Jak naprawdę wyglądał Święty Mikołaj? Oto rekonstrukcja twarzy biskupa Miry
Dzięki nowoczesnej rekonstrukcji naukowcy poznali prawdziwą twarz św. Mikołaja, biskupa Miry, który był pierwowzorem współczesnej, baśniowej postaci obdarowującej nas prezentami w Boże Narodzenie. Zamiast rubasznego staruszka zobaczyliśmy oblicze autentycznego człowieka z krwi i kości.
Spis treści: Jak wyglądał Święty Mikołaj? Detale i wykończenie modelu Co nowego wiemy o Świętym Mikołaju? Święty Mikołaj to zdecydowanie jeden z najpopularniejszych świętych Kościoła katolickiego, choć trzeba przyznać, że najbardziej znany jest nie z właściwego żywota, a dzięki skomercjalizowanemu odpowiednikowi. Mikołaj, jakiego dziś kojarzymy ze świętami Bożego Narodzenia, to wesoły staruszek z brzuszkiem i długą siwą brodą. Z oryginałem, a więc biskupem Myry, łączy go jednak ofiarność i chęć obdarowywania innych. Co roku w okolicach świąt Bożego Narodzenia wraca pytanie: czy Święty Mikołaj istniał naprawdę? To już mamy ustalone. A jak wyglądał? Pewną podpowiedzią może być fakt, że urodził się na terenach dzisiejszej Turcji. Szczegółowej odpowiedzi na to pytanie postanowili udzielić (a właściwie pokazać) Jose Luis Lira i Thiago Beaini z Brazylii. Pierwszy z nich to doktor prawa i adiunkt na Uniwersytecie Stanowym Vale do Acaraú w Brazylii. Thiago z kolei jest dentystą i adiunktem na Wydziale Stomatologii Uniwersytetu Federalnego w Uberlândia, również w Brazylii. Jak wyglądał Święty Mikołaj? Głównym autorem rekonstrukcji jest Cicero Moraes, specjalista od trójwymiarowych wizualizacji. Brazylijczyk ma już na koncie wiele podobnych rekonstrukcji. Jego najbardziej znane dzieła to Ava, kobieta żyjąca w epoce brązu, czy Homo sapiens sprzed 45 tys. lat. Tym razem ponownie wykorzystał metody stosowane w medycynie sądowej, pozwalające na odtworzenie rysów twarzy na podstawie czaszki. Współpraca z prawnikiem i dentystą była w tym zakresie niezwykle pomocna. Warto jednak podkreślić, że technika ta nie prowadzi do bezpośredniej identyfikacji – jak w przypadku badań DNA czy analizy porównawczej łuków zębowych – lecz do wizualizacji, która może pomóc w pełnym odtworzeniu wyglądu zmarłego. Autorzy projektu posłużyli się danymi strukturalnymi czaszki z książki „Le Reliquie di S. Nicola” dr. Muigiego Martino. Zgodę na ich użycie wyraziło Centro Studi Nicolaiani. Pierwszym krokiem było stworzenie trójwymiarowego modelu czaszki i wyrównanie go według tzw. płaszczyzny frankfurckiej. Następnie naukowcy odtworzyli tkanki miękkie z wykorzystaniem oprogramowania OrtogOnBlender. Proces obejmował też korektę pozycji żuchwy, która była nieznacznie wycofana i rozmieszczenie markerów tkanek, uwzględniając dane statystyczne mężczyzn w wieku 60–69 lat. W tym przypadku nie było możliwe odwzorowanie struktur czaszki z doskonałą precyzją. Autorzy zaobserwowali jednak obecność zębodołów, co sugeruje, że w chwili śmierci Mikołaj mógł mieć niemal pełne uzębienie. Ten szczegół również uwzględniono w poprawkach dla zwiększenia anatomicznej spójności. Detale i wykończenie modelu Aby uzyskać realistyczny obraz, dodano elementy takie jak pigmentacja skóry, linie mimiczne i charakterystyczna broda. Kolory i szczegóły zaczerpnięto z ikonografii oraz wcześniejszych rekonstrukcji historycznych. Proces zakończyły poprawki z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, m.in. algorytmu CodeFormer, który pomógł zachować naturalność wyglądu. Ciekawym odkryciem była asymetria nosa Świętego Mikołaja, która wpływa na odbiór jego twarzy z różnych perspektyw. Szczególną wagę przywiązano do detali związanych z wiekiem, takich jak zmiany w strukturze nosa i linii twarzy. Co nowego wiemy o Świętym Mikołaju? Ostateczny wizerunek Świętego Mikołaja okazał się zaskakująco zgodny z jednym z pierwszych jego graficznych przedstawień z 1863 roku. Przedstawia on człowieka o szerokiej twarzy i wyrazistych rysach, co znacznie odbiega od dzisiejszego wyobrażenia pucołowatego świętego. W efekcie historyczny odpowiednik Świętego Mikołaja zyskał (symboliczną) twarz człowieka, który inspirował swoją ofiarnością i troską o innych. Czy nie tego właśnie szukamy w magii świąt? To niejedyna tegoroczna ciekawostka dotycząca ulubionego świętego dzieci na całym świecie. Niedawno archeolodzy prowadzący prace wykopaliskowe w kościele św. Mikołaja w Turcji ogłosili, że znaleźli tam sarkofag. Jak na razie nie wiadomo jeszcze, co znajduje się w środku, jednak samo znalezisko jest intrygujące. Zwłaszcza że odkrycia dokonano w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, który według tradycji kryje grób Mikołaja. Źródło: OrtogOnline Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
To on zabrał Polaków do świata surowych krain polarnych. Książki tego autora to klasyka
Doświadczenia z ekspedycji polarnych stały się dla Czesława Centkiewicza inspiracją do stworzenia opowieści, które zapadły w pamięć całym pokoleniom. Oto nieznane fakty z życia pioniera polskiej literatury polarnej.
Spis treści: Alina i Czesław Centkiewiczowie Czesław Centkiewicz – książki Czesław Centkiewicz – ciekawostki Czesław Centkiewicz jest pionierem polskiej literatury polarnej. Dzięki swoim książkom stał się uosobieniem fascynacji Arktyką i Antarktyką. Nie sposób jednak mówić o Czesławie Centkiewiczu, pomijając jego żonę, Alinę Centkiewicz. Alina i Czesław Centkiewiczowie Para ta tworzyła nierozerwalny duet, zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Alina i Czesław Centkiewicz nie ograniczali się jedynie do pisania o swoich podróżach – często sami brali udział w wyprawach naukowych. Razem badali nieznane dotąd obszary i dokumentując życie ludzi i dzikich zwierząt w ekstremalnych warunkach. Alina Centkiewicz, z domu Kosk, była nie tylko żoną Czesława, ale również jego współautorką. Razem stworzyli wiele książek, które przybliżały czytelnikom piękno i surowość polarnych krain. Ich książki, takie jak „Zaczarowana zagroda” czy „Tumbo z Przylądka Dobrej Nadziei”, stały się klasyką polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej. Alina, z wykształcenia pedagożka, z pasją angażowała się w popularyzację wiedzy o rejonach polarnych. Organizowała wykłady i prezentacje w szkołach i instytucjach kulturalnych. Czesław, inżynier i geofizyk, wnosił do książek głęboką wiedzę o warunkach panujących na biegunach. To połączenie wiedzy naukowej z literackim talentem sprawiło, że ich pasjonujące opowieści stały się cennymi źródłami informacji. Prace Centkiewiczów były wielokrotnie nagradzane. Ich wkład w popularyzację wiedzy o rejonach polarnych do dziś jest nieoceniony. Czesław Centkiewicz – książki Twórczość pisarska Czesława Centkiewicza obejmuje szerokie spektrum gatunków literackich, od literatury faktu po literaturę dziecięcą. Jego książki były inspirowane osobistymi doświadczeniami z licznych wypraw polarnych. Jednym z najbardziej znanych dzieł Czesława Centkiewicza jest „Anaruk, chłopiec z Grenlandii”. Książka ta, skierowana do młodszych czytelników, opowiada historię dziecka, które żyje w surowych warunkach Arktyki. Dzięki prostemu językowi i fascynującym opisom historyjka od lat cieszy się popularnością wśród dzieci i jest często wykorzystywana jako lektura szkolna. Nie mniejszą popularnością od lat cieszą się wspomniane wcześniej „Zaczarowana zagroda” i „Tumbo z Przylądka Dobrej Nadziei”. Innym ważnym dziełem jest książka opisująca podróż przez Afrykę, którą Centkiewicz odbył wraz z żoną. Jej tytuł to „Od Kairu do Cape Town”. Pełna przygód opowieść ukazuje niezwykłą determinację i odwagę autorów, którzy nie bali się wyzwań, jakie stawia przed nimi nieznany kontynent. Książka ta, choć mniej znana niż ich arktyczne opowieści, jest równie ważnym świadectwem podróżniczych pasji Centkiewiczów. Warto również wspomnieć o „Białym lądzie”. Ta książka, oparta na doświadczeniach z wyprawy do Antarktyki, jest hołdem dla polskich badaczy, którzy poświęcili swoje życie na eksplorację tego nieprzyjaznego kontynentu. Centkiewicz w mistrzowski sposób opisuje nie tylko zmagania ludzi z ekstremalnymi warunkami, ale także piękno i majestat lodowego świata, który mimo swojej surowości, fascynuje i przyciąga kolejnych śmiałków. Twórczość Czesława Centkiewicza to również bogaty zbiór reportaży i artykułów, które publikował w różnych czasopismach. Jego prace były często ilustrowane zdjęciami, które sam wykonywał podczas swoich podróży. Był jednym z pierwszych polskich autorów, którzy w tak szeroki sposób popularyzowali tematykę polarną, przybliżając ją szerszemu gronu odbiorców. Czesław Centkiewicz – ciekawostki Czesław Centkiewicz urodził się 18 października 1904 roku w Warszawie. Był nie tylko pisarzem i podróżnikiem. Oto ciekawostki, które mogą zaskoczyć nawet jego największych fanów. Jedną z mniej znanych informacji o Centkiewiczu jest fakt, że zanim zajął się literaturą, pracował jako inżynier geofizyk. Wiedza zdobyta na Politechnice Warszawskiej okazała się niezwykle przydatna podczas jego wypraw polarnych. Wykształcenie techniczne pozwoliło mu lepiej zrozumieć otaczający świat oraz zaangażować się w rozwój badań naukowych w rejonach polarnych. Czesław Centkiewicz był również zapalonym fotografem. Jego zdjęcia, które często ilustrowały jego książki i artykuły, są do dziś cenione nie tylko za swoją wartość dokumentalną, ale także artystyczną. W czasach, gdy fotografia nie była jeszcze tak powszechna, jak dzisiaj, Centkiewicz potrafił uchwycić na kliszy niezwykłe momenty z życia ludzi i zwierząt w ekstremalnych warunkach. Centkiewiczowie mieli również bliskie kontakty z wieloma wybitnymi postaciami polskiej nauki i kultury. Przyjaźnili się między innymi z Antonim Dobrowolskim, wybitnym polarnikiem, uczestnikiem wyprawy antarktycznej w latach 1910–1912, który był jednym z pierwszych polskich badaczy tego kontynentu. Niewielu wie, że Czesław Centkiewicz miał również talent do opowiadania anegdot. Jego opowieści, pełne humoru i autoironii, były często przytaczane przez przyjaciół i współpracowników. Potrafił z niezwykłą lekkością opowiadać o trudnych sytuacjach, w które wpadał podczas swoich wypraw, co czyniło go niezwykle lubianą postacią w gronie polskich podróżników i naukowców. Pod koniec życia Centkiewiczowie osiedlili się w Warszawie, gdzie spędzili swoje ostatnie lata, kontynuując pisanie i popularyzację wiedzy o rejonach polarnych. Ich dom stał się miejscem spotkań dla wielu osób zainteresowanych tematyką polarną. Oni sami do końca swoich dni pozostali aktywni zarówno literacko, jak i naukowo. Czesław Centkiewicz zmarł 10 lipca 1990 roku, pozostawiając po sobie bogaty dorobek literacki i naukowy, który do dziś inspiruje kolejne pokolenia podróżników i miłośników literatury. Jego życie i twórczość są dowodem na to, że pasja do odkrywania świata i dzielenia się wiedzą może prowadzić do niezwykłych osiągnięć, które przetrwają lata. Źródło: National Geographic Polska. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Jak duże mogą być płatki śniegu? Największy miał rozmiar średniej pizzy
Jakie rozmiary mogą osiągać płatki śniegu? Historyczne relacje wspominają okazy wielkości średniej pizzy. To zjawisko zaskoczyło nawet doświadczonych obserwatorów. Gdzie i kiedy udało się je zanotować?
W tym artykule: Płatki śniegu i kryształki śniegu – co jest większe? Zimowa aura pod lupą Fascynujące jak śnieg Choć śniegu mamy w Polsce (podobnie jak innych krajach Europy) coraz mniej, warto przyjrzeć się mu z bliska. Choćby i wirtualnie. Pojedyncze kryształki śniegu nie bez powodu fascynują zarówno naukowców, jak i artystów. W końcu jest to przykład wyjątkowo estetycznego działania matki natury. Śnieżynki najczęściej charakteryzują się sześcioramienną symetrią. Są niewielkie, choć zdarzają się prawdziwi rekordziści – i to w drugą stronę. Płatki śniegu i kryształki śniegu – co jest większe? Jak można przeczytać w Księdze rekordów Guinnessa, pewnej styczniowej nocy w 1887 r. podczas gwałtownej zimowej burzy nad doliną rzeki Clark Fork, w pobliżu rancza Matta Colemana, niedaleko Missoula w Montanie w USA, zaobserwowano płatki śniegu opisane jako „większe od misek na mleko”. Miały one nawet do 38 cm szerokości. I tu warto zwrócić uwagę na rozróżnienie o, którym mówi w swoich badaniach dr Kenneth Libbrecht. Naukowiec poświęcił swoją karierą odpowiedzeniu na pytanie, dlaczego kryształy śniegu przyjmują różne kształty. I właśnie, jak zauważa, kryształy śniegu to nie to samo, co płatki śniegu. W języku polskim to rozróżnienie nie przyjęło się do mowy codziennej. Zimowa aura pod lupą Chodzi o to, że pojedyncze kryształki śniegu są maleńkie. Dopiero spadając z nieba, łączą się w większe struktury. To, co więc widzimy za oknem to najczęściej większe, uformowane w locie płatki śniegu. Kryształy śniegu powstają w wyniku zamarzania wody z gazu (pary wodnej), nie przechodząc wcześniej w ciecz. Płatek śniegu może być z kolei dowolną strukturą zamarzniętej wody spadającą z nieba. Stąd też różnice w ich rozmiarach. Zjawisko opisane w Księdze rekordów Guinnessa dotyczy więc nie kryształków śniegu, a właśnie płatków. Jak wielkie potrafią być w takim razie kryształki śniegu? To zależy od perspektywy. Śnieg na Saharze to nic nowego. Biały puch prószy na pustyni coraz częściej Choć śnieg na Saharze to wciąż rzadkość, w przeszłości największa pustynia Afryki kilkukrotnie była pokryta białą warstwą. Czy podobne anomalie pogodowe będą się zdarzać coraz czę... Fascynujące jak śnieg Rekord największego pojedynczego kryształu śniegu przypisuje się jednej z obserwacji Libbrechta. Mimo że wiele czasu spędził w laboratorium, gdzie próbował stworzyć dwa identyczne kryształki śniegi, to ten największy znalazł na wolności. Rekordzista mierzył 10 milimetrów od czubka do czubka. Może się wydawać, że to niewiele, ale weźmy pod uwagę, że typowy kryształek śniegu ma średnicę od 2 do 4 milimetrów. W swojej ponad 20-letniej karierze badacz śniegu pracuje nad modelem, który może wyjaśnić, dlaczego różne temperatury powodują powstawanie różnych struktur. Libbrecht stworzył nawet „przewodnik terenowy po płatkach śniegu”. Na jego stronie internetowej można znaleźć zdjęcia i filmy przedstawiające różnego rodzaju kryształki śniegu. Sam zainteresowany porównuje badanie śniegu do... obserwacji ornitologicznych. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
40 lat temu Zbigniew Religa przeprowadził pierwszy udany przeszczep serca w Polsce. To zdjęcie zna cały świat
To ojciec polskiej kardiochirurgii i ikona medycyny. Profesor Zbigniew Religa przeprowadził pierwszy udany przeszczep serca w naszym kraju. Zdjęcie, które powstało 2 lata później, stało się legendą. Znacie jego historię?
W tym artykule: Profesor Zbigniew Religa na kultowym zdjęciu. Kto je wykonał? Drugie życie kultowego zdjęcia Przełom w medycynie Czym jest ksenotransplantacja? Transplantacja serca jest uważana za jeden z największych cudów współczesnej medycyny. Dla chorych z ciężkim i nieodwracalnym uszkodzeniem tego organu jest to szansa na nowe życie. Po raz pierwszy w Polsce przeszczep serca pomyślnie przeprowadził profesor Zbigniew Religa. Historyczna operacja odbyła się 5 listopada 1985 r. Od tamtej pory Religa przyczynił się do naprawy tysięcy ludzkich serc. Lekarz zmarł w 2009 r., ale pamięć o nim i jego dokonaniach pozostaje żywa. Profesor Zbigniew Religa na kultowym zdjęciu. Kto je wykonał? Upamiętnieniem pierwszego udanego przeszczepu serca w Polsce był film „Bogowie” z Tomaszem Kotem w roli głównej. Jednym z ostatnich kadrów w filmie jest kultowe zdjęcie profesora Zbigniewa Religi na sali operacyjnej. Wykonał je fotograf National Geographic James L. Stanfield. Fotografia została wybrana zdjęciem roku National Geographic. Znalazła się również wśród 100 najlepszych zdjęć NG. Oprócz Religi monitorującego pracę serca pacjenta na dalszym planie zdjęcia widać też asystenta profesora, Romualda Cichonia. Mężczyzna zasnął z wycieńczenia po trwającej niemal dobę operacji. Sam pacjent również był znaną postacią, nie tylko z uwagi na słynne zdjęcie. To Tadeusz Żytkiewicz, najdłużej żyjący pacjent po przeszczepie serca w Polsce. Zmarł dopiero 30 lat później, w 2017 r. Miał wtedy 91 lat. Co ważne, słynna fotografia nie została wykonana po historycznej operacji przeszczepienia serca, a dwa lata później. Dokładnie w nocy z 4 na 5 sierpnia w 1987 r. James L. Stanfield uwiecznił w kadrze zakończenie dziewiętnastej operacji przeszczepu serca przeprowadzanej przez Religę. Pierwszym pacjentem po pomyślnie przeprowadzonej transplantacji serca był 62-letni rolnik z Krzepic, cierpiący na krańcową postać niewydolności serca. Zmarł po dwóch miesiącach od operacji z powodu sepsy. Drugie życie kultowego zdjęcia O słynnej fotografii ponownie zrobiło się głośno w 2021 r. To zasługa Tomasza Woźniakowskiego, ilustratora i grafika z Łodzi. W pewnym sensie dał drugie życie fotografii, tworząc na jej podstawie trójwymiarową wizualizację. Wykorzystał do tego programy Gimp i Blender oraz technikę tzw. camera mappingu. Dzięki niej mamy wrażenie, jakbyśmy byli w miejscu, w którym powstało zdjęcie. View oEmbed on the source website – Zachwyciło mnie [...], jak przyjemne i wiarygodne efekty można uzyskać tak relatywnie niskim nakładem pracy. Poza tym to technika, która w dużej mierze opiera się na przestrzennej intuicji. Nie wszystko w kwestii perspektywy i proporcji da się wyczytać z jednego zdjęcia i wtedy trzeba działać na oko – mówił Woźniakowski w wywiadzie dla Papaya.Rocks. Przełom w medycynie Pierwszy w Polsce udany przeszczep serca jest uważany za początek polskiej kardiochirurgii. Najpierw była jednak pierwsza, nieudana próba. Podjęli się jej 4 stycznia 1969 r. profesor Jan Moll, Antoni Dziatkowiak i Kazimierz Rybiński. Dwa lata wcześniej po raz pierwszy w historii udało się to zespołowi chirurga Christiaana Barnarda. Przeszczepione serce otrzymał Louis Washkansky. Dawczynią była Denise Darvall. 25-latka zginęła tego samego dnia w wypadku samochodowym. Mimo że przeszczep zakończył się pomyślnie, Washkansky zmarł niecałe trzy tygodnie później na zapalenie płuc. Jego organizm był mocno osłabiony z powodu podawania immunosupresantów – leków, które miały wspomóc przyjęcie przeszczepu. Obecnie przeszczepy serca wykonuje się na całym świecie. Ba, medycyna rozwinęła się na tyle, że przekraczane są kolejne granice. Przykładowo w 2014 r. lekarze po raz pierwszy z sukcesem przeczepili pacjentowi serce od dawcy, u którego doszło do całkowitego zatrzymania krążenia. Już rok później analogiczny zabieg udało się przeprowadzić po raz pierwszy w Europie. Konkretnie w Wielkiej Brytanii. 5 słynnych przeszczepów twarzy. Historie pełne blasków i cieni Operacje przeszczepu twarzy to bardzo trudne przedsięwzięcia, a o ich sukcesie decyduje nie pierwszy dzień po operacji, lecz wiele kolejnych lat życia. Poznajcie 5 historii osób, którym medy... Czym jest ksenotransplantacja? Osobna kwestia to wzbudzające kontrowersje ksenotransplantacje. Chodzi o przeszczep lub infuzję tkanek bądź organów zwierzęcych do organizmu człowieka. Pierwsze próby przeprowadzenia takiego zabiegu podjęto jeszcze w XIX w. Jeden z głośniejszych zabiegów odbył się w 1984 roku. Zespół kardiochirurgów przeszczepił wtedy serce pawiana 12-dniowemu wcześniakowi, nazywanemu później „Baby Fae”. Dziecko przyszło na świat z niedorozwojem lewej komory serca. Po niespełna 2 tygodniach od transplantacji u noworodka pojawiły się pierwsze objawy odrzucenia przeszczepu. 9 dni później maluch zmarł. W 2022 r. człowiekowi po raz pierwszy przeszczepiono zmodyfikowane serce świni. Biorcą był 57-letni David Bennett. Mężczyzna cierpiał na nieuleczalną niewydolność serca. Lekarze nie zakwalifikowali go do konwencjonalnego przeszczepu. Z przeszczepionym sercem żył jeszcze dwa miesiące. Zmarł 8 marca 2022 r., a przyczyny jego śmierci nie zostały podane. Swój udział w historii ksenotransplantacji miał również Zbigniew Religa. W 1992 w. przeprowadził jedną z pierwszych operacji transplantacji serca świni. Przeszczep się nie przyjął, a pacjent zmarł niecałą dobę później. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Ten kraj tworzy 10 malutkich wysepek. Każda jest jak zupełnie inny świat
Wyspy Zielonego Przylądka urzekają różnorodnością. Są dzikie, słoneczne, pełne kontrastów. Na Oceanie Atlantyckim tworzą archipelag dziesięciu wysp, a każda z nich jest jak zupełnie inny mikroświat. To idealny kierunek na pierwsze spotkanie z Afryką.
Spis treści: Wyspa Sal – Wyspy Zielonego Przylądka Wyspa Santo Antao Wyspy Zielonego Przylądka – atrakcje Kajakiem z wulkanu Nurkowanie na Wyspach Zielonego Przylądka Kiedy jechać na Wyspy Zielonego Przylądka? Wyspy Zielonego Przylądka – na co uważać? Wyspy Zielonego Przylądka nie są tak popularne wśród turystów z Polski, jak na przykład Kreta czy Cypr, co może wiązać się z odległością. Bezpośredni lot z Polski na Sal (takie połączenia oferują biura podróży) trwa od 7 do 8 godzin. Dla rodzin z małymi dziećmi niemal 1/3 doby w powietrzu może być nie lada wyzwaniem. W końcu to podróż do zachodniej Afryki. Wyspy Zielonego Przylądka leżą na Oceanie Atlantyckim na wysokości Mauretanii i Senegalu – ok. 450 km. od linii brzegowej kontynentu. Legenda głosi, że gdy Bóg skończył tworzyć Ziemię, zatarł ręce z zadowolenia, a okruszki gliny, które wówczas spadły z boskich dłoni w Ocean Atlantycki, stały się Wyspami Zielonego Przylądka. Dziesięć okruszyn, z których najokazalsza, wyspa Santiago, jest niewiele większa od Berlina. Niewiele jest miejsc na ziemi, gdzie można z taką łatwością przeskakiwać z jednego świata w inny niczym telewidz przełączający kanały kablówki. Podróż przez Cabo Verde (tak z portugalskiego swój kraj nazywają mieszkańcy Republiki Zielonego Przylądka) to podróż przez kolory – od bladej, piaszczystej wyspy Sal, przez zieleń bujnej, zamglonej Santo Antao, po czerń wulkanicznej Fogo. Tak wyprawę na Wyspy Zielonego Przylądka wspomina dziennikarka Marta Zaraska. Wyspa Sal – Wyspy Zielonego Przylądka Sal, gdzie ląduję, na pierwszy rzut oka wydaje się przyjaźnie różnobarwna. W kurorcie Santa Maria pełno jest kwiatów i plażowiczów w kolorowych kostiumach, rumieniących swoje skory na wszelkie odcienie brązu i (niestety) czerwieni. Piasek jest czyściutki, jasny, woda błękitna. Samo miasto to nic specjalnego: dużo placów budowy i rozlazłych hoteli all inclusive. Wszystko zdaje się tu istnieć pod zagranicznego turystę: centra nurkowe, sklepiki pełne naszyjników z muszelek, włoskie pizzerie. Dopiero w maleńkim barze Mercedes, przy jednym z kilku stolików, odkrywam pierwsze prawdziwe smaki Cabo Verde – lokalną potrawę catchupa, czyli wyśmienity gulasz z fasoli i świeżo złowionej ryby. Tuż za granicami miasta kryje się zupełnie inny świat: płaski, spalony słońcem, złoto-brązowy. Kiedy jadę wypożyczonym samochodem (na oponach z Dębicy!) z Santa Maria w kierunku miasta Espargos, czuję się jak na pustyni. Jedyne żywe istoty, jakie spotykam, to wyliniałe osiołki. Największe wrażenie robi na mnie jednak Pedra de Lume. To zalany wodą krater wygasłego wulkanu i zarazem opuszczona od niemal 30 lat kopalnia soli – plamka błękitu wśród rdzawych wzgórz. W Pedra de Lume wydobywano sól od stuleci. To od tej soli właśnie (po portugalsku sal) pochodzi nazwa wyspy. Teraz zaś największą atrakcją jest kąpiel w zasolonym jeziorze, w którym, niczym w Morzu Martwym, można pławić się na powierzchni w przeróżnych pozycjach, uprawiać wszelakie akrobacje i nigdy nie zanurzyć się głębiej niż na kilka centymetrów. Wyspa Santo Antao Po wysuszonych pustkowiach Sal wyspa Santo Antao zdaje się kipieć zielenią. Mam wrażenie, że jeśli zatrzymam się, choć na chwilę, porosną mnie bluszcze i pochłonie dżungla. Od wilgoci wszystko zdaje się gnić: domy, drzewa, nawet same góry, które wystrzeliwują na niemal 2 tys. m prosto z oceanu, wbijając się w chmury ostrymi, postrzępionymi szczytami. Drogi na Santo Antao są wąskie, śliskie i pozawieszane nad przepaściami. Od widoków kręci się w głowie. Wydaje się, że maleńkie wioski, poprzyklejane do zboczy, mogą w każdej chwili runąć w dół. Jadąc samochodem, nie raz muszę się powstrzymywać, żeby nie zamknąć z przerażenia oczu. Zdecydowanie wolę podziwiać piękno Santo Antao na piechotę – przedzierając się przez pachnące mokrą ziemią uprawy trzciny cukrowej, plantacje kawy i gąszcze bananowców. Boso na scenę Z dzikiej Santo Antao biorę prom w kierunku Sao Vicente. Morze jest wzburzone i wielu współpasażerów przybiera ten sam kolor co zostawiona w tyle wyspa – zielony. Kiedy przybijamy do portu w Mindelo, oddycham z ulgą. Mindelo, o którym tak często śpiewała urodzona tu Cesaria Evora (nagrała nawet płytę o tytule Radio Mindelo), nie rozczarowuje. Spodziewałam się rozśpiewanego, klimatycznego miasteczka – i tak właśnie jest. Wieczorem z licznych barów unoszą się zapachy smażonych ryb i dźwięki morny, melancholijnej muzyki rodem z Wysp Zielonego Przylądka. To mieszanka melodii portugalskich, kubańskich, brazylijskich i afrykańskich. Gatunek ten popularyzowała podziwiana przez tak wielu polskich fanów Cesaria Evora nazywana „bosą diwą”, bo na scenie często występowała bez butów. Wyspy Zielonego Przylądka – atrakcje Choć w Mindelo nie ma zbyt wielu zabytków, spacer o zachodzie słońca po pastelowo-kolorowych brukowanych ulicach tego 70-tysięcznego miasteczka, które zdaje się bardziej należeć do Ameryki Południowej niż Afryki, jest wyjątkowo romantyczny. Położone około 500 km od zachodniego brzegu Afryki Mindelo jest przystanią dla żeglujących między Europą a Ameryką. W porcie cumuje pełno jachtów, od luksusowych po zardzewiałe łajby. W tutejszych barach spotkać można wielu zaprawionych marynarzy. W nadbrzeżnym Club Nautico przy szklance lokalnego grogu (drinku z rumem, cynamonem i sokiem z cytryny) i akompaniamencie muzyki na żywo wdaję się w rozmowę z Holendrem – byłym dentystą, który dostał alergii na produkty używane do wypełnień, rzucił zawód i postanowił zostać żeglarzem. Teraz przeprowadza przez ocean jachty dla zamożnych klientów. W pobliżu siedzi rodzina z dwójką maleńkich dzieci, która łódką opływa świat. Opowieści o podróżach i morskich przygodach mieszają się z nostalgicznymi dźwiękami gitary, a ja czuję się jak w jednym z portowych miast rodem z powieści Josepha Conrada. Po wizycie w Mindelo udaję się w górzyste wnętrze wyspy. Widoki, podobnie jak na Santo Antao, są fantastyczne. Miedziano-brązowe góry schodzą prosto w szafirowy ocean, a między lądem a wodą czekają na podróżnych niemal puste plaże usypane czarnymi wulkanicznymi skałami. Wiejące tutaj wiatry oferują jedne z najlepszych na świecie warunków do windsurfingu. Kiedy chodzę po górach Sao Vicente, uderza mnie widok licznych popadłych w ruinę kamiennych domów. Przez ponad 150 lat Wyspy Zielonego Przylądka wyludniała emigracja. Szlaki przetarli ci, którzy w połowie XIX w. wyjeżdżali do Stanów Zjednoczonych dorabiać jako wielorybnicy. Na początku XX w. już tysiące mieszkańców uciekało do Ameryki przed biedą i głodem w ojczyźnie. Teraz szacuje się, że po świecie rozsianych jest dwa razy tyle osób pochodzących z Cabo Verde, co mieszka na wyspach. 12 proc. PKB republiki mają stanowić pieniądze przysyłane przez rodzinę z zagranicy. Poza Sal na wyspach nie spotykam wielu obcokrajowców. A ci rzucają się tu w oczy, zwłaszcza że zwykle wyglądają inaczej niż lokalni kawowoskórzy Kreole – potomkowie mieszanych związków Portugalczyków z Afrykanami. Wyspy Zielonego Przylądka były niezaludnione do czasu, kiedy w połowie XV w. przybili do ich brzegów pierwsi europejscy marynarze z Portugalii, Hiszpanii i Genui. Przez kolejne 150 lat Cabo Verde stało się niechlubnym punktem tranzytowym przewozu niewolników z zachodniej Afryki do Ameryk. Ponieważ niemal wszyscy zamieszkujący wyspy europejscy koloniści to byli mężczyźni, szybko zaczęły się na Cabo Verde rodzić dzieci z mieszanych związków. I stąd nierzadkim widokiem są tu dziś czarnoskórzy z niebieskimi oczami czy blond włosami. Kajakiem z wulkanu Z Sao Vicente na wyspę Fogo nie da się dopłynąć bezpośrednio promem, więc wybieram się tam małym samolotem linii TACV z przesiadką w stolicy kraju, Prai. Fogo z nieba to ciemnobrązowy krążek ze smolistym okiem krateru. Praktycznie cała wyspa to aktywny wulkan – ogromny, czarny, wynurzający się z oceanu na niemal 3 tys. m w górę. Muszę przyznać, że początkowo, kiedy po niej chodzę, czuję się niepewnie – czy coś mi pod stopami zadrżało, czy to tylko złudzenie? A co, jak wybuchnie? Czy nie zapadnie się nagle w morze? To, że fogo po portugalsku oznacza „ogień”, nie napawa mnie otuchą. Kiedy wulkan wybuchł ostatni raz w 1995 r., ognista fontanna lawy sięgała 400 m w gorę. Szybko jednak zakochuję się w czarnej wyspie. Ludzie są tu przyjaźni, roślinność bujna, domki pastelowo-kolorowe, a sam wulkan, Pico do Fogo, okazuje się idealny do wspinaczek. Żeby na niego wejść, najlepiej wyruszyć ze stolicy wyspy, Sao Filipe, tuż o świcie. Później w ciągu dnia rozpalony słońcem czarny stok zamienia się w istny piekarnik. Po krótkiej jeździe terenowym samochodem (drogi są tutaj naprawdę kiepskie) zatrzymuję się w maleńkiej miejscowości Cha das Caldeiras. Stąd na szczyt są cztery godziny wspinaczki – w sumie około tysiąca metrów do przejścia, często w głębokim wulkanicznym pyle. Ale warto. Nie tylko dla niesamowitych widoków – nieziemskich, wypalonych krajobrazów kontrastujących z soczystą roślinnością wybrzeża. Także dla samego zejścia – a raczej biegu – w dół: w 40 zawrotnych minut można być z powrotem w Cha das Caldeiras. Jeśli ktoś chce, może też spróbować zjechać ze szczytu kajakiem albo na snowboardzie – jak to zrobili Eric Deguil (mistrz świata w kajakarstwie ekstremalnym) i Kamille de Faucompret (snowboardzistka, członkini francuskiej kadry olimpijskiej). Wieczorem zaś, już z powrotem w Sao Filipe, czas na kolację i kolejne lokalne przysmaki: wyśmienite homary i tuńczyki świeżo złowione w tutejszych wodach, a do tego kieliszek lokalnego wina cha prosto ze stoków wulkanu. I romantyczny akompaniament morny, granej na żywo oczywiście. Nurkowanie na Wyspach Zielonego Przylądka Najlepszymi miejscami do nurkowania są wyspy Sal, Boa Vista i Sao Vicente. Można tam znaleźć zarówno spokojne wody dla początkujących, jak i bardziej wymagające rewiry dla zaawansowanych nurków. Na wyspach działa wiele szkół nurkowych i wypożyczalni sprzętu. Szkoły często prowadzą kursy PADI, co oznacza, że możesz zdobyć międzynarodowy certyfikat nurkowy. Kiedy jechać na Wyspy Zielonego Przylądka? Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, kiedy jechać na Wyspy Zielonego Przylądka. Wszystko zależy od tego, jakie mamy oczekiwania co do pogody i aktywności. Na archipelagu ciepło jest przez cały rok. Temperatury wahają się tam między 22 a 30 stopniami Celsjusza. Pora sucha przypada na okres od listopada do czerwca. Od sierpnia do października mogą pojawiać się przelotne deszcze, za to roślinność jest wtedy bardziej bujna i zielona. Luty, marzec i kwiecień to z kolei idealny czas dla fanów sportów wodnych. Silniejsze wiatry zapewniają świetne warunki do uprawiania m.in. windsurfingu i kitesurfingu. Okazją do podróży na Wyspy Zielonego Przylądka może być też karnawał. Szczególnie hucznie obchodzi się go w lutym na wyspie Sao Vicente. Wyspy Zielonego Przylądka – na co uważać? Wyspy Zielonego Przylądka są bezpieczne dla turystów, ale jak wszędzie, warto zachować ostrożność. Kieszonkowcy mogą pojawiać się w tłumnych miejscach, takich jak targi w Praia czy Mindelo. Lepiej unikać spacerów po mniej uczęszczanych rejonach po zmroku, szczególnie w większych miastach. Warto korzystać z oficjalnych taksówek i zawsze ustalać cenę przejazdu przed jego rozpoczęciem. Nie ma obowiązkowych szczepień przed podróżą, ale zaleca się zabezpieczenie przeciwko WZW A i B oraz tężcowi. Woda z kranu nie nadaje się do picia – zawsze należy korzystać z wody butelkowanej. Na wyspach występują komary, więc warto zaopatrzyć się w repelenty. Ryzyko malarii jest niskie, ale warto się dodatkowo zabezpieczyć, zwłaszcza podczas pory deszczowej. Oficjalną walutą jest escudo zielonoprzylądkowe (CVE), ale euro jest powszechnie akceptowane, szczególnie w miejscach turystycznych. 1 EUR równa się około 110 CVE. W większych miastach i hotelach akceptowane są karty płatnicze, ale w mniejszych miejscowościach lepiej mieć gotówkę. Bankomaty są dostępne, choć może się zdarzyć, że nie zawsze działają. Źródło: National Geographic Polska
Rhinocorura była piekłem na ziemi. Trafiali tam kryminaliści bez nosów
Rhinocorura to zapomniane dziś starożytne miasto na granicy Egiptu i Palestyny. W historii zapisało się jako miejsce zesłania przestępców, którym za karę obcinano nosy. Wygnani musieli walczyć o przetrwanie w skrajnych warunkach pustyni.
W tym artykule: Rhinocorura – zapomniana osada ludzi bez nosów Życie w piekle na Ziemi Oko za oko, nos za karę Historycznie w wielu miejscach na świecie, również w Polsce, praktykowano brutalne kary za mniejsze i większe przewinienia. W niektórych polskich miastach o dawnym ustawodawstwie przypominają np. pręgierze. Kara chłosty była jednak stosunkowo lekka w porównaniu z... obcięciem nosa. Ta surowa kara była wymierzana przestępcom w starożytnym Egipcie i sąsiednich regionach. Praktyka obcinania nosa, czyli rynotomia, była powszechną represją za kradzież. Oszpeceni byli często wypędzani do Rhinocorury. Tak też powstało zapomniane dziś miasto, które z czasem stało się kolonią okaleczonych wyrzutków. Rhinocorura – zapomniana osada ludzi bez nosów Rhinocorura była miastem granicznym Egiptu i Palestyny, położnym pośrodku pustyni, u ujścia potoku wyznającego granicę między krajami. Zagadkowa osada od wieków intryguje historyków i archeologów. Niestety klasyczne źródła są dość ubogie w informacje na jej temat. Wiadomo na pewno, że było to miejsce wygnania dla przestępców, którzy wcześniej zostali skazani na odcięcie nosa. Nazwa Rhinocorura pochodzi z greckiego „ῥινὸς κόρος” (rhinos koros). To oznacza „obcięte nosy”. Życie w tym miejscu było surową rzeczywistością dla beznosych wygnańców. Pozbawieni pierwotnej tożsamości, utworzyli społeczność związaną wspólnym cierpieniem i instynktem przetrwania. Opisy starożytnych tekstów, w tym autorstwa Strabona i Diodora Sycylijskiego, przedstawiają społeczność, która pomimo tragicznych warunków, wykazywała zdolność do adaptacji. Mumia jak z horroru. Naukowcy odkryli, że Egipcjanka sprzed 3,5 tys. lat mogła umrzeć w męczarniach Niezwykła mumia z drugiego tysiąclecia przed naszą erą ma szeroko otwarte, wykrzywione usta. Długo przypuszczano, że to efekt niedbałości balsamistów. Jednak najnowsze badania wskazują na... Życie w osadzie wygnańców było bardzo trudne. Ziemia wokół była słona, a woda ze studni w obrębie murów gorzka. Jako że potrzeba jest matką wynalazków, więźniowie robili sieci z trzciny, w które łapali nadlatujące znad morza przepiórki. Tak walczyli z głodem. Ucieczka nie wchodziła w grę. Nawet gdyby więźniom udało się przedostać do innych miast, nie mieliby szans na normalne życie. Naznaczenie w postaci obciętego nosa przesądzało o ich losie już do końca życia. Życie w piekle na Ziemi Z czasem Rhinocorura stała się symbolem kary i odkupienia. Przez te opowieści niektórzy uważali, że Rhinocolura to mit. A jednak osada istniała naprawdę i prawdopodobnie została zbudowana około 1300 r. p.n.e. Do dziś przetrwało jednak niewiele źródeł sprzed ponad 3000 lat. Większość tego, co wiemy o mieście, pochodzi od ludzi, którzy żyli tysiąc lat po jego zbudowaniu. W latach 80. XIX wieku archeolodzy odkryli pierwsze dowody na to, że miasto beznosych przestępców naprawdę istniało. Rhinocorura to teraz El-Arish tak jak egipska rzeka Wady-el-Arish. Na wzniesieniu około pół kilometra od morza znajdują się rzymskie ruiny, takie jak marmurowe kolumny, a także studnia z wodą pitną. Osada pozostaje przedmiotem fascynacji historyków, archeologów i gawędziarzy. To miejsce wygnania i cierpienia, ale też przykład społeczności, która wbrew skrajnym warunkom odtwarzała na swój sposób pewną normalność i codzienność. Oko za oko, nos za karę Kara obcięcia nosa była znana nie tylko w Starożytnym Egipcie. W ciągu wieków stosowano ją w różnych kręgach kulturowych na świecie. Praktyka ta miała na celu nie tylko ukaranie, ale również publiczne upokorzenie skazańca. Była to także forma przestrogi dla innych mieszkańców. Już Kodeks Hammurabiego zawierał zapisy dotyczące amputacji różnych części ciała, w tym nosa. Była to kara za poważne przewinienia np. fałszywe oskarżenia. W starożytnych Indiach z kolei nos obcinano kobietom oskarżonym o cudzołóstwo. W Polsce rynotomia była stosowana w XIV i XV w. jako kara za przestępstwa, takie jak oszczerstwo i fałszywe zeznania Współczesne przypadki obcięcia nosa, takie jak historia Bibi Aishy z Afganistanu, pokazują, że brutalna kara nadal jest praktykowana w ramach lokalnych tradycji i interpretacji prawa islamskiego​. Źródła: Ancient Origins, Bible.ca. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Największy cmentarz w Polsce. Jest 10 razy większy niż Stadion Narodowy
Największy cmentarz w Polsce znajduje się w Szczecinie i nie tylko należy do największych w kraju, ale też do największych w Europie. Historia szczecińskiej metropolii sięga początku XX wieku.
Spis treści: Gdzie znajduje się największy cmentarz w Polsce i co warto o nim wiedzieć? Zwiedzanie największego cmentarza w Polsce – szlakami historii i przyrody Największe cmentarze świata – gdzie znajduje się rekordzista? Największy cmentarz w Polsce nie znajduje się ani w Warszawie, ani w Krakowie, lecz w Szczecinie. Choć stołeczne nekropolie, takie jak słynne Powązki, mogą poszczycić się dłuższą historią i obecnością wielu postaci ze świata kultury i polityki, to właśnie Cmentarz Centralny w Szczecinie wyróżnia się pod względem rozmiaru. Nekropolia ta zajmuje imponujące 173 hektary, co czyni ją nie tylko największą w Polsce, ale również trzecią co do wielkości w Europie. Od momentu powstania w 1901 roku pochowano tu już ponad 300 tysięcy osób. Wśród nich znajdują się znani szczecinianie, zasłużeni lekarze, artyści, naukowcy, a także ofiary wojen i represji. Cmentarz pełni dziś nie tylko funkcję miejsca spoczynku, ale jest też ważnym elementem krajobrazu miejskiego, przypominającym park o charakterze dendrologicznym, z alejami, stawami i zabytkowymi pomnikami. Gdzie znajduje się największy cmentarz w Polsce i co warto o nim wiedzieć? Cmentarz Centralny w Szczecinie został oficjalnie otwarty 1 grudnia 1901 roku, na przełomie XIX i XX wieku. To dziś trzecia co do wielkości nekropolia w Europie i zarazem największy cmentarz w Polsce pod względem powierzchni. Obejmuje on aż 173 hektary, ustępując rozmiarami jedynie cmentarzom w Manchesterze (Wielka Brytania) i Hamburgu (Niemcy). Co ciekawe, plasuje się również w ścisłej czołówce największych cmentarzy na świecie. Przez ponad sto lat istnienia, teren był kilkukrotnie rozbudowywany i modernizowany. Pierwotnie powstała wschodnia część cmentarza z monumentalną bramą główną, kaplicą, kostnicą i aleją główną. W 1903 roku dobudowano zachodnią część, zaprojektowaną przez Wilhelma Meyera-Schwartau – znanego szczecińskiego architekta. Wyjątkowy charakter nadaje nekropolii jej parkowy układ urbanistyczny, z bogatą zielenią, szerokimi alejami i elementami krajobrazu naturalnego. Za projekt zieleni odpowiadał Georg Hannig, który był również pierwszym dyrektorem cmentarza. Układ roślinności nie był przypadkowy – komponowano go zgodnie z ideą cmentarza-ogrodu, charakterystyczną dla przełomu wieków. Historia Cmentarza Centralnego odcisnęła piętno na jego strukturze. Podczas wojen światowych wiele nagrobków i elementów infrastruktury uległo zniszczeniu, a sam teren ucierpiał także wskutek pożaru. Zorganizowana konserwacja cennych historycznie grobów rozpoczęła się dopiero w 2005 roku, a działania rewitalizacyjne trwają do dziś, obejmując zarówno renowacje pomników, jak i prace pielęgnacyjne zieleni oraz digitalizację archiwów. Zwiedzanie największego cmentarza w Polsce – szlakami historii i przyrody Cmentarz Centralny w Szczecinie, można zwiedzać indywidualnie lub z przewodnikiem, podążając wyznaczonymi trasami. Groby znanych osobistości, pomniki upamiętniające wydarzenia historyczne oraz unikatowa przyroda czynią z niego przestrzeń wyjątkową w skali kraju. Na cmentarzu spoczywają m.in.: Hermann Haken – burmistrz i mecenas rozwoju urbanistycznego Szczecina, Stanisława Engelówna – popularna aktorka filmowa i teatralna okresu międzywojennego, Marian Jurczyk – działacz „Solidarności”, internowany w stanie wojennym, dwukrotny prezydent Szczecina. Dla miłośników lokalnej historii przygotowano tematyczne trasy spacerowe, m.in. trasę historyczną, która zaczyna się przy Bramie Głównej i prowadzi przez najważniejsze kwatery, w tym tę poświęconą kombatantom, oraz obok pomników, kaplic i symbolicznych grobów. Tablice informacyjne ułatwiają orientację i zawierają opisy najciekawszych punktów. Dodatkowo, lokalni przewodnicy i pasjonaci historii miasta często organizują spacery z narracją, które pozwalają jeszcze lepiej zrozumieć kontekst i wartość tej przestrzeni. Walory przyrodnicze cmentarza są równie imponujące. Już na etapie projektowania nekropolii ponad sto lat temu założono, że będzie to miejsce parkowe, wzorowane na nowoczesnych, zachodnioeuropejskich nekropoliach, gdzie zieleń i krajobraz są integralną częścią przestrzeni pamięci. Dziś teren porasta blisko 415 gatunków drzew i krzewów, z czego wiele ma status pomników przyrody. Ścieżka dendrologiczna, która prowadzi przez najcenniejsze przyrodniczo części cmentarza, pozwala zobaczyć takie rzadkości jak sosna himalajska, lipa krymska, platan klonolistny, a także rozłożyste dęby i buki. Jesienią miejsce to przypomina ogród botaniczny, przyciągając miłośników fotografii, przyrody i spokojnych spacerów. Największe cmentarze świata – gdzie znajduje się rekordzista? Największym cmentarzem na świecie jest bezsprzecznie Wadi al-Salam („Dolina Pokoju”) w mieście Nadżaf w Iraku. Ta monumentalna nekropolia zajmuje aż 9,17 km² (917 hektarów), co czyni ją nie tylko największym miejscem pochówku pod względem powierzchni, ale również liczby zmarłych – szacuje się, że spoczywają tam miliony osób. Cmentarz funkcjonuje nieprzerwanie od VII wieku i ma ogromne znaczenie dla wyznawców islamu szyickiego, przyciągając pielgrzymów z całego świata. Porównywanie największych cmentarzy globu nie jest jednak łatwe – w zależności od źródła przyjmuje się różne kryteria: powierzchnię, liczbę grobów lub historyczną ciągłość pochówków. Pod względem liczby pochowanych osób wyróżnia się choćby Cmentarz Almudena w Madrycie, gdzie znajduje się około 5 milionów grobów. To czyni go jednym z najbardziej „zaludnionych” cmentarzy świata, który – mimo typowo funkcjonalnego charakteru – stał się turystyczną ciekawostką. Poza rozmiarem, niektóre światowe nekropolie zyskały sławę dzięki wyjątkowej estetyce, kulturowej wartości lub niezwykłej lokalizacji. Wśród nich znajdują się: Père-Lachaise w Paryżu – miejsce spoczynku takich ikon jak Jim Morrison czy Édith Piaf, Hollywood Forever Cemetery w Los Angeles – pełni funkcję nie tylko nekropolii, ale i sceny wydarzeń artystycznych i festiwali filmowych, Wesoły Cmentarz w Săpânţa (Rumunia) – słynny z kolorowych, rzeźbionych nagrobków z humorystycznymi inskrypcjami, Waverley Cemetery w Sydney – zlokalizowany na klifach z widokiem na ocean, uważany za jeden z najpiękniejszych cmentarzy świata, Okunoin Cemetery w Kōya-san (Japonia) – jeden z najświętszych miejsc buddyzmu Shingon, z ponad 200 tysiącami nagrobków w otoczeniu wiekowego lasu. Największe cmentarze świata różnią się funkcją, znaczeniem i charakterem. Niektóre to miejsce zadumy, inne pełnią również rolę muzeów, parków lub przestrzeni kulturowych, w których historia przenika się z codziennością. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Dlaczego woda jest niebieska? Powszechne wytłumaczenie to mit
Dlaczego woda jest niebieska? A może wcale nie ma tego koloru, tylko tak nam się wydaje? To jedno z najczęściej zadawanych pytań, na które przez lata udzielano błędnej odpowiedzi.
W tym artykule: Dlaczego woda jest niebieska? Jakiego koloru są lodowce? Dlaczego woda jest niebieska? To pytanie najczęściej słyszą rodzice dzieci w wieku przedszkolnym. Dorośli także szukają odpowiedzi na to pytanie. Ciekawość jest naturalna. W końcu oceany gromadzą ponad 97% wody na Ziemi. Są więc niezwykle ważne dla życia na naszej planecie. Codziennie mamy kontakt z wodą. Pijąc, biorąc prysznic, czy uprawiając sporty wodne. Woda to też lwia część krajobrazu Polski. Polacy chętnie wypoczywają na Mazurach czy nad Morzem Bałtyckim. Od wiosny do jesieni ogromną popularnością cieszą się też spływy kajakowe polskimi rzekami. Na zdjęciach i pocztówkach woda zazwyczaj jest niebieska. Ile jest w tym prawdy? Dlaczego woda jest niebieska? Przez wiele lat ludzie wierzyli, że morza i oceany mają niebieski odcień, ponieważ odbijają błękit nieba. To nie do końca prawda. Najwyższy czas rozprawić się z tym mitem. Oczywiście powierzchnia wody odbija kolor nieba. Woda może wydawać się niebieska w słoneczny dzień, szara podczas burzy, a nawet przybierać odcienie różu podczas zachodu słońca. Warto jednak zauważyć, że po zanurzeniu pod wodę, niebieski kolor pozostanie. Na zdjęciach satelitarnych morza i oceany także są niebieskie. W takich przypadkach woda nie odbija koloru nieba. Zachodzi inny proces. Czy morze odbija kolor nieba? – Ocean wydaje się niebieski, ponieważ czerwień, pomarańcz i żółć (światła o dużej długości fali) są pochłaniane przez wodę silniej niż kolor niebieski (światło o krótkiej długości fali). Kiedy więc białe światło słoneczne wpada do oceanu, odbija się głównie światło niebieskie – czytamy w artykule opublikowanym na łamach „Scientific American”. To oznacza, że kolor oceanu i kolor nieba są ze sobą powiązane. Występują jednak niezależnie od siebie. W obu przypadkach powstanie koloru niebieskiego wynika z preferencyjnej absorpcji światła o długich falach. Efekt ten widać tylko wtedy, kiedy woda jest bardzo czysta. Błoto, glony czy inne zanieczyszczenia rozpraszają światło. Wtedy woda traci błękitny odcień. 6 najpiękniejszych jezior na świecie. Ich widok zapiera dech w piersiach Najpiękniejsze jeziora świata to prawdziwe cuda natury, które nie tylko zachwycą oko, ale dostarczą też niezwykłych wrażeń. Wulkaniczne, polodowcowe, solne, a nawet wypełnione wrzącą si... Jaki jest kolor wody? Skoro woda nie jest niebieska, jaki ma kolor? Kolor wody zmienia się w zależności od warunków otoczenia. Niewielkie ilości wody (przykładowo w szklance lub butelce) wydają się bezbarwne, ale czysta woda ma lekko cyjanowy kolor, który staje się głębszy wraz ze wzrostem grubości obserwowanej próbki. Podsumowując: barwa wody jest spowodowana selektywną absorpcją i rozpraszaniem światła białego. Rozpuszczone pierwiastki lub zanieczyszczenia mogą nadać wodzie inny kolor. Na przykład rozpuszczone związki organiczne zwane garbnikami mogą barwić zbiorniki wodne na ciemnobrązowe kolory, a glony unoszące się w wodzie nadają wodzie zielony odcień. Przyroda zna też ekstremalnie kolorowe wyjątki. Na przykład różowe jezioro Hillier w Australii. Nietypowy kolor wody to skutek czerwonego barwnika wytwarzanego przez glony. Jakiego koloru są lodowce? Co z wodą w innych stanach skupienia? Śnieżne lodowce wydają się białe z daleka, ale gdyby przyjrzeć im się z bliska (kiedy są osłonięte przed bezpośrednim światłem otoczenia) wydają się ciemnoniebieskie ze względu na długą drogę wewnętrznego światła odbitego. Niewielkie ilości zwykłego lodu wydają się białe, ponieważ występuje w nich dużo pęcherzyków powietrza, a także dlatego, że małe ilości wody wydają się bezbarwne. W większych lodowcach ciśnienie powoduje wyciskanie pęcherzyków powietrza uwięzionych w nagromadzonym śniegu, zwiększając gęstość tworzonego lodu. Duże ilości wody wydają się cyjanowe, dlatego duży kawałek skompresowanego lodu lub lodowiec również ma cyjanowy odcień. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Gigantyczna lilia wodna – nowo odkryty gatunek zaskoczył botaników
Największa lilia wodna na świecie przez miliony lat pozostawała niezauważona przez człowieka. Spektakularne odkrycie ogromnej rośliny zadziwiło świat nauki i miłośników przyrody.
Spis treści: Odkrycie trzeciego gatunku olbrzymiej lilii wodnej — nowe fakty Rekordowe rozmiary i Victoria boliviana Botaniczna sensacja z Boliwii – odkrycie Victoria boliviana Gdzie występuje Victoria boliviana i czy grozi jej wyginięcie? Lilie wodne w Polsce – piękno, symbolika i literatura To jedna z najdziwniejszych roślin świata. Jej liście rośliny osiągają imponujące rozmiary, mogące pomieścić małe dziecko, a mimo to tak długo uchodziła uwadze badaczy. Nowo zidentyfikowana lilia z rodzaju Victoria to nie tylko cud botaniczny, ale również symbol tego, jak wiele tajemnic wciąż kryje przyroda. Odkrycie gatunku stanowi jeden z najważniejszych przełomów w botanice ostatnich lat. Odkrycie trzeciego gatunku olbrzymiej lilii wodnej — nowe fakty Do tej pory znaliśmy dwa gatunki olbrzymich lilii wodnych z rodzaju Victoria — Victoria amazonica oraz Victoria cruziana. Naukowcy z Royal Botanic Gardens w Kew w Londynie od lat podejrzewali jednak, że może istnieć jeszcze trzeci, nieznany gatunek. Te przypuszczenia zostały potwierdzone — nowa roślina, oficjalnie nazwana Victoria boliviana, została opisana naukowo dopiero w 2022 roku. Co istotne, choć nie była wcześniej sklasyfikowana, występowała naturalnie w swoim środowisku już od około miliona lat. Rekordowe rozmiary lilii Victoria boliviana Nowo opisany gatunek Victoria boliviana to obecnie największa lilia wodna na świecie – liście mogą osiągać aż 3,20 metra szerokości, co czyni je największymi i niepodzielonymi liśćmi znanymi w świecie roślin. Liście są nie tylko ogromne — ich spodnia część przypomina szkielet z bardzo mocnych żeber, co sprawia, że mogą utrzymać ciężar dochodzący do około 80–81 kg, pod warunkiem że obciążenie jest równomiernie rozłożone. Kwiaty tego gatunku – uznawane za najpiękniejsze kwiaty świata – są równie imponujące: otwierają się nocą, przez dwa kolejne wieczory, najpierw jako białe, a następnie zmieniają kolor na różowy, osiągając rozmiar około 36 cm średnicy. Badania genetyczne wykazały, że Victoria boliviana jest najbliżej spokrewniona z Victoria cruziana, od której oddzieliła się prawdopodobnie około 1 miliona lat temu. W porównaniu do innych gatunków z rodzaju Victoria, V. boliviana ma większe nasiona i zalążki, a jej liście łączą cechy pośrednie, jak choćby umiarkowana wysokość brzeżnego rantu liścia. Liście tej lilii mają również charakterystyczny, 7‑centymetrowy wysoki rant, który zapobiega wlewaniu się wody na ich powierzchnię, a od spodu chronią je groźne kolce i ostro zakończone żeberka. Naukowcy przez ponad 100 lat błędnie klasyfikowali ten gatunek jako odmianę innych lilii wodnych. Dopiero połączenie danych z zielników, nasion z Boliwii oraz szczegółowa analiza DNA pozwoliły na jego pełne opisanie jako oddzielnego gatunku w 2022 roku. Botaniczna sensacja z Boliwii – odkrycie Victoria boliviana Historia odkrycia Victoria boliviana rozpoczęła się na nowo w 2016 roku, kiedy boliwijskie ogrody botaniczne – Santa Cruz de la Sierra Botanic Gardens oraz La Rinconada Gardens – przekazały do Kew Gardens nieznane wcześniej nasiona lilii wodnej o wyjątkowo dużych rozmiarach. Gdy nasiona te zostały wysiane w warunkach kontrolowanych, rośliny zaczęły rozwijać się w sposób, który natychmiast przyciągnął uwagę badaczy – ich rozmiary znacząco przewyższały znane dotąd gatunki. Nowa roślina rosła obok dwóch już znanych gatunków z rodzaju Victoria, co pozwoliło naukowcom na bezpośrednie porównanie morfologiczne i analizę genetyczną. Wyniki tych badań były jednoznaczne: Victoria boliviana to odrębny gatunek, posiadający wyjątkowe cechy zarówno w zakresie budowy liści, jak i struktury kwiatów oraz nasion. Przełomowe odkrycie pokazuje, jak wiele jeszcze możemy dowiedzieć się o florze Ameryki Południowej. Co ciekawe, suszone okazy tej samej lilii znajdowały się w zielnikach Kew Gardens już od 177 lat, a w narodowym wykazie roślin Boliwii widniały od 34 lat. Pomimo tego, przez dekady błędnie uznawano je za przedstawicieli dwóch wcześniej znanych gatunków – Victoria amazonica lub Victoria cruziana. Jak podkreślają badacze, w obliczu gwałtownego zanikania bioróżnorodności, szybka i precyzyjna identyfikacja nowych gatunków ma kluczowe znaczenie dla ochrony przyrody i zrozumienia ekosystemów. Zastosowanie nowoczesnych metod, takich jak analiza DNA i modelowanie 3D, może przyczynić się do przyspieszenia badań nad nieznanymi dotąd organizmami. Gdzie występuje Victoria boliviana i czy grozi jej wyginięcie? Victoria boliviana rośnie nie tylko w kontrolowanych warunkach ogrodów botanicznych, ale również w naturalnym środowisku, gdzie jej widok robi równie spektakularne wrażenie. Największą lilię wodną świata można spotkać wśród roślin Amazonii w północno-wschodniej Boliwii, głównie na obszarach takich jak Amazonia Boliwijska, gdzie występuje w powolnie płynących rzekach, rozlewiskach oraz stawach. Jej imponujące liście, osiągające ponad 3 metry średnicy, są przedmiotem naukowej fascynacji. Choć dokładny powód ich gigantycznych rozmiarów nie jest do końca poznany, istnieje prawdopodobieństwo, że jest to mechanizm adaptacyjny, dzięki któremu roślina konkuruje o światło słoneczne z innymi organizmami wodnymi. W środowisku, gdzie światło stanowi cenny zasób, szeroka powierzchnia liścia pozwala efektywniej absorbować promieniowanie i wspierać proces fotosyntezy. Mimo swojego imponującego wyglądu, Victoria boliviana jest gatunkiem zagrożonym, być może w większym stopniu niż jej krewniacy – Victoria cruziana i Victoria amazonica. Jej zasięg występowania jest bardzo ograniczony, co czyni ją bardziej podatną na zmiany środowiskowe oraz presję ze strony działalności człowieka. Wylesianie Amazonii, zmiany hydrologiczne, zanieczyszczenie wód oraz rozwój infrastruktury w regionach tropikalnych to czynniki, które mogą poważnie zagrozić jej populacjom w naturze. Obecnie trwają działania mające na celu lepsze poznanie i ochronę siedlisk naturalnych tego gatunku, jednak bez szeroko zakrojonych inicjatyw ochronnych, Victoria boliviana może wkrótce znaleźć się na liście roślin krytycznie zagrożonych wyginięciem. Lilie wodne w Polsce – piękno, symbolika i literatura Choć lilie wodne spotykane w Polsce nie imponują rozmiarami tak jak Victoria boliviana, nadal zajmują ważne miejsce w kulturze, literaturze i ogrodnictwie. W polskich warunkach klimatycznych najczęściej występuje grzybień biały (Nymphaea alba), potocznie nazywany nenufarem. Gatunek ten jest ceniony za estetyczne, duże, białe kwiaty unoszące się na tafli wody, które tworzą malownicze widoki w zbiornikach wodnych. Nenufary rosną głównie w naturalnych jeziorach, starorzeczach, oczkach wodnych i stawach parkowych, a także w prywatnych ogrodach, gdzie są często sadzone jako rośliny ozdobne. Ze względu na stosunkowo niskie wymagania siedliskowe i odporność na zmienne warunki, są chętnie wybierane przez ogrodników do dekoracji zbiorników wodnych. Lilie wodne mają także silny wydźwięk symboliczny i literacki. W polskiej literaturze największą sławę przyniosła im powieść „Noce i dnie” Marii Dąbrowskiej, gdzie nenufary stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych motywów. Niezapomniana scena z filmowej adaptacji, w której Józef Toliboski, ubrany w biały garnitur, wchodzi do stawu, by zebrać kwiaty dla Barbary Niechcic, przeszła do historii jako ikoniczny obraz romantyzmu w polskim kinie. Choć grzybień biały nie osiąga gigantycznych rozmiarów jak jego południowoamerykańscy krewni, nadal pełni ważną rolę w polskich ekosystemach wodnych. Roślina ta wpływa na utrzymanie równowagi biologicznej zbiorników, zapewniając schronienie dla owadów, ryb i płazów, a także ograniczając rozwój glonów poprzez zacienienie wody. Źródło: Frontiers in Plant Science Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Wieś Adamczycha istnieje naprawdę. Jednak dworku Jana Pawła Adamczewskiego z „1670” tam nie znajdziecie
Premiera 2. sezonu „1670” to dobry moment, by rozwiać wątpliwości: gdzie szukać Adamczychy? Na mapie Polski rzeczywiście znajdziemy taką wieś, ale to nie tam stoi dworek Jana Pawła Adamczewskiego.
W tym artykule: Czy z Adamczycha z serialu „1670” istnieje naprawdę? Co można zobaczyć w skansenie w Kolbuszowej? Gdzie leży Adamczycha? Najciekawsze skanseny w Polsce Adamczycha niespodziewanie stała się jedną z najbardziej znanych wsi w Polsce. To zasługa serialu „1670”, który od grudnia 2023 r. cieszy się ogromną popularnością nie tylko wśród Polaków. Satyra o chłopach i sarmatach bawi widzów w całej Europie. Nie wszyscy rozumieją pewnie kontekst historyczny i społeczny, a ten jest istotny dla większości żartów. Polacy mają jeszcze jedną przewagę. Mogą zobaczyć na żywo miejsca, które pojawiły się w serialu. Czy z Adamczycha z serialu „1670” istnieje naprawdę? Gdzie leży Adamczycha i czy w ogóle istnieje? Te pytania zadaje sobie wiele osób po seansie „1670”. Sytuacja jest złożona. Sama wieś Adamczycha owszem, znajduje się na mapie Polski. Jednak to nie tam stoi dworek Jana Pawła Adamczewskiego czy gospoda „U Żyda”, która również pojawia się w serialu. Zabudowania te znajdują się w skansenie w Kolbuszowej. Widzowie mogą również kojarzyć miejscowy zbiornik wodny, wykorzystany w jednym z odcinków serialu. To po nim miał przejść chłop mylnie uznany przez Jakuba Adamczewskiego za Jezusa. Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej jest położone około 30 km od Rzeszowa. W trakcie zdjęć obiekt był niedostępny dla zwiedzających. Turyści i lokalsi mogą już spacerować po serialowej Adamczysze. W poniedziałki niebędące dniem świątecznym wejście do skansenu jest darmowe. Skansen w Kolbuszowej zachwycił nie tylko twórców serialu, ale też obsadę. – Kolbuszowa zrobiła na mnie ogromne wrażenie. Od razu zrozumiałem, dlaczego to właśnie miejsce przyciągnęło twórców serialu. Mam jednak silne przeczucie, że brałem udział w czymś szczególnym. To z pewnością serial, jakiego jeszcze nie było na świecie – mówił Michał Sikorski (odtwórca roli ojca Jakuba) w rozmowie z serwisem korsokolbuszowskie.pl. Co można zobaczyć w skansenie w Kolbuszowej? Na terenie skansenu cały czas stoją scenografie przygotowane na potrzeby serialu. To może sugerować, że „1670” doczeka się kontynuacji. Na razie nie ma jednak żadnych oficjalnych informacji na temat. Sam serial, poza popularnością, wzbudza też liczne kontrowersje. Kwestie sporne dotyczą nie tylko przedstawianego humoru, ale też nieścisłości historycznych. Wybierając się do skansenu w Kolbuszowej, warto więc wiedzieć, że nie znajdziemy tam chat z XVII w., jak mógłby sugerować tytuł hitu Netfliksa. Park etnograficzny tworzą zabudowania wsi z przełomu XIX i XX wieku. Obiekty dużej i małej architektury drewnianej są reprezentatywne dla kultury Lasowiaków oraz Rzeszowiaków. Mowa nie tylko o chatach, oborach czy stodołach, ale też młynie wodnym, kuźniach, szkole, karczmie czy remizie strażackiej. Jednym z najbardziej wyróżniających się obiektów jest kościół pw. św. Marka Ewangelisty. Mimo że skansen przedstawia realia codzienności sprzed ponad 100 lat, najstarsze budynki pochodzą nawet z XVIII w. To dwór z Brzezin z 1753 r. oraz spichlerz dworski z Bidzin z 1784 r. Gdzie leży Adamczycha? Skoro nie na Podkarpaciu, to gdzie znajduje się serialowa Adamczycha? Wieś, o której mowa w serialu, leży w woj. mazowieckim. A konkretnie w okolicach Ostrołęki. Tam również nagrano kilka scen. Sołtyska wsi ma nadzieję, że nagła sława uratuje Adamczychę przez całkowitym wyludnieniem i zapomnieniem. – Widzę, jak młodzi odchodzą do miasta, a wieś powoli się wyludnia. Boję się, że nasza nazwa może w ogóle zniknąć z mapy – mówiła Bożena Grzyb w rozmowie z „Faktem”. Obecnie wioskę zamieszkuje niespełna 50 osób. Nie ma tam nawet kościoła. Katolicy należą do parafii pw. św. Bartłomieja Apostoła w Baranowie oddalonym od Adamczychy o 10 km. Czas pokaże, czy serial przyniesie Adamczysze popularność, tak jak było to w przypadku wsi Jeruzal, gdzie kręcono serial „Ranczo”. Turyści do dziś jeżdżą tam, żeby zrobić sobie pamiątkowe zdjęcie na kultowej ławeczce pod sklepem. Poza Adamczychą i skansenem w Kolbuszowej serial „1670” powstawał też Zespole Cerkiewnym w Radrużu, również na Podkarpaciu. Zdobne wnętrza świątyni pojawiły się w scenach z Sejmiku. Zaplanuj wycieczkę śladami „Sex Education”. Podpowiadamy, gdzie znajdują się miejsca znane z serialu Serial „Sex Education” kończy się po czterech sezonach, ale to nie musi być koniec przygody. Wiemy, w których miejscach powstawały jedne z najważniejszych scen. Można je zobaczyć na wł... Najciekawsze skanseny w Polsce Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej to oczywiście niejedyne miejsce w Polsce, w którym można podejrzeć, jak żyli nasi przodkowie w minionych wiekach. Najstarszy skansen w Polsce znajduje się we Wdzydzach Kiszewskich na Pomorzu. Mowa o założonym w 1906 roku Kaszubskim Parku Etnograficznym. Blisko 120 lat temu Teodora i Izydor Gulgowscy zgromadzili w XVIII-wiecznej chałupie typowe dla tego czasu, sprzęty domowe i gospodarskie oraz cenną kolekcję czepców haftowanych złotem, obrazów malowanych na szkle i ceramiki. Obecnie na terenie 22 hektarów znajduje się ponad 50 obiektów z Kaszub, Kociewia i Borów Tucholskich. Są to: chałupy, dwory, szkoła, kuźnia, karczmy, wiatraki, kościoły, budynki gospodarcze i warsztaty rzemieślnicze. Na miejscu organizuje się też warsztaty etnograficzne. Jednym najbardziej znanych takich obiektów na Mazowszu jest skansen w Sierpcu. Na miejscu można zobaczyć: 9 zagród włościańskich, zagrodę młynarską z wiatrakiem, zespół dworski z murowanym dworem otoczonym parkiem, zespół karczemny, kuźnię i chałupę kowala, drewniany kościół wraz z dzwonnicą oraz drewniany dwór z XVIII w. Wiosną i latem między chatami biegają beztrosko zwierzęta, co jest dodatkową atrakcją zwłaszcza dla najmłodszych gości. Miłośników etnografii i historii na pewno zainteresuje też Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie. Jego nieoficjalnym symbolem jest wiekowy młyn, który widać z daleka. Skansen został podzielony na tematyczne sektory: Wyżynę Lubelską, Miasteczko, Powiśle, Podlasie, Nadbuże, Roztocze i Zespół Dworski. Muzeum zaprasza również do oglądania ekspozycji poświęconych codzienności Żydów mieszkających na Lubelszczyźnie w latach 30. XX wieku. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Obce cywilizacje są skazane na zagładę. Powód może dotyczyć także ludzkości
Dlaczego wciąż nie spotkaliśmy obcych? Naukowcy uważają, że każda cywilizacja niszczy własną planetę, zanim zdążymy ją odkryć. Postęp technologiczny może okazać się wyrokiem zarówno dla nich, jak i dla nas.
Spis treści: Potencjalne obce cywilizacje są zagrożone Technologia nie zawsze oznacza ratunek Co z obcymi cywilizacjami? Czy zahamowanie wzrostu to rozwiązanie problemu? Współcześnie większość społeczeństw na świecie nie wykazuje szczególnego zainteresowania potencjalnym istnieniem pozaziemskich form życia, choć są wyjątki. W Stanach Zjednoczonych wiara w istnienie obcych cywilizacji jest stosunkowo powszechna. Według sondażu przeprowadzonego przez Instytut Gallupa w 2021 roku, 41% Amerykanów wierzy, że UFO to w rzeczywistości pojazdy kosmiczne z innych planet. W poprzednich badaniach ten odsetek wynosił od 30% do 40%. Wiara w UFO i istoty pozaziemskie w USA jest silnie powiązana z popkulturą, szczególnie z takimi filmami jak „Bliskie spotkania trzeciego stopnia” i „Kontakt” oraz serialem „Z Archiwum X”. Produkcje te znacząco wpłynęły na rozpowszechnienie tych przekonań wśród Amerykanów. W miarę jak wiara w pozaziemskie cywilizacje staje się coraz bardziej powszechna, temat ten zaczyna przyciągać uwagę nie tylko amatorów, ale także naukowców Potencjalne obce cywilizacje są zagrożone Astrofizycy ostrzegają, że każda rozwijająca się cywilizacja, nawet taka, która w pełni przestawiła się na odnawialne źródła energii, może nieuchronnie doprowadzić do przegrzania swojej planety w ciągu 1000 lat. Taki wniosek wynika z nowego modelu opracowanego przez naukowców, którzy symulowali wzrost technologiczny oraz zużycie energii przez hipotetyczne obce cywilizacje. Wyniki są jasne: bez względu na to, jak czysta i efektywna jest energia, zawsze dochodzi do wycieku energii, który ostatecznie doprowadzi do zmian klimatu. Wnioski te można łączyć zarówno z naszą planetą, jak i poszukiwaniem życia poza Ziemią. Jeśli potencjalne obce cywilizacje napotykają te same fizyczne ograniczenia, może to wyjaśniać, dlaczego nie odkryliśmy jeszcze ich śladów. Badanie autorstwa Manasviego Lingama z Florida Tech i Amedeo Balbiego z Uniwersytetu Tor Vergata w Rzymie zostało opublikowane w bazie preprintów arXiv. Praca badaczy analizuje, jak zaawansowane cywilizacje mogą nieumyślnie doprowadzić do własnego upadku. Kluczową rolę w tej katastrofie odgrywają prawa termodynamiki, a zwłaszcza druga zasada termodynamiki, która mówi, że w każdym systemie energetycznym część energii zawsze ucieka w formie ciepła. Nawet jeśli cywilizacja w pełni przestawi się na zieloną energię, to nieuniknione straty cieplne będą kumulować się w atmosferze, powodując wzrost temperatury planety. Lingam porównuje to do nieszczelnej wanny. Jeśli wanna jest tylko częściowo wypełniona wodą, wyciek jest niewielki i nie stanowi zagrożenia. Jednak gdy wanna jest coraz bardziej napełniana — a zużycie energii rośnie wykładniczo — wyciek może szybko przekształcić się w powódź, zalewając cały dom. W tym przypadku „domem” jest planeta, a „powodzią” niekontrolowany wzrost temperatury, który z czasem doprowadzi do katastrofy klimatycznej. Technologia nie zawsze oznacza ratunek Wzrost technologiczny jest podstawą rozwoju cywilizacji, ale niesie ze sobą poważne wyzwania. Na Ziemi zużycie energii wzrosło wykładniczo od czasów rewolucji przemysłowej. W 2023 roku ludzkość zużyła około 180 000 terawatogodzin (TWh) energii. Chociaż obecnie znaczna część tej energii pochodzi ze spalania paliw kopalnych, które bezpośrednio przyczyniają się do globalnego ocieplenia, według badaczy nawet całkowite przejście na energię odnawialną nie zapobiegłoby ostatecznym problemom związanym z akumulacją ciepła. Zespół Lingama i Balbiego wykazał, że przy nieustannym wzroście zapotrzebowania na energię, każda cywilizacja w końcu napotka na barierę termiczną, której nie będzie w stanie pokonać. Chyba, że drastycznie ograniczy swoje zużycie energii. Co z obcymi cywilizacjami? Dla astrobiologów, którzy zajmują się poszukiwaniem życia poza Ziemią, wyniki tych badań mają duże znaczenie. Wzrost technologiczny obcej cywilizacji mógłby spowodować jej wyginięcie w mniej niż 1000 lat. To bardzo krótki czas w skali kosmicznej. Planety takie jak Ziemia potrzebują setek milionów lat, aby stać się nadającymi się do zamieszkania. W rezultacie jeśli cywilizacje technologiczne na innych planetach napotykają te same fizyczne ograniczenia, mogłyby wyginąć, zanim zdążymy je odkryć. Może to wyjaśniać tak zwany paradoks Fermiego, czyli pytanie, dlaczego nie znaleźliśmy śladów zaawansowanych obcych cywilizacji, mimo że statystycznie powinny one istnieć. Jeśli każda rozwijająca się cywilizacja zbyt szybko osiąga punkt, w którym jej zużycie energii niszczy planetę, może to oznaczać, że cywilizacje technologiczne są zbyt krótkotrwałe, abyśmy mieli szansę je zauważyć. Czy zahamowanie wzrostu to rozwiązanie problemu? Wyniki badań Lingama i Balbiego stawiają przed nami trudne pytania dotyczące przyszłości naszej cywilizacji. Choć technologia odgrywa kluczową rolę w rozwoju ludzkości, nieustanny wzrost zużycia energii może okazać się pułapką. Lingam sugeruje, że jednym z możliwych rozwiązań jest zahamowanie technologicznego i energetycznego wzrostu. Zamiast dążyć do nieograniczonego rozwoju, ludzkość mogłaby nauczyć się żyć w harmonii ze środowiskiem naturalnym, utrzymując stały poziom zużycia energii. – Jeśli gatunek wybrałby równowagę i nauczył się żyć w harmonii ze swoim otoczeniem, jego potomkowie mogliby przetrwać nawet miliard lat – tłumaczy Lingam. To sugeruje, że rozwiązanie problemu tkwi w znalezieniu stabilnego modelu funkcjonowania cywilizacji, który nie zakłada stałego wzrostu, lecz długotrwałą stabilność. Wyzwanie staje się jeszcze bardziej palące w kontekście zmian klimatu, z którymi ludzkość zmaga się coraz intensywniej. W długiej perspektywie pytanie o przyszłość ludzkości może sprowadzać się do wyboru: czy będziemy kontynuować rozwój, ryzykując przegrzanie planety, czy też zdecydujemy się na równowagę, rezygnując z wykładniczego wzrostu, aby zagwarantować sobie długowieczność? Niewykluczone, że przyszłość naszej cywilizacji może zależeć właśnie od tej decyzji. Źródło: NASA.
To polskie miasto ich zaskoczyło. Niemcy twierdzą, że właśnie tu odkryli turystyczny skarb
Szczecin coraz częściej trafia na listy turystycznych odkryć naszych zachodnich sąsiadów. Gości przyciągają tu barokowe zabytki, nowoczesna architektura i kuchnia, która łączy prostotę z wyrazistym smakiem.
Spis treści: Szczecin zachwycił Niemców Różnice między Berlinem i Szczecinem Polska nie jest najpopularniejszym kierunkiem turystycznym w Europie, mimo to coraz więcej turystów zza granicy zdaje się doceniać potencjał polskich miast. Gdańsk czy Kraków często są wymieniane wśród mniej oczywistych miejsc, które warto odwiedzić. W ostatnim czasie zagraniczne media chętnie opisują też inne miasta z Polski. W maju bohaterem artykułu opublikowanego na łamach brytyjskiego metro.co.uk był Wrocław. Autorki tekstu doceniły historię oraz architekturę stolicy Dolnego Śląska, a także bogatą ofertę kulinarną. Tym razem uwagę skupił na sobie Szczecin. O największym mieście Pomorza Zachodniego można przeczytać w niemieckim serwisie t-online.de. Szczecin zachwycił Niemców Szczecin został przedstawiony jako propozycja wydłużenia wycieczki do niemieckiej stolicy. – Tylko dwie godziny od Berlina leży polskie miasto Szczecin. Warto wybrać się na wycieczkę do sąsiedniego kraju, zwłaszcza ze względów kulinarnych – zachęca już na wstępie redakcja. Na miejscu szczególne uznanie Niemców zyskało harmonijne połączenie przeszłości z nowoczesnością. Z jednej strony monumentalne bramy miejskie z XVIII wieku (Berlińska i Królewska), a z drugiej futurystyczna bryła Filharmonii Szczecińskiej, która nocą zamienia się w świetlną rzeźbę. Wśród polecanych miejsc do odwiedzenia znalazło się też Muzeum Narodowe. Nieoficjalnym symbolem kulinarnym Szczecina jest oczywiście pasztecik szczeciński. Redakcja t-online.de doceniła jednak inne przysmaki – pierogi. Nie zabrakło też nawiązania do trunków wysokoprocentowych. – W tradycyjnych karczmach dominuje piwo, mięso i kiszona kapusta. Na kaca dobrze sprawdzają się polskie ogórki kiszone, idealne do piwa i wódki – piszą dziennikarze. Różnice między Berlinem i Szczecinem Wielu niemieckich turystów jest przyzwyczajonych do liberalnego podejścia Berlina do picia alkoholu w miejscach publicznych. W Szczecinie czeka ich jednak małe zaskoczenie. Stolica Pomorza Zachodniego co prawda kusi barami i lokalnym piwem, ale „Wegbier”, czyli popularne „piwo na drogę”, może skończyć się tu mandatem. Poza tym Szczecin jawi się Niemcom jako miasto przyjazne turystom. Jak można przeczytać w artykule, restauracje i bary są zauważalnie tańsze niż w stolicy Niemiec, choć – jak wszędzie – i tu inflacja daje się we znaki. Mimo to obiad czy wizyta w pubie kosztują mniej niż w Berlinie. Plusem jest też powszechna płatność bezgotówkowa. U naszych zachodnich sąsiadów nie jest to tak oczywiste i w wielu miejscach nadal nie zapłacimy kartą. Mimo drobnych różnic kulturowych niemieccy turyści czują się w Szczecinie swobodnie. Miasto powoli zdobywa miano „nieodkrytej perły” i wiele wskazuje na to, że jego popularność będzie rosła. Źródło: t-online.de Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Czy Neapolowi grozi katastrofa? Superwulkan pod miastem staje się aktywny
Neapol i okolice żyją w cieniu zagrożenia. Ostatnie badania pokazują, że superwulkan Campi Flegrei wykazuje oznaki przebudzenia, a włoskie władze przygotowały plan ewakuacji setek tysięcy mieszkańców.
Spis treści: Rośnie zagrożenie dla Neapolu Nie tylko Campi Flegrei zaskakuje badaczy Neapol to obok Rzymu i Mediolanu jedno z najchętniej odwiedzanych miast we Włoszech. Mało kto wie jednak, że niedaleko Neapolu znajduje się jeden z najgroźniejszych superwulkanów świata, czyli Campi Flegrei. I to właśnie przez jego aktywność w ostatnich dniach dosłownie zawrzało. Rośnie zagrożenie dla Neapolu Giuseppe Mastrolorenzo, wulkanolog z włoskiego Narodowego Instytutu Geofizyki i Wulkanologii (INGV), ostrzega, że erupcja może nastąpić w każdej chwili. – Nie można porównywać Campi Flegrei do bardziej znanych wulkanów, takich jak Etna. Ten wulkan może wybuchnąć znienacka, nawet jeśli wcześniej nie zaobserwujemy żadnych oznak deformacji gruntu czy bradyseizmu – mówi badacz cytowany przez przez serwis „The Munich Eye”. Tu warto wyjaśnić, że bradyseizm to bardzo powolne ruchy sejsmiczne, które mogą unosić powierzchnię terenu. Obecnie ziemia w rejonie Pozzuoli, miasteczka położonego zaledwie 14 km od Neapolu, podnosi się w tempie 3 centymetrów miesięcznie. To powoduje m.in. wysychanie basenów portowych. Lokalne władze opracowały już plany ewakuacji nawet pół miliona osób w ciągu 72 godzin. Większość ekspertów uważa, że zagrożenie nie jest bezpośrednie. Mastrolorenzo ma jednak inne zdanie. Jak twierdzi, nauka nie dysponuje wystarczającą wiedzą, by przewidzieć erupcję superwulkanu. Dodatkowym problemem jest brak danych historycznych oraz skomplikowana natura tego typu wulkanów. Nawet jeśli naukowcy spróbują ocenić ryzyko erupcji, nie da się tego zrobić z dużą pewnością. Niepokój wzbudzają również ostatnie wstrząsy. Na początku maja zanotowano tam trzęsienie ziemi o magnitudzie 4,4. Takie zjawiska mogą być zapowiedzią większej aktywności wulkanicznej. Szacuje się, że potencjalna erupcja Campi Flegrei mogłaby uwolnić dziesięć razy więcej energii niż słynna katastrofa Wezuwiusza z 79 roku n.e., która zniszczyła Pompeje i Herkulanum. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/05/wulkan-neapol-GettyImages-2204739214-a0acb8d.jpg" width="1024" height="683" alt="superwulkan" title="Pozzuoli, Neapol, Kampania, Włochy – 14 marca 2025 r.: Mieszkaniec wskazuje pęknięcia w ścianie sypialni powstałe w wyniku trzęsienia ziemi o magnitudzie 4,4, które nawiedziło obszar Campi Flegrei o godzinie 1:25 w nocy. Było to najsilniejsze wstrząsy zarejestrowane w trakcie zjawiska bradyseizmu, a epicentrum znajdowało się w pobliżu Pozzuoli." /> Nie tylko Campi Flegrei zaskakuje badaczy Mastrolorenzo zwraca też uwagę na wzrost emisji gazów. Codziennie z wnętrza wulkanu wydobywa się ponad 5 000 ton dwutlenku węgla, który gromadzi się w piwnicach, stwarzając zagrożenie dla zdrowia i życia. Z tego powodu czasowo ewakuowano niektóre szkoły i budynki mieszkalne. Jeszcze większe zaniepokojenie budzi fakt, że emisja siarkowodoru z krateru Solfatara wzrosła pięciokrotnie. To może być kolejny sygnał, że superwulkan przygotowuje się do erupcji. To niejedyne takie doniesienia w ostatnich tygodniach. W kwietniu zespół badaczy z USA dokonał przełomowego odkrycia. Po raz pierwszy w historii zaobserwowano aktywną erupcję wulkaniczną na grzbiecie śródoceanicznym. Podczas ekspedycji w pobliżu wybrzeży Kostaryki, naukowcy z pokładu batyskafu „Alvin” zauważyli zastygłą lawę, martwe rurkowce oraz pomarańczowe błyski lawy wydobywającej się z dna oceanu. To niezwykłe zjawisko dostarczyło cennych danych na temat podmorskich erupcji. Co ciekawe, stanowią one około 80% aktywności wulkanicznej na Ziemi. Mimo tej częstotliwości, są trudne do zaobserwowania ze względu na podwodną lokalizację. Źródła: The Munich Eye, Smithsonian Magazine Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Iracka wizjonerka, która zmieniła świat. Warszawa mogła być kolejnym dziełem Zahy Hadid
Zaha Hadid, architektka znana z odważnych i futurystycznych projektów, zapisała się w historii jako pierwsza kobieta nagrodzona Pritzkerem. Jej wizja sięgała także Warszawy, gdzie planowała stworzyć przełomowy wieżowiec Lilium Tower.
Spis treści: Dzieciństwo i edukacja – początki ikony Kariera pełna przełomów i wyzwań Zaha Hadid i Polska – projekt Lilium Tower w Warszawie Życie prywatne i śmierć – spuścizna niezapomnianej artystki Zaha Hadid jest dziś znana na całym świecie jako twórczyni spektakularnych budynków o płynnych, futurystycznych kształtach. Jej droga na szczyt nie była jednak łatwa. Będąc kobietą i imigrantką w zdominowanym przez mężczyzn świecie architektury, musiała nie tylko przełamywać konwencje artystyczne, ale także bariery kulturowe. Jej projekty, takie jak MAXXI w Rzymie czy Centrum Wodne w Londynie, zapisały się złotymi zgłoskami w historii architektury. Podobno właśnie w stolicy Wielkiej Brytanii jako 11-latka postanowiła, że zajmie się architekturą. Sama Hadid stała się potem symbolem niezależności, odwagi i bezkompromisowej wizji. Dzieciństwo i edukacja – początki ikony Zaha Hadid urodziła się 31 października 1950 roku w Bagdadzie, w rodzinie o silnych korzeniach intelektualnych i społecznych. Jej ojciec, Muhammad al-Hadid, był wpływowym politykiem i przemysłowcem, który promował świecki i postępowy model Iraku. Wychowywana w liberalnym i artystycznym środowisku, już jako dziecko wykazywała zainteresowanie zarówno naukami ścisłymi, jak i sztuką. Studiowała matematykę na American University of Beirut, zanim w 1972 roku przeniosła się do Londynu, by rozpocząć studia architektoniczne w renomowanej Architectural Association School of Architecture. Tam zetknęła się z postmodernizmem i dekonstrukcją, co na zawsze wpłynęło na jej postrzeganie estetyki. Kariera pełna przełomów i wyzwań Początki łatwe nie były. Sławę przyniosły jej projekty… niezrealizowane. Centrum rekreacyjne Peak Club w Hongkongu (1983 r.), budynek przy Ku’damm w Berlinie (1986 r.) i opera w Cardiff (1994 r.). Koncepcje Hadid były wizjonerskie, inspirujące i świeże na tyle, by wygrywać konkursy. Inwestorzy obawiali się jednak kierować je do realizacji. Uznawali za zbyt futurystyczne, nazbyt nowatorskie. Właśnie dlatego Zahę Hadid nazywano papierową architektką. Nawiasem mówiąc, Zaha nie używała komputera, tylko sama wykreślała swoje projekty na papierze. Dzięki temu zresztą mogły być potem pokazywane na wystawach sztuki. W końcu obawy inwestorów zostały przełamane. Pierwszą urzeczywistnioną bryłą był według jej koncepcji był budynek zakładowej straży pożarnej firmy Vitra w Weil am Rhein (dziś pawilon wystawienniczy). Warto zauważyć, że był to 15. rok pracy Zahy w zawodzie! Stopniowo zyskiwała coraz większe uznanie. Pierwsza dekada XXI w. to był jej czas. Contemporary Arts Center w Cincinnati (pierwsze amerykańskie muzeum zaprojektowane przez kobietę). Skocznia Bergisel w Innsbrucku – kontestowana ze względu na brak dialogu z otoczeniem, jako ciało obce wśród tradycyjnej alpejskiej zabudowy. Budynek administracyjny fabryki BMW w Lipsku. Projekt opery w chińskim Kantonie. To najbardziej znane z jej ówczesnych projektów. Zaha Hadid była pierwszą kobietą, która zdobyła Nagrodę Pritzkera (2004), a później także Nagrodę RIBA Stirling (dwukrotnie – w 2010 i 2011 roku). Jej twórczość łączyła nowoczesne technologie budowlane, cyfrowe modelowanie formy i nowatorskie podejście do funkcjonalności. Wśród najbardziej ikonicznych realizacji Hadid znajdują się: Centrum Nauki Phaeno w Wolfsburgu, muzeum MAXXI w Rzymie, Centrum Sportów Wodnych w Londynie (wybudowane na Olimpiadę 2012), wieżowiec Wangjing SOHO w Pekinie oraz Heydar Aliyev Center w Baku, uznawane za jedno z najbardziej organicznych dzieł współczesnej architektury. Założenia dekonstruktywizmu Zaha Hadid, obok Rema Koolhaasa, Franka Gehry’ego i Daniela Libeskinda, należy do najsłynniejszych reprezentantów dekonstruktywizmu w architekturze. I z pewnością jest jego najwybitniejszą reprezentantką płci żeńskiej. Prąd ten ukształtował się w latach 80. XX w. i był kontynuacją postmodernizmu. O ile tradycyjna architektura szukała harmonii i skupiała się na funkcji użytkowej budowli, dekonstruktywiści odrzucili takie podejście. Ich celem było zburzenie i odrzucenie starych architektonicznych porządków. Forma górowała u nich nad funkcją. W dekonstruktywizmie króluje krzywizna, także okien, sufitów czy podłóg. Chaos – takie można odnieść wrażenie, patrząc na dekonstruktywistyczne dzieło. Na takie radykalne odcięcie się od przeszłości pozwalała oczywiście rewolucja technologiczna, zaangażowanie do projektowania komputerów i możliwości współczesnej inżynierii. Teraz budynek nie musiał już szukać stabilności. Wręcz przeciwnie. Mógł być – wizualnie – radykalnie niestabilny, asymetryczny, prowokujący. Mógł być formalnie ekscentryczny. Mógł być krzykliwym manifestem. Cechy projektów Zahy Hadid Mimo że architektka wywodziła się ze świata arabskiego, muzułmańskiego, w jej twórczości inspiracji tą tradycją, nawet w zdekonstruowanej formie, nie widać. Zaha Hadid, jak na dekonstruktywistkę przystało, łączyła nietradycyjne materiały i niejednorodne płaszczyzny. Inspirowała się formami przyrody, w których obłości i krzywizny są czymś oczywistym. Szukała dynamizmu i energii. Zaczynała od ostrych kątów i surowych płaszczyzn (remiza) inspirowanych koncepcją suprematyzmu Kazimierza Malewicza i jego postulatem maksymalnego uproszczenia formy. Z czasem wypracowała własny styl, bazujący na założeniach futuryzmu, oznaczających całkowite zerwanie z tradycją, odrzucanie przeszłości i patrzenie w przyszłość. Jej projekty „złagodniały” w zakresie linii, zyskując łagodność i miękkość, ale zachowując dynamizm i energię. Głównym celem architektki stało osiągnięcie wrażenia płynności formy i ruchu. Stąd Hadid chętnie stosowała duże falujące powierzchnie. Przykładem niech będzie Centrum Hejdara Alijewa w Baku z 2014 r. Zaha Hadid oddziaływała na społeczeństwo nie tylko poprzez swoje projekty, czyli ślady w przestrzeni, ale także poprzez wpływ na studentów architektury. Zaraz po studiach zaczęła bowiem wykłady na swojej macierzystej Architectural Association School of Architecture, a potem na innych renomowanych uczelniach na świecie. Wystarczy wspomnieć Uniwersytet Sztuk Stosowanych w Wiedniu czy amerykańskie uniwersytety Columbia, Harvard i Yale. Zaha Hadid nie ograniczała się do budowli. Projektowała także przedmioty użytkowe, np. flakon perfum dla Donna Karan Women, biżuterię, np. pierścionek dla marki Bulgari, jachty, akcesoria kuchenne czy meble. Zaha Hadid i Polska – projekt Lilium Tower w Warszawie W 2008 roku Zaha Hadid została zaproszona do zaprojektowania wieżowca w samym centrum Warszawy. Lilium Tower, planowana jako 260-metrowa smukła wieża, miała stanąć w miejscu hotelu Marriott. Projekt prezentował się niezwykle futurystycznie – z dynamiczną fasadą przypominającą kwiatowe pąki, która miała podkreślać innowacyjność stolicy. Choć wizualizacje spotkały się z entuzjazmem, projekt nigdy nie został zrealizowany z powodu barier inwestycyjnych i urbanistycznych. Lilium Tower pozostaje symbolem niezrealizowanych ambicji warszawskiego krajobrazu i marzeń o odważnej, światowej architekturze w Polsce. Wpływ Hadid na polską scenę architektoniczną nie ograniczał się do projektu Lilium Tower. Jej odwaga w kształtowaniu przestrzeni, łamanie konwencji oraz konsekwencja artystyczna stały się wzorem dla wielu młodych projektantów w Polsce. W szkołach architektury jej projekty są studiowane jako przykład połączenia technologii z artyzmem, a jej biografia inspiruje kobiety do podejmowania śmiałych działań w tej nadal zdominowanej przez mężczyzn branży. Nawet bez fizycznej obecności jej budynków, duch Hadid jest widoczny w wielu współczesnych projektach, które odważnie wychodzą poza granice tradycyjnych form. Życie prywatne i śmierć – spuścizna niezapomnianej artystki Zaha Hadid prowadziła życie skoncentrowane wokół architektury. Nigdy nie założyła rodziny, co tłumaczyła całkowitym oddaniem swojej pasji. Jej biuro w Londynie stało się jednym z najbardziej wpływowych na świecie, zatrudniając setki architektów z różnych kontynentów. W 2016 roku zmarła nagle w Miami w wieku 65 lat w wyniku ataku serca. Wcześniej była hospitalizowana z powodu zapalenia oskrzeli. Jej śmierć wywołała ogromny smutek wśród architektów, krytyków i fanów na całym świecie. Została pochowana na Brookwood Cemetery w Wielkiej Brytanii. Jej dziedzictwo trwa w postaci ponad 950 zrealizowanych i zaprojektowanych obiektów oraz niegasnącego wpływu na myślenie o architekturze jako formie sztuki i wypowiedzi społecznej. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Zapomnij o Malediwach i Hawajach. Ta wyspa to numer jeden na Instagramie
Nie przewodniki turystyczne, lecz miliony zdjęć i hashtagów zdecydowały o tym wyborze. Sprawdź, które wyspy zyskały miano najpiękniejszych według użytkowników Instagrama.
Spis treści: Ta wyspa podbiła internet Oto najpiękniejsze wyspy świata Promocja kierunków turystycznych mocno ewoluowała w ostatnich kilkunastu latach. Jeszcze nie tak dawno temu miejsca na wakacje wybieraliśmy z oferty biur podróży. Wystudiowane zdjęcia nie zawsze oddawały rzeczywistość tego, co czeka nas na miejscu, ale dawały pewien zarys. Z czasem sami zaczęliśmy wybierać kierunki kolejnych podróży, choćby dzięki kolejnym nowościom w Google Maps. Równolegle rozwijały się inne platformy internetowe stworzone do oceniania atrakcji turystycznych i hoteli. Można się z tego śmiać, ale coraz większą rolę w podejmowaniu codziennych decyzji odgrywają też social media. Na całym świecie wiele jest tzw. insta spotów, czyli miejsc, gdzie internauci jeżdżą, aby zrobić sobie pamiątkowe zdjęcie z podróży. Im więcej zdjęć i oznaczeń, tym większa popularność. Nierzadko wybieramy kierunek kolejnego wyjazdu (albo zaczynamy się nim interesować) właśnie dzięki fotorelacjom i rolkom na Instagramie. Ta wyspa podbiła internet Niedawno użytkownicy Instagrama zostali po raz kolejny potraktowani jako eksperci w zakresie turystki. Zestawienie najpiękniejszych wysp na świecie opracowane przez biuro podróży Travelbag powstało na podstawie liczby hashtagów. Tym sposobem bezkonkurencyjna okazała się Bali. Indonezyjska wyspa zdeklasowała konkurencję, osiągając aż 75,1 miliona oznaczeń. To nie powinno być jednak dużym zaskoczeniem. Już od wielu sezonów tłumnie podróżują tam surferzy i influencerzy oraz inni poszukiwacze przyrody, kultury czy duchowości. Najpopularniejsze atrakcje na miejscu to plaża Kuta, wulkan Mount Batur, a także słynny Monkey Forest w Ubud, gdzie z bliska można zobaczyć makaki. Bali łączy w sobie różnorodność atrakcji z autentyczną atmosferą, przez co przyciąga zarówno backpackerów, jak i turystów lubujących się w luksusach. Oto najpiękniejsze wyspy świata Drugie miejsce w zestawieniu przypadło Sri Lance, która zebrała aż 18 milionów hashtagów. To wyspa znana z kolorowych krajobrazów. Od zielonych plantacji herbaty po złociste plaże i świątynie wpisane na listę UNESCO. Najpopularniejsze atrakcje turystyczne to m.in. historyczne miasto Kandy, skała Sigiriya oraz Park Narodowy Yala, na terenie którego żyją słonie czy krokodyle różańcowe. Podium zamyka Kuba z równie imponującą liczbą hashtagów – 15,3 miliona. Wycieczka tam jest jak podróż w czasie. Ulice Hawany wciąż tętnią rytmem salsy i przemykają nimi klasyczne amerykańskie samochody z lat 50. To także raj dla miłośników architektury kolonialnej, cygar i rumu. Poniżej pełna dziesiątka najpiękniejszych wysp na świecie według popularności na Instagramie: Bali Sri Lanka Kuba Jamajka Phuket, Tajlandia Malediwy Republika Dominikańska Lombok Oahu, Hawaje Maui, Hawaje Źródło: Time Out Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Nie tylko Zakopane i Władysławowo – 5 miejsc na weekendowy wypad o każdej porze roku
Wypad na weekend to coraz popularniejszy sposób na aktywny odpoczynek bez konieczności długiego planowania. W Polsce nie brakuje miejsc, które zaskoczą nawet doświadczonych podróżników.
Spis treści: Park Wodny Suntago – na weekend z rodziną Góry Opawskie – na krótki wypad na trekking po górach Międzyzdroje – nad morze o każdej porze roku Karpacz – na zwiedzanie i chodzenie po górach Jeziora Augustowskie – nad wodę Weekend w Polsce to szansa na odkrycie miejsc, które często mijamy w codziennym pośpiechu. Nie trzeba lecieć za granicę, by poczuć się jak na wakacjach – wystarczy kilka godzin jazdy samochodem czy pociągiem. Od górskich szlaków i malowniczych jezior po klimatyczne miasteczka i tętniące życiem miasta – w każdym regionie znajdziesz coś, co pozwoli ci oderwać się od rutyny. Właśnie dlatego przygotowaliśmy zestawienie 5 pomysłów, które idealnie nadają się do zrealizowania podczas krótkiego wyjazdu. Park Wodny Suntago – na weekend z rodziną Weekend w Polsce blisko Warszawy? Dobrym wyborem będzie Suntago – największy zadaszony park wodny w Europie. Obiekt znajduje się w miejscowości Wręcza, w gminie Mszczonów, około 60 km od stolicy. Dojazd jest bardzo wygodny – samochodem zajmuje niespełna godzinę trasą S8, a z Warszawy i Łodzi kursują także specjalne busy organizowane przez park. W strefie Jamango poczujesz się jak na tropikalnej wyspie – otaczają cię palmy, egzotyczne rośliny i setki atrakcji wodnych. To tutaj znajdziesz aż 32 zjeżdżalnie tematyczne, w tym rekordową Jungle Eclipse – najdłuższą zjeżdżalnię w Europie o długości 320 m. Dla najmłodszych przygotowano brodzik i wodne place zabaw. Miłośnicy relaksu odnajdą się w Saunarium – z saunami suchymi i mokrymi, grotą solną oraz aromaterapią. W strefie Relax czekają baseny lecznicze z wodą termalną, siarkową i solankową, a także bogata oferta Wellness & SPA. Suntago należy do kompleksu Park of Poland. Na dłuższy pobyt można zatrzymać się w Suntago Village – domkach i apartamentach dla 4 lub 8 osób. Na miejscu znajdziesz także liczne restauracje serwujące dania kuchni polskiej, włoskiej, azjatyckiej i amerykańskiej. Dzięki temu cały weekend w Suntago można zaplanować bez wychodzenia poza kompleks. Jak zaplanować weekend w Suntago: Godziny otwarcia: codziennie od 10:00 do 22:00 Bilety: od około 89 zł za bilet ulgowy i 119 zł za normalny (cena za 4 godziny); bilety całodniowe to odpowiednio ok. 109 zł i 149 zł Dojazd: własnym samochodem (duży parking płatny), busy z Warszawy i Łodzi, możliwy także dojazd koleją do Mszczonowa i dalej taksówką Noclegi: Suntago Village – domki/apartamenty z aneksem kuchennym, cena od ok. 450 zł za dobę Góry Opawskie – na krótki wypad na trekking po górach Góry Opawskie to perła Opolszczyzny, położona na południu województwa, tuż przy granicy polsko-czeskiej. Są to niewysokie góry, dlatego świetnie nadają się na rodzinny wyjazd z dziećmi oraz dla osób starszych. Ich walory chroni Park Krajobrazowy Góry Opawskie, który wchodzi w obszar sieci Natura 2000. Na turystów czekają tu malownicze trasy wzdłuż górskich strumyków i leśne polany, jak np. w Cichej Dolinie. Atrakcją są także wypiętrzenia skalne o intrygujących nazwach: „Karolinki”, „Karliki” i „Piekiełko”. Warto też zobaczyć ukryty wśród skał zbiornik wodny „Żabie Oczko”. Szlaki prowadzą na szczyty takie jak: Srebrna Kopa Zamkowa Góra Góra Chrobrego Najwyższym punktem jest Kopa Biskupia (890 m n.p.m.), bardzo popularna wśród polskich i czeskich turystów. Baza wypadowa: wioski Jarnołtówek i Pokrzywna to doskonałe miejsca na rozpoczęcie górskich wędrówek. Znajdziesz tam pensjonaty, agroturystyki i restauracje serwujące regionalną kuchnię. Stąd można też szybko dostać się do Czech – np. na pobliskie wyciągi narciarskie. Z kolei w Głuchołazach, skąd prowadzi szlak na Górę Chrobrego, warto poznać historię dawnego uzdrowiska i średniowiecznego wydobycia złota. Jak zaplanować weekend w Górach Opawskich Dojazd: z Opola ok. 1 godzina samochodem (60 km) drogą krajową nr 46; z Wrocławia ok. 2 godziny (150 km). Do Głuchołaz kursują pociągi regionalne z Opola. Szlaki: otwarte całorocznie, bez opłat za wstęp. Trasy: od łatwych spacerowych (1–2 h) po dłuższe wędrówki (4–5 h). Noclegi: pensjonaty w Jarnołtówku i Pokrzywnej od ok. 150–200 zł za dobę w pokoju dwuosobowym; gospodarstwa agroturystyczne tańsze. Atrakcje dodatkowe: w sezonie zimowym – czeskie stoki narciarskie dostępne w ok. 20 minut jazdysamochodem; latem – ścieżki rowerowe i kąpieliska w dolinach rzek. Międzyzdroje – nad morze o każdej porze roku Międzyzdroje – nad morze o każdej porze roku Planujesz wyjazd na weekend? Niezależnie od pory roku warto odwiedzić Międzyzdroje – jedno z najpopularniejszych nadmorskich miast w Polsce. Latem trzeba się liczyć z dużą liczbą turystów, ale już wiosną czy jesienią można spokojnie korzystać z uroków tego miejsca, ciesząc się ciszą i klimatem Bałtyku. W Międzyzdrojach czeka szeroka plaża otoczona malowniczymi klifami. Obok znajduje się przystań rybacka, gdzie skosztujesz świeżych ryb prosto z kutra. W sezonie letnim można także wybrać się na rejs statkiem wycieczkowym po Morzu Bałtyckim. Jednym z największych skarbów regionu jest Woliński Park Narodowy – chroniący cenne gatunki roślin i zwierząt oraz wyjątkowe nadmorskie krajobrazy. Z Międzyzdrojów prowadzą liczne szlaki turystyczne: na Kawczą Górę (najwyższy punkt z widokiem na Bałtyk) czy do Zagrody Pokazowej Żubrów. To także świetne miejsce na wycieczki rowerowe i piesze. Na samym wybrzeżu znajdziesz promenadę z licznymi restauracjami, która prowadzi do słynnej Alei Gwiazd i na Molo w Międzyzdrojach – jedno z najdłuższych w Polsce. To idealna trasa na wieczorny spacer. Jak zaplanować weekend w Międzyzdrojach: Dojazd: Międzyzdroje leżą ok. 100 km od Szczecina (ok. 1,5 h samochodem). Można tu dojechać także pociągiem – bezpośrednie połączenia z Warszawy, Poznania i Wrocławia. Noclegi: pensjonaty i apartamenty od ok. 180–250 zł za dobę (2 osoby), hotele 4★ od ok. 350 zł. Poza sezonem ceny są znacznie niższe. Atrakcje płatne: wejście do Zagrody Pokazowej Żubrów – ok. 12 zł normalny, 6 zł ulgowy; rejsy statkiem – od 40–50 zł za osobę. Sezon: plaża i szlaki dostępne są całorocznie; największe atrakcje turystyczne działają od wiosny do jesieni. Gastronomia: szeroka oferta restauracji i smażalni ryb – najwięcej przy promenadzie, czynne także poza sezonem. Karpacz – na zwiedzanie i chodzenie po górach Karpacz – na zwiedzanie i chodzenie po górach Weekend w Polsce w górach? Świetnym wyborem będzie Karpacz – serce Karkonoszy, do którego bez problemu dojedziesz z Wrocławia (ok. 2 h jazdy samochodem) lub z Jeleniej Góry (ok. 20 min). Miasteczko leży u podnóża Karkonoskiego Parku Narodowego, a stąd prowadzi najpopularniejszy szlak na Śnieżkę (1603 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Sudetów. W okolicy znajdziesz liczne, malownicze trasy piesze, które prowadzą na przełęcze i punkty widokowe, jak np. Słonecznik, Pielgrzymy czy okolice Małego i Wielkiego Stawu. Wędrówkę umilają edukacyjne tablice z ciekawostkami przyrodniczymi. Po drodze można odpocząć w górskich schroniskach, które serwują ciepłe posiłki i oferują noclegi w klimatycznej atmosferze. Dla mniej doświadczonych turystów idealna będzie wycieczka do Schroniska Samotnia nad Małym Stawem – jedno z najbardziej malowniczych miejsc w Polsce, często wybierane przez pary na romantyczny weekend. Równie urokliwy jest Dziki Wodospad, który stał się popularnym miejscem zdjęć. W Karpaczu nie można pominąć wizyty w Kościółku Wang – unikalnej, drewnianej świątyni przeniesionej z Norwegii, otoczonej ogrodem i przykościelnym cmentarzem. To jedno z najważniejszych zabytków regionu. Miasto oferuje także sporo atrakcji dla rodzin i młodzieży: parki linowe, tor bobslejowy Kolorowa, muzeum Karkonoskie Tajemnice, a także spacerową ścieżkę wzdłuż potoku, łączącą dwie części miasta. Po całym dniu aktywności warto odwiedzić lokalne restauracje – od tradycyjnych góralskich knajpek po nowoczesne bistro. Praktyczne informacje: Dojazd: z Wrocławia – ok. 2 godziny samochodem (120 km); z Warszawy – ok. 5 godzin (450 km); do Karpacza kursują też busy i autobusy z Wrocławia i Jeleniej Góry. Noclegi: pensjonaty i agroturystyki od ok. 200 zł za pokój 2-os.; hotele 3–4★ od 350 zł za dobę; schroniska górskie od 80–120 zł/os. Bilety wstępu: do Karkonoskiego Parku Narodowego – 9 zł ulgowy, 12 zł normalny (dzień); Kościół Wang – 12 zł normalny, 7 zł ulgowy; tor bobslejowy – od 15 zł za zjazd. Sezon: szlaki dostępne całorocznie, ale zimą zalecane są raczki/łańcuchy. Latem największe oblężenie na Śnieżce – warto wyruszyć wcześnie rano. Gastronomia: bogata baza restauracyjna, m.in. karczmy z kuchnią karkonoską (kwaśnica, pierogi, jagnięcina). Jeziora Augustowskie – nad wodę Weekend w Polsce na Podlasiu? Idealnym wyborem będzie Augustów i jego malownicze jeziora – w okolicy znajduje się ponad 20 akwenów, które tworzą unikalny krajobraz i pozwalają odpocząć wśród natury. To świetne miejsce zarówno dla grup znajomych, rodzin z dziećmi, jak i par szukających romantycznych widoków. Można tu kąpać się, uprawiać sporty wodne, pływać kajakiem, żaglówką czy rowerkiem wodnym. Wieczorami popularną atrakcją są ogniska i biesiady nad wodą, a dla miłośników ciszy – spacery brzegiem jezior w otoczeniu lasów Puszczy Augustowskiej. Jezioro Białe – perełka z krystaliczną wodą Jednym z najpiękniejszych jezior regionu jest Jezioro Białe (Krechowieckie), położone we wsi Przewięź, kilka kilometrów od Augustowa. Otaczają je sosnowe lasy, a na tafli wody widać cztery wyspy. Miejsce to słynie z krystalicznie czystej wody, w której można bezpiecznie się kąpać. Na brzegu znajduje się popularna plaża zwana „Patelnią” z możliwością wypożyczenia kajaków, rowerków wodnych i skuterów. Jezioro Necko – serce Augustowa Jezioro Necko leży w samym Augustowie i jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc regionu. Znajduje się w obszarze chronionym „Krajobraz Puszcza i Jeziora Augustowskie”, a jego okolice pełne są rzadkich gatunków ptaków i ryb, takich jak łabędź niemy, miętus, sieja czy troć jeziorowa. Latem to prawdziwe centrum aktywności wodnej: działa tu profesjonalny wyciąg do nart wodnych, organizowane są imprezy i zawody sportowe, a na turystów czekają plaże i bary nad wodą. Jak zaplanować weekend pod Augustowem: Dojazd: Augustów leży ok. 3 godziny jazdy z Warszawy (240 km) i 2 godziny z Białegostoku (90 km). Do miasta kursują też bezpośrednie autobusy i pociągi. Noclegi: pensjonaty i kwatery od ok. 120–160 zł/doba (pokój 2-os.), hotele 3–4★ od 250–400 zł; pola namiotowe i kempingi nad jeziorami – od 30–50 zł/os. Wypożyczenie sprzętu wodnego: kajak – od 20 zł/h, rowerek wodny – od 25 zł/h, skuter wodny – od 150 zł/h. Wyciąg nart wodnych na Jeziorze Necko: bilety od 50 zł za 15 min; całodniowy karnet ok. 250 zł. Sezon: najlepszy czas to lato i początek jesieni, ale spacery i wypady rowerowe nad jeziora warto zaplanować także wiosną. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odkryto nowy gatunek „robaka głębinowego”. Przez lata wymykał się badaczom
W głębinach oceanu odkryto stworzenie, którego ruchy przypominają latający dywan. Przez lata pozostawało poza zasięgiem naukowców, aż w końcu udało się je opisać. Co to za tajemniczy robak?
W tym artykule: Nowy robak głębinowy w Pacyfiku Zaskakujące odkrycie u wybrzeży Kostaryki Życie na dnie oceanu Co łączy kosmos i oceany? Oba te światy wciąż nie są w pełni zbadane przez człowieka. W przypadku mórz może to wręcz zaskakiwać. W końcu powierzchnię naszej planety w większości pokrywa woda. Ba, to właśnie w wodzie miało rozpocząć się życie na Ziemi. Nowy robak głębinowy w Pacyfiku W morzach i oceanach dosłownie roi się od nieznanych form życia. Według badaczy nie znamy nawet połowy z nich. I rzeczywiście każdego roku biolodzy morscy informują o odkryciach nowych podgatunków lub stworzeń zupełnie nam wcześniej nieznanych. Niedawno do listy świeżynek dołączył Pectinereis strickrotti, czyli nowy gatunek z rodziny morskich zwierząt zwanych nereidami. Co o nim wiemy? Naukowcy odkryli Pectinereis strickrotti w Kostaryce. Nieznany do tej pory okaz znajdował się w podwodnym wycieku metanu, około 80 km od wybrzeża. Miejsce odkrycia nie było przypadkowe. Przed osiągnięciem dojrzałości płciowej nereidy zamieszkują części dna morskiego, w których gaz cieplarniany ucieka ze skał i osadów w postaci pęcherzyków. Dopiero jako dorosłe wypływają ze swoich domów, aby znaleźć partnerów i złożyć ikrę. Zaskakujące odkrycie u wybrzeży Kostaryki Pectinereis strickkrotti po raz pierwszy zaobserwowała w 2009 roku załoga łodzi podwodnej HOV Alvin. Podwodny pojazd badawczy, będący własnością Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, odegrał swoją rolę także w odkryciu wraku Titanica. – Kiedy zobaczyliśmy to coś, od razu zaczęliśmy pytać, co to jest. Kręgowiec? Jakaś dziwna ryba? Mieliśmy niewyraźny obraz i tyle, ale byliśmy bardzo zaintrygowani – mówi „PopSci” główny pilot Alvina Bruce Strickrott. Zespół powrócił do wybrzeży Kostaryki w 2018 r. Wówczas podczas nurkowania trafili na sześć lub więcej osobników niezidentyfikowanego gatunku. Wyglądały tak samo jak te w 2009 r. Załoga zebrała kilka okazów w pojemniki próżniowe. Wykonała też serię zdjęć i filmów, aby formalnie opisać nowy gatunek. Nowy gatunek nereid został opisany na łamach czasopisma „PLOS ONE”. Z artykułu dowiadujemy się na przykład, że P. strickrotti mierzy około 10 cm długości. Jego podłużne ciało porastają pierzaste wyrostki zakończone skrzelami. To parapodia, które pomagają mu pływać. Samce mają również duże kolce na końcach ogonów, co według zespołu może mieć związek z rozmnażaniem. To się dzieje naprawdę. Orka sama zabiła żarłacza białego. Pierwszy udokumentowany przypadek Do czego zdolna jest orka? Jak się okazuje, drapieżnik ten potrafi samodzielne zabić i wypatroszyć żarłacza białego. Aż trudno uwierzyć, ile czasu trwa cała taka „operacja”. Życie na dnie oceanu Jako że stworzenie to żyje na głębokości prawie kilometra, gdzie panuje ciemność, jest ślepe. Jak więc radzi sobie w odmętach Pacyfiku? Naukowcy sugerują, że żyjątko ma najprawdopodobniej wyostrzone zmysły węchu i dotyku. To pomaga mu przemieszczać się w ciemności i unikać zagrożeń. Prawdopodobnie odżywia się bakteriami i innymi nereidami. Konsumpcję ma mu umożliwiać zestaw solidnych szczęk w kształcie szczypiec. – Pływają powoli, ale kiedy naprawdę chcą się poruszyć, zaczynają falować prawie jak żywy magiczny dywan. Pierwszą rzeczą, która naprawdę rzuciła mi się w oczy, była ich szybkość – wspomina Strickrott. Nieznane do tej pory stworzenie zostało nazwane właśnie na cześć Strickrotta. To uhonorowanie jego pracy jako pilota, która odegrała kluczową rolę w odkryciu. Co ciekawe, to niejedyne zwierzę noszące jego nazwisko. Wcześniej otrzymała je także Eptitretus strickrotti, śluzica zamieszkująca głębiny morskie. Biolodzy morscy planują ponownie wyruszyć w morze jeszcze w tym roku. Tym razem chcą zbadać głębokie wycieki metanu u wybrzeży Alaski i Chile. Źródła: PopSci; PLOS ONE. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
„Tu wszystko smakuje inaczej” – odwiedziłem kraj, który przez dekady był zamknięty
Albania coraz popularniejszy wakacyjny kierunek wśród Polaków – kusi dziewiczymi plażami, górskimi krajobrazami i autentyczną kulturą. Dowiedz się, dlaczego ten bałkański kraj staje się turystycznym fenomenem i jak przygotować się do podróży.
Spis treści: Durres i Riwiera Albańska – wypoczynek dla każdego Najciekawsze atrakcje Albanii – co naprawdę warto zobaczyć? Naturalne i historyczne cuda Albanii – perełki poza głównym szlakiem Albania poza utartym szlakiem – Theth i Góry Przeklęte Czego nie wolno robić podczas wakacji w Albanii? Czy do Albanii potrzebny jest paszport? Choć jeszcze dekadę temu Albania była na marginesie europejskiej turystyki, dziś przyciąga podróżników szukających alternatywy dla zatłoczonych kurortów. Zachwyca różnorodnością – od piaszczystych plaż Riwiery Albańskiej po dzikie szlaki Gór Przeklętych. Co sprawia, że Albania zdobywa tak dużą popularność wśród turystów z Polski i Europy? Jakie atrakcje czekają na miejscu i na co warto zwrócić uwagę przy planowaniu podróży? Durres i Riwiera Albańska – wypoczynek dla każdego Durres, jedno z najstarszych miast Albanii, dynamicznie przekształca się w nowoczesny kurort przyciągający tysiące turystów z całej Europy. Położone nad Morzem Adriatyckim, z szerokimi plażami i rozwijającą się infrastrukturą turystyczną, staje się konkurencją dla znanych destynacji jak Chorwacja czy Grecja. Coraz liczniejsze hotele, restauracje, promenady i beach bary zbliżają standardy regionu do europejskich liderów branży turystycznej. Albania może poszczycić się dostępem aż do dwóch mórz – Adriatyckiego i Jońskiego, co znacząco rozszerza możliwości wypoczynku. W kontraście do nadmorskich kurortów, interior kraju pozostaje niemal nietknięty – pełen dzikiej przyrody, tradycyjnych wiosek i zapierających dech w piersiach krajobrazów. To połączenie sprawia, że Albania wakacje oferuje dla każdego coś wyjątkowego – od komfortowego wypoczynku all inclusive, po niezależne podróże z plecakiem, z dala od utartych szlaków. Bez względu na wybraną formę wypoczynku, pozostanie przez cały tydzień w jednym miejscu byłoby stratą potencjału tego kraju. Albania ma powierzchnię zaledwie 28 748 km², co czyni ją idealną do organizacji wycieczek objazdowych, jednodniowych wypadów i krótkich eskapad po górach i miasteczkach. Wiele atrakcji znajduje się w zasięgu 2–3 godzin jazdy samochodem, co znacznie ułatwia planowanie aktywnego urlopu. Kraj jest również prawdziwym rajem dla miłośników fotografii – intensywne kolory, kontrasty krajobrazowe i wyjątkowa architektura sprawiają, że niemal każde ujęcie może stać się pocztówką. Najciekawsze atrakcje Albanii – co naprawdę warto zobaczyć? Choć Albania kojarzy się głównie z Tiraną, w której jest sporo do zobaczenia, i kurortami Riwiery Jońskiej, to prawdziwe piękno tego kraju odkrywa się z dala od utartych szlaków. Odwiedziwszy Albanię w ramach miesięcznej podróży po Bałkanach, zauważyłem, że prawdziwy klimat Albanii kryje się w miejscach mniej znanych, często pomijanych przez masową turystykę. Berat – miasto tysiąca okien Jednym z najbardziej urzekających miejsc jest Berat, zwany również „miastem muzeum”. Wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, zachwyca historyczną zabudową rozlokowaną na zboczu wzgórza, z którego wyrasta średniowieczny zamek Kalaja e Beratit. Charakterystyczna architektura domów z białymi elewacjami i wieloma oknami nadała miastu przydomek „miasto tysiąca okien”. Spacer po jego kamiennych uliczkach to jak podróż w czasie – do epoki, w której kultura osmańska mieszała się z lokalną tradycją. Kanion Osumi – cud natury nie tylko dla fotografów Zaledwie 17 kilometrów na północ od Beratu znajduje się Kanion Osumi – jedna z najpiękniejszych formacji geologicznych w kraju. Ten 26-kilometrowy kanion wapienny zachwyca spektakularnymi widokami, stromymi ścianami dochodzącymi nawet do 450 metrów wysokości i soczyście zielonym otoczeniem. Dla miłośników przyrody przygotowano specjalne punkty widokowe, z których można podziwiać zachód słońca, a także wykonywać efektowne zdjęcia. W sezonie wiosennym i letnim, gdy poziom rzeki Osumi pozwala na bezpieczne spływy, organizowany jest rafting, który umożliwia zobaczenie kanionu z zupełnie innej perspektywy – z poziomu wody. To przygoda zarówno dla początkujących, jak i bardziej zaawansowanych miłośników sportów wodnych. Naturalne i historyczne cuda Albanii – perełki poza głównym szlakiem Dolina rzeki Wjosy – ostatnia dzika rzeka Europy Na tle europejskich rzek Wjosa wyróżnia się niespotykaną dzikością i naturalnością – jest uważana za najbardziej naturalną sieć rzeczną na kontynencie. Jej bieg nie został zaburzony przez zapory, sztuczne kanały czy regulacje brzegów, co czyni ją niezwykle cenną przyrodniczo. Woda płynie swobodnie przez cały ekosystem doliny, tworząc siedliska dla rzadkich gatunków ptaków, ryb i ssaków. Niestety, planowane budowy ośmiu zapór hydrotechnicznych stanowią poważne zagrożenie dla tego unikatowego krajobrazu. Choć inwestycje te zostały na razie wstrzymane, przyszłość Wjosy wciąż pozostaje niepewna, dlatego tym bardziej warto zobaczyć ją teraz – zanim zostanie dotknięta przez industrializację. Dolina Wjosy to także raj dla fotografów i miłośników natury – krystaliczna woda, górskie panoramy i dziewicze brzegi tworzą scenerię, która znika z mapy Europy. W tym roku pisaliśmy już o tym, jak Leonardo DiCaprio ocalił rzekę Wjosę. Blue Eye – błękitna tajemnica natury W głębi południowej Albanii, w pobliżu granicy z Grecją, skrywa się jedno z najbardziej niezwykłych zjawisk przyrodniczych regionu – Blue Eye (Syri i Kaltër). To głębokie na ponad 50 metrów źródło krasowe, z którego wydobywa się intensywnie błękitna, krystalicznie czysta woda. Efekt wizualny przypomina tętniące, turkusowe oko – stąd właśnie jego nazwa. Temperatura wody nie przekracza 10°C, a jej klarowność jest tak duża, że można dostrzec strukturę skał głęboko pod powierzchnią. Blue Eye to miejsce idealne nie tylko do fotografii, ale również do krótkiego relaksu – otoczone lasami, z drewnianymi pomostami i punktami widokowymi, zapewnia kontakt z nieskażoną naturą. Choć kąpiel w źródle jest oficjalnie zabroniona, wielu odwiedzających nie może się oprzeć krótkiej, orzeźwiającej kąpieli. Most w Mes – kamienny świadek osmańskiej historii Podróżując przez północną Albanię, warto zatrzymać się w miejscowości Mes, gdzie znajduje się jeden z najlepiej zachowanych osmańskich mostów w regionie Bałkanów. Most na rzece Kir, wybudowany w XVIII wieku, był kluczowym elementem dawnego szlaku handlowego prowadzącego z Szkodry do Prisztiny. Wykonany z kamienia, z pięcioma łukami i precyzyjnie ułożonym brukiem, przetrwał wieki niemal bez zmian. To nie tylko przykład zaawansowanej inżynierii z epoki Turcji osmańskiej, ale też malownicze miejsce pośród górskich krajobrazów. Warto je odwiedzić, by poczuć klimat dawnych czasów i zrozumieć, jak istotna była Albania w handlowej siatce regionu. Albania poza utartym szlakiem – Theth i Góry Przeklęte Jeśli szukasz miejsca, w którym czas płynie wolniej, a natura odgrywa główną rolę, Theth będzie strzałem w dziesiątkę. Ta malownicza wioska położona w sercu Gór Przeklętych (Prokletije) uchodzi za jedną z najbardziej odizolowanych osad w Europie. Otoczona surowymi szczytami, zielonymi dolinami i rwącymi potokami, oferuje idealne warunki do wypoczynku w duchu slow travel – bez masowej turystyki, bez zgiełku, za to z autentyczną atmosferą i ciszą. Na miejscu nie znajdziemy luksusowych hoteli czy sieciowych kawiarni. Theth wciąż zachowuje swój wiejski charakter, oferując zakwaterowanie głównie w skromnych pensjonatach i gospodarstwach agroturystycznychprowadzonych przez lokalnych mieszkańców. To właśnie ta prostota przyciąga coraz więcej osób spragnionych odpoczynku offline – bez internetu, bez harmonogramu, za to z bliskością natury i lokalnej kultury. Dla miłośników górskich wędrówek Theth stanowi doskonałą bazę wypadową. W okolicy przebiegają dwa najbardziej znane szlaki trekkingowe w Albanii: Valbona Pass Trail – łączy Theth z doliną Valbony, oferując spektakularne panoramy i przejście przez przełęcz na wysokości ok. 1800 m n.p.m. Peaks of the Balkans – międzynarodowy szlak przecinający Albanię, Kosowo i Czarnogórę, prowadzący przez dziewicze tereny, górskie łąki i tradycyjne wsie. Do Theth najłatwiej dostać się autobusem ze Szkodry, choć sama podróż również stanowi atrakcję – droga wiedzie przez kręte serpentyny, wznoszące się wysoko nad dolinami, oferując widoki, które na długo zapadają w pamięć. Czego nie wolno robić podczas wakacji w Albanii? Planując urlop, warto znać lokalne zasady i obyczaje, szczególnie jeśli kierunkiem są mniej znane destynacje, jak Albania. Czego nie wolno tam robić? Przede wszystkim nie należy fotografować obiektów wojskowych i strategicznych – może to skutkować konsekwencjami prawnymi. W Albanii obowiązuje też zakaz wwożenia i wywożenia antyków oraz artefaktów historycznych, nawet jeśli pochodzą z targów lub lokalnych sklepików. Turyści powinni również pamiętać, że spożywanie alkoholu w miejscach publicznych jest formalnie zabronione, choć nie zawsze egzekwowane. W miejscach kultu religijnego należy zachować odpowiedni ubiór i powagę – lekceważące zachowanie może zostać źle odebrane przez lokalną społeczność. W górach i terenach przygranicznych obowiązuje dodatkowa ostrożność – część terenów może być słabo oznakowana lub objęta ochroną. Znajomość tych zasad pozwoli uniknąć nieprzyjemnych sytuacji i w pełni cieszyć się albańskim wypoczynkiem. Czy do Albanii potrzebny jest paszport? Jedno z najczęstszych pytań przed wyjazdem do tego bałkańskiego kraju brzmi: czy do Albanii potrzebny jest paszport? Dla obywateli Polski odpowiedź brzmi – niekoniecznie. Do Albanii można wjechać na podstawie ważnego dowodu osobistego, o ile planowany pobyt nie przekracza 90 dni w ciągu 180-dniowego okresu. To udogodnienie dotyczy obywateli państw Unii Europejskiej i jest jednym z powodów rosnącej popularności Albanii jako kierunku wakacyjnego. Warto jednak pamiętać, że dokument tożsamości musi być ważny przez cały okres pobytu. Paszport może być przydatny, jeśli planujemy dalsze podróże po Bałkanach, np. przez Kosowo, Macedonię Północną czy Czarnogórę, gdzie formalności graniczne bywają bardziej wymagające. Dla spokoju podróży warto mieć oba dokumenty przy sobie. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Potrafi latać do tyłu i zawisnąć w powietrzu. To jedyny taki ptak na świecie
To najmniejsze ptaki świata, ale ich zdolności nie mają sobie równych. Ich skrzydła poruszają się w kształcie ósemki, co umożliwia im precyzyjne manewry. Gdzie możemy je spotkać?
Spis treści: Które ptaki latają do tyłu? Gdzie żyją kolibry? Ptaki znajdziemy niemal w każdej możliwej niszy środowiskowej na Ziemi. Stąd też ich różnorodność. Od barwnych szczygłów, przez masywne, nielotne strusie po nurkujące w lodowatych wodach pingwiny. Co ciekawe, tylko jeden ptak w historii ewolucji opanował sztukę lotu do tyłu. Pod względem biologicznym to jedne z najbardziej zaawansowanych latających maszyn, jakie stworzyła ewolucja. Ich skrzydła poruszają się z zawrotną prędkością – od 20 do nawet 80 uderzeń na sekundę. To pozwala im zawisnąć w powietrzu, przyspieszać w mgnieniu oka, a nawet latać równie sprawnie do przodu, jak i do tyłu. Zwinne manewry w powietrzu ułatwia im też niewielka waga (od 2 do 20 gramów). Które ptaki latają do tyłu? O jakich ptakach mowa? O kolibrach. Ich skrzydła nie poruszają się tylko w górę i w dół. Są niemal sztywno osadzone i wyrastają poziomo z korpusu. Dzięki wyjątkowo ruchliwym stawom koliber może wykonywać ruchy skrzydeł przypominające kształt ósemki. To pozwala mu generować siłę nośną zarówno podczas uderzenia w dół, jak i w górę. Niezwykła umiejętność jest zarezerwowana wyłącznie dla tego gatunku. Manewrowość kolibrów jest tak precyzyjna, że potrafią wcisnąć się przez różnego rodzaju szczeliny. Wystarczy, że złożą skrzydła blisko ciała i niczym pocisk przecisną się przez przeszkodę. W ten sposób omijają zagrożenia. – Koliber to owad w ciele kręgowca – mówi Tyson Hedrick, biolog z University of North Carolina, autor badania opublikowanego w „Nature” w 2011 roku. – Ma zasadniczo takie same kości ramienia jak my, ale robi coś zupełnie niezwykłego. Porusza skrzydłami jak muszka owocowa, a nie jak gołąb – dodaje. Kolibry są przykładem ekstremalnej adaptacji ewolucyjnej. Ich zdolności lotnicze są wynikiem milionów lat ewolucji dostosowującej je do życia w środowiskach bogatych w kwiaty. A tam precyzyjny lot jest kluczowy dla zdobywania pożywienia. Aby sprostać wymaganiom energetycznym intensywnego lotu, kolibry posiadają niezwykle wydajny metabolizm. Ich mięśnie lotne charakteryzują się wysoką gęstością mitochondriów i kapilar. To umożliwia im szybkie przetwarzanie cukrów zawartych w nektarze na energię potrzebną do lotu. Gdzie żyją kolibry? Niejeden ornitolog marzy o tym, żeby zobaczyć kolibra na wolności. W Europie jest to niemożliwe. Te niewielkie zwinne ptaszki można spotkać wyłącznie za oceanem. Zasięg ich występowania rozciąga się od południowych (a więc i cieplejszych) regionów Alaski aż po Ziemię Ognistą na krańcu Ameryki Południowej. Warto podkreślić, że kolibry to nie jeden gatunek ani jeden ptak, a cała rodzina Trochilidae. Na świecie opisano około 360–370 gatunków kolibrów. Ich największą różnorodnością może poszczycić się Kolumbia. To nieoficjalne światowe centrum bioróżnorodności tych ptaszków. żyje tam ponad 160 gatunków kolibrów. Nieco mniejsze, ale wciąż imponujące populacje zamieszkują Ekwador, Peru i Brazylię. Źródła: IFL Science, Nature Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
„Odwiedziłem Toskanię spoza przewodników”. Zielone serce Italii rozpieszcza zmysły
Toskania nie bez powodu kojarzy się z winnicami i zielonymi wzgórzami. Od wieków uchodzi za zielone serce Italii. Ale powodów, by odwiedzić ten magiczny region, jest znacznie więcej.
Spis treści: Grosseto – mało znana perła Toskanii Jak podróżować w zrównoważony sposób? Rowerem po Toskanii Butteri, czyli kowboje z Toskanii Uczta z oliwą pod księżycem Żeby było ciepło i zielono – takimi kryteriami kierujemy się zazwyczaj przy wyborze kierunków na jesienny urlop. Miejsc, które w październiku czy listopadzie wyglądają zupełnie inaczej niż pochmurna Polska oczywiście nie brakuje. W samej tylko Europie do wyboru mamy niemal całe południe kontynentu wraz z wyspami. Ja słońca szukałem Toskanii. Nie było to trudne, bo nawet w drugiej połowie października toskańskie termometry wskazywały powyżej 20 stopni Celsjusza. W Grosseto – bo właśnie ta prowincja była celem podróży – zielono jest za to przez cały rok. Dosłownie i w przenośni, co potwierdza tytuł European Green Pioneer of Smart Tourism przyznany miastu Grosseto w 2024 r. przez Komisję Europejską. Grosseto – mało znana perła Toskanii Komisja Europejska przyznała tytuł Grosseto po tym, jak miasto zrobiło wrażenie na europejskim jury zrównoważonymi i ekologicznymi praktykami turystycznymi, pokazując, że może być wzorem do naśladowania dla innych kierunków. – Sukces jest wynikiem wielu lat wysiłków skupionych na wzmacnianiu naszego dziedzictwa naturalnego i kulturowego. To dopiero początek naszej podróży w kierunku bardziej zielonej i zrównoważonej przyszłości dla Grosseto – zapowiada Antonfrancesco Vivarelli Colonna, burmistrz Grosseto. Jedną z głównych zalet miasta jest brak masowej turystyki, co tworzy kameralną atmosferę, idealną dla tych, którzy chcą odkrywać Toskanię poza utartymi szlakami. Średniowieczne centrum Grosseto, otoczone imponującymi murami, oferuje urokliwe zakątki, kawiarnie serwujące lokalne specjały oraz galerie sztuki, gdzie wystawiają się lokalni artyści. Podróżując po Grosseto i jego okolicach, turyści mogą zanurzyć się w autentycznym, wolnym tempie życia, które jest esencją Toskanii. Dla tych, którzy szukają alternatywy dla popularnych i zatłoczonych miejsc turystycznych, Grosseto stanowi wyjątkową propozycję, gdzie nowoczesność harmonijnie współgra z tradycją, a zrównoważony rozwój staje się faktem, nie tylko hasłem. Jak podróżować w zrównoważony sposób? O zrównoważonej turystyce mówi się ostatnio coraz więcej. W gąszczu informacji trudno jednak zrozumieć, na czym tak naprawdę polega ten zielony trend służący planecie. W skrócie można powiedzieć, że zrównoważona turystyka opiera się na podróżowaniu w sposób, który minimalizuje negatywny wpływ na środowisko, kulturę i społeczności lokalne, jednocześnie wspierając ich rozwój i ochronę. Chodzi o odpowiedzialne korzystanie z zasobów tak, by miejsca turystyczne mogły służyć kolejnym pokoleniom. Zrównoważona turystyka zaczyna się już przy wyborze środka transportu. Grosseto jest świetnie skomunikowane kolejowo z największymi miastami we Włoszech, w tym z Rzymem i Turynem. Entuzjaści pociągów mogą zaplanować podróż z Polski od Grosseto również wyłącznie koleją. Taka przygoda obejmie przesiadki np. w Wiedniu. Na miejscu również można poruszać się bez użycia samochodu. Rowerem po Toskanii Dzięki rozbudowanej infrastrukturze dla rowerzystów Grosseto stawia na zrównoważony rozwój mobilności i aktywną turystykę. Miasto oferuje wypożyczalnie rowerów elektrycznych, które ułatwiają poruszanie się po dłuższych i bardziej wymagających trasach, takich jak odcinki górskie. Wytrwalsi rowerzyści mogą skorzystać z możliwości eksploracji bardziej zróżnicowanego terenu, co pozwala im odkrywać urokliwe toskańskie wioski oraz historyczne miejsca, jak ruiny starożytnego etruskiego miasta Roselle. Liczne trasy rowerowe prowadzą przez malownicze krajobrazy – od nadmorskich ścieżek wzdłuż wybrzeża Morza Tyrreńskiego po zielone wzgórza i doliny parku Maremma. Dla tych, którzy preferują łagodniejsze trasy, dostępna jest ścieżka rowerowa biegnąca od Grosseto do Alberese, która oferuje widoki na malowniczą rzekę Ombrone, prowadzącą do Parku Maremma, znanego z różnorodnej flory i fauny. Miłośników przyrody i aktywnego wypoczynku na pewno zainteresuje też rezerwat Diaccia Botrona. To ajwiększe mokradło we Włoszech, będące domem dla wielu gatunków ptaków. Można tam spotkać m.in. flamingi. Poza miesiącami letnimi, kiedy odwiedzających jest mniej, ptaki zbliżają się do wytyczonych dla turystów ścieżek. Obserwacje fauny z bliska ułatwia też specjalna budka dla ornitologów. Butteri, czyli kowboje z Toskanii O autentyczność prowincji Grosseto dbają też konkretne osoby. Na przykład grupa znana jako butteri. To miejscowi pasterze i kowboje, których zadaniem jest nie tylko opieka nad bydłem, ale także zachowanie równowagi ekosystemu parku naturalnego Maremma. Butteri od wieków pilnują stad długorogich krów rasy maremmana, wypasając je na naturalnych terenach i troszcząc się o ochronę tego unikalnego obszaru. Dzięki nim park Maremma zachowuje swoją naturalną różnorodność i jednocześnie wspiera bioróżnorodność regionu. Butteri posługują się tradycyjnymi metodami i są przykładem dziedzictwa kulturowego Grosseto. Ich praca odgrywa kluczową rolę w promocji zrównoważonej turystyki – pokazując, jak człowiek i natura mogą współistnieć harmonijnie, bez ingerencji masowej mechanizacji. Na co dzień butteri oferują odwiedzającym unikalne pokazy jazdy konnej i technik pracy z bydłem, co stanowi jedną z największych atrakcji regionu i daje turystom możliwość zobaczenia, jak wygląda życie prawdziwego toskańskiego kowboja. Ta symbioza pracy z przyrodą jest przykładem na to, jak turystyka może wspierać zarówno ochronę środowiska, jak i tradycję, zamiast ją niszczyć. Obecnie w Toskanii pracuje tylko piętnastu butteri. W tym roku po raz pierwszy w historii przyuczenia do tej wymagającej fizycznie profesji podjęła się kobieta. Uczta z oliwą pod księżycem Kolejną atrakcją regionu, która przyciąga turystów szukających autentycznych doświadczeń, jest Oil Festival w Batignano, malowniczym miasteczku położonym niedaleko Grosseto. To wydarzenie, odbywające się każdej jesieni (w ostatnią sobotę października) promuje tradycyjne techniki tłoczenia oliwy, które są ekologiczne oraz zachowują jej naturalny smak i wartości odżywcze. Na straganach można nabyć także inne miejscowe specjały, w tym miód. Oil Festival to przykład, jak można połączyć przyjemność z poznawaniem tradycyjnych smaków z odpowiedzialnym podejściem do produkcji, które minimalizuje ślad ekologiczny. Dzięki takim inicjatywom region Grosseto zyskuje na znaczeniu jako lider w zrównoważonej turystyce gastronomicznej, oferując możliwość odkrywania Toskanii przez pryzmat lokalnych smaków i tradycji. Choć festa przy muzyce granej na żywo zaczyna się dopiero w godzinach wieczornych, już wcześniej chętni mogą wstąpić do domów lokalsów, a stoją dosłownie otwarte. Z okazji corocznego festiwalu gospodynie z Batignano przygotowują ciasta i inne przysmaki, którymi można się częstować po uiszczeniu drobnej opłaty. Wieczorem uczta przenosi się na uliczki i place poutykane między budynkami z kamienia. Na talerzach lądują smażone na oliwie donzelle, a zaraz po nich gnocchi z sosem pomidorowym i parmezanem. Sąsiedzi donoszą butelki z czerwonym winem. A to wszystko z dala od typowych turystycznych odpustów. Nie ma więc ani stoisk z magnesami, ani innych "atrakcji". Bo Batignano, tak jak i reszcie prowincji Grosseto, nie zależy na przyciąganiu tłumów gości, a na podtrzymaniu lokalnych tradycji. Każdy jest zaproszony do ich odkrywania – w duchu zrównoważonej turystyki, ma się rozumieć. Źródło: National Geographic Polska. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Kopalnia Soli Bochnia – podróż do najstarszej kopalni soli w Polsce
Kopalnia Soli Bochnia to najstarsza kopalnia soli w Polsce, a zarazem jedno z najbardziej niezwykłych miejsc do zwiedzania. Podziemny rejs łodzią, legendy o św. Kindze i Skarbniku, nocleg 250 metrów pod ziemią i multisensoryczne ekspozycje to tylko część atrakcji, które czekają na turystów. Odkryj, co jeszcze skrywa to solne królestwo wpisane na listę UNESCO.
Spis treści: Historia Kopalni Soli w Bochni Zwiedzanie Kopalni Soli Bochnia Kopalnia Soli Bochnia – informacje praktyczne Ciekawostki i legendy Kopalnia Soli Bochnia to najstarsza kopalnia soli w Polsce. Na zwiedzających czekają tam unikatowe trasy turystyczne oraz inne podziemne atrakcje, dzięki którym możemy lepiej poznać bogatą historię tego miejsca sięgającą XIII wieku. Historia Kopalni Soli w Bochni Historia Kopalni Soli Bochnia sięga 1248 roku. Właśnie wtedy odkryto tam bogate złoża soli kamiennej. Już w 1251 roku rozpoczęto regularne wydobycie, co czyni ją najstarszą kopalnią soli w Polsce. Początkowo sól pozyskiwano przez odparowanie solanki. Z czasem jednak rozwinięto techniki górnicze, tworząc rozległy system korytarzy i komór. Kopalnia w Bochni była kluczowym elementem gospodarki Królestwa Polskiego. Wraz z kopalnią w Wieliczce tworzyła Żupy Krakowskie. Było to królewskie przedsiębiorstwo solne, które przynosiło znaczące dochody do skarbu państwa. Sól była wówczas cennym surowcem, a jej handel przyczyniał się do rozwoju miast i infrastruktury. W 2000 roku Kopalnia Soli Bochnia została uznana za Pomnik Historii, a w 2013 roku wpisano ją na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako rozszerzenie wpisu dla Kopalni Soli w Wieliczce. Doceniono jej unikatową wartość historyczną, kulturową i technologiczną. Zwiedzanie Kopalni Soli Bochnia W ciągu wieków Kopalnia Soli miała ogromny wpływ na rozwój Bochni. Dzięki dochodom z wydobycia soli miasto mogło inwestować w infrastrukturę i rozwój społeczny. Obecnie kopalnia jest jedną z głównych atrakcji turystycznych Małopolski, przyciągając rocznie tysiące turystów z kraju i zagranicy. Jej unikatowe połączenie historii, kultury i nowoczesnych atrakcji sprawia, że jest miejscem wartym odwiedzenia. Podziemna ekspozycja multimedialna to nowoczesna forma prezentacji historii kopalni. Dzięki interaktywnym instalacjom i efektom dźwiękowym zwiedzający mogą przenieść się w czasie i poznać życie dawnych górników oraz rozwój technik wydobywczych. Trasa „Solny Świadek” to wyjątkowa przygoda, podczas której uczestnicy wyposażeni w hełmy i lampy górnicze przemierzają najstarsze, długo niedostępne dla turystów wyrobiska. Multisensoryczne efekty sprawiają, że zwiedzanie staje się niezapomnianym przeżyciem. Jedną z atrakcji jest przeprawa łodzią po zalanym solnym wyrobisku – jedyna taka w Europie. Przejazd kolejką górniczą pozwala poczuć się jak dawni pracownicy kopalni, przemierzając podziemne korytarze. Komora Ważyn to największa komora w kopalni. Znajduje się na głębokości 248 metrów. Ma naprawdę imponujące rozmiary: 255 m długości, 14,4 m szerokości i 7,2 m wysokości. W kopalni znajduje się też kilka kaplic, z których najważniejsza to kaplica św. Kingi, patronki górników. Wykuta w soli, zachwyca detalami i atmosferą skupienia. Inne miejsca kultu to m.in. kaplica św. Józefa i kaplica Aniołów Stróżów. Dla aktywnych gości przygotowano podziemne boisko sportowe, gdzie można zagrać w siatkówkę czy koszykówkę. Dzieci mogą skorzystać z placu zabaw. Oferty specjalne i wydarzenia Kopalnia oferuje możliwość noclegu w komorze Ważyn. To wyjątkowa okazja, by spędzić noc prawie 250 metrów pod ziemią, w otoczeniu solnych ścian i korzystając z dobroczynnego mikroklimatu. Dla grup szkolnych przygotowano specjalne programy edukacyjne, które w przystępny sposób przybliżają historię kopalni, techniki wydobywcze oraz znaczenie soli w gospodarce. Podziemne przestrzenie tworzą niepowtarzalną atmosferę dla różnorodnych wydarzeń. W kopalni regularnie odbywają się koncerty, wystawy oraz nabożeństwa, w tym Droga Krzyżowa. Kopalnia Soli Bochnia – informacje praktyczne Kopalnia jest otwarta codziennie, z wyjątkiem niektórych świąt. Godziny zwiedzania oraz cennik dostępne są na oficjalnej stronie internetowej. Warto zarezerwować bilety online, co pozwala na oszczędność i gwarancję dostępności. Rezerwacji można dokonać również telefonicznie. Dla grup zorganizowanych zaleca się wcześniejszy kontakt w celu ustalenia szczegółów wizyty. Kopalnia Soli Bochnia znajduje się w województwie małopolskim, około 40 km na wschód od Krakowa. Na miejsce można dojechać samochodem, pociągiem lub autobusem. Dla gości dostępny jest parking. Ciekawostki i legendy Jedna z najbardziej znanych legend związanych z Kopalnią Soli w Bochni dotyczy świętej Kingi, która była żoną księcia krakowsko-sandomierskiego Bolesława Wstydliwego. Zgodnie z podaniem, zanim opuściła Węgry, poprosiła swojego ojca o kopalnię soli jako wiano. Następnie wrzuciła swój pierścień zaręczynowy do szybu jednej z węgierskich kopalń soli. Po przybyciu do Polski i odkryciu złóż soli w Bochni, pierścień rzekomo został odnaleziony w jednej z pierwszych wydobytych brył. Legenda ta miała uzasadniać cudowny i boski charakter odkrycia złóż solnych w Polsce oraz uzasadniać świętość samej Kingi, która później została kanonizowana. Oprócz tej opowieści, wśród górników krążyły inne historie o duchach podziemi, tajemnych przejściach oraz cudownych uzdrowieniach, których mieli doświadczyć ludzie pracujący w kopalni. Legendarnym duchem kopalni jest oczywiście Skarbnik. To opiekun górników, który ostrzegał przed niebezpieczeństwami i pomagał w trudnych sytuacjach. Podczas specjalnych tras zwiedzania dzieci mogą spotkać Skarbnika i poznać jego historię.
Przed nami magiczna Noc Perseidów. Spadające gwiazdy zatańczą nad Polską
Już dziś czeka nas wyjątkowa Noc Perseidów, czyli najpiękniejsze widowisko spadających gwiazd w roku. W 2025 roku szczyt roju meteorów przypada na noc z 12 na 13 sierpnia, a więc z wtorku na środę. Sprawdź, gdzie oglądać i jak najlepiej sfotografować to zjawisko.
W tym artykule: Perseidy: co to takiego? Noc Perseidów to niejedyna okazja, aby zobaczyć spadające gwiazdy Mimo że w sierpniu dni są już nieco krótsze, niż w czerwcu czy lipcu, druga połowa wakacji ma swój niepodważalny urok. Zwłaszcza wieczorami. To zasługa Perseidów. Często mówi się, że to spadające gwiazdy. Co więc widzimy na niebie, kiedy kalendarz wskazuje noc Perseidów (12/13 sierpnia)? Perseidy: co to takiego? Perseidy to jeden z najbardziej znanych rojów meteorów, które można obserwować nocami. Jego nazwa pochodzi od gwiazdozbioru Perseusza, a to dlatego, że meteory wydają się wyłaniać właśnie z tego punktu na niebie. Sierpniowy rój Perseidów to zasługa komety Swift-Tuttle, która zostawia za sobą pasmo pyłu i drobnych cząstek. Gdy Ziemia przecina je każdego roku na przełomie lipca i sierpnia, cząstki te wpadają w atmosferę naszej planety. Spalając się, tworzą tzw. spadające gwiazdy. Dlaczego Perseidy spadają? Aby jak najlepiej wyjaśnić, dlaczego perseidy spadają, warto podkreślić, że cząstki pozostawione przez kometę Swift-Tuttle wchodzą w atmosferę z prędkością około 59 km/s. Spalają się na wysokości około 80-100 km nad powierzchnią Ziemi. To właśnie te spalające się drobiny tworzą widowisko, które obserwujemy jako Perseidy. O której godzinie spadają Perseidy? Perseidy są widoczne przez większość nocy. Planując obserwacje, warto jednak pamiętać o tym, że najlepszym czasem będą późne godziny nocne i wczesne godziny poranne, zwykle między północą a świtem. Radiant Perseidów, czyli punkt, z którego wydają się wyłaniać, znajduje się wyżej na niebie w tych godzinach. To zwiększa szansę na zobaczenie większej liczby meteorów. Największa aktywność Perseidów przypada zwykle na noc z 12 na 13 sierpnia. Wówczas w idealnych warunkach, można zobaczyć nawet do 100 meteorów na godzinę. Teleskopowi Webba udało się bezpośrednio sfotografować egzoplanetę. To najbliższy Ziemi superjowisz Używając Teleskopu Webba, naukowcy bezpośrednio sfotografowali planetę pozasłoneczną odległą od Ziemi o 12 lat świetlnych. To zimny superjowisz – ciało niebieskie znacznie większe od J... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/teleskopowi-webba-udalo-sie-bezposrednio-sfotografowac-planete-pozasloneczna-to-najblizszy-ziemi-superjowisz-d372099.jpg" width="938" height="528" alt="Teleskopowi Webba udało się bezpośrednio sfotografować planetę pozasłoneczną. To najbliższy Ziemi superjowisz" title="Teleskopowi Webba udało się bezpośrednio sfotografować planetę pozasłoneczną. To najbliższy Ziemi superjowisz" /> Noc Perseidów to niejedyna okazja, aby zobaczyć spadające gwiazdy Nawet jeśli przegapiliście tegoroczną noc Perseidów, nadal macie szanse na zobaczenie spadających gwiazd. Perseidy będą bowiem widoczne na sierpniowym niebie do 24 sierpnia. Największe szanse na udane obserwacje da zastosowanie się do kilku praktycznych wskazówek. Przede wszystkim, należy wybrać odpowiednie miejsce, czyli oddalone miejskich świateł. Niebo powinno być ciemnie i czyste. Im mniej sztucznego światła, tym lepiej będzie widzieć meteory. Pogoda może być to zarówno wrogiem, jak i sprzymierzeńcem. Warto upewnić się, niebo będzie bezchmurne, ponieważ chmury mogą zasłonić pożądane widoki. Oglądanie Perseidów może trwać kilka godzin, dlatego dobrze zabrać ze sobą koc lub plecak. Nawet letnie noce mogą być chłodne, dlatego ciepła bluza i spodnie dresowe również mogą się przydać. Daj oczom czas na adaptację i unikaj patrzenia w telefon. Oczy mogą potrzebować około 20-30 minut na przyzwyczajenie się do ciemności. Dzięki takiemu przygotowaniu mamy szansę zobaczyć więcej meteorów. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Amerykański milioner chce odzyskać ciało 18-latka. Widać już pierwsze efekty
47-letni Bryan Johnson inwestuje miliony dolarów w biohakowanie, by cofnąć swój biologiczny wiek. Marzy, by znów mieć ciało i zdrowie 18-latka. Jego eksperyment łączy nowoczesną naukę, suplementację i żelazną dyscyplinę.
W tym artykule: Bryan Johnson chce oszukać zegar biologiczny Wiek chronologiczny, a wiek biologiczny Czy każdy może odmłodnieć? Pogoń za młodością nie jest niczym nowym. Ludzie od wieków dążą do zachowania młodego wyglądu. Na przestrzeni wieków idee i wierzenia dotyczące ucieczki przed starością wielokrotnie ewoluowały. Przykładem tej fascynacji jest mityczna Fontanna Młodości. Kto napił się wody z jej źródła, od razu młodniał. Bryan Johnson chce oszukać zegar biologiczny Wygląda na to, że obecnie pragnienie zachowania młodości jest jeszcze silniejsze. To zasługa nie tylko coraz bardziej zaawansowanej medycyny, ale też dostępności zabiegów estetycznych i chirurgicznych. Młodziej wyglądające twarze mają jednak niewiele wspólnego z cofaniem zegara biologicznego. Takie wyzwanie postawił sobie multimilioner Bryan Johnson. Krezus chce przywrócić swoje ciało do stanu, kiedy miał 18 lat. Wymaga to nie tylko wielu wyrzeczeń. Jest też bardzo kosztowne. Bloomberg donosi, że kuracja, jaką stosuje Johnson, kosztuje go 2 miliony dolarów rocznie. Ma ona przywrócić młodzieńczą sprawność między innymi mózgu, serca, nerek czy penisa. Dla Johnsona ważny jest także wygląd. Chce ponownie mieć skórę, włosy i zęby jak u młodzieńca. Wiek chronologiczny, a wiek biologiczny Młodnienie multimilionera nadzoruje zespół lekarzy specjalistów. Pierwszym krokiem było opracowanie zdrowej i diety i przygotowanie zestawu ćwiczeń. To pomogło Johnsonowi poprawić ogólną kondycję. Mężczyzna przestrzega diety wegańskiej. Dziennie przyjmuje równo 1977 kalorii. Reżim dotyczy nie tylko żywienia i ruchu, ale też snu. Ważne jest, aby zasypiać codziennie o tej samej godzinie. Dodatkowo Bryan Johnson przyjmuje leki i suplementy. Zmiany w jego ciele są monitorowane przez zespół medyków. Badacze analizują pracę jelit mężczyzny, masę tkanki tłuszczowej czy częstotliwość nocnych erekcji. https://twitter.com/bryan_johnson/status/1618332191817338881?ref_src=twsrc%5Etfw – Moje przedsięwzięcie, Project Blueprint, ma na celu zbadanie ponad 70 narządów mojego ciała, a następnie maksymalne odwrócenie wieku biologicznego każdego z nich – pisze na swojej stronie internetowej. – Mój wiek chronologiczny to 47, a wiek biologiczny to 36. W innym wieku są poszczególne narządy i części ciała Johnsona. Testy wykazują, że ma serce 37-latka i skórę 28-latka. Najbliżej 18-letniego ideału są jego dziąsła i płuca (pojemność) oraz ogólna sprawność. Nieśmiertelność jest potencjalnie możliwa? Te zwierzęta rozbudzają wyobraźnię naukowców - Zacząlem ten eksperyment by wykazać, że hydra nie może uciec przed procesem starzenia się – mówi Daniel Martinez, biolog z Pomona College badając pewien gatunek o nazwie zapożyczonej od... Czy każdy może odmłodnieć? Efekty cieszą, ale według naukowców nie są adekwatne do kwoty 2 milionów dolarów. Od dawna wiadomo, że proces starzenia się ludzkiego organizmu jest powiązany ze zdrową dietą i sportem. Specjaliści sugerują, że najbardziej skuteczna byłaby terapia genowa. Do tej pory testowano ją jedynie na myszach. I choć przyniosła oczekiwane rezultaty, jest raczej mało prawdopodobne, aby zaczęto stosować ją u ludzi. Projekt Johnsona daje jednak nadzieję zwykłym śmiertelnikom. Potwierdza, że przestrzeganie diety i regularna aktywność mogą poprawić naszą kondycję oraz obniżyć nasz wiek biologiczny. Niedawne badania wykazały też, ile czasu dziennie należy przeznaczać na ruch, aby zrównoważyć godziny spędzone w pozycji siedzącej. Koniec końców najważniejsze jest nie to, czy wyglądamy młodo, ale to, czy czujemy się młodo, a więc i zdrowo. Źródło: Bloomberg. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Dzwon Zygmunt bije od 500 lat. Przetrwał wojny i cztery pęknięcia serca
Dzwon Zygmunt to jeden z najsłynniejszych symboli Krakowa i całej Polski. Od 500 lat ogłasza najważniejsze wydarzenia w historii kraju.
Spis treści: Zawieszenie Dzwonu Zygmunta Dzwon Zygmunt – kiedy bije? Ile waży Dzwon Zygmunta? Z czego wykonano Dzwon Zygmunta? Dzwon Zygmunt – informacje praktyczne Dzwon Zygmunt po raz pierwszy zaczął bić ponad 500 lat temu. Pół tysiąclecia później nadal bije, choć los nie szczędził jego serca. Słynny dzwon w Wieży Zygmuntowskiej na Wawelu przyciąga turystów z Polski i zagranicy nie tylko swoim imponującym wiekiem, ale też rozmiarami. Bardzo długo Dzwon Zygmunt był największym dzwonem w naszym kraju. To zmieniło się jednak w 1999 roku. Od tamtej pory rekordzistą jest dzwon Maryja Bogurodzica w Bazylice Matki Bożej Licheńskiej w Licheniu. Mimo że Dzwon Zygmunta nie jest już największy w Polsce, nadal cieszy największą sławą spośród wszystkich dzwonów. To zasługa choćby jego iście królewskiej lokalizacji – w katedrze wawelskiej w Krakowie. Zygmunt jest też pamiątką minionych wieków. W pewnym sensie był świadkiem wielu kluczowych wydarzeń w historii ziem polskich. Sam też o nich informował. Zawieszenie Dzwonu Zygmunta Historia Dzwonu Zygmunta zaczyna się w pierwszej połowie XVI w. Jeden z najważniejszych dziś symboli narodowych Polski został odlany w Krakowie w 1520 roku przez Hansa Behema, znakomitego ludwisarza pochodzącego z Norymbergi. Fundatorem dzwonu był król Zygmunt I Stary. Władca pragnął, aby dzwon nie tylko oddawał hołd Bogu, ale również podkreślał chwałę dynastii Jagiellonów oraz całego Królestwa Polskiego. Wówczas nazywano go magna campana regia, czyli wielki dzwon królewski. Początkowo dzwon był dedykowany licznym świętym, patronom króla Zygmunta I Starego. Z czasem zaczęto nazywać go Dzwonem Zygmunta – co odnosiło się zarówno do króla-fundatora, jak i do jego patrona, św. Zygmunta. Do dziś nie jest jasne, dlaczego monarcha zdecydował się na ufundowanie olbrzymiego dzwonu. Decyzja mogła być podyktowana różnymi motywami, w tym wotum błagalnym związanym z narodzinami Zygmunta II Augusta. Królewski potomek przyszedł na świat 1 sierpnia 1520 roku. Choć dzwon ukończono jeszcze w drugiej połowie 1520 roku, jego zawieszenie opóźniono do czasu powrotu króla z wojny pruskiej. Transport dzwonu na Wawel z królewskiej ludwisarni, znajdującej się w okolicy przedmieścia Biskupie, rozpoczął się w czerwcu 1521 roku. Przewożono go ulicami Krakowa – trasą biegnącą przez ulicę Sławkowską, Rynek Główny i Grodzką. Ostatecznie 9 lipca dzwon został umieszczony w wieży. Proces ten, trwający zaledwie godzinę, wymagał zastosowania skomplikowanej konstrukcji z linami, wielokrążkami i przeciwwagami w postaci skrzyń wypełnionych kamieniami. Wydarzenie to obserwowały najważniejsze osoby na królewskim dworze, w tym sam monarcha, królowa i ich świta. Zanim jednak dzwon zawisł na wieży, przeprowadzono jego konsekrację oraz symboliczny chrzest. Zawieszenie zakończono 13 lipca 1521 roku. Wtedy też mieszkańcy Krakowa mogli po raz pierwszy usłyszeć jego majestatyczny dźwięk. Dzwon Zygmunta do dziś pozostaje jednym z najcenniejszych zabytków kultury i dziedzictwa Polski. Dzwon Zygmunt – kiedy bije? Dzwon Zygmunt przez wieki cieszył się przywilejem pierwszeństwa. To jego dźwięki rozpoczynały uroczystości religijno-państwowe. Dopiero potem dołączały do niego inne krakowskie dzwony. Dzwon Zygmunt bił w sumie przy 16 koronacjach, począwszy od Zygmunta II Augusta w 1530 roku, a kończąc na Auguście III w 1734 roku. Rozbrzmiewał także przy wjazdach przedkoronacyjnych, pogrzebach królewskich (pierwszy raz po śmierci Zygmunta I Starego w 1548 roku) oraz w podzięce za zwycięstwa, np. po bitwach pod Kircholmem (1605 r.), Beresteczkiem (1651 r.) czy Wiedniem (1683 r.). Dzwon dzwonił również podczas ingresów biskupich, pogrzebów kanoników oraz każdorazowego śpiewania „Te Deum” w katedrze. Można go była także usłyszeć w wyjątkowych okolicznościach, takich jak pożar Zamku Królewskiego na Wawelu w 1702 roku. Na pamiątkę tego wydarzenia przez ponad dwa stulecia 15 września odprawiano mszę, podczas której dźwięczał Zygmunt. Historyczny dzwon nadal bije, a jego dźwięki są żywym świadectwem tradycji i historii. Zygmunt dzwoni podczas najważniejszych świąt kościelnych i państwowych, takich jak Boże Narodzenie, Wielkanoc, Wszystkich Świętych czy Święto Niepodległości. Ile waży Dzwon Zygmunta? Dzwon Zygmunta, znajdujący się na Wieży Zygmuntowskiej Katedry Wawelskiej w Krakowie, waży 12 600 kilogramów. Jego całkowita wysokość, wraz z jarzmem i sercem, wynosi 450 centymetrów, a ton uderzeniowy to G (sol). Dźwięk dzwonu jest słyszalny w promieniu do 30 kilometrów. Do jego rozkołysania potrzebnych jest 12 dzwonników. Z czego wykonano Dzwon Zygmunta? Dzwon Zygmunt został odlany z brązu, będącego stopem składającym się w 80% z miedzi i w 20% z cyny. Oryginalne serce dzwonu, wykute z żelaza, miało 218,5 cm długości i ważyło 323 kg. Pierwszy raz uderzyło w klosz Zygmunta 13 lipca 1521 roku. W XIX wieku serce pękało trzykrotnie i było naprawiane. Do ostatniego czwartego pęknięcia doszło w Boże Narodzenie 2000 roku. Uszkodzone serce zostało zastąpione nowym, które bije od 14 kwietnia 2001 roku. Przyczyną pęknięć serca była m.in. domieszka fosforu w stopie żelaza. Nowe serce zostało wykonane ze stali o odpowiednim składzie chemicznym, aby zapobiec przyszłym uszkodzeniom. Dzwon Zygmunta podlega regularnej konserwacji, obejmującej przegląd konstrukcji nośnej, zawieszenia oraz samego serca dzwonu, aby zapewnić jego prawidłowe funkcjonowanie. Dzwon Zygmunt – informacje praktyczne Dzwon Zygmunta znajduje się na Wieży Zygmuntowskiej Katedry Wawelskiej w Krakowie. Zwiedzanie wieży z dzwonem jest możliwe w ramach wizyty w katedrze. Godziny otwarcia różnią się w zależności od pory roku: kwiecień – wrzesień: poniedziałek – sobota 9:00–17:00, niedziela 12:30–17:00; październik – marzec: poniedziałek – sobota 9:00–16:00, niedziela 12:30–17:00. Bilety można nabyć w kasie biletowej niedaleko wejścia do świątyni. Cena biletu normalnego (bez audioprzewodnika) wynosi 25 złotych, a ulgowego 17 złotych. Rezerwacja z wyprzedzeniem nie jest konieczna, bilety można jednak kupić wcześniej online. Wejście na Wieżę Zygmuntowską odbywa się poprzez kaplicę św. Małgorzaty. Ze względu na stromą wspinaczkę po wąskich schodach, zwiedzanie może być wymagające dla osób o ograniczonej mobilności. Na miejscu warto zwrócić uwagę na oryginalne serce dzwonu, które jest eksponowane na półpiętrze wieży. Źródło: Visit Małopolska, Krakow Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
AI „odświeżyło" zdjęcia z Powstania Warszawskiego. Wyglądają bardzo realistycznie
Jacek Jabłoński, twórca profilu Sztuczna Polska, wykorzystał sztuczną inteligencję do odświeżenia zdjęć z Powstania Warszawskiego. Fotografie wyglądają, jakby zrobiono je współczesnym telefonem. Efekt jest zaskakująco realistyczny.
1 sierpnia to rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego. Mimo że zryw po 63 dniach zakończył się klęską, to dziś uważa się go za jedno z najważniejszych i najbardziej jednoczących doświadczeń w historii Polski, a na pewno Warszawy. Każdego roku w całym kraju, nie tylko w stolicy, organizowane są różne wydarzenia upamiętniające zmarłych i żyjących biorących udział w walkach. Szczególnym momentem obchodów jest Godzina „W” (17:00). Zdjęcia z Powstania Warszawskiego poprawione przez AI Niektóre zdjęcia zachowane z Powstania Warszawskiego uchodzą dziś za kultowe. Dopiero kilkadziesiąt lat później dzięki najnowszym technologiom mogliśmy zobaczyć je w kolorze i lepszej jakości. Autor instagramowego profilu Sztuczna Polska wykorzystał sztuczną inteligencję do odświeżenia kilku powstańczych fotografii. Zdjęcia zamieszczone w sieci przedstawiają nie tylko Warszawiaków, ale też miasto w ruinie. – Wykorzystałem najnowsze narzędzia AI do odtworzenia znanych ujęć z Powstania Warszawskiego. Chciałem, żeby te grafiki przypominały formatem, kolorem i głębią fotografie, które każdy z nas może zrobić dziś aparatem w smartphonie. Nie chodziło mi o dokładne odtworzenie tych zdjęć pod kątem historycznym, ale o zinterpretowanie ich w taki sposób, że od razu myślimy o innych miejscach na świecie, w których takie „Powstanie” dzieje się w tej chwili – tłumaczy Jacek Jabłoński w rozmowie z National-Geographc.pl. Internauci od razu zauważyli, że biorąc pod uwagę wojnę toczącą się w Ukrainie, tego typu zdjęcia wydają się jeszcze bardziej aktualne. Na profilu Sztuczna Polska na Instagramie można znaleźć wiele zdjęć nawiązujących do polskiej historii czy kultury, również popularnej. Jabłoński wykorzystał AI między innymi do odtworzenia herbów miast Polski z udziałem gwiazd Hollywood, czy stworzenia obsady serialu „Wiedźmin”, wzorując się na obsadzie „Świata według Kiepskich”. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie.