Upały w mieście: jak pomóc ptakom, jeżom i żabom? Najlepsze sposoby i najczęstsze błędy
Gdy naturalne źródła wody wysychają, miejskie ptaki i inne zwierzęta potrzebują naszego wsparcia. Tłumaczymy, jak zrobić bezpieczne poidło dla ptaków, jak chronić jeże i wiewiórki przed suszą oraz jak rozpoznać, że zwierzę potrzebuje pomocy.
Zabudowana przestrzeń w pełnym słońcu potrafi rozgrzać się do ponad 50 stopni Celsjusza. Dla miejskich zwierząt – a jest ich z roku na rok coraz więcej – fala upałów to walka o przetrwanie. Infrastruktura zatrzymuje ciepło, a naturalne źródła wody wysychają w mgnieniu oka. Wielu z nas chciałoby w tym czasie jakoś pomóc zwierzętom – ale ważne jest, aby robić to mądrze. Źle przygotowane poidło może okazać się śmiertelną pułapką, a pomoc na siłę – ogromnym stresem. Woda dla ptaków: jak dobrze zrobić poidło? Ptaki są najliczniejszymi, ale też najbardziej narażonymi na przegrzanie mieszkańcami miast. W przeciwieństwie do ssaków, nie mają gruczołów potowych. Aby się schłodzić, dyszą przez otwarty dziób, szukają cienia oraz chłodzą się w wodzie. Potrzebują jej oczywiście też do picia oraz pielęgnacji piór. Skuteczne poidło dla ptaków jest bardzo proste do zrobienia, ale diabeł tkwi w szczegółach. Powinno wyglądać następująco: Wybierz płytkie naczynie: może to być np. podstawka pod doniczkę lub duży talerz. Woda powinna mieć głębokość zaledwie kilku centymetrów (2–4 cm). Jeśli naczynie będzie odpowiednio duże, ptaki będą mogły się w nim także wykąpać, co bardzo lubią i dobrze je schładza. Bezpieczna wyspa: na środku poidła umieść np. kamień. Posłuży on ptakom jako miejsce z którego będą mogły bezpiecznie pić i gdzie mogą łatwo wylądować. Lokalizacja: postaw poidło w miejscu zacienionym, bezpiecznym, stabilnym, możliwie cichym, niedostępnym dla innych zwierząt. Powinno stać z dala od gęstych krzewów, w których mógłby czaić się np. kot, ale na tyle blisko drzew, by spłoszony ptak mógł szybko uciec. Higiena to podstawa: w upale bakterie i pasożyty mnożą się błyskawicznie. Wodę należy wymieniać nawet dwa razy dziennie, a naczynie regularnie myć gorącą wodą. Nie tylko ptaki. Jak pomagać miejskim ssakom? W miastach mieszkają nie tylko ptaki – także mnóstwo ssaków. Szczególnie te mniejsze zwierzęta są narażone na przegrzanie. Nie mogą odbyć zbyt dalekich wędrówek w poszukiwaniu wody, a ich małe ciała mają wysoki metabolizm, zmuszający je do dużej ilości ruchu w poszukiwaniu pożywienia. Jak im pomóc i czego nie robić? Jeże i wiewiórki: dla nich poidła powinny stać na ziemi, w zacienionych zakątkach osiedli, ogrodów czy parków. Płaskie miseczki z wodą ukryte pod krzewami mogą uratować życie nawet, jeśli w pobliżu jest zbiornik wodny. Nie każdy strumień, jeziorko czy fontanna nadają się dla małych zwierząt – bywają za głębokie i zbyt niebezpieczne. Nietoperze: podczas upałów strychy czy przestrzenie pod dachami zamieniają się w piekarniki. Odwodnione, przegrzane nietoperze mogą z nich wylatywać i lądować na ziemi lub wlatywać do mieszkań przez otwarte okna. Jeśli znajdziesz nietoperza na ziemi, nie dotykaj go gołymi rękami. Użyj rękawic lub ściereczki, przełóż do kartonika z otworami wentylacyjnymi, podaj wodę na nakrętce od słoika i jak najszybciej przekaż go do lokalnego ośrodka rehabilitacji zwierząt. Płazy i gady: ukryte ofiary suszy Dla zwierząt zmiennocieplnych temperatura otoczenia dyktuje warunki życia. Ekstremalny upał i susza to śmiertelne zagrożenie np. dla żab, traszek, jaszczurek i węży. Płazy (żaby, ropuchy, traszki): ich delikatna, przepuszczalna skóra musi być stale wilgotna. Gdy wysychają zbiorniki wodne, płazy szukają schronienia w najchłodniejszych miejscach. Często wpadają do niezabezpieczonych studzienek, piwnic czy rowów, skąd nie potrafią wyjść. Jeśli coś takiego zobaczysz, w miarę możliwości wyjmij zwierzę i przenieś w pobliże wody. Jeśli masz ogród, stwórz w nim „strefy dzikości” – sterty gałęzi lub drewna, nieskoszoną, wysoką trawę, miskę z wodą wkopaną w ziemię – koniecznie włóż do niej np. gałąź, po której zwierzęta będą mogły wyjść. Gady (jaszczurki, węże): choć lubią wygrzewać się na słońcu, przy temperaturach przekraczających 30°C one również muszą uciekać w cień. Im także przydadzą się płaskie poidła, ukryte w bezpiecznych miejscach. Jak mądrze interweniować i czego nie robić? Zwierzętom można pomóc też pośrednio, po prostu nie stwarzając dodatkowych zagrożeń. Nie każda sytuacja wymaga naszej interwencji – zwierzęta w upał potrzebują przede wszystkim wody, cienia i spokoju. Nie zawsze nieruchome, dyszące zwierzę wymaga pomocy, może po prostu odpoczywać. Zanim pomożesz, zastanów się dwa razy. Pamiętaj: Nigdy nie koś trawnika w upały: wysoka trawa działa jak gąbka – zatrzymuje wilgoć w glebie i obniża temperaturę otoczenia nawet o kilka stopni. Dla małych zwierząt to naturalna tarcza przed słońcem i miejsce schronienia. Zabezpieczaj głębokie naczynia: wiadra z deszczówką, baseny ogrodowe czy głębokie beczki bez przykrycia to pułapki. Zwierzęta, próbując się napić, wpadają do nich i nie mogą się wydostać. Wystarczy włożyć do środka grubą gałąź, która posłuży jako rampa. Reaguj mądrze gdy widzisz zwierzę w potrzebie: widzisz ptaka z otwartym dziobem, który nie ucieka na twój widok, albo jeża leżącego bez ruchu na słońcu? To objawy udaru cieplnego i odwodnienia. Przenieś zwierzę w cień, podaj wodę, ale nie wlewaj jej na siłę. Skontaktuj się z najbliższym Ekopatrolem, Strażą Miejską, lekarzem weterynarii lub ośrodkiem dla dzikich zwierząt. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Fizyka kontra upał: jak skutecznie zatrzymać chłód w domu i jakich błędów unikać?
Jak skutecznie schłodzić dom w upały, nawet bez klimatyzacji? Odpowiedź tkwi w prawach termodynamiki. Wyjaśniamy, kiedy i jak wietrzyć wnętrza, zasłaniać okna oraz jakich błędów unikać, by niepotrzebnie nie nagrzać mieszkania.
Przed nami historyczna i ekstremalna fala upałów. W Polsce mogą paść rekordy temperatur, nie tylko czerwca, ale i całoroczne. Upały będą w naszym kraju coraz częstsze, dlatego warto wiedzieć jak się na nie przygotować. Nawet jeśli nie mamy klimatyzacji, wciąż możemy do pewnego stopnia panować nad temperaturą w naszych domach. Wystarczy odrobinę znać fizykę i zainspirować się rozwiązaniami od zawsze stosowanymi w gorących krajach. Oto sposoby na to, jak zatrzymać chłód w domu. Po pierwsze: kontroluj temperaturę To absolutna podstawa. Musisz wiedzieć zarówno, jaka jest temperatura za zewnątrz, jak i w domu/mieszkaniu. To pozwoli na otwarcie i zamknięcie okien w odpowiednim momencie. Po drugie: nie otwieraj okien w dzień Ten błąd popełniamy chyba najczęściej. Po chłodniejszej nocy pozostawiamy uchylone okna, gdy temperatura na zewnątrz znacznie wzrasta. Tak tracimy cały chłód, który udało się zatrzymać w nocy. Okna w upał otwieramy tylko wtedy, gdy temperatura na zewnątrz jest niższa niż wewnątrz. W bardzo gorące dni może to być nawet dość późny wieczór. Najważniejszy czas w walce z upałem to noc. To wtedy otwieramy wszystko, co się da i schładzamy mieszkanie, w miarę możliwości robiąc przeciąg. Ten chłód (albo, naukowo mówiąc, brak ciepła), odpowiednio „uwięziony” zostanie z nami przez większość kolejnego dnia. Ważne, aby wietrzenie trwało długo, najlepiej aż do rana. Dzięki temu schłodzi się nie tylko powietrze w mieszkaniu, ale i ściany oraz meble, które kumulują dużo ciepła. Ta strategia zapewni nam też lepszy sen, o co w upały dużo trudniej. Po trzecie: zasłoń okna, ale mądrze Wyeksponowana na światło słoneczne szyba działa jak złodziej ciepła. W miarę możliwości zasłoń wszystkie nasłonecznione okna, najlepiej jak najbliżej szyb – to zapobieganie wytworzeniu się warstwy gorącego powietrza np. przed zasłoną. Rolety lub żaluzje wewnątrz nie powinny być ciemne lub czarne – będą pochłaniać zbyt dużo ciepła i wypromieniowywać je do mieszkania. Najskuteczniejsze w walce z gorącem są rolety zewnętrzne – to właśnie dlatego kraje Południa są pełne malowniczych okiennic i markiz. Zatrzymanie ciepła, zanim wpadnie do wnętrza to klucz do skutecznej walki z upałem. Nawet jeśli rolety są czarne (jak wiele rolet antywłamaniowych), i tak są skuteczne. Jeśli ich nie masz, możesz od zewnątrz zawiesić na oknie np. dużą chustę albo siatkę ogrodniczą. Domowy sposób na oklejenie okien folią odbijającą światło (np. NRC) też jest skuteczny tylko od zewnątrz. Uwaga – przyklejenie folii po wewnętrznej stronie okna grozi jego przegrzaniem i pęknięciem szyby. Według badań naukowych jeszcze skuteczniejsza jest folia z warstwą przezroczystej taśmy klejącej. Rolety zewnętrzne: co mówią badania? Brytyjskie Stowarzyszenie Żaluzji i Rolet (BBSA) oraz Uniwersytet w Salford (Energy House Labs) przeprowadziły badania skuteczności osłon, zarówno zewnętrznych jak i zewnętrznych. Zastosowanie rolet wewnętrznych w biurach pozwalało zaoszczędzić średnio od 10% do 23% energii potrzebnej na klimatyzację. Jednak kiedy te same osłony (np. rolety lub żaluzje) zamontowano na zewnątrz budynku, oszczędności energii na chłodzenie drastycznie wzrosły, osiągając od 43% do aż 47%. Amerykański Departament Energii (DOE) regularnie publikuje analizy zysków i strat ciepła przez okna. Według ich danych przez standardowe, niezasłonięte okna dwuszybowe w sezonie letnim przedostaje się aż 76% promieniowania słonecznego, które zamienia się wewnątrz w energię termiczną (ciepło). Rolety i żaluzje zewnętrzne są uznawane przez DOE za najskuteczniejszą barierę, ponieważ blokują promieniowanie krótkofalowe słońca zanim uderzy ono w taflę szkła. Pozwala to zredukować niechciane zyski ciepła nawet o 60–80% w zależności od szczelności i koloru osłony. Po czwarte: nie generuj niepotrzebnego ciepła Wszystkie urządzenia w domu, a nawet ładowarki i zasilacze, mniej lub bardziej się nagrzewają. Podczas upałów warto powyłączać co tylko się da, a gotowaniem i praniem zająć się wieczorem (albo w miarę możliwości z nich zrezygnować). Także wentylator najlepiej wyłączyć, jeśli wychodzimy z pomieszczenia. Nie chłodzi on powietrza – efekt chłodzenia wynika z parowania wilgoci z naszej skóry. W pustym pokoju wiatrak tylko mieli powietrze, a jego silnik emituje niepotrzebne ciepło. Warto wiedzieć, że wentylator powyżej pewnej krytycznej temperatury staje się nieskuteczny, a nawet może zaszkodzić. Źródła: DOE, BBSA Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Naukowcy znaleźli prosty sposób na upały. Zamiast klimatyzacji wystarczą 2 przedmioty i chwila majsterkowania
Wyobraź sobie, że zwykła taśma klejąca i folia aluminiowa potrafią schłodzić twój dom, wysyłając ciepło prosto w przestrzeń kosmiczną — i to zupełnie za darmo, bez użycia prądu. Brzmi jak science fiction, ale to czysta fizyka. Na upały naukowcy proponują pomysłowy sposób typu „zrób to sam”.
Zjawisko pasywnego chłodzenia radiacyjnego to metoda obniżania temperatury, która pozwala na odprowadzanie ciepła prosto w przestrzeń kosmiczną. Kluczem do efektywności jest tu tzw. okno atmosferyczne, czyli przedział podczerwieni o długości fali 8-13 mikrometrów. W tym zakresie ziemska atmosfera wykazuje minimalną absorpcję, co oznacza, że energia cieplna wyemitowana przez odpowiednio zaprojektowany materiał może swobodnie uciec poza naszą planetę, nie powodując przy tym nagrzewania otaczającego powietrza. Choć na świecie powstają zaawansowane i kosztowne materiały wykorzystujące ten proces, naukowcy udowodnili, że podobny efekt można uzyskać za pomocą taśmy klejącej i folii aluminiowej. „Cieplny tunel” w taśmie klejącej Połączenie przezroczystej taśmy klejącej oraz metalicznego podłoża folii aluminiowej to klucz do skutecznego odprowadzania ciepła. Struktura chemiczna akrylu i polipropylenu w taśmie absorbuje, a w konsekwencji również emituje energię cieplną właśnie w wymaganym zakresie długości fali. Aby układ dobrze zadziałał, dwie warstwy takiej taśmy nakłada się na podłoże silnie odbijające światło słoneczne, na przykład popularną folię aluminiową. Taka konfiguracja wykazuje wysoką emisyjność i jest skuteczna nawet przy dużych kątach padania promieni słonecznych. Srebrna tarcza przeciwko słońcu Rola metalowego podłoża staje się kluczowa, kiedy chłodzenie ma zachodzić w ciągu dnia, w pełnym słońcu. Wystarczy do standardowa folia aluminiowa, ale naukowcy udowodnili, że zastąpienie jej warstwą napylonego srebra działa jeszcze lepiej – ale tego już nie da się zrobić w domowych warunkach. W testach terenowych przeprowadzonych w Los Angeles wykazano, że wariant z folią pozwolił obniżyć temperaturę o kilka stopni, a zastosowanie dodatkowej osłony z polietylenu, która chroniła układ przed ciepłem z powietrza, pogłębiło ten spadek o ponad połowę. To doskonały trik na upały, który warto wykorzystać np. oklejając w ten sposób okno wystawione na silną ekspozycję słoneczną w najgorętszych godzinach (12-16). Domowy sposób lepszy niż drogie materiały z laboratoriom Co ciekawe, w badaniach porównawczych przezroczysta taśma klejąca okazała się skuteczniejsza od zwykłego, białego papieru. Mimo że papier dużo lepiej odbija światło, to właśnie selektywność taśmy (użyto produktu firmy Scotch) w ściśle zdefiniowanym oknie atmosferycznym pozwoliła osiągnąć lepsze chłodzenie. Te wyjątkowe właściwości masowo produkowanej taśmy skłoniły autorów eksperymentu do wysunięcia propozycji, aby to proste rozwiązanie stało się oficjalnym standardem kontrolnym w badaniach nad radiacją. W przeciwieństwie do drogich polimerów laboratoryjnych, taśma klejąca oferuje gotową, udokumentowaną charakterystykę spektralną, względem której można obiektywnie oceniać skuteczność powłok chłodzących. A przy okazji jest doskonałym materiałem dla zmagających się z upałem majsterkowiczów. Źródło: Journal fo Photonics for Energy Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Wenezuela w gruzach: kraj nawiedziły dwa katastrofalne trzęsienia ziemi. Wstrząsy także w Japonii
Trzęsienie ziemi w Wenezueli uderzyło dwukrotnie w odstępie kilkudziesięciu sekund, powodując ogromne zniszczenia w Caracas oraz na północnym wybrzeżu kraju. Władze na razie mówią o co najmniej 32 ofiarach śmiertelnych i ponad 700 rannych, a ratownicy wciąż szukają uwięzionych pod gruzami. Bilans ofiar z pewnością będzie dużo wyższy.
W nocy z 24 na 25 czerwca 2026 w Wenezueli doszło do silnego trzęsienia ziemi. Według danych amerykańskiej służby geologicznej USGS, w kraj uderzyły dwa potężne wstrząsy o magnitudzie odpowiednio 7,2 oraz 7,5, których epicentrum znajdowało się około 160–168 kilometrów na zachód od stolicy kraju, Caracas. Pełniąca obowiązki prezydenta Delcy Rodriguez oficjalnie potwierdziła śmierć co najmniej 32 osób oraz ponad 700 rannych, zastrzegając jednocześnie, że dane te są wstępne i nie obejmują najbardziej dotkniętego kataklizmem stanu La Guaira. Eksperci z USGS twierdzą, że ostateczny bilans ofiar będzie dużo wyższy i może sięgnąć dziesiątek, a nawet ponad 100 tysięcy zabitych. Caracas waliło się jak domek z kart Największe spustoszenie wstrząsy wywołały w stolicy oraz nadmorskich miejscowościach, takich jak Morón i La Guaira. W Caracas doszło do zawalenia się dziesiątek budynków mieszkalnych, w tym w gęsto zaludnionych dzielnicach Altamira, Chacao, San Bernardino oraz Baruta. Zniszczenia dotknęły również kluczowych obiektów – międzynarodowe lotnisko Maiquetía zostało zamknięte. W całym kraju ogłoszono stan wyjątkowy, zawieszając funkcjonowanie szkół, metra i kolei, aby umożliwić służbom ratowniczym swobodne działanie. Mieszkańcy Caracas, którzy pamiętają tragiczne trzęsienie ziemi z 1967 roku, opisują obecne wydarzenia jako znacznie gorsze i bardziej przerażające. Świadkowie wspominają o ogłuszającym huku i gwałtownym kołysaniu się ścian, powszechnej panice. W dniu katastrofy przypadało święto narodowe i większość ludzi przebywała w swoich domach. Wenezuelskie ministerstwo spraw wewnętrznych uruchomiło wszystkie dostępne zasoby policji i straży pożarnej, jednak skala zniszczeń, w tym całkowite zburzenie hoteli i akademii wojskowej w Catia La Mar, utrudnia dotarcie do wszystkich uwięzionych. Akcja ratunkowa przy tej skali zniszczeń potrwa wiele dni. Minister Diosdado Cabello zaapelował do obywateli o pozostanie na zewnątrz budynków ze względu na wysokie ryzyko (a właściwie pewność) wstrząsów wtórnych, które mogą doprowadzić do zawalenia się kolejnych budynków. Budynki w Wenezueli nie są przystotowane do wstrząsów Geofizyk William Yeck z amerykańskiej agencji USGS w wywiadzie dla CNN wyjaśnił, że ogromna skala zniszczeń wynika ze specyfiki wenezuelskiego budownictwa. Ekspert podkreślił, że większość tamtejszych obiektów to konstrukcje murowane pozbawione odpowiednich zbrojeń, przez co są skrajnie podatne na zawalenie – w przeciwieństwie do budynków w Japonii czy Kalifornii, gdzie od dekad obowiązują surowe normy sejsmiczne. Ponadto Yeck zwrócił uwagę na samą naturę wstrząsów, które okazały się wyjątkowo niszczycielskie, ponieważ wystąpiły na niewielkiej głębokości i na gęsto zaludnionych miejskich obszarach. Społeczność międzynarodowa rusza na pomoc Prezydent USA Donald Trump określił liczbę ofiar jako druzgocącą i poinstruował agencje rządowe do przygotowania szybkiej pomocy. Podsekretarz stanu USA ds. pomocy humanitarnej, Jeremy Lewin, potwierdził że transporty z zaopatrzeniem dotrą do Wenezueli w pierwszych dniach po kataklizmie. Solidarność wyraziły także państwa Ameryki Łacińskiej: Salwador przygotował 50 ton zaopatrzenia i 300-osobową grupę ratowników, a plany wsparcia ogłosiły również rządy Ekwadoru, Brazylii i Argentyny. Trzęsienie ziemi w Japonii niemal w tym samym czasie Niemal równocześnie trzęsienie ziemi nawiedziło też północną Japonię. Wstrząs, którego epicentrum znajdowało się na głębokości 50 kilometrów u wybrzeży prefektury Iwate, miał magnitudę 6,9. Choć był wyraźnie odczuwalny nawet w oddalonym Tokio, japońskie służby poinformowały o stosunkowo niewielkich stratach – odnotowano co najmniej sześć osób rannych, a okoliczne obiekty nie uległy żadnym uszkodzeniom. Premier Sanae Takaichi uspokoiła opinię publiczną, informując o braku zagrożenia falą tsunami, choć japońscy eksperci zalecają czujność, ze względu prawdopodobieństwo wstrząsów wtórnych w okolicach Rowu Japońskiego i Kurylskiego. Amerykański meteorolog Noah Bergren określił wystąpienie tak potężnych, niezależnych od siebie trzęsień ziemi w odstępie zaledwie dwóch godzin jako historyczną anomalię, która zdarza się raz na 1000-1200 lat Źródła: TVN24, CNN Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Niezwykłe odkrycie w Morzu Śródziemnym. Kaszaloty stworzyły dwie odrębne kultury i mówią dwoma dialektami
Analiza tysięcy nagrań dźwięków wydawanych przez kaszaloty spermacetowe doprowadziła do niezwykłego odkrycia. Okazuje się, że basen Morza Śródziemnego zamieszkują dwie odrębne „kultury” tych ssaków, porozumiewające się dwoma dialektami tego samego języka. Ich społeczeństwo okazuje się dużo bardziej ludzkie niż myśleliśmy.
W wodach Morza Śródziemnego naukowcy zaobserwowali zjawisko, które może świadczyć o ewolucji kulturowej w populacji kaszalotów (Physeter macrocephalus). Przez lata sądzono, że te majestatyczne ssaki tworzą tam jedną grupę, posługującą się wspólnym językiem. Teraz odkryto, że wieloryby zamieszkujące wschodnią i zachodnią część basenu Morza Śródziemnego wykształciły dwa różne dialekty. To odkrycie sugeruje, że dla kaszalotów język jest się elementem tożsamości społecznej – podobnie jak u ludzi. Rytm i tempo: różnice w mowie wielorybów Zespół bioakustyków i biologów morskich, m.in. z Uniwersytetu w Bristolu oraz Uniwersytetu St Andrews, przeanalizował ogromny zbiór danych akustycznych, obejmujący 5291 kodów, zarejestrowanych w latach 2003–2021. Porównali nagrania z okolic Balearów w zachodniej części morza z danymi zebranymi wzdłuż Rowu Helleńskiego w Grecji. Wyniki okazały się zaskakująco klarowne: choć obie grupy używają rytmicznie podobnego schematu (trzy kliknięcia-pauza-dźwięk końcowy), to tempo ich wypowiadania jest zupełnie inne. Kaszaloty z zachodu używają powolniejszego stylu, w którym każde z kliknięć jest wyraźnie słyszalne dla ludzkiego ucha. Ich wschodni pobratymcy generują serie dźwięków w tak szybkim tempie, że ich rozróżnienie bez specjalistycznej analizy staje się niemal niemożliwe. Taylor Hersh, kierowniczka badań, podkreśliła że różnica ta była uderzająca już od pierwszego przesłuchania nagrań. To kolejne niezwykłe odkrycie dotyczące języka kaszalotów. Niedawno opublikowano badania o tym, że zwierzęta te mają własny „alfabet” i używają odpowiedników samogłosek. Dialekt jako fundament tożsamości Komunikacja u kaszalotów pełni funkcję znacznie głębszą niż tylko porozumiewanie się. Jest spoiwem skomplikowanych społeczeństw tych zwierząt. Kaszaloty żyją w małych, matrylinearnych grupach rodzinnych liczących do 20 osobników, które łączą się w potężne klany skupiające nawet tysiące zwierząt, używających jednego dialektu. Te komunikacyjne wzorce pomagają wielorybom określić tożsamość i prawdopodobnie zapobiegają mieszaniu się różnych grup. Badacze porównują sytuację w Morzu Śródziemnym do spotkania np. mieszkańca Bostonu z kimś z Mississippi – mimo używania różnych akcentów, obie strony nadal posługują się tym samym językiem. Ważne jest to, że różnice te nie prowadzą do całkowitej separacji – samce kaszalotów wciąż przemieszczają się między regionami i rozmnażają z samicami z obu grup. To pomaga zachować genetyczną różnorodność. Także kaszaloty w innych regionach świata mają swoje kulturowe wyróżniki. Wcześniejsze badania m.in. odkryły dialekt wielorybów z okolic Sycylii, czy preferencje terytorialne zwierząt z Karaibów, gdzie różne grupy „podzieliły” między siebie wody wokół różnych wysp. Mądrość sprzed tysięcy lat Śródziemnomorska populacja kaszalotów jest wyjątkowa w skali światowej. Szacuje się, że wieloryby zasiedliły ten akwen około 20 tysięcy lat temu i od tego czasu stopniowo rozprzestrzeniały się i nabywały wiedzy o najlepszych żerowiskach oraz miejscach, których należy unikać. Ta skumulowana przez tysiąclecia mądrość jest uznawana za unikatową „kulturę” tych zwierząt. To nie wszystko – w przeciwieństwie do populacji oceanicznych, gdzie dorosłe samce spędzają większość czasu z dala od grup prowadzonych przez samice, w Morzu Śródziemnym obie płcie dzielą te same terytoria przez całe życie. Ta nietypowa struktura społeczna mogła sprzyjać powstawaniu tych wyraźnych różnic kulturowych. Dzięki temu naukowcy mogą badać nie tylko samą treść języka kaszalotów (której póki co nie znamy), ale też ich społeczną ewolucję, która okazuje się zaskakująco podobna do ludzkiej. Źródło: Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To dlatego Wszechświat milczy. Kosmiczny „mikser” niszczy sygnały od obcych cywilizacji
Dlaczego nie słyszymy sygnałów od innych cywilizacji w kosmosie, choć w teorii powinno ich być mnóstwo? Nowe badania wskazują, że sygnały radiowe od inteligentnych istot pozaziemskich mogą być zakłócane przez ich macierzyste gwiazdy. Aby te sygnały odebrać, musimy zmienić sposób słuchania. Naukowcy już wiedzą, jak to zrobić.
Skoro we Wszechświecie istnieje mnóstwo planet nadających się do zamieszkania, to dlaczego nie wykryliśmy jeszcze żadnych śladów obcej inteligencji? To tzw. paradoks Fermiego, sformułowany przez fizyka Enrico Fermiego w 1950 roku. Nowe badania mogą wreszcie rzucić światło na to fascynujące pytanie. Naukowcy z instytutu SETI odkryli, że sygnały radiowe wysyłane przez obce cywilizacje mogą być zniekształcane przez pogodę kosmiczną, co utrudnia ich wykrycie przez ziemskie urządzenia. Badacze zaproponowali też metodę, aby to „obejść”. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „The Astrophysical Journal”. Kosmiczny mikser, czyli jak gwiazdy rozmywają sygnał Nowe badanie koncentruje się na wpływie pogody kosmicznej na transmisje radiowe. Astronomowie zazwyczaj poszukują sygnałów w bardzo wąskim paśmie częstotliwości, skupiając się na wyraźnych i regularnych anomaliach, ponieważ takie zjawiska nie występują w naturze. Okazuje się jednak, że naładowane cząstki (tzw. wiatr słoneczny), promieniowanie oraz koronalne wyrzuty masy z gwiazd, mogą powodować znaczne zniekształcenie takich sygnałów i ich rozproszenie na znacznie szerszy zakres częstotliwości. Tak zmienione sygnały stają się znacznie trudniejsze do wykrycia. Jeśli sygnał zostanie zbyt mocno „rozmyty” przez lokalną pogodę kosmiczną, może stać się zbyt słaby dla ziemskich urządzeń i pozostać dla nas niewidoczny. Dlaczego kosmos milczy? Odpowiedź kryją karły typu M Aby dokładniej zbadać to zjawisko, astronomowie Vishal Gajjar oraz Grayce Brown przeanalizowali dane z komunikacji między Ziemią a starymi sondami kosmicznymi, takimi jak Mariner cztery czy próbniki Viking. Na podstawie tych informacji stworzyli jeden z największych istniejących katalogów przykładów rozszerzania sygnałów. To pozwoliło im opracować model oddziaływania gwiazdowej plazmy na technosygnatury. Szczególną uwagę badacze poświęcili karłom o typie widmowym M, które są najpowszechniejszymi gwiazdami w naszej galaktyce i stanowią około trzech czwartych wszystkich „słońc” w Drodze Mlecznej. Ponieważ wiele z tych gwiazd istnieje niemal od początków Wszechświata, naukowcy uważają, że było wystarczająco dużo czasu na rozwinięcie się wokół nich zaawansowanych cywilizacji. Modelowanie wykazało, że sygnały pochodzące z planet karłów typu M są szczególnie podatne na zniekształcenia. A zatem może to właśnie dlatego nic nie słyszymy? Jak teraz będziemy szukać obcych? Autorzy publikacji zaproponowali nowe ramy, które pozwolą oszacować stopień zniekształcenia sygnału, w zależności od jego częstotliwości oraz rodzaju gwiazdy. Przyszłe projekty poszukiwania pozaziemskich cywilizacji, korzystające z nowoczesnych i niezwykle czułych teleskopów nowej generacji, takich jak SKA-Low, powinny uwzględniać zjawisko rozszerzania sygnału podczas skanowania nieba. Badanie rzuca nowe światło na milczenie kosmosu. Astronomowie zyskują potężne narzędzie, które może w końcu pozwolić na odnalezienie i poprawne zinterpretowanie sygnałów pozaziemskich cywilizacji, które do tej pory rozmywały się w kosmiczny szum. Źródło: The Astrophysical Journal Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Włochy kłócą się o prawo łowieckie. Papież Leon XIV zabrał głos w sprawie zwierząt
Projekt nowej ustawy łowieckiej we Włoszech wywołał ogromny opór organizacji ekologicznych. Kontrowersyjna reforma zakłada m.in. obniżenie statusu ochrony wilka. Głos w gorącej dyskusji zabrał również papież Leon XIV.
Przedmiotem sporu jest projekt ustawy DDL 1552, znany jako ustawa Malana, który zdaniem krytyków drastycznie osłabia standardy ochrony przyrody na rzecz postulatów lobby myśliwskiego. Debata ta przyciągnęła uwagę nie tylko organizacji ekologicznych i Komisji Europejskiej, ale również najwyższych autorytetów, w tym samego papieża. Co przewiduje nowa ustawa łowiecka we Włoszech? Kontrowersyjna ustawa, firmowana przez senatora Lucio Malana z partii Fratelli d’Italia, zmierza do aktualizacji przepisów z 1992 roku. Do najbardziej kontrowersyjnych planów należy obniżenie statusu ochronnego wilka z gatunku „ściśle chronionego” na „chroniony”, co zdaniem naukowców jest decyzją polityczną, a nie merytoryczną. Reforma otwiera też możliwość polowań na koziorożce, które są symbolem Alp i ocalały niegdyś dzięki królewskim rezerwatom, a także na dzikie gęsi oraz gołębie miejskie. Nowe prawo przewiduje również uznanie Sardynii za „jednolite terytorium łowieckie” aż do wybrzeży, dopuszczenie polowań zbiorowych na dziki, strzelanie z łodzi wiosłowych oraz używanie noktowizorów, co narusza postanowienia Konwencji Berneńskiej. Wyjątkowo emocjonujący jest zapis, który kryminalizuje utrudnianie polowań, co uderza bezpośrednio w pokojowe protesty obywatelskie. Projekt ustawy budzi silny sprzeciw Sprzeciw wobec reformy zjednoczył szeroką koalicję 58 organizacji prozwierzęcych i przyrodniczych, w tym m.in. WWF Italia, LIPU (Lega Italiana Protezione Uccelli – liga ochrony ptaków) oraz LAV (Lega Anti Vivisezione, walcząca z eksperymentami na zwierzętach) , które apelują do rządu o wstrzymanie prac nad DDL 1552. Krytyka płynie także z Brukseli. Komisja Europejska ostrzegła Rzym przed naruszaniem dyrektywy ptasiej i siedliskowej, na co Minister Rolnictwa Francesco Lollobrigida odpowiedział lekceważąco, określając ostrzeżenia mianem „biurokratycznych”. Zoolog Luigi Boitani alarmuje, że osłabienie ochrony wilka nie opiera się na rzetelnych danych, lecz jest wynikiem presji myśliwskiego lobby. Deputowana Partii Demokratycznej Elly Schlein nazwała propozycję „bezwarunkową kapitulacją” przed lobby łowieckim, a Michela Vittoria Brambilla z koalicji rządzącej wysunęła postulat całkowitego zniesienia łowiectwa w drodze referendum. Przeciwnicy reformy przypominają też o kwestiach bezpieczeństwa, wskazując, że w latach 2007–2025 od strzałów myśliwych zginęły we Włoszech 462 osoby. Cała sytuacja mocno przypomina dyskusje i kontrowersje obecne także w Polsce. Co powiedział papież Leon XIV? W tej gorącej debacie zabrał głos także papież Leon XIV, który odpowiedział na list przesłany przez LIPU. Choć Watykan oficjalnie zachowuje neutralność wobec konkretnych ustaw, papież w piśmie przekazanym przez Sekretariat Stanu określił sprawę reformy jako kwestię o „wielkim znaczeniu społecznym i moralnym”. Wyraził uznanie dla wrażliwości na naturę i zapewnił, że Stolica Apostolska będzie promować szacunek dla stworzenia, które jest „nieporównywalnym darem od Boga”. Papieskie stanowisko odwołuje się do tradycji ekologicznej zawartej w encyklikach Laudato Si' i Laudate Deum. Głos Stolicy Apostolskiej nadał całemu sporowi wymiar etyczny, którego rządząca prawica, często odwołująca się do chrześcijańskich korzeni, nie może łatwo zignorować. Źródła: Ultima Bozza, ANSA Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Maszeruj po zdrowie psychiczne. Według nowych badań nordic walking może ograniczyć depresję w 5 tygodni
Depresja dotyka milionów ludzi na całym świecie, ale nowe badanie przynosi bardzo optymistyczne wieści. Okazuje się, że nordic walking działa jak silny antydepresant. Już po 5 tygodniach pacjenci z ciężką postacią choroby odczuli ulgę, a ponad połowa osiągnęła remisję.
Depresja to dziś jedno z najpoważniejszych wyzwań dla zdrowia publicznego. Dotyka szacunkowo ok. 5,7% dorosłej populacji na całym świecie. Potrafi odebrać zdolność do odczuwania przyjemności i zainteresowanie wszystkim, co wcześniej sprawiało radość. W najcięższej postaci depresja może bezpośrednio zagrażać życiu, prowadząc do myśli i zachowań samobójczych. Choć tradycyjne leczenie opiera się na psycho- i farmakoterapii, liczne badania wykazują, że aktywność fizyczna wyraźnie pomaga w redukcji objawów. Najlepszy efekt dają ćwiczenia aerobowe. Nowe badanie dowodzi, że nordic walking może być wyjątkowo skuteczną metodą wspierającą powrót do zdrowia psychicznego. Nordic walking: wyjątkowy fiński trening całego ciała Nordic walking to wysoce efektywna forma aktywności aerobowej, która polega na marszu z wykorzystaniem specjalnie zaprojektowanych kijków. Dzięki temu zwykłe chodzenie przekształca się w intensywny trening całego ciała, angażujący do 90% wszystkich mięśni. Dyscyplina ta wywodzi się z Finlandii, gdzie powstała jako metoda letniego treningu dla narciarzy biegowych, mająca na celu utrzymanie kondycji poza sezonem. Z czasem sport ten zyskał ogromną popularność wśród osób niezwiązanych z narciarstwem ze względu na liczne korzyści zdrowotne i przystępną formę. Dziś nordic walking jest ceniony nie tylko za wpływ na kondycję, ale też jako prosty, niedrogi i powszechnie dostępny sposób na poprawę ogólnego dobrostanu, co czyni go idealnym narzędziem w profilaktyce zdrowotnej. Pozwala na zwiększenie intensywności treningu bez nadmiernego obciążania stawów, co odróżnia go od tradycyjnego trekkingu. Wpływ nordic walking na depresję. Jak wyglądało badanie? Naukowcy podjęli próbę sprawdzenia, czy nordic walking może realnie poprawić stan zdrowia psychicznego osób zmagających się z zaburzeniami nastroju. Przeprowadzili randomizowane badanie, w którym wzięło udział 64 dorosłych pacjentów cierpiących na depresję o umiarkowanym i ciężkim nasileniu. Do eksperymentu zakwalifikowano wyłącznie osoby, które wcześniej nie podejmowały regularnej aktywności fizycznej. Uczestników podzielono losowo na dwie grupy: 48 osób przypisano do grupy nordic walkingu, a 16 osób do grupy kontrolnej, która nie ćwiczyła. Program trwał 10 tygodni, a sesje treningowe odbywały się dwa razy w tygodniu po godzinie. Całość przebiegała pod okiem wykwalifikowanego instruktora, który dbał o prawidłową technikę i bezpieczeństwo. Do mierzenia intensywności wysiłku wykorzystano monitory tętna, a instruktor pilnował aby wysiłek był umiarkowany. Postępy mierzono za pomocą kwestionariusza Beck Depression Inventory-II (BDI-II), dokonując pomiarów na początku, w połowie (po 5 tygodniach) oraz na koniec 10-tygodniowego okresu. Wyniki badania: nordic walking to silny antydepresant Wyniki badania, opublikowane w czasopiśmie „Journal of Affective Disorders” pokazały bez wątpienia, że nordic walking wykazuje silne działanie przeciwdepresyjne. Zaobserwowano, że u osób biorących udział w sesjach nastąpiła znacznie większa redukcja objawów depresyjnych niż w grupie, która nie ćwiczyła. Co niezwykle istotne, poprawa nastąpiła bardzo szybko, bo już w ciągu pierwszych pięciu tygodni. Uczestnicy z ciężką postacią depresji odnotowali szybszy i silniejszy spadek objawów w pierwszej połowie badania niż osoby z depresją umiarkowaną. To niezwykle ważne, bo dotychczasowe badania i zalecenia mówiły o wielu miesiącach aktywności, by osiągnąć realny efekt terapeutyczny. Do końca 10-tygodniowego okresu od 35% do 53,6% maszerujących osiągnęło stan remisji, co oznacza, że ich objawy spadły poniżej klinicznego progu depresji. Dodatkowym atutem był fakt, że nie odnotowano żadnych urazów czy problemów zdrowotnych. To badanie jest silnym argumentem dla, aby programy ćwiczeń były integralną częścią opieki psychologicznej. Nordic walking udowodnił, że jest bezpieczną, tanią i niezwykle skuteczną metodą walki z objawami depresji w krótkim czasie. Źródło: Journal of Affective Disorders Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Piekielny układ Omega zablokował Europę. Nadciąga upał, który może pobić wszelkie rekordy
Europa i Polska stają w obliczu ekstremalnej fali upałów. Potężny układ wyżowy uwięził nad kontynentem gorące afrykańskie powietrze, a temperatura rośnie z każdym dniem. IMGW prognozuje, że w weekend termometry w zachodniej Polsce wskażą nawet 40 stopni.
To bezprecedensowa fala upałów. Najnowsze prognozy wywołały prawdziwe poruszenie w środowisku naukowym, przewidując temperatury tak wysokie, że mogą z łatwością pobić setki lokalnych rekordów dla czerwca, a w niektórych regionach nawet rekordy wszech czasów. Skala zjawiska jest ogromna, ekstremalne gorąco ma objąć aż dwie trzecie kontynentu (w tym Polskę), przynosząc anomalie sięgające od 12 do nawet 20 stopni Celsjusza powyżej normy sezonowej. Kopuła ciepła i układ Omega nad Europą U podłoża tego ekstremum leży zaburzenie zachodniej cyrkulacji strefowej nad Europą. Powstał tzw. układ Omega (ang. Omega block), który unieruchomił górne warstwy atmosfery i uwięził potężny upał nad Europą. Jego nazwa bierze się z kształtu, przypominającego grecką literę omega. Mechanizm ten działa jak pokrywka na garnku: nieruchomy układ wysokiego ciśnienia blokuje napływ chłodniejszych niżów atlantyckich, jednocześnie zasysając gorące, suche powietrze znad Sahary. Powietrze to, uwięzione pod tzw. kopułą ciepła, ulega silnemu sprężeniu i opadaniu, co powoduje jego dalsze ogrzewanie i gwałtowny wzrost temperatury, zwłaszcza nisko nad ziemią. Brak wentylacji atmosferycznej sprawia, że temperatura rośnie z każdym kolejnym dniem trwania blokady. Ekstremalne prognozy dla Polski i Europy Zachodniej W Polsce Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej opublikował prognozy, z których wynika, że po chwilowym wytchnieniu nadciągnie fala upałów mogąca przynieść w zachodniej części kraju nawet 40 stopni Celsjusza. Szczególnie niebezpieczny będzie nadchodzący weekend i początek przyszłego tygodnia (27–29 czerwca), kiedy to w zachodniej Polsce termometry mogą wskazać 37–39 stopni. Jeszcze bardziej drastyczne prognozy dotyczą Europy Zachodniej. We Francji ogłoszono najwyższy stopień alarmu, spodziewając się temperatur rzędu 45 stopni Celsjusza w wielu południowo-zachodnich departamentach. W Wielkiej Brytanii narodowe służby meteorologiczne wydały rzadkie ostrzeżenia przed ekstremalnym upałem, wskazując na prawdopodobieństwo wystąpienia 40–41 stopni, co pobiłoby dotychczasowe rekordy. Temperatury powyżej 40 stopni prognozowane są też dla krajów Beneluksu oraz zachodnich Niemiec. Na Półwyspie Iberyjskim upał może osiągnąć lokalnie 44 stopnie Celsjusza. Nawet w regionach zazwyczaj chłodnych, jak francuska Bretania czy doliny w Szkocji, prognozowane są temperatury przekraczające 30, a nawet 40 stopni, co uznawane jest za zjawisko historyczne dla tak wczesnej fazy lata. Warto pamiętać, że podobnie jak w przypadku chłodu, upał też można odczuwać różnie. Warto sprawdzać również temperaturę odczuwalną i tzw. indeks ciepła. Jakie zagrożenia niesie fala upałów? Ekstremalny upał to „cichy zabójca”, niosący szereg zagrożeń dla zdrowia i środowiska: Zagrożenie zdrowia i życia: upał wywołuje udary cieplne, wyczerpanie organizmu oraz zwiększa ryzyko zawałów serca i chorób układu oddechowego. Brak powszechnej klimatyzacji w Europie potęguje to ryzyko. Cierpią też zwierzęta hodowlane i domowe. Noce tropikalne: niebezpieczeństwo zwiększają noce, podczas których temperatura nie spada poniżej 20 stopni, co uniemożliwia ciału niezbędną regenerację i schłodzenie. Susza błyskawiczna: połączenie upału, bardzo niskiej wilgotności (poniżej 10%) i wiatru prowadzi do gwałtownego wysychania roślinności, w tym upraw. To tzw. efekt suszarki do włosów. Pożary i wyspy ciepła: ryzyko pożarów lasów gwałtownie wzrasta. W miastach występuje efekt „betonowych wysp ciepła”, gdzie nagrzane powierzchnie oddają gorąco długo po zachodzie słońca. Źródła: Severe Weather Europe, IMGW Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czarnobyl przestał być azylem. Wyjątkowe badanie pokazuje, jak zwierzęta reagują na wojnę
Wojna w Ukrainie brutalnie przerwała spokój w Czarnobylu. Międzynarodowy zespół naukowców, w tym badacze z PAN, opublikował w „Science” pierwsze tak kompleksowe badanie wpływu wojny na dzikie zwierzęta. Unikatowe nagrania z fotopułapek pokazują, jak dramatycznie zmieniły się zachowania niektórych gatunków.
Rosyjska inwazja na Ukrainę przyniosła nie tylko dramatyczne skutki dla ludzi, ale i gwałtowne i głębokie zmiany w ekosystemach. Doskonale widać to w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia, która z unikatowego sanktuarium przyrody stała się obszarem intensywnych działań wojennych. Nowe badanie opublikowane przez międzynarodowy zespół naukowców wskazuje, że wojna wymusiła na zamieszkujących te tereny ssakach znaczące zmiany w zachowaniu i aktywności dobowej. To pierwsza tak kompleksowa analiza wpływu wojny na bioróżnorodność, rzucająca nowe światło na to, jak dzikie zwierzęta adaptują się do nagłych i ekstremalnych zagrożeń. Przełomowe badanie wpływu wojny na zwierzęta Badanie zostało przeprowadzone przez międzynarodowy zespół, pod kierownictwem naukowców z Uniwersytetu Albrechta i Ludwika we Fryburgu w Niemczech, przy udziale prof. Nurii Selvy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Jego wyniki zaprezentowano właśnie na łamach prestiżowego „Science”. Metodologia badania opierała się na analizie danych z sieci fotopułapek, a sama możliwość ich zebrania była wynikiem niezwykłego zbiegu okoliczności. Jeszcze w styczniu 2021 roku, ponad rok przed wybuchem pełnoskalowej wojny, naukowcy rozpoczęli projekt monitoringu populacji rysia euroazjatyckiego w czarnobylskiej strefie. Dzięki temu, po wycofaniu się rosyjskich wojsk (które okupowały ten teren od 24 lutego do 1 kwietnia 2022 roku) i zabezpieczeniu obszaru przez ukraińskie siły zbrojne, badacze zyskali dostęp do danych z 31 urządzeń. To pozwoliło na porównanie aktywności 11 gatunków ssaków w trzech okresach: przed wojną, w trakcie rosyjskiej okupacji i po jej zakończeniu. – Oprócz naszego początkowego projektu badawczego mogliśmy dodatkowo sprawdzić coś, co wcześniej można było badać tylko na poligonach – powiedział jeden z autorów badania, Marco Heurich z uniwersytetu we Fryburgu, w rozmowie z PAP. Zachowania zwierząt na wojnie: aktywność w dzień, unikanie ludzi Wyniki analizy wykazały, że działania wojenne wywołały szybkie, choć niejednorodne zmiany w zachowaniu zwierząt. Mimo iż pierwotnie sądzono, że zwierzęta staną się bardziej aktywne nocą i czujne, rzeczywistość okazała się bardziej złożona. Lisy i jelenie paradoksalnie ograniczyły swoją aktywność nocną w porównaniu do lat ubiegłych. Sarny rzadziej pojawiały się w obiektywach fotopułapek w okresach największej intensywności walk, co potwierdza unikanie stref niebezpiecznych. Z kolei zające były częściej rejestrowane w miejscach występowania anomalii termicznych wywołanych pożarami lasów, co pokazuje ich dużą wrażliwość na zmiany środowiskowe. Kluczowym wnioskiem badaczy jest fakt, że zwierzęta zmieniły sposób postrzegania ludzi: z dotychczasowego źródła jedynie niepokoju, stali się oni śmiertelnym zagrożeniem, porównywalnym do drapieżników. Naukowcy podkreślają, że zaobserwowane zmiany zachowania zwierząt mogą mieć długotrwałe i dalekosiężne skutki, np. na strukturę populacji i sposób wykorzystania siedlisk. Czarnobyl jako wielki poligon doświadczalny biologii Czarnobylska strefa wykluczenia, od momentu awarii reaktora w 1986 roku, urosła do rangi jednej z największych i najważniejszych ostoi dzikiej przyrody w Europie. Od dekad służy jako bezcenne „naturalne laboratorium”, pozwalające badać procesy ekologiczne zachodzące bez presji ze strony człowieka. Minimalna obecność ludzi sprzyja nie tylko wzrostowi liczebności populacji łosi, saren, dzików czy wilków. Umożliwiła też powrót gatunków, które wcześniej zniknęły z tych terenów, takich jak niedźwiedź brunatny czy ryś euroazjatycki. – Od początku rosyjskiej inwazji Czarnobyl zmienił się. Z unikatowego przypadku okolic niemal pozbawionych ludzi, gdzie działają bierne mechanizmy odnowy dzikiej przyrody, w obszar intensywnych działań wojennych, gdzie możliwość prowadzenia badań jest mocno ograniczona. W obecnym kontekście geopolitycznym rośnie potrzeba większego finansowania badań i wsparcia dla naukowców pracujących w obszarach dotkniętych konfliktem – powiedziała PAP prof. Nuria Selva. Źródła: Nauka w Polsce, Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Największe zaćmienie od dekad, idealne Perseidy i taniec planet. To astronomiczne lato będzie wyjątkowe
21 czerwca powitaliśmy astronomiczne lato. Choć noce są teraz najkrótsze, letnie niebo w 2026 roku zaoferuje nam niesamowite atrakcje – od zaćmień, po roje meteorów. Letnie obserwacje warto zaplanować już teraz.
W tym roku astronomiczne lato na półkuli północnej rozpoczęło się w niedzielę 21 czerwca, dokładnie o godzinie 10:25 czasu polskiego. To moment przesilenia letniego, w którym Słońce osiąga swój najwyższy punkt na niebie, górując w zenicie nad zwrotnikiem Raka. Dla mieszkańców Polski oznacza to najdłuższy dzień w roku, który w Warszawie potrwał aż 16 godzin i 47 minut, oraz najkrótszą noc trwającą zaledwie nieco ponad 7 godzin. Tegoroczne lato dla wszystkich zainteresowanych obserwowaniem zjawisk na niebie zapowiada się imponująco Czym się różni lato astronomiczne od meteorologicznego? Lato astronomiczne wyznaczane jest przez ruch Ziemi wokół Słońca. Rozpoczyna się w momencie przesilenia letniego i trwa do równonocy jesiennej, przypadającej między 20 a 24 września. Co ciekawe, ze względu na eliptyczny kształt orbity i zmienną prędkość Ziemi, astronomiczne lato na półkuli północnej trwa średnio 93,6 dnia, czyli jest o kilka dni dłuższe niż na półkuli południowej. Z kolei lato meteorologiczne opiera się na stałym kalendarzu i statystykach klimatycznych, trwając zawsze dokładnie trzy miesiące – od 1 czerwca do 31 sierpnia. Taki sztywny podział ułatwia naukowcom porównywanie danych pogodowych z różnych lat, podczas gdy model astronomiczny odzwierciedla zjawiska niebieskie. Największe atrakcje letniego nieba w 2026 roku Mimo że letnie noce są krótkie, a w Polsce w tym okresie nie występują tzw. noce astronomiczne (Słońce nie schodzi głębiej niż 18 stopni pod horyzont), niebo w 2026 roku zaoferuje spektakularne zjawiska. Największym wydarzeniem roku będzie zaćmienie Słońca 12 sierpnia, które w Polsce będzie widoczne jako częściowe, ale z bardzo dużą fazą zasłonięcia tarczy, sięgającą od 82%–85%. Obserwując zaćmienie, nawet częściowe, należy bezwzględnie pamiętać o odpowiedniej ochronie wzroku. Można zaopatrzyć się w specjalne okulary do obserwacji zaćmień, folie mylarowe lub filtry na urządzenia optyczne. Nigdy nie wolno patrzeć na Słońce przez lornetkę lub teleskop pozbawiony odpowiedniego filtra! Tego samego dnia przypada maksimum słynnego roju meteorów – Perseidów, a dzięki zbieżności z nowiem Księżyca warunki do podziwiania „spadających gwiazd” będą idealne. Kolejną atrakcją będzie częściowe zaćmienie Księżyca 28 sierpnia, widoczne w naszym kraju przy jego zachodzie. Wśród gwiazdozbiorów na nocnym niebie królować będzie Trójkąt Letni, tworzony przez Wegę, Deneba i Altaira – najjaśniejsze gwiazdy konstelacji Lutni, Łabędzia i Orła. Miłośnicy planet będą mogli obserwować jasną Wenus wieczorem, a od połowy lipca na poranne niebo „przeskoczą” Jowisz i Merkury. Saturn będzie widoczny przez coraz dłuższą część nocy, stając się pod koniec lata obiektem widocznym niemal do świtu. Późne lato to też czas jednych z najbardziej komfortowych warunków do podziwiania naszej Galaktyki, czyli Drogi Mlecznej. W sierpniu i wrześniu powraca upragniona, głęboka ciemność astronomiczna. Najbardziej spektakularny i najjaśniejszy fragment Drogi Mlecznej, czyli jej bogate w gwiazdy i mgławice centrum, staje się widoczny niemal natychmiast po zapadnięciu zmierzchu. Znajduje się wtedy stosunkowo nisko, więc kluczowe dla powodzenia obserwacji jest miejsce z odsłoniętym widokiem w kierunku południowym, wolnym od drzew, wzgórz oraz miejskich świateł. Letnie pełnie Księżyca przypadną 30 czerwca, 29 lipca i 28 sierpnia, z kolei nowie będą 14 lipca, 12 sierpnia i 11 września. Letnie ciekawostki astronomiczne Wbrew powszechnemu przekonaniu, podczas lata na półkuli północnej Ziemia wcale nie znajduje się najbliżej Słońca. Wręcz przeciwnie, osiąga wtedy punkt zwany aphelium, czyli maksymalne oddalenie od naszej gwiazdy. W 2026 roku moment ten nastąpi 6 lipca, około dwóch tygodni po przesileniu, kiedy dystans ten wyniesie ponad 152 miliony kilometrów. Nazwa letniego przesilenia, czyli „solstice” wywodzi się z łaciny i oznacza „Słońce staje w miejscu”. Nawiązuje to do faktu, że przez kilka dni w okolicach przesilenia punkty wschodu i zachodu Słońca na horyzoncie niemal się nie zmieniają. Innym ciekawym zjawiskiem jest opóźnienie sezonowe – choć najwięcej promieni słonecznych dociera do nas w czerwcu, najcieplejsze dni występują zazwyczaj w lipcu i sierpniu, ponieważ oceany i lądy potrzebują czasu, aby oddać zakumulowane ciepło. 30 czerwca obchodzimy Międzynarodowy Dzień Planetoid, a 19 września Międzynarodowy Dzień Astronomii. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Grzyby zombie mają wroga. W dżungli Borneo odkryto niezwykłego hiperpasożyta
W niedostępnym lesie deszczowym na Borneo malezyjscy naukowcy odkryli biologiczne kuriozum. Nowy gatunek grzyba to pasożyt, którego ofiarą pada słynny „grzyb zombie”. Ten niesamowity organizm infiltruje i zjada jego tkanki, które przerosły ciało owada.
Nowo odkryty organizm, nazwany Pleurocordyceps cornusynnemata, jest tzw. hiperpasożytem – jego ofiarą pada inny pasożyt. W tym przypadku żywicielem dla nowo odkrytego gatunku jest niesławny „grzyb zombie” z rodzaju Ophiocordyceps, który zagnieżdża się w ciałach owadów. To niezwykłe odkrycie jest efektem licznych wypraw terenowych przeprowadzonych przez Instytut Biologii Tropikalnej i Konserwacji Uniwersytetu Malezji Sabah (UMS). Nowy grzyb to hiperpasożyt z niezwykłymi rogami Zjawisko hiperpasożytnictwa jest znane biologom, choć rzadkie. Polega na tym, że dany organizm pasożytuje bezpośrednio na innym pasożycie. W przypadku nowo odkrytego grzyba proces ten jest niezwykle złożony. Pierwotny pasożyt, czyli „grzyb zombie” (Ophiocordyceps), przejmuje kontrolę nad układem nerwowym mrówki, zmuszając ją do nienaturalnego zachowania. Następnie doprowadza do jej śmierci i wyrasta bezpośrednio z jej ciała. Wtedy pojawia się Pleurocordyceps cornusynnemata. W przeciwieństwie do grzyba zombie, nowy gatunek nie manipuluje układem nerwowym mrówki, ale infiltruje tkanki Ophiocordyceps rozwijające się wewnątrz martwego owada i je zjada. Nazwa gatunkowa cornusynnemata nawiązuje do unikatowych struktur w kształcie gwiaździście rozgałęzionych rogów (tzw. synnemata), które wyróżniają ten organizm. Seria odkryć wyjątkowych grzybów na Borneo Jaya Seelan Sathiya Seelan z Instytutu Biologii Tropikalnej podkreślił, że choć hiperpasożyty są znane nauce, to jest to pierwszy znany przedstawiciel rodzaju Pleurocordyceps o tak charakterystycznej budowie. Okaz, który posłużył do opisu gatunku, został zebrany z martwej mrówki w Dolinie Danum – odległym i dzikim obszarze w południowej części stanu Sabah na Borneo. Szczegółowy opis odkrycia został opublikowany w kwietniu 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma taksonomicznego „Phytotaxa”. Podczas tych samych ekspedycji naukowcy odkryli również inny nowy gatunek grzyba, Leptobacillium geminatum, który z kolei specjalizuje się w zabijaniu pająków poprzez rozprzestrzenianie zarodników w ich organizmach. Nowe grzyby to coś więcej niż taksonomiczna ciekawostka Znaczenie tych odkryć wykracza daleko poza systematykę i taksonomię. Nowe grzyby mają ogromny potencjał medyczny i gospodarczy. Dr Seelan wskazuje, że mogą one stać się cennym źródłem substancji do produkcji nowej generacji leków przeciwdrobnoustrojowych. Ponadto, ze względu na swój pasożytniczy tryb życia, mogą zostać wykorzystane jako wysoce skuteczne czynniki kontroli biologicznej w rolnictwie, stanowiąc ekologiczną alternatywę dla chemicznych pestycydów zwalczających szkodniki. Odkrycie to rzuca nowe światło na skomplikowane i wielopoziomowe zależności panujące w ekosystemach lasów deszczowych Borneo. Pokazuje, że walka o przetrwanie w naturze odbywa się na wielu „piętrach” i nawet drapieżny patogen może stać się ofiarą innego, jeszcze bardziej wyspecjalizowanego organizmu. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Największy zestaw w historii LEGO. Sagrada Família z klocków bije rekordy
Z okazji rocznicy śmierci Antoniego Gaudíego LEGO pokazało największy zestaw w swojej historii. Model Sagrada Família składa się z rekordowej ilości elementów, wiernie odtwarzając wnętrze i fasady słynnej świątyni.
Zestaw Sagrada Família wypuszczono z okazji setnej rocznicy śmierci architekta bazyliki, Antoniego Gaudíego oraz ukończenia jej najwyższej wieży liczącej ponad 172 metry. Obchody rocznicy i msza inaugurująca wieżę, poprowadzona przez samego papieża Leona XIV, odbyły 10 czerwca 2026 roku. Model o numerze 21065 jest częścią kolekcjonerskiej serii „Architecture” przeznaczonej dla dorosłych. Ze względu na stopień skomplikowania Sagrada Família, projektanci LEGO zdecydowali się na zastosowanie ogromnej liczby elementów. Odwzorowano wszystko: skomplikowaną bryłę, strzelistych wieże, trzy fasady, wnętrze. LEGO Sagrada Família: konstrukcja, cena i dostępność Model składa się z 12 060 elementów – to najwięcej w historii LEGO. Po złożeniu osiąga 62 cm wysokości, 47 cm szerokości i 39 cm głębokości. Proces składania odzwierciedla realne etapy powstawania świątyni. Budowę rozpoczyna się od najstarszych fragmentów, takich jak krypta i apsyda, a następnie przechodzi do Fasady Narodzenia Pańskiego, Fasady Męki Pańskiej oraz nawy głównej. Wewnątrz odwzorowano system kolumn przypominających drzewa, a efekt świetlny oryginalnych witraży uzyskano dzięki wykorzystaniu setek przezroczystych klocków. Zestaw jest już dostępny w przedsprzedaży, jego cena detaliczna na rynku polskim to 3199,99 zł. Wysyłka i premiera sklepowa odbędzie się 1 listopada 2026. Największe zestawy LEGO i historia serii Architecture Zestaw Sagrada Família prześcignął m.in. Wieżę Eiffla (10 001 elementów), Titanica (9090 elementów) oraz Koloseum (9036 elementów). Jedynie zestaw LEGO Art: Mapa Świata może z nim konkurować, licząc ponad 11,6 tysiąca części. Ale mapa ma formę płaskiej mozaiki, a nie trójwymiarowej budowli. Seria Architecture powstała dzięki wizji Adama Reeda Tuckera, architekta, który w 1996 r. zaczął łączyć swoją profesję z pasją do klocków. Założył on firmę Brickstructures, Inc., a jego prace przyciągnęły uwagę firmy Lego, która w 2008 roku zaprosiła Tuckera do współpracy. Początkowo linia dzieliła się na Landmark Series (ikony takie jak Empire State Building czy Space Needle) oraz Architect Series (dzieła mistrzów, m.in. Fallingwater Franka Lloyda Wrighta). W 2016 roku ofertę wzbogaciła podseria Skyline, ukazująca panoramy całych miast, np. Londynu, Paryża czy Sydney. Z biegiem lat projekty stawały się coraz bardziej złożone. Do dziś w ramach serii wypuszczono ponad 60 zestawów, które stały się cenionymi obiektami kolekcjonerskimi Źródło: LEGO Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Żubr jednak ma naturalnych wrogów. Naukowcy z Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży nagrali coś niezwykłego
Nowe badanie naukowców IBS PAN w Białowieży zmienia naszą wiedzę o żubrach. W Puszczy Białowieskiej fotopułapka nagrała unikatowy film, pokazujący starcie watahy wilków ze stadem żubrów. Do tej pory biolodzy zakładali, że żubry generalnie nie mają naturalnych wrogów, a polowania drapieżników na nie są wielką rzadkością.
Badanie naukowców z Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży rzuca nowe światło na relacje drapieżnik-ofiara w Puszczy Białowieskiej. Choć żubr europejski (Bison bonasus) jest uznawany za gatunek niebędący ofiarą ze względu na swoje ogromne rozmiary, może to wymagać rewizji. Na nagraniu z fotopułapki widać atak grupy 7 wilków na nowonarodzone cielę w stadzie żubrów. Artykuł naukowy opisujący tę niezwykłą obserwację ukazał się w czasopiśmie „Ecology and Evolution” Wilki kontra żubry: niezwykłe nagranie z fotopułapki Artykuł „The King in the Crosshairs: Evidence of a Predation Attempt on European Bison by Wolves”, autorstwa Robin Wijnands i Tomasza Borowika, analizuje unikatowe nagranie z fotopułapki w polskiej części Puszczy Białowieskiej. Zdarzenie miało miejsce 15 września 2025 roku w godzinach porannych (między 7:25 a 7:47). Kamera uchwyciła grupę siedmiu wilków, która zaatakowała stado jedenastu żubrów. W skład stada wchodziło pięć dorosłych krów, dwa dorosłe byki, jeden młody byk oraz trzy osobniki młodociane, w tym nowonarodzone cielę. Drapieżniki od razu skoncentrowały atak na najsłabszym osobniku – młodziutkim cielaku. Wideo dokumentuje dwie próby jego pochwycenia. W pierwszej trzy krowy próbowały przegonić wilki, odwracając swoją uwagę od cielęcia. Wilki natychmiast je zaatakowały, chwytając za szyję i próbując odciągnąć od stada, lecz zostały odparte przez dwie dorosłe krowy. Po chwili doszło do drugiego ataku, w którym wilki ponownie złapały cielę. Tym razem całe stado ruszyło na ratunek. Dorosłe żubry szarżowały na drapieżniki, celując w nie rogami, a następnie uformowały krąg wokół noworodka. Obrona była skuteczna i wilki w końcu się wycofały. Niezwykłe nagranie można obejrzeć tutaj. Żubr jednak jest ofiarą Naukowcy wskazują, że choć polowanie było nieudane, nagranie stanowi bardzo rzadki dowód na to, że wilki jednak postrzegają żubry jako potencjalną zdobycz. Dotychczasowe dane z Puszczy Białowieskiej sugerowały, że żubry wprawdzie są znikomą częścią diety wilków, ale jako padlina. W Ameryce Północnej udokumentowano atak większej watahy wilków na bizona amerykańskiego. Były też doniesienia o atakach niedźwiedzi na żubry w Rumunii. Pojawia się pytanie: czy drapieżniki faktycznie polują na żubry, czy są to incydentalne przypadki? Badanie sugeruje, że niewielki rozmiar watahy w opisywanym przypadku mógł być niewystarczający do pokonania stada żubrów, zwłaszcza przy ich aktywnej strategii obronnej. Jednakże populacja żubrów w Europie rośnie i wraz z nią zwiększa się liczebność oraz rozmiar watah wilków. A to będzie prowadzić do częstszych interakcji tego typu. Naukowcy wskazują, że drapieżnictwo wobec żubrów nie było dotychczas szczegółowo badane. Skupiano się raczej na ich trybie życia i możliwościach ochrony i zwiększenia populacji. Co to odkrycie oznacza dla ochrony przyrody? Wyniki badania mają istotne implikacje dla zarządzania populacjami obu gatunków. Jeśli wilki zaczną częściej polować na żubry, mogą zacząć pełnić rolę naturalnego regulatora ich liczebności, co mogłoby pomóc w ograniczaniu szkód w uprawach rolnych i łagodzeniu konfliktów na linii człowiek-żubr. Autorzy postulują również, by w przyszłych badaniach nad reintrodukcją żubrów częściej uwzględniać wpływ naturalnych drapieżników, nie tylko w kontekście ich śmiertelności, ale także zmian w zachowaniu i reakcji stresowych. Nagranie dowodzi, że mimo iż tak intensywnie badamy i obserwujemy żubry, ich interakcje z wilkami są bardziej złożone, niż sądziliśmy. Źródło: Ecology and Evolution Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Egzotyczna żmija lewantyńska ukąsiła 16-latka w Nowym Targu. Posiadanie tego węża jest w Polsce zakazane
Żmija lewantyńska ukąsiła 16-letniego chłopca z Nowego Targu. Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Krakowie-Prokocimiu musiał pilnie sprowadzić surowicę aż z Monachium. Życie nastolatka wisiało na włosku. Do momentu dostarczenia surowicy był leczony na oddziale intensywnej terapii.
Nastolatek trafił do Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie-Prokocimiu 4 czerwca około 23:30 i od razu został przyjęty na Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii. Ukąszenie przez żmiję lewantyńską (Macrovipera lebetinus) oznaczało scenariusz, w którym liczy się każda minuta: stan bezpośredniego zagrożenia życia i potrzebę podania surowicy dostosowanej dokładnie do tego gatunku. Żmija lewantyńska nie występuje w Polsce, więc surowicy nie udało się znaleźć w naszym kraju. Sprowadzenie surowicy to był wyścig z czasem Poszukiwania surowicy musiały być wykonane błyskawicznie. Wykonano kilkanaście telefonów do innych szpitali, ogrodów zoologicznych, hodowców gadów, placówek naukowych. Stało się jasne, że najbliższa dostępna surowica znajduje się w Monachium, ponad 1000 kilometrów od Krakowa. Teraz trzeba było ją szyko i bezpiecznie przewieźć. Szpital zorganizował transport lotniczy: lot z Warszawy, odbiór preparatu w Monachium, powrót do Krakowa. Po przylocie na lotnisko Kraków-Balice surowica pojechała bezpośrednio na oddział. Szpital podjął decyzję o pokryciu kosztów transportu z własnego budżetu jeszcze przed uzyskaniem gwarancji, że Narodowy Fundusz Zdrowia je zrefunduje. „W piątek o 15:00 surowica dotarła na oddział. Uruchomiono wlew. Po kilku godzinach stan chłopca zaczął się powoli poprawiać. Dziś możemy powiedzieć: walka o surowicę miała sens. Nasz zespół pokazał, czym jest prawdziwa praca zespołowa” – napisał szpital w mediach społecznościowych. Posiadanie żmii lewantyńskiej jest zakazane Sprawą zajęła się też policja. Funkcjonariusze zabezpieczyli w mieszkaniu nastolatka dwie żmije lewantyńskie. Ich posiadanie w Polsce jest zabronione, ponieważ należą do zwierząt szczególnie niebezpiecznych. Ich przetrzymywanie poza uprawnionymi ogrodami zoologicznymi jest niedopuszczalne – stwierdził zastępca rzecznika prasowego Komendy Powiatowej Policji w Nowym Targu podkom. Jarosław Stelmach w rozmowie z Gazetą Wyborczą. Wszczęto postępowanie przygotowawcze w kierunku narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Na tym etapie nikomu nie przedstawiono zarzutów, a śledczy ustalają między innymi, w jaki sposób 16-latek wszedł w posiadanie żmij lewantyńskich. To jedne z najbardziej jadowitych węży Europy, występują m.in. na Cyprze, w Turcji i na Bliskim Wschodzie. W mieszkaniu nastolatka znajdowały się także inne egzotyczne zwierzęta, między innymi kolejne węże, papugi oraz mrówki-giganty. W ich przypadku wymagane zgłoszenia do starostwa miały zostać dokonane zgodnie z przepisami. Źródła: Gazeta Wyborcza, Onet Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Na ten moment Barcelona czekała 144 lata. Historyczna chwila dla Sagrada Familia
Papież Leon XIV poświęcił Wieżę Jezusa Chrystusa w bazylice Sagrada Familia w Barcelonie. Uroczystość, która odbyła się w setną rocznicę śmierci Antoniego Gaudiego, zgromadziła około 120 tysięcy osób. Dzięki ukończeniu i inauguracji 172,5-metrowej wieży słynna świątynia oficjalnie stała się najwyższym kościołem na świecie.
20 lutego 2026 roku w Barcelonie doszło do wydarzenia, które na zawsze zapisze się w historii światowej architektury. Na Wieży Jezusa monumentalnej świątyni Sagrada Familia zamontowano ostatni element wielkiego krzyża, kończąc tym samym zewnętrzne prace na budowie bazyliki. To moment, na który mieszkańcy Barcelony i miliony turystów czekały przez dekady. Tłumy zgromadzone pod świątynią z zapartym tchem obserwowały, jak ekipy budowlane podnoszą ostatni fragment krzyża na wysokość 172,5 metra. Kilka miesięcy później, 10 czerwca 2026 roku – dokładnie w setną rocznicę śmierci Antoniego Gaudiego – nastąpił kolejny historyczny moment. Podczas wizyty w Hiszpanii papież Leon XIV przybył do Barcelony, aby poświęcić Wieżę Jezusa Chrystusa. Wieczorna ceremonia zgromadziła w sercu Barcelony około 120 tysięcy osób. Punktem kulminacyjnym było rozświetlenie monumentalnego krzyża wieńczącego iglicę. Poświęcenie Wieży Jezusa Chrystusa oznaczało oficjalne ukończenie najważniejszego elementu projektu Gaudiego. Dzięki wysokości 172,5 metra Sagrada Familia stała się najwyższym kościołem na świecie. Imponujące rozmiary i symbolika krzyża Krzyż wieńczący wieżę jest prawdziwym arcydziełem sztuki inżynieryjnej. Jego całkowite wymiary to aż 17 metrów wysokości oraz 13,5 metra szerokości, natomiast samo górne ramię zamontowane 20 lutego mierzy 4,5 × 4,5 × 4,9 metra. Elementy krzyża zostały wykonane ze szkła oraz białej, szkliwionej ceramiki – dokładnie według pierwotnej wizji Gaudiego. Równie imponujące są rozmiary całej wieży. Centralna Wieża Jezusa, będąca rdzeniem układu architektonicznego świątyni, liczy aż 172,5 m wysokości. Otaczają ją cztery wieże Ewangelistów oraz wieża Najświętszej Maryi Panny. Od października 2025 roku, kiedy zamontowano dolne ramię krzyża, Sagrada Familia jest najwyższym kościołem na świecie – wyprzedzając Hauptkirche w Ulm w Niemczech, który mierzył 162,9 metra. Na szczególną uwagę zasługuje również zwornik wieży, którego budowę rozpoczęto w maju 2025 roku. Ma on aż 29 metrów wysokości i jest ozdobiony inskrypcjami, wykonanymi z białej ceramiki i cegły oraz motywami palmowymi. Tłumy mieszkańców i turystów Montaż ostatniego ramienia krzyża przyciągnął tłumy mieszkańców Barcelony i turystów. Widok żurawi unoszących ogromny fragment krzyża wywoływał okrzyki podziwu i wzruszenia. Z roku na rok świątynia przyciąga coraz więcej osób – według oficjalnych danych za 2024 rok, Sagrada Familia odwiedziło aż 4,8 miliona gości z całego świata. Najliczniej pojawiają się turyści z Hiszpanii, Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii oraz Stanów Zjednoczonych. Prace budowlane wokół świątyni rozpoczęto już w 1882 roku, a mimo upływu ponad 140 lat inwestycja napotykała na liczne przeszkody – od pandemii po formalne zawiłości prawne. Dopiero w 2019 roku władze Barcelony wydały pierwszy oficjalny dokument legalizujący budowę, kończąc wieloletnie niejasności dotyczące statusu ikonicznej budowli. Wizja Gaudiego zrealizowana: sztuka, wiara i nowoczesność w jednym miejscu Dzisiejszy dzień jest hołdem dla Antoniego Gaudiego, którego rocznica śmierci przypada 10 czerwca 2026 roku. Ostatnie etapy budowy, pod przewodnictwem architekta Jordiego Faulí, podkreślają nie tylko znaczenie dziedzictwa pozostawionego przez Gaudiego, ale też wytrwałość wszystkich, którzy przez lata pracowali nad ukończeniem świątyni. Krzyż na wieży Jezusa zostanie dodatkowo uzupełniony rzeźbą Baranka Bożego autorstwa Andrei Mastrovito, która według zamysłu Gaudiego ma znaleźć się w centrum monumentalnego zwieńczenia. We wnętrzu bazyliki nadal będą trwały prace wykończeniowe – planowane do 2028 roku. Zewnętrzne zakończenie budowy Wieży Jezusa to jednak moment przełomowy, symbolicznie domykający wizję Gaudiego. Źródła: Vatican News, TVN24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To już nie prognozy, to 90% pewności – czeka nas najsilniejsze El Niño w historii. Gdzie uderzy i czy zmieni podróżowanie?
Najnowsze prognozy nie pozostawiają złudzeń – nadchodzące El Niño będzie najprawdopodobniej najsilniejszym zjawiskiem tego typu w historii pomiarów. Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) wydała oficjalne ostrzeżenie przed ekstremalnymi anomaliami pogodowymi, które wpłyną na rolnictwo, gospodarkę oraz globalne bezpieczeństwo. Dla planujących wakacje oznacza to jedno – nadszedł czas, by na nowo zdefiniować pojęcie bezpiecznego podróżowania.
El Niño to naturalnie powtarzający się wzorzec pogodowy, który – jak sądzą naukowcy – wpływa na klimat Ziemi od setek milionów lat. Zwykle utrzymuje się przez 9 do 12 miesięcy. Co kilka lat przynosi silny wzrost temperatur powierzchni morza. Jednak tym razem El Niño nakłada się na postępujące, antropogeniczne ocieplenie klimatu. Jak ostrzega Sekretarz Generalny ONZ, António Guterres, warunki te „doleją paliwa do ognia w rozgrzanym świecie”, sprawiając, że skutki anomalii uderzą w nas ze zdwojoną siłą, przekraczając granice państw. Prognozy: czeka nas najsilniejsza anomalia w historii Europejskie Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF) przedstawiło zaktualizowane, niezwykle alarmujące modele. Wynika z nich, że temperatura powierzchni morza w kluczowym regionie centralnego Pacyfiku może wzrosnąć do grudnia aż o 3 stopnie Celsjusza powyżej średniej, a niektóre modele mówią nawet o skoku o ponad 4 st. C. Wzrost o ponad 2 st. C. jest umownie nazywany Super El Niño. Według najnowszych analiz Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO), prawdopodobieństwo wystąpienia El Niño w okresie od czerwca do sierpnia 2026 wynosi aż 80%, a do listopada wzrasta do blisko 90%. Jeśli te prognozy się sprawdzą, tegoroczne El Niño bez trudu pobije dotychczasowe rekordy z przełomu lat 1997/1998 oraz 2015/2016, kiedy to anomalie sięgały 2,3 st. C. Poprzednie, z lat 2023–2024, uczyniło rok 2024 najgorętszym w historii. W latach 2015/2016 anomalia przyczyniła się m.in. do rekordowo intensywnego sezonu huraganów na środkowym północnym Pacyfiku, niedoborów wody w Portoryko i suszą w Etiopii. Gdzie i kiedy odczujemy konsekwencje Super El Niño? Letnie miesiące prawdopodobnie przyniosą dominację temperatur powyżej normy niemal na całym globie. Gdzie skutki będą najbardziej odczuwalne? Regionalne centra klimatyczne przewidują silne ograniczenie opadów deszczu w trakcie sezonu monsunowego w Azji Południowej i susze w Ameryce Środkowej oraz północnej części Półwyspu Somalijskiego. Z kolei na Pacyfiku ciepłe wody będą napędzać niszczycielskie huragany, jednocześnie osłabiając ich powstawanie na Atlantyku. Choć Europa leży daleko od centrum El Niño, historyczne analizy pokazują, że silne anomalie mają wymierny wpływ na tutejszy klimat. W przeszłości wiązano je z falami ekstremalnych upałów i susz, pożarami lasów oraz gwałtownymi powodziami w różnych częściach kontynentu. Przekłada się to bezpośrednio na zagrożenie europejskiego rolnictwa i możliwe trudności z dostępnością żywności lub wzrost cen. Czy Super El Niño zmieni podróżowanie? Dla sektora turystycznego i samych podróżnych rewolucja klimatyczna staje się faktem. Tradycyjne ubezpieczenia turystyczne rzadko rekompensują koszty wyjazdu zepsutego przez fale upałów czy anomalie pogodowe, o ile nie ma oficjalnych komunikatów rządowych odradzających podróż. To zmusza turystów do zmiany nawyków. Coraz większą popularnością cieszą się tzw. coolcations (wyjazdy w chłodniejsze rejony świata) oraz podróże poza sezonem. Zmienia się też rynek: firmy takie jak Sensible Weather czy linie JetBlue testują innowacyjne systemy, oferując zwrot gotówki, jeśli w trakcie urlopu np. na Jamajce spadnie więcej deszczu, niż zakładały historyczne normy. W dobie Super El Niño elastyczność, wiedza i zapobiegliwość stają się nieodłącznym elementem każdego planu podróży. Źródła: Live Science, Science Alert, Euronews Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Nie taki Nosferatu straszny, jak go malują. Dlaczego pająk Zoropsis spinimana w ogóle nie powinien nas martwić?
Media alarmują o ekspansji pająka Nosferatu w Niemczech, w 2023 roku stwierdzono go także w Polsce. Choć jego wampiryczna nazwa i rozmiary budzą niepokój, ten przybysz z południa jest zupełnie niegroźny. W naszym kraju dużo częściej występują znacznie groźniejsze pająki.
W przestrzeni publicznej pojawiły się alarmujące informacje o rozprzestrzenianiu się groźnego pająka Nosferatu w Niemczech. Jego zasięg występowania faktycznie rozszerza się w Europie, ale nie ma w tym nic niezwykłego. Zmiany klimatyczne powodują wiele zawirowań w dotychczasowych zasięgach wielu gatunków. Co więcej – pająk Nosferatu był już stwierdzony także w Polsce. Alarmujące informacje o tym, że jest groźny i jadowity nie mają wiele wspólnego z prawdą. Owszem, jest jadowity – jak prawie wszystkie pająki – ale jego ewentualne ugryzienie jest zupełnie niegroźne, chyba że ktoś jest silnie uczulony. W Polsce znacznie częściej występują inne, bardziej jadowite i niebezpieczne gatunki pająków. Pająk Nosferatu rozprzestrzenia się w Niemczech O triumfalnym pochodzie pająka Nosferatu przez Niemcy poinformowała niedawno niemiecka organizacja ochrony przyrody NABU. Ogólnokrajowa akcja zgłoszeniowa, w której wzięły udział dziesiątki tysięcy osób, potwierdziła już obecność tego pająka we wszystkich krajach związkowych. Wiele zgłoszeń napłynęło znad Bałtyku, z wysp Rugia i Uznam. Tej wiosny do NABU napłynęło ponad 2,5 tysiąca zgłoszeń obserwacji pająka Nosferatu – to prawdziwy wysyp. Świadczy o licznej, zadomowionej populacji, rozprzestrzeniającej się w środowisku. Taka ilość zgłoszeń wyklucza przypadkowe pojawy, np. związane z transportem roślin z innych krajów. Pająk Nosferatu: opis gatunku Tak zwany pająk Nosferatu (Zoropsis spinimana) nie ma polskiej nazwy. Wampiryczny przydomek zupełnie nie ma związku z jego zwyczajami ani jakimkolwiek zagrożeniem – czarny wzór na jego odwłoku skojarzył się komuś z sylwetką najsłynniejszego filmowego wampira. Zoropsis spinimana został po raz pierwszy opisany w 1820 roku. Jego zasięg obejmuje prawie całą Europę, z wyjątkiem jej północnej części. Jest gatunkiem synantropijnym, czyli nierozerwalnie związanym z obecnością człowieka. To pająk drapieżny, aktywnie polujący na owady i inne pająki, nie tworzący pajęczyn. Jak na polskie warunki jest pająkiem dość dużym – jego ciało ma długość do 19 mm, ale w połączeniu z długimi odnóżami wydaje się znacznie większy i może robić wrażenie. Jak niemal wszystkie pająki, jest jadowity – ale nie ma doniesień, aby jego ugryzienia powodowały jakiekolwiek poważne konsekwencje. Źródła mówią co najwyżej o niewielkiej bolesności i obrzęku, ustępującym po kilku godzinach. Naukowcy podkreślają, że choć pająk Nosferatu faktycznie wykazuje tendencje do rozprzestrzeniania się w Europie, nie jest gatunkiem inwazyjnym. Jego pojawianie się w nowych miejscach prawdopodobnie bardzo często jest także powiązane z człowiekiem i transportem lądowym różnych towarów. Właśnie przez człowieka został zawleczony nawet do USA, a konkretnie Kalifornii. Pająk Nosferatu w Polsce W 2023 roku polscy naukowcy – Grzegorz Gierlasiński z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Mateusz Wrzoł – opisali stanowisko występowania pająka Nosferatu w Polsce. Pojawił się w miejscowości Komorowice w Beskidzie Zachodnim. Zaobserwowano go na terenie marketu budowlanego, na wózkach kwiatowych służących do transportu roślin. „Regularne dostawy roślin, zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych, do sklepów w sieciach marketów budowlanych, dają możliwość rozprzestrzeniania się wielu potencjalnym gatunkom” – piszą polscy badacze. W tym samym markecie stwierdzono obecność innego ciepłolubnego pająka z południa Europy – Uloborus plunipes. „Mając na uwadze obserwowane w ostatnim czasie ocieplanie się klimatu, możliwe jest, że areał występowania omawianego gatunku będzie się zwiększał, co zaowocuje kolejnymi obserwacjami Zoropsis spinimana w kraju” – konkludują naukowcy. Niebezpieczne pająki w Polsce Strach przed pająkiem Nosferatu jest zupełnie nieuprawniony także dlatego, że w Polsce można spotkać dużo bardziej niebezpieczne pająki, które wcześniej u nas nie występowały. Na przykład kolczaka zbrojnego, który także przywędrował do nas z południa Europy. Do 2007 roku stwierdzono go w Polsce zaledwie dwa razy, w okolicach masywu Ślęży oraz rezerwatu Krzemionki. Naukowcy jednak podejrzewali, że jest go więcej, co się potwierdziło – w 2012 roku odnaleziono populację na Roztoczu, potem posypały się obserwacje z Wyżyny Lubelskiej, Karkonoszy, a nawet wybrzeża Bałtyku. Ukąszenie kolczaka zbrojnego jest bolesne, może także wywołać obrzęk, zaczerwienienie, drętwienie, a nawet (choć dużo rzadziej) objawy ogólnoustrojowe: dreszcze, poty, nudności, wymioty, tachykardię czy problemy z oddychaniem. W jadzie kolczaka zbrojnego stwierdzono obecność ponad 40 różnych polipeptydów. Także ukąszenie sieciarza jaskiniowego może być znacznie bardziej nieprzyjemne niż pająka Nosferatu. W Polsce występuje około 800 gatunków pająków, znakomita większość z nich jest jadowita – i nieszkodliwa. Źródła: Euronews, Acta Entomologica Silesiana, Spiders of Europe Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Car nakreślił ją linijką na mapie. Dziś to legendarna Łosiostrada i jedna z najciekawszych dróg w Polsce
Przez środek niedostępnych mokradeł Biebrzańskiego Parku Narodowego biegnie prosta, asfaltowa droga. Zbudowana ponad wiek temu dla carskiej armii, dziś jest przyrodniczym unikatem. Carska Droga, potocznie zwana Łosiostradą, to miejsce, gdzie spotkanie z łosiem jest codziennością.
Dolina Biebrzy przez wieki była krainą niedostępną – i taką na ogromnym obszarze pozostaje. Istnieje jednak szlak, który pozwala bezpiecznie przejechać samochodem przez mokradła – tzw. Carska Droga. Zbudowana w celach militarnych, dziś jest jedną z najbardziej niezwykłych dróg w kraju, gdzie z wnętrza samochodu można podziwiać dziewiczą przyrodę, a łosie przechadzają się niemal codziennie. Historia Carskiej Drogi Powstała pod koniec XIX wieku na potrzeby armii Imperium Rosyjskiego. Droga miała połączyć carskie twierdze w Łomży, Osowcu i Grodnie. Decyzję o jej budowie podjął osobnym dekretem car Mikołaj II, według anegdoty wyznaczając trasę linijką na mapie, łącząc Grodno i Warszawę. Prace trwały w latach 1895–1907. Robotnicy wybierali torf, układali faszynę i zasypywali ją żwirem. Do pracy zatrudniano miejscową ludność i hojnie płacono. Trakt ułatwił obronę Twierdzy Osowiec podczas I wojny światowej. We wrześniu 1939 roku maszerowali nim polscy żołnierze zmierzający na odcinek Wizna. Po wojnie droga straciła znaczenie militarne. Położenie Carskiej Drogi Historycznie ciąg dróg łączących carskie twierdze liczył około 128 kilometrów. Ciągnął się od Mężenina, przez Strękową Górę, Osowiec, Goniądz, Dąbrowę Białostocką aż do Grodna na Białorusi. Dziś nazwa Carska Droga ma węższe znaczenie – to odcinek o długości 33 kilometrów. Zaczyna się przy moście na rzece Narew w Strękowej Górze, a kończy w miejscowości Osowiec-Twierdza. Tam krzyżuje się z drogą krajową nr 65. Odcinek od osady Dobarz do Strękowej Góry biegnie po sztucznej grobli, wokół której rozciągają się niedostępne bagna. Północna część trasy wiedzie przez piaszczyste wydmy i suchy bór iglasty. Droga w całości przecina Biebrzański Park Narodowy lub biegnie po jego granicy. Leży w granicach unijnych obszarów Natura 2000. Atrakcje Łosiostrady Carska Droga jest atrakcją samą w sobie – wiedzie przez bezcenne przyrodniczo tereny. Potocznie nazywa się ją „Łosiostradą”, ponieważ spotkanie z łosiem jest tu niemal pewne. Biebrzański park Narodowy to ostoja największej populacji łosia w Polsce, szacowanej na około 400 osobników. Ale z drogi można zaobserwować znacznie więcej zwierząt, m.in. jelenie, bobry, rysie i rzadkie gatunki ptaków. Jadąc Carską Drogą warto zatrzymać się w Strękowej Górze, gdzie z mostu widać szeroką dolinę Narwi i jej wiosenne rozlewiska. Długa Luka to rozległe torfowisko, w które wchodzi drewniana kładka edukacyjna. Można tam zobaczyć rzadkie ptaki, np. wodniczkę. Kilometr dalej stoi wieża widokowa nad Bagnem Ławki, skąd roztacza się niesamowita panorama bezkresu otwartych torfowisk. Od szosy odchodzi też Grobla Honczarowska – ścieżka piesza prowadząca do wieży na Batalionowej Łące. Przy drodze leży też wieś Gugny, osada Budy oraz restauracja „Dwór Dobarz”. Na północnym końcu trasy znajdują się ruiny Fortu IV oraz zabytkowa Twierdza Osowiec. Informacje praktyczne Wyprawa na Carską Drogę wymaga przestrzegania zasad parku narodowego. Trasa leży na obszarze chronionym, więc turyści muszą kupić bilet wstępu do Biebrzańskiego Parku Narodowego. Można go nabyć przez internet. Na tablicach informacyjnych przy drodze znajdują się kody QR, które ułatwiają zakup. Na całym odcinku Łosiostrady obowiązuje ograniczenie prędkości do 50 km/godz. Należy go bezwzględnie przestrzegać – zderzenie z ważącym kilkaset kilogramów łosiem jest niebezpieczne zarówno dla zwierzęcia, jak i pasażerów. Na wycieczkę Carską Drogą najlepiej wybrać się wczesną wiosną, np. w marcu, gdy na drzewach nie ma jeszcze liści, co ułatwi obserwację zwierząt. W podmokłych lasach olszowych stoi wtedy woda, ale nie ma jeszcze komarów i gzów. Nawierzchnia Carskiej Drogi jest dobra. Pokrywa się z trasą rowerową Green Velo i Podlaskim Szlakiem Bocianim. Przy szosie wybudowano wiaty turystyczne dla rowerzystów. Źródło: Biebrzański Park Narodowy Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Niszczycielka czy stworzycielka? Planetoida, która zabiła dinozaury, stworzyła inkubator nowego życia
Nowe, przełomowe badanie dowodzi, że planetoida która niemal zniszczyła życie na Ziemi, równocześnie stworzyła podziemny ekosystem idealny do rozwoju życia. Okazuje się, że trwał on pod wodami dzisiejszej Zatoki Meksykańskiej aż 8 milionów lat – czterokrotnie dłużej niż dotychczas sądzono.
Około 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyło potężne ciało niebieskie o średnicy około 10 kilometrów. Skutki tego uderzenia były katastrofalne dla ówczesnego świata – wywołało masowe wymieranie i zniknięcie około trzech czwartych gatunków roślin i zwierząt, w tym wszystkich dinozaurów nieptasich. Było to jedno z najbardziej niszczycielskich wydarzeń w historii życia na Ziemi. Pozostawiło po sobie trwały ślad w postaci gigantycznego krateru Chicxulub, który znajduje się na półwyspie Jukatan w Meksyku. Krater ma średnicę blisko 200 kilometrów i sięga głęboko w skorupę ziemską. Choć dziś jest pogrzebany pod osadami i zanurzony w wodach Zatoki Meksykańskiej, jest dla naukowców bezcennym źródłem informacji. W ramach międzynarodowej ekspedycji wiertniczej Expedition 364, badacze pobrali próbki skał, które stały się podstawą przełomowego odkrycia. Podziemny „inkubator” życia Choć uderzenie planetoidy kojarzy się z destrukcją, nowe badanie rzuca światło na jego zaskakująco twórczą rolę. Ogromna energia uderzenia stopiła skały i doprowadziła do pęknięć skorupy ziemskiej, co w połączeniu z wodą morską stworzyło rozległy system hydrotermalny. To środowisko, w którym gorąca woda krąży wewnątrz porowatych i spękanych skał. Dla mikroorganizmów takie warunki – obfitość składników chemicznych, ciepło i schronienie wewnątrz skalnych porów – są idealne do życia. Naukowcy od dawna podejrzewają, że takie systemy mogły być „kolebkami życia” na wczesnej Ziemi, a nawet na innych planetach, takich jak Mars. Kluczowym pytaniem było jednak to, jak długo takie sprzyjające warunki mogły się utrzymać. Przełomowe wyniki badania Międzynarodowy zespół badaczy połączył zaawansowane datowanie radiometryczne próbek z krateru z symulacjami komputerowymi. Skupiono się na minerałach zwanych skaleniami potasowymi, które powstały w wyniku działania gorącej wody wewnątrz krateru. Wnioski z badania są przełomowe. Okazało się, że system hydrotermalny w Chicxulub działał przez co najmniej 8 milionów lat po uderzeniu. To okres około cztery razy dłuższy, niż sugerowały wcześniejsze szacunki. Tym samym Chicxulub stał się najdłużej działającym systemem hydrotermalnym wytworzonym przez uderzenie asteroidy, jaki kiedykolwiek udokumentowano na Ziemi. Jak naukowcy to sprawdzili? Aby ustalić wiek minerałów, dr Annemarie Pickersgill zastosowała technikę zwaną datowaniem argonowo-argonowym. Pozwala ona precyzyjnie określić czas powstania minerałów na podstawie rozpadu izotopów. Analiza wykazała, że minerały te krystalizowały stopniowo i bardzo, bardzo długo – od momentu uderzenia (66 mln lat temu) aż do około 58 mln lat temu. Z kolei dr Evangelos Christou z zespołem, przeprowadził symulacje komputerowe, które modelowały przepływ ciepła i wody pod kraterem. Nowoczesne metody pozwoliły uwzględnić dużą złożoność geologiczną i wysoką porowatość skał. Symulacje potwierdziły, że przy odpowiedniej przepuszczalności skał i naturalnym cieple wnętrza Ziemi, system mógł pozostać aktywny przez miliony lat. Dlaczego to odkrycie jest przełomowe? Wyniki te mają ogromne znaczenie dla naszego rozumienia początków życia. Jeśli uderzenia asteroid tworzą stabilne, gorące środowiska wodne trwające miliony lat, to nawet w bardzo mroźnych lub surowych okresach historii planet (nie tylko Ziemi), były bezpiecznymi przystaniami dla narodzin i ewolucji życia. To także ważny drogowskaz do poszukiwań życia w kosmosie. Planety takie jak Mars są pokryte tysiącami kraterów uderzeniowych. Jeśli tam również systemy hydrotermalne działały przez miliony lat w czasach, gdy na Marsie było więcej wody, to mogą one być najlepszymi miejscami do poszukiwania śladów dawnych mikroorganizmów. Kto wziął udział w badaniu? Sukces tego interdyscyplinarnego przedsięwzięcia jest zasługą międzynarodowego zespołu ekspertów z kilkunastu prestiżowych ośrodków naukowych na całym świecie. Pracami kierowała dr Annemarie Pickersgill z University of Glasgow (SUERC), która odpowiadała za koordynację badań i precyzyjne datowanie próbek. Kluczowy wkład wniósł również dr Evangelos Christou, autor symulacji hydrodynamicznych, oraz Marissa M. Tremblay z Purdue University, która zajęła się badaniem kinetyki dyfuzji gazów w minerałach. W skład zespołu weszli naukowcy z tak uznanych instytucji jak Imperial College London, University of Texas at Austin, Stanford University, Arizona State University, University of Arizona oraz University of St Andrews. Badanie opierało się na materiałach zgromadzonych przez grupę Expedition 364 Scientists, skupiającą dziesiątki badaczy z m.in. Niemiec, Francji, Austrii, Japonii, Meksyku i Australii, którzy uczestniczyli w procesie wiercenia i dokumentowania rdzeni z krateru. Źródło: University of Glasgow Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Humbak Timmy zaskakuje nawet po śmierci. Niespodzianka i nowa fala kontrowersji po sekcji zwłok
Sekcja zwłok humbaka Timmy'ego na duńskiej wyspie Anholt przyniosła sensację: wieloryb, którego uznawano za silnego samca, okazał się samicą. Jak mogło dojść do tak wielkiej pomyłki? Informacja ta wywołała kolejną falę krytyki wobec wcześniejszej inicjatywy ratunkowej na Bałtyku.
Przez wiele tygodni naukowcy, politycy oraz opinia publiczna byli zapewniani, że ratowany w rejonie Morza Bałtyckiego i Północnego wieloryb to młody samiec. To, że okazał się jednak samicą, jest wielką niespodzianką. Odkrycie wywołało kolejną już falę pytań o rzetelność przekazywanych wcześniej informacji oraz podstawy decyzji podejmowanych podczas akcji ratunkowej. Sekcja na plaży i wielka niespodzianka Wieloryb, który wiosną utknął najpierw w okolicy Niendorfu, a później wyspy Poel, został ostatecznie przetransportowany na pełne morze w ramach prywatnej akcji ratunkowej. Po wypuszczeniu zwierzę szybko umarło i dryfowało w kierunku duńskiej wyspy Anholt, gdzie zidentyfikowano je dzięki numerom seryjnym nadajnika GPS. W czwartek 4 czerwca, specjaliści z Uniwersytetu w Kopenhadze podjęli się sekcji rozkładających się i napuchniętych już zwłok wieloryba, z których najpierw musiano odprowadzić grożące wybuchem gazy. Ku zaskoczeniu wszystkich, badanie ujawniło, że rzekomy młody samiec to w rzeczywistości samica. Potwierdzono też, że w ostatnich miesiącach nie była w ciąży. Znany biolog i influencer Robert Marc Lehmann, zaangażowany w pierwsze próby ratunku, ponownie ostro skrytykował wcześniejsze doniesienia. Wyjawił, że prywatna inicjatywa deklarowała pobranie próbek DNA potwierdzających płeć, co w tej chwili stawia pod znakiem zapytania rzetelność tamtych procedur. Kto popełnił błąd określając płeć Timmy’ego? Sensacyjne wyniki sekcji wzbudziły szerokie kontrowersje. Minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus zgodził się na transport zwierzęcia sądząc, że to silny, młody samiec i ma duże szanse na przetrwanie. Podczas wcześniejszych konferencji prasowych kategorycznie zapewniał o płci humbaka, powołując się na obecnych na miejscu specjalistów. Instytucje eksperckie, takie jak np. Muzeum Morskie w Stralsund nigdy jednak nie potwierdziły informacji o płci wieloryba, twierdząc że jest nieznana. Kluczowy błąd popełnił zagraniczny ekspert sprowadzony przez prywatną inicjatywę ratunkową, Jeffrey Foster. Uznał on dźwięki wydawane przez wieloryba za śpiew godowy, który u humbaków praktykują wyłącznie samce. Trudno jednak nie zadać sobie pytania, po co umierające zwierzę miałoby wydawać odgłosy godowe? Przyczyna śmierci humbaka wciąż nieznana Dokładna przyczyna śmierci samicy wciąż pozostaje nieznana. W jej przewodzie pokarmowym nie znaleziono sieci ani ciał obcych, a szczegółowe wyniki badań tkanek będą znane dopiero za kilka miesięcy. W nerkach zwierzęcia znaleziono pasożyty, ale według informacji udzielonych portalowi Bild przez weterynarza Tima Jensena, nie zagrażały one życiu humbaka. Źródła: NDR, Merkur, Fakt Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Niebezpieczne owady w trzech województwach. Mogą wywołać nawet wstrząs anafilaktyczny
Wyglądają jak zwykłe włochate gąsienice, jednak spotkanie z nimi może skończyć się w szpitalu. Korowódka dębówka, owad od lat budzący niepokój w Europie Zachodniej, zasiedla też Polskę. Mikroskopijne włoski parzące jej gąsienic potrafią wywołać u ludzi i zwierząt silne reakcje alergiczne oraz trudności z oddychaniem.
Do tej pory o problemach z gąsienicami korowódki dębówki słyszeliśmy głównie z Francji czy Niemiec, gdzie są bezwzględnie zwalczane. Niestety, zmiany klimatyczne i rosnące temperatury sprawiły, że owad ten coraz częściej i gęściej występuje także w Polsce. Obecność niebezpiecznych gąsienic potwierdzono w województwach małopolskim, wielkopolskim oraz kujawsko-pomorskim. Według informacji Lasów Państwowych korowódka dębówka silnie mnoży się w Polsce już od ponad 10 lat. Niezwykły zwyczaj korowódki dębówki Korowódka dębówka (Thaumetopoea processionea) swoją nazwę zawdzięcza niezwykłemu zachowaniu. W ciągu dnia gąsienice tego owada kryją się w specjalnie utkanych gniazdach, przyczepionych do pni i gałęzi dębów i innych drzew. Prawdziwy spektakl (i zagrożenie) zaczyna się o zmierzchu. Ruszają wtedy na żer, przemieszczając się w idealnie zorganizowanych „procesjach”, jedna za drugą. To właśnie stąd wzięła się ich angielska nazwa „oak processionary catterpillar”, czyli gąsienica procesyjna. Korowódki potrafią w ciągu jednej nocy doszczętnie ogołocić drzewo z liści, pozostawiając jedynie ich unerwienie. Kiedy skończą, ich „korowód” wraca do kryjówki. Niewidzialna broń gąsienic korowódki Problemem związanym z korowódką jest nie tylko jej wilczy apetyt, ale i unikatowy system obronny. Ciało każdej gąsienicy pokryte jest tysiącami mikroskopijnych, łamliwych włosków, które zawierają silnie toksyczną substancję. Gdy owad czuje zagrożenie, włoski te się odłamują i są unoszone przez wiatr na znaczne odległości. Kontakt z nimi wywołuje u ludzi intensywne podrażnienia skóry, bolesną wysypkę oraz stany zapalne oczu. Wdychanie przesyconego drobinkami włosków powietrza może prowadzić do silnego kaszlu, napadów duszności a nawet niebezpiecznych dla życia reakcji anafilaktycznych. Ofiarami gąsienic padają też ciekawskie psy i koty, dla których powąchanie korowodu może skończyć się tym samym. Jak chronić się przed korowódką? Eksperci i Lasy Państwowe ostrzegają, by pod żadnym pozorem nie zbliżać się do gąsienic ani ich gniazd. Jeśli jednak dojdzie do kontaktu z parzącymi włoskami, kluczowy jest czas i właściwa reakcja. Należy natychmiast zdjąć skażone ubranie i wyprać je w temperaturze minimum 60 stopni Celsjusza. Włoski wbite w skórę, można spróbować usunąć za pomocą taśmy klejącej, precyzyjnie przyklejając ją i odklejając od podrażnionego miejsca. Zainfekowane strefy należy obficie przemyć letnią wodą, pamiętając, by ich nie drapać ani nie przecierać, co mogłoby powbijać włoski jeszcze głębiej. W sytuacji, gdy toksyny dostaną się do oczu lub dróg oddechowych, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem. Źródła: Onet, Rzeczpospolita, Lasy Państwowe Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Tragiczny początek czerwca w Tatrach. Ofiary śmiertelne pod Rysami i Staroleśnym Szczytem
Początek miesiąca w Tatrach po stronie polskiej i słowackiej naznaczyły tragiczne wypadki, które zakończyły się śmiercią dwóch osób. Słowacka służba HZS prowadziła wielogodzinne poszukiwania młodego taternika pod Staroleśnym Szczytem, a ratownicy TOPR w trudnych warunkach walczyli o życie turystki ciężko rannej w wyniku upadku w rejonie Rysów. Jej towarzysz zginął.
Tatry, mimo kalendarzowej wiosny, zaprezentowały swoje najgroźniejsze oblicze. Zmienna pogoda z gęstą mgłą, opadami deszczu i niską podstawą chmur, przyczyniła się do dwóch tragicznych wypadków i znacząco utrudniła działania ratownicze po obu stronach granicy, wykluczając w wielu momentach użycie śmigłowców. Zaginięcie polskiego turysty pod Staroleśnym Szczytem Informacja o zaginięciu polskiego taternika wpłynęła do słowackiego Górskiego Pogotowia Ratunkowego (Horská Záchranná Služba) 6 czerwca ze strony polskiego TOPR. Mężczyzna samotnie zdobył Staroleśny Szczyt, znany również jako Bradavica, co udokumentował zdjęciem przesłanym rodzinie. Po tej wiadomości kontakt z nim się urwał, a bliscy zaalarmowali służby. Słowaccy ratownicy rozpoczęli akcję poszukiwawczą. We współpracy z policją sprawdzono parkingi u podnóża gór, odnajdując samochód zaginionego w miejscowości Tatrzańska Polanka. Działania prowadzono w gęstej mgle, która drastycznie ograniczała pole widzenia. Mimo użycia nowoczesnego sprzętu, w tym drona, zaginionego taternika udało się zlokalizować dopiero w niedzielę, 7 czerwca rano. Ciało mężczyzny znajdowało się w Kwietnikowym Żlebie. Zginął w wyniku obrażeń odniesionych po upadku z wysokości około 300 metrów. Zwłoki przekazano funkcjonariuszom policji w Starym Smokowcu, a przedstawiciele Horskiej Záchrannej Služby złożyli oficjalne kondolencje rodzinie zmarłego. Dramat 2 osób w rejonie Rysów Po polskiej stronie Tatr także zginął turysta. Akcja poszukiwawcza rozpoczęła się 4 czerwca o godzinie 14:15, po zgłoszeniu o wypadku w rejonie wylotu Żlebu Rysa. Świadkowie odnaleźli tam dwie osoby: mężczyznę bez oznak życia oraz kobietę w ciężkim stanie. Z powodu fatalnej pogody, która uniemożliwiła użycie śmigłowca, 30 ratowników TOPR musiało dotrzeć na miejsce pieszo. Ranna turystka została wcześniej prowizorycznie zabezpieczona przed utratą ciepła przez innych turystów, którym TOPR złożył podziękowania za pomoc. Ranną kobietę opuszczono na linach około 370 metrów niżej do tzw. Kamienia, skąd podczas chwilowej poprawy widoczności została podebrana przez śmigłowiec i przewieziona do szpitala w Zakopanem. Według informacji TOPR, turystka była w stanie ciężkim, z obrażeniami głowy, kręgosłupa, klatki piersiowej i kończyn. Ciało zmarłego turysty przetransportowano drogą powietrzną w kolejnym locie spod Buli pod Rysami. TPN ostrzegał przed trudnymi warunkami O złej pogodzie w górach informował Tatrzański Park Narodowy, ostrzegając turystów że warunki na szlakach są trudne i wymagają dobrego przygotowania. Zła pogoda utrzymywała się od końca maja, kiedy to przyczyniła się do śmierci młodego turysty pod Zawracikiem. „Na szlakach jest mokro, ślisko i błotniście, a wyżej, głównie w Tatrach Wysokich, w żlebach, miejscach zacienionych i na północnych stokach – wciąż zalega śnieg. Raki, czekan, kask – wraz z umiejętnością obsługi – oraz doświadczenie w zimowej turystyce górskiej konieczne. Niski pułap chmur i mgła mogą utrudniać orientację w terenie, dlatego sprawdzajcie komunikat turystyczny i prognozy pogody oraz wybierajcie trasy rozsądnie” – napisano w komunikacie. Źródła: Tatrzański Park Narodowy, Horská Záchranná Služba, TOPR Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czy lustrzane organizmy zniszczą życie na Ziemi? Niebezpieczne badania dzielą naukowców
Świat nauki spiera się o tzw. lustrzane życie – mikroby oparte na DNA i białkach o odwróconej chiralności. Czy zmodyfikowane w laboratoriach lustrzane bakterie zdołają uciec i zniszczą ziemską biosferę? Najnowsze symulacje komputerowe tylko zaostrzyły tę dyskusję.
Kluczowe dla życia cząsteczki m.in. DNA i białka, są chiralne. Oznacza to, że mogą istnieć w „lustrzanych” choć nie identycznych formach, analogicznie do np. lewej i prawej dłoni. Całe życie na Ziemi oparte jest na prawoskrętnym DNA i lewoskrętnych białkach. Choć nie jest to jeszcze technicznie możliwe, naukowcy przewidują że kiedyś w laboratoriach stworzymy lustrzane mikroorganizmy, oparte na cząsteczkach o odwróconej chiralności. Nowe badania nad tą kwestią dzielą świat nauki i przez niektórych są uważane za ogromne zagrożenie. Spór o lustrzane życie W 2024 roku 38 naukowców opublikowało artykuł na łamach „Science”, wzywając do wstrzymania prac nad tworzeniem lustrzanego życia. Według nich takie organizmy mogą stwarzać ogromne zagrożenie – układy odpornościowe istniejących organizmów mogą nie być w stanie rozpoznać lustrzanych mikrobów i bronić się przed nimi. W nowym badaniu Ricard Solé z Instytutu Santa Fe w Nowym Meksyku z zespołem, zbadał co by się stało, gdyby populacja lustrzanych organizmów pojawiła się w biosferze Ziemi. Badanie było komputerową symulacją i modelowało kilka scenariuszy. – Aby lustrzane życie mogło stanowić zagrożenie, musi być zdolne do przeżycia – mówi Solé. Takie formy życia mogłyby trawić tylko pokarm składający się z cząsteczek o tej samej chiralności. A zatem lustrzana populacja nie mogłaby istnieć w izolacji – potrzebowałaby także lustrzanego pożywienia: cukrów, aminokwasów, lipidów. Badania zespołu Sole modelowały lustrzane życie w prawdziwych środowiskach, a nie kontrolowanych warunkach laboratoryjnych lub przemysłowych. Do jakich wniosków doszli naukowcy? Czy lustrzane życie przetrwa samodzielnie? – Naszym zdaniem lustrzane życie prawdopodobnie napotkałoby bardzo poważne bariery i nie przetrwałoby (…) Istnieją jednak nadal ważne pytania, które wymagają dalszej analizy, w tym długoterminowa dynamika ewolucyjna oraz bardziej realistyczne modele tego, jak układy odpornościowe mogą wchodzić w interakcje z lustrzanymi organizmami – mówi Solé. Badanie zostało opublikowane, ale jeszcze nie poddano go recenzji naukowej. Jednak grupa naukowców już odpowiedziała oświadczeniem wzywającym do poprawienia artykułu. Vaughn Cooper z Uniwersytetu w Pittsburghu, jeden z autorów oświadczenia, powiedział w rozmowie z „New Scientist”, że chociaż lustrzane mikroby początkowo rosłyby wolniej, istnieje mnóstwo składników odżywczych, które nie są chiralne i które mogłyby wykorzystać. – Populacja lustrzanych komórek ewoluowałaby i dostosowywała się do nowych warunków, tworząc zasadniczo drugie drzewo życia – mówi Cooper. Czy lustrzane życie będzie rywalizować z biosferą Ziemi? Modele zespołu Ricarda Solé sugerują, że różnorodność biologiczna na Ziemi działałaby jako „zapora ogniowa” przeciwko inwazji lustrzanego życia. Istniejące organizmy są lepiej przystosowane do środowiska i wygrałyby konkurencję. Jednak Vaughn Cooper nie jest przekonany. – Istnieją niezliczone przykłady, które wskazują na podatność ekosystemów o bogatej różnorodności biologicznej na inwazję obcych gatunków – mówi. Kate Adamala z Uniwersytetu w Minnesocie, jedna z autorek artykułu z 2024 roku, mówi, że zespół Solé ma rację twierdząc, że brak pożywienia ograniczałby ekspansję lustrzanego życia. Zwraca jednak uwagę, że takie organizmy mogłyby wytwarzać własne pożywienie, np. w drodze fotosyntezy. Mogłyby też zostać celowo zaprojektowane tak, aby wykorzystywać dostępne cząsteczki chiralne. – Stworzenie takiego organizmu byłoby niezwykle trudne, ale nie jest niemożliwe – mówi Adamala. Apel ekspertów o ostrożność Solé uważa, że kluczowym pytaniem nie jest to, czy składniki odżywcze są dostępne, ale czy wystarczą do utrzymania długoterminowego wzrostu w konkurencji z istniejącą biosferą. Argumentuje, że lustrzane organizmy miałyby bardzo małe szanse w zderzeni z wydajnymi ekosystemami Ziemi. Filippa Lentzos z King’s College w Londynie mówi, że lustrzane życie jest odległą perspektywą i nie powinno odwracać uwagi od aktualnych zagrożeń biologicznych. – Właściwą reakcją nie jest panika ani lekceważenie. Jest nią ostrożne zarządzanie i klarowne wyznaczenie linii, których przekraczać nie wolno – mówi badaczka. Według niej to, że nowe modele nie potwierdzają zagrożeń ze strony lustrzanego życia, nie usuwa potrzeby ostrożności. Wręcz przeciwnie, pokazuje dlaczego zarządzanie ryzykiem powinno opierać się na dowodach. Im lepiej zrozumiemy zagrożenie, tym bezpieczniejsi będziemy. Źródło: New Scientist Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Nie wyróżnia go wysokość, ale jest najtrudniejszym szczytem Polski. W tym roku jego zdobycie będzie praktycznie niemożliwe
Nie jest ani wysoki, ani trudny – wyróżnia go za to położenie i niedostępność. Opołonek, najbardziej na południe wysunięty punkt Polski, w tym roku będzie praktycznie niemożliwy do zdobycia. Zwykle był celem garstki pasjonatów, ale rok 2025 przyniósł tak duże zainteresowanie, że Bieszczadzki Park Narodowy zdecydował o odwołaniu jedynego legalnego wejścia w roku.
Opołonek, wznoszący się na 1028 m n.p.m., to miejsce wyjątkowe na mapie Polski – najdalej wysunięty na południe punkt naszego kraju. Przez lata owiany aurą niedostępności, przyciągał nielicznych turystów, marzących o zdobyciu tego dziewiczego zakątka Bieszczadów Zachodnich, przez który przebiega granica z Ukrainą. Ze względu na brak oficjalnych szlaków, legalne wejście na szczyt od strony polskiej było możliwe tylko raz w roku, 11 listopada, w ramach zorganizowanego marszu. Jednak ogromne zainteresowanie zmusiło Bieszczadzki Park Narodowy do zmiany planów. Rok 2025 i szturm na Opołonek W 2025 roku zapisy na wspólną wędrówkę pobiły rekordy. Formularz zgłoszeniowy, udostępniony na stronie Parku o poranku 2 października, zapełnił się już po siedmiu minutach – tyle wystarczyło, by zgłosiło się 150 osób. Kolejnych 900 próbowało się dostać już po zamknięciu zapisów. Na Park spadła fala krytyki – turystom trudno było uwierzyć w tak błyskawiczne wyczerpanie limitu. BdPN w oficjalnym komunikacie stanowczo zaprzeczył tym zarzutom, tłumacząc, że limit jest niezbędny dla ochrony przyrody oraz zapewnienia bezpieczeństwa w trudnym terenie. Dla 150 szczęśliwców zorganizowano jednak alternatywną trasę. „(…) przebieg planowanej trasy został skrócony do udostępnionego fragmentu istniejącej ścieżki przyrodniczo-historycznej „W dolinie górnego Sanu”. W ramach zmienionej formuły wydarzenia dopuszczony został przejazd uczestników wydarzenia własnym transportem i na własną odpowiedzialność po trasie ścieżki pieszo-rowerowej od parkingu w Bukowcu do wiaty odpoczynkowej na trasie” – informuje Bieszczadzki Park Narodowy. Opołonek w 2026 roku – oświadczenie BPN W tym roku tradycyjny marsz na szczyt nie odbędzie się, a Park nie wydaje również zgód na wejścia indywidualne. „Obecnie nie ma możliwości indywidualnego dotarcia do tego miejsca, nawet po uzyskaniu zgody. Nie są również organizowane wyjścia grupowe ani wycieczki na ten teren. Dodatkowo należy zaznaczyć, że ze względu na zwiększony nacisk na ochronę granicy przez stronę ukraińską, prawdopodobieństwo dojścia do tego punktu od strony Ukrainy jest obecnie bardzo niewielkie. Niezmiennym priorytetem BdPN pozostaje zapewnienie bezpieczeństwa osób przebywających na obszarze Parku oraz ochrona najcenniejszych przyrodniczo terenów, w tym obszarów przyległych do granicy państwa” – pisze Park w nadesłanym do naszej redakcji oświadczeniu. Ale jest iskierka nadziei dla pasjonatów wędrówek. „Zachęcamy zatem do śledzenia aktualnych komunikatów, ponieważ mogą pojawić się nowe inicjatywy umożliwiające odwiedzenie tego rejonu” – poinformował BdPN. Pozostaje uzbroić się w cierpliwość. Źródła: BPN, Wprost Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.