych kijków, a pomagają im w tym również łańcuchy, którymi spętano im ogromne nogi. Ale tak naprawdę nie ma wielkich powodów do obaw. Gdy patrzę na tę scenę, nie mam wątpliwości: słonie mają to wszystko w trąbie. Kerala – informacje praktyczne Kiedy Warto tu przyjechać przez cały rok. Z tym że od czerwca do września w Kerali jest bardzo gorąco i deszczowo. Najlepiej więc dotrzeć tu pomiędzy listopadem a marcem. Dojazd Z Europy najłatwiej dolecieć do Mumbaju (2,5–3,5 tys. zł), a następnie przesiąść się do pociągu (35–120 zł; 21–27 godz.) lub samolotu lokalnych tanich linii (250–600 zł; 1 godz.). Transport Najłatwiej i najtaniej poruszać się po mieście rikszą. Przejazd kosztuje zwykle kilka złotych. Rikszarze proponują też darmowe trasy – w zamian za zapoznanie się z ofertą zaprzyjaźnionych lokalnych sklepów. Nie trzeba niczego kupować, wystarczy wizyta. Nocleg Ceny noclegu na barce mieszkalnej na rozlewiskach w okolicach Alappuzhy zaczynają się od 100 zł za os. za noc. Wybór jest duży, a koszt – zależnie od standardu – może wzrosnąć nawet pięcio- czy sześciokrotnie. Venice Premium Houseboats Alleppey – wygodny i czysty houseboat w sercu backwaters. Od 260 zł za noc. B Hostel w Fort Koczi, od 32 zł w sali wieloosobowej. Marari Blue Whale Beach House, Alappuzha, od 54 zł. Jedzenie Warto spróbować tu ryb i owoców morza w pikantnych masalach, np. w sosie mango. Najlepiej wybrać się na nabrzeże w Forcie Koczi, do jednej z knajpek przy porcie i Chińskich Sieciach – je się tu na zewnątrz i zawsze jest pysznie. Restauracja Mosaic; Fort Koczi, XI/641A Kundanoor Junction. Miejscowi szefowie serwują tu przegląd najciekawszych dań z kuchni południowych Indii. Dużo opcji wege. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Maciej Wesołowski Reporter. Redaktor prowadzący magazynu National Geographic Traveler. Autor książek reporterskich: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie” oraz „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii”, współautor zbiorów reportaży „Tu drzwi trzeba otwierać powoli”, „Grzech jest kobietą”, „Warszawa nocą”. Publikował m.in. w Dużym Formacie Gazety Wyborczej, Przekroju, Wprost, Rzeczpospolitej, Tylko Rocku, Machinie, Podróżach, Wirtualnej Polsce i Onecie. Nominowany do nagród dziennikarskich, m.in. Grand Press, MediaTory, nagrody im. Teresy Torańskiej. Kaszëba z pochodzenia, kociewiak z urodzenia, suwalczanin z wychowania, warszawiak z wyboru. Uzależniony od podróży, spotkań z ludźmi, ekstrawaganckiej kuchni i muzyki Radiohead. Uwielbia kulturowe transgresje i etniczne koktajle Mołotowa.
Argentyńska dżungla skrywa „małą Polskę”. Miasteczko nosi imię legendarnej księżniczki
Miasteczko Wanda, położone na północy Argentyny, wyróżnia się na tle okolicznych miejscowości. Skrywa ślady niezwykłej historii Polaków, którzy przybyli tu tuż przed wojną. To prawdziwa enklawa polskości w Ameryce Południowej.
W tym artykule: Wanda – polskie miasto w Argentynie Polonia w Argentynie Pamięć o Polakach wiecznie żywa Gdyby nie tropikalna roślinność i napisy po hiszpańsku, przechadzając się ulicami Wandy – miasta w argentyńskim stanie Misiones – można by odnieść wrażenie, że jesteśmy na polskiej prowincji. Co krok wpada się na ślady polskich imigrantów. A to kościół o nazwie Częstochowa, a to bar z polskimi pierogami, a to witryny z polskimi nazwiskami czy imionami… Jest wreszcie wielki narodowy orzeł na skwerku, a pod nim napis: „Bóg – Honor – Ojczyzna”. Oraz wymalowane scenki rodzajowe z dziejów polskiego oręża i katolicyzmu. Jest Szkoła Języka Polskiego, Klub Polonii i sobotnia polska audycja w lokalnym radiu. Wyjątkowo uroczyście robi się zawsze 3 maja, w rocznicę uchwalenia pierwszej polskiej Konstytucji z 1791 roku. Wtedy w kościele i wielu innych miejscach usłyszeć można narodowe pieśni i patriotyczne przemówienia. Podobną temperaturę mają obchody 15 sierpnia, kiedy to świętuje się kolejną rocznicę powstania miasta. Na ulicach możemy spotkać też ludzi – choć raczej już tych w podeszłym wieku – z którymi dość swobodnie porozmawiamy po polsku. Wanda – polskie miasto w Argentynie Wszystko zaczęło się w 1936 roku, gdy do położonego nieopodal granicy z Brazylią i słynnych wodospadów Iguazu stanu Misiones przyjechało piętnaście polskich rodzin. W kraju czuć już było zbliżającą się wojnę, emigranci podążali za chlebem i bezpiecznym schronieniem. Nazwa Wanda nawiązywała oczywiście do legendarnej Wandy, średniowiecznej polskiej księżniczki, która to jakoby nie chciała Niemca za męża. W tym przypadku uciekinierzy zdecydowanie nie chcieli „mieć za męża” Hitlera. Powstała osada o nazwie Colonia Wanda. Dziś w Pasażu Rzeczypospolitej Polskiej, znajdującym się w centralnym punkcie miasta, o tych wydarzeniach przypomina dwujęzyczna (w językach polskim i hiszpańskim) tablica. Przeczytać na niej można, że imię to dla mieszkańców „jest wyrazem hołdu złożonego polskiej księżniczce o imieniu Wanda, która stała się symbolem wartości chrześcijańskich, międzyludzkich i patriotycznych”. Polonia w Argentynie Kiedy przyjechali, była tu tylko selwa – gęsty tropikalny las. Wysokie temperatury, ogromna wilgotność. Pierwsi osadnicy, zanim wybudowali swoje domy, musieli wykarczować drzewa i nauczyć się radzić sobie z dzikimi zwierzętami. W tym bardzo groźnymi jaguarami i wężami, a także moskitami. Te ostatnie były chyba nawet bardziej uciążliwe niż wielkie dzikie koty. Były wszędzie i przenosiły niebezpieczne – zwłaszcza dla Europejczyka – choroby. Wierszyna to „polska wieś” na Syberii. Nasz język słychać tu codziennie Rodaków można znaleźć niemal pod każdą szerokością geograficzną. Nawet w – wydawałoby się – najmniejszym i najbardziej odległym zakątku globu, czego przykładem jest niewielka pols... Początkowo w okolicy stał jedynie prymitywny barak, szumnie nazywany Hotelem Imigranta. Stamtąd pionierzy szli na miejsca wycinek i place budowy. Wszystko nosili na własnych plecach, a dystanse były imponujące – nawet kilkanaście kilometrów w jedną stronę. Chodzili więc, tam i z powrotem. Przez wiele godzin. Wysiłek się opłacił, miasto powstało szybko. Szybko też stało się w Argentynie synonimem polskiej pracowitości i schludności. Imigranci nauczyli się języka hiszpańskiego i zasymilowali się z lokalną ludnością. Często byli to pierwsi obywatele kraju, z prekolumbijskich grup etnicznych. Pamięć o Polakach wiecznie żywa Dziś Wanda jest przyjemnym miejscem do życia. Liczy sobie 14 tysięcy mieszkańców i zapewnia wszelkie wygody. Pamiątki po polskich pionierach można zobaczyć w Museo del Imigrante, czyli Muzeum Imigranta. Są rzeczy osobiste, dokumenty, listy. A także wiele wpisów przeróżnych delegacji z kraju. Przedstawiciele rządu, ambasadorowie, wybitni artyści czy sportowcy. Okrągłe rocznice są tu hucznie świętowane. Są prezentacje, pokazy filmów, odczyty, koncerty, degustacje polskiego jedzenia. Na spotkaniach pojawiają się miejscowi notable i goście z Europy. Wszystko to służyć ma podtrzymaniu narodowych tradycji i języka. Działalność polskich osadników – zresztą nie tylko tych z Colonia Wanda – docenił też rząd Argentyny. W 1995 roku ustanowił oficjalne święto. 8 czerwca to w tym kraju Dia del Colono Polaco, czyli Dzień Polskiego Osadnika. Nasz ekspert Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Lyndon Johnson był 36. prezydentem USA. Jego reformy zmieniły kraj na lepsze
Lyndon Johnson był twardy, skuteczny, pozbawiony skrupułów. Tak zapamiętali 36. Prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki współpracownicy i wrogowie. Przy tym wszystkim dodawali, że był ostatnim z wielkich amerykańskich reformatorów.
Spis treści: Lyndon Johnson – młodość Kariera polityczna prezydent USA Ostatnie lata życia Lyndon Baines Johnson pochodził z Teksasu. I taki też, typowo teksański styl bycia reprezentował. Urodził się 27 sierpnia 1908 roku w Stonewall. Był synem farmera Sama Johnsona i jego żony Rebeki. W politycznym duchu wychowywał się od dziecka. Jego dziadek brał udział w wojnie secesyjnej (1861–1865) po stronie Konfederatów. To wojna domowa w USA, w której udział brały dwie strony: tzw. Unia lub Północ oraz Skonfederowane Stany Ameryki (tzw. Konfederacja lub Południe). Z kolei ojciec Lyndona, a także dziadek ze strony matki zasiadali w ławach legislatur stanowych. Przyszły prezydent (określany często jako LBJ) miał czworo rodzeństwa. Rodzina była raczej uboga, w związku z czym Lyndon już jako dziecko musiał pracować – na plantacjach bawełny, a także w drukarni. Lyndon Johnson – młodość W roku 1913 rodzina Johnsonów przeniosła się do Johnson City. Tam LBJ skończył szkołę podstawową i średnią. Następnie wyjechał do Kalifornii. Tam również musiał pracować – na farmach i w karczmach. Gdy w 1927 roku wrócił do rodzinnego Teksasu, złożył podanie o przejęcie do Southwest Texas State College. Z sukcesem. Po trzech latach nauki otrzymał od uczelni tytuł bachelor of science (magistra nauk). Jako pracownik naukowy rozpoczął pracę w szkole retoryki w Houston. Tam też zaangażował się w działalność Partii Demokratycznej. Już jako 24-latek został tam asystentem kongresmena Richarda Kleberga. I to dzięki niemu wyjechał niebawem do stolicy Stanów Zjednoczonych – Waszyngtonu. Kariera polityczna Nowa działalność wymagała od Lyndona B. Johnsona poszerzenia wiedzy. W wieku 27 lat rozpoczął on studia prawnicze na uniwersytecie Georgetown. Z czasem został dyrektorem National Youth Administration – organizacji młodzieżowej działającej na rzecz społeczeństwa obywatelskiego. W drugiej połowie lat 30. XX w. bardzo aktywnie wspierał politykę 32. Prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta. Popierał też jego progresywny program reform ekonomicznych i społecznych Nowy Ład (New Deal). Swoją szansę LBJ otrzymał w 1937 roku, po śmierci kongresmana Jamesa Paula Buchanana. Johnson wystartował i wygrał wybory uzupełniające do Kongresu (izby niższej amerykańskiego parlamentu). A po objęciu mandatu deputowanego został członkiem Komisji ds. Marynarki Wojennej. W czasie II wojny światowej, po japońskim ataku na amerykańską bazę w Pearl Harbor JBL wziął urlop od pracy parlamentarnej i wstąpił do oddziałów Marynarki Wojennej. Po zakończeniu wojny był zaś członkiem Komisji Powojennej Polityki Militarnej oraz Połączonej Komisji ds. Energii Atomowej Kongresu. W 1953 roku LBJ został najmłodszym przewodniczącym Partii Demokratycznej w Senacie. Jednak świetnie zapowiadającą się karierę przyhamowała nieco wielka popularność jego konkurenta – młodego i przebojowego Johna Fitzgeralda Kennedy’ego. Mimo to Johnson nie miał żalu do partyjnego kolegi. W roku 1960 po wygranych wyborach prezydent John F. Kennedy zaproponował Johnsonowi wiceprezydenturę. Wspólnie stworzyli bardzo skuteczny duet polityczny. Lyndon Baines Johnson urząd pełnił do roku 1963, kiedy to po zamachu na Kennedy’ego automatycznie – zgodnie z amerykańską konstytucją – objął urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych. Pełnił tę rolę do 1969 roku. Najpierw dokończył przerwaną kadencję swojego poprzednika, a następnie wygrał kolejne wybory. 36. prezydent USA Zaraz po wygraniu wyborów w 1964 roku Lyndon Johnson utworzył nowe ministerstwo – Departament Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Jego szefem został pierwszy w historii USA Afroamerykanin na tak wysokim stanowisku. Z czasem powstało też Ministerstwo Transportu. A był to dopiero początek wielkich reform LBJ. Skupił się on na polityce wewnętrznej, a zwłaszcza program budowy tzw. Wielkiego Społeczeństwa, który miał znacznie zredukować strefę ubóstwa w Stanach Zjednoczonych. A była ona rozległa. W latach 60. XX wieku poniżej progu ubóstwa żył co piąty Amerykanin. Dzięki prezydentowi Johnsonowi udało się poprawić warunki bytowe wielu milionów ludzi. Prezydentura Johnsona obfitowała też w inne reformy. Z jego inicjatywy uchwalonych zostało ponad 200 ustaw. Część z nich do dziś obowiązuje, jak np. ta znana jako Civil Rights z 1964 r. To ona w fundamentalny sposób wpłynęła na przyspieszenie procesu likwidacji segregacji rasowej w USA. Mniej sukcesów Johnson odnosił w polityce międzynarodowej. Nie udało mu się np. zakończyć krwawej i brutalnej wojny z Wietnamem. Prezydent zdecydował się na zwiększenie liczebności amerykańskich wojsk w Azji Południowo-Wschodniej, ale i to nie przyniosło rezultatu. Wpłynęło natomiast na odbiór prezydenta w amerykańskim społeczeństwie i spadek jego popularności w sondażach. Ostatnie lata życia W rezultacie Lyndon B. Johnson nie zdecydował się walczyć o reelekcję w 1968 roku. Powrócił na swoje ranczo w Johnson City w Teksasie. Tam skoncentrował się na pisaniu pamiętników i tworzeniu ogromnej biblioteki prezydenckiej (która została otwarta w 1971 roku). 22 stycznia 1973 roku LBJ zmarł na zawał serca w San Antonio. Historycy dziś mówią o nim jako prezydencie bardzo niedocenianym i trochę zapomnianym. Nasz autor Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
W Indiach tygrys jest zwierzęciem świętym, symbolem narodowym. Według wielu ma takie prawa jak człowiek
– Spotkanie z tygrysem to doświadczenie mistyczne, hipnotyzujące – opowiada Marta Sawicka-Danielak, autorka książki „Oko tygrysa. O bestii, którą stworzył człowiek”. W rozmowie z Maciejem Wesołowskim zdradza, jakie emocje towarzyszyły jej spotkaniom z tym zwierzęciem i dlaczego ludzie w Indiach wciąż padają ich ofiarą.
Spis treści: Tygrysy kontra ludzie Tygrys – zwierzę potężne, zwierzę święte Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Obecnie na świecie dziko żyje zaledwie około 5,5 tysiąca tygrysów (dużo więcej w niewoli), z czego większość w Indiach. W tym kraju to potężne, ważące czasem ponad 400 kilogramów i mierzące blisko 3 metry, zwierzę jest już narodowym symbolem. Wykorzystują je politycy w celach propagandowych czy na przykład sprzedawcy wszelakich towarów. Tygrys jest modnym i wdzięcznym nośnikiem reklamy. Tygrysy kontra ludzie Na Sunderbanach w indyjskim Bengalu Zachodnim żyje ich blisko setka. Mimo że to miejsce objęte ścisłą ochroną i z zakazem wstępu dla człowieka, odwiedzają je miejscowi zbieracze miodu. Stu pięćdziesięciu z nich rocznie nie wróci do swoich domów. Dlaczego tygrys, dla którego człowiek nie jest typowym pożywieniem, ich atakuje? Co sprawiło, że tygrys w kulturze masowej zyskał miano ludojada? Jak żyje się na styku świata ludzi i zwierząt? I dlaczego dla mieszkańców Sunderbanów to tygrys jest na końcu łańcucha pokarmowego, a nie człowiek, i ma dokładnie takie same prawa, jak człowiek? Tygrys – zwierzę potężne, zwierzę święte – Spotkanie z tygrysem to doświadczenie mistyczne, hipnotyzujące. Spotkanie z tak potężnym zwierzęciem, spojrzenie mu w oczy z odległości dwóch metrów, i to nie jest zoo, tylko jego naturalne środowisko, rodzi tak ogromny lęk, że trudno nad nim zapanować. Towarzyszył temu wielki ładunek emocjonalny i przekonanie, że to zwierzę nade mną dominuje – opowiada Marta Sawicka-Danielak, autorka książki „Oko tygrysa. O bestii, którą stworzył człowiek”. – W Azji tygrys zawsze pełnił jakąś funkcję metafizyczną. Niezależnie od kraju był on zwierzęciem świętym. Był bogiem, był duchem przodków. Zawsze pełnił jakąś funkcję religijną. Dlatego budzi respekt, grozę i atawistyczny wręcz lęk. Jest utożsamiany z mocą. Dlatego też dla kolonialistów, głównie dla Brytyjczyków, zwycięstwo nad tygrysem było swego czasu było symbolicznym zwycięstwem nad naturą. Dziką, nieokiełznaną naturą – dodaje pisarka. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Aby dowiedzieć się więcej o tygrysach, posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
„Polacy wciąż mnie o TO pytają”. Polska oczami Kolumbijczyka
John Nuńez Garcia pochodzi z Kolumbii, ale od 17 lat mieszka w Warszawie. Ma tu dom, rodzinę i czuje się tu szczęśliwy. Maciejowi Wesołowskiemu opowiada o tym, z jakimi stereotypami Kolumbijczyk zmaga się na co dzień i co rani jego uczucia. Za czym tęskni myśląc o Kolumbii, co najbardziej lubi w polskiej kuchni i dlaczego jego rodzinna Bogota przez jego rodaków nazywana jest La Nevera (lodówka)?
Spis treści: Dlaczego San Escobar to niestosowna nazwa dla baru? Czego nie wiemy o Kolumbii? Czego brakuje Johnowi w polskiej kuchni? John Nuńez Garcia przyjechał do Polski 17 lat temu. Wcześniej pracował jako copywriter w agencjach reklamowych w Kolumbii i Meksyku. Polskiego zaczął się uczyć dopiero po przyjeździe do Warszawy. Po siedmiu miesiącach odbył pierwszą rozmowę o pracę – po polsku! Pracę dostał – w swoim zawodzie – a potem było już tylko lepiej. Teraz mówi w naszym języku płynnie. – Dla mnie nauka języka była sprawą priorytetową – opowiada. – To jest kwestia szacunku do kraju, w którym mieszkasz, by się go nauczyć. I spotyka mnie za to często nagroda. Polacy zdają sobie sprawę, że polski jest trudny i kiedy widzą, że ktoś włożył pewien wysiłek w jego naukę, bardzo to doceniają. Przez te wszystkie lata miałem wiele przyjaznych reakcji na to, że mówię w waszym języku. Dlaczego San Escobar to niestosowna nazwa dla baru? – Dla wielu ludzi na świecie hasło „impreza kolumbijska” oznacza zabawę z twardymi narkotykami. Nieraz spotkałem się z tym również w Polsce. Ale dla Kolumbijczyka to nie brzmi zabawnie. Jedynie umacnia stereotyp. Podobnie zresztą jak serial „Narcos” i inne podobne produkcje. Podobnie jak te wszystkie knajpy o nazwach w stylu „San Escobar” czy „Esco Bar”. W Polsce również spotykałem się z reakcjami typu: „O, jesteś z Kolumbii, masz coś? Poczęstujesz?”. Wiadomo, o co chodzi. Odpowiadałem, że tak, mogę poczęstować kawą – bo przecież Kolumbia słynie z najlepszej na świecie kawy – mówi John. John Nuńez dodaje, że dla jego rodaków lata 80. i 90. XX wieku to był bardzo bolesny okres. Wielu ludzi ginęło na ulicach, panował lęk przed agresją. Kartele narkotykowe miały wielką władzę. Ale te czasy już się skończyły. Szef kartelu z Medellin Pablo Escobar zginął w 1993 roku, 32 lata temu. Od tego czasu bardzo dużo zmieniło się w ojczyźnie Johna Nuneza. – Ludzie wciąż pamiętają tamte czasy i wspominają je ze smutkiem. To jest narodowa trauma. A to, czego ludzie za granicą często nie rozumieją, to fakt, że dla nas Escobar był po prostu zbrodniarzem, który ma wielu ludzi na sumieniu. I dorabianie mu twarzy popkulturowej ikony jest trochę niestosowne. To trochę tak jakby idola popkultury robić z Hitlera. Dlatego u nas serial Netfliksa nie spotkał się z dobrym przyjęciem – mówi. Czego nie wiemy o Kolumbii? Mało kto wie, że jednym z narodowych sportów Kolumbii – poza piłką nożną – jest kolarstwo. Nie przypadkiem kilka lat temu Kolumbijczyk Egan Bernal wygrał najważniejszy z wyścigów – Tour de France. – Ludzie w wielu krajach nie rozumieją, czym tu się fascynować – jedzie grupa ludzi na rowerach. Ale warto wiedzieć, że towarzyszy temu pewna strategia. Podobnie jak w Formule 1. Mnie kolarstwo bardzo fascynuje – opowiada John. – A trzeba wiedzieć; że Kolumbia ma znakomite warunki do uprawiania tego sportu. Jest mnóstwo bardzo stromych gór, podjazdów. Dlatego nasi kolarze potem są mistrzami górskich etapów na wielkich tourach. Czego brakuje Johnowi w polskiej kuchni? – Bardzo lubię polską kuchnię, zwłaszcza kaszankę. Czasem trochę brakuje mi kolumbijskiej kuchni mojej mamy. No i bandeja paisa. To typowo kolumbijskie danie z regionu Antiochia. Bardzo kaloryczne! Bandeja to taca. Paisa to właśnie mieszkaniec Antiochii, której stolicą jest Medellin. Na to danie składa się mięso mielone, fasola, ryż, jajko sadzone, awokado, chlebek arepa i platano, czyli jeden z rodzajów banana – opowiada Kolumbijczyk. Aby dowiedzieć się więcej o Kolumbii, posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify.
Tutaj pojeździsz na nartach najdłużej w Polsce! Zieleniec Ski Arena to miejsce wyjątkowe
Położona w polskich Sudetach stacja Zieleniec Ski Arena udowadnia, że na nartach i snowboardzie da się pojeździć nie tylko w Alpach.
Spis treści: Zieleniec Ski Arena – gdzie się znajduje? 28 km tras narciarskich w Zieleńcu Zieleniec – infrastruktura Uzdrowiska Kłodzkie Główny Szlak Sudecki Ile to kosztuje? To tutaj najdłużej w Polsce utrzymuje się śnieg, a pojeździć da się nawet wczesną wiosną. Ale nie tylko to przyciąga do ośrodka Zieleniec Ski Arena narciarzy z całej Polski i z zagranicy. Zieleniec Ski Arena – gdzie się znajduje? Zieleniec Ski Arena to miejsce szczególne. Położony w Kotlinie Kłodzkiej, w samym sercu Sudetów, jest częścią popularnego uzdrowiska Duszniki-Zdrój. To jeden z największych i najnowocześniejszych ośrodków narciarsko-snowboardowych w Polsce. Znany jest z tego, że nawet w dobie postępującego ocieplania klimatu śnieg tutaj utrzymuje się średnio aż przez 150 dni w roku. Często więc nawet gdy w centrum Dusznik o białym puchu wszyscy zdążyli już zapomnieć, tam leży on jeszcze długo. Wpływ na to ma tutejszy mikroklimat, ale też wysokość, na której rozpięty jest ten kompleks. Najwyżej położone stoki znajdują się na wysokości nawet 1015 m n.p.m., te położone najniżej – na 800 m n.p.m. A gdy śniegu jednak brakuje, do pracy ruszają liczne w Zieleńcu armatki, produkujące setki kilogramów puchu w krótkim czasie. Samochodem z Wrocławia dotrzemy tu w dwie godziny, z Dusznik-Zdroju w około 20 minut – krętą drogą przez gęsty las. Częściowo prowadzi ona wzdłuż granicy polsko-czeskiej. Już na szczycie wzniesienia zobaczyć można budynki ośrodka, a także coraz liczniejsze tu hotele i pensjonaty, z których okien roztacza się wspaniała panorama Gór Orlickich i Bystrzyckich. 28 km tras narciarskich w Zieleńcu Trasy narciarskie znajdują się po obu stronach drogi krajowej nr 389, która dzieli zarówno wieś Zieleniec, jak i ośrodek narciarski na dwie części. Co ważne, pomiędzy poruszanie się pomiędzy nimi jest możliwe bez zdejmowania nart – dzięki dwóm naśnieżanym kładkom oraz wyciągom. Znaleźć je można przy kolei linowej nr 2 (Winterpol „Piątka”), a także przy Skyway Express Nartorama (N2). Zieleniec Ski Arena oferuje 28 kilometrów tras o różnych poziomach trudności. Od łagodnych stoków, po strome i wymagające zbocza. Opadające na północną stronę stoki przez całą zimę gwarantują bardzo dobre warunki do jazdy. Nie tylko zresztą dla narciarzy i snowboardzistów, ale też saneczkarzy. Za sprawą unikatowego ukształtowania terenu udało się tu stworzyć ośrodek, który spełnia wymagania turystów o różnym poziomie sportowym. Zaawansowani znajdą tu trasy dostarczające dużej dawki adrenaliny, początkujący – ośle łączki i łagodne zbocza, doskonałe do nauki. Swoje miejsce znajdą tu również wieloosobowe rodziny. Z całej tej infrastruktury korzystać można dzięki jednemu karnetowi, który kupić można w kasach Ski Areny albo poprzez stronę internetową www.zieleniec.pl. Zieleniec chwali się 29 wyciągami, na które składa się m.in. 6 nowoczesnych wyciągów kanapowych, ale też kilka orczyków. Co ważne, korzystać z nich można niemal od rana do późnych godzin wieczornych dzięki systemowi oświetlenia tras. Warto wypatrywać promocyjnych cen karnetów na nocne jazdy. Zieleniec – infrastruktura Po obu stronach drogi nr 389 rozłożyło się zielenieckie miasteczko narciarskie, w którym znajdziemy kilka dużych parkingów (w dużej części – darmowych!), liczne hotele i pensjonaty, kawiarnie i restauracje. Coraz więcej powstaje tu też placów zabaw i innych atrakcji dla dzieci, co dobrze ilustruje politykę rozwoju Zieleńca jako kompleksu familijnego. Warto szukać promocyjnych ofert, tzw. free ski, czyli opcji noclegowych w ramach których mamy za darmo karnet narciarski. Uzdrowiska Kłodzkie Po emocjach narciarskich warto odwiedzić okoliczne miejscowości uzdrowiskowe: Duszniki-Zdrój, Polanicę-Zdrój czy Kudowę-Zdrój. W każdej z tych miejscowości znajdziemy domy zdrojowe ze źródłami leczniczych wód, a także atrakcyjną architekturę i restauracje z lokalną kuchnią. Bryluje w tym zwłaszcza położona na granicy polsko-czeskiej Kudowa. Warto poznać kulturę i historię tych miejsc. A jest co poznawać! Przykładowo dzieje Dusznik sięgają przełomu X i XI wieku, kiedy to w tym miejscu wzniesiono drewnianą warownię. Przez wieki te tereny przechodziły z rąk do rąk. Nie przypadkiem wytropimy tu silne wpływy czeskie czy niemieckie. Latem warto przyjechać w te okolice na rower. Albo na kajaki – na dzikiej rzece Orlicy, która, jako dopływ Łaby, należy do zlewiska Morza Północnego. Główny Szlak Sudecki Warto też wiedzieć, że przez Góry Orlickie i Bystrzyckie, w tym przez Zieleniec wiedzie Główny Szlak Sudecki. Rozpoczyna się w Świeradowie-Zdroju, a kończy w Prudniku. Wiedzie on przez wszystkie masywy i pasma górskie Sudetów. Jego całkowita długość to prawie 440 km. Jego przejście to poważne wyzwaniem nawet dla doświadczonych piechurów. Ile to kosztuje? Kompleks narciarski Zieleniec Ski Arena pomiędzy 20 grudnia a 9 marca czynny jest codziennie pomiędzy 9 a 20. Bilet normalny na 5 godzin jazdy – 135 zł (ulgowy 115 zł). 4 godziny jazdy po godz. 16 – 100 zł (90 zł ulgowy). Karnet trzydniowy to wydatek 410 zł (345 zł ulgowy), a karnet na sześć dowolnych dni – 860 zł (730 zł ulgowy). Nasz autor Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Tanie podróżowanie wymaga trochę planowania i dużo spokoju. Oto 7 naszych wskazówek
Wyjechać na koniec świata, w tropiki, na fiordy, w głuszę i nie zbankrutować? Wiemy jak! Tanie podróżowanie wcale nie jest trudne.
Spis treści: Poluj na okazje Rezerwuj z wyprzedzeniem Nie wykluczaj biur podróży Wybierz tani kierunek Korzystaj z taniego transportu Szukaj taniego noclegu Wybieraj hostele Tanie podróżowanie w dalekie miejsca jest możliwe, ale wymaga nieco wysiłku podczas przygotowań i buddyjskiego spokoju w trakcie. Jako ktoś, kto miał okazję wielokrotnie podróżować i tanio, i drogo (zwykle służbowo), bez kokieterii wyznaję, że wolę to pierwsze. I wcale nie dlatego, że jestem szaleńczo skąpy albo biedny. Podróżując w ten sposób, mam zwyczajnie dużo więcej szans, by przeżyć coś wyjątkowego. Paradoks? Niekoniecznie. To, co w podróżowaniu pociąga mnie najbardziej, to nie warunki bytowe ani widoki za oknem, a ludzie, ze swoją indywidualnością, a także chemią międzyludzkich relacji. Nie mówię jedynie o ludziach innych kultur, miejscowych, których spotyka się pod drodze. Fajną, bezpretensjonalną społeczność tworzą też backpackerzy, z którymi nierzadko dzielę pokoje. W dormitorium czy kuchni taniego hostelu w Pekinie, Kalkucie czy Manili o wiele łatwiej o szczery kontakt z człowiekiem niż w restauracji czy na korytarzu hotelu Martinez w Cannes. Cudownym, choć czasem trudnym doświadczeniem jest niskobudżetowa samotna podróż. Pamiętam swoją pierwszą, dwumiesięczną wyprawę do Indii. Przez pierwsze dwa tygodnie jechałem z kumplem, następne sześć całkiem sam. I do dziś mam w pamięci każdą chwilę z tamtej wyprawy. W hostelach czy w nocnych pociągach na długie godziny zostawałem ze swoimi myślami, czasem z książką, i odbywałem fascynującą podróż w głąb siebie. Kreśliłem w myślach podsumowania, rachunki sumienia, snułem plany, szukałem odpowiedzi na pytania. Na brak towarzystwa też w sumie nie mogłem narzekać. Bo szybko się okazało, że takich jak ja jest więcej. Do tego bezbłędnie wyszukują się w tłumie. Już pierwszego dnia samotnej podróży, w Majsurze w stanie Karnataka, wspólne piwo, a potem wypady za miasto zaproponowali mi samotni travelerzy z Izraela i Anglii. Spędziliśmy wspólnie trochę czasu i pojechaliśmy każdy w swoją stronę. A tam już czekali inni, ze swoimi bagażami doświadczeń, wrażliwością, nowymi pomysłami i – czasem radykalnie różniącym się od mojego – spojrzeniem na świat. Wyznający inną religię, respektujący inny system wartości, słuchający innej muzyki i czytający inne książki. To szalenie odświeżające doświadczenie. Jak więc taką tanią podróż zaplanować? Poluj na okazje Przede wszystkim bądźmy elastyczni. Jeśli planujemy lot do Brazylii, a trafi się tani bilet do Argentyny, raczej nie wybrzydzajmy. Kto wie, czy do Buenos Aires dużo taniej nie polecimy za rok, a okazja na Rio de Janeiro może się szybko nie powtórzyć. Gdzie szukać tanich lotów? Prenumeratę newsletterów linii lotniczych i portali wyszukujących tanie przeloty uważam za obowiązek każdego podróżnika. Śledzić trzeba nie tylko propozycje z Warszawy czy innych polskich miast. Najciekawsze przeceny trafiają się z lotnisk przesiadkowych, tzw. hubów, do których zaliczają się: Londyn Heathrow, Frankfurt, Amsterdam, Berlin, Madryt, Paryż, Rzym. Linie lotnicze chcą czasem wypromować nowy kierunek i znacząco obniżają cenę. Czasem też zdarzają się spektakularne błędy w systemie i na drugi kontynent lecimy za bezcen. Niezłym pomysłem na tani przelot jest łączenie promocji. Może się okazać, że za atrakcyjny lot np. do kilku krajów Ameryki Południowej zapłacimy bardzo mało, tyle że najpierw będziemy musieli przesiąść się w Madrycie, lecąc do São Paulo, a następnie dojechać do Limy, by potem przez Londyn wrócić do Warszawy. A wszystko za sprawą dwóch, trzech, a nawet czterech przewoźników. Rezerwuj z wyprzedzeniem Najlepiej dwa–trzy miesiące przed wylotem. Zwykle wtedy jest najtaniej. Podczas szukania biletów na stronach przewoźników trzeba pamiętać o dość wrednym zabiegu stosowanym przez internetowe wyszukiwarki. Kiedy zbyt często sprawdzamy cenę lotu w danym kierunku, przeglądarka automatycznie odczytuje to jako zwiększone zainteresowanie i przy następnych odwiedzinach zawyża cenę. Odpowiadają za to niesławne cookies. Aby tego uniknąć, przed kolejnym wyszukiwaniem należy usunąć historię przeglądania. Kiedy to nie wystarczy, można zresetować modem, z którego korzystamy. Bilety tanich linii najrozsądniej kupować pomiędzy wtorkiem a czwartkiem, najlepiej w nocy. Wtedy portale odnotowują najmniejsze obłożenie, ceny są niższe. Nie wykluczaj biur podróży Bardzo rzadko zdarza mi się korzystać z usług biur podróży, ale nie mam zamiaru dołączać do chóru krytyków uważających podróż z agencją za obciach, rzecz niegodną prawdziwego podróżnika (bo przecież nie turysty, tfu!). Biura podróży mają tę zaletę, że od czasu do czasu zostają postawione pod ścianą i muszą wypełnić wyczarterowany samolot tudzież wynajęty już hotel. I wtedy desperacko proszą potencjalnych klientów o wspólną podróż do Grecji, a czasem nawet – a co tam – do Tajlandii czy na Malediwy. Cena oczywiście szybuje w dół, w rejony tradycyjnie zarezerwowane dla tanich linii. Poza tym również w agencjach można trafić superokazje – pomyłki. No i z agencji warto, a czasem wręcz trzeba korzystać podczas wypraw. Lokalne władze nierzadko walczą z bezrobociem w ten sposób, że każą zatrudnić przewodnika, kucharza, tragarza, a nawet... kelnera (!). Mnie zdarzyło się to podczas wspinania się na Kilimandżaro w Tanzanii. Wybierz tani kierunek Cena przelotu to oczywiście tylko jeden z wydatków i – zwłaszcza podczas długiej podróży – wcale nie najważniejszy. Bo co z tego, że za lot zapłacimy sto złotych, jeśli na dojazd z lotniska trzeba będzie wyłożyć trzy razy tyle? A najtańsze jadłodajnie – np. w Szwecji czy Norwegii – zrujnują nasz budżet w kilka dni? Warto mierzyć siły (budżety) na zamiary i planować wyjazd na własną kieszeń. Z sześciu uczęszczanych kontynentów tylko trzy uznać można za tanie: Azję, Afrykę i Amerykę Południową; rzecz jasna z wyjątkami. Zwłaszcza w Azji sporo jest naprawdę niedrogich i fajnych kierunków – Indie, Wietnam, Indonezja, Kambodża, Laos czy Filipiny, gdzie znajdziemy nocleg nawet za 2–3 dol., a wegetariański obiad – jeszcze taniej. Korzystaj z taniego transportu W wielu miejscach na świecie taniej, albo w ogóle za darmo, jeździ się autobusem, busikiem, marszrutką, dala-dalą, tuk-tukiem, autostopem etc. Ale nie zawsze. Takie kraje, jak Indie czy Turcja mają na tyle tanią i dobrze rozwiniętą sieć kolejową, że bardziej opłaca się podróż pociągiem. Podobnie jest w Szwajcarii i Japonii (odpowiednio: miejsce pierwsze i drugie wśród nacji najczęściej podróżujących koleją). Z tym że w tych dwóch przypadkach trudno mówić o naprawdę tanich podróżach. Najprzystępniejsza możliwa opcja to kupno „tygodniówki”. W tanich krajach na dłuższych trasach warto rozważyć podróż nocą. Kuszetki np. w indyjskiej klasie sleeper nie są drogie, poza tym oszczędzamy pieniądze na nocleg. Inna bajka to poruszanie się w miastach. Rikszarze, taksówkarze w wielu miejscach cenę za przejazd traktują dość swobodnie. Należy więc na „dzień dobry” ustalać z nimi konkretne stawki, no i – chcąc nie chcąc – negocjować. Moje ulubione targi o cenę z taksówkarzem odbyły się nad Morzem Czerwonym. Przy potwornie słodkiej herbacie dyskutowaliśmy długo bez rezultatu. Kierowca, zapalony miłośnik szachów, rzucił wreszcie, że jak dam mu mata, pojedziemy za 50 proc., jak nie, to on jeszcze podbije cenę. Dałem i przez następne kilka dni wspólnie z sześcioosobową ekipą za grosze objechaliśmy cały półwysep Synaj. Szukaj taniego noclegu Opcji jest mnóstwo. Oczywiście mamy couchsurfing, Airbnb czy też wakacyjną wymianę mieszkań. Jednak na początek warto pomyśleć o najłatwiejszym i często najprzyjemniejszym rozwiązaniu, czyli noclegu u znajomych lub też znajomych znajomych. To nie mit, ludzie lubią pomagać i będą mieli frajdę z tego, że odwiedzi ich ktoś, kto jest kolegą kolegi, przyjaciela, dawnego kochanka etc. A jeśli z Polski przywieziesz np. flaszkę dobrej wódki albo kilogram sera Bursztyn, będzie wniebowzięty. Mnie na tej zasadzie zdarzyło się np. nocować na nowojorskim Brooklynie na podłodze z plutonem Chińczyków. Ale też na Manhattanie w luksusowym penthousie na 57. piętrze, z widokiem na Central Park, gdzie w windzie mijałem się z Goldie Hawn. Poza tym warto szukać na miejscu, porównując ceny, i – tadam! – negocjując. Większość travelerów to robi i nie ma w tym nic wstydliwego. Zwłaszcza kiedy chcesz za parę dolarów przejechać pół świata w rok. Wybieraj hostele Z powodów wymienionych wyżej bardzo lubię nocować w hostelach. Absolutnie niepowtarzalne są te w Japonii. Zwłaszcza hotele kapsułowe. Zanim wejdzie się do takiego przybytku, trzeba zamienić buty na hotelowe klapki. Zdarza się, że w metalowej szafce trzeba też zostawić większość bagażu i ubranie. A nad ranem musisz pamiętać, by opuścić swoje gniazdko na czas, inaczej grozi ci grzywna. Raz w Osace nie zrozumiałem, dlaczego mam płacić dodatkowe 200 jenów, i nieco się zirytowałem. Mówiący jedynie po japońsku recepcjonista odpowiedział mi wówczas za pomocą elektronicznego translatora, po angielsku: „To postanowione, musisz zapłacić. W przeciwnym razie dziś wieczorem nie będziesz bogaty!”. Nasz autor Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Polska i Wietnam oczami Wietnamki mieszkającej w Warszawie
Tym razem wybieramy się w podróż do Wietnamu. Naszym przewodnikiem jest Chi Mai Szymko, Wietnamka mieszkająca w Polsce od 20 lat. W które miejsce wraca najchętniej i kiedy warto je odwiedzić? Oto praktyczne informacje z pierwszej ręki.
Spis treści: Tak Polska zaskoczyła Chi Mai Co zobaczyć w Wietnamie? Chi Mai Szymko przyjechała do Polski ponad 20 lat temu z Wietnamu. W Warszawie studiowała, potem założyła tu restaurację z wietnamskimi bagietkami banh mi. Tak Polska zaskoczyła Chi Mai – Zanim przyjechałam do Polski, wydawało mi się, że wszyscy tu mówią po angielsku i nie będę miała żadnych problemów z komunikacją. Na miejscu okazało się, że nie jest tak różowo. Nie mogłam dogadać się ani w banku, ani w autobusie. Na początku to był szok. Nie miałam tu nikogo. Ani krewnych, ani znajomych, mimo że Wietnamczyków przecież mieszka tu sporo. Prawie już chciałam wracać do Azji, ale ostatecznie zaadaptowałam się i zostałam. Potem poznałam mojego przyszłego męża, Polaka, założyłam rodzinę. Teraz już nie myślę o powrocie. Ale uwielbiam wyjeżdżać do Wietnamu na wakacje. Zwłaszcza wtedy, gdy w Polsce jest szaro i zimno – opowiada Szymko w najnowszym odcinku Podcastu National Geographic Polsko. Chi Mai pochodzi z północnej części Wietnamu, urodziła się nieopodal granicy z chińską prowincją Yunnan. Dlaczego warto tam pojechać i czym jej rodzinne miasto różni się od popularnej wśród europejskich turystów niedalekiej miejscowości Sa Pa? Czym różnią się Wietnamczycy z północy od tych z południa? I dlaczego Chi Mai woli tych z południa, mimo że sama jest z północy? Czego warto spróbować z kuchni wietnamskiej poza słynną zupą pho czy sajgonkami? Jakie są nieoczywiste symbole współczesnego Wietnamu? I wreszcie: co powinno się znaleźć na naszej liście must see przed wyjazdem do tego azjatyckiego kraju? To tylko niektóre z pytań, na które odpowiada Chi Mai Szymko w rozmowie z Maciejem Wesołowskim. Co zobaczyć w Wietnamie? – Koniecznie zobaczcie Hanoi – mówi Chi Mai Szymko. – To jest esencja Wietnamu. Tam znajdziecie wszystko, co najlepsze. Od widoków, przez sklepy, po restauracje. Poza tym Nha Trang w południowej części kraju. Tam nawet zimą jest od 26 do 29 stopni Celsjusza. – Kolejne miejsce to Ninh Binh. Jest mniej znane od słynnej zatoki Ha Long, ale równie piękne, a dla mnie nawet piękniejsze. Są tam bardzo podobne skalne ostańce wystające z wody, a także wyjątkowo piękne jaskinie. Tyle, że nie na morzu, a na jeziorze. Warto w te okolice pojechać w maju, kiedy najbardziej malowniczo i zielono, wyglądają okoliczne pola ryżowe – dodaje gościni podcastu. A to dopiero początek listy turystycznych wspaniałości azjatyckiego kraju. Aby dowiedzieć się więcej o największych atrakcjach Wietnamu i o tym, jak wygląda życie na miejscu, posłuchajcie nowego odcinka Podcastu National Geographic Polska. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach Poza Horyzontem na YouTube i na Spotify.
Woodrow Wilson walczył o nowy ład światowy i niepodległą Polskę
Woodrow Wilson, choć zapisał się na kartach historii jako prezydent USA, jest też dobrze znany mieszkańcom Warszawy. Jego imię nosi ważny plac na Żoliborzu (według lokalnej tradycji nazwisko czyta się przez „w”, nie przez „ł”). To właśnie deklaracja Wilsona miała wpływ na stworzenie nowego ładu światowego po pierwszej wojnie światowej, w tym odrodzenie się państwa polskiego.
Spis treści: Zanim Woodrow Wilson został politykiem Droga Woodrowa Wilsona na stołek prezydenta Jakim prezydentem był Woodrow Wilson? Woodrow Wilson – kwestie obywatelskie Tak Woodrow Wilson prowadził politykę w czasie I wojny światowej Woodrow Wilson – druga kadencja i śmierć Woodrow Wilson był dwudziestym ósmym prezydentem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Jego dwie kadencje przypadały na lata 1913-1921, w czasach, gdy na świecie zachodziły fundamentalne zmiany. Musiał poradzić sobie z trudną sytuacją wewnętrzną, ale przede wszystkim międzynarodową. Woodrow Wilson był kandydatem Partii Demokratycznej, a wśród potomnych zapamiętany został jako polityk progresywny, który walczył z korupcją i nieuczciwymi praktykami gospodarczymi. Jako ten, który starał się wzmacniać federacyjną strukturę państwa i dbał o poprawę warunków bytowych najuboższych. Jednocześnie w jego rządzie nadal panował segregacja rasowa, a wpływ na rządzących mieli działacze rasistowskiego Ku Klux Klanu. W polityce międzynarodowej Wilson, początkowo zdystansowany i oszczędny w działaniach, długo zwlekający z przyłączeniem się do I wojny światowej, z czasem się zaktywizował i wyrósł na jednego z kreatorów nowego ładu światowego. Dla nas najważniejsze w jego rządach był to, że głośno zadeklarował potrzebę odrodzenia państwa polskiego po 123 latach zaborów. Zanim Woodrow Wilson został politykiem Thomas Woodrow Wilson oficjalnie urodził się 28 grudnia 1856 roku w Staunton w stanie Wirginia. Co do tego są jednak pewne wątpliwości. Na egzemplarzu Biblii w domu Wilsonów, w którym jego rodzice, Joseph Ruggles Wilson i Jessie Janet Woodrow, robili notatki, znaleziono wpis, według którego mały Thomas przyszedł na świat trzy dni po Bożym Narodzeniu roku pańskiego 1856, o godzinie 12 i ¾. Oznaczałoby to, że poprawną datą jego narodzin był 29 grudnia. Ojciec Thomasa był pastorem prezbiteriańskim, jednym z założycieli Południowego Kościoła Prezbiteriańskiego, zaś matka – córką pastora. On sam siłą rzeczy otrzymał staranne wychowanie w duchu religijnym. To też ukształtowało jego przyszły światopogląd. Wilsonowie mieszkali w Georgii, a następnie w Columbii. Thomas w dalszych latach kształcił się w Davison College w Piedmont w stanie Karolina Północna oraz w College of New Jersey w Princeton. Ten ostatni ukończył w roku 1879, a zaraz potem rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Wirginii. Ze względu na słaby stan zdrowia przerwał naukę, dokończył ją zaocznie i uzyskał dyplom 30 czerwca 1881. Następnie rozwijał karierę akademicką. W 1886 roku obronił doktorat na uniwersytecie Johna Hopkinsa, a od roku 1890 wykładał w Princeton nauki polityczne. Z czasem został rektorem tej ostatniej uczelni (1902-1910). Droga Woodrowa Wilsona na stołek prezydenta Działalność polityczną Woodrow Wilson rozpoczął w 1906 roku, kiedy związał się z Partią Demokratyczną. W 1910 roku z jej ramienia został wybrany gubernatorem New Jersey (funkcję tę pełnił w latach 1911-13). W pierwszych latach nowego stulecia zasłynął z pomysłów i projektów ustaw, które zakładały m.in. odpowiedzialności pracodawców wobec pracowników, a także ściślejszą kontrolę potencjalnych mechanizmów korupcyjnych. To, a także tarcia wewnątrzpartyjne sprawiły, że już w roku 1908 przymierzany był do roli kandydata na prezydenta. W wewnętrznych prawyborach przegrał wówczas z Williamem Bryanem. W czasach prezydentury republikanina Williama Tafta Wilson ostro krytykował jego liczne działania, m.in. protekcjonistyczne taryfy celne. To zaowocowało powierzeniem mu misji kandydowania na urząd prezydenta w roku 1912. Jego głównym rywalem wewnątrz Partii Demokratycznej był Champ Clark, spiker Izby Reprezentantów. Ostatecznie Wilson wygrał z nim dopiero w 46 głosowaniu. Kampanię wyborczą Wilson poprowadził zgodnie ze swoim programem New Freedom (Nowa wolność). Przewidywał on reformę systemu bankowego, regulacje przepisów celnych i zasad panujących w gospodarce. Zakładał też poszanowanie praw wolności jednostki oraz prywatnego biznesu w przemyśle. Jakim prezydentem był Woodrow Wilson? W październiku 1912 roku Woodrow Wilson wygrał wybory powszechne z wynikiem ponad 6 milionów głosów i 435 głosów elektorskich. W pokonanym polu zostali Theodor Roosevelt (88 głosów elektorskich) i William Taft (8 głosów elektorskich). Zaprzysiężenie Wilsona odbyło się 4 marca 1913 roku – dokonał go prezes sądu najwyższego Edward White. Wilson był pierwszym przedstawicielem amerykańskiego Południa, którego wybrano na prezydenta od czasów Jamesa Polka – w 1848 roku. Dzięki jednoczesnemu zwycięstwu demokratów w wyborach parlamentarnych prezydent w kolejnych latach mógł przeprowadzić szereg ważnych ustaw, m.in. o powołaniu – 23 grudnia 1913 roku – Systemu Rezerwy Federalnej, a więc amerykańskiego banku centralnego czy utworzeniu Federalnej Komisji Handlu. Dzięki temu państwo zyskiwało nadzór nad prywatnymi bankami, regulowało politykę monetarną i określało stopy procentowe. Zmniejszał protekcjonalne taryfy celne – początkowo zredukował stawki o ponad 10 procent. Jednocześnie, aby zadbać o odpowiedni poziom wpływów budżetowych, zwiększał podatki. Woodrow Wilson chciał również wzmocnić ustawę antymonopolową Johna Shermana z 1890 roku. Na tej podstawie faworyzował projekty zakładające pociąganie do odpowiedzialności karnej przedstawicieli korporacji za przestępstwa korporacyjne, a także te, które zakładały wypłaty odszkodowań przez wielkie podmioty gospodarcze mniejszym firmom, które poniosły straty w wyniku działań monopolistycznych. Program, który realizował Wilson, był przejawem jego wiary w progresywizm. Miał on na celu wykorzystanie władzy rządu federalnego do kontroli gospodarki, ujawniania korupcji i poprawy życia mieszkańców poprzez ograniczenie negatywnych skutków uprzemysłowienia. Woodrow Wilson – kwestie obywatelskie Jednocześnie na froncie praw obywatelskich za czasów administracji Wilsona nastąpił regres. Współpraca z Demokratami z Południa spowodowała, że Rząd Federalny utrzymał segregację rasową. Po latach walki o prawa obywatelskie swoje przywileje utracili Afroamerykanie, a Ku Klux Klan przeżywał swój wielki renesans. Prezydent Wilson symbolicznie poparł KKK, zamawiając w Białym Domu prywatny pokaz filmu D.W. Griffitha „Narodziny Narodu”. Afroamerykanie byli w nim pokazani jako nieokrzesani barbarzyńcy i przestępcy, a reprezentanci Ku Klux Klanu jako praworządni obywatele, zapewniającej porządek społeczny. Jego istotnym elementem miała być segregacja rasowa. Liczne stowarzyszenia narodowościowe, zrzeszające nie tylko mniejszości narodowe czy rasowe, w tym NAACP, czyli Krajowe Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Osób Kolorowych, a także grupy wyznaniowe stanowczo potępiały rasistowską politykę Wilsona. Tak Woodrow Wilson prowadził politykę w czasie I wojny światowej Polityka zagraniczna Woodrowa Wilsona zmieniała się w czasie jego ośmioletnich rządów. Początkowo bardziej zainteresowany był problemami Ameryki Łacińskiej niż ingerowaniem w sprawy europejskie. Po wybuchu I wojny światowej w 1914 roku prezydent Wilson zadeklarował neutralność Stanów Zjednoczonych wobec uczestników wojny. To stanowisko nie zmieniło się nawet w maju 1915 roku, gdy Niemcy zatopili transatlantyk Lusitania, na którego pokładzie znajdowało się wielu obywateli amerykańskich. Zasadniczy zwrot Wilsona w tej kwestii nastąpił zaraz po reelekcji w 1916 roku. Na początku kwietnia 1917 roku Stany Zjednoczone zdecydowały się na wypowiedzenie wojny Niemcom. Stało się tak niedługo po ogłoszeniu przez europejskie mocarstwo nieograniczonej wojny podwodnej, a także odszyfrowaniu tzw. telegramu Zimmermanna, w którym Niemcy obiecywały Meksykowi pomoc w odebraniu Stanom Zjednoczonym terytoriów Nowego Meksyku, Teksasu i Arizony. Od początku zaangażowania w konflikt prezydent Stanów Zjednoczonych podkreślał, że wojna powinna doprowadzić do ustanowienia nowego ładu światowego, opartego na sprawiedliwych zasadach. Jego kształt zaproponował 8 stycznia 1918 roku w orędziu do amerykańskiego Kongresu. Program pokojowy, a więc słynne „14 punktów Wilsona” zakładał m.in.: stworzenie Ligi Narodów, która będzie stała na straży „niepodległości politycznej oraz integralności terytorialnej wszystkich państw”; „zniesienie barier gospodarczych i ustalenie warunków handlu równych dla wszystkich narodów akceptujących pokój i stowarzyszonych dla jego utrzymania”; „wzajemną wymianę wystarczających gwarancji, tak aby zbrojenia narodowe zostały zredukowane do minimum”. Rozstrzyganie sporów kolonialnych miało odbywać się „w atmosferze swobodnej, otwartej i całkowicie bezstronnej, ale przestrzegając zasady, że interesy ludności zainteresowanej mają równą wagę co interesy rządów”. Punkt trzynasty orędzia prezydenta Woodrowa Wilsona głosił z kolei potrzebę: „stworzenia niepodległego państwa polskiego na terytoriach zamieszkanych przez ludność bezsprzecznie polską, z wolnym dostępem do morza, niepodległością polityczną, gospodarczą, integralność terytoriów tego państwa powinna być zagwarantowana przez konwencję międzynarodową”. Uznanie przez kanclerza Rzeszy Maksymiliana Badeńskiego tych warunków – co nastąpiło 5 października 1918 roku – pozwoliło usiąść do stołu rokowań pokojowych i w konsekwencji doprowadziło do kończącego wojnę rozejmu. Swój program zagraniczny Woodrow Wilson promował podczas trwającej od stycznia 1919 do stycznia 1920 roku konferencji pokojowej w Paryżu. Za jego sprawą propozycję ustanowienia Paktu Ligi Narodów włączono do traktatu wersalskiego, który określał nowy, powojenny porządek w Europie. Woodrow Wilson – druga kadencja i śmierć Woodrow Wilson bez większego trudu zwyciężył w prawyborach prezydenckich w 1916 r. W swoim programie kładł nacisk na założenia progresywizmu, takie jak ochrona pracownic i pracowników przedsiębiorstw, likwidacja pracy dzieci czy ustanowienie płacy minimalnej. Kampanię prowadził w czasie, gdy w Europie trwała I wojna światowa, a w Meksyku wybuchła rewolucja. W wyborach prezydenckich w 1916 roku Wilson pokonał Charlesa Hughesa z Partii Republikańskiej stosunkiem głosów 49 do 46 procent (oraz 277 do 254 głosów elektorskich). Niemal cała druga kadencja prezydenta upłynęła w cieniu I wojny światowej. Mimo że już kampanię wyborczą prowadził pod hasłem „On nie posłał nas na wojnę”, niemiecka agresja zmusiła Wilsona do zaangażowania się w konflikt. Pragnienie amerykańskiego prezydenta o współdziałaniu narodów w powojennym świecie nie zostało zrealizowane. Mimo prowadzonej w całych Stanach Zjednoczonych wielomiesięcznej agitacji zarówno traktat wersalski, jak i Pakt Ligi Narodów w ojczyźnie Woodrowa Wilsona nie zostały ratyfikowane. Przeszkodą był silny opór amerykańskich izolacjonistów. Mimo to wiele z pomysłów prezydenta z czasem wcielono w życie podczas prac nad statutem Organizacji Narodów Zjednoczonych, która powstała po II wojnie światowej. Wysiłki prezydenta doceniła też Akademia Szwedzka, przyznając mu w 1919 roku pokojową Nagrodę Nobla. W ostatnich latach rządów prezydent coraz bardziej podupadał na zdrowiu. Przeszedł m.in. silne załamanie nerwowe – wówczas w obowiązkach faktycznie zastępowała go żona Edith. Doczekał jednak do końca kadencji i dopiero później wycofał się z życia politycznego. Thomas Woodrow Wilson zmarł 3 lutego 1924 roku w Waszyngtonie. Źródło: National Geographic Polska.
Zamek Wartburg to dla Niemców świętość i pomnik. Ale równie ciekawe są jego okolice
Liczący sobie blisko tysiąc lat zamek Wartburg zyskał nowe życie w pierwszej połowie XIX w. m.in. za sprawą Johanna Wolfganga Goethego. Dziś wciąż zachwyca swoją bogatą historią i wyjątkową atmosferą, przyciągając turystów z całej Europy.
W tym artykule: Historia zamku Wartburg Okolice zamku Wartburg Ścieżka w koronach drzew Turyngia – informacje praktyczne Wartburg to dla Niemców coś jak Wawel i Jasna Góra w jednym. Święte miejsce i symbol ich jedności – mówi mój polskojęzyczny przewodnik po blisko tysiącletnim zamczysku o nazwie, która Polakom kojarzy się przede wszystkim z brzydkim i niespecjalnie praktycznym samochodem z czasów NRD. Położona na stromym wzgórzu nad miastem Eisenach monumentalna budowla na szczęście w niczym go nie przypomina. Według legendy fortecę wzniesiono w 1067 r. na zlecenie grafa Ludwika Skoczka z rodu Ludowingów, który z czasem – od XII w. – zaczął rządzić całą Turyngią. To ów władca miał tu niegdyś zakrzyknąć: „Poczekaj, góro! (z niem.: Wart, berg!), ty będziesz moją twierdzą!” – mimo że teren ten należał wówczas do kogoś innego. Przebiegły Skoczek kazał więc nawieźć tu piachu i kamieni ze swoich włości i na nich postawił sobie okazały dom. Na późniejsze pytanie papieża odpowiedział już zgodnie z prawdą: „Tak, dom stanął na mojej ziemi”. Jednak obecny, późnoromański zamek datowany jest na rok 1170. Jego obecny kształt, a zwłaszcza wystrój wnętrz, nosi silne piętno XIX-wiecznej rekonstrukcji w duchu historyzmu. Wtedy to radykalni niemieccy patrioci na nowo odkryli go jako miejsce, które ma ogromny potencjał symboliczny. Ważną rolę odegrał tu m.in. Johan Wolfgang Goethe – uważany za najwybitniejszego poetę piszącego po niemiecku – który w 1815 r. dał impuls do stworzenia wartburskiego muzeum. Już wtedy zamek zyskał opinię jednego z niemieckich symboli narodowych. Nie przypadkiem to tutaj w 1817 r. odbył się tzw. Wartburgfest, który w 300-rocznicę rozpoczęcia reformacji zorganizowali patriotycznie nastawieni studenci. Historia zamku Wartburg O wyjątkowości Wartburga stanowi jego historia, w której nie brakuje znaczących dla narodu wydarzeń i postaci. Na przełomie XII i XIII w. tworzyli tu najwięksi minnesingerzy – liryczni śpiewacy, piewcy miłości i piękna będący germańską odpowiedzią na francuskich trubadurów. Kilka wieków później – dokładnie w 1845 r. – to ich losy staną się kanwą libretta opery Ryszarda Wagnera „Tannhäuser i wartburski turniej śpiewaczy”. W roku 1206 doszło tu do turnieju poetyckiego, w którym udział wzięli najwięksi z największych, w tym słynny Walther von der Vogelweide, Wolfram von Eschenbach (twórca eposu rycerskiego „Parsifal”) czy tytułowy Tannhäuser. Najgorszy z sześciu uczestników miał zostać skrócony o głowę. Choć ostatecznie do egzekucji nie doszło, kara ta spotkać miała Heinricha von Ofterdingen, który jako jedyny w swoich pieśniach nawinie sławił nie turyńskiego landgrafa, a księcia z Austrii. Niedługo później średniowieczny świat usłyszał o świętej Elżbiecie z Turyngii. Urodzona na Węgrzech jako córka króla Andrzeja II w roku 1211 została zaręczona z Ludwikiem IV, synem landgrafa Turyngii; miała wówczas zaledwie 4 lata. Od tego czasu jej życie związane było z Wartburgiem. Tu w 1221 r. odbył się ślub pary książęcej, tu dokonywały się cuda, których jakoby była sprawczynią. Dziś jej życie uwiecznione jest na efektownych zamkowych freskach. Zobaczyć można m.in., jak przyszła landgrafini przybywa na zamek, jak żegna małżonka wyruszającego na wyprawę krzyżową (na której zginie), jak pokornie zrzeka się korony, a swoje życie poświęca biednym i chorym, i wreszcie, jak przedwcześnie umiera, w wieku zaledwie 24 lat. Inny rozdział wartburskiej historii wiąże się z wielkim reformatorem religijnym Marcinem Lutrem. W roku 1521 r. na sejmie Rzeszy w Wormacji wypowiada on słynne słowa: „Odwołać nie mogę, chyba by mi kto z Pisma Świętego dowiódł, że błądziłem”. W efekcie jako heretyk zostaje ogłoszony banitą i wyjęty spod prawa – a to oznacza, że może zostać bezkarnie zamordowany. I zapewne tak by się stało, gdyby nie książę i elektor saski Fryderyk III Mądry, który kazał upozorować porwanie Lutra i potajemnie sprowadził go do Wartburga. Tu autor słynnych 95 tez spędził 10 miesięcy pod przybranym imieniem rycerza Jörga. Zapuścił brodę, a mnisi habit zamienił na ubrania świeckie. Odosobnienie sprzyjało pracy twórczej. Tutaj Luter przetłumaczył z greckiego na niemiecki Nowy Testament, pisał traktaty, studiował hebrajski i grecki, przekładał psalmy. Teraz na wartburskim zamku można odwiedzić pokój, w którym się ukrywał. A z niego przejść dalej, do miejsc, które na blisko rok stały się dla niego całym światem: do auli, kaplicy, jadalni, Sali Rycerskiej, Sali Trubadurów, Galerii Elżbiety czy Komnaty Landgrafa. W każdej z nich odnajdziemy ślady wielkiej lub małej historii. Okolice zamku Wartburg Gwoli ścisłości, dla Marcina Lutra nie była to pierwsza wizyta w tych okolicach. Jako młody, 15-letni chłopak został on wysłany na nauki do szkoły parafialnej w położonym pod zamkiem miasteczku Eisenach i spędził tam trzy lata (1498–1501). Zjeżdżam więc z twierdzy do 40-tysięcznego dziś miasta. Pamięć o mnichu reformatorze jest tu wciąż żywa, przy jednym ze skwerów stoi tu jego potężny pomnik, a na budynku dawnej szkoły wypatrzymy mural z jego portretem. Ale nie da się ukryć, że Eisenach to przede wszystkim miasto urodzenia – w 1685 r. – Jana Sebastiana Bacha. Podobizny genialnego organisty i wręcz już synonimu muzyki barokowej na najwyższym poziomie są tu wszędzie. Na pamiątkach, obrazach czy plakatach, na kubkach i filiżankach, na kocach i obrusach i wymalowane sprejem na przypadkowych murkach. Pojawia się on na postumentach i jako postać z klocków lego. W lokalnym muzeum urządzonym w domu Bachów można zobaczyć 250 eksponatów, w tym autograf muzyczny geniusza, a także posłuchać jego utworów na instrumentach z epoki. Idę do eklektycznego kościoła św. Jerzego, w którym ze względu na liczne przebudowy znajdziemy elementy gotyckie, renesansowe i barokowe. Można tu zobaczyć chrzcielnicę, którą wykorzystano podczas chrztu przyszłego kompozytora, a także tablicę, na której wypisano wszystkich miejscowych organistów od XVI w. W latach 1665–1797 byli to jedynie Bachowie. Nie ma wśród nich Jana Sebastiana, który w Eisenach spędził pierwsze 10 lat życia. Potem, po śmierci rodziców, przenosił się z miejsca na miejsce, by ostatecznie osiąść jako kantor w Lipsku. Choć równie dobrze mógł wówczas trafić na dwór Augusta II Mocnego w Warszawie. Jednak ówczesny król Polski i Litwy, a także elektor saski, ewidentnie nie docenił jego talentu. W przedsionku kościoła św. Jerzego stoi teraz czarny posąg, na którym Jan Sebastian wygląda bardziej jak mroczny rycerz albo lord Vader niż organista z nadwagą. Nie przypadkiem. Jak wyjaśnia mi szybko przewodnik, pomnik powstał w czasach nazistowskich, kiedy taka estetyka była jak najbardziej na miejscu. Warto wspomnieć, że w Eisenach trochę czasu (1708–1712 r.) spędził też inny wybitny twórca i wielki konkurent Bacha – Georg Philipp Telemann. Był kapelmistrzem na tutejszym dworze. A przyjechał tu po kilkuletnim pobycie w Polsce. Ścieżka w koronach drzew Po mocnych wrażeniach kulturalnych potrzebuję natury. Jadę do powstałego w 1997 r. Parku Narodowego Hainich, który rozciąga się na kształt trójkąta pomiędzy Eisenach, Mühlhausen i Bad Langensalza, na wschód od rzeki Werra. To jeden z ostatnich dziewiczych lasów Europy, zdominowany przez buki. Do ich podziwiania zbudowano tu szalenie atrakcyjną trasę spacerową w koronach drzew. Wspinam się na wysokość czwartego czy piątego piętra, a potem ruszam metalową kładką przed siebie. Niezwykła perspektywa sprawia, że zwyczajna wydawałoby się puszcza nabiera nowego kolorytu. Jesienne liście w wielu barwach układają się w przepiękną wirującą przed oczami mozaikę – poczucie bliskości i przynależności do świata przyrody jest tu wyjątkowo silne. Po przechadzce w koronach warto przespacerować się również trasą naziemną, jakich tu kilka, i przyjrzeć się monumentalnym pniom czy liściom od dołu. Poza bukami w parku jest sporo jesionów i grabów, są klony i lipy. Są też zwierzęta – Hainich chwali się zwłaszcza kilkoma gatunkami dzikich kotów, piętnastoma – nietoperzy, siedmioma – dzięciołów i ponad 500 chrząszczy. Niedawno się okazało, że występuje tu również rzadki szakal złocisty – choć szansa na zobaczenie tego zwierzęcia jest niestety wyjątkowo mała. Ale nawet jeśli nie spotkamy tu niezwykłej fauny ani egzotycznej flory, w parku Hainich możemy być pewni jednego – ciszy i spokoju. A to jest przecież dobro coraz bardziej luksusowe. Turyngia – informacje praktyczne Dojazd Z Polski najłatwiej dolecieć do Frankfurtu nad Menem, ewentualnie Berlina i stamtąd dojechać pociągiem lub wypożyczonym samochodem do Eisenach. Nocleg Villa Anna w Eisenach. Przepięknie położony na wzgórzach otaczających miasto butikowy hotel zapewnia wspaniały widok i dużą wygodę. Pension Michelangelo. Skromny, czysty i bardzo dobrze położony – tuż przy centrum – pensjonat. Jedzenie Leander im Thuringer Hof Eisenach. Elegancka restauracja w centrum Eisenach, nieopodal pomnika Marcina Lutra. Jest częścią dużego kompleksu hotelowego i specjalizuje się w kuchni tradycyjnej z Turyngii. Warto spróbować tutejszej zupy rybnej, a także gulaszu serwowanego z wielką turyńską kluską. Typowym daniem z Turyngii jest rolada wołowa z ciężkim sosem, czerwoną kapustą i kluską. Do tego dania podaje się zwykle pilznera lub czarne piwo. Inne popularne potrawy to rostbratwurst (pieczona kiełbasa z kiszoną kapustą i purée ziemniaczanym) oraz schmöllner mutzbraten (pieczona wieprzowina serwowana z musztardą, chlebem i kapustą). Spróbujcie też tutejszej zupy piwnej. Redakcja poleca Warto się wybrać na któryś z koncertów w auli zamku Wartburg. Najciekawszą opcją z repertuaru wydaje się opera „Tannhäuser”, której libretto wiąże się z tym miejscem. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Lipsk zimą przyciąga tłumy. Znajdziecie tu wyjątkowy jarmark bożonarodzeniowy
Jarmark bożonarodzeniowy w Lipsku jest jednym z najstarszych i największych na świecie. Można tu odwiedzić ponad 300 stoisk.
Spis treści: Jarmark bożonarodzeniowy w Lipsku Tradycja jarmarków Lipsk – miasto Bacha i Mendelssohna Zapach gluhweina (grzanego wina) unosi się nad całym starym miastem. Towarzyszy mu aromat bratwursta, czyli kiełbasy, serwowanej zwykle z bułką. Jarmark bożonarodzeniowy w Lipsku możemy uznać za otwarty! Poza tymi klasykami niemieckiej kuchni ulicznej, na ponad 300 jarmarkowych straganach znajdziemy niemal wszystko: świąteczne ozdoby (bombki, gwiazdy, czubki, serpentyny), sporo lokalnego rzemiosła, biżuterię, ceramikę, pieczywo, sery, wędliny, słodycze. Nad wszystkim górują mniejsze i większe choinki. Przy czym największa i wyjątkowa urodziwa stoi w zadaszonym Pasażu Mädlera, a więc lipskiej odpowiedzi na mediolańską galerię Vitoria Emanuela II. To tutaj zdjęcia z drzewkiem (czy też może raczej „drzewem”) robią sobie miejscowi i turyści. Spacerując z kubkiem parującego grzanego wina w ręku warto okrążyć całą lipską starówkę, podziwiając jej nieco eklektyczną architekturę, w której odnajdziemy wpływy zarówno renesansowe, jak i modernistyczne czy plomby współczesne. Warto przy tym pamiętać, że Lipsk jest położony pomiędzy trzema rzekami: Białą Elsterą, Parthe i Pleisse. To miasto mostów. Jest ich tu 427, a więc o około 30 więcej niż ma ich Wenecja. Jarmark bożonarodzeniowy w Lipsku Jarmark bożonarodzeniowy w Lipsku jest jednym z najstarszych i największych na świecie. Po raz pierwszy odbył się w 1458 r. Nieco starszy był ten w sąsiednim Dreźnie (powstał w 1434 r.). Od tego czasu oba organizowane są nieprzerwanie – od blisko sześciu wieków! Jarmark w Lipsku uznawany jest za jeden z największych w Niemczech i na świecie. Oprócz dziesiątek straganów oferuje on różne inne rozrywki, jak np. kolorowo migoczące karuzele czy lodowiska. Tradycją stały się też świąteczne koncerty. W Lipsku usłyszeć można muzykę Bacha, Mendelssohna, Schumanna czy Wagnera, a więc kompozytorów, którzy byli związani z miastem. Zobaczyć można też występy kuglarzy czy orkiestr grających muzykę dawną. Artyści są oczywiście w strojach z epoki. Miłośnikom Jana Sebastiana Bacha polecić można okolicznościowe koncerty w kościołach św. Tomasza i św. Mikołaja, z którymi jako kantor był związany za życia. Tradycja jarmarków To właśnie jarmarki bożonarodzeniowe w Niemczech i w Austrii stały się wzorcem dla wielu innych w całej Europie. To stąd inspirację brały targi z Czech, Polski, Szwajcarii, Danii, Holandii, Belgii, Francji, a nawet Włoch (duży jarmark organizowany jest teraz np. w Rzymie). Z tym że w Niemczech organizowane są one nie tylko w dużych miastach, ale też w miasteczkach, a nawet na wsiach. Niektóre z nich zlokalizowane są miejskich podwórkach czy np. w folwarkach, z dala od innych zabudowań. Stoiska nierzadko utrzymane w stylu tych dawnych, średniowiecznych czy renesansowych. W samych Niemczech do dziś każdego roku odbywa się ponad 2,5 tysiąca jarmarków bożonarodzeniowych. Z tym że nazwę „Weihnachtsmarkt” (jarmark bożonarodzeniowy) coraz częściej zastępuję „Wintermarkt” (jarmark zimowy). To sprawia, że staje się ona bardziej uniwersalna i nawiązuje już nie tylko do tradycji chrześcijańskiej. Lipsk – miasto Bacha i Mendelssohna Po zobaczeniu lipskiego jarmarku bożonarodzeniowego warto wybrać się na zwiedzanie miasta. Lipsk to jedno z największych miast w Niemczech. Chwali się swoim zoo, w którym zlokalizowano część, która przypomina tropikalną dżunglę. Jest zadaszona, więc niezależnie od pory roku poczujemy się tu jak na Bali. Warto też pójść śladem lipskich kompozytorów. Np. Jana Sebastiana Bacha, którego zobaczyć można na pomnikach, ale też np. jako wielką figurę z klocków lego tuż obok kościoła św. Tomasza. Równie ważny dla miasta był Felix Mendelssohn-Bartoldy, znany dziś głównie jako kompozytor „Marsza weselnego”. Za życia był tu gwiazdą pierwszej wielkości. Gdy zmarł, tysiące ludzi na ulicach Lipska żegnały go tak długo, że poważnie opóźnił się przewóz ciała na cmentarz w Berlinie, gdzie ostatecznie został pochowany. Jego niewielkie lipskie muzeum robi spore wrażenie. Można tu np. wcielić się w rolę dyrygenta (którym był przecież Mendelssohn) wirtualnej orkiestry. A także poznać historię zarówno samego kompozytora, jak i jego szalenie zdolnej, a całkiem zapomnianej siostry Fanny, również kompozytorki i pianistki. Nasz autor Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Zamek Ryn przez stulecia służył Krzyżakom. Dziś mieści się w nim niezwykły hotel
W XIV wieku założycielem komturii był tu przyszły wielki mistrz zakonu krzyżackiego Konrad von Wallenrode. Tak, to właśnie on blisko 500 lat później zainspirował Adama Mickiewicza do napisana poematu „Konrad Wallenrod”. Oto niezwykły zamek Ryn.
Spis treści: Zamek Ryn – powstanie Architektura zamku Ryn Legenda o Białej Damie Bitwa pod Rynem Dalsza historia zamku Ryn Zamek Ryn dziś Dziś Ryn to niewielkie miasto na Mazurach, będące jednym z punktów na żeglarskim szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Nad miastem góruje potężna XIV-wieczny twierdza krzyżacka. To ona do dziś jest centralnym punktem na lokalnej mapie. Historia tego potężnego i urodziwego zamku sięga średniowiecza. I to czuje się niemal na każdym kroku podczas zwiedzania obiektu. Tajemnicza jest już brama wjazdowa i pierwszy korytarz. A potem jest jeszcze ciekawiej. Zamek Ryn – powstanie Zanim krzyżaccy inżynierowie wpadli na pomysł postawienia tu fortecy, tereny te porastała dziewicza Puszcza Galindzka. Pełna zwierzyny, urodzajna w rzeki i jeziora, zamieszkała przez bałtyjskie plemię Galindów, spokrewnione z Prusami czy Jaćwingami. I to tutaj pomiędzy jeziorami – Ołów i Ryńskim – zaplanowano tę ogromną budowlę. Pierwsze wzmianki o twierdzy w Rynie pochodzą z kroniki Wiganda z Marburga z 1377 roku. Można się z niej dowiedzieć, że budowę rozpoczęto już w drugiej dekadzie XIV wieku, zaś we wspomnianym roku 1377 zaczęto realizować drugą fazę projektu. Wtedy to wytyczono granice potężnych murów obwodowych zamku na rzucie prostokąta o wymiarach 44 x 52 m. Ściany miały grubość od 2,5 do 4,5 m. Początkowo wznoszono dwa skrzydła zamkowe: północno – wschodnie i południowo – wschodnie. Ich wewnętrzna szerokość wynosiła 17 metrów! Powstawało także monumentalne przedzamcze. Z pozostałych stron czworobok zamknięto kurtynowymi murami z nietypową kwadratową wieżą usytuowaną w zachodnim narożu. Prawdopodobnie w tym czasie mury obwodowe nie przekraczały wysokości drugiej kondygnacji, a skrzydło południowo-wschodnie wymurowano od parteru. Dodatkowo, mury obwodowe były wzmocnione na narożach ryzalitami w celu osadzenia wieżyczek na ich koronie. Pomieszczenia na parterze planowano pokryć drewnianymi stropami. Budowę zamku rozpoczęto na miejscu niewielkiego grodu Galindów, który stał tu w poprzednich stuleciach. Polecenie wydał wielki mistrz zakonu krzyżackiego Winrich von Kniprode. Ryn miał stać się siedzibą konwentu i bazą wypadową do ataków na Litwę. Zamek powstał na wzgórzu, a jezioro Ołów stanowiło jego naturalną fosę. Dzięki temu akwenowi osada otrzymała też swoją nazwę. Krzyżakom przypominał on rzekę Ren (Rhein) i usytuowane nad nią zamki. Według jednej z teorii stąd wzięła się nazwa Ryn. Obecnie zamek mieści się przy ryńskim placu Wolności i pełni funkcję hotelu. A jego architektura do dziś robi na turystach wielkie wrażenie. Architektura zamku Ryn W latach 1393–1525 zamek był siedzibą komturii (podstawowa jednostka administracyjno-terytorialno-wojskowa zakonów rycerskich, zarządzana przez komtura – komendanta). Inicjatorem powstanie komturii był znany każdemu polskiemu licealiście Konrad von Wallenrode (Konrad Wallenrod), późniejszy wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego, a także tytułowy bohater poetyckiej powieści Adama Mickiewicza. Według poety Konrad musiał stawiać czoła fundamentalnym dylematom moralnym. Stał się wręcz archetypem szlachetnego zdrajcy. Komturem w Rynie został jego brat, Fryderyk. Po utworzeniu komturii podniesiono parterowe skrzydło południowo-wschodnie budując nad nowe pomieszczenia. W tym czasie oprócz funkcji militarnej zamek pełnił też rolę administracyjno-gospodarczą. To tutaj dostarczano m.in. w ryby, miód i mięso dzikich zwierząt, które następnie zaopatrywało rycerzy zakonnych w całych Prusach. W pierwszych latach XV wieku w pomieszczeniach zamkowych znajdowała się kuchnia, piekarnia, a także browar. W 1507 roku kronikarze wymieniają również poddasze, kaplicę, prochownię i zbrojownię. W latach 1515–1524 dochodzą do tego kapitularz, refektarz, dormitorium, izby pisarza i kucharza, łaźnia oraz pokój gościnny. Z czasem powstały tam także słodownia, piwnice z miodem, młyn zbożowy, prochownia, spichlerz oraz folusz (pomieszczenie, w którym obrabia się sukna). Najwyższa kondygnacja zajęta była przez ganki obronne. Z pierwszego piętra na wyższe piętra wiodły wewnętrzne schody w grubości muru, był tam również piętrowy krużganek. W przyziemiu utworzono wówczas trzy pomieszczenia, a na pierwszym piętrze urządzono kaplicę, która wyróżniała się charakterystycznymi oknami. Obok niej znajdował się kapitularz i mieszkanie komtura. Nad kaplicą znajdowała się zaś zbrojownia. Po klęsce Krzyżaków w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku prace modernizacyjne znacznie okrojono. Zasięg budowy ograniczono do czworokąta murów z jednym budynkiem gotyckim wzdłuż wschodniego boku. Czteroskrzydłowa, nieregularna bryła zamkowa z wydłużonym dziedzińcem pochodzi już z XVIII wieku. Według legendy zamek połączony jest z kryptą nieistniejącego już kościoła i pobliskim cmentarzem tajemniczymi lochami. Warto samemu sprawdzić, ile w tym prawdy. Legenda o Białej Damie Ważną postacią historyczną żyjącą na przełomie XIV i XV wieku, kojarzoną z zamkiem, jest Biała Dama; obecnie: jej duch. Za życia miała to być księżna Anna, żona księcia Witolda, brata Władysława Jagiełły i jego namiestnika na Litwie. Była ona córką księcia smoleńskiego Swiatosława Iwanowicza. Jakoby miała namawiać męża na sojusz Litwy z Krzyżakami – rzecz jasna, skierowany przeciwko Polsce. Z tego powodu oboje bywali na zamku w Rynie. Tam mieli knuć z wielkim mistrzem. Z czasem jednak rodzina księcia Witolda, a więc księżna z dziećmi, zaczęła być traktowana jako zakładnicy w sytuacji, gdy ważyły się najważniejsze decyzje lokalnej geopolityki – niedługo przed bitwą pod Grunwaldem. Ostatecznie, po licznych woltach, Witold pozostał wierny królowi polskiemu (i swojemu bratu jednocześnie). To rozsierdziło niemieckich zakonników. W ramach zemsty mieli oni zamurować bliskich księcia w ryńskich murach. W oficjalnej wersji Anna została jednak pochowana w Wilnie w roku 1418, a więc już po bitwie pod Grunwaldem, która na jakiś czas nieco ostudziła zapędy Krzyżaków. Warto dodać, że ryńska Biała Dama jest duchem dobrym, przynoszącym szczęście. Nie należy się więc obawiać żadnych krzywd z jej strony. Po prostu po zmroku księżna Anna przechadza się bo nobliwych komnatach i korytarzach w księżycowej poświacie. Bitwa pod Rynem 30 stycznia 1456 roku pod Rynem doszło do bitwy pomiędzy wojskiem krzyżackim a mazurskimi powstańcami ze Związku Pruskiego. Były to zbrojne hufce miejscowej ludności: tzw. wolnych oraz chłopów. Był to ich protest przeciwko uciskowi fiskalnemu, a także gwałtom i rabunkom, z jakich słynęli wówczas bracia zakonni. Fortecy nie pomogły wyjątkowo grube mury ani strategiczne położenie. W wyniku potyczki zamek został zdobyty, a większość z jego obrońców, głównie najemników, ale też kilku zakonników, mazurzy potopili w jeziorze Ołów. Posiłki krzyżackie wysłane do Rynu z okolic Barczewa i Olsztyna dotarły na miejsce już po bitwie. I krwawo rozprawiły się z powstańcami. Żołdacy krzyżaccy pod dowództwem Jerzego von Schliebena bez litości topili ich w okolicznych jeziorach i bagnach. Zamordowano w sumie ponad 500 chłopów, a 19 z nich trafiło do niewoli. W ręce Krzyżaków forteca trafiła ponownie rok później. Dalsza historia zamku Ryn W kolejnych wiekach wraz z zamkiem rozwijała się osada Ryn (podzamcze), która dała początek przyszłemu miastu. W końcu XV wieku podzamcze otrzymało prawo osiedla targowego, co bardzo przyczyniło się do jego rozwoju. W kolejnym wieku Ryn stal się centrum administracyjno-osiedleńczym. Po likwidacji Zakonu utworzono tu starostwo Prus Książęcych. Dalszy rozwój na wiele lat zahamował najazd Tatarów w połowie XVII wieku. Najeźdźcy część mieszkańców wzięli w jasyr, resztę wymordowali, pustosząc i paląc osadę. Ocalał jedynie zamek. Pół wieku później dzieła zniszczenia dokonała epidemia dżumy. Niektóre okoliczne wsie wyludniły się niemal całkowicie. Pozostali przy życiu mieszkańcy nierzadko wyjechali stąd na zawsze. Kolejna przebudowa zamku nastąpiła w 1525 roku. Kolejne już w XVII wieku, kiedy to chciano urządzić tutaj rezydencję myśliwską dla księcia Prus. Wtedy powstało skrzydło południowo-zachodnie z przejazdem bramnym i skrzydło północno-zachodnie. Zamek przechodził z rąk do rąk, aż w roku 1853 roku kupiony został przez rejencję gąbińską. Wtedy to gruntownie go wyremontowano i zaadaptowano na więzienie. W tym czasie był już otynkowany. Ryn otrzymał prawa miejskie w 1723 roku. Miało to ułatwić odbudowę i stanowić bodziec do dalszego rozwoju. Przybywającym tu osadnikom oferowano wiele przywilejów np. przyznawano bezpłatnie plac pod budowę domu, pokrywając jedną trzecią kosztów czy zezwalano na bezpłatny wyrąb drzew w okolicznych lasach. W drugiej połowie XVIII wieku zamek został opuszczony i wystawiony na licytację. Do połowy XIX wieku przechodził z rąk do rąk. W 1881 roku spłonął i w rezultacie został przebudowany w stylu neogotyckim – powstały wieżyczki i krenelaż (blanki) w narożach szczytów. Dobudowano także kilkukondygnacyjny budynek, tzw. nową izolatkę, zamykający dziedziniec zamku (skrzydło północno-wschodnie). Przebudowa trwała jeszcze na początku XX wieku. W czasie II wojny światowej w zamku funkcjonowało więzienie, w którym przetrzymywano jeńców polskich i rosyjskich, a potem także niemieckich. Zaraz po wojnie zlokalizowano tu magazyny i zakłady mechaniczne. Później w dawnej twierdzy mieściły się biura miejskich instytucji i placówki kulturalne. Zamek Ryn dziś W lipcu 2006 roku zamek przerobiono na 4-gwiazdkowy hotel. Do dyspozycji gości prawie 300 miejsc w 140 pokojach, z których 5 to luksusowo wyposażone apartamenty królewskie, a 20 to pokoje o podwyższonym standardzie. Część hotelowa została podzielona na cztery części: Zakonną, Rycerską, Myśliwską oraz Więzienną. Stylistyka wnętrz nawiązuje do dawnej architektury twierdzy, eksponując jednocześnie autentyczne fragmenty fresków, polichromii, gotyckich portali i sklepień. Zamkowa restauracja utrzymana w stylu gotyckim, mieści jednorazowo ponad 300 osób. W karcie goście znajdą przede wszystkim dania kuchni staropolskiej, szlacheckiej i europejskiej. Hotel szczyci się też nowoczesnym centrum konferencyjno-kongresowym, na które składa się 6 sal (z największą Salą Kongresową na 500 osób znajdującą się pod dziedzińcem zamkowym) oraz Biznes Centrum. Jest tu również kręgielnia, basen i strefa spa. Klimat tworzy też zadaszony dziedziniec. Nasz autor Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Jerzy Waszyngton był nie tylko pierwszym prezydentem USA. Jako plantator miał setki niewolników
Jerzy Waszyngton – wraz z Benjaminem Franklinem i Thomasem Jeffersonem – uważany jest za jednego z twórców Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Nazywano ich Ojcami Założycielami. Waszyngton był przy tym pierwszym prezydentem USA.
Spis treści: Jerzy Waszyngton – pierwszy prezydent USA Dzieciństwo i młodość Jerzego Waszyngtona Jerzy Waszyngton jako plantator i polityk Jaki George Washington walczył o niepodległość Stanów Zjednoczonych? Kiedy zmarł Jerzy Waszyngton? Jerzy Waszyngton zapisał się złotymi zgłoskami w historii Stanów Zjednoczonych. Był ich pierwszym prezydentem przez dwie kadencje, w latach 1789 – 97. Wśród jego najważniejszych dokonań wymienia się włączenie Karty Praw (pierwsze dziesięć poprawek, gwarantujących swobody i wolności obywatelskie.) do amerykańskiej konstytucji w 1791 r. Dzięki temu udało się wzmocnić władzę federalną. Poprawki przewidziały m.in. prawo do własności prywatnej, swobodę wyznania i sumienia czy wolność prasy. Jerzy Waszyngton – pierwszy prezydent USA Zasługą pierwszego prezydenta była też stabilna polityka zagraniczna: rozsądne stanowisko USA w wojnie brytyjsko – francuskiej czy zatrzymanie ekspansji Hiszpanów na południu kraju. W roku 1793 Waszyngton wmurował kamień węgielny pod budowę Kapitolu, czyli siedziby federalnej władzy ustawodawczej – co miało duże znaczenie symboliczne. Był generałem, politykiem (m.in. deputowanym do Kongresu) i naczelnym wodzem amerykańskiej Armii Kontynentalnej, a także... znanym masonem. Dzieciństwo i młodość Jerzego Waszyngtona Jerzy Waszyngton (George Washington) urodził się 22 lutego 1732 roku w Pope’s Creek w brytyjskiej kolonii Wirginia. Był najstarszym z sześciorga dzieci Augustine’a Washingtona i jego drugiej żony Mary Ball Washington. Miał on też dwóch przyrodnich braci i przyrodnią siostrę. Rodzina od strony ojca pochodziła z Anglii. Od strony matki miał on zaś przodków wywodzących się z Anglii, Holandii i Niemiec. Jego rodzice byli plantatorami bawełny. Młody George edukowany był w domu, a jego największą młodzieńczą pasją były wojsko, obronność kraju i polityka międzynarodowa. Nauczycielem, opiekunem i mentorem George’a był wówczas przyrodni brat Lawrence. Uczył go arytmetyki, geometrii oraz geografii. To właśnie z bratem młody George jedyny raz w życiu wyjechał za granicę. Była to 5-tygodniowa wycieczka na Barbados w 1751 roku. Niedługo później Lawrence zmarł na gruźlicę, a George wstąpił do milicji kolonialnej. W roku 1754 był tam już pułkownikiem – porucznikiem (według dzisiejszych standardów: podpułkownikiem), a jego pierwszym poważnym sprawdzianem był udział w wojnie amerykańsko-francuskiej. Waszyngton został wysłany do stanu Ohio, gdzie miał za zadanie chronić powstający tam fort. Ta misja była dla niego na tyle wyczerpująca, że zastanawiał się nad porzuceniem służby. Impulsem do dalszej pracy dla wojska był kolejny awans – na pułkownika, a także adiutanta generała Edwarda Braddocka. Z czasem doszło do tego stanowisko dowódcy milicji w stanie Wirginia. Trwało to jednak tylko kilka lat. W 1759 roku Jerzy Waszyngton osiadł w posiadłości Mount Vernon nad rzeką Potomak w Wirginii. Na kolejne szesnaście lat poświęcił się życiu plantatora. Jerzy Waszyngton jako plantator i polityk George Washington ożenił się z bardzo zamożną wdową Marthą Dandridge Curtis. Uroczystość ślubna odbyła się 6 stycznia 1759 roku. To pani Washington wniosła do tego związku w posagu ślubnym między innymi 157 niewolników. Waszyngton szybko dał się poznać jako utalentowany człowiek biznesu i sprawny administrator. Wielkość majątku pary stale się powiększała, podobnie jak liczba niewolników – pod koniec życia prezydent miał ich około trzystu. Gdy nieuchronnie zbliżała się wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych (1775 – 83) George Washington początkowo nie chciał brać w niej udział. Uważał się za Anglika i nie chciał walczyć przeciwko swoim rodakom. Zwolenników oderwania się od brytyjskiej macierzy nazywał zaś ekstremistami. Jego stanowisko zmieniło się w 1774 roku, kiedy to sprzeciwił się tak zwanej ustawie stemplowej, która nakładała dodatkowe podatki na działalność gospodarczą prowadzoną w trzynastu brytyjskich koloniach w Ameryce Północnej, a także propozycji rozwiązania House of Burgesses (zgromadzenie wybranych demokratycznie reprezentantów stanu Wirginia). Jednocześnie poparł ruch oporu stanu Massachusetts. Niedługo później Waszyngton pojechał jako wysłannik stanu Wirginia na I Kongres Kontynentalny do Filadelfii. Wziął też udział w drugim Kongresie, gdzie został mianowany Naczelnym Dowódcą Armii Kontynentalnej. Jego kandydaturę, jako kompromisową, zgłosił John Adams – późniejszy drugi prezydent USA. Jak George Washington walczył o niepodległość Stanów Zjednoczonych? Wspólnie z między innymi Johnem Adamsem, Thomasem Jeffersonem, Benjaminem Franklinem, Robertem R. Livingstonem, Rogerem Shermanem czy Jamesem Madisonem Waszyngton był jednym z sygnatariuszy Deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych. Był to dokument ogłaszający prawo do samostanowienia 13 stanów zjednoczonych Ameryki Północnej. Tym samym stał się on jednym z tak zwanych ojców założycieli nowego państwa. Deklarację podpisano 4 lipca 1776 roku; dziś ta data obchodzona jest jako Dzień Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Ustanawiała ona prawo USA do tworzenia wszelkich aktów państwowych, wypowiadania wojny i zawierania pokoju przez dawne kolonie angielskie w Ameryce Północnej. Już wtedy trwała wojna Stanów Zjednoczonych z Wielką Brytanią, a Jerzy Waszyngton jako pierwszy w historii został uhonorowany Złotym Medalem Kongresu. Był to wyraz uznania za jako zasługi jako dowódcy podczas walk w czasie oblężenia i zdobycia Bostonu. Równie ważne zwycięstwa na polu walki przyszły prezydent osiągnął pod Princeton i Saratogą (w tej ostatniej bitwie ważną rolę odegrał również Tadeusz Kościuszko). 19 kwietnia 1783 roku generał George Washington triumfalnie wkroczył do Nowego Jorku. Po zakończeniu działań wojennych nie brakowało głosów, że uznany za bohatera wojny powinien być on wybrany na króla nowego państwa. On sam stanowczo sprzeciwiał się temu pomysłowi, podkreślając federalny charakter nowej republiki. Kiedy zmarł Jerzy Waszyngton? W maju 1787 roku w Filadelfii rozpoczęto prace nad tekstem konstytucji Stanów Zjednoczonych. Waszyngton był tam jednym z delegatów stanu Wirginia. Weszła ona w życie w 1789 roku. Wtedy też Kolegium Elektorskie wybrało Jerzego Waszyngtona na pierwszego prezydenta kraju. Wiceprezydntem został John Adams. W wyborach z roku 1792 Waszyngton wybrany został na drugą kadencję. Został on zapamiętany jako polityk stanowczy, ale też bardzo rozsądny, który mimo nacisków z różnych stron nie pozwolił wciągnąć USA w kolejne konflikty międzynarodowe. Rozpoczął wiele trudnych reform, a pod koniec drugiej kadencji musiał mierzyć się z silną krytyką wewnętrzną. Wskutek tego w 1796 roku przedwcześnie złożył urząd. W przemówieniu pożegnalnym z 17 września 1796 roku ogłosił, że nie będzie ubiegał się o prezydenturę po raz trzeci. Z czasem zaowocowało to zasadą dwukadencyjności każdego z prezydentów kraju. Nikt nie może sprawować tego urzędu dłużej niż 8 lat. Na ostatnie lata życia Waszyngton wrócił do Mount Vernon w Wirginii. Po latach nieobecności swój dom zastał zrujnowany, zarządził więc natychmiastowa remont. Zmarł 14 grudnia 1799 roku. Źródło: National Geographic Polska.
Indie pomogły mi zbudować swoje życie od nowa. To miejsce jedyne w swoim rodzaju
Pojechałem do Indii, by przemeblować swoje życie. Nie wszystko się udało. Ale bez wątpienia było to doświadczenie formacyjne.
W tym artykule: W drodze po Indiach Przygody w Indiach Podróż, która zmienia spojrzenie na życie Różnorodność Indii Indie pomagają zrozumieć innego człowieka Młody żołnierz szybkim krokiem ruszył w stronę granicy. Po nim kolejny. I kolejny. Najpierw drobiąc, potem przyspieszając, wydłużając krok, wreszcie biorąc potężny zamach i zarzucając stopę nad głowę! Co najmniej kilkanaście kolejnych metrów pokonał, wykonując te imponujące – jak to na własny użytek nazwałem – szpagaty w pionie. Cała moja trybuna poderwała się na równe nogi, krzycząc i klaszcząc. Niektórzy nie potrafili powstrzymać śmiechu. W drodze po Indiach A był to dopiero początek show. Przepięknie wystrojone oddziały wykonywały przed nami całe skomplikowane układy choreograficzne. Były tam podbiegi i gwałtowne zatrzymania, nieoczekiwane zwroty i obroty, saluty i stukanie obcasami. Siedziałem na betonowej trybunie w miejscowości Attari w indyjskim Pendżabie, tuż przy granicy Indii i Pakistanu. A cała ceremonia towarzyszyła zamknięciu na noc przejścia granicznego pomiędzy tymi dwoma nieprzepadającymi za sobą krajami. Od blisko dwóch miesięcy byłem w drodze po Indiach. Było mi to potrzebne, by skończyć jeden etap w życiu i zacząć drugi. Chciałem pobyć sam ze sobą. Potrzebowałem odcięcia, wyjścia poza – uwielbiam ten termin – strefę komfortu, a więc swoje dość wygodne warszawskie życie. I znalazłem to, co chciałem. Na subkontynencie spałem w hotelach za 2 dol. Kąpałem się – tak jak miejscowi – polewając się zimną wodą z plastikowego kubełka. Przemieszczałem się pociągami w najtańszych klasach. Próbowałem lokalnych specjałów na ulicznych stoiskach i wreszcie cierpiałem z powodu poważnego zatrucia pokarmowego. Ale o wszelkich niedogodnościach tej podróży błyskawicznie zapominałem. Z jednego prostego powodu. To, co dla turysty jest udręką, dla reportera nierzadko staje się wspaniałym prezentem od losu. Zawodową pożywką i inspiracją. Przygody w Indiach Z granicy wróciłem do Amritsaru. Dla dominujących tu sikhów to miasto szczególne; znajduje się tu Harmandir Sahib – Złota Świątynia, do której pielgrzymują wyznawcy sikhizmu z całego świata. A przy tym miejsce, w którym dobrze poczuje się w zasadzie każdy, niezależnie od swojej wiary (lub niewiary), pochodzenia, statusu społecznego czy koloru skóry. Żyjący na przełomie XV i XVI w. twórca sikhizmu, Guru Nanak, głosił, że pobożny wyznawca tej religii musi mieć bezwzględny szacunek dla każdego stworzenia. Ma obowiązek dzielić się z każdym bliźnim, z każdym potrzebującym. I ma go traktować jak siostrę czy brata. Również dlatego i ja czułem się tu znakomicie. Gdy podziwiałem spektakularną gurudwarę (świątynię sikhijską), słuchałem kirtanów (religijnych hymnów). Ale też gdy byłem zapraszany na darmowy posiłek do wielkiej stołówki, która działała 24 godz. na dobę i w tym czasie karmiła podobno 100 tys. osób! Z Pendżabu pojechałem do stanu Uttarakhand. W Riszikeszu odwiedziłem aśram, w którym w 1968 r. mieszkali Beatlesi. W Haridwarze wziąłem udział w Kumbh Meli, czyli hinduistycznym Święcie Dzbana, monstrualnym wydarzeniu religijnym, które co 12 lat przyciąga tu miliony ludzi. Dyskutowałem z pielgrzymami o ich religii, o łańcuchu sansary, czyli wędrówce dusz, o mokszy (jedności z bogiem) i znaczeniu rytualnych kąpieli. Podziwiałem paradę sadhu, czyli świętych mężów, i dawałem się ponieść tłumowi, który nieustannie parł w stronę świętego Gangesu. Jechałem przez Indie niespiesznie. Zatrzymując się w miejscach, w których nie planowałem się zatrzymać. Robiąc rzeczy, które czasem mnie samego zaskakiwały. Ot, choćby wizyty u wróżów. Chodziłem na te spotkania jako sceptyk, z ironicznym uśmiechem na ustach. Jedynie dlatego, by lepiej zrozumieć zakochanych w astrologii Hindusów. A teraz, wiele lat później, wciąż dudnią mi w uszach słowa, które usłyszałem w dniu moich urodzin gdzieś na pięterku u gurudźiego (mistrza) przy zatęchłej ciemnej ulicy Waranasi. Wciąż trudno mi w to wszystko uwierzyć, ale ironiczny uśmiech dawno już zniknął z mojej twarzy. Podróż, która zmienia spojrzenie na życie Wizyta w Waranasi była przeżyciem formacyjnym. Widok na całodobowy stos całopalny, jaki miałem z hostelowego tarasu, dziesiątki sędziwych pielgrzymów marzących o dobrej śmierci w tym świętym dla hinduistów mieście. Setki mieszkańców obmywających się codziennie o świcie w „najbrudniejszej rzece świata”, jak często mawia się o Gangesie na wysokości dawnego Benares. Staruszkowie plujący przez zęby czerwoną, betelową śliną. Ale też widowiskowe pudźe (hinduistyczne nabożeństwa) oglądane wprost z zacumowanej na rzece łodzi… To były obrazki, które wryły się w moją pamięć na zawsze. Bardzo chciałem poznać i zrozumieć ludzi, których oglądałem. Przesiąknąć tą starożytną kulturą. Stać się częścią tego życia. Dlatego też wracałem. Do Waranasi i do Indii. I rozmawiałem, rozmawiałem, rozmawiałem. Ale też podglądałem. Ot, choćby tana rikszarzy z Kalkuty, którzy zaprzężeni do dyszli siłą własnych ramion i nóg transportowali turystów np. do domu Matki Teresy przy Ripon Street. Albo stomatologów (tak!) i fryzjerów przyjmujących klientów na miejskim chodniku. Pisarczyków rozkładających staroświeckie maszyny do pisania w kalkuckich zaułkach. Właścicieli przenośnych garkuchni. Czyścicieli butów i czyścicieli uszu (tak, tak, panowie z długimi cienkimi prętami i zestawami ajurwedyjskich maści to w Indiach poważny zawód). Sprzedawców warzyw, książek, grzebieni, breloczków, blaszanych misek, łańcuchów, scyzoryków i tysięcy innych rzeczy. Czy wreszcie brodatych mężczyzn z namaszczeniem nakładających na siebie ogromne obłoki piany i spłukujących się na tymże chodniku, tuż obok tego całego wesołego tłumu. Różnorodność Indii Podczas tej podróży bawiłem się na dwóch weselach: w Agrze i Chandigarze. Oglądałem krwawą ceremonię poświęconą bogini Kali. Godzinami słuchałem opowieści gurkhowskich separatystów z Dardżylingu. Spierałem się o Marksa i Mao z zaangażowanym politycznie ajurwedyjskim masażystą z Fort Kochi. Razem z całą widownią głośno komentowałem kolejne sceny bollywoodzkiego hitu podczas 4-godzinnego seansu w Bombaju. Wspinałem się wysoko w Himalajach. Testowałem najlepszą herbatę świata. Walczyłem z małpami, które chciałby pozbawić mnie odzieży wierzchniej w Radżastanie. Pomachałem wyjeżdżającemu na spotkanie z Obamą Dalajlamie w McLeod Ganj (również pomachał). Pływałem czółnem po rozlewiskach Kerali i wylegiwałem się na plażach Goa. Czytałem miejscową prasę (Indie były wówczas jedynym krajem na świecie, w którym nakłady papierowych gazet rosły) i dowiadywałem się coraz więcej o hinduskich marzeniach. Choćby tym o podróży poślubnej nad jezioro Pichola w Udajpurze, gdzie m.in. kręcono film „Octopussy„ – oczywiście z serii bondowskiej. Jeśli chodzi o indyjskich nowożeńców – nic się z taką wycieczką nie równa. Poznawałem Hindusów – wszelkich wyznań i kast, pochodzących z różnych części kraju, o różnym poziomie wykształcenia. Ale też backpackerów. Z całego świata. Izraelczyków podczas gap year, wyznawców Kryszny z Anglii, profesorów z Kalifornii, robotników z Norwegii, młode Japonki szukające przygód, Rosjan okupujących plaże w północnym Goa, wiecznie zdziwionych Australijczyków… W tym wielobarwnym towarzystwie świat stawał się mały i bliski. A ludzie z różnych stron – wbrew pozorom i stereotypom – bardzo do siebie podobni. Mający te same pragnienia, pasje, tęsknoty. Indie pomagają zrozumieć innego człowieka Po dwóch miesiącach w drodze byłem 9 kg lżejszy, nieco zmęczony i stęskniony za domem. Ale to, co przywoziłem ze sobą z tej podróży, było bezcenne. Ostatecznie zdałem sobie sprawę, że w jakimś poprzednim życiu musiałem być nomadą. Wiedziałem już, że moim żywiołem jest przemieszczanie się, zmiana krajobrazu, poznawanie ludzi, z ich obyczajowością, kulturą, historią, wierzeniami i stylem bycia. Czym bardziej różnili się oni ode mnie, tym bardziej to doceniałem. Bo tym, co tak naprawdę nas rozwija, są wyzwania, ciągłe przekraczanie własnych granic. I nieustająca chęć zrozumienia Innego. Efektem tej wyprawy – ale też kilku innych – było kilkadziesiąt reportaży, które przez dekadę ukazywały się w polskiej prasie, oraz książka „Szpagat w pionie”. W drodze przez Indie. Ale też konkluzja, że niewiele jest w życiu rzeczy, które sprawiają mi większą frajdę niż bycie w drodze. Od tego czasu nic się nie zmieniło.
Babiogórski Park Narodowy to oaza dzikiej przyrody. Turyści muszą jednak pamiętać o kapryśnej aurze
Babiogórski Park Narodowy zachwyca bujną przyrodą i tajemniczością. Chroni Babią Górę, o której pisali m.in. Jan Długosz i Stanisław Staszic. Dziś na terenie parku znajdziemy wiele rzadkich gatunków fauny i flory.
W tym artykule: Babia Góra – Królowa Beskidów Czemu Babia Góra zawdzięcza swoją nazwę? Babiogórski Park Narodowy – flora i fauna Jakie zwierzęta żyją w Babiogórskim Parku Narodowym? Babiogórski Park Narodowy – szlaki i schroniska Babiogórski Park Narodowy – ciekawostki Babiogórski Park Narodowy – informacje praktyczne Administracyjnie Babiogórski Park Narodowy położony jest na terenie trzech gmin w województwie małopolskim: Zawoja, Lipnica Wielka oraz Jabłonka. To w jego granicach znajduje się Babia Góra, czyli masyw górski w paśmie Babiogórskim, będący częścią Beskidu Żywieckiego. Jego najwyższym szczytem jest Diablak (1724 m n.p.m.), często również nazywany Babią Górą. Zalicza się go do Korony Gór Polski jako najwyższy wierzchołek Beskidów Zachodnich. Jest jedynym w polskich Beskidach masywem o cechach wysokogórskich. Leży na przecięciu wielu ważnych tras turystycznych. Na wschodzie Babia Góra łączy się z Pasmem Policy, na zachodzie z Pasmem Jałowca i Pilska. Od 1968 roku, gdy wybudowano drogę na Przełęczy Lipnickiej, łączącą wieś Zawoja z Zubrzycą i de facto – Śląsk z Tatrami, dostępność turystyczna masywu bardzo wzrosła. Od razu miało to przełożenie na liczbę ludzi odwiedzających okolicę oraz rozwój bazy noclegowej, gastronomicznej i sportowej. To wtedy zaczęła się moda na Babią Górę. Babia Góra – Królowa Beskidów O Babiej Górze wspominał już w XV w. słynny kronikarz Jan Długosz w swoim dziele „Chorographia Regni Poloniae”. Tam znalazł się opis góry i jej położenia. Po następnych blisko stu latach szczyt znalazł się oficjalnie na mapach. A to za sprawą Marcina z Urzędowa, który w pracy „Herbarz, czyli zielnik" pisał, że jest to góra „wielce zasobna w wiele rodzajów ziół leczniczych”. Jednak pierwszego rzetelnego opisu doczekaliśmy się dopiero w roku 1699. Ówczesny wójt żywiecki Andrzej Komoniecki w „Dziejopisie Żywieckim" (1728 r.) dość dokładnie scharakteryzował masyw i dał podstawę do dalszej jego eksploracji. Pisał on m.in.: „Także w Babiej Górze jest góra albo gronik, na którym jest kamienna baba tak wyrośniona, a woda z niej idzie. Gdzie tam jest skała, z jednej strony nie przystępno do niej, a z drugiej połogo idzie, i stąd Babia Góra nazwana”. Czemu Babia Góra zawdzięcza swoją nazwę? Pochodzenie nazwy Babia Góra tłumaczą też liczne legendy ludowe. Według jednej z nich jest to kupa kamieni wysypanych przed chałupą przez babę-olbrzymkę. Według innej – to kochanka zbójnika, która skamieniała z żalu widząc, jak niosą jej zabitego kochanka. Jest też teoria mówiąca o jaskiniach pod górą, w których zbójnicy ukrywali swoje branki. Ale zdaniem niektórych badaczy „baba” może odnosić się również do ciasta albo będącego obiektem kultu posągu. Po wójcie Komonieckim szczyt wzbudzał ciekawość wybitnych uczonych, m.in. Stanisława Staszica czy Ludwika Zejsznera. Najwięcej dla jej poznania zrobił zaś badacz przyrody Hugo Zapałowicz. To dzięki jego staraniom powstało pierwsze schronisko górskie pod Babią Górą. W XIX wieku dość powszechnie nazywano Babią Górę Królową Beskidów. Z powodu bardzo zmiennej pogody określana też była Matką Niepogód lub Kapryśnicą. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Babią Górę objęto ochroną prawną. W roku 1925 powołano Państwową Radę Ochrony Przyrody i rozpoczęto starania o utworzenie tu parku narodowego. Czemu przysłużyli się m.in. Kazimierz Sosnkowski i Władysław Midowicz, a także wybitni przyrodnicy: Walery Goetel i Władysław Szafer. Ostatecznie Babiogórski Park Narodowy powstał 30 października 1954 roku; jego powierzchnia wynosiła wówczas 1642,18 ha. Babiogórski Park Narodowy – flora i fauna Dziś Babiogórski Park Narodowy liczy sobie 3393,34 ha powierzchni, a na jego terenie stosuje się trzy rodzaje ochrony: ścisłą, czynną i krajobrazową. Ochroną ścisłą objęta jest blisko 1/3 parku, czyli 1125,82 ha. W skład tego obszaru wchodzą: piętro halne, piętro kosodrzewiny, górnoreglowy bór świerkowy oraz fragmenty lasów regla dolnego. Babiogórski Park Narodowy słynie z wielu rzadkich gatunków zwierząt, roślin i grzybów. W sumie doliczono się tu blisko 650 gatunków roślin naczyniowych, 280 gatunków mszaków, ponad 1300 różnych grzybów i porostów. Spotkać można tu można na przykład rogownicę alpejską, która nie występuje nigdzie indziej w Polsce. Są też inne rośliny zagrożone wyginięciem, jak tojad morawski, tocja karpacka, wyblin jednolistny, okrzyn jeleni, zimoziół północny, turzyca pchla czy gnidosz Hacqueta. Cztery z nich znajdują się w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin. W 1977 roku Babiogórski Park Narodowy został wpisany na listę światowych rezerwatów biosfery UNESCO. Z okazji 70-lecia parku narodowego niedawno opisano też dwa nowe gatunki jastrzębców – o łacińskich nazwach Hieracium babiogorense oraz Hieracium besseri. Jakie zwierzęta żyją w Babiogórskim Parku Narodowym? Równie bogaty jest świat dzikich zwierząt . Babiogórski Park Narodowy zamieszkuje około 4500 gatunków i podgatunków. Spotkamy tu m.in. niedźwiedzia brunatnego, wilka czy rysia, których nie zobaczymy poza obszarami chronionymi. Ale też jelenia, sarnę, lisa oraz dzika. Czasem pojawia się tu także łoś. W sumie w parku stwierdzono występowanie 38 gatunków ssaków. Niestety, nie ma już wśród nich żbika – skóra ostatniego z nich, ustrzelonego w 1935 roku, znajduje się w zbiorach Muzeum Babiogórskiego Parku Narodowego. Z mniejszych zwierząt warto wypatrywać borsuka, wydry, tchórza, kuny leśnej i kuny domowej, a także łasicy. Pojawia się zając szarak, a na poziomie gruntu żyją karczownik, nornik bury, nornica ruda, mysz leśna i mysz polna. Pod sam szczyt podchodzi czasem endemiczny nornik tatrzański. Przy odrobinie szczęścia wypatrzymy tu jeża, kilka rodzajów ryjówek, zębiełka białawego i rzęsorka rzeczka. A także cztery gatunki nietoperzy: gacka wielkouchego, nocka wąsatka, nocka Natterera, mroczka pozłocistego. Babiogórski Park Narodowy – szlaki i schroniska Pierwsze murowane schronisko górskie na terenie obecnego parku narodowego powstało w 1905 roku na południowych stokach Babiej Góry, około 700 metrów od szczytu. Wybudowali je członkowie niemieckiego towarzystwa Beskidenverein (BV). Wcześniej, bo już w 1897 roku zaczęli oni dodawać do każdego koloru szlaku po dwa białe paski z góry i z dołu. Ta aktywność Niemców nie spodobała się mieszkającym tu Polakom. Przez kilka miesięcy toczyła się tu tzw. wojna na pędzle. Obie strony wzajemnie zamalowywały swoje znakowania turystyczne. Rozwój turystyki na tych terenach na dobre zaczął się na początku XX wieku, kiedy powstało kilka kolejnych szlaków turystycznych. Większość z nich przetrwała do dziś. Prekursorem polskiej turystyki w tym rejonie był Hugo Zapałowicz. W 1906 roku oznaczył w okolicach Zawoi i Babiej Góry 40 km szlaków, w tym ten uważany za najstarszy polski szlak w Beskidach. Trasa ta wiedzie z Suchej Beskidzkiej przez Magurkę do Zawoi Centrum. Dziś Babiogórski Park Narodowy pokrywa gęsta siatka szlaków turystycznych. Prowadzą one przez malownicze, widokowe i nierzadko dziewicze miejsca. Popularnym miejscem noclegu dla wielu turystów jest tu schronisko na Markowych Szczawinach. Ceny za nocleg wahają się od 75 zł za osobę w pokoju wieloosobowym (12-, 16-), do 100 zł za os. w „czwórce” czy 120 zł za os. w „dwójce”. Najstarsze góry w Polsce wieki temu upodobały sobie wiedźmy. Dziś to świetny cel wędrówek Najstarsze góry w Polsce to jednocześnie jedne z najniższych gór w naszym kraju. Turyści chętnie odwiedzają region, w którym są położone. Nie tylko z uwagi na piesze szlaki turystyczne, ... Babiogórski Park Narodowy – ciekawostki Zawoja – uważana za najdłuższą wieś w Polsce. To popularna miejscowość letniskowa i dobry punkt wypadowy do wycieczki w Beskidy. Granią masywu babiogórskiego biegnie Wielki Europejski Dział Wodny, a jej częścią zachodnią – granica polsko-słowacka. Babiogórski Park Narodowy – informacje praktyczne Wchodząc na teren Babiogórskiego Parku Narodowego, jesteśmy zobowiązani do zakupu biletu wstępu. Bez względu na to, którym szlakiem i którym wejściem wchodzimy – jest on obowiązkowy. Bilet normalny kosztuje 8 zł, ulgowy – 4 zł. Można kupić je na kilka sposobów: online, na wystawie stałej przy dyrekcji BgPN (34-222 Zawoja 1403), w Punktach Informacji Turystycznej i Przyrodniczej na Polanie Krowiarki oraz w Zawoi Markowej. Nasz ekspert Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Park Narodowy Everglades to największy taki las na półkuli północnej. Królują tam aligatory
Park Narodowy Everglades to jedyny subtropikalny park w Stanach Zjednoczonych. Spotkamy tu aligatory i węże, ale też wiele gatunków ptaków i tropikalnych zwierząt. Scenografią dla ich życia są unikatowe lasy namorzynowe, mokradła i wolno płynące rzeki.
W tym artykule: Jak zwiedzać Park Narodowy Everglades? Gdzie znajduje się Park Narodowy Everglades? Park Narodowy Everglades – ciekawostki Park Narodowy Everglades – informacje praktyczne Parki Narodowe Stanów Zjednoczonych Park Narodowy Everglades znajduje się około godziny jazdy samochodem od centrum Miami. Na obiekt składają się: unikatowy w skali Ameryki Północnej ekosystem lasów namorzynowych, malownicze prerie i setki gatunków ptaków, zwierząt i roślin. Tworzą one wyjątkowy Międzynarodowy Rezerwat Biosfery. To prawdziwa ostoja dzikości na Florydzie. Park jest położony na wysokości od zera do ośmiu metrów nad poziomem morza i obejmuje bagna, wysepki oraz słodko- i słonowodne rozlewiska. Jak zwiedzać Park Narodowy Everglades? Park Narodowy Everglades to miejsce dla miłośników dzikiej natury, ale też osób aktywnych, które po prostu chcą przeżyć przygodę. Można go zwiedzać na różne sposoby. Łodzią, rowerem, tramwajem elektrycznym, ale też pieszo. Są tu liczne i dobrze oznakowane szlaki spacerowe, a także wypożyczalnie kajaków i kanoe. Park odwiedza rocznie ponad milion turystów. Główne wejście na szlak znajduje się w Homestead. Tu rozpoczynają się szlaki piesze. Wcześniej jednak warto zatrzymać się na jednej z wystaw edukacyjnych. Alternatywna trasa rozpoczyna się w Shark Valley Visitor Center (Centrum turystyczne Doliny Rekinów), 65 kilometrów od Little Havana's Callé Ocho. Tuż obok prowadzi popularny szlak na zachód, wzdłuż miejscowości Tamiami. Tutaj już warto zwrócić uwagę na widoki – wijące się serpentyny wolno płynących strumieni i wysokie trawy. Wśród nich namorzynowe wysepki. Można też przepłynąć się airboatem, czyli płaskodenną łodzią napędzaną olbrzymim śmigłem. Po wejściu na łódkę pasażerowie otrzymują wielkie słuchawki, które chronią przed hałasem, ale też pozwalają usłyszeć przewodnika. Załoga ostrzega również, że nie wolno wystawiać rąk poza burtę, ani dotykać wody czy wystających z wody korzeni. Mogą się one okazać głowami słynnych tutejszych aligatorów. Licząca sobie ponad 20 kilometrów trasa przebiega przez tereny, gdzie występują one najliczniej. Park Narodowy Yosemite w USA to miejsce niezwykłe. Pokocha je każdy, kto kocha naturę i góry Yosemite to nie tylko góry i skały. To też monumentalne sekwoje. Jednak to z górskich szlaków, skał i wodospadów Yosemite słynie najbardziej. Gdzie znajduje się Park Narodowy Everglades? Park Narodowy Everglades leży 40 km na południe od Miami, w południowej części Florydy. Został założony 6 grudnia 1947 roku. Oficjalne otwierał go sam prezydent USA Harry Truman. To trzeci co do wielkości park narodowy w Stanach Zjednoczonych. Zajmuje powierzchnię ponad 6 tys. km2. Powstał w celu ochrony ekosystemu lasów namorzynowych. To największy tego typu las na półkuli północnej i jedyny subtropikalny park w Ameryce. Jego nazwa wzięła się od podmokłego terenu, czyli „everglades” (rzeka traw). Nadali mu ją ludzie z rdzennego narodu Miccosukee. 26 października 1976 roku Park Narodowy Everglades został uznany przez UNESCO za rezerwat biosfery, a trzy lata później wpisano go na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości. Park Narodowy Everglades – ciekawostki Pora sucha w Parku Narodowym Everglades trwa od listopada do marca. W tym okresie temperatura waha się od 12 w nocy do 25 stopni C w dzień, a wilgotność powietrza jest stosunkowo niska. Obniża się wtedy także poziom wody. Także dlatego zwierzęta gromadzą się wówczas w środkowej części parku, gdzie wody jest więcej. W porze deszczowej, trwającej od kwietnia do października, temperatura utrzymuje się stale powyżej 33 stopni C, a wilgotność powietrza sięga ponad 90 procent. To wynik bardzo obfitych w tym czasie deszczy. Park Narodowy Everglades – fauna Niezależnie od tego, czy odwiedzasz Park Narodowy Everglades w porze suchej, czy w porze deszczowej, zaskoczy cię biologiczna różnorodność tego położonego na mokradłach parku. Park Narodowy Everglades jest jednym z najważniejszych miejsc rozrodu tropikalnych ptaków brodzących. W sumie żyje tu ponad 350 gatunków ptaków, w tym: czapla śnieżna, limpkin czy dzioborożec. Poza tym: 300 gatunków ryb słodkowodnych i morskich (np. lucjan, snook czy tarpon), 40 gatunków ssaków i 50 gatunków gadów. 36 gatunków uważa się za zagrożone lub chronione. Chodzi tu między innymi o panterę florydzką, krokodyla amerykańskiego i manata karaibskiego. Niektórzy turyści przyjeżdżają tu głównie ze względu na farmę aligatorów Everglades. Ale te majestatyczne zwierzęta zobaczyć można też w innych miejscach, na brzegach rzek, wygrzewające się na wielkich kamieniach. Park Narodowy Everglades – flora Mokradła subtropikalne Everglades to system wolno płynących rzek, w których szybkość przepływu wody wynosi ok. 0,4 km/dzień. Teren ten jest nawadniany przez rzekę Kissimmee i jezioro Okeechobee. Wśród roślin na terenie parku występują między innymi namorzyny, szuwary, paprocie i palmy. Everglades ma znaczenie gospodarcze – zaopatruje w wodę pitną całą południową część Florydy. Park Narodowy Everglades – informacje praktyczne Park Narodowy Everglades jest otwarty siedem dni w tygodniu, 24 godziny na dobę. Pracownicy parku w Ernest F. Coe Visitors Center są dostępni w godzinach od 9:00 do 17:00 – od połowy kwietnia do połowy grudnia i od 8:00 do 17:00 – od połowy grudnia do połowy kwietnia. Na popularnym campingu Flamingo obsługę zastaniemy w godzinach: 8:00 do 16:30 – od połowy listopada do połowy kwietnia i sporadycznie w porze deszczowej. Jeśli chcesz samodzielnie zarejestrować się, by dostać pozwolenie na wycieczkę po parku, lobby Flamingo Visitor Center jest otwarte 24 godziny na dobę. Parki Narodowe Stanów Zjednoczonych W Stanach Zjednoczonych istnieje 59 parków narodowych. Najstarszy to Park Narodowy Yellowstone utworzony 1 marca 1872 roku. Najmłodszy jest Park Narodowy Pinnacles utworzony 10 stycznia 2013 roku. Wszystkie parki znajdują się pod zarządem National Park Service. Nasz ekspert Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Czy w samolocie jest wi-fi? To warto wiedzieć, przed długim lotem
Przez lata pokutowało przekonanie, że korzystanie z wi-fi w samolocie jest niemożliwe, a wręcz surowo wzbronione. Dziś odpowiedź na pytanie, czy w samolocie jest wi-fi, może zaskoczyć. Od czego to zależy? Wyjaśniamy.
W tym artykule: Czy w samolocie jest internet? Tak, ale… Czy w samolocie można korzystać z internetu? Wi-fi w samolocie. Systemy ATG i Ku-Band Czy w samolocie jest wi-fi? Ile to kosztuje? Czy w samolocie jest wi-fi? Ten temat, który wraca na tapet niezmiennie od kilkunastu lat. W większych miastach bezprzewodowy internet jest dostępny już niemal wszędzie: od centrów handlowych po niektóre parki. Przyzwyczailiśmy się do tego, że jesteśmy online przez większość czasu. Warto tu podkreślić, że według lekarzy taki tryb życia nie służy naszej psychice. Bezprzewodowy internet raczej nieprędko będzie dostępny w każdej linii lotniczej i na każdym połączeniu. Fakt, długie loty trwające od kilku do kilkunastu godzin mogą być bardzo nużące, ale żeby zapewnić pasażerom rozrywkę, przewoźnicy oferują bogatą ofertę atrakcji. W trakcie lotu możemy już przykładowo oglądać filmy, seriale, grać w gry czy słuchać muzyki. Wi-fi w samolocie ma być ukłonem nie tylko w stronę znudzonych podróżnych, ale też osób, które z różnych powodów – często zawodowych – nie mogą sobie pozwolić na dłuższy czas offline. Czy w samolocie jest internet? Tak, ale… Warto pamiętać, że nasz „telefoniczny” internet, który zapewnia nam operator sieci komórkowej, w samolocie, który wznosi się nawet 10 kilometrów nad ziemię, nie będzie działał. Na tej wysokości nasze urządzenie nie będzie już dobierało sygnału z nadajnika. Innym problemem – o którym pewnie każdy z nas słyszał – jest to, że ten „naziemny” internet, może powodować zakłócenia, utrudniające pracę pilotów. Z tego wynikają prośby osób z obsługi lotów o korzystanie z trybu samolotowego w telefonach. Ma to zapewnić bezpieczeństwo podczas lotu. Z tej też przyczyny internet w samolocie może być włączony jedynie za pośrednictwem wi-fi. Ten rodzaj połączenia nie różni się od tego, który mamy w domach. Tak samo jak w domu również trzeba będzie namierzyć sieć przewoźnika, a następnie – przeważnie – wpisać hasło. Ewentualnie potwierdzić naszą tożsamość w inny sposób. Czy w samolocie można korzystać z internetu? Coraz częściej okazuje się, że wi-fi w samolotach jest dostępne dla wszystkich pasażerów, a nasze przenośne komputery, tablety i telefony komórkowe mogą się z nimi łączyć. Jest to efekt coraz bardziej zaawansowanych technologii, które instalowane są w samolotach najnowszych generacji. Taką możliwość coraz częściej oferują swoim pasażerom linie lotnicze uważane za droższe i bardziej luksusowe. Wi-fi jest w tym przypadku oferowanym przez nie bonusem, udogodnieniem, czymś, co ma uprzyjemnić ich klientom lot. Możliwość korzystania z internetu przeważnie oferowana jest – często za dodatkową opłatą – pasażerom na długich, wielogodzinnych trasach, np. transatlantyckich czy międzykontynentalnych. Ale i to zmienia się na korzyść. Wi-fi pojawia się w ofercie coraz większej liczby towarzystw lotniczych i na coraz krótszych trasach. Trzeba jednak pamiętać, że nie wszystkie linii lotnicze chcą korzystać z tych możliwości. Tanie linie, starające się za wszelką cenę obniżyć koszta lotów, zapewne jeszcze długo nie udostępnią swoim pasażerom takiej opcji. Wi-fi w samolocie. Systemy ATG i Ku-Band Internet w samolocie udostępniany jest pasażerom za pośrednictwem sieci wi-fi. Sama sieć bezprzewodowa korzysta z połączeń ziemia-powietrze, ewentualnie z łączy satelitarnych. Na czym polegają te dwa typy połączeń? System ATG, popularnie nazywany: „ziemia-powietrze” wykorzystuje wieże z iglicami, które używane są również w telefonii komórkowej. Anteny w samolotach odbierają sygnał z nadajników naziemnych i przekazują go do wewnętrznego serwera. Serwer łączy się z routerem wi-fi. Dzięki czemu internet może być udostępniany w samolocie – jego prędkość to niezbyt imponujące 5–10 Mb/s. Ten rodzaj łączenia stosowany jest przeważnie na krótkich trasach. Inny z systemów wykorzystywanych w samolotach to Ku-Band. Wykorzystuje on sygnał radiowy, a konkretnie pasma 11,7–12,7 oraz 14,14,5 GHz. Stosuje się go zwykle na długich, międzykontynentalnych trasach. Jak działa Ku-Band? Antena łączy się z satelitami ziemskimi, a prędkość połączenia dochodzi do 50 Mb/s. Często jednak – z różnych powodów – ta prędkość znacząco spada. Polscy pasażerowie wybrali najlepszych przewoźników. Zaskoczeń nie brakuje Po raz 16. rozdano nagrody Ceesar Awards dla najlepszych przewoźników na europejskim niebie. Wśród nagrodzonych linii znalazły się m.in. PLL LOT oraz KLM. Lepsze rezultaty w tym względzie osiąga system Ka-Band, korzystający z wyższych pasm sygnału radiowego: 18,3–18,8 oraz 19,7–20,2 GHz. Najnowocześniejszym z systemów wykorzystywanych przez towarzystwa lotnicze jest EAN (European Aviaton Network). Łączy on system ATG i łącza satelitarne. W samolotach z EAN stosowane są dwa typy anten dostosowane do LTE i nadajników satelitarnych. Standardowo korzysta się tu z sygnału z anten naziemnych, a w przypadku zbyt słabego sygnału, EAN przełącza się na odbiór sygnałów z satelity. Z tego rozwiązania korzystają głównie tańsze linie lotnicze. Czy w samolocie jest wi-fi? Ile to kosztuje? Jeśli chodzi o koszta korzystania z wifi podczas lotu, każde towarzystwo lotnicze prowadzi tu własną politykę. Przeważnie jednak za tę usługę trzeba zapłacić, czasem – niemało. Płaci się na różne sposoby: jednorazowo, za dostęp, za konkretny transfer danych, za godzinę (pół godziny/ 15 minut etc.) korzystania z usługi. Aby nie narazić się na duże wydatki, warto więc wcześniej zapoznać się z regulaminem i kontrolować przepływ danych. Wyjątkiem są miejsca w klasach first czy biznes, gdzie nierzadko koszta te są wliczone w cenę biletu.
Zachwycająca Europa. Oto top 9 niezwykłych miejsc wybranych przez redakcję National Geographic
Na Starym Kontynencie nie brak miejsc niezwykłych. O tym, jak zachwycająca jest Europa świadczy nasz wybór. Sprawdźcie najlepsze europejskie atrakcje!
W tym artykule: Neuschwanstein – Niemcy/Bawaria Koloseum – Włochy/Rzym Park Güell – Hiszpania/Barcelona Klasztor Hieronimitów – Portugalia/Lizbona Hagia Sophia – Turcja/Stambuł Hallstatt – Austria Wersal – Francja Akropol – Grecja/Ateny Hradczany – Czechy/Praga Mimo stuleci wojen na naszym kontynencie przetrwało mnóstwo zabytków. Niektóre powstały tysiące lat temu, inne w XIX i XX wieku. Oto 9 miejsc, z których Europa może być szczególnie dumna. Powinien je zobaczyć każdy turysta. Neuschwanstein – Niemcy/Bawaria Słynny „zamek Disneya” (uwieczniony w logo firmy), którego strzeliste wieżyczki zna bodaj każde dziecko na świecie. Tak naprawdę jednak zamek króla Bawarii Ludwika II Wittelsbacha. To on zażyczył sobie w XIX w. średniowiecznej warowni rycerskiej (a przynajmniej swojej wizji takiej twierdzy), w której mógłby poczuć się jak bohaterowie dawnych sag i legend. I taką otrzymał od budowniczych. Prace rozpoczęły się w roku 1869 i trwały przez kolejne 17 lat. Wstępny projekt opracował Christian Jank, a rozwinęli go Eduard Riedel i Georg von Dollmann. Imponująca budowla położona jest na terenie gminy Schwangau w dzielnicy Hohenschwangau, niedaleko Füssen w południowej Bawarii, nieopodal granicy z Austrią. Król Ludwik, zwany Szalonym lub Bajkowym, niedługo cieszył się swoją ulubioną zabawką. Pomieszkiwał tam ledwie kilka miesięcy, a zmarł, gdy trwały jeszcze prace wykończeniowe. Architektura i wystrój wnętrz Neuschwanstein są dość typowe dla romantycznego eklektyzmu z XIX w. Sama zaś budowla jest jednym z najważniejszych dzieł historyzmu. Ściany pokryte są freskami odwołującymi się do twórczości Ryszarda Wagnera, a także do innych średniowiecznych i nordyckich motywów oraz legend. Zobaczyć warto zwłaszcza Salę Śpiewaków i Salę Festiwalową, gdzie znajdziemy nawiązania do sagi o Parsifalu i Świętym Graalu. Wyjątkowej urody jest także Sala Tronowa wzorowana na kościołach bizantyjskich. Na ścianach dostrzeżemy m.in.: postaci Jezusa Chrystusa, dwunastu apostołów, wielu świętych czy słynnych władców. W tej chwili Neuschwanstein jest jedną z największych atrakcji turystycznych nie tylko Bawarii, ale też całych Niemiec. Każdego roku odwiedza go ponad 1,3 mln turystów. Na dziedziniec zamku Neuschwanstein może wejść każdy i nie potrzeba do tego biletów. Zwiedzanie apartamentów królewskich możliwe jest zaś podczas 30-minutowej wycieczki z przewodnikiem. Ruszają one co 5 min z głównego dziedzińca. Więcej na: neuschwanstein.de Koloseum – Włochy/Rzym Właściwie amfiteatr Flawiuszów. Ufundowali go – w latach 70. I w. n.e. – dwaj cesarze z tej dynastii: Wespazjan i Tytus. W czasach świetności odbywały się tu walki gladiatorów, naumachie (spektakle przedstawiające bitwy morskie) czy polowania na dzikie zwierzęta. Tu też ginęli pierwsi chrześcijanie. Eliptyczna rzymska arena uważana jest za największy amfiteatr, jaki kiedykolwiek zbudowano. Miała cztery poziomy i mogła pomieścić aż 73 tys. widzów. Co więcej, zdarzało się, że była to arena zadaszona. Specjalną osłonę (velarium) rozpinano w deszczowe lub upalne dni. Nazwę Koloseum nadano budowli w średniowieczu. Pochodziła od stojącego obok monumentalnego posągu Nerona, przedstawianego tam jako Helios. W 2007 r. amfiteatr Flawiuszów ogłoszono jednym z 7 nowych cudów świata. Więcej na: colosseo.it Park Güell – Hiszpania/Barcelona Rozpościera się stąd fantastyczny widok na całą Barcelonę i wybrzeże Morza Śródziemnego. Ale nie tylko dlatego trzeba tu dotrzeć. Przede wszystkim to jedno z najważniejszych dzieł architekta-wizjonera Antoniego Gaudíego. Budowany od 1900 r. park, nazwany na cześć fundatora – bogatego przedsiębiorcy Eusebiego Güella – zachwyca idealną koegzystencją natury z kulturą. Fantazyjne kolumnady czy oklejone kafelkami „meble ogrodowe”, w tym słynna wijąca się ławka uważana za najdłuższą na świecie, a także rzeźby, z bajecznie kolorową bestią El Drac, harmonijnie sąsiadują tu z palmami i drzewami liściastymi. Warto dodać, że Park Güell to pierwszy punkt na trasie śladem Gaudiego. W Barcelonie powinniśmy zobaczyć jeszcze takie obiekty jak Sagrada Família, Casa Batlló, Casa Vicens czy Casa Milà. Więcej na: parkguell.barcelona Klasztor Hieronimitów – Portugalia/Lizbona Dzielnica Belém, w której znajduje się Klasztor Hieronimitów, nieodłącznie kojarzy się z portugalskimi żeglarzami, którzy zwłaszcza w XV i XVI w. zapełniali białe plamy na mapach. Tu mieściły się stocznie i doki, w których na wyprawy czekały ich fregaty. Stąd wypływali w szeroki świat. Dziś przypomina o tym ustawiony na nabrzeżu pomnik Padrão dos Descobrimentos – ku chwale odkrywców. Tu znajdziemy też słynną Torre de Belém – wieżę, która od XVI w. strzeże wejścia do lizbońskiego portu. Kompleks klasztorny zakonu hieronimitów stylowo nawiązuje do tej budowli. Wybudowany w I połowie XVI w. na zlecenie króla Manuela I Szczęśliwego, uważany jest za perłę i kwintesencję stylu manuelińskiego. Jest on hybrydą gotyku i renesansu z elementami marynistycznymi i orientalnymi, a więc czegoś, co jest dumą i wyróżnikiem architektury portugalskiej w świecie. Efektowny klasztor miał być darem dziękczynnym za udaną wyprawę Vasco da Gamy do Indii. Zaprojektował go Diogo de Boitaca, uważany za twórcę stylu manuelińskiego. Dziś do Hieronimitów pielgrzymują miłośnicy historii żeglarstwa i literatury. Poza sarkofagami króla Manuela I i jego żony Marii Aragońskiej oraz króla Jana III i jego żony Katarzyny Habsburg można tu podziwiać nagrobki Vasco da Gamy oraz literatów: Luísa de Camõesa i Fernanda Pessoi. Od 1983 r. budowla jest na liście dziedzictwa UNESCO. Więcej na: visitlisboa.com Hagia Sophia – Turcja/Stambuł Niegdyś świątynia chrześcijańska, potem meczet, muzeum. Dziś, od lipca 2020 r. na skutek decyzji prezydenta Turcji Tayyipa Erdoğana, znów tylko meczet – co wywołuje na całym świecie wielkie emocje. Zdaniem wielu Hagia Sophia to najdoskonalsze dzieło architektury pierwszego tysiąclecia naszej ery, niedościgniony wzór miejsca kultu. Pierwszy kościół, bazylika Mądrości Bożej, zaczął powstawać tu już w 326 r., za czasów cesarza Konstantyna Wielkiego. Ukończono go 34 lata później, już podczas panowania jego syna Konstancjusza II. Ponad 200 lat później, po pożarach i zniszczeniach, świątynię kazał odbudować cesarz Justynian I Wielki. I w takim kształcie przetrwała do dziś. Już we wczesnym średniowieczu była to najważniejsza rangą świątynia w całym Bizancjum. Tu koronowano cesarzy Wschodu i celebrowano obchody najważniejszych świąt. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków (1453 r.) dobudowano do niej minarety i zaczęła służyć wyznawcom islamu. Dziś to obok Błękitnego Meczetu jeden z symboli Stambułu. A także miejsce wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Marmurowe kolumny i posadzki, niezwykłej urody mozaiki, pobudzające wyobraźnię łukowate sklepienia, monumentalne żyrandole i gigantyczne medaliony z imionami Allacha i Mahometa. To wszystko tworzy nastrój jedyny w swoim rodzaju, łączący dwie wielkie tradycje i kultury. Więcej na: muze.gen.tr Hallstatt – Austria Przyklejone do malowniczego górskiego Jeziora Halsztackiego, liczące sobie ledwie tysiąc mieszkańców miasteczko stało się na tyle popularne, że niemal 1:1 skopiowali je u siebie Chińczycy. I teraz można oglądać dwa Hallstatty na dwóch krańcach świata. Ale też trudno Azjatom się dziwić, patrząc na pełen harmonii obrazek, który UNESCO wpisało na listę światowego dziedzictwa pod hasłem: „Krajobraz kulturowy”. Bajkowe alpejskie szczyty, porośnięte nierzadko krzewami, wspaniale współgrają z zielonkawym odcieniem wody. W to wpisują się stylowe góralskie chaty. Poza tym Hallstatt słynie z pamiętającej epokę brązu kopalni soli Salzwelten, a także tzw. kaplicy grzebalnej przy kościele św. Michała. Zgromadzono tu 1,2 tys. czaszek (każda podpisana jest imieniem i nazwiskiem, a czasem także profesją zmarłego) oraz kilka tysięcy kości. Więcej na: salzwelten.at Wersal – Francja Podparyska rezydencja królów Francji istnieje tu od XVII w., choć pierwotnie był to jedynie pałacyk myśliwski Ludwika XIII. Rozbudował ją Ludwik XIV, zwany Królem Słońce. Na 800 ha powstał wtedy szokujący rozmachem kompleks parkowo-ogrodowy. Jego twórcą był André Le Nôtre. <img src="https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/fontanna-apolla-jest-jednym-z-55-obiektow-wodnych-w-palacu-wersalskim-wpisanym-na-liste-swiatowego-dziedzictwa-unesco-photograph-by-berthold-steinhilber-laif-redu-x1322468-f88d348.webp" width="938" height="528" title="fontanna-apolla-jest-jednym-z-55-obiektow-wodnych-w-palacu-wersalskim-wpisanym-na-liste-swiatowego-dziedzictwa-unesco-photograph-by-berthold-steinhilber-laif-redu-x1322468-f88d348" /> Wersal nieraz był też świadkiem wielkiej historii. W 1789 r. tu zwołane zostały Stany Generalne, a w roku 1919 podpisano tu traktat kończący I wojnę światową. Dziś wpisany na listę dziedzictwa UNESCO kompleks uważa się za najwspanialsze dzieło francuskiego baroku. Więcej na: chateauversailles.fr Akropol – Grecja/Ateny Wzgórze Akropolu (156 m n.p.m.) zamieszkane było już 6 tys. lat temu. A od VIII w p.n.e. czciło się tu boginię Atenę. Wtedy powstały tu pierwsze miejsca kultu. Jednak to, co obecnie możemy podziwiać na wapiennej skale górującej nad Atenami, to w większości pozostałości kompleksu świątynnego z V w. p.n.e. Zbudowano wówczas Erechtejon, Apteros, sanktuarium Artemidy Brauronia, Propyleje i przede wszystkim Partenon – uważany za najlepszy przykład stylu doryckiego w architekturze. Za całość odpowiadał słynny rzeźbiarz Fidiasz. W późniejszych wiekach doszedł do tego zestawu m.in. Teatr Dionizosa czy Odeon Heroda Attyka. Więcej na: theacropolismuseum.gr Hradczany – Czechy/Praga Praska dzielnica królów powstała w XIV w. na zachodnim, wysokim brzegu rzeki Wełtawy. W jej skład wchodzi m.in. kompleks zamku królewskiego (z IX w.), katedra św. Wita, bazylika św. Jerzego, ogrody królewskie z Belwederem. A także słynna Złota Uliczka – niegdyś będąca miejscem pracy żydowskich złotników, a ponad sto lat temu, dokładnie w roku 1917, miejscem pracy pisarza Franza Kafki. Hradczański zamek (dziś siedziba prezydenta republiki) uważany jest za największy pod względem powierzchni tego rodzaju obiekt na świecie. Pod takim hasłem wpisany jest nawet do Księgi rekordów Guinnessa. Na Hradczany dotrzeć można XIV-wiecznym mostem Karola, który również jest wielką atrakcją turystyczną miasta i kraju. Więcej na: hrad.cz Źródło: archiwum NG. Nasz ekspert Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"