Wzrost o niemal 100%. Coraz więcej osób deklaruje narodowość śląską
Według nowego raportu naukowców z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach już ponad 30 proc. mieszkańców konurbacji deklaruje tożsamość śląską. To wyraźny wzrost wobec wyników spisu powszechnego z 2021 roku.
Raport pt. „Postawy mieszkańców aglomeracji śląskiej wobec śląskiej tradycji i dziedzictwa kulturowego” to wspólna praca prof. Małgorzaty Myśliwiec i dr. Tomasza Słupika z Wydziału Nauk Społecznych UŚ. Badanie przeprowadzono w 2025 r. na mieszkańcach konurbacji śląskiej. Składało się z ankiety internetowej na próbie 729 osób, wywiadów grupowych i wywiadów pogłębionych. Naukowcy próbowali odgadnąć, dlaczego tożsamość śląską zadeklarowało w ich badaniach znacznie więcej osób niż w oficjalnym spisie powszechnym. Tożsamość śląska popularniejsza o niemal 100% Badania prof. Myśliwiec i dr Słupika wykazały, że tożsamość śląską deklaruje aż 30,7 proc. mieszkańców konurbacji śląskiej (w jej skład wchodzi aż 19 miast, m.in. Katowice, Sosnowiec, Gliwice, Zabrze i Bytom). To znacznie więcej, niż w spisie powszechnym z 2021 roku, kiedy było to 18.7 proc. Wtedy narodowość śląską zadeklarowało 596,2 tys. osób (236,6 tys. jako pierwszą, 187,4 tys. jako jedyną). Używanie języka śląskiego w kontaktach domowych zadeklarowało 467,1 tys. osób (55 tys. jako jedynego). Czy powszechność tożsamości śląskiej faktycznie tak bardzo się zwiększyła, czy może w spisie powszechnym była niedoreprezentowana? Naukowcy skłaniają się ku tej drugiej możliwości. Dlaczego Ślązacy ukrywali swoją tożsamość w spisie powszechnym? – Kiedy zadaliśmy pytanie, dlaczego tak się stało, najbardziej zaniepokoiła nas obawa deklarowania tożsamości śląskiej. Mówiono wręcz o strachu, że ktoś zostanie posądzony o sprzyjanie separatystom, że spotka się z negatywnymi konsekwencjami w pracy lub w przestrzeni publicznej. Społecznie to bardzo niepokojące, że tożsamość może budzić tak poważne lęki w obywatelach – powiedziała prof. Myśliwiec na konferencji prasowej prezentującej wyniki raportu. Ale było coś jeszcze: w formularzach do wypełnienia podczas spisu powszechnego deklaracja narodowości innej niż polska nie była oczywista. Narodowość śląska i język śląski nie znajdowały się na liście do wyboru. Należało wpisać je ręcznie w rubryce „inne”. To utrudnienie też mogło zaważyć na wynikach. Narodowość śląska rośnie w siłę Prof. Ryszard Koziołek, rektor UŚ, podkreśla że świadomość śląskiej tożsamości i lokalna duma z przynależności do niej znacznie wzrosły w ostatnich latach. Dr Tomasz Słupik przypomina kontekst polityczny – wieloletnie starania o uznanie języka śląskiego za język regionalny. Ustawa o języku śląskim dwukrotnie została przyjęta przez parlament i była dwukrotnie zawetowana przez prezydentów Andrzeja Dudę i Karola Nawrockiego. Mimo weta doszło do wzrostu zainteresowania śląską tożsamością. Według raportu dla 72,4 proc. respondentów bycie Ślązakiem jest ważnym elementem indywidualnej tożsamości, a dla 79,3 proc. tożsamość śląska jest powodem do dumy. Używanie języka śląskiego w sytuacjach formalnych zadeklarowało 24 proc. respondentów, a w sytuacjach nieformalnych 88 proc. Coraz więcej Ślązaków chciałoby też wpisania języka śląskiego na listę języków regionalnych oraz nieobowiązkowego nauczania go w szkołach. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Polska w czołówce badań nad grzybami. Grzybiarze pomogli odkryć trzy nowe gatunki
Nauka to nie tylko wyspecjalizowani fachowcy i żmudne badania. Na znaczeniu zyskuje tzw. nauka obywatelska, umożliwiająca zwykłym obywatelom udział w badaniach. Polska ma znaczący udział w projekcie FunDive, powołanym by poszerzać wiedzę o grzybach i odkrywać nowe gatunki. O naszych sukcesach opowiada mykolożka dr hab. Julia Pawłowska w rozmowie z PAP.
Zbieranie grzybów to w Polsce niemal sport narodowy. Wiedza grzybiarzy może jednak być użyteczna nie tylko we wzbogacaniu jadłospisu – okazuje się, że także w nauce. Polacy tłumnie biorą udział w obywatelskim projekcie FunDive, gromadzącym dane o występowaniu i liczebności różnych gatunków grzybów. Podczas dwóch lat projektu grzybiarze zebrali ponad 5000 okazów. Polska jest w ścisłej czołówce: zajmujemy trzecie miejsce w Europie pod względem liczby zebranych okazów, zaraz po Włoszech i Finlandii. Grzybiarze w służbie nauki Współczesna mykologia stoi przed ogromnym wyzwaniem: grzyby, mimo że stanowią jedną z najliczniejszych grup organizmów na Ziemi, są źle opisane w światowych bazach danych o bioróżnorodności. W bazie Global Biodiversity Information Facility (GBIF) stanowią mniej niż 2% wszystkich wpisów. Odpowiedzią na ten problem stał się międzynarodowy projekt FunDive, koordynowany m.in. przez Uniwersytet Warszawski. FunDive zrzesza blisko 40 partnerów z ponad 30 krajów. Jak podkreśla mykolożka dr hab. Julia Pawłowska w rozmowie z PAP, grzyby często bywały „dyskryminowane” w unijnych przepisach ochrony przyrody, co wynikało właśnie z braku danych. Projekt FunDive opiera się na trzech filarach: udostępnianiu danych z już istniejących zbiorów, sekwencjonowaniu DNA oraz nauce obywatelskiej. Zaangażowanie amatorów i wolontariuszy okazało się strzałem w dziesiątkę – odnajdują oni cenne przyrodniczo obszary, do których naukowcom trudno byłoby dotrzeć samodzielnie. Dzięki temu zagęszczono siatkę obserwacji, co pozwala na lepsze mapowanie zasięgów występowania różnych gatunków. Odkrycia wolontariuszy: trzy nowe gatunki grzybów Efekty współpracy z pasjonatami grzybobrania przeszły najśmielsze oczekiwania badaczy. Najbardziej spektakularnym wynikiem jest odkrycie trzech nieznanych nauce gatunków gwiazdoszy. Zebrano ponad 500 próbek z całej Europy, w tym z terenów, gdzie wcześniej gwiazdoszy nie notowano, jak Bałkany czy Grecja. – Jesteśmy teraz na etapie przygotowania publikacji naukowych. Osoby, które je znalazły, zostaną wymienione jako współautorzy. Chcemy promować model, w którym obywatel jest pełnoprawnym uczestnikiem procesu badawczego – opowiada PAP Julia Pawłowska. Kulisy współpracy naukowców z grzybiarzami Wolontariusze przesyłają naukowcom całe owocniki grzybów, z których w laboratoriach izolowane jest DNA w celu precyzyjnej identyfikacji. Owocniki zbiera się w ramach kampanii, które ogłaszają naukowcy. Każda ma osobne cele i skupia się na innych gatunkach. Współpraca opiera się na przestrzeganiu prawa. Naukowcy instruują wolontariuszy, by w przypadku wątpliwości co do gatunków chronionych korzystali z aplikacji PlutofGO, która pozwala na konsultację ze specjalistą. Badacze nie konkurują z grzybiarzami o ich „skarby”. Kampanie dotyczą gatunków niejadalnych, takich jak berłóweczki, kolczakówki czy złotoborowik wysmukły (inwazyjny gatunek obcy z Ameryki Północnej, błyskawicznie opanowujący polskie wybrzeże). – Myślę, że mamy takie czasy, iż ludzie chcą chronić cenne miejsca, które odwiedzają. Dużo częściej niż dawniej dostajemy pytania, czy Polskie Towarzystwo Mykologiczne może pomóc stworzyć rezerwat. To jest zmiana kulturowa: mamy coraz bardziej świadome społeczeństwo, które chce zrobić coś dobrego na rzecz dzikiej przyrody – podsumowuje dr Pawłowska. Czy doczekamy czasów, kiedy w Polsce i Europie powstaną grzybowe rezerwaty lub parki narodowe? Bardzo możliwe. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Kiedyś wzięto je za broń biologiczną, dziś są globalnym zagrożeniem. Hantawirusy występują także w Polsce
Choć odkryto je pół wieku temu, wciąż brakuje na nie leków. Hantawirusy występują także w Polsce, szczególnie na Podkarpaciu. Sprawdzamy, jak realne jest zagrożenie i jak się przed nimi chonić.
Odkryto je dopiero w 1976 roku i wciąż nie są dokładnie poznane. Hantawirusy to wirusy RNA z rodziny Bunyaviridae. W ostatnich latach przekonaliśmy się, że stanowią poważne, choć niedoceniane zagrożenie dla zdrowia publicznego na całym świecie. Zrozumienie mechanizmów ich działania jest kluczowe – śmiertelność wywołanych przez nie infekcji u ludzi może sięgać nawet 50%. Póki co nie dysponujemy żadnymi lekami, a jedyną skuteczną bronią pozostaje profilaktyka. Jak odkryto hantawirusy? Pierwszym hantawirusem, jakiego udało się wyizolować, był odkryty w roku 1976 wirus Hantaan, wywołujący koreańską gorączkę krwotoczną z zapaleniem nerek. Nazwa pochodzi od Han, przepływającej przez Seul głównej rzeki Korei Południowej. Podczas wojny koreańskiej (połowa lat 50. XX w.) nieznany jeszcze wówczas wirus Hantaan zaatakował 2500 żołnierzy amerykańskich, zabijając od 5 do 10%. z nich. Obawiano się, że może chodzić o broń biologiczną. Z czasem poznano kilkanaście kolejnych hantawirusów i okazało się, że problem dotyczy całego świata. Ofiarą jednego z hantawirusów padła w roku 2025 żona Gene’a Hackmana Betsy Arakawa. Pozbawiony jej opieki, chory na alzheimera Hackman zmarł kilka dni później. Na początku maja 2026 roku zmarło troje pasażerów wycieczkowca MV Hondius, który wypłynął z argentyńskiej Ushuai. Za tę tragedię odpowiada najprawdopodobniej szczep Andes, który naturalnie występuje w Ameryce Południowej i wywołuje hantawirusowy zespół płucny. „Prezent” od gryzoni Głównym rezerwuarem hantawirusów są gryzonie – myszy, szczury czy nornice, które same nie wykazują objawów choroby. Ludzie zakażają się najczęściej drogą wziewną, wdychając powietrze zanieczyszczone pyłem zawierającym wysuszone odchody, mocz lub ślinę zainfekowanych zwierząt. Szczególnie niebezpieczny jest mocz myszy, który zachowuje zakaźność nawet przez kilka miesięcy, podczas gdy inne wydzieliny tracą ją po kilku tygodniach. Do zakażenia może dojść również poprzez uszkodzoną skórę, ugryzienia lub bezpośredni kontakt z fekaliami. Na największe ryzyko narażone są osoby pracujące w naturze: leśnicy, rolnicy, myśliwi, żołnierze oraz pracownicy budowlani wykonujący prace ziemne, a nawet gracze w golfa. Co ciekawe, hantawirusom sprzyjają niskie temperatury – im zimniej, tym dłużej pozostają zakaźne. To tłumaczy dużą liczbę przypadków np. w Rosji. Hantawirusy występują także w Polsce Hantawirusy dzieli się na wirusy Starego Świata (Europa, Azja, Afryka) oraz Nowego Świata (Ameryki). Te pierwsze zazwyczaj wywołują gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym (HFRS), której śmiertelność wynosi do 14%. W Polsce, głównie na Podkarpaciu, odnotowuje się od kilku do kilkudziesięciu takich przypadków rocznie, wywołanych głównie przez wirusy nazwane Puumala i Dobrava. Polskie badania wykazały występowanie przeciwciał przeciw tym wirusom u kilku proc. pracowników leśnych (zakażenia przebiegały bezobjawowo lub z niewielkimi objawami). Z kolei wirusy Nowego Świata, jak Sin Nombre czy Andes, są znacznie groźniejsze i prowadzą do hantawirusowego zespołu płucnego (HPS). Początkowe objawy obu postaci są niespecyficzne: zmęczenie, bóle mięśni i złe samopoczucie przypominają zwykłą grypę. Profilaktyka, leczenie i ryzyko: co warto wiedzieć? Niestety, na razie nie ma leków ani szczepionek przeciwko hantawirusom, dlatego leczenie ma charakter wyłącznie objawowy. Sprowadza się do terapii wspomagającej: nawadniania, tlenoterapii, a w ciężkich przypadkach podłączenia do respiratora lub dializy nerek. Ochrona to przede wszystkim minimalizowanie kontaktu z gryzoniami i ich wydzielinami. Podczas sprzątania piwnic czy strychów, kluczowe jest używanie gumowych rękawic oraz roztworu wybielacza do dezynfekcji. Należy unikać zamiatania i odkurzania na sucho – powodują wzbijanie się w powietrze pyłu zawierającego cząsteczki wirusa. Choć w większości przypadków hantawirusy nie przenoszą się między ludźmi, wyjątek stanowi szczep Andes, który może być zaraźliwy przy bliskim i długotrwałym kontakcie. Prawdopodobieństwo zachorowania zależy od regionu i ekspozycji na środowisko bytowania gryzoni. W Rosji czy Chinach odnotowuje się tysiące przypadków rocznie, ale w Polsce są bardzo rzadkie. Źródła: Nauka w Polsce, Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Geny czy styl życia? Nauka wyjaśnia sekret długowieczności sir Davida Attenborough
Sir David Attenborough świętuje 100. urodziny w niesamowitej formie. Choć on sam wskazuje na „darowane szczęście”, nauka mówi co innego. Czy to dobre geny, a może pasja do natury i pracy są prawdziwym eliksirem młodości?
Setne urodziny to rzadkie osiągnięcie – szacuje się, że zaledwie 0,025% obecnej populacji ma szansę świętować taki jubileusz. Słynny jubilat, znany ze swojego dystansu i skromności, zapytany o powody swojej doskonałej kondycji, konsekwentnie wskazuje na „czyste, darowane szczęście”. Ale naukowcy analizujący długowieczność sugerują, że za fenomenem stulatków stoi fascynująca interakcja biologii, pasji oraz zdobyczy medycyny w ciągu ostatniego wieku. Wielka wygrana na loterii genetycznej Kiedy sir David Attenborough przychodził na świat w 1926 roku, średnia długość życia w Wielkiej Brytanii wynosiła zaledwie 58 lat. Dziś wskaźnik ten przekracza 79 lat. Przetrwanie tak długiego czasu w pełnej sprawności poznawczej jest w dużej mierze zasługą genetyki, która według badaczy odpowiada za około 30% szans na dożycie 90. roku życia. Reszta to styl życia. W przypadku osób przekraczających barierę 110 lat (superstulatków) wpływ specyficznych wariantów genowych rośnie nawet do 70%. Badania takie jak New England Centenarian Study wskazują, że wyjątkowa długowieczność często występuje rodzinnie, co sugeruje dziedziczenie genów chroniących przed chorobami układu krążenia czy neurodegeneracją. Przykład innej rekordzistki, Marii Branyas Morery, która dożyła 117 lat, pokazuje, że posiadanie „młodego genomu” stanowi solidny fundament, choć musi być on wsparty odpowiednim stylem życia i dietą. Poczucie celu jako eliksir młodości Niezwykłym aspektem życia sir Davida Attenborough jest jego niesłabnąca aktywność zawodowa i społeczna. W wieku 99 lat wziął udział w filmie o tajemnicach oceanów, podkreślając, że sama myśl o emeryturze budzi w nim lęk, a bliżej setki wystąpiłvw kolejnej produkcji o przyrodzie jego ukochanego miasta, Londynu. Nauka dostarcza dowodów na to, że takie podejście ma realne przełożenie na biologię: osoby po 50. roku życia, które deklarują silne poczucie celu, cieszą się lepszym zdrowiem psychicznym i fizycznym. Posiadanie życiowej misji wiąże się ze statystycznie niższym ryzykiem zgonu z jakiejkolwiek przyczyny oraz rzadszym występowaniem niepełnosprawności i zaburzeń poznawczych. Dla Attenborough ciekawość świata natury i dostarczająca satysfakcji praca stały się motorem, który pozwala mu pozostać aktywnym znacznie dłużej niż większości rówieśników. Zmieniający się świat stulatków Choć geny są bazą, to aż lwia część sukcesu w osiągnięciu sędziwego wieku zależy od stylu życia, w szczególności aktywności fizycznej, diety oraz związków międzyludzkich. Ale nie tylko – globalne trendy pokazują, że liczba stulatków na świecie niemal podwoiła się w ciągu ostatnich dwóch dekad. To wynik ogromnego postępu w medycynie i poprawy warunków życia. Co interesujące, mimo że to kobiety częściej osiągają wiek stu lat, liczba stuletnich mężczyzn rośnie obecnie trzykrotnie szybciej. Przypadek sir Davida Attenborough uczy nas, że choć nie istnieje magiczna formuła na długowieczność, to kombinacja genetycznego szczęścia, nowoczesnej opieki zdrowotnej oraz – co najważniejsze – wielkiej pasji do życia i pracy, potrafi zdziałać cuda. Sam jubilat, patrząc wstecz, ocenia swoje życie jako „nadzwyczajne”, dając nam wszystkim przykład, jak starzeć się z klasą i sensem. Źródła: Science Alert, New England Centenarian Study Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Nikt nie zrobił dla przyrody tyle, co on. Sir David Attenborough kończy dziś 100 lat!
Wybitny biolog, wielki pasjonat przyrody, gwiazda BBC i „skarb narodowy” Wielkiej Brytanii – sir David Attenborough kończy dziś okrągłe 100 lat i nie ma zamiaru przestać pracować. Macierzysta stacja przygotowała prawdziwą ucztę i przez cały maj pokaże jego najważniejsze produkcje.
Od dziesięcioleci opowiadane przez niego historie pobudzają wyobraźnię milionów ludzi na całym świecie. Są inspiracją dla wielu pokoleń, pozwalając lepiej poznać i zrozumieć planetę, na której żyjemy. Niezwykła kariera sir Davida rozciąga się od epoki czarno-białego obrazu, przez erę kolorowej telewizji, aż po czasy technologii HD, 3D, 4K i VR. Mimo sędziwego wieku zachował niezwykłą witalność i nigdy nie przestał pracować. Niezwykła kariera sir Davida Attenborough Gdy przychodził na świat, w 1926 roku, telewizja dopiero powstawała. David Attenborough dołączył do brytyjskiej publicznej stacji BBC w 1952 roku. Przygodę z telewizją zaczynał jako producent i prezenter. Pierwszą falę popularności zdobył za sprawą cyklu o nazwie „Zoo Quest”. Produkcja była jedną z pierwszych, w ramach której zwierzęta filmowano w ich naturalnym środowisku. Zdobyła szerokie uznanie wśród widzów i ustanowiła nowy standard dla programów przyrodniczych. Nieco ponad dekadę po premierze pierwszego odcinka „Zoo Quest”, w 1965 roku, Attenborough przeszedł do powstającego właśnie BBC Two, gdzie był jedną z osób odpowiedzialnych za wprowadzenie kolorowej transmisji. To także między innymi za jego sprawą widzowie poznali serial „Latający cyrk Monty Pythona”. Ostatecznie miłość do przyrody okazała się jednak silniejsza. W 1973 roku Attenborough opuścił kierownictwo BBC i powrócił do swojej największej pasji: pracy w terenie i produkcji programów przyrodniczych. Przełomowe „Życie na Ziemi” Sześć lat później, w 1979 roku, na mały ekran trafiło „Życie na Ziemi”. Serial stanowił kolejny kamień milowy – zarówno dla kariery samego Attenborough, jak i rozwoju produkcji przyrodniczych na całym świecie. Był przełomowy pod wieloma względami. W jego ramach ekipa przemierzyła blisko 1,6 miliona kilometrów, odwiedziła 40 różnych państw i sfilmowała ponad 600 gatunków zwierząt. Na całym świecie produkcję obejrzało 500 milionów osób. Do innych, słynnych produkcji sir Davida należą m.in.: „Na ścieżkach życia”, „Błękitna Planeta”, „Planeta Ziemia”, „Wielki krąg życia”, „Życie” czy „Planeta doskonała”. Dzięki tym i innym programom przyrodnik dorobił się w Wielkiej Brytanii statusu skarbu narodowego. Jego pracę wielokrotnie nagradzano, w tym statuetkami Emmy i BAFTA. On sam w 1985 roku został uhonorowany tytułem szlacheckim i najwyższym brytyjskim odznaczeniem, Orderem Zasługi. Otrzymał też wiele innych wyróżnień i laurów. Jego imię noszą liczne gatunki roślin i zwierząt. W 2018 roku zwodowany został też statek „sir David Attenborough”. Wśród najnowszych produkcji, nad którymi Attenborough pracował mając ponad 90 lat, są m.in. filmy „David Attenborough: Świat Oceanów” i serial „Królestwo”. Jest także autorem książek, m.in. „Na ścieżkach życia” i „Życie na Ziemi”. BBC świętuje urodziny swojego najsłynniejszego pracownika BBC Earth przygotowało z okazji 100. urodzin przyrodnika specjalną ramówkę. 8 maja stacja pokaże dwie premiery: „Londyn Davida Attenborough” oraz „David Attenborough: początek wielkiej przygody”. Pierwszy opowiada o przyrodzie jego ukochanego miasta – Londynu. O sokołach wędrownych, które zakładają gniazda na budynku parlamentu, jeleniach spacerujących ulicami, wężach zwisających z drzew w centrum miasta czy rodzinie bobrów, która urządziła się tuż obok centrum handlowego. Attenborough z właściwą sobie fascynacją pochyla się nad skrytymi w miejskim krajobrazie bogactwami natury i uświadamia, że pięknem i niezwykłością dorównują one egzotycznym cudom naszej planety. Drugi film zabierze widzów za kulisy przełomowego serialu „Życie na Ziemi”. Obejrzymy w nim nigdy wcześniej nie pokazywane nagrania i poznamy nieprzewidywalne realia telewizyjnej produkcji. View oEmbed on the source website Od 8 do 10 maja BBC Earth pokaże także: „David Attenborough: życie w kolorze”, „Jajko: cud natury”, „Attenborough i śpiew natury”, „Rajskie ptaki”, „Błękitna planeta II” czy „Attenborough i jurajski potwór morski”. Powtórki będą emitowane przez cały maj. Źródło: BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
5000 lat temu mózgi psów drastycznie zmalały. To my za to odpowiadamy
Nowe badania dowodzą, że mniej więcej 5000 lat temu mózgi psów zmniejszyły się o połowę. Naukowcy łączą ten proces z przejściem ludzi na osiadły, rolniczy tryb życia i selekcją najlepszych psów stróżujących.
Badania opublikowane w czasopiśmie „Royal Society Open Science”, przeprowadzone pod kierownictwem zooarcheologa Thomasa Cucchiego z francuskiego Narodowego Muzeum Historii Naturalnej, rzucają nowe światło na proces ewolucji psów i jego ścisłe związki z udomowieniem przez człowieka. Choć naukowcy od dawna wiedzieli, że udomowione czworonogi mają znacznie mniejsze mózgi niż ich wilczy przodkowie, najnowsze badanie odpowiedziało od kiedy. Drastyczna redukcja objętości mózgu psów była już faktem około 5000 lat temu. A to zbiega się w czasie z przełomowym momentem w historii ludzkości: przejściem do osiadłego, rolniczego trybu życia. Dzięki zastosowaniu tomografii badacze udowodnili, że zmiana ta była wynikiem długofalowej adaptacji do specyficznych potrzeb człowieka. Od protopsa do osadnika: jakie psy preferowali łowcy, a jakie rolnicy? Naukowcy poddali szczegółowej analizie szczątki 22 prehistorycznych psów i wilków, głównie z terenów dzisiejszej Belgii i Francji, oraz zestawili je z danymi pochodzącymi od 163 współczesnych osobników. Wyjątkowo istotnym elementem badania było uwzględnienie tzw. protopsów – jednego pochodzącego z Belgii sprzed około 35 000 lat, a drugiego z Francji sprzed 15 000 lat. Analiza wykazała, że ich względna wielkość mózgu, mierzona jako stosunek objętości jamy czaszki do długości czaszki, pozostawała na poziomie charakterystycznym dla plejstoceńskich i neolitycznych wilków. Oznacza to, że we wczesnej fazie udomowienia psów, trwającej dziesiątki tysięcy lat przed upowszechnieniem się rolnictwa, ich mózgi nie uległy istotnemu zmniejszeniu. Psy te, choć genetycznie oddzielone od wilków, wciąż pełniły funkcje wymagające wysokiej sprawności poznawczej, prawdopodobnie towarzysząc koczowniczym grupom łowców-zbieraczy w ich codziennych wyzwaniach. Jak rewolucja neolityczna zmieniła psy? Sytuacja uległa wyraźnej zmianie około 5000 lat temu, w okresie późnego neolitu. Badania dowiodły, że psy z tego czasu posiadały mózgi o niemal połowę mniejsze niż wilki żyjące w tej samej epoce. Ta spektakularna różnica sugeruje, że przejście człowieka na osiadły tryb życia wymusiło na psach zupełnie nowe przystosowania. Co ciekawe, względna wielkość mózgu neolitycznych psów była już wtedy uderzająco podobna do tej, którą obserwujemy u współczesnych psów ozdobnych i małych ras, takich jak mopsy, chihuahua czy pekińczyki. Autorzy badania sugerują, że mogło to być efektem selekcji behawioralnej prowadzonej przez pierwszych rolników. Ludzie zaczęli promować cechy ułatwiające współżycie w gęsto zaludnionych osadach, co w efekcie doprowadziło do przebudowania tkanki mózgowej. Zmienione mózgi udomowionych psów Choć tkanka mózgowa nie zachowuje się w materiale kopalnym, naukowcy spekulują na temat zmian w strukturze mózgu neolitycznych psów. Proponują teorię o alokacji tkanek: mniejszy mózg prawdopodobnie posiadał proporcjonalnie mniej kory mózgowej, odpowiedzialnej za myślenie i uwagę, na rzecz tkanek podkorowych, sterujących podstawowymi funkcjami, takimi jak emocje czy ruch. Taka reorientacja mogła być ściśle powiązana z temperamentem psów, czyniąc je bardziej lękliwymi i czujnymi. W nowo powstających osadach rolniczych cecha ta była niezwykle pożądana, gdyż psy były stróżami, ostrzegającymi przed drapieżnikami lub intruzami. Mimo że mniejszy mózg nie musi oznaczać niższej inteligencji, odkrycia te pokazują, jak głęboko ludzka kultura przekształciła biologię naszych najbliższych towarzyszy. Źródło: Royal Society Open Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Na Polskę spadł upragniony deszcz, ale czy zdoła zatrzymać suszę? Hydrolodzy nie mają złudzeń
Polska zmaga się z ciężką sytuacją hydrologiczną. Choć ostatnia doba przyniosła wyczekiwane opady, eksperci studzą optymizm: doraźne deszcze nie są w stanie cofnąć głębokiego deficytu wody. Obecny stan rzek i gleby przypomina raczej koniec upalnego lata niż środek wiosny.
Sytuacja w polskich rzekach jest, jak na początek maja, wyjątkowa – z danych IMGW-PIB wynika, że aż 72 proc. stacji hydrologicznych w całym kraju odnotowuje niski stan wody. Jedynie 1 proc. rzek znajduje się w strefie wody wysokiej, a 27 proc. w strefie średniej. Dr Sebastian Szklarek, ekohydrolog z Polskiej Akademii Nauk, podkreśla w rozmowie z PAP, że takie parametry o tej porze roku są alarmujące. Problem suszy w Polsce nie jest niczym nowym – występuje stale, od lat. Nawet zima nie przyniosła wytchnienia, ponieważ stan suszy, z którym weszliśmy w nowy rok, został jedynie „zakamuflowany” przez opady śniegu. Wraz z nadejściem wiosny i wzrostem temperatur, parowanie resztek wilgoci z krajobrazu gwałtownie przyspieszyło, co doprowadziło do obecnej, kryzysowej sytuacji. Dlaczego ulewy nie rozwiążą problemu? Wielu z nas z nadzieją patrzyło na prognozy zapowiadające opady sięgające lokalnie nawet 50 litrów na metr kwadratowy. Jednak dla hydrologa takie deszcze to za mało, a momentami mogą one wręcz pogorszyć sytuację. Sebastian Szklarek porównuje przesuszoną polską ziemię do rośliny w doniczce: jeśli przez długi czas nie była podlewana, nagłe wylanie na nią „wanny wody” spowoduje, że ta po prostu spłynie po powierzchni, zamiast wsiąknąć w głąb gleby. Ulewne i nawalne opady w niewielkim stopniu uzupełniają zasoby wodne. Zamiast zasilać wody podziemne, deszcz spływa do rzek, powodując lokalne podtopienia i powodzie, zamiast powoli wsiąkać w glebę. Tym, na co naprawdę czekają rolnicy i przyroda, jest deszcz długotrwały, o umiarkowanym natężeniu. Rolnictwo i lasy w obliczu suszy Skutki suszy najboleśniej odczuwa rolnictwo. Na polach, np. w województwie warmińsko-mazurskim, rolnicy opisują ziemię jako „jeden wielki popiół”. Szacuje się, że 45 proc. powierzchni rolnych i leśnych w Polsce jest bezpośrednio zagrożonych suszą rolniczą. Trudna sytuacja panuje też w lasach. Od początku 2026 roku do początku maja wybuchło już 3306 pożarów, podczas gdy w analogicznym okresie ubiegłego roku było ich 2191. Z powodu „bezprecedensowej o tej porze roku suszy” wprowadzono pierwsze zakazy wstępu do lasów, w Roztoczańskim Parku Narodowym oraz w Nadleśnictwie Zwierzyniec, w związku z pożarem Puszczy Solskiej, który szalał 5 i 6 maja 2026. Potrzeba systemowych zmian Eksperci ostrzegają, że sucha wiosna i anomalie pogodowe stają się „nową normą”, choć zasoby wody pitnej w Polsce, oparte głównie na ujęciach podziemnych, nie są jeszcze bezpośrednio zagrożone. Rozwiązaniem nie jest czekanie na deszcz, lecz zmiana paradygmatu gospodarowania wodą. Przez dziesięciolecia skupialiśmy się na jak najszybszym odprowadzaniu wody z pól i miast poprzez systemy melioracyjne i betonowanie powierzchni. Obecnie konieczne jest odtwarzanie mokradeł i naturalnych form retencji, zatrzymywanie wody w miejscu jej opadu (tzw. mała retencja) i wprowadzanie zieleni do zabetonowanych miast. Opady mogą przynieść chwilową ulgę dla roślinności powierzchniowej, ale nie zatrzymają suszy hydrologicznej. Bez systemowego zatrzymywania każdej kropli wody, Polska będzie co roku mierzyć się z coraz dotkliwszymi skutkami deficytu wody, niezależnie od tego, jak intensywne będą majowe burze. Źródła: Lasy Państwowe, Nauka w Polsce, Serwis Hydrologiczny IMIGW, TVN24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Gdzie jest humbak Timmy? Skandal na koniec kontrowersyjnej akcji ratunkowej
Finał akcji ratunkowej humbaka w Niemczech budzi ogromne emocje. Świat obiegają informacje o braku nagrań wideo, milczącym nadajniku GPS, wzajemnych oskarżeniach ratowników i firmy transportowej. Być może nigdy nie poznamy prawdziwych losów wieloryba, który poruszył miliony ludzi.
Humbak Timmy, przez niemal 2 miesiące uwięziony na mieliznach morza Bałtyckiego w Meklemburgii w Niemczech, został 2 maja wypuszczony w wodach Morza Północnego, w okolicy Skagen na terenie Danii. Moment uwolnienia wieloryba oraz jego dalsze losy nie zostały jednak jak dotąd transparentnie przedstawione opinii publicznej. W gronie ratowników znów doszło do wzajemnych oskarżeń, a nadajnik który rzekomo umieszczono na Timmym nie przesyła danych o jego lokalizacji. Wygląda na to, że wyjątkowej, choć kontrowersyjnej akcji ratunkowej nie można nazwać sukcesem. Ostatni raz widziano i sfotografowano Timmy'ego 2 maja, tuż po uwolnieniu. Wypuszczenie Timmy’ego: co wiadomo? Kiedy udało się załadować humbaka na specjalną, wypełnioną wodą barkę, wydawało się że koniec jego poruszającej historii jest bliski i będzie optymistyczny. Miał zostać przetransportowany na odległość około 400 km i wypuszczony w Morzu Północnym. Nie wszystko jednak poszło zgodnie z planem. Po raz kolejny los humbaka przysłoniły kontrowersje, niedopowiedzenia i kłótnie. Według informacji udzielonych przez ministra środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Tilla Backhausa, mimo ustaleń na barce nie zainstalowano kamer wideo, które miały umożliwić ekipie ratunkowej stałą ocenę stanu wieloryba i przebiegu akcji. Lekarka weterynarii Kirsten Tönnies oraz członek ekipy ratunkowej Sergio Bambaren z rozgoryczeniem opowiadali, że zostali odsunięci od akcji przez ekipę transportową. Humbaka wypuszczono na otwarte wody wcześniej, niż zakładano – tłumaczono to wysokimi falami. Do uwolnienia doszło w niejasnych okolicznościach i brakuje dokumentacji wideo. Kirsten Tönnies twierdzi, że nie była to jedyna próba wypuszczenia humbaka – wcześniej nie chciał wypłynąć z barki, a do jego płetwy ogonowej przymocowano liny, by pociągnąć go w odpowienim kierunku. Tönnies wypowiada się o tej próbie bardzo krytycznie, wskazując że ciągnięcie za płetwę ogonową nigdy nie powinno mieć miejsca. Z kolei przedstawiciel firmy transportowej, kapitan statku „Robin Hood” eskortującego barkę z wielorybem ujawnił, że jego firma otrzymuje negatywne recenzje, a on sam nawet groźby śmierci. Gdzie jest Timmy? Niedopowiedzenia w sprawie nadajnika GPS We wtorek, 5 maja, Niemieckie Muzeum Morskie w Stralsund oświadczyło, że humbak prawdopodobnie utonął. Nie przedstawiło jednak dowodów na poparcie tej tezy, a minister Backhaus wezwał do ich przedstawienia i powiedział, że nie zgadza się z tym przypuszczeniem. Należy jednak podkreślić, że taki scenariusz jest najbardziej prawdopodobny i zgadzają się z nim eksperci. Nie jest jasne, kiedy i jakie urządzenie przymocowano do wieloryba, ale póki co nie ma żadnych wiarygodnych informacji o lokalizacji zwierzęcia. Informacje o nadajniku są sprzeczne: ratownicy mówili o monitoringu funkcji życiowych, ale naukowcy podkreślają, że taki sprzęt musiałby być przymocowany przyssawką – co było niemożliwe przy mocno uszkodzonej skórze wieloryba. Z kolei nadajnik GPS wymagałby przedziurawienia płetwy. Ekipa ratunkowa informowała, że dane dotyczące lokalizacji Timmy'ego i tak nie zostaną udostępnione opinii publicznej, tylko władzom. Co wiemy na temat sygnałów z urządzenia? Przedstawicielka i jedna z fundatorek akcji ratunkowej, Karin Walter-Mommert, powiedziała portalowi Bild, że urządzenie śledzące wysłało jak dotąd sygnał 25 razy, ostatnio 5 maja, ale bez żadnych danych o lokalizacji. Walter-Mommert interpretuje to jako oznakę życia, ponieważ urządzenie może wysłać sygnał tylko na powierzchni wody. To jak dotąd jedyne słowa potwierdzające, że urządzenie w ogóle zainstalowano i działa. Dopóki nie pojawią się wiarygodne dane na temat miejsca pobytu i stanu wieloryba, jego los pozostaje nieznany. Bez tych informacji nie można ocenić, czy akcja ratunkowa się powiodła, czy poszła na marne, a może nawet zaszkodziła zwierzęciu. Dezinformacja i brak transparentności kładą się jednak cieniem na akcji ratunkowej, która poruszyła całe Niemcy. Źródła: Frankfurter Rundschau, Bild, Sudwest Presse, Merkur Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Powraca groźna choroba. Naukowcy ostrzegają, że wywołująca ją bakteria zmienia się błyskawicznie
Dur brzuszny powraca w groźnej formie, która ignoruje większość znanych antybiotyków. Naukowcy alarmują: bez natychmiastowych działań i powszechnych szczepień ta zapomniana plaga może dotrzeć nawet do krajów rozwiniętych.
Dur brzuszny (tyfus) w krajach rozwiniętych postrzegany jest jako choroba historyczna, która współcześnie nie niesie już zagrożenia. Jednak to nieprawda – ta zakaźna choroba pozostaje poważnym globalnym problemem. Badania z 2022 roku wykazały, że sprawca tej choroby, czyli bakteria Salmonella enterica serotyp Typhi (S. typhi), szybko rozwija oporność na wiele antybiotyków. Nowe, groźne szczepy bakterii tyfusu W latach 2014–2019 naukowcy zsekwencjonowali genom szczepów Salmonella enterica w Nepalu, Bangladeszu, Pakistanie i Indiach. Pokazało to dynamiczny wzrost liczby odpornych na leki szczepów XDR (ang. extensively drug-resistant). Niestety, były one odporne nie tylko na klasyczne antybiotyki (ampicylina, chloramfenikol, trimetoprim/sulfametoksazol), lecz także na te nowocześniejsze, np. fluorochinolony czy cefalosporyny trzeciej generacji. Skala zagrożenia – już nie tylko Azja Najbardziej alarmujące jest rozprzestrzenianie się tych szczepów po świecie. Choć większość przypadków duru brzusznego wywołanego szczepami XDR miała miejsce w południowej Azji, to od 1990 roku odnotowano blisko 200 przypadków na całym świecie. M.in. w południowej i wschodniej Afryce, innych częściach Azji, a nawet w Wielkiej Brytanii, USA i Kanadzie. Naukowcy podkreślają, że tempo, w jakim rozprzestrzeniają się szczepy wysoko oporne, wymaga natychmiastowych działań. Pierwszy szczep XDR wykryto w Pakistanie w 2016 roku, a już trzy lata później zdominował on przypadki tyfusu w tym kraju. Mamy coraz mniej skutecznych leków Dotychczas podstawą leczenia były antybiotyki z grup chinolonów, cefalosporyn i makrolidów. Jednak od początku XXI wieku w kilku krajach Azji Południowej aż 85% szczepów Salmonella typhi uzyskało odporność na chinolony. Rośnie też ich odporność na cefalosporyny. Obecnie jedynym skutecznym doustnym lekiem pozostaje azytromycyna, lecz badania wykazują szybkie szerzenie się mutacji dających oporność także na nią. Jeśli te mutacje połączą się ze szczepami XDR, skuteczne doustne leczenie może przestać istnieć. Dur brzuszny jest chorobą potencjalnie śmiertelną – nieleczony zabija nawet 20% chorych. W 2024 roku na świecie odnotowano ponad 13 milionów przypadków. Ograniczanie przyszłych epidemii jest możliwe nie tylko dzięki antybiotykom – także szczepionkom. Ale dostęp do nich jest nadal nierówny. Autorzy badań podkreślają, że szczepienia powinny być szeroko wdrażane w krajach najbardziej narażonych, ale ze względu na globalną mobilność ludzi – także poza nimi. Walka z czasem: czy świat ma plan awaryjny? Plany działań profilaktycznych już są. Szacunki z Indii wskazują, że szczepienia dzieci w samych tylko miastach mogłyby zapobiec nawet 36% wszystkich przypadków i zgonów. Pakistan jako pierwszy wprowadził rutynowe szczepienia przeciw tyfusowi, a kolejne kraje planują podobne programy. WHO dopuściła cztery szczepionki, które stopniowo trafiają do kalendarzy szczepień w regionach najbardziej zagrożonych. Antybiotykooporność jest dziś jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie – powoduje więcej zgonów niż HIV/AIDS czy malaria. W obliczu szybko mutującej bakterii duru brzusznego, eksperci apelują o pilne rozszerzenie programów szczepień i inwestycje w nowe antybiotyki. Czasu na działanie jest coraz mniej. Źródło: Science Alert
Królewskie Ogrody Botaniczne w Kew: największa kolekcja roślin na Ziemi i skarbiec bioróżnorodności
Będąc w Londynie, trzeba to miejsce zobaczyć. Królewskie Ogrody Botaniczne w Kew to największy ogród botaniczny świata i najważniejszy ośrodek badań nad roślinami i grzybami. Wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, pozwalają na obcowanie jednocześnie z przyrodą, historią Anglii i architektonicznymi cudami z żelaza i szkła.
Spis treści: Kew Gardens: od królewskich rezydencji po listę UNESCO Kolekcja Kew Gardens przyprawia o zawrót głowy Kew Gardens w służbie nauki i… policji Perły architektury w Kew Gardens Kew Gardens: liczby i ciekawostki Planowanie wizyty i zwiedzanie Kew Gardens Obejmujące obszar ok. 132 hektarów ogrody są domem dla najbogatszej kolekcji botanicznej na naszej planecie. Każdego roku ponad dwa miliony turystów przybywają tu, by podziwiać tysiące gatunków roślin, spacerować w koronach drzew i odkrywać tajemnice ewolucji. Kew Gardens w Londynie to instytucja o znaczeniu międzynarodowym, zatrudniająca ponad 1100 pracowników, w tym wybitnych naukowców. To żywe muzeum, w którym historia spotyka się z przyszłością, a natura z technologią. Kew Gardens: od królewskich rezydencji po listę UNESCO Historia Kew sięga 1299 roku, kiedy to król Edward I przeniósł swój dwór do pobliskiego Richmond. Przez kolejne stulecia teren ten był związany z rodziną królewską. W 1501 roku Henryk VII wybudował Pałac Richmond, który stał się ulubioną rezydencją i miejscem śmierci królowej Elżbiety I. Wokół niego osiedlali się dworzanie, budując okazałe rezydencje. Początki ogrodu botanicznego to rok 1759, kiedy księżna Augusta, wdowa po księciu Walii, założyła ogród egzotyczny w Kew Park. W 1772 roku król Jerzy III połączył posiadłości Kew i Richmond, co stało się fundamentem dzisiejszego kompleksu. W 1840 roku ogrody zostały oficjalnie uznane za narodowy ogród botaniczny, a pod kierownictwem Williama Hookera ich obszar znacznie powiększono. Przełomowym momentem w nowożytnej historii Kew był lipiec 2003 roku, kiedy UNESCO wpisało ogrody na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa, doceniając ich krajobraz kulturowy oraz wkład w rozwój nauk botanicznych. Kolekcja Kew Gardens przyprawia o zawrót głowy Kew Gardens to nie tylko ogród botaniczny z żywymi roślinami. Dysponuje też kolekcjami naukowymi o niespotykanej skali. Są to: herbarium, zawierające ponad 7 milionów zakonserwowanych okazów roślin; fungarium z 1,25 miliona eksponatów grzybów z całego świata. Najstarsze sięgają początków XVIII wieku; Millennium Seed Bank – największa kolekcja nasion na świecie (2,4 miliarda nasion należących do 40 tysięcy gatunków); kolekcja przedmiotów kultury materialnej wykonanych z roślin i grzybów, od zabawek po jedzenie; 75 tys. próbek DNA i tkanek roślinnych; kolekcja 150 tys. preparatów mikroskopowych; 78 tys. zakonserwowanych okazów roślin; laboratorium z hodowlą 6 tys. okazów in vitro; biblioteka i archiwa z ponad 750 000 woluminów oraz 175 000 rycin i rysunków botanicznych, jedna z największych tego typu kolekcji na świecie. Kew Gardens w służbie nauki i… policji Placówka nie ogranicza się do gromadzenia okazów – prowadzi zaawansowane badania w Jodrell Laboratory, które od 1876 roku jest miejscem odkryć w dziedzinie fizjologii i anatomii roślin. Kew odgrywa również kluczową rolę w kryminalistyce, pomagając policji w identyfikacji materiałów roślinnych mogących stanowić dowód w śledztwach. Jednym z największych osiągnięć naukowych Kew było uratowanie przed wyginięciem najmniejszej lilii wodnej świata Nymphaea thermarum, którą udało się wyhodować z nasion w 2009 roku. Nadrzędnym celem ponad 400 naukowców pracujących w Kew jest ratowanie światowej bioróżnorodności roślin i grzybów. Wielu z nich prowadzi badania terenowe m.in. na Grenlandii, w Wietnamie, w Azji Środkowej i wielu krajach Afryki. Perły architektury w Kew Gardens Na terenie ogrodów stoją ikoniczne budowle, wśród których najsłynniejsza to Palm House – gigantyczna szklarnia zbudowana w latach 1844–1848 przez Decimusa Burtona i Richarda Turnera. Jest to najważniejsza zachowana wiktoriańska konstrukcja z kutego żelaza i szkła. Jeszcze większa jest Temperate House, największa wiktoriańska szklarnia świata, mieszcząca rośliny klimatu umiarkowanego. Nowocześniejszym obiektem jest otwarta w 1987 roku Princess of Wales Conservatory, posiadająca dziesięć komputerowo sterowanych stref mikroklimatycznych, od suchych tropików po bagna. Miłośnicy mocniejszych wrażeń mogą skorzystać z Treetop Walkway – platformy widokowej o długości 200 metrów, wznoszącej się 18 metrów nad ziemią, która pozwala na spacer wśród koron drzew. Innym ciekawym obiektem jest The Hive – 17-metrowa instalacja ze stali i aluminium, która za pomocą światła i dźwięku imituje życie wewnątrz pszczelego ula. Na uwagę zasługuje również Pałac Kew – najmniejszy z brytyjskich pałaców królewskich. Na rozległym terenie ogrodów rozsiane są liczne obiekty małej architektury: charakterystyczne dla ogrodów angielskich mini-świątynie, XVII-wieczny „wiejski domek” królowej Charlotte, czy 15-metrowa Wielka Pagoda. Kew Gardens: liczby i ciekawostki To właśnie tutaj rośnie najstarsza roślina doniczkowa na świecie – sagowiec (Encephalartos altensteinii), przywieziony do Kew w 1775 roku przez Francisa Massona z jednej z wypraw kapitana Cooka. Na terenie arboretum rośnie ponad 11 000 drzew. Historyczna Wielka Pagoda posiada 253 schody, a po renowacji w 2018 roku na jej dachy powróciło 80 pozłacanych smoków. Podczas II wojny światowej na teren ogrodów spadło 30 bomb, które uszkodziły m.in. Temperate House i Palm House. Mało kto wie, że Kew posiada własną jednostkę policji, Kew Constabulary, działającą nieprzerwanie od 1845 roku i składającą się obecnie z kilkunastu funkcjonariuszy. W 2009 roku, z okazji 250-lecia ogrodów, wybito specjalną monetę 50-pensową, która stała się rzadkim okazem kolekcjonerskim. Planowanie wizyty i zwiedzanie Kew Gardens Ogrody są otwarte dla zwiedzających przez cały rok, codziennie od 10 do 19 (ostatnie wejście o 18). Sezonowo oferują dodatkowe atrakcje: od festiwalu orchidei w lutym, po świąteczne iluminacje „Christmas at Kew” zimą. Na zwiedzanie warto zarezerwować co najmniej 3 godziny, choć obszar 132 hektarów nadaje się i na cały dzień. Można skorzystać z 7 gotowych szlaków tematycznych, np. szlaku randkowego czy architektonicznego. Do Kew Gardens można łatwo dotrzeć z centrum Londynu (około 30 minut) metrem (linia District – stacja Kew Gardens) lub koleją naziemną (stacja Kew Bridge). Ogrody są dostępne przez cztery główne bramy: Elizabeth Gate, Victoria Gate, Lion Gate i Brentford Gate. Na miejscu dostępna jest kolejka turystyczna Kew Explorer, która ułatwia przemieszczanie się między odległymi zakątkami parku. Zwiedzający mogą korzystać z licznych kawiarni i restauracji, w tym z zabytkowej Oranżerii i organizować pikniki w wyznaczonych miejscach. Kew jest w dużej mierze dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Bilet dla dorosłych, kupiony przy wejściu, kosztuje 28 funtów w sezonie (1 lutego–31 października). Dla dzieci, młodzieży, studentów i osób z niepełnosprawnościami są zniżki. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Kawa bezkofeinowa też działa. Ma zaskakujący wpływ na oś mózgowo-jelitową
Picie kawy może poprawiać nastrój i zwiększać wydajność poznawczą nawet jeśli nie zawiera ona kofeiny. Nowe badanie porównało kawę kofeinową i bezkofeinową i wykazało, że obie wyraźnie działają na układ pokarmowy, sprawność umysłową i nastrój.
Kawowy rytuał to dla wielu z nas nieodłączny element dnia, kojarzony głównie z kofeinowym zastrzykiem energii. Jednak najnowsze badania, przeprowadzone przez naukowców z University College Cork w Irlandii sugerują, że wpływ kawy sięga znacznie głębiej. Okazuje się, że kawa wchodzi w wielopoziomowe interakcje z naszą mikrobiotą jelitową i metabolizmem oraz wielowymiarowo wpływa na emocje. Jak wyglądało badanie? U osób regularnie pijących kawę występują wyraźne zmiany w niektórych markerach odpornościowych we krwi oraz specyficzne szczepy drobnoustrojów zasiedlających jelita. Aby sprawdzić, czy za te efekty odpowiada wyłącznie kofeina, naukowcy wymyślili prosty eksperyment. Wzięło w nim udział 31 osób pijących regularnie 3–5 filiżanek kawy dziennie oraz 31 osób, które kawy nie piły wcale. Na początku eksperymentu obie grupy nie różniły się pod względem wskaźnika masy ciała (BMI), ciśnienia krwi, poziomu stresu, lęku czy jakości snu. Najpierw wszyscy uczestnicy zostali kawowymi abstynentami na dwa tygodnie. Potem rozpoczął się właściwy eksperyment: przez 3 tygodnie 16 uczestników piło zwykłą kawę, a 15 – bezkofeinową. Ani jedni ani drudzy nie wiedzieli jaki rodzaj kawy piją. Na koniec wszystkich szczegółowo przebadano. Zaskakujący wynik: kawa bezkofeinowa też działa Wyniki były zaskakujące – u wszystkich uczestników, niezależnie od rodzaju kawy, po jej ponownym wprowadzeniu zaobserwowano zmiany w mikrobiocie. Sugeruje to, że określone szczepy bakterii jelitowych są wrażliwe na obecność kawy, ale nie samej kofeiny. – Oba rodzaje kawy obniżały poziom stresu, depresję, impulsywność i stany zapalne, jednocześnie poprawiając nastrój i sprawność poznawczą – piszą autorzy badania. Kawa bezkofeinowa powiązana była też z poprawą jakości snu, zwiększeniem aktywności fizycznej i poprawą pamięci. Nowe spojrzenie na kofeinę w kawie Badanie wykazało też, że tylko kawa kofeinowa była powiązana ze zmniejszeniem lęku, stresu psychicznego, ciśnienia krwi oraz poprawą uwagi i radzenia sobie ze stresem. Na początku badania oraz po powrocie do kofeiny, kawosze wykazywali wyższą impulsywność i reaktywność emocjonalną niż osoby niepijące kawy. Wcześniejsze badania wykazywały bardzo złożony wplyw kofeiny na mózg. – Nasze ustalenia sugerują że kawa, zarówno kofeinowa jak i bezkofeinowa, może wpływać na zdrowie w różny, ale uzupełniający się sposób – mówi mikrobiolog John Cryan, jeden z autorów badania. Potrzeba dalszych badań Choć nowe badanie wykazuje ciekawe zależności, naukowcy podkreślają, że jeszcze daleko od pełnego opisania wpływu kawy na nasze zdrowie, zarówno fizyczne jak i psychiczne. Część wyników opierała się na subiektywnych ocenach uczestników. Poza tym nasza wiedza o mikrobiocie jelitowej i tzw. osi jelitowo-mózgowej przeżywa burzliwy rozwój. John Cryan podkreślił, że mechanizmy wpływu kawy na oś jelitowo-mózgową pozostają niejasne. Przed naukowcami wciąż dużo pracy, ale wyniki te to kolejny dowód na to, że kawa (także bezkofeinowa) jest dobra dla ciała i umysłu: wiąże się ze zmniejszonym poziomem stresu, poprawą nastroju i potencjalnym łagodzeniem objawów depresji. Czy kiedyś zamiast recepty gastrolog i psychiatra będą nam zalecać kawę? Całkiem możliwe. Źródło: Nature Communications Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Humbak Timmy płynie na Atlantyk w stalowym basenie. Eksperci: „to okrucieństwo”
Akcja ratunkowa humbaka Timmy’ego, który kilka tygodni walczył o przetrwanie w wodach Zatoki Meklemburskiej, weszła w nową fazę. Po wielu nieudanych próbach wyprowadzenia zwierzęcia na otwarte morze, zdecydowano się na bezprecedensowy transport barką.
Kontrowersyjna próba ratowania humbaka w Niemczech weszła w nowy etap. Zwierzę zostało naprowadzone na wypełnioną wodą i piaskiem barkę. Trwa jego transport, a celem są odległe o kilkaset kilometrów wody Morza Północnego. Według ekspertów szanse humbaka na przeżycie są bardzo małe. „Ratunek” może skończyć się nawet jego utonięciem. Timmy płynie w barce na Morze Północne Akcja ratunkowa, podjęta z inicjatywy niemieckiego potentata i założyciela firmy MediaMarkt, trwa od wielu dni i wygląda na to, że wreszcie się zakończy. Po kilku dniach przygotowań i pogłębianiu rynny w dnie morskim, we wtorek (28 kwietnia) udało się umieścić Timmy’ego wewnątrz specjalnej barki. Zwierzę zostało naprowadzone do zanurzalnego stalowego basenu i w nim spędzi transport. Barka jest ciągnięta przez statek „Fortuna B”, jej celem jest Morze Północne – trasa liczy ponad 400 kilometrów. Porusza się z bardzo małą prędkością (ok. 5–7 węzłów), aby nie narażać skrajnie wycieńczonego wieloryba na dodatkowe przeciążenia. Podczas załadunku wieloryb zachowywał się spokojnie. Według najnowszych informacji, przedstawionych w środę, 29 kwietnia około południa, Timmy został na barce osłonięty przed słońcem, czuje się dobrze, a we wtorek wieczorem wydawał dźwięki. Minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus oficjalnie zamknął akcję ratunkową na terenie tego kraju związkowego i przekazał odpowiedzialność za zwierzę władzom Szlezwika-Holsztynu. Dokładnej lokalizacji wypuszczenia humbaka na głębokie wody nie podano. Zapowiedział też inicjatywę utworzenia specjalnej komisji do spraw ratowania waleni, bo przewiduje, iż w związku ze zmianami klimatycznymi takie historie będą zdarzać się częściej. Eksperci podtrzymują krytyczne opinie Burkard Baschek, dyrektor Muzeum Morskiego w Stralsund, krytykuje akcję w rozmowie z tygodnikiem „Die Zeit”. Twierdzi, że próba ratunku jest „beznadziejna” i stanowi „czyste okrucieństwo wobec zwierząt”. Według niego Timmy jest bardzo chory (podejrzenie infekcji i uszkodzenia organów przez długie leżenie na mieliźnie), a stres związany z transportem tylko przedłuża jego cierpienie. Eksperci z Międzynarodowej Komisji Wielorybnictwa (IWC) ponownie ostrzegli przed transportem Timmy’ego na Morze Północne. „Zwierzę wydaje się być poważnie uszkodzone i jest mało prawdopodobne, aby przetrwało na głębszych wodach. W naszej ocenie środki te, choć wynikają z dobrych intencji, oznaczają znaczne dodatkowe obciążenie dla zwierzęcia, które jest już poważnie chore, i ostatecznie przyniosą niewielkie korzyści” – stwierdziła komisja, według doniesień portalu ZDF. Głos ekspertów jest niezmienny, od samego początku akcji ratunkowej. Czy poznamy dalsze losy Timmy’ego? Choć transportujący Timmy’ego statek można śledzić na żywo, chociażby na strone Vessel Finder, to dostęp do informacji o aktualnym stanie zwierzęcia staje się trudniejszy. Nie jest już pod okiem wielu kamer, jak było to w zatoce przy wyspie Poel. Pytanie, czy opinia publiczna będzie teraz rzetelnie informowana o stanie wieloryba, pozostaje otwarte. Według informacji z 29 kwietnia, wieloryb wciąż nie został wyposażony w nadajnik GPS. Źródła: ZDF, NDR, Die Zeit, Vessel Finder Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Mamy to! Nowy polski meteoryt Zadzim jest drugi na świecie i waży prawie 3 kg
Poszukiwacze z sieci obserwacyjnej Skytinel ogłosili wielki sukces – odnaleźli meteoryt który spadł 17 kwietnia, po bardzo jasnym przelocie nad województwami wielkopolskim i łódzkim. Po raz pierwszy w historii meteoryt znaleziono tak szybko po upadku. I to nie koniec rekordów.
17 kwietnia 2026 roku Polska stała się miejscem bezprecedensowego wydarzenia – odnotowano pierwszy w historii kraju obserwowany upadek meteorytu żelaznego. Jasny bolid, który o godzinie 20:53:59 przeleciał nad województwami wielkopolskim i łódzkim, był widoczny przez ponad 6 sekund z wielu rejonów kraju. Dzięki błyskawicznej reakcji sieci Skytinel oraz współpracy z międzynarodowymi ośrodkami badawczymi, już w ciągu kilku dni udało się precyzyjnie wyznaczyć miejsce upadku i odnaleźć okaz. Wydarzenie to ma rangę światową, gdyż znaleziony w gminie Zadzim obiekt o masie 2,9 kg jest dopiero drugim na świecie meteorytem żelaznym z dokładnie wyznaczoną orbitą. Precyzyjna lokalizacja i analiza lotu bolidu Kluczem do odnalezienia meteorytu było sprawne działanie sieci Skytinel, założonej przez Mateusza Żmiję, która zarejestrowała przelot za pomocą 24 stacji obserwacyjnych. Dane z kamer oraz specjalistycznych radiometrów pozwoliły ustalić, że meteoroid przestał być widoczny zaledwie 14 km nad ziemią, co sugerowało, że jest to obiekt niezwykle wytrzymały i prawdopodobnie żelazny. Hipotezę tę potwierdziły analizy spektrograficzne przeprowadzone przez dr. Ernesta Świerczyńskiego na podstawie danych ze stacji w Chrzanowie Małym i Zabierzowie Bocheńskim. Istotnym etapem były konsultacje z naukowcami z Instytutu Astronomii Czeskiej Akademii Nauk – Pavlem Spurným, Jiřím Borovičką i Lukášem Shrbeným. Dzięki porównaniu polskich nagrań z danymi sieci European Network (EN) z Czech i Słowacji, czescy badacze oszacowali masę okazu na około 2,7 kg. Pozwoliło to Mateuszowi Żmii i Gáborowi Kővágó na przeprowadzenie ponownej symulacji, która zawęziła obszar poszukiwań do pola o wymiarach zaledwie 300 na 200 metrów. Przed wejściem w atmosferę z prędkością 13 km/s, meteoroid obiegał Słońce w ciągu 1,5 roku po orbicie nachylonej pod kątem 7° do ekliptyki. Odnalezienie meteorytu w gminie Zadzim Pierwsze grupowe poszukiwania z udziałem 26 osób, dronów i wykrywaczy metali w dniach 18–19 kwietnia nie przyniosły rezultatu. Ale w środę, 22 kwietnia odnaleziono meteoryt! Szczęśliwi znalazcy to Anna i Paweł Walczakowie. Meteoryt znajdował się w lekko eliptycznej dziurze o głębokości ok. 40 cm, zlokalizowanej na terenie wyznaczonym symulacjami. Okaz, o masie 2,9 kg charakteryzuje się wyjątkowymi cechami – jest to meteoryt orientowany, co oznacza, że zachował stabilną pozycję podczas lotu przez atmosferę. Przypomina trójkątną „tarczę” o wymiarach ok. 14,5 x 11,5 x 6,5 cm. Jego powierzchnia jest pokryta czarną skorupą obtopieniową oraz licznymi strużkami zastygłej materii. Badacze wskazują, że jest to prawdopodobnie pojedynczy okaz, a niewielki ubytek w jego masie mógł ulec całkowitemu stopieniu na dużej wysokości. Przełom dla polskiej nauki Znalezienie meteorytu z Zadzimia otwiera nowy rozdział w historii polskiej astronomii i geologii. Dotychczas wszystkie polskie meteoryty żelazne, takie jak Morasko (1914), Seeläsgen (1847) czy Tartak (2012) pochodziły z dawnych upadków i były odkrywane przypadkowo podczas prac ziemnych. Świeży upadek jest unikatową okazją – pozwala na przeprowadzenie badań nad krótkożyjącymi izotopami promieniotwórczymi. Badania te rozpoczęto w Narodowym Centrum Badań Jądrowych w Świerku już 25 kwietnia. Po ich zakończeniu eksperci z kilku polskich uczelni przystąpią do oficjalnej klasyfikacji obiektu. Znalazcy wykazali się wzorową postawą, przekazując próbkę do badań i deklarując chęć publicznej ekspozycji meteorytu na wystawach muzealnych, co ma służyć celom edukacyjnym. Niezwykłym zbiegiem okoliczności jest fakt, że do spadku doszło w trakcie XIV Konferencji Meteorytowej w Koluszkach, a sam przelot zarejestrowała m.in. stacja SN12 należąca do Pawła Walczaka – późniejszego znalazcy meteorytu. Wydarzenie to, najlepiej udokumentowane w historii sieci Skytinel, z pewnością stanie się tematem licznych publikacji naukowych. Źródło: Skytinel Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Stworzył zdjęcie wilka za pomocą AI, może spędzić 5 lat w więzieniu. Pouczająca historia z Korei Południowej
Południowokoreańska policja aresztowała mężczyznę za rozpowszechnianie obrazu wygenerowanego przez AI. Fałszywe zdjęcie wprowadziło w błąd służby poszukujące wilka zbiegłego z ZOO w mieście Daejeon.
Koreański 40-latek, którego nazwiska nie ujawniono, został oskarżony o zakłócenie działań policji poprzez stworzenie i udostępnienie fałszywego zdjęcia, które rzekomo przedstawiało wilka o imieniu Neukgu. Zwierzak uciekł z ogrodu zoologicznego w Daejeon, co postawiło na nogi lokalną policję. Fałszywe zdjęcie zostało wzięte za prawdziwe i sprowadziło służby na fałszywy trop. Głupi żart, poważne konsekwencje Fotografia pojawiła się w sieci 8 kwietnia, kilka godzin po zniknięciu Neukgu. Wygenerowany przez AI obraz wilka sprawił, że władze miasta Daejeon wysłały do mieszkańców SMS-y alarmowe, ostrzegając przed wilkiem widzianym w pobliżu jednego ze skrzyżowań. Według doniesień lokalnych mediów, urzędnicy zaprezentowali zdjęcie nawet podczas konferencji prasowej. Akcja poszukiwawcza dwuletniego wilka trzymała w napięciu cały kraj. Zwierzę zostało schwytane dopiero po dziewięciu dniach. Policja zidentyfikowała podejrzanego po przeanalizowaniu nagrań z monitoringu oraz historii korzystania przez niego z modeli sztucznej inteligencji. Władze nie sprecyzowały, czy mężczyzna celowo wysłał zdjęcie służbom, czy tylko udostępnił je w sieci. Podczas przesłuchania 40-latek zeznał, że zrobił to „dla zabawy”. Wszczęto przeciwko niemu dochodzenie w sprawie „zakłócania pracy organów państwowych poprzez wprowadzenie w błąd”. Za to przestępstwo grozi kara do pięciu lat więzienia lub grzywna w wysokości do 10 milionów wonów koreańskich (około 30 000 PLN). Ta historia to dowód na to, że generowane przez AI fałszywe treści o zwierzętach, które w ostatnich miesiącach zalały internet, mogą być nie tylko niemądrymi żartami, ale i przestępstwami. Cały kraj szukał Neukgu Przez ponad tydzień poszukiwania wilka przyciągały uwagę Koreańczyków w całym kraju, w tym nawet prezydenta Lee Jae Myunga, który publicznie modlił się o jego bezpieczny powrót. Urodzony w 2024 roku Neukgu jest częścią ważnego programu ochrony, mającego na celu przywrócenie populacji wilka w Korei. Gatunek ten niegdyś zamieszkiwał Półwysep Koreański, ale dziś jest uważany za wymarły na wolności. Od czasu bezpiecznego powrotu do ZOO, w mieście zapanowało prawdziwe szaleństwo na punkcie Neukgu. Lokalna piekarnia zaczęła sprzedawać ciastka z wizerunkiem wilka, a władze miasta rzekomo rozważają ustanowienie go oficjalną maskotką regionu. Nagranie przedstawiające Neukgu jedzącego mięso po powrocie na swój wybieg zdobyło ponad milion wyświetleń. Placówka ogłosiła jednak, że przestaje publikować nowe informacje o wilku, aby zapewnić mu spokój. Źródło: BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Jajka jako lekarstwo i koniec ptasiej grypy? Przełom w genetycznej modyfikacji kurcząt
Czy kura może stać się fabryką leków? Nowe badanie naukowców z Uniwersytetu Missouri zbliża nas do wyhodowania kurcząt składających lecznicze jaja i odpornych na ptasią grypę.
Kurze jaja już są wykorzystywane w medycynie – co roku zużywa się ich około miliarda do namnażania wirusów w produkcji szczepionek, na przykład przeciwko grypie. Jednak do tej pory nie udawało się stworzyć stabilnej populacji kurcząt tak zmodyfikowanych genetycznie, by produkowały określone substancje. Naukowcom w końcu udało się sprytnie obejść pewien genetyczny problem. Problem genetycznej modyfikacji kurczaków Od dawna wiadomo, że wprowadzenie nowego genu do DNA kurczaka często skutkuje jego „wyciszeniem” z upływem czasu. W konsekwencji kurczak – i jego potomstwo – traci cechę związaną z nowym genem. Utrudnia to stworzenie stabilnej linii genetycznie zmodyfikowanych kurcząt, które w sposób ciągły wytwarzałyby na przykład białka wykorzystywane w medycynie. To problem tzw. wyciszania epigenetycznego. Sprytne rozwiązanie: enzym świecący na zielono Aby go uniknąć, naukowcy zastosowali nowatorskie podejście. Wykorzystując narzędzie do edycji genów CRISPR, skupili się na enzymie, który odgrywa kluczową rolę w metabolizmie glukozy w komórkach kurczaka. – Enzym GAPDH, jest niezbędny do rozkładu cukru w celu wytworzenia energii, więc każda komórka potrzebuje go do przeżycia – wyjaśnił Kiho Lee, jeden z autorów badania. Skoro enzym jest aktywny bez przerwy, to nowy gen wprowadzony w jego miejsce również powinien pozostać aktywny cały czas. Naukowcy podpięli więc nowy gen do enzymu i dołączyli marker świecący na zielono, co pozwoliło na łatwą weryfikację, czy pozostaje aktywny. Po wielu miesiącach i licznych cyklach podziałów komórkowych naukowcy z entuzjazmem obserwowali wyniki: zmienione geny nadal świeciły jasnym, zielonym światłem. Ich wyciszenie nie nastąpiło. Medycyna i rolnictwo czekają na zmodyfikowane kurczaki – Nasze badanie otwiera drogę do stworzenia stabilnej linii genetycznie zmodyfikowanych kurcząt, które znoszą dużo jaj – a każde z nich, miejmy nadzieję, będzie mogło zawierać substancje do zastosowań klinicznych – powiedział Lee. Pozostaje tylko ustalić, jakie substancje w „leczniczych jajkach” byłyby najbardziej pożądane, bo nowe badanie na razie tylko opracowało odpowiedni mechanizm. Badanie może mieć istotne znaczenie rolnicze i gospodarcze. Biorąc pod uwagę niszczycielski wpływ ptasiej grypy na populacje ptaków, wprowadzenie do genomu kurczaka stabilnego segmentu genu ograniczającego transmisję wirusa byłoby przełomem. Ale przed naukowcami jeszcze długa droga. Żywność i leki pochodzące od zwierząt GMO budzą kontrowersje i wymagają rygorystycznych testów bezpieczeństwa. Trzeba też upewnić się, że edycja genu nie wpłynie negatywnie na zdrowie i dobrostan samych kurcząt. Mimo to odkrycie jest ważnym krokiem w stronę mariażu rolnictwa z medycyną. Wyobraźmy sobie aptekę, w której zamiast tabletek kupujemy jajka. Źródło: Poultry Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Fakty i mity o oliwie. Rozwiewamy wątpliwości i obalamy popularne przekonania
Choć oliwa jest fundamentem diety śródziemnomorskiej, wokół jej jakości, przechowywania i zastosowania narosło wiele mitów. Czy na oliwie extra virgin można smażyć? Czy jej kolor świadczy o jakości? Nasi eksperci odkrywają tajniki „płynnego złota”.
Spis treści: Co naprawdę kryje się pod etykietą „extra virgin”? Smażenie na oliwie: obalamy największy mit kulinarny Kategorie jakości oliwy i jej barwa Jak przechowywać oliwę i ile jej kupić jednorazowo? Jak nie dać się oszukać? Oliwna mapa świata: od Morza Śródziemnego po Japonię Miejsce, w którym oliwę smakuje się jak wino W świecie masowej produkcji i skomplikowanych oznaczeń handlowych, wybór dobrej oliwy staje się niemal zadaniem detektywistycznym. Często kierujemy się przekonaniami, które – jak tłumaczą nasi eksperci – bywają nieprawdziwe. Wszystkie tajemnice oliwy odsłaniają Julia Adamczyk, właścicielka warszawskiej restauracji Oliva, oraz szef kuchni Przemysław Kądziela. Co naprawdę kryje się pod etykietą „extra virgin”? W prawie Unii Europejskiej, a więc i w Polsce najlepsza oliwa extra virgin musi być oznaczona sformułowaniem „oliwa z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia”. Każde odstępstwo od tej formułki rodzi podejrzenia, że mamy do czynienia z produktem nie spełniającym norm. Zgodnie z nimi, musi ona charakteryzować się kwasowością poniżej 0,8%. W restauracji Oliva serwowane są oliwy o kwasowości wynoszącej maksymalnie 0,21% – to najwyższa światowa półka. Kwasowość oliwy można zmierzyć tylko w laboratorium. Warto wiedzieć, że świeżo wytłoczony sok z oliwek ma kwasowość bliską zeru. Każda godzina zwłoki między zbiorem a tłoczeniem, a także ekspozycja na światło i wysoką temperaturę, podnoszą ją. Najlepsi producenci tłoczą sok w ciągu kilku godzin od zerwania. Tłoczenie musi się odbywać wyłącznie za pomocą środków mechanicznych. Smażenie na oliwie: obalamy największy mit kulinarny Jednym z najpopularniejszych mitów jest zakaz smażenia na oliwie extra virgin. Przemysław Kądziela przyznaje, że nawet on, pracując wcześniej z włoskimi kucharzami, był uczony, że jest to zabronione. Tymczasem nauka i praktyka mówią co innego: dobra oliwa ma wysoką temperaturę dymienia, ok. 190–210 stopni Celsjusza. To więcej niż masło nieklarowane – i w tym momencie obalamy kolejny mit, mówiący że dodanie masła zwiększa możliwą temperaturę smażenia. Do smażenia w wysokich temperaturach najlepiej nadaje się oliwa filtrowana, która zawiera mniej związków organicznych mogących ulegać spalaniu. Zdecydowana większość oliw w handlu to produkty filtrowane. Julia Adamczyk tłumaczy, że te niefiltrowane mają dużo krótszy okres trwałości i szybciej tracą pożądane właściwości. Kategorie jakości oliwy i jej barwa Przemysław Kądziela opowiada, że w restauracyjnej kuchni używa wyłącznie oliw z pierwszego tłoczenia kategorii extra virgin oraz virgin (ta druga jest praktycznie niedostępna w Polsce). Konsekwentnie unika natomiast stosowania tzw. oliw „do smażenia” (pomace lub sansa). Kądziela tłumaczy, że te kategorie to olej rafinowany, czyli wysoko przetworzony, a w kuchni równie dobrze można użyć tego z rzepaku czy z pestek winogron. Pomace nie ma już smaku, aromatu ani wartości odżywczych lepszej oliwy. Często oceniamy oliwę po jej barwie uznając, że intensywna zieleń to znak doskonałości. Julia Adamczyk wyjaśnia, że to może zmylić – istnieje ponad 1500 odmian oliwek, a każda z nich daje sok o innym odcieniu, od złota po głęboką zieleń. Zmienia się on również z czasem. Kolor nie jest wyznacznikiem jakości, dlatego profesjonalne degustacje odbywają się w kobaltowych kieliszkach, aby barwa nie sugerowała oceny. Jak przechowywać oliwę i ile jej kupić jednorazowo? Julia Adamczyk podkreśla, że choć oliwa nie psuje się tak szybko jak inne produkty, to z czasem traci swoje walory organoleptyczne i odżywcze. Dlatego przed wyborem warto sprawdzać rok zbioru i datę przydatności do spożycia, a po zakupie odpowiednio ją przechowywać. Najlepiej robić to w warunkach „piwnicznych”: w temperaturze 14–20 stopni Celsjusza, w ciemności. Trzymanie jej na blacie kuchennym, w przezroczystych karafkach, naraża ją na działanie światła i aromatów (np. środków chemicznych), które oliwa szybko przejmuje. Najlepszym materiałem do przechowywania jest stal nierdzewna – nie przepuszcza światła i nie wchodzi w reakcje. Kluczowe jest szczelne zamknięcie, aby oliwa miała jak najmniejszy kontakt z powietrzem, co zapobiega utlenianiu. A co z lodówką i czy to prawda, że „prawdziwa” oliwa zgęstnieje w zimnie? Owszem, gęstnienie jest naturalnym procesem fizycznym dla tłuszczów roślinnych, ale gwałtowne zmiany temperatury powodują degradację cennych polifenoli i utratę właściwości prozdrowotnych. Nie warto trzymać oliwy w lodówce, warto jednak chronić ją przed wyższymi temperaturami, które panują w kuchni i trzymać z dala od kuchenki i piekarnika. Jak nie dać się oszukać? Zakupy oliwy wymagają od konsumenta niemal detektywistycznej czujności. Niestety, np. napis „made in Italy” często nie ma pokrycia w rzeczywistości. Pod takimi hasłami mogą ukrywać się mieszanki różnych olejów z krajów, z których przyjechał surowiec a we Włoszech był jedynie butelkowany. Najłatwiejszą poszlaką do zdemaskowania jest napis „mieszanka oliw z UE i spoza UE”. Oznacza zlewki z różnych źródeł, o trudnej do oszacowania wartości odżywczej. Czego zatem szukać? Najlepiej certyfikatu DOP (chroniona nazwa pochodzenia), który gwarantuje, że cały proces produkcji odbył się w danym regionie i, jak tłumaczy Julia Adamczyk, jest wiarygodny, co ogranicza podróbki. Bardzo ważna jest data zbioru (tzw. kampania), np. 2025/2026. Oliwa powinna być spożyta w ciągu dwóch lat od zbioru, a po otwarciu najlepiej w ciągu sześciu miesięcy (niefiltrowana nawet w miesiąc). Oliwa wysokiej jakości powinna mieć też podaną nazwę odmiany oliwek (jednej lub więcej, jeśli jest kupażem). Wymagający konsument, który chce wiedzieć np. jaką zawartość dobroczynnych polifenoli ma oliwa, ma tylko jedną pewną drogę: zwrócić się do producenta z prośbą o badania laboratoryjne. Marketingowe slogany o oliwie „wysokopolifenolowej” czy „antyrakowej” bez potwierdzających je badań są niewiele warte. Oliwna mapa świata: od Morza Śródziemnego po Japonię Chociaż oliwę kojarzymy głównie z basenem Morza Śródziemnego, mapa jej produkcji dynamicznie się zmienia, co jest między innymi efektem zmian klimatycznych. Julia Adamczyk opowiada, że poza tradycyjnymi potęgami jak Włochy, Hiszpania czy Grecja, doskonałe i nagradzane w konkursach oliwy powstają w Japonii. Drzewa oliwne z powodzeniem uprawia się też w Australii, Nowej Zelandii, a nawet na hawajskiej wyspie Maui. Najdalej na północ leży plantacja w Anglii, na wschód od Spalding, blisko wybrzeża. Dzięki łagodniejszym, wyspiarskim zimom, w grudniu 2025 roku do sprzedaży trafiły pierwsze komercyjne zbiory z tamtejszych 18 tysięcy drzewek. Podczas gdy niektóre tradycyjne tereny Hiszpanii pustynnieją, angielskie gaje stają się rzeczywistością. Warto pamiętać, że oliwki są roślinami wytrzymałymi – zniosą mróz do -15 stopni Celsjusza, ale zabójcze są dla nich gwałtowne wahania temperatur. Miejsce, w którym oliwę smakuje się jak wino Restauracja Oliva w Warszawie (ul. Ordynacka 10/12) to miejsce z trzynastoletnią historią, które w 2022 roku przeszło gruntowną metamorfozę pod okiem Julii Adamczyk. To tutaj powstał Olive Bar – autorski bar z oliwą, czyli grawitacyjna instalacja zapewniająca optymalne warunki: brak dostępu światła i powietrza oraz stabilną temperaturę. W świecie masowej produkcji, Oliva stawia na bliskie relacje z najlepszymi producentami z Włoch, Hiszpanii i Grecji. Przemysław Kądziela, szef kuchni, używa w restauracji oliwy do każdej potrawy, nawet lodów, a także koktajli. W swojej pracy rozbija tradycyjne przepisy na czynniki pierwsze, by wydobyć głębię smaku wszystkich składników – i oczywiście oliwy. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czy przywódcy, szefowie i liderzy to psychopaci? Nowe badanie: coś w tym jest
Popularny stereotyp mówi, że wśród osób na wysokich stanowiskach jest więcej psychopatów. Najnowsze badania sugerują, że może w tym być ziarno prawdy. Okazuje się, że wybory zawodowe nie są przypadkowe, a tzw. ciemna triada osobowości może być kompasem kierującym ludzi w stronę określonych profesji, szczególnie tych związanych z władzą i wpływem.
Czy twój szef przejawia cechy narcystyczne, a może współpracujesz z kimś, kto lubi manipulować? Dlaczego niektóre osoby z łatwością pną się po szczeblach kariery, a inne, mimo ogromnej wiedzy, zostają w cieniu? Odpowiedź może kryć się w mrocznych zakamarkach ludzkiej psychiki. Najnowsze badanie, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Personality and Individual Differences”, rzuca nowe światło na to, jak tzw. ciemna triada osobowości determinuje wybory zawodowe. Okazuje się, że takie osoby faktycznie mają predyspozycje by częściej znaleźć się na kierowniczych stanowiskach. Ciemna triada rozbita na siedem składowych Do tej pory nauka traktowała pojęcie ciemnej triady jako zestaw trzech cech osobowości: narcyzmu, psychopatii i makiawelizmu. Jednak zespół badaczy z Singapuru i USA postanowił podejść do tematu z większą precyzją i rozbił triadę na siedem składowych. Psychopatię podzielono na: śmiałość, nikczemność i rozhamowanie. Makiawelizm – na poglądy oraz taktyki manipulacyjne, a narcyzm – na potrzebę podziwu i rywalizację. Naukowcy poprosili o wypełnienie ankiety ponad 600 studentów studiów licencjackich na dużym amerykańskim uniwersytecie. Studenci byli z różnych kierunków, od biologii i psychologii po biznes i nauki polityczne. Dwa tygodnie później ci sami uczestnicy wypełnili szczegółową ankietę dotyczącą zainteresowań zawodowych, opartą na tzw. modelu SETPOINT. To podział karier na siedem kategorii: nauki o zdrowiu, ekspresja twórcza, technologia, ludzie, organizacja, wpływ oraz natura. Po zebraniu danych badacze wykorzystali analizę sieciową, aby prześledzić jak cechy osobowości i zainteresowania zawodowe łączą się i wzajemnie na siebie wpływają. Szukano powtarzających się powiązań między konkretnymi cechami osobowości a ścieżkami kariery. Jakie zawody przyciągają ciemną triadę? Co się okazało? W spektrum psychopatii osoby cechujące się śmiałością (pewne siebie, zachowujące spokój pod presją i naturalnie wpływowe) miały tendencję do nauk o zdrowiu. Osoby wykazujące nikczemność (ang. meanness), charakteryzującą się m.in. niską empatią, wykazywały silne zainteresowanie technologią i praktyczną pracą mechaniczną. Rozhamowanie, charakteryzujące się m.in. impulsywnością, powiązano ze sztuką i projektowaniem oraz praktycznymi rolami wykonawczymi. Z kolei osoby o makiawelicznych poglądach wykazywały zainteresowanie rolami liderów, natomiast te, które identyfikowały się z makiawelicznymi taktykami, częściej wybierały ekspresję twórczą i naturę (np. pracę na świeżym powietrzu lub ze zwierzętami). Ogólnie rzecz biorąc, wykazywały one wyraźną tendencję do unikania zawodów skupionych na pracy z ludźmi. Natomiast narcyzm, napędzany potrzebą pochwał i silnym nastawieniem na rywalizację, był powiązany z karierami w obszarze wywierania wpływu i ekspresji twórczej. Ciemna triada lubi mieć wpływ Jeden wzorzec zarysował się wyjątkowo wyraźnie: większość z siedmiu aspektów ciemnej triady była powiązana z wywieraniem wpływu, co sugeruje silny pociąg do ról przywódczych, gdzie w grę wchodzi perswazja i władza. Te zależności potwierdziły się zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Czy to wiarygodne wyniki? Można mieć pewne wątpliwości: pochodzą z ankiet przeprowadzonych wśród studentów, a nie osób już czynnych zawodowo. Czy te same wzorce utrzymują się w rzeczywistych miejscach pracy? To pozostaje do potwierdzenia. Jeśli tak się stanie, to nowe badanie może pomóc w przeciwdziałaniu toksycznemu przywództwu, a doradcom zawodowym dać narzędzia do wczesnego wykrycia osób z ciemną triadą. Źródło: Personality and Individual Differences Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Cierpienie zamiast pomocy. Eksperci wzywają: przerwijcie akcję ratunkową humbaka w zatoce Kirchsee
To, co dzieje się wokół wieloryba uwięzionego przy niemieckiej wyspie Poel, jest już medialnym spektaklem. Po początkowym zaprzestaniu prób ratunku, jednak je podjęto, ale bez rezultatów. Jednak eksperci cały czas mówią jednym głosem i nie zmieniają zdania. Dobitnie przypomniała o tym Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa, wydając kolejne oświadczenie.
Humbak nazywany Timmy lub Hope od miesiąca leży na mieliznach w Zatoce Meklemburskiej, a od trzech tygodni w jednym miejscu, w zatoce Kirchsee na wyspie Poel. Mimo zaleceń ekspertów, aby zostawić zwierzę w spokoju i pozwolić mu umrzeć, lokalne władze ugięły się pod naporem opinii publicznej i zezwoliły na próbę „ratunku”. Niestety, z naukowego punktu widzenia jest ona jedynie niepotrzebnym stresem dla osłabionego humbaka. Najnowsza opinia Międzynarodowej Komisji Wielorybnictwa Eksperckie głosy w ostatnich tygodniach zostały zagłuszone przez medialną wrzawę, ale nie znaczy to że ucichły. Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa (IWC) postanowiła przypomnieć o swojej opinii i 22 kwietnia po raz drugi opublikowała oświadczenie. Eksperci podkreślają, że interwencje nie doprowadziły do trwałej poprawy stanu wieloryba ani jego skutecznego powrotu na bezpieczne wody. Zamiast tego powtórnie osiadał na mieliźnie, a jego stan się pogarsza. Rozwój wypadków jest zgodny z wcześniejszą opinią, według której organizm zwierzęcia był już poważnie osłabiony, a dalsze aktywne próby ściągnięcia go z mielizny lub przemieszczenia miały niewielkie szanse powodzenia i niosły ze sobą ryzyko dodatkowego cierpienia. W sytuacji, gdy wielokrotne wysiłki zakończyły się niepowodzeniem, a zwierzę pozostaje w stanie silnego wyczerpania, dodatkowe próby manipulacji, przemieszczania czy stymulowania wieloryba stanowią źródło dodatkowego stresu, zamiast realnej pomocy. Co dalej z Timmym? Zalecenia ekspertów Twierdzenia, że wieloryb może zostać skutecznie wyprowadzony na bezpieczne wody budzą złudną nadzieję i nierealistyczne oczekiwania. IWC pisze, że należy zaprzestać zarówno interwencji, jak i obserwacji wieloryba. Podkreśla, że dyskusja publiczna powinna opierać się na stanie klinicznym zwierzęcia, historii wielokrotnych powrotów na mieliznę oraz realistycznej ocenie opartej na wiedzy. Komisja podtrzymuje też swoją wcześniejszą opinię na temat ewentualnej eutanazji Timmy’ego. Humanitarna eutanazja tak dużego, częściowo unoszącego się w płytkiej wodzie walenia nie jest obecnie wykonalna. Podsumowuje, że najbardziej pragmatycznym i humanitarnym rozwiązaniem jest zapewnienie humbakowi spokoju, ciszy i opieki paliatywnej. Czym jest Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa? To powstała w 1946 roku międzynarodowa organizacja mająca za zadanie szeroko zakrojoną ochronę waleni. Z biegiem lat jej rola uległa radykalnej zmianie – z organu regulującego połowy wielorybów i innych waleni stała się instytucją skupioną na ochronie przyrody. Przełomowym momentem w jej historii było wprowadzenie w 1986 roku moratorium na komercyjne wielorybnictwo, które obowiązuje do dziś, choć niektóre kraje, jak Norwegia czy Islandia, stosują własne regulacje lub zgłaszają sprzeciw. Komisja prowadzi intensywne badania naukowe i koordynuje działania grup eksperckich (np. ds. osiadania wielorybów na mieliźnie). Stanowi forum burzliwej debaty między państwami opowiadającymi się za całkowitym zakazem polowań a dążącymi do przywrócenia limitowanych połowów. Mimo wewnętrznych napięć, pozostaje najważniejszym światowym autorytetem w dziedzinie ochrony i biologii wielkich waleni. Źródło: Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Atak niedźwiedzia na Podkarpaciu zakończył się tragedią. Takiego przypadku nie było od ponad 10 lat
Atak niedźwiedzia niedaleko wsi Płonna w powiecie sanockim zakończył się śmiercią 58-letniej kobiety. Zgłoszenie złożył jej 27-letni syn. Na miejscu pracują służby i prokuratura, a eksperci mówią o możliwym zaskoczeniu zwierzęcia.
Do zdarzenia doszło w czwartek, 23 kwietnia 2026 roku, na terenie leśnym w powiecie sanockim. Zgłoszenie o ataku wpłynęło o 10.26, a na miejsce skierowano trzy zastępy Państwowej Straży Pożarnej oraz policję. Kobieta była nieprzytomna, skala jej obrażeń była tak rozległa, że odstąpiono od czynności medycznych. Gdzie doszło do tragicznego ataku? Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie podała, że miejsce zdarzenia znajduje się około 1,5 km w głąb lasu i mniej więcej 2,5 km od zabudowań. To rejon trudno dostępny i rzadko odwiedzany przez ludzi. Według dostępnych informacji, ofiara wraz z synem szukała w lesie poroża. Nieco więcej szczegółow podaje we wpisie na Facebooku lokalne biuro podróży Bieszczader, z siedzibą we wsi Mokre, której mieszkanką była ofiara niedźwiedzia. Do zdarzenia doszło w niedostępnym terenie, oddalonym od szlaków turystycznych, na granicy Wysoczan i Płonnej, pomiędzy wzgórzami Dziady i Żurawinka. Kobieta do lasu chodziła często, szukając poroży i grzybów. Jak podkreśla biuro podróży, mimo że jego członkowie bywają w okolicach tragicznego zdarzenia bardzo często, nigdy nie widzieli niedźwiedzia na okolicznych łąkach. "Aby spotkać się z niedźwiedziem trzeba by go szukać w młodnikach, czy gęsto rosnącym lesie, więc wchodząc w taki obszar sami narażamy się na kłopoty" - pisze Bieszczader. Dlaczego niedźwiedź zaatakował? W Polsce, według najnowszych danych Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży, żyje około stu niedźwiedzi brunatnych, większość w Bieszczadach. Spotkanie jednego z nich należy do rzadkości, ataki na człowieka są jeszcze rzadsze, a śmiertelne - wyjątkowo rzadkie. Przyrodnik Adam Wajrak przywołuje poprzedni taki przypadek: w 2014 roku w Olszanicy niedźwiedź zabił 61-letniego mężczyznę, który również szukał poroża. "Powtarza się niebezpieczny schemat. Na ataki najbardziej narażeni są zbieracze poroża. Na razie do podobnych tragedii nie dochodzi we wsiach, w pobliżu domów, gdzie niedźwiedzie są zwabiane przez odpadki. Być dlatego, że ludzie są wtedy świadomi obecności niedźwiedzi, a niedźwiedzie - ludzi" - pisze Wajrak w mediach społecznościowych. Tomasz Zając z Tatrzańskiego Parku Narodowego w rozmowie z Wirtualną Polską wysuwa przypuszczenie, że śmiertelny atak to prawdopodobnie reakcja obronna samicy z młodymi, zaskoczonej pojawieniem się intruza. RDOŚ zwrócił też uwagę na warunki w dniu zdarzenia: wiatr mógł utrudnić niedźwiedziowi usłyszenie i wywąchanie zbliżającej się kobiety. Tomasz Zając podkreśla, że niedźwiedź brunatny, mimo że jest największym drapieżnikiem Europy, nie poluje na człowieka, nie zbliża się do niego i raczej się go boi. Nie dąży do kontaktu z ludźmi. W lesie nie warto poruszać się bezszelestnie. Rozmowa, umiarkowany hałas czy sygnalizowanie obecności daje zwierzętom szanse na zauważenie nas i czas na odejście. W żadnym wypadku nie należy zbliżać się do zwierzęcia, krzyczeć, wykonywać gwałtownych ruchów, odwracać się i rzucać do ucieczki. Absolutna większość spotkań niedźwiedzi i ludzi kończy się odejściem zwierzęcia. Źródła: Gazeta Wyborcza, TVN24, Biuro Podróży Bieszczader, Onet
Nowa nadzieja w walce z bezwzględnym nowotworem: szczepionka z komórek samego guza
Konferencja naukowa poświęcona nowotworom w USA przyniosła dobre wieści. Na raka trzustki, jeden z najbardziej śmiercionośnych i najtrudniejszych w leczeniu nowotworów, być może w końcu znaleziono lekarstwo: spersonalizowane szczepionki.
Jest rzadki, ale kiedy zaatakuje, nie daje żadnych szans. Odebrał życie m.in. Davidowi Bowie i Steve’owi Jobsowi. Rak trzustki to jedno z największych wyzwań w onkologii – 87 procent zdiagnozowanych pacjentów umiera w ciągu pięciu lat. Wieloletnie wysiłki naukowców zaczynają jednak przynosić efekty. Na dorocznej konferencji amerykańskiego stowarzyszenia badań nad rakiem AACR naukowcy ogłosili, że opracowali szczepionkę, która wreszcie daje nadzieję na opanowanie tego zjadliwego nowotworu. Nowa szczepionka powstaje z… komórek samego guza Nowa terapia to spersonalizowana szczepionka mRNA. Preparat jest jeszcze w fazie testów klinicznych, ale u siedmiorga pacjentów którym go podano, odnotowano znaczącą poprawę i wydłużenie czasu przeżywalności. – Dla mnie to cud. Mogę robić wszystko – opowiada 72-letnia dziś pacjentka, u której zdiagnozowano raka trzustki w wieku 66 lat i podano 9 dawek szczepionki. Nowa szczepionka różni się od innych dotychczas stosowanych na nowotwory: jest syntetyzowana indywidualnie dla każdego pacjenta, przy użyciu materiału genetycznego pobranego bezpośrednio z guza. Jej zadaniem jest nauczenie komórek odpornościowych rozpoznawania tego konkretnego nowotworu. Tak „wyedukowane” komórki żyją w ciele pacjenta potencjalnie przez wiele kolejnych lat. – Sądzimy, że znaleźliśmy sposób, by tak pobudzić układ odpornościowy, że nigdy już nie dopuści on do powrotu nowotworu. Mamy też nadzieję że ta sama strategia okaże się skuteczna w walce z innymi typami nowotworów – powiedział Robert Vonderheide, prezes AACR. Skuteczność przełomowej szczepionki Onkolog Vinod Balachandran zdradził na konferencji, że po 6 latach trwania testów nowej szczepionki u 90 procent pacjentów nastąpiła aktywacja układu immunologicznego i wciąż żyją. Badania objęły 16 pacjentów z operowalnym rakiem trzustki, u których nie doszło do przerzutów. Wszyscy najpierw przeszli operację, a następnie podano im nową szczepionkę oraz zastosowano chemio- i immunoterapię. U ośmiorga pacjentów układ odpornościowy zareagował pozytywnie. Siedmioro z nich żyje do dziś, czyli 6 lat od początku testów klinicznych. Wśród pacjentów, których układ odpornościowy nie zareagował, przeżyły tylko dwie osoby. Wady nowej terapii Szczepionka bynajmniej nie oznacza wygranej walce z rakiem trzustki. Podano ją osobom z operowalnym nowotworem – a to zdarza się dość rzadko. Rak trzustki nie bez powodu nazywany jest „cichym zabójcą” – długo nie daje objawów i przeważnie jest wykrywany zbyt późno, kiedy szans na udaną operację już nie ma. A chorują coraz młodsi ludzie. Czy nowa szczepionka będzie skuteczna u pacjentów z bardziej zaawansowanym rakiem? Tego na razie nie wiemy. W USA rak trzustki jest trzecim zabójcą wśród nowotworów, po raku płuc i jelita grubego. Badania przewidują że około 2030 roku wskoczy na drugie miejsce. Do tej pory skutecznych terapii było bardzo mało, a przeżywalność pacjentów pozostawała niska. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Nurogęsi uczciły Dzień Ziemi. Pierwsza ptasia rodzina zatrzymała ruch w Warszawie
Jak co roku, Warszawiacy wyczekują najbardziej optymistycznego przyrodniczego wydarzenia na wiosnę: lęgów nurogęsi. Ptaki, gniazdujące w Łazienkach Królewskich, przemieszczają się z pisklętami w kierunku Wisły. 22 kwietnia ruch w stolicy zatrzymała pierwsza nurogęsia mama z rodziną.
Uroczy widok matki z pięcioma pisklętami w środę przed południem zatrzymał kierowców na ruchliwej warszawskiej arterii. To pierwsza wędrówka nurogęsi z terenów lęgowych nad Wisłę w tym roku. Zwykle takich wędrówek jest kilka. Nad bezpieczeństwem ptasiej rodziny zawsze czuwają wolontariusze. Warszawska tradycja pomocy nurogęsiom W Warszawie nurogęsi upodobały sobie dziuple w starych drzewach parku Łazienki Królewskie, gdzie gniazdują i z sukcesem wyprowadzają lęgi od wielu lat. Po wykluciu się piskląt matki prowadzą je w kierunku Wisły. To droga pełna zagrożeń, wiodąca m.in. przez Kanał Piaseczyński, ulicę Czerniakowską i Port Czerniakowski. Bez ludzkiej pomocy nurogęsi nie przetrwałyby przejścia przez sześciopasmową Czerniakowską, z pędzącymi samochodami. Zarząd Zieleni Warszawy organizuje więc wolontariat – w tym roku bierze w nim udział aż 30 osób. Patrole w ramach Zielonego Wolontariatu rozpoczęły się 1 kwietnia, odbywają się trzy razy dziennie i potrwają do końca maja. W tym czasie zaplanowano blisko 190 spacerów monitoringowych. Wolontariusze mają uprawnienia do kierowania ruchem i wsparcie Straży Miejsckiej. Nie tylko wolontariat: działania Zarządu Zieleni Warszawy Znaczącą rolę w ochronie nurogęsi odgrywa infrastruktura przygotowana przez Zarząd Zieleni m.st. Warszawy. W 2025 roku powstał tzw. Zakątek Nurogęsi – przestrzeń ułatwiająca ptakom przemieszczanie się między Kanałem Piaseczyńskim a Wisłą. To miejsce, zrealizowane w ramach projektu budżetu obywatelskiego, służy nie tylko nurogęsiom. Można tam zobaczyć rzeźby autorstwa Jana Sajdaka, które przedstawiają nurogęsi i przybliżają mieszkańcom ich zwyczaje oraz znaczenie dla miejskiego ekosystemu. Zarząd Zieleni informuje, że w tym roku będzie obserwować także teren Parku Fosa oraz Stoki Cytadeli, skąd nurogęsi z młodymi mogą także wyruszać w kierunku Wisły. Tracz nurogęś: podwodny pogromca ryb Tracz nurogęś (Mergus merganser) to duży ptak wodny z rodziny kaczkowatych. Jak sama nazwa wskazuje, jest doskonałym nurkiem. Potrafi spędzić pod wodą sporo czasu i puścić się w podwodny pościg za zdobyczą, machając skrzydłami, niczym w czasie lotu. Poluje bardzo skutecznie, a jej pokarm to drobne ryby. W warszawskich stawach i kanałach, pełnych inwazyjnego gatunku obcego ryb – czebaczka amurskiego – nurogęsi pełnią bardzo pożyteczną rolę. Samice nurogęsi są troskliwymi matkami, a pisklęta potrafią nurkować już w wieku kilku dni. Zmęczone, często odpoczywają na grzbiecie matki. Co robić, gdy spotkamy nurogęś z młodymi? Zarząd Zieleni Warszawy przygotował klarowny poradnik, jak się zachować gdy spotkamy matkę prowadzącą pisklęta. Oto on: zatrzymaj się i nie zbliżaj się do nich (na odległość ok. 5 m), jeśli jesteś z psem, trzymaj go na smyczy, zachowaj ciszę i spokój, nie próbuj zaganiać samicy z małymi z powrotem, nie przeganiaj ich od jezdni – właśnie tędy chcą przejść, nie dokarmiaj nurogęsi, postaraj się powstrzymać idących w tym momencie przechodniów, osoby biegnące, jadące na rowerze czy deskorolce. Źródła: Zarząd Zieleni Warszawy, Urząd m.st. Warszawy Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Dramat Timmy’ego trwa. Humbak znów utknął na mieliźnie, a grupą ratowniczą targają konflikty
Mimo, że humbak Timmy/Hope rankiem 20 kwietnia zdołał uwolnić się z mielizny i zaczął samodzielnie płynąć, jego sytuacja szybko wróciła do punktu wyjścia. Zdezorientowane zwierzę znów utknęło na mieliźnie, po tym jak poziom wody w zatoce Kirchsee na wyspie Poel ponownie spadł. Sytuacja pogorszyła się tym bardziej, że w zespole ratowniczym dochodzi do konfliktów.
Przypomnijmy: próba ratunku humbaka uwięzionego od prawie miesiąca w Zatoce Meklemburskiej to inicjatywa prywatna, finansowana m.in. przez Waltera Gunza, założyciela firmy MediaMarkt. Mimo, że od jej ogłoszenia minął już tydzień, sytuacja humbaka się nie poprawiła. Fakt że zaczął samodzielnie pływać zmusił ekipę do zmiany planu, ale zwierzę już po kilku godzinach znów utknęło. Wokół niego wciąż kręcą się ludzie, ale efektów do tej pory nie widać. Według oświadczenia Sergio Bambarena, członka grupy ratunkowej, udzielonego kanałowi News5, dziś (22 kwietnia) wieloryb leży w niecce sztucznie utworzonej w dnie zatoki, a zespół daje mu teraz czas na odpoczynek. Według informacji podanych na kanale, szanse na ratunek wynoszą 50%. Awantura wokół humbaka Do tego doszły konflikty wewnątrz grupy ratunkowej. W krótkim czasie opuściły ją dwie osoby: lekarka weterynarii Jenna Wallace, sprowadzona aż z Hawajów, oraz rzeczniczka prasowa grupy, Christiane Freifrau von Gregory. Kolejna weterynarz, Janine Bahr-van Gemmert, musiała zrezygnować z powodów zdrowotnych. Aby narobić ten brak, do zespołu 22 kwietnia dołączyła Kirsten Tönnies, specjalistka od leczenia zwierząt domowych. Jenna Wallace w emocjonalnym, acz niekonkretnym oświadczeniu na Facebooku zarzuca niektórym członkom grupy ratunkowej przedkładanie własnego ego nad dobro wieloryba i lansowanie się na jego agonii, śledzonej teraz w Niemczech przez miliony ludzi. W sieci wzajemnych oskarżeń jest coraz więcej głosów, m.in. biologa, który również brał udział w ratowaniu Timmy’ego, Roberta Marca Lehmanna. W grupie ratowników brakuje ekspertów W całej tej awanturze łatwo zauważyć, że w próbie ratunku biorą lub brały udział osoby, które nie są specjalistami od ssaków morskich – dotyczy to zarówno Lehmanna, jak i influencera Danny’ego Hilse (w social mediach Danny Firstclass) oraz Sergio Bambarena, obecnych członków teamu. Jenna Wallace wprost oskarża dwóch ostatnich o działanie na szkodę wieloryba i ignorowanie jej medycznych zaleceń. Portal Focus Online donosi, że wśród opinii publicznej szerzą się teorie spiskowe, np. jakoby Timmy był „używany do celów wojskowych”. Emocje sięgają zenitu i jest to w tym momencie jeden z najważniejszych tematów w Niemczech. Akcji blisko przyglądają się lokalne władze, m.in. minister środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego Till Backhaus. Wczesnym popołudniem 22 kwietnia do Sądu Administracyjnego w Schwerinie wpłynął wniosek inicjatywy obywatelskiej, aby powstrzymać trwającą akcję ratunkową lub przynajmniej kontynuować ją po eksperckiej opinii. Co czeka Timmy’ego? Jaka więc przyszłość czeka Timmy’ego? Mimo, że 2o kwietnia pływał o własnych siłach, można liczyć już raczej tylko na cud. Nawet jeśli ekipie w końcu uda się wyprowadzić go na głębsze wody, prawdopodobnie nie będzie już w stanie samodzielnie funkcjonować. Osłabione i chore wieloryby często same wybierają spędzenie swoich ostatnich chwil na mieliznach – wolą powoli dokonać żywota leżąc na płyciźnie, niż utonąć w głębokiej wodzie. Zatem pomysł, by wokół humbaka pogłębiać dno zatoki może być dyskusyjny, podobnie jak próby dokarmiania go rybami. Wieloryby te nie pobierają pokarmu stale – jedzą od wiosny do jesieni, a zimowe miesiące spędzają nie jedząc nic. Ich główny pokarm to kryl, choć polują też na małe ryby żyjące w ławicach. Strategie łowieckie humbaków są niezwykle ciekawe – polują w grupach, tworząc wokół ofiar sieć z wydychanych pęcherzyków powietrza. Źródła: Frankfurter Rundschau, Blue News, Focus, Bild, News5 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Wyjątkowo jasny bolid przeleciał nad Polską. Eksperci badają, czy doszło do upadku meteorytu
Jak donosi sieć obserwacyjna Skytinel, 17 kwietnia 2026 na polskim niebie pojawił się wyjątkowo jasny meteor (bolid). Tak silne zjawisko sugeruje meteor na tyle duży, że przetrwał przelot przez ziemską atmosferę. Eksperci Skytinel analizują tor jego lotu i szacują obszar ewentualnego upadku meteorytu.
Do przelotu doszło o godz. 20:53 nad województwami łódzkim i wielkopolskim, choć doniesienia o obserwacjach spływają także z innych województw. Bolid był widoczny przez kilka sekund, a jego jasność zmieniała się. Jak piszą eksperci ze Skytinel, wielokrotnie rozbłyskiwał, sprawiając wrażenie wirowania w atmosferze. Według wstępnych analiz meteoroid poruszał się po orbicie lekko wykraczającej poza orbitę Marsa, a jego obieg wokół Słońca zajmował nieco ponad 1,5 roku ziemskiego. Przelot jasnego bolidu nad Polską „Dysponujemy bogatym zestawem danych z kamer kierunkowych i all-sky, a także ze specjalistycznego spektrografu, który pozwoli nam ocenić skład meteoroidu. Otrzymaliśmy również dziesiątki wiadomości w sprawie tego bolidu, za które serdecznie dziękujemy! Można powiedzieć, że „otoczyliśmy” bolid z każdej strony. Obecnie trwa kompleksowa analiza wszystkich zebranych danych” – pisze Skytinel w mediach społecznościowych. Ciekawostką jest fakt, że bolid przeleciał akurat w dniu XIV Konferencji Meteorytowej, organizowanej przez Polskie Towarzystwo Meteorytowe w Koluszkach. Uczestnicy konferencji także go zaobserwowali. Skytinel informuje, że wynik swoich analiz, czyli prawdopodobny obszar spadku meteorytu, poda do publicznej wiadomości za dwa tygodnie. Komentarze w pod postem Skytinel wskazują, że niektórzy słyszeli także huk. Niewątpliwie niejeden obserwator zacznie szukać fragmentów meteorytu na własną rękę. Ochotnicza Straż Pożarna w miejscowości Starcza otrzymała zgłoszenie o spadku „sporych rozmiarów przedmiotu” który zostawił za sobą chmurę dymu i ognia. Strażacy sprawdzili teren, ale niczego nie znaleźli. Czym jest bolid? Bolid to meteor osiągający na niebie jasność większą niż -4 magnitudo, czyli jaśniejszy od Wenus. Superbolidy przekraczają -15 magnitudo i są jaśniejsze niż Księżyc w pełni. Wbrew pozorom są to dość częste zjawiska i mogą być wywołane wejściem w atmosferę obiektu o wielkości nawet kilku centymetrów. Dużo większe są znacznie rzadsze, a tak duże by przetrwały i nie spaliły się w atmosferze, to już ogromna rzadkość. Większość bolidów umyka obserwacjom, bo przelatują albo nad oceanami, albo w dzień. Źródła: Skytinel, OSP KSRG Starcza Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Tatuaże niosą realne zagrożenie. Naukowcy odkryli ich powiązanie z jednym z nowotworów
Szwedzcy naukowcy odkryli niepokojący związek między tatuażami a ryzykiem rozwoju nowotworu. Z analizy wynika, że osoby z pigmentem pod skórą są o 29% bardziej narażone na zachorowanie.
Nowe badanie sugeruje, że osoby z tatuażami mają podwyższone ryzyko czerniaka – najgroźniejszej postaci nowotworu skóry, powiązanej z ekspozycją na promieniowanie UV. Stwierdzono, że posiadacze tatuaży mieli aż o 29% większe ryzyko zachorowania na czerniaka niż osoby bez tatuaży. Nie zaobserwowano natomiast związku między tatuażami a rakiem kolczystokomórkowym, również związanym z uszkodzeniami spowodowanymi UV, ale dużo mniej agresywnym. Jak wyglądało badanie? Choć tatuaże są powszechne, to ich długoterminowy wpływ na zdrowie pozostaje słabo poznany. Naukowcy ze Szwecji zastosowali mieszane badanie kliniczno-kontrolne: zaczęli od osób już chorych na nowotwór skóry i porównali je z danymi osób zdrowych. Dane pozyskano z narodowych rejestrów medycznych, uczestnicy wypełnili też ankiety dotyczące tatuaży: ich wielkości, lokalizacji oraz wieku wykonania pierwszego tatuażu. W badaniu uwzględniono różne czynniki, w tym styl życia, mogący wpływać zarówno na decyzję o wykonaniu tatuażu, jak i ryzyko nowotworów skóry. Pod lupę wzięto na przykład: ekspozycję na słońce, korzystanie z solarium, palenie papierosów, wykształcenie, dochody, typ skóry i pigmentację. W ten sposób naukowcy starali się ograniczyć ryzyko błędnych wniosków. Wyniki dają do myślenia Jednak mimo wszystko związek między tatuażami a czerniakiem okazał się wyraźny. Co zaskakujące, większa powierzchnia tatuaży nie zwiększała ryzyka. To ciekawe, bo większa ilość tuszu to więcej substancji chemicznych wprowadzonych do skóry. Jak to wyjaśnić? Badacze sądzą, że makrofagi (jeden z rodzajów komórek odpornościowych organizmu) przenoszą cząstki tuszu do węzłów chłonnych, gdzie mogą one pozostawać latami. Być może prowadzi to do przewlekłego stanu zapalnego, który sprzyja nowotworzeniu. Tusz, układ odpornościowy czy styl życia? Naukowcy podkreślają, że pojedyncze badanie nie dowodzi jeszcze przyczynowości. Nie wiadomo, czy to tusz, reakcje immunologiczne, czy zachowania posiadaczy tatuaży odpowiadają za wzrost ryzyka. Poprzednie badania sugerujące wręcz ochronny efekt dużych tatuaży mogły być obarczone błędem, ponieważ nie uwzględniały kluczowych czynników, takich jak typ skóry czy ekspozycja na promieniowanie UV. Czy osoby z tatuażami mają powody do obaw? Jakie z tego wszystkiego wnioski? Osoby z tatuażami nie muszą wpadać w panikę, ale powinny szczególnie dbać o ochronę przeciwsłoneczną i regularnie obserwować skórę. NA pewno potrzebne są dalsze badania nad składem tuszów, ich interakcją ze światłem i mechanizmami obronnymi organizmu. Naukowcy sugerują też, że informacje o tatuażach zawsze powinny się znaleźć w kartotece medycznej pacjenta. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Humbak Timmy samodzielnie pływa! Ale walka o jego życie wciąż trwa
Humbak nazywany Timmy lub Hope, uwięziony od niemal miesiąca w Zatoce Meklemburskiej, zaskoczył wszystkich. Po tym, jak w wyniku zmiany pogody w zatoce podniósł się poziom wody, wieloryb zaczął samodzielnie pływać. Akcja ratunkowa na pewno będzie więc wyglądała inaczej.
Ratownicy nie tylko nie zdążyli zainstalować poduszek powietrznych, ale nawet nadajnika GPS na zwierzęciu. W tej chwili wieloryb wydaje się zdezorientowany i często zmienia kierunek. Kilka niewielkich łodzi próbuje go naprowadzić w kierunku otwartego morza. To z pewnością jeszcze nie koniec akcji – nie wiemy czy Timmy ma tyle sił, żeby dalej odpłynąć samodzielnie, ani czy poziom wody z powrotem nie spadnie. Być może jednak konieczne będzie wdrożenie planu Waltera Gunza, zakładającego transport wieloryba na Morze Północne na plandece rozpiętej między dwiema łodziami. Humbak pływa, ale wciąż pozostaje na mieliźnie W poniedziałek, 20 kwietnia 2026 rano, wieloryb pozostaje w niewielkiej zatoce wyspy Poel. Jej ujście jest wąskie, ograniczone niewielkim cyplem, z płytszą wodą dookoła niego. Wygląda na to, że woda jest zbyt płytka dla Timmy’ego, bo jego ciało znów wystaje nad wodę. Choć samodzielny ruch wieloryba to bardzo dobry znak, wciąż nie wiadomo czy uda mu się uwolnić własnymi siłami. Plan ratunku pozostaje aktualny, a ratownicy na łodziach wciąż asystują zwierzęciu. Ruchy Timmy'ego i jego oddech są wyraźnie widoczne. Nawet jeśli humbak wypłynie z zatoki, trafi do kolejnej, większej, nad którą leży miasto Wismar. Droga na otwarte morze jest daleka. Ratownicy planowali transport aż na Morze Północne – tam Timmy miałby już małe szanse utknięcia na mieliźnie. Ale to na razie wielka niewiadoma. Timmy’ego obejrzała lekarka weterynarii W weekend 18–19 kwietnia 2026 plan ratunku dla Timmy’ego, zaproponowany przez założyciela MediaMarkt Waltera Gunza, nie został zrealizowany, choć widać było ekipę pracującą w pobliżu zwierzęcia. Pojawiła się pływająca platforma z koparką, miały też miejsce oględziny przez weterynarza. Ekipa nie ujawniała swojego harmonogramu pracy. Lekarz weterynarii, Janine Bahr-van Gemmert, powiedziała na konferencji prasowej, że choć sytuacja jest trudna, zwierzę ma realne szanse na przeżycie. Odrzuciła też krytykę ze strony naukowców i innych ekspertów, którzy wcześniej zadecydowali by zostawić wieloryba w spokoju i pozwolić mu umrzeć. – Ci ludzie nie widzieli na oczy tego humbaka – stwierdziła. Bahr-van Gemmert poinformowała, że zwierzę zbadano, próbowano sprawdzić czy w jego pysku nie znajduje się kawałek sieci (co się nie udało) oraz obłożono je materiałem nasączonym maścią cynkową, żeby ulżyć podrażnionej skórze. Walka o życie Timmy'ego trwa. Źródła: News5, Merkur Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.