To najstarsze uzdrowisko w Polsce. Cieplice odwiedził nawet prezydent USA
Bywali tu książęta, królowie, pisarze i prezydent USA. Cieplice, najstarsze polskie uzdrowisko, mają najcieplejsze wody termalne w kraju. Sam sprawdziłem ich dobroczynne działanie!
Wypoczywała tutaj z całym swoim dworem królowa Marysieńka. W Cieplicach bywał książę Stanisław Poniatowski, pruscy królowie, a nawet szósty prezydent USA (1825–1829) John Quincy Adams. Wszyscy przybywali skorzystać z dobroczynnych wód termalnych. Cieplice – najstarsze uzdrowisko w Polsce Położone w sercu Kotliny Jeleniogórskiej Cieplice są najstarszym polskim uzdrowiskiem (tutejsze źródła miały zostać odkryte w 1175 r.). Do tego ma najcieplejsze wody termalne w kraju – ich temperatura dochodzi do 90 st. C. Balneologiczne zabiegi wykorzystywane są w leczeniu reumatyzmu, osteoporozy, a nawet zespołu „suchego oka”. Cieplice są jedynym uzdrowiskiem w Europie, w którym oczy płukane są leczniczą wodą termalną. Zabieg specjalnymi aerozolami mineralnymi trwa kwadrans. Nawilża, odżywia i poprawia ukrwienie zmęczonych pracą przy komputerze oczu. Efekt lepszego widzenia odczuwam już po pierwszym zabiegu. Z taką ostrością wzroku, spacerując po pl. Piastowskim, głównym deptaku uzdrowiska, jeszcze dokładniej widzę detale odrestaurowanych kamienic i pałaców, w tym tego najokazalszego, barokowego, wybudowanego w 1788 r. i do 1945 r. należącego do Schaffgotschów, jednego z najbardziej znanych rodów śląskich. Dziś jest tutaj filia Politechniki Wrocławskiej. Do dawnej rezydencji można jednak zajrzeć i zobaczyć zdobione stiuki, zabytkowe piece czy meble z dawnych lat. A jeżeli lubicie niespieszne spacery, to koniecznie wstąpcie także do dwóch cieplickich parków – Zdrojowego (z fontannami, teatrem zdrojowym i pomnikiem Marysieńki Sobieskiej) i jeszcze piękniejszego Norweskiego, którego nazwa pochodzi od pawilonu wybudowanego na wzór jednej z restauracji w Oslo. To siedziba Muzeum Przyrodniczego. W środku można dowiedzieć się o początkach najstarszego uzdrowiska w Polsce oraz o jego historii. Pozostałości po ogromnej kolekcji rodziny Schaffgotschów pokazują, jaki miała ona wpływ na rozwój tych terenów. W zbiorach muzeum znajdziemy ponad 40 tysięcy różnorodnych eksponatów, w tym barokowe freski z XVII wieku, minerały czy dioramy. Dolina Pałaców i Ogrodów Jeśli zaś mielibyście niedosyt pięknej architektury, to wybierzcie się, tak jak ja, do Doliny Pałaców i Ogrodów. To największe nagromadzenie pałaców w Europie, jest ich tu ponad 30. – Dolina przeżywała czasy największej świetności w XIX w., kiedy to pruska rodzina królewska, jej krewni oraz przyjaciele upodobali ją sobie na miejsce letnich rezydencji. Dzięki temu w bliskim sąsiedztwie powstały pałace otoczone parkami romantycznymi, po których spacerując, można było podziwiać Karkonosze – opisuje Krzysztof Korzeń, przewodnik z Discover Silesia, który towarzyszy mi podczas wycieczki. Po wojnie wiele rezydencji zostało rozkradzionych i zrujnowanych. – Na szczęście zaczęli pojawiać się potomkowie dawnych właścicieli i w nie inwestować, przekształcać np. w hotele – podkreśla Krzysiek. I tak drugie życie zaczęło się m.in. w Pałacu Wojanów, na Zamku Karpniki czy po sąsiedzku, w Pałacu w Łomnicy, w którym nie tylko jest hotel, ale też muzeum pokazujące 300 lat historii tego miejsca. Obejrzeć można jadalnię, sypialnię, pokój dziecięcy z bawialnią, bibliotekę, a nawet salę lekcyjną z lat 60., kiedy tu była szkoła. – To był finał XX-wiecznej historii pałacu. Po tym czasie było z nim tylko gorzej, ale w latach 90. pojawił się wnuk ostatniej właścicielki wraz ze swoją narzeczoną, którzy na nowo zrobili z całego łomnickiego majątku perełkę – dodaje przewodnik. Cieplice Śląskie-Zdrój – informacje praktyczne Cieplice są obecnie częścią miasta Jelenia Góra na Dolnym Śąsku. Na terenie uzdrowiska znajdują się 4 szpitale uzdrowiskowe, 6 sanatoriów, 2 zakłady przyrodolecznicze i przychodnia uzdrowiskowa. Pobliska atrakcja to ruiny zamku Chojnik. Od uzdrowiska to zaledwie 10 minut jazdy autem. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler". Autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o podróżach, miejscach, które odwiedził i restauracjach. Więcej: cessanis.com
Odwiedziłem jedną z najlepszych pizzerii na świecie. Pizza z Pabianic jest pyszna, a jej cena szokuje!
Restauracja Zielona Górka z Pabianic w województwie łódzkim ponownie znalazła się wśród stu najlepszych lokali w rankingu 50 TOP Pizza World – zestawieniu najlepszych pizzerii na świecie. Tym razem zajęła miejsce 94., awansując o trzy pozycje. Najlepszymi pizzeriami świata wybrano I Masanielli z Caserty koło Neapolu i Una Pizza Napoletana z Nowego Jorku.
Spis treści: Moja wizyta w jednej z najlepszych pizzerii świata według 50 Top Pizza Co warto zamówić w Zielonej Górce? Moje trzy pizzowe strzały w dziesiątkę Ceny pizzy w Zielonej Górce zaskakują – pozytywnie! Kilka dni temu właściciele Zielonej Górki, Lilianna i Jędrzej Lewandowscy, wrócili z Neapolu z oficjalnym certyfikatem. „To jest 10. rok naszego istnienia i właśnie kolejny raz spotkało nas wspaniałe wyróżnienie! Jechaliśmy z przygodami – odwołano nam w ostatniej chwili lot do Neapolu i ostatecznie dotarliśmy na czas w odrobinę okrojonym składzie” – napisali w swoich mediach społecznościowych. Moja wizyta w jednej z najlepszych pizzerii świata według 50 Top Pizza 50 Top Pizza World to światowy ranking, który powstał w 2017 roku, kiedy pizza neapolitańska trafiła na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Inspektorzy odbywają anonimowe wizyty w lokalach i nigdy nie wiadomo, ile razy odwiedzają dany lokal. Oceniają m.in. jakość składników, smak i wykonanie ciasta, atmosferę panującą w restauracji i jej wygląd, a także podejście do gości. Postanowiłem więc zostać jednym z nich i wreszcie skosztować jednej z najlepszych pizz na świecie. Nie będę jednak silił się na eksperckie recenzje kulinarne, gdyż kulinarnym ekspertem nie jestem. Jestem zaś „pizza loverem”, i to pochodzącym z Pabianic, przez co do „Zielonej Górki” i jej właścicieli mam sentyment, a więc nie chciałbym być posądzony o stronniczość w swej ocenie. Opiszę zatem, co zjadłem i ile za to zapłaciłem. A było tego sporo, zaś majątku nie wydałem. Lubię takie miejsca jak Zielona Górka, która niczego nie musi udawać. To jedna z atrakcji województwa łódzkiego. Wiadomo, że przyjeżdżając tu, nie przeniesiecie się do hałaśliwego Neapolu, za to spędzicie miło czas w restauracji nieco oddalonej od centrum Pabianic, przy zielonym skwerku, gdzie kiedyś ja z kumplami, a teraz kolejne pokolenia dzieciaków, przesiadują na wagarach. Goście restauracji siedzą zaś przy stolikach w środku lub w ogródku i obserwują dzięki otwartej kuchni, jak pizzaiolo przygotowują pizze. – Mamy bardzo muzykalny zespół, może dlatego funkcjonujemy jak dobra orkiestra. Na Zielonej Górce pizzę w piecu z Neapolu, opalanym drewnem, wypiekają perkusiści, a ciasto robi bluesman. Jedna z kelnerek jest śpiewaczką operową – opowiada gościom Lilianna Lewandowska, która nie tylko ich wita, ale też oprowadza po lokalu, przy okazji wspominając, jak 10 lat temu razem z mężem (oboje są architektami) porzucili dotychczasową karierę, by poświęcić się temu, co kochają najbardziej – dobremu jedzeniu. – Kiedy postanowiliśmy przewrócić nasze życia do góry nogami dla pizzy i wartości tradycji za nią stojącej, marzyliśmy tylko o zrobieniu dobrej pizzy. Zaczynaliśmy w garażu, na małych piecykach, a pierwszego dnia mieliśmy przygotowane może osiem kulek ciasta czekających na gości. Dzisiaj wypiekamy 500 pizz dziennie – zdradza Lilianna. Co warto zamówić w Zielonej Górce? Moje trzy pizzowe strzały w dziesiątkę Zaglądam do menu. Wybór pizz jest oszałamiający – doliczyłem się kilkudziesięciu pozycji. Do tego są one pogrupowane według składników, a każda opatrzona dopiskami takimi jak: „hit”, „top5”, „new”, „napoli”, „classic”, „felicita”. Za pierwszym razem trudno mi się zdecydować na jedną pizzę, dlatego zjadłem trzy – tłumacząc sobie, że nie wiadomo, kiedy tu wrócę, a na stolik trzeba czekać nawet kilka tygodni. Za namową Lilianny wybieram jako pierwszą białą pizzę neapolitańską o nazwie Sorrentina – z mozzarellą di bufalą, serem Parmigiano Reggiano, bazylią i plastrami cytryny, które dla moich kubków smakowych okazują się najbardziej zaskakującym dodatkiem – niezwykle orzeźwiającym w ciepły letni dzień. I choć po tym doznaniu kulinarnym mogłem powiedzieć basta, to jednak łakomstwo – jak zwykle – wzięło górę. Tak więc na moim stoliku pojawiły się dwie kolejne pizze: Nduja – z pikantną kalabryjską, płynną kiełbasą i cebulą (uwielbiam to zestawienie), Margherita Piennolo – z mozzarellą i pomidorkami piennolo, o charakterystycznym, lekko śliwkowatym kształcie i szpiczastym wierzchołku, rosnącymi na zboczach Wezuwiusza. Na tę ostatnią pizzę na pewno jeszcze wrócę do Zielonej Górki. Ceny pizzy w Zielonej Górce zaskakują – pozytywnie! Tym bardziej, że na pizzę nie wydałem majątku: Sorrentina kosztowała 42 zł, Nduja – 59 zł, a Margherita Piennolo – 39 zł. I tu brawa dla właścicieli, bo w menu można nawet znaleźć pizze za 29 zł (np. Pizza Marynarzy czy Mastunicola), a ceny najdroższych pozycji – takich jak: Prosciutto Crudo z dojrzewającą szynką, Fico z konfiturą figową i gorgonzolą, czy smażona na oleju, a następnie zapiekana w ogniu pizza Montanara z wędzoną neapolitańską mozzarellą – nie przekraczają 70 zł. Potwierdzam: w Zielonej Górce naprawdę chodzi o dobre jedzenie za przyzwoite pieniądze. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
„Do Kapsztadu zabrałem tylko jedną koszulkę” Michał Cessanis radzi, jak pakować walizkę
Pakowanie na wyjazd nie musi być frustrujące. Michał Cessanis, znany podróżnik i dziennikarz National Geographic Traveler, zdradza, jak przez lata uprościł ten proces do perfekcji. Poznaj praktyczne porady Michała , które sprawdzą się przy każdej podróży – od Azorów po Kapsztad.
Spis treści: Jak wyglądało moje pakowanie kiedyś? Lista to podstawa Pakowanie zaczynam od chaosu Trik, który ratuje w razie zguby bagażu Pakowanie bagażu może wydawać się banalne, ale gdy zaczynamy planować podróż – niezależnie od tego, czy to city break, trekking czy wakacje nad morzem – szybko okazuje się, że to wyzwanie logistyczne. Co zabrać, żeby niczego nie zabrakło? Jak zmieścić się w małej walizce, szczególnie przy zmiennej pogodzie lub z planem na różne aktywności? Ten temat zna od podszewki Michał Cessanis, który przez lata wypracował własny sposób na pakowanie – oparty na prostych zasadach, praktycznych trikach i osobistych doświadczeniach. Jak wyglądało moje pakowanie kiedyś? Pakowanie było dla mnie pestką – przez wiele lat życia na walizkach, a właściwie na małej walizce kabinowej, a potem jedynie z podręcznym plecakiem. Trzymałem się prostej zasady trzech sztuk: skarpetki, majtki, koszulki, spodnie – wszystko po trzy. Jedna rzecz w użyciu, druga czysta, trzecia suszy się po praniu. To najlepszy sposób na podróżowanie z małym bagażem podręcznym. Ale z czasem zauważyłem, że im więcej mam za sobą kilometrów, tym... pakuję się gorzej. Coraz częściej kusi mnie, by zabrać więcej ulubionych rzeczy. I już nie podróżuję tylko z plecakiem, lecz z „kabinówką”. Powód? Uwielbiam lokalne jedzenie – sery, wędliny, przyprawy, słodycze – i chętnie przywożę je z podróży. Dzięki nim wracam wspomnieniami do smaków Bolonii, aromatycznego Stambułu czy roztańczonej Grecji. Lista to podstawa Zdarza się, że w walizce mam znacznie więcej niż planowałem. Dlatego zawsze robię listę rzeczy, które muszę zabrać. Wszystko zależy od rodzaju wyjazdu. Lecąc na Azory i zdobywając szczyt Pico, potrzebowałem tylko odzieży trekkingowej – szybkoschnące koszulki, spodenki, bluza, kurtka przeciwdeszczowa, dobre buty. Całość zmieściłem do małego plecaka. Inaczej jest, gdy planuję różne aktywności i chcę wieczorem iść do restauracji. Nie chcę czuć się, jakbym nadal był „na szlaku”. Dlatego sztuka upychania bagażu to dziś dla mnie większe wyzwanie niż kiedyś. Pakowanie zaczynam od chaosu Wyciągam wszystko z szafy: dziesiątki koszulek, spodni, bielizny, butów. Pozwalam im poleżeć na kanapie. Potem je selekcjonuję. Mam już plan – wiem, ile dni spędzę aktywnie, ile na plaży. Najpierw pierwsza selekcja. Potem druga, czasem trzecia. Kompresyjne organizery bardzo w tym pomagają – ubrania roluję, dzięki czemu się mniej gniotą i zajmują mniej miejsca. Zazwyczaj biorę dwie pary butów: jedne letnie z siateczki i drugie – nieprzemakalne. Do tego mała kosmetyczka z podstawowymi kosmetykami: pasta, krem z filtrem, antyperspirant, miniaturowy żel pod prysznic. Mam też materiałowe woreczki na ładowarki, kable, przejściówki i leki – często wkładam je w buty, by maksymalnie wykorzystać miejsce. Trik, który ratuje w razie zguby bagażu Podzielę się prostym patentem: jeśli podróżuję z bagażem nadawanym, zawsze do podręcznego plecaka wkładam kąpielówki, tiszert i spodenki. Po co? Bo bagaż może zaginąć. Mój zaginął np. w Kapsztadzie. Wysiadłem z samolotu w dresie, tiszercie i bluzie. Zgłosiłem zgubę, po czym ruszyłem na lokalny targ. Od miłej starszej pani kupiłem dwie bransoletki – i wiecie co? Ucieszyłem się jak dziecko. Pomyślałem wtedy, że większość ubrań zabranych „na wszelki wypadek” była mi niepotrzebna. Znów wróciłem do zasady trzech sztuk. Najprostsze rozwiązania są najlepsze. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
Buenos Aires – to jedno miasto sprawiło, że poczułem się jak u siebie
Buenos Aires to miasto pełne zmysłów, tanga i smaków. Autor artykułu zdradza, dlaczego właśnie tutaj poczuł się jak u siebie i co sprawiło, że zakochał się w argentyńskiej stolicy.
Spis treści: San Telmo – serce Buenos Aires i tanga Mercado San Telmo – tango smaków i historii La Boca – kolorowe dziedzictwo i narodziny tanga Palermo i Recoleta – uczta zmysłów i smaków Patrz partnerce prosto w oczy, a nie pod nogi. Nie możesz unikać kontaktu wzrokowego, to niezwykle ważne i to nie tylko w tangu – Carolina Bonaventura, choreografka i właścicielka szkoły tańca Mariposita w dzielnicy San Telmo, uważnie śledzi każdy mój ruch i gest podczas pierwszej lekcji tanga. Moja partnerka Mary Lescano, tancerka jak z obrazka, tłumaczy mi zaś i pokazuje podstawowe kroki najbardziej zmysłowego tańca na świecie. Wyjaśnia, w jaki sposób mam ja trzymać, jak układać stopy i dłonie, jak blisko niej być, by wyczuwać każdy ruch i za nią podążać. Myślałem, ze łatwiej mi pójdzie, zwłaszcza ze tańczę całe życie. Ale przecież tango to nie są jakieś tam podskoki i szybie obroty, jak na dyskotekach czy rodzinnych imprezach, na których zawsze jestem wodzirejem. Tu liczą się precyzja, technika, a przede wszystkim kontakt z partnerka czy partnerem. Próbuję więc najpierw niezdarnie, a z każdą minutą coraz lepiej łączyć te wszystkie elementy, by po półtorej godziny usłyszeć od Caroliny i Mary, ze nie jest źle. – To co, jutro znów widzimy się na lekcji? – usłyszałem. I tak mijały mi popołudnia w Buenos Aires. San Telmo – serce Buenos Aires i tanga Mariposita to jedna z wielu szkół tanga w San Telmo, najstarszej dzielnicy Buenos Aires, pełnej artystów, antykwariatów, galerii sztuki, butikowych hoteli, restauracji i barów z historia. Miałem szczęście, ze tu właśnie zamieszkałem, i to po sąsiedzku ze szkołą tanga. Carolina prowadzi ja od 18 lat w ponad stuletniej kamienicy, która zamieniła na niezwykle klimatyczne miejsce. Zaczynała od jednej sali treningowej, dziś są już dwie, do tego wygodne, przestronne pokoje dla gości, którzy chcieliby w szkole zamieszkać, oraz z rozległym patiem, na którym przed lub po zajęciach można napić się kawy – i to w międzynarodowym towarzystwie. W mojej grupie mam dwie Japonki, seniorów z Niemiec, Francuzkę i parę chłopaków z Portugalii. Wszyscy, tak jak ja, przylecieli do Buenos, by – co tu dużo mówić – pójść w tango i to nie tylko w szkole. Mercado San Telmo – tango smaków i historii Buenos Aires to miasto pełne zmysłów, spojrzeń, flirtów. Miasto, w którym doprawdy nikogo nie obchodzi, z kim chodzisz za rękę, do kogo właśnie się przytulasz albo z kim całujesz się na ulicy. Nikt nie zwraca uwagi na to, jak jesteś ubrany, co jesz i dlaczego nagle tańczysz. Na chodniku, w parku, na ulicy czy w knajpie. Tak, zdarzyło mi się tańczy w różnych publicznych miejscach, np. takich jak Mercado San Telmo, moim ulubionym miejscu w Buenos. Bywałem tutaj często, a pora nie miała znaczenia. Bo ten targ istniejący od 1897 r. to najlepsze miejsce, by pójść w tango z argentyńską kuchnia. Powstał, gdy do Buenos zaczęli napływać tłumnie emigranci z Włoch, Hiszpanii, Niemiec i Francji. Pobudowano wówczas hale targowa, w której mogli robić zakupy. Do dziś zachowały się oryginalne belki, łuki, kolumny, szklany dach oraz wielka kopuła na środku hali. La Boca – kolorowe dziedzictwo i narodziny tanga Pewnego dnia wybrałem się do La Boki, starej dzielnicy portowej, którą najpierw w XVI w. zasiedlali kolonizatorzy, a na przełomie XIX i XX w. wspomniani emigranci ze Starego Kontynentu, zwłaszcza Włosi, którym to miejsce zawdzięcza swój wygląd. To w tutejszych podłych tancbudach i domach publicznych narodziło się ok. 1900 r. tango argentyńskie – najpierw tańczyli je mężczyźni, umilając sobie czas w kolejce do prostytutek. Sam taniec na początku uchodził za obrazoburczy, głośno krytykowany przez Kościół katolicki i nieakceptowany przez wyższe klasy. Dziś trudno uwierzyć, że wokół tanga rozgorzała międzynarodowa dyskusja. I że było ono potępiane przez papieża Piusa X czy niemieckiego cesarza Wilhelma II. W La Boce można zobaczyć uliczne pokazy tanga, jednak jest to marne show stworzone pod turystów, dla których bardziej od tańca liczy się selfie z tancerką czy tancerzem. Palermo i Recoleta – uczta zmysłów i smaków Wieczorami, po południowych lekcjach tanga, bywałem w Palermo, największej dzielnicy Buenos Aires, w której głównie przesiadywałem w świetnych restauracjach. German i Pedro mają aż siedem restauracji. Najnowsza to Jose de Carne. Patrząc, jak ogromne porcje są w niej serwowane, od razu poprosiłem kelnera o menu degustacyjne, choć i nim najadłyby się pewnie i cztery osoby. Na przystawki – orzeźwiająca straciatella, gorgonzola i melon, pâté z kurzych wątróbek, kalmary w sosie chorizo. A później steki i jagnięcina, które szefowie kuchni przygotowywali na żywym ogniu. A ponieważ Argentyńczycy uwielbiają słodkie, na deser był flan z dulce de leche, słynnym mlecznym karmelem. źródło: National Geographic Traveler
„Nie śpij, bo przegapisz!” – jak recepcjonistka wciągnęła mnie w wir Mardi Gras w Sydney
Sydney atrakcje potrafią zaskoczyć nawet najbardziej doświadczonych podróżników. Wystarczyła krótka rozmowa z recepcjonistką, bym – po niemal 30 godzinach w podróży – zamiast odpoczynku, trafił na największą imprezę na południowej półkuli.
Spis treści: Tęczowe szaleństwo na ulicach Sydney – jak wygląda Mardi Gras? Jak wygląda wspinaczka na Sydney Harbour Bridge? Zielone oblicze Sydney – gdzie odpocząć wśród kawiarni i kolonialnej architektury? Papugi na parapecie i spotkania z kakadu – dzikie Sydney z bliska Od portu po ogrody – jak Sydney budzi się do życia o poranku? Zielony raj i białe żagle – spacerem od ogrodu botanicznego do Opery The Rocks – zabytkowa dzielnica Sydney, która skradła mi serce Bondi czy Mandly – która plaża w Sydney naprawdę robi wrażenie? Gelato, luz i „no worries" – smak życia w Manly Beach Pożegnanie z widokiem – Sydney, do którego chce się wracać To miasto biegaczy, hałaśliwych papug, ikonicznej opery, szalonej zabawy i wiecznych wakacji.Wystarczyły dwa zdania wypowiedziane przez recepcjonistkę niewielkiego hotelu w dzielnicy Potts Point, gdzie zatrzymałem się na kilka dni, bym trafił w sam środek gigantycznej imprezy, choć po 27 godzinach w podróży do Australii marzyłem jedynie o wygodnym łóżku. Tęczowe szaleństwo na ulicach Sydney – jak wygląda Mardi Gras? – Przyleciałeś do Sydney w idealnym momencie, bo właśnie odbywa się parada z okazji Mardi Gras, to nasz tęczowy karnawał, największy na południowej półkuli. Szkoda czasu na sen, idź i baw się! – zachęciła mnie Peggy, od której właśnie dostałem klucz do pokoju. I wierzcie mi lub nie, ale w tym momencie zapomniałem o zmęczeniu, bo dobrej zabawy nie odmawiam nigdy. Ta noc okazała się absolutnym szaleństwem. Mardi Gras jest bowiem największym świętem społeczności LGBTQIA+ w Australii. Ten karnawał odbywający się na przełomie lutego i marca, a obchodzony w tym roku po raz 47., od lat przyciąga dziesiątki tysięcy uczestników, którzy przez dwa tygodnie mają jeden cel: wybawić się za wszystkie czasy i pokazać, jak kolorowa, otwarta i kreatywna jest społeczność, która od pierwszego marszu w 1978 r. walczyła o prawa mniejszości seksualnych (od 2018 r. w Australii legalne są małżeństwa osób tej samej płci). W kulminacyjnej paradzie idącej m.in. przez Oxford Street, ulicy będącej właśnie w dzielnicy Potts Point, bierze udział ponad 12 tys. osób ogłaszczanych przez jeszcze większy międzynarodowy tłum tańczący, wznoszący toasty i cieszący się chwilą. Jak wygląda wspinaczka na Sydney Harbour Bridge? Lepszego początku mojej australijskiej przygody nie mogłem więc sobie wymarzyć. I choć na paradzie nie zabawiłem zbyt długo i zamiast napojów wyskokowych piłem tylko wodę (przysięgam z ręką na sercu), to następnego dnia rano i tak musiałem dmuchnąć w alkomat. Zresztą nie ja jedyny. Chciałem bowiem spojrzeć na miasto ze szczytu Sydney Harbour Bridge, mostu ikonicznego, zazwyczaj pokazywanego na zdjęciach do pary ze słynnym budynkiem Opery. Stojący od 1932 r. nad zatoką Port Jackson, mający ponad kilometr długości i wysoki na 134 m łukowaty most nazywany przez Australijczyków gigantycznym wieszakiem na ubrania jest przeprawą samochodową, kolejową i pieszą łączącą centralną dzielnicę biznesową z północnym wybrzeżem miasta. Można się tutaj wybrać na spacer albo tak jak ja – wejść na najwyższy punkt konstrukcji. Żeby tego jednak dokonać, trzeba poddać się badaniu alkomatem wykonywanym przez pracowników Bridge Climb Sydney, firmy organizującej wspinaczkę na most. Sprawdzanie stanu trzeźwości kilkunastoosobowej grupy było początkiem przygotowań do wejścia. Przewodnik rozdał nam kombinezony chroniące przed wiatrem, do których karabińczykami mieliśmy następnie przypięte: czapeczki, chusteczki z mikrofibry do ocierania potu z czoła, okulary przeciwsłoneczne, a także słuchawki, dzięki którym słyszeliśmy jego polecenia. Była też linka bezpieczeństwa, którą wpięci zostaliśmy w specjalną prowadnicę, a zanim zrobiliśmy pierwszy krok na moście, czekał nas jeszcze symulator, w którym ćwiczyliśmy wejścia i zejścia po stromych schodkach – przy okazji sprawdzana była nasza kondycja. Nie mogliśmy też mieć ze sobą telefonów czy aparatów fotograficznych (na wypadek gdyby sprzęt komuś wypadł) – zdjęcia i filmy wykonywał dla nas przewodnik. Wreszcie wyruszyliśmy, pokonując łącznie ponad 200 schodów, a także będące między stromymi drabinkami pomosty, by stanąć na szczycie „wieszaka” i wypowiedzieć głośne WOOOOOW. Zielone oblicze Sydney – gdzie odpocząć wśród kawiarni i kolonialnej architektury? Mogliśmy objąć wzrokiem całe Wielkie Sydney, obszar metropolitalny położony malowniczo nad Port Jackson, zatoką będącą największym na świecie naturalnym portem, rozciągającą się na powierzchni ponad 50 km². Z góry zobaczyłem, że to zielone miasto na wodzie, z zatoczkami, marinami, wieżowcami w części biznesowej, kilkudziesięcioma plażami, niewielkimi promami ułatwiającymi podróż do wielu pięknych miejsc i niezwykle kameralnymi dzielnicami, tak jak moja Potts Point – pierwsze zaplanowane przedmieście w Australii. Spokojne, z mnóstwem restauracji, starą kolonialną architekturą zatopioną w zieleni, antykwariatami, butikami vintage, księgarniami i kawiarniami, w których podawane jest na ciepło pyszne ciasto bananowe z rozpływającym się na nim lekko solonym masłem. Miałem to szczęście, że jedna z takich właśnie kawiarni znajdowała się dosłownie naprzeciwko mojego hotelu Macleay, podobnie jak przystanek autobusu 311, którym mogłem dojechać w okolice Circular Quay, nabrzeża z przystanią promową. I o ile do kawiarni zaglądałem codziennie na lekkie śniadanie z mocną kawą, o tyle z autobusu skorzystałem raz, a może dwa. Wolałem po mieście spacerować i tak obserwować codzienne życie. Papugi na parapecie i spotkania z kakadu – dzikie Sydney z bliska Wstawałem wcześnie i to nie z własnej woli, lecz przez wrzeszczące o poranku papugi siadające na parapecie mojego hotelowego pokoju.Przyznaję, za każdym razem była to nieco szokująca pobudka, lecz chwilę po otwarciu oka brałem do ręki aparat fotograficzny i nagrywałem te wspaniałe ptaki. Mój parapet upodobały sobie lorysy tęczowe, z niebiesko-żółtymi łebkami, pomarańczowo-niebieskimi podbrzuszami oraz zielonymi skrzydłami i ogonami. Trudno było oderwać od nich wzrok, podobnie jak od spotykanych już podczas spacerów większych od lorys kakadu żółtoczubych i sinookich oglądanych w Królewskim Ogrodzie Botanicznym, przez który biegła moja codzienna trasa spacerowa do Opery i w okolice Sydney Harbour Bridge. Od portu po ogrody – jak Sydney budzi się do życia o poranku? Po drodze do ogrodu mijałem najpierw Finger Wharf, zabytkowy port i terminal pasażerski z 1916 r. w dzielnicy Woolloomooloo. Uznawany jest on za najdłuższe na świecie nabrzeże zbudowane z drewnianych pali (400 m długości), a dziś mieszczące w dawnych dokach hotel i restaurację. Dalej były eleganckie jednopiętrowe apartamentowce i ścieżka prowadząca do Domain, ogromnego, zajmującego powierzchnię ponad 30 ha zielonego terenu w dzielnicy biznesowej, gdzie odbywają się regularnie koncerty, festiwale i inne plenerowe imprezy.Po chodnikach wśród rozłożystych platanów widziałem najpierw kilku, potem kilkunastu, kilkudziesięciu, aż wreszcie kilkuset biegaczy, którzy uprawiali poranny jogging. W Królewskim Ogrodzie Botanicznym, do którego od strony Domain prowadziła żeliwna furtka, było ich jeszcze więcej. Pierwszego dnia myślałem, że w Sydney odbywają się jakieś biegowe zawody. Byłem jednak w błędzie, bo dla sydnejczyków aktywne wejście, a raczej wbiegnięcie w dzień, to norma. Podobnie zresztą jak jazda na rowerze tuż po wschodzie słońca, kiedy latem i wczesną jesienią o tej porze dnia znośne są jeszcze temperatury. Widziałem też spacerowiczów, którzy wyciągając dłonie z orzeszkami, liczyli na to, że może skuszą się na nie kakadu. Te jednak latały między drzewami, spacerowały po trawie, ale orzeszki jakoś ich nie interesowały. Zielony raj i białe żagle – spacerem od ogrodu botanicznego do Opery W założonym w 1816 r. Royal Botanical Garden, określanym mianem najstarszej instytucji naukowej w Australii, często robiłem sobie nieco dłuższą przerwę na drugie śniadanie lub mały lunch.I cieszyłem oko soczystą zielenią – teren podzielony na 15 ogrodów tematycznych jest domem dla ponad 27 tys. roślin. I tak, zupełnie niespiesznie, dochodziłem do budynku Opery, którą fotografowałem o różnych porach dnia, by zobaczyć, jak prezentują się ogromne białe żagle, czy też muszle, a więc jej słynny dach.Budowa zaprojektowanego przez duńskiego architekta Jorna Utzona, a wykonanego z betonu, stali i szkła gmachu trwała aż 14 lat (1959–1973). Stanął na półwyspie Bennelong Point, w miejscu nieczynnej zajezdni tramwajowej. Oglądałem go jednak tylko z zewnątrz, bo przez cały pobyt w Sydney nie udało mi się upolować biletów na zwiedzanie Opery od zaplecza, a tym bardziej na przedstawienie – wyprzedano je wiele dni naprzód.Nie czułem się tym jednak zawiedziony, bo samo spojrzenie na architektoniczne dzieło wpisane na listę UNESCO jest już sporym przeżyciem. The Rocks – zabytkowa dzielnica Sydney, która skradła mi serce Ale to nie okolice Opery z bardzo drogimi kawiarniami skradły moje serce, lecz dzielnica The Rocks, jedna z najstarszych części Sydney.Docierałem do niej krótkim spacerem z Circular Quay, a potem znikałem na kilka godzin w wąskich brukowanych uliczkach z zabytkowymi kolonialnymi budynkami, galeriami sztuki, sklepami z opalami australijskimi, muzeami i butikami z wyrobami lokalnych artystów. Ci w każdy weekend na odbywającym się tutaj targu sztuki (The Rocks Markets) wystawiają swoje prace. A na stoiskach z jedzeniem kosztowałem kuchni z całego świata.Potem zaś wsiadałem na prom i płynąłem na moją ulubioną plażę. Bondi czy Manly? Która plaża w Sydney naprawdę robi wrażenie? Słynna Bondi Beach, o której w przewodnikach przeczytacie, że to punkt obowiązkowy podczas zwiedzania Sydney, nie zrobiła na mnie wielkiego wrażenia, dlatego też byłem na niej tylko raz. Łatwo tu dotrzeć autobusem, co też uczyniłem. Faktycznie, plaża jest długa na kilometr i piaszczysta, fale spektakularne, z czego korzysta wielu surferów, jednak zawiodłem się jej otoczeniem, a zwłaszcza słabymi knajpami ze średniej jakości jedzeniem. Dlatego popłyńcie na „moją” Manly Beach, znacznie bardziej klimatyczne miejsce, do którego podróż promem z Circular Quay zajmuje niecałe pół godziny. Gelato, luz i „no worries” – smak życia w Manly Beach Gdy wysiądziecie na przystani, wejdziecie na Corso, główny deptak przedmieścia Manly, z niską zabudową, restauracjami, sklepami i lodziarniami, w tym tą według mnie najlepszą – Anita Gelato. Tuż po wejściu zachwyca pastelowym różowo-miętowo-złotym wnętrzem, następnie przyjemną obsługą w wakacyjnych nastrojach, aż wreszcie lodami, których smaków (rotacyjnie) jest tu łącznie aż 150! Moje kubki smakowe zwariowały na punkcie tych z solonymi orzechami nerkowca i arbuzowych ze świeżą miętą. W tym słodkim momencie dnia nie byłem jednak sam, lecz z Mattem Przybyłą, Polakiem, który w Sydney mieszka od kilkunastu lat i jest przewodnikiem organizującym zwiedzanie szyte na miarę (sydneyprive.com.au). – Mieszkam trzy plaże od Manly Beach, a moje życie od chwili, kiedy przybyłem do Australii, niezwykle się uspokoiło. Tutaj naprawdę żyje się na luzie, mam poczucie, że jestem ciągle na wakacjach, choć przecież prowadzę firmę i bywają dni, że jestem bardzo zajęty. Ale chwile, kiedy na poranny spacer i kawę wychodzę z dzieciakami i żoną na plażę, a dopiero potem zaczynam intensywny czas, dają mi mnóstwo energii. Podobnie jak biegaczom z ogrodu botanicznego, którzy tak cię zachwycili. Australijczycy doskonale wiedzą, na czym polega balans w życiu. Ja zresztą już też to wiem. I to ich powiedzenie „no worries” słyszane tak często, nieprzejmowanie się pewnymi sprawami wchodzi w krew – opowiada Matt. Pożegnanie z widokiem – Sydney, do którego chce się wracać Z lodziarni zdążyliśmy się przesiąść na statek Captain Cook, by ostatni raz – w moim przypadku – spojrzeć na miasto na wodzie, most i Operę mieniącą się w ciepłym popołudniowym słońcu. Australijskie ikony podziwialiśmy najpierw z restauracji, siedząc przy stoliku nakrytym białym obrusem, delektując się owocami morza i popijając szampana, a potem już z górnego otwartego pokładu. Wtedy obiecałem sobie, że to wcale nie będzie ostatni raz, kiedy na żywo widzę ten pocztówkowy obrazek. Źródło: National Geographic Traveler Polska Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
Lubelskie na lato: noc w wiatraku, domowe naleśniki i… podróż w czasie.
Są miejsca, które przenoszą w czasie – do epoki hrabiów, ale też do dzieciństwa i do smaków, które znaliśmy tylko z niedziel u babci. Oto moje trzy odkrycia na Lubelszczyźnie, którymi chcę się z Wami podzielić.
Spis treści: W pokoju księżniczki Naturalny spokój W majątku hrabiego Sześć łazienek i drewniane lodówki Brama do przeszłości Były tak pyszne, że po spróbowaniu jednego, na talerz nałożyłem sobie jeszcze kilka. Domowe naleśniki z twarogiem słodzonym cukrem pudrem i z dodatkiem jagodowej konfitury. Z każdym kęsem wracałem do wspomnień z dzieciństwa, kiedy najpierw babcia, a potem mama zawsze w niedzielę smażyły dla mnie i dla mojej siostry naleśniki. Teraz też była niedziela, z kuchni dochodziły zapachy jedzenia, a ja siedziałem przy stole pokrytym kolorowym obrusem na werandzie starej plebanii. Wcinałem cieniusieńkie placki i cieszyłem się na samą myśl, że nie mam na dziś żadnych planów, że nigdzie nie muszę gonić. A nawet gdyby było inaczej, pewnie wszystkie spotkania bym i tak odwołał, by jak najwięcej czasu spędzić w Zaborku w województwie lubelskim, gdzie Pojechałem tam zasmakować spokojniejszego życia. Ta niedziela była dokładnie taka, jaką sobie wymarzyłem: leniwa, z książką w hamaku, relaksem w saunie i w bani z zimną wodą, przechadzką boso po trawie, wąchaniem kwiatów oraz wypatrywaniem pszczół i motyli. W pokoju księżniczki Tego dnia wstałem wyjątkowo wypoczęty, choć nad ranem zbudziły mnie śpiewy ptaków. Nie spieszyłem się jednak ze wstaniem z łóżka. Zamiast tego uważnie przyglądałem się pokojowi księżniczki, w jakim zamieszkałem na ostatnim piętrze stuletniego wiatraka „Koźlaka”. Wiekowy obiekt został przeniesiony do Uroczyska Zaborek ze wsi Zaczopki. Oryginalnie stał na niewielkiej górce pośrodku miejscowości. Był widoczny z drogi biegnącej od Janowa Podlaskiego w stronę Terespola. Dziś stoi na ukwieconej łące w pobliżu innych zabytkowych budynków, jakie właściciele uroczyska przez blisko dziesięć lat sprowadzali z różnych części Lubelszczyzny i Podlasia. Można tam oglądać m.in. bielony dworek pamiętający czasy powstania styczniowego, dawną plebanię z 1880 roku, drewniany kościół przeniesiony ze wsi Choroszczynki (teraz jest w nim sala konferencyjna), do tego zaścianek i leśniczówkę – we wszystkich domach można zamieszkać. I tak znalazłem się w wiatraku, w pokoju, który jako pierwsza zamieszkała przed laty Alia, księżniczka Jordanii. Możemy się domyślać, że i ona – podobnie jak inne sławy z całego świata zatrzymujące się w Zaborku (m.in. Charlie Watts z The Rolling Stones z żoną Shirley) – przyjeżdżała do Janowa Podlaskiego na aukcje koni arabskich. Shirley Watts na corocznych aukcjach Pride of Poland zostawiała miliony euro. Na pamiątkę pobytu w uroczysku gwiazdy sadziły drzewa, które dziś są jedną z atrakcji tego miejsca. Dla mnie największą jest jednak wiatrak. Z drewnianymi skrzypiącymi schodami, ze skrzydłami, które słychać przy każdym silniejszym podmuchu wiatru i z moim pokojem na poddaszu, gdzie w salonie nad dużym biesiadnym stołem wisi ogromne młyńskie koło, a na antresoli znalazło się przytulne miejsce do spania. Naturalny spokój Kiedy się przebudziłem, pomyślałem, że księżniczka Alia musiała być zachwycona widokiem z okien na ciągnące się po horyzont pola, łąki i lasy Parku Krajobrazowego „Podlaski przełom Bugu”. Właśnie w jego granicach znajduje się uroczysko stworzone przez Lucynę i Arkadiusza Okoniów. Wspierają ich w tym mama pani Lucyny, Jadwiga, a także córka Kasia (porzuciła pracę w korporacji) z zięciem Tomkiem. – Na początku lat 90. zaczęliśmy skupować ziemię, marzyło nam się gospodarstwo rolne, jednak szybko okazało się, że to ziemia tak marna, że mało co na niej wyrośnie. Gdy zorientowaliśmy się, że raczej dostaniemy garba na plecach, niż zarobimy na rolnictwie, zupełnie przypadkowo zajęliśmy się turystyką. Po prostu chcieliśmy przyjmować gości szukających wyciszenia. Okazało się, że w okolicy jest sporo starych chat, które marniały i były na sprzedaż za grosze. Zaczęliśmy je skupować, rozbierać numerując każdy element, a potem stawiać u nas. A było gdzie, bo teren Zaborka to ponad 70 hektarów. Tak powstał swego rodzaju dziwoląg skansenowo-hotelowy jak ja go nazywam – śmieje się Arkadiusz Okoń, który oprowadza mnie po rodzinnych włościach. Po przeniesieniu dworka, plebanii, wiatraka, Okoniom zamarzyło się kupienie kościoła, by jakoś domknąć całość budynkiem, który zawsze był najładniejszy we wsi. – Pewnego dnia handlarz meblami z Terespola przyjeżdża i mówi: jest kościół do kupienia. Pojechaliśmy z córką go zobaczyć i wiedzieliśmy, że musimy brać (we wsi stanęła nowa świątynia z cegły), bo to nie bułki w supermarkecie, które dostać można codziennie. I za 7 tysięcy złotych kupiliśmy od księdza kościół – dodaje pan Arek. Zatrzymujemy się przy polu, na którym bieli się gryka, miododajna facelia już zakwitła na fioletowo, a gospodarz, kiedy za chwilę skończymy nasz spacer, wróci do orania pola, na którym wyrosną dynie dla gości przyjeżdżających jesienią. Mnie zaś zachęcał, bym wybrał się na szlaki spacerowe, albo pojeździł rowerem, bo trasy w parku krajobrazowym są malownicze, a pogoda idealna. Miałem jednak inny plan na resztę dnia: odpoczynek w i nad basenem na skraju lasu z widokiem na tańczące na wietrze zboże. W majątku hrabiego Następnego dnia opuściłem jednak Zaborek, obiecując sobie, że wrócę tam wczesną jesienią – na grzybobranie. Jechałem w stronę Kozłówki, do jednego z najlepiej zachowanych pałaców w Polsce, nazywanego klejnotem Lubelszczyzny, położonego w sąsiedztwie Kozłowieckiego Parku Krajobrazowego. Założony w pierwszej połowie XVIII w., przebudowany na przełomie XIX i XX w. przez hrabiego Konstantego Zamoyskiego, zachwyca doskonale zachowanymi wnętrzami w stylu Cesarstwa Francuskiego, jak i wyposażeniem, które w aż 70 procentach jest oryginalne. Zobaczyć więc można: meble, obrazy, ceramikę, szkło, obrusy, adamaszkowe i aksamitne haftowane lambrekiny, kotary, tkaniny dekoracyjne, zegary i rzeźby. Mam ogromne szczęście, bo jestem tu na początku lata. Właśnie wtedy do pałacu przyjeżdża na odpoczynek hrabina Jadwiga Inka Zamoyska, córka ostatnich właścicieli Kozłówki – Jadwigi z Brzozowskich i Aleksandra „Leszka” Zamoyskich. Jest malarką, tworzy w stylu impresjonizmu. W pałacowym parku organizuje plener, w którym po wcześniejszym zapisaniu się może wziąć udział każdy miłośnik krajobrazów, sztalugi i pędzla. My jednak spotykamy się przy filiżance herbaty, po której wspólnie oglądamy pałacowe salony, sypialnie, gabinety. Sześć łazienek i drewniane lodówki – W tym pałacu jest dokładnie wszystko tak, jak w chwili, kiedy mama go opuszczała. Ja w przeciwieństwie do trojga mojego rodzeństwa nie urodziłam się już w Kozłówce, lecz w Kanadzie, do której po II wojnie światowej wyemigrowali rodzice – opowiada Jadwiga Inka Zamoyska mieszkająca obecnie w Stanach Zjednoczonych. W pałacu bywa jednak częstym gościem. W ubiegłym roku przekazała Muzeum Zamoyskich wiele cennych rodzinnych pamiątek, m.in. dokumenty, zdjęcia, listy, modlitewnik dziadka, a także rycinę z wizerunkiem Chrystusa, która była ślubnym prezentem dla jej rodziców. Podczas spaceru hrabina opowiada o Konstantym Zamoyskim, który był wizjonerem. To on zmienił pałac w Kozłówce w nowoczesną rezydencję z wodociągiem, kanalizacją i sześcioma łazienkami z ciepłą wodą. Była też winda do dostarczania dań z kuchni do jadalni, drewniane lodówki napełniane lodem zbieranym zimą ze stawów i przechowywanym w piwnicach oraz piece kaflowe do ogrzewania pokoi. Jest i kaplica wzorowana na kaplicy królewskiej w Wersalu, gdzie kończymy nasz spacer. Zanim zasiądę do obiadu w znajdującym się na terenie pałacu bistro „u Szafiarki”, zaglądam jeszcze do dawanej powozowni oraz stajni remontowej, gdzie działa Galeria Sztuki Socrealizmu – pierwsza taka w Europie. Dlaczego powstała w Kozłówce? – Kilka lat po wojnie w pałacu urządzono Centralną Składnicę Muzealną Ministerstwa Kultury. Po 1956 r., kiedy socrealizm zaczął odchodzić do lamusa, do tutejszych magazynów zwożono z całej Polski rzeźby i obrazy wychwalające komunizm – słyszę od przewodniczki. W sumie zgromadzono w Kozłówce ponad półtora tysiąca eksponatów. Wśród nich znalazły się np. zdemontowane pomniki Lenina, Marchlewskiego czy Bieruta. Na multimedialnej wystawie są też obrazy, rysunki, zdjęcia i filmy. To miejsce fascynujące, nie tylko dla miłośników socrealizmu. Brama do przeszłości Z pałacowego przepychu Zamoyskich wracam jednak na najprawdziwszą wieś (choć w mieście Lublin), do jednego z największych i najpiękniejszych skansenów w Polsce – Muzeum Wsi Lubelskiej. Bogactwo dawnej architektury i zgromadzonych eksponatów jest imponujące. Przekraczając bramę muzeum, faktycznie można uwierzyć, że odbywamy podróż w czasie do wsi z Wyżyny Lubelskiej, Roztocza i Powiśla, co już dawno odkryli filmowcy. Powstawały tutaj sceny do „Bitwy Warszawskiej”, „Wołynia”, „Błękitnej Armii” czy „Korony Królów”. Między dawnymi zagrodami pasą się krowy, chodzą kozy i kury. Brakuje jeszcze gospodarza i gospodyni, którzy wyszliby z chaty i zaczęli krzątać się po podwórzu. Mijam część dworską z XVIII-wiecznym dworem z Żyrzyna, do którego prowadzi aleja lipowa, folwark z czworakami z Bursa Starego, spichlerze dworskie z Turki i Piotrowic, aż dochodzę do lubelskiego, wielokulturowego miasteczka z okresu II Rzeczpospolitej. I przepadam w nim na dobre, oglądając domy z Wojsławic i Wąwolnicy, areszt z Samoklęsk, stodoły, zaglądając do agencji pocztowej, pracowni malarza szyldów, zakładu fryzjerskiego niejakiego Jankiela Struzela z Dubienki i do gabinetu dentystycznego z Ostrowa Lubelskiego z lat 30. XX wieku ciesząc się przy tym ze swoich zdrowych zębów. Wszystkie warsztaty odtworzone są z najdrobniejszymi szczegółami, toteż warto poświęcić temu miejscu więcej czasu. Tym bardziej że oprócz zabytkowych restauracji czy piwiarni jest i najprawdziwsza Karczma Kocanka, w której skosztujecie lubelskich rosołów czy forszmaków (gulaszy), mięs pieczonych według tradycyjnych receptur. Na deser zjecie pyszną szarlotkę i miodownik, który tak mi zasmakował, że wychodząc ze skansenu, kupiłem słoik miodu akacjowego, na wypadek gdybym chciał upiec takie ciasto w domu. Chwilę później na stoisku obok wpadła mi jednak w ręce ludowa haftowana makatka z parą siedzącą nad garnkiem parującej zupy i z hasłem „lepiej całuję, niż gotuję”. Cóż, może tego będę się trzymał, a na miodownik wrócę na Lubelszczyznę.
Zaskocz gości! Upiecz szwedzkie cynamonowe bułeczki [PRZEPIS]
Zdradzamy przepis na kanelbulle - narodowy przysmak Szwedów.
Nie ma lepszego szwedzkiego przysmaku niż drożdżowe zwijane bułeczki cynamonowe. Kanelbulle są zwinięte jak ślimaki, posypane cukrem pudrem, chrupiące i rozpływające się w ustach. Jeśli podasz je gościom, musisz mieć świadomość, że wszystkie znikną z talerza. Bo trudno oprzeć się ich smakowi. Szwedzi tak uwielbiają kanelbulle, że ustanowili nawet święto tych drożdżówek (według nich pochodzą ze Skandynawii). Przypada 4 października. Tego dnia w Szwecji można spróbować wiele odmian tych ciastek, np. z dodatkiem miodu i kardamonu. Cynamonowe ślimaki uwielbiają też Finowie, przyjęły się również w Niemczech i Ameryce Północnej. Zróbmy sobie Szwecję! Na talerzach. Michał Cessanis, sekretarz redakcji Travelera, podaje sprawdzony przepis na kanelbulle. Składniki (na 10 drożdżówek): Do przygotowania ciasta potrzebujemy: 20 g świeżych drożdży 250 g mąki pół szklanki mleka 1 jajko 50 g cukru (najlepiej trzcinowy) 50 g masła szczypta soli Do nadzienia potrzebujemy: 3 łyżki cukru trzcinowego 2 łyżki cynamonu 1 jajko 30 g masła cukier puder do dekoracji Przygotowanie bułeczek: Drożdże kruszymy, mieszamy z z letnim mlekiem oraz cukrem. Przykrywamy (najlepiej bawełnianą ściereczką) i odstawiamy do wyrośnięcia. Kiedy drożdże wyrosną, dodajemy je do miski z połową przesianej mąki i jajkiem. Wszystko mieszamy i na godzinę stawiamy pod przykryciem w ciepłym miejscu np. w pobliżu kaloryfera. Po godzinie wsypujemy resztę mąki, cukier, dodajemy miękkie masło i szczyptę soli. Ciasto wyrabiamy energicznie, bo nie może lepić się do dłoni. I znów stawiamy w ciepłym miejscu na ok. 20 minut. Po tym czasie ciasto należy rozwałkować, tak by miało kształt prostokąta. Smarujemy je masłem, cukrem, a na końcu cynamonem. Zawijamy jak roladę i kroimy w plasterki. Nasze ślimaczki znów odkładamy na 20 minut pod ściereczkę. Przed włożeniem do piekarnika ciastka smarujemy jajkiem i pieczemy przez ok. 7 minut w temperaturze 250 stopni.
Te 6 miejsc w Brazylii trzeba zobaczyć. Rio to za mało!
Jakich miejsc nie można pominąć w czasie wizyty w Brazylii? Przedstawiamy ranking testowany na "travelerowej" skórze. Oczywiście w naszym zestawieniu znalazło się cudowne Rio, ale czy znacie pozostałe propozycje? Przekonajcie się.
Lublin: 7 rzeczy, które musisz zrobić w tym niezwykłym mieście
Jeśli zastanawiasz się, jakie atrakcje warto zobaczyć w Lublinie, to ten tekst jest dla ciebie. Bo to miasto to nie tylko klimatyczne uliczki, niesamowite zabytki i tajemnice skrywane w murach kamienic na Starym Mieście. Co więc warto zobaczyć w Lublinie?
W tym artykule: 1. Stare Miasto w Lublinie 2. Lublin - bezpłatne atrakcje 3. Zobacz Zalew Zemborzycki 4. Spróbuj cebularza 5. Odkryj skarb w Lublinie 6. Chodź na linie 7. Lublin, gdzie pójść wieczorem? A tego w Lublinie... NIE RÓB 1. Stare Miasto w Lublinie Zwiedzając Lublin, koniecznie zapuść się w małe uliczki, zajrzyj na podwórka, porozmawiaj z mieszkańcami, którzy chętnie opowiadają o swoim mieście. Zadzieraj głowę i oglądaj staromiejskie kamienice. Niebieska kamienica Konopniców i jej charakterystyczne płaskorzeźby to prawdziwa ozdoba Lublina. Główne miejsce Starego Miasta w Lublinie zajmuje dawna siedziba Trybunału Koronnego. Ustanowiony w 1578 r. był najwyższą instancją sądową dla szlachty, a dziś jest tu Pałac Ślubów. 2. Lublin - bezpłatne atrakcje Lublin warto zwiedzać np. szlakiem legend, ale też znanych mieszkańców, wielokulturowym czy renesansu lubelskiego. Będąc w Lublinie koniecznie zobacz kamień nieszczęścia, drzazgę z Krzyża Świętego, czarcią łapę, piękną złotniczankę - samemu albo z przewodnikiem. A jeśli wolisz poszwędać się po mniej znanych zakątkach miasta, to polecam darmowe spacery pod hasłem „Lublin Nieodkryty”. Organizowane są w każdy weekend aż do października (szczegóły na stronie pogranicze.net) 3. Zobacz Zalew Zemborzycki Zwiedzając Lublin, koniecznie wypożycz rower miejski i pojedź nad Zalew Zemborzycki. To tylko 20 minut jazdy z centrum Lublina i mnóstwo atrakcji nad wodą: narty wodne, kajaki, rowery wodne, baseny, park linowy, a nawet małe pole golfowe. lubelskirower.pl 4. Spróbuj cebularza Być w Lublinie i nie skosztować tego specjału? W żadnym wypadku! Pszenny placek z cebulowym farszem to lubelski przysmak wywodzący się z kuchni żydowskiej i dla lublinian jest tak ważny jak dla oscypek dla górali. Pierwsze wzmianki o cebularzu i przekazywanej z pokolenia na pokolenie recepturze sięgają dziewiętnastego stulecia. W Lublinie cebularze jako pierwsi zaczęli wypiekać Żydzi z lubelskiego Starego Miasta. Placki najlepiej smakują na ciepło, mają chrupiącą skórkę i bardzo charakterystyczny zapach. 5. Odkryj skarb w Lublinie Skarb w Lublinie? A jakże! Znajduje się na Zamku Lubelskim, który był siedzibą lokalnych władz, królewską kwaterą, więzieniem, a obecnie jest tu muzeum. W Zamku wielokrotnie gościli polscy królowie: Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło, Zygmunt August czy Kazimierz Jagiellończyk. W salach zamkowych obradowano nad aktem Unii Lubelskiej z 1569r. Czasy te pamiętają jedynie najstarsze, zachowane do dzisiaj budowle: wieża zamkowa zwana Donżonem oraz Kaplica Trójcy Świętej. Koniecznie musisz zobaczyć rusko-bizantyńskie freski znajdujące się w Kaplicy. To jeden z największych skarbów Lublina. 6. Chodź na linie W Lublinie przejdź się na linie - choć to zdanie brzmi jak wyjęte z notatnika wierszoklety, to fakt pozostaje faktem - slackline, czyli chodzenie na taśmie zawieszonej nad ziemi (od 50 cm niemal w nieskończoność), to ulubiona rozrywka nie tylko wśród młodych lublinian. Nie tylko po niej chodzą, ale też skaczą i wykonują ewolucje zapierające dech w piersiach. Jeśli chcesz spróbować, odezwij się do grupy Slackline Lublin na Facebooku. Slacklinerów spotkasz m.in. w Ogrodzie Saskim i na błoniach koło Zamku. Możesz liczyć na bezpłatną lekcję. 7. Lublin, gdzie pójść wieczorem? Będąc w Lublinie koniecznie odwiedź pub „U Szewca” - to jeden z najpopularniejszych barów w mieście. Jego nazwa nawiązuje do XVI wieku, kiedy to kamienica Grodzka 18 należała do szewskiej rodziny i aż do roku 1999 znajdowały się tutaj warsztaty szewskie. W pubie spotkasz lublinian popijających piwo. I to nie byle jakie, bo słynną „Perłę” A tego w Lublinie... NIE RÓB W Lublinie pozbądź się pokusy spoglądania na zegarek. Zwłaszcza na ten, który znajduje się na Bramie Krakowskiej. On zwykle źle chodzi. Ponoć w tym miejscu w Lublinie w dawnych czasach mieszkał zegarmistrz, który mimo wielu zalet miał jedną, acz poważną wadę - nie wylewał za kołnierz. A, jak wiemy, ta cecha nie sprzyja skrupulatności i przysłowiowej zegarmistrzowskiej dokładności, za to często powoduje chęć do krotochwili i psot wszelakich. Toteż zegarmistrz nawet po śmierci psoci i przestawia w Lublinie wskazówki zegara. „Wszędzie częstokroć mylą się zegarze, lecz te w Lublinie najpewniejsze łgarze” - można usłyszeć na ulicach Lublina. Ale o tym musisz już sam się przekonać. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Kanton zapewnia ekstremalne doznania (nie tylko kulinarne)
Zupa z węża czy żółwia albo z krwistym tofu (ze skrzepami świńskiej krwi), grillowane skorpiony czy koniki morskie - to dania na stałe wpisane do menu restauracji w Kantonie.
Dla Chińczyków to Guangzhou, dla obcokrajowców Kanton – to nazwa z czasów kolonialnych. Trzecia co do wielkości metropolia Chin kojarzona z wielkim przemysłem, handlem (to tutaj miał miejsce pierwszy kontakt kupców z Zachodu z Chinami), światowymi targami, a mniej z malowniczymi parkami, uroczymi brzegami Rzeki Perłowej, nowoczesną architekturą czy starożytnymi świątyniami. Jednak prawdziwą światową wizytówką Kantonu jest jedzenie. To właśnie kuchnia kantońska uchodzi za najlepszą spośród ośmiu regionalnych kuchni Chin. 1. Jedz (prawie) wszystko O mieszkańcach Kantonu mówi się, że jedzą wszystko, co ma cztery nogi, a nie jest stołem, wszystko, co pływa, a nie jest statkiem, i wszystko, co lata, a nie jest samolotem. To musi być prawda – myślałem, mijając kolejne restauracje, przed którymi w miskach, wiadrach i klatkach czekało jeszcze żywe jedzenie. Zupy z węża czy żółwia albo z krwistym tofu (ze skrzepami świńskiej krwi), grillowane skorpiony czy koniki morskie to dania na stałe wpisane do menu. Ponoć kantończycy wciąż jedzą psy (moje chińskie koleżanki twierdzą, że one nigdy nie jadły, za to ich dziadkowe i rodzice tak owszem) i zajadają się zupą z płetwy rekina, który ginął w męczarniach. Na stołach lądują też kilkutygodniowe pieczone prosiaki, których pokrojona w szachownicę chrupiąca skórka maczana w cukrze jest prawdziwym rarytasem. Ale kantończycy jedzą też mnóstwo owoców morza i warzyw. Ich kuchnia charakteryzuje się tym, że wszystkie potrawy przygotowywane są ze świeżych składników, dlatego kilka razy dziennie pojawiają się na lokalnych targowiskach, by dokupić kolejne produkty. Do południa zajadają się pysznymi dim sum – lekkimi przekąskami przygotowywanymi na parze w bambusowych naczyniach, wypijając przy tym morze herbaty. To yum cha – herbata pita przed południem zawsze z dim sum. Do picia polecam wam delikatną herbatę z chryzantem (działa uspokajająco, poprawia wzrok). A na deser zamówcie „ginger milk” przygotowywany ze świeżego soku imbirowego dodanego do szklanki ciepłego mleka, które ścina się jak pudding. View oEmbed on the source website 2. Zobacz stare miasto... „W Kantonie nie ma czego oglądać” – taki wpis znalazłem w internecie. Nie wierz w to. W stolicy prowincji Guandong nie brakuje zabytków. Zajrzyj np. do trzech świątyń: Guangxiao (Świątynia Chwalebnej Cnoty Synowskiej) z czasów dynastii Han i Chen Jia Ci (Akademia Rodziny Chen), świątyni zbudowanej za pieniądze klanu Chen, która służyła nie tylko kultowi przodków, ale była także szkołą, a dzisiaj to muzeum sztuki ludowej. A jeśli wstąpisz do Liu Rong Si (Świątyni Sześciu Banianów), to starszy pan poczęstuje cię ziołową herbatą na wzmocnienie. Stary Kanton to także Qingping Market, na który kantończycy przychodzą po leki ziołowe. To jedno z 17 oficjalnych miejsc w Chinach ze zgodą władz na sprzedaż najróżniejszych specyfików medycyny naturalnej (wwożenie wielu tych lekarstw do Europy jest zabronione). Kupują też psy i koty (nie do jedzenia) albo ryby, żaby, żółwie, skorpiony i węże (do zjedzenia). 3. ...i przeskocz do przyszłości Gdybym był studentem architektury, rzuciłbym studia w Polsce i pojechał uczyć się do Chin. Takiego rozmachu nie ma chyba nigdzie indziej na świecie. Nowa dzielnica Kantonu Zhujiang New Town to doskonały przykład miasta z przyszłości. Powstała na północnym brzegu Rzeki Perłowej i zachwyca nie tylko nowoczesnymi biurowcami, luksusowymi hotelami (jest ich tu najwięcej w całym mieście) czy wieżą Canton Tower. Także budynkami Muzeum prowincji Guandong, skomputeryzowaną od a do zet biblioteką miejską i absolutną perełką – gmachem Opery Narodowej zaprojektowanym przez Zahę Hadid. Gapiłem się na tę konstrukcję z metalu, kamienia i szkła dłuższą chwilę, wypatrując coraz to więcej szczegółów. Opera przypomina dwa rzucone na trawę kamienie (większy i mniejszy) opadające w stronę bulwarów. Wokół są kawiarnie, sklepy, wielkie place i spacerowe aleje. Pod ziemią są ukryte centra handlowe i tunele dla samochodów. À propos luksusowych hoteli. Na 99. piętrze hotelu Four Seasons znajduje się Tian Bar, z którego przy dobrej pogodzie popatrzysz na miasto z góry. Wystarczy zamówić butelkę piwa za 34 zł i cieszyć się widokiem. Dwukrotnie więcej niż piwo kosztuje bilet wstępu na Canton Tower. 4. Przejdź się na wyspę Zatopione w zieleni rezydencje z połowy XIX w., fontanny, rzeźby, zacienione uliczki, kościół katolicki, park, w którym kantończycy śpiewają i grają, oraz polski konsulat. To wszystko znajdziesz na położonej w środku miasta wyspie Shamian – dojdziesz tu mostem. Kolonialna architektura to pozostałość koncesji francusko-brytyjskiej. Przez lata zamieszkiwania wyspy przez Europejczyków Chińczycy mieli tutaj zakaz wstępu. Dziś to ulubione miejsce do sesji zdjęciowych nowożeńców. Zwróć uwagę na kolory sukien panien młodych. Coraz więcej bieli – uchodzącej w Azji za kolor śmierci. Cóż, zachodnia moda zrobiła swoje. View oEmbed on the source website 5. Zrób zakupy Mam dwa sprawdzone zakupowe miejsca w Kantonie. Na Korean Market dostać można wszystko. Liczba stoisk z zegarkami, okularami, torbami, elektroniką, ubraniami i zabawkami jest niepoliczalna. Koniecznie targuj się i powtarzaj, że jest za drogo. Po chińsku to Tài guì le – przyda ci się we wszystkich sklepach. Jeśli szukasz rzeczy lepszej jakości, to koniecznie wybierz się na Beijing Road, najpopularniejszą w Guangzhou ulicę dla zakupholików. Tu są sklepy światowych marek, jest też mój ulubiony Uniqlo – to japońska sieć sprzedająca m.in. koszulki z wzorami z Museum of Modern Art w Nowym Jorku. 6. Przeżyj masaż stóp Na koniec każdego dnia przez 80 minut masażystka o numerze 29 (tak się przedstawiła) z salonu Foot Massage (na drugim piętrze Guangyi Building przy ul. Guangyi) ugniatała nie tylko moje stopy, na których stawiała także bańki (przez dwie sekundy wyłem z bólu), lecz znęcała się nad innymi partiami ciała, próbując wykręcać moje kończyny na wszelkie możliwe strony. O dziwo, po całym dniu zwiedzania tak brutalny masaż przynosił mi ulgę. I to wszystko za 20 zł. Warto wiedzieć Jedzenie Najlepsze, bo najświeższe, jest to sprzedawane na ulicy. Nie bój się próbować! ​
Z dala od tłumów i tylko godzina jazdy od Warszawy. Odkrywamy Spałę i okolice
Miało być kameralnie, daleko od dużych miast i tłumów turystów. Na krótką wycieczkę z Warszawy pojechałem w okolice Spały. Chciałem na nowo odkryć województwo łódzkie - tym razem jako ciekawy region nie tylko na wakacje.
W tym artykule: Spała Bunkier w konewce Niebieskie źródła Skansen Rzeki Pilicy Groty Nagórzyckie Zalew Sulejowski To ledwie godzina jazdy od Warszawy. Do Spalskiego Parku Krajobrazowego przyjeżdżałem jeszcze jako dzieciak – na kolonie, a potem obozy harcerskie. Z tamtych czasów niewiele jednak pamiętałem, dlatego postanowiłem wrócić do województwa łódzkiego, by odkryć je na nowo. I pokazać wam, że to ciekawy region nie tylko na wakacje. Spała Do tej niezwykle sennej osady przyjeżdża się wypocząć na łonie natury, co już wieki temu doceniali polscy królowie, rosyjscy carowie i prezydenci Polski międzywojennej, którzy do spalskich lasów przybywali także na polowania. W 1885 r. wybudowano tutaj rezydencję cara Aleksandra III, a po odzyskaniu niepodległości lato w osadzie spędzali prezydenci Stanisław Wojciechowski i Ignacy Mościcki (za czasów którego Spałę nazywano drugim Belwederem), kuracjuszem był także Józef Piłsudski. Spacerując przez Spałę, koniecznie zajrzyjcie nad strumień Gać, gdzie stał młyn należący do rodziny Spałów, od której miejscowość wzięła swoją nazwę, oraz do drewnianego Kościoła w stylu zakopiańskim z 1923 r. Przejdźcie przez park w stylu angielskim z czasów carskich, do którego drzewa sprowadzano z Kaukazu (dziś to oficjalnie Park Prezydentów, w którym sadzą dęby), przyjrzyjcie się starej wieży ciśnień, a potem zróbcie sobie zdjęcie z symbolem osady – posągiem żubra z 1862 r., który pierwotnie stał w Zwierzyńcu koło Białowieży i upamiętniał polowania cara Aleksandra II. Po I wojnie światowej posąg trafił do Moskwy, a po latach do Warszawy. Aż wreszcie w 1928 r. prezydent Ignacy Mościcki zdecydował o ustawieniu żubra w Spale. Pomnik zwierza nie miał jednak łatwego życia. Niektórzy próbowali rozpruwać mu brzuch, wierząc w legendę o ukrytym w nim złocie. Pod koniec II wojny światowej stracił też łeb – odciął go niemiecki oficer i próbował wywieźć do Berlina. Jeśli będziecie mieć szczęście, to być może podczas spacerów spotkacie znanych polskich sportowców, którzy przyjeżdżają tutaj trenować w Centralnym Ośrodku Sportu. W Spale możecie zatrzymać się w hotelach, willach i dworach, a jeśli będziecie chcieli aktywnie spędzić czas, to wybierzcie się na przejażdżkę konną albo wycieczkę rowerową połączoną ze spływem kajakowym rzeką Pilicą. Najpopularniejszym odcinkiem jest Spała – Tomaszów Mazowiecki (ok. 13 km), a najbardziej malowniczym Spała – Teofilów (6,5 km). Bunkier w konewce To nie lada gratka dla miłośników historii i militariów, położona zaledwie 4,5 km od Spały. Trasa turystyczna Bunkier w Konewce powstała na terenie byłego kompleksu niemieckich schronów Gefechtsstand „Anlage Mitte”. Na spacer po dawnej wojskowej kwaterze umówiłem się z Juliuszem Szymańskim, który 15 lat temu ją wydzierżawił i w najważniejszym obiekcie – schronie kolejowym, stworzył muzeum militariów. Są też schrony techniczne i podziemne kanały. Kolejowy ciągnie się przez 380 m (do dziś zachowały się fragmenty torowiska). Idąc przez niego, zobaczycie pojazdy wojskowe, modele niemieckich pociągów wojskowych. Jest i rosyjska armata odkupiona od wytwórni filmów fabularnych z Łodzi, która była pierwszym eksponatem w muzeum, a wcześniej rekwizytem w serialu Czterej pancerni i pies. Pana Juliusza pytam, skąd schrony w Konewce, a także położonym kilkanaście kilometrów dalej Jeleniu? – Powstały po tym, gdy pod koniec 1939 r. w Spale utworzono siedzibę niemieckiego ośrodka dowodzenia Ober-Ost. Oberbefehlshaber der Ost – czyli Dowództwo Wojskowe na Wschodzie – obejmowało swoim zasięgiem wschodnie tereny okupowanej Polski (Generalnego Gubernatorstwa) i tereny Prus Wschodnich graniczące z ziemiami zajętymi przez Związek Radziecki – tłumaczy. – Przewidując wybuch konfliktu zbrojnego ze stalinowską Rosją Hitler polecił budowę centrów dowodzenia, z których niemieccy dowódcy bezpiecznie mogliby dowodzić rozwinięciem operacji wojskowych na wschodzie. W Spale postanowiono ulokować dowództwo Grupy Armii Środek, któremu nadano kryptonim „Anlage Mitte” – dodaje. Schron kolejowy, przez który idziemy, mógł pomieścić całe składy pociągów, które Niemcy wykorzystywali jako ośrodki dowodzenia dla sztabów wojskowych, a także dla najwyższych dostojników III Rzeszy. Na wystawie w dawnej hydroforni zobaczycie, jak budowano schrony – właścicielowi udało się odzyskać dokumentację budowlaną z 1939 r. z rysunkami i rozmieszczeniem obiektów w terenie, z najbardziej szczegółowymi danymi technicznymi. Jeśli do bunkrów przyjedziecie w weekend, to będziecie mogli pojeździć motocyklami i samochodami wojskowymi. Są też miejsca piknikowe. I co ważne: tutaj mile widziane są także psiaki. Zwiedzanie kompleksu kosztuje 12 zł (bilet ulgowy 8 zł); bunkierkonewka.eu. Niebieskie źródła Szukacie prawdziwych cudów natury? Nie możecie więc pominąć miejsca, które kilka lat temu nagrodzone zostało przez naszą redakcję tytułem jednego z 7 nowych cudów Polski. W rezerwacie przyrody Niebieskie Źródła, który utworzono w 1961 r. w Tomaszowie Mazowieckim zobaczycie wywierzyska krasowe – jedne z najciekawszych zjawisk krasowych nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Otóż ze spękanych wapieni jurajskich wytryska woda mająca niebiesko-zieloną barwę i tworzy źródła. Zabarwienie wody jest jednak tylko efektem optycznym – czysta przefiltrowana woda pochłania promienie czerwone, a przepuszcza promienie niebieskie i zielone. Pod wodą zobaczycie też malutkie gejzery z piasku podrzucanego przez wodę. Źródła były słynne już trzy wieki temu, wówczas nazywano je Modrymi Wodami albo Błękitną Wodą. Wtedy to u ich ujścia stał młyn, do którego później dobudowano karczmę nazwaną od nazwiska młynarza Utratą. Przypisywano im właściwości lecznicze, dlatego również i w tym miejscu gościli różni władcy, a wśród nich car Mikołaj II. Na początku XX w. planowano tutaj wybudować sanatorium, a niemieccy okupanci mieli pomysł, by stworzyć ośrodek wypoczynkowy. Na szczęście żaden z tych planów nie doszedł do skutku, dzięki temu flora i fauna wciąż mają się tutaj dobrze. Rezerwat jest domem dla 75 gatunków ptaków – m.in. krzyżówek, łabędzi, czernic czy strzyżyków – z których wiele tutaj zimuje, bo woda w źródłach nie zamarza (zimą ma ok. 9 st. Celsjusza). Skansen Rzeki Pilicy Tutaj poznacie historię młynarstwa wodnego w dorzeczu Pilicy, zobaczycie pamiątki po dawnej Spale (największą osobliwością tej kolekcji jest budynek dawnej carskiej toalety) czy architekturę Nadpilicza. – To pierwsze w Polsce muzeum na wolnym powietrzu poświęcone rzece, utworzone 20 lat temu – wyjaśnia przewodnik Zbigniew Cichawa. I zadaje mi pierwsze pytanie, na które odpowiedzieć nie umiem: Skąd nazwa rzeki Pilica? Otóż, jak wyjaśnia, od słowa pilić, tzn. szybko coś robić, bowiem Pilica była kiedyś bardzo rwącą rzeką. Jednym z najokazalszych i pierwszym obiektem, jaki przeniesiono do skansenu, jest młyn ze wsi Kuźnica Żerechowska nad rzeką Luciążą, w którym można dziś obejrzeć kolekcję ruchomych miniatur młynów zbudowanych przez Jana Ekiela, emerytowanego młynarza z dziada pradziada. Znał wszystkie tajniki młynów poruszanych siłą wiatru, wody i zwierząt. Jako ostatni młynarz w Polsce trudnił się sztuką zakuwania, czyli ostrzenia kamieni młyńskich – te możecie zobaczyć w galerii obok wejścia. Pan Zbyszek pokazuje mi inne niezwykłe eksponaty, jak opancerzony ciągnik artyleryjski Luftwaffe uważany za perełkę z Pilicy, nazywany przez miejscowych „lufcikiem”. Zatonął w styczniu 1945 r. przy próbie forsowania rzeki podczas odwrotu wojsk niemieckich przed tzw. ofensywą zimową Armii Czerwonej. Z dna Pilicy wydobyty został w 1999 r. i jak wyjaśnia przewodnik, to jedyny zachowany na świecie egzemplarz z zaledwie kilku eksperymentalnych ciągników artyleryjskich. Mnie jednak bardziej od militariów interesuje dawna architektura. Np. spichlerz (1934 r.) spod Smardzewic na paszę dla bizonów podarowanych prezydentowi Ignacemu Mościckiemu przez Polonię kanadyjską. Dziś mieści się w nim kolekcja starych kajaków pamiętających jeszcze czasy przedwojenne. Ale największy zachwyt wzbudza Stacyjka Reymonta, której historia sięga 1896 r. Wtedy właśnie w warszawskiej Szkole Technicznej, której właścicielem była Kolej Warszawsko-Wiedeńska, zbudowano drewniany pawilon wystawowy, który pokazany został na Wszechrosyjskiej Wystawie Przemysłowo-Artystycznej w Niżnym Nowogrodzie. A rok później ustawiony na trasie kolei na przystanku Wolbórka (od nazwy rzeki) i przerobiony na poczekalnię oraz kasę biletową. – Władysław Reymont często tutaj bywał w młodości, bowiem jego rodzice mieli młyn wodny w pobliskim Jakubowie – dzisiaj to Prażki. Poza tym Reymont, zanim został cenionym pisarzem, pracował na kolei – opowiada Cichawa. Stacyjka znana jest z filmów, m.in. "Kobieta z prowincji" z Ewą Dałkowską i Bożeną Dykiel z 1984 r. I ostatnia ciekawostka. Zwróćcie uwagę na wykończenie dachu budynku. Jestem ciekaw, czy wam też będzie przypominać przód lokomotywy z kominem, kotłem, zderzakami i buchającą parą; skansenpilicy.pl. Groty Nagórzyckie To jedyna na świecie podziemna kopalnia piasku! Ponad 200 lat temu chłopi ze wsi Nagórzyce (teraz to część Tomaszowa Mazowieckiego) zaczęli kopać bielusieńki piasek na własne potrzeby. Wysypywali ścieżki, w domach utwardzali klepiska, a czasem ktoś ten piasek od nich kupował. Wyrobisko stawało się więc coraz głębsze, aż powstał system podziemnych jam. – Historia tego miejsca zaczyna się jednak ponad 100 mln lat temu, kiedy było tutaj morze, a z Gór Świętokrzyskich wpływała do niego potężna rzeka, która niemal zmiotła te góry, przenosząc w to miejsce piasek i osadzając w ogromnej niecce o średnicy 30 km i głębokości prawie do 200 m – tłumaczy Cichawa, który oprowadza mnie także po tomaszowskich jaskiniach. Jakość tutejszego piasku docenili hutnicy szkła w XIX w., kiedy okazało się, że zawiera on aż 80 proc. czystego kwarcu. Zaczęto go cenić na równi ze znanym wówczas w Europie piaskiem saksońskim. Nagórzycki stał się tak popularny, że transportowano go do hut w całej Polsce. Chałupnicze drążenie pieczar trwało jeszcze na początku XX w., jednak po wypadku, w którym zginął górnik amator, władze carskie zabroniły dalszej eksploatacji jaskiń. Mieszkańcy Nagórzyc wzięli się jednak na sposób i zaczęli wydobywać piach metodą odkrywkową. Interes przestał się im opłacać, gdy na drugim brzegu Pilicy otwarto nowoczesną kopalnię piasków kwarcowych Biała Góra. Przez lata groty nie były zabezpieczone, poszukiwacze skarbów wchodzili do nich na własną odpowiedzialność. Od 2012 r. zwiedza się je, przemierzając podziemną trasę turystyczną (160 m) z przewodnikiem, który opowie wam również legendę o diable nagórzyckim namawiającym górników do grzechu. Ceny biletów: 9 zł (normalny), 7 zł (ulgowy); groty.mck-tm.pl. Zalew Sulejowski Powstał przez spiętrzenie rzeki Pilicy pomiędzy Sulejowem a Smardzewicami, na terenie Sulejowskiego Parku Krajobrazowego, i od prawie pół wieku jest ulubionym miejscem nie tylko łodzian do uprawiania sportów wodnych. Nie mogłem więc sobie odmówić krótkiego rejsu po zalewie, który ma aż 17 km długości, malownicze zatoczki i znakomite położenie: z każdej strony otoczony jest lasami sosnowymi, które upodobali sobie grzybiarze. Moim kapitanem podczas rejsu jest Marek Moskwa z regionalnej organizacji turystycznej. Spotykamy się w porcie jachtowym Maruś, z którego wypływamy jachtem Antila 26 – Lady Ku, a Marek, który ma uprawnienia do żeglowania, zachwala mi akwen, który jest zdecydowanie mniej zatłoczony od np. Zalewu Zegrzyńskiego na Mazowszu, nie mówiąc już o mazurskich jeziorach. Idealne więc to miejsce do nauki żeglowania. A jeśli lubicie wędkować, to też nie będziecie zawiedzeni. W zalewie pływają szczupaki, leszcze, bolenie i karpie, ale za króla tych wód uważany jest sandacz, na którego połowy zjeżdżają wędkarze z całej Polski. Marek próbuje podszkolić mnie w żeglowaniu, choć okazuje się, że wcale nie jestem pojętnym sternikiem. Tłumaczę to sobie rozleniwiającym żarem z nieba, który powoduje, że jedyne, na co mam ochotę, to po prostu posiedzieć na łodzi i nacieszyć się widokami. Jednak jeśli będziecie chcieli skorzystać z kursu i zdobyć patent żeglarza jachtowego, to przygotujcie się na wydatek ok. 850 zł. Szczegóły na stronie bluebingo.pl.
Kuala Lumpur w 48 godzin. To prawdziwa harmonia przeciwieństw
Chaos? My mówimy, że nasza stolica jest harmonią przeciwieństw, więc wrzuć na luz – dobrze mi radził znajomy z Malezji.
Zaczęło się od łez. Bynajmniej nie ze wzruszenia ani ze śmiechu. To płakały moje kubki smakowe po pierwszym w Malezji posiłku – późnym śniadaniu tuż po przylocie. Nie było to nic wyrafinowanego, choć w jednej z tych chińskich restauracji, które wymieniane są jako hity malezyjskiej metropolii. Kuala Lumpur. Dzień 1 Yut Kee słynie z dań z kurczaka. Mięso było faktycznie niezłe, ale polałem je piekielnie ostrym sosem z kawałkami suszonych rybek i jak zwykle przeholowałem. Ten pożar ugasiła druga mrożona słodka kawa z mlekiem. – Lepiej? – zagaił Mervyn Lee, właściciel Yut Kee. I tak zaczęliśmy rozmawiać o życiu w KL (tym skrótem posługują się Malezyjczycy). – Gdyby jeszcze 10 lat temu ktoś mnie spytał, czy przejmę rodzinny interes, to pewnie bym powiedział nie. Ale widziałem, jak moi rodzice ledwo wiążą koniec z końcem i ile pieniędzy wydali na moją edukację. Dlatego postanowiłem im pomóc – mówi. Restauracja Yut Kee pierwszych klientów przyjęła w 1928 r., kiedy to dziadek Mervyna, przybyły do Malezji z chińskiej prowincji Hajnan, Lee Tai Yu postanowił spróbować szczęścia w gastronomii. Nawet nie przypuszczał, że tworzy miejsce dziś kultowe. – Miał cztery żony, ale tylko jednego syna. Mojego tatę Jacka, który gdy był już pełnoletni, przejął zarządzanie restauracją od żon dziadka. Wcześniej to one po jego śmierci nad wszystkim czuwały. Przez to nawet nazywane były Aniołami Lee Tai Yu – wyjaśnia rodzinną historię. Nawet nie wiem, kiedy przy tej pogawędce zrobiło się południe. Przed knajpą ustawiała się coraz dłuższa kolejka wygłodniałych miłośników kotletów z kurczaka. Zwolniłem więc dla nich swój stolik. Grabem – odpowiednikiem Ubera – jadę do dzielnicy Chinatown, dokładnie na Pasar Seni, centralne targowisko działające od 1888 r. Z tylnej kanapy auta oglądam miasto, które na przestrzeni ponad 150 lat z osady chińskich robotników okolicznych kopalni cyny przemieniło się w metropolię – kulturowy tygiel tworzony przez Malajów, Chińczyków i Hindusów. Stolica Malezji wygląda jak wielki plac budowy, nad którym mało kto panuje. To dlatego, że budynki powstają tu bez miejscowych planów zagospodarowania. Kuala Lumpur rozrasta się więc na potęgę, przybywa coraz więcej biurowców, apartamentowców, które wyrastają niemal na każdym skrawku wolnej przestrzeni. Wdzierają się pomiędzy stare domy z czasów kolonialnych, tworząc architektoniczny chaos. Gdybym nie wrzucił na luz, bardzo bym się z tym miastem pokłócił. Dlatego wolałem skupić się na przyjemnościach. Na targowisku ruch jak w ulu. W biało-niebieskim budynku w stylu art déco, ustawionym w latach 30. ub. wieku na miejscu starej hali, kiedyś sprzedawano świeże mięso, ryby, warzywa i owoce. Teraz to jednak wielki ciucholand, w którym można przepaść na kilka godzin. Na szczęście cel miałem jeden: kupić spodnie rybackie, na których punkcie oszaleli turyści przybywający do Azji. Są szerokie, wiązane w pasie jak fartuch i przewiewne. Idealne, by zwiedzać w nich upalne miasto. Po zakupach przechadzam się jeszcze po Kasturi Walk – zadaszonym chodniku, gdzie występują lokalni muzycy, a potem zaglądam na pobliską Petaling Street, by spróbować malezyjskich słodyczy. Uzależniłem się od tutejszego króla deserów – cendola, i to z durianem, okrzykniętym najbardziej smrodliwym owocem świata, z czym zupełnie się nie zgadzam. Uwielbiam go i to pod każdą postacią: na surowo (dojrzały ma posmak kawowy), w ciastach i właśnie w cendolu. To kawałki lodu ze słodkim syropem podawane z galaretkami z zielonego groszku, czerwoną fasolą, mlekiem kokosowym i właśnie durianem. Nic tak nie chłodzi w Malezji jak to nieprzyzwoicie słodkie danie. À propos duriana, to Malezję można uznać za stolicę tego owocu. Rośnie na plantacjach w okolicy miasta Johor Bahru, niedaleko granicy z Singapurem. Jednak jego intensywny zapach spowodował, że stał się w wielu miejscach Azji persona non grata. Nie można go przewozić metrem, nie można zabierać do samolotu ani zajadać się nim w zaciszu pokoju hotelowego. – My Malezyjczycy bardzo go lubimy, ale jego intensywny zapach drażni turystów, stąd te zakazy. Durian to nie jeden owoc, on ma kilkanaście odmian, każda różni się m.in. zapachem i smakiem – wyjaśnia Balan Nadarajan znany w Kuala Lumpur jako Urban Farmer. O tym 41-letnim miejskim rolniku rozpisują się lokalne gazety. Powód? Zmienił nie tylko styl życia swojej pięcioosobowej rodziny, ale też mieszkańców KL i pomaga im zakładać przydomowe ogródki warzywno-ziołowe. – Kiedy zacząłem czytać, ile pestycydów używanych jest do przemysłowych upraw, postanowiłem, że zostanę ekologicznym rolnikiem, a swoją wiedzę przekażę potem innym. Żałuję jednak, że na tarasie nie mogę uprawiać w doniczce duriana, to by się niestety nie udało, rośnie na drzewach wysokich nawet na 50 m – dodaje i namawia mnie, bym jadał go jak najczęściej, bo dobrze wpływa na układ pokarmowy. Jego rady biorę sobie do serca. Pod wieczór jadę na spotkanie z najsłynniejszymi malezyjskimi celebrytkami – Petronas Twin Towers. Te bliźniacze srebrne wieże połączone mostkiem, niegdyś najwyższe budynki świata (452 m wys.), są chyba najczęściej pokazywanymi w sieci budynkami Malezji. Najlepiej prezentują się w świetle zachodzącego słońca. Turyści i lokalsi wręcz okupują teren wokół wież, by zrobić jak najlepsze zdjęcia. Zajmują chodniki, skrzyżowania i pobliski KLCC Park. Albo wjeżdżają na KL Tower – wieżę telewizyjną, by stąd je podziwiać. Ja jednak wybieram zupełnie inne spojrzenie na wieże. Ze Sky Baru na 33. piętrze hotelu Traders KL, do którego wejście jest bezpłatne, a widok na celebrytki idealny. Można zasiąść nad brzegiem basenu albo na kanapach, wypić drinka i rozpocząć imprezowy podbój stolicy Malezji. Kuala Lumpur. Dzień 2 Noc spędziłem w willi niedaleko centrum. Położona była między wysokościowcami, otoczona bambusowym płotem, z tropikalnym ogrodem i basenem. To było idealne miejsce na wyciszenie. Nazwa tego miejsca – Samadhi, oznacza najwyższy stan osiągany w medytacji – moment, w którym umysł osiąga spokój absolutny. – W naszym domu lęki zostawiasz za drzwiami – usłyszałem od gospodarzy. I faktycznie tak było. A po poranku spędzonym na jodze i pierwszych próbach medytacji ruszyłem za miasto, do jaskiń Batu. Położone 13 km od stolicy świątynie wybudowane w wapiennych skałach są miejscem pielgrzymek hindusów, a prowadzące do głównej jaskini 272 intensywnie kolorowe schody są od ubiegłego roku na ustach całego świata. Otóż zarządcy jaskini pomalowali szare stopnie w tęczowe barwy, co wywołało niemały skandal. Poszło nie o kolory, lecz o to, że nie skonsultowali tego z miejscowymi urzędnikami. Nie jest jasne, czy musieli to robić, faktem jest jednak, że w malezyjskich mediach rozpętała się narodowa dyskusja o kolorach schodów, co tylko jeszcze bardziej rozsławiło Batu Caves. Do jaskiń przybywają rekordowe liczby podróżników. Mijają 42-metrowy posąg Murugana – w wierzeniach hindusów to bóg wojny, i wspinają się do Jaskini Katedralnej, uważając po drodze na wygłodniałe małpy. Jaskinie to niezłe miejsce, gdzie choć na chwilę można uciec przed malezyjskim żarem. Schronić się też można w parkach w stolicy – np. Ptaków, i w ogrodach botanicznych Perdana. Mój wybór padł jednak na KL Forest Eco Park – dżunglę w miejskiej dżungli, której największą atrakcją jest ostatni dziewiczy las deszczowy na świecie, jaki pozostał w centrum miasta. Bujną zieleń podziwiam z podwieszanego mostu. Spacer nie jest długi, zajmuje może kwadrans – jak dla mnie wystarczająco. Z deszczowego lasu blisko miałem do najważniejszego punktu drugiego dnia zwiedzania: masażu! Zanim wybrałem The Rub Bar KL, przejrzałem setki opinii o tutejszych salonach. Ten miał bardzo dobre recenzje, wizytę trzeba było zarezerwować z jednodniowym wyprzedzeniem. Zdecydowałem się na masaż 3 w 1 – masowanie nóg, karku i szyi oraz głowy. Masażystka najpierw podała mi ciepłą herbatę z imbirem, obmyła stopy, potem mnie głaskała, rozcierała, uciskała, oklepywała, a na koniec wstrząsała. I tak przez półtorej godziny. To było dobrze wydane 120 zł. Na ostatnią kolację wróciłem pod wieże Petronas, chciałem jeszcze raz popatrzeć na symbol KL i ucztować w towarzystwie bliźniaczek. Wybrałem jedną z całodobowych jadłodajni Nasi Kandar Pelita – to popularna sieć tanich restauracji w Malezji. A nasi kandar to sposób serwowania ryżu (nasi). Przez wiele lat uliczni sprzedawcy nosili go w specjalnych naczyniach (kandar) i sprzedawali z dodatkami: sosem albo mięsem. Dziś kelnerzy podają go do stołu. Zamówiłem więc do niego rybę tikka masala z pieca tandoor, czosnkowe chlebki naan, a do popicia orzeźwiające w upalne dni i noce słone mango lassi z odrobiną chili. Wychodząc z jadłodajni, dostrzegłem hasło na plakacie: Lepiej wydać pieniądze na dobre jedzenie niż na lekarza. I tak z Kuala Lumpur oprócz kulinarnych wspomnień przywiozłem kolejne życiowe motto. INFORMATOR Kiedy jechać Do Kuala Lumpur można latać przez cały rok – zawsze jest gorąco i bardzo wilgotno, wilgotność dochodzi do 100 proc., co nie ułatwia zwiedzania. Powietrze jest ciężkie, człowiek szybko się męczy, dlatego rozsądnie trzeba zaplanować zwiedzanie. Wiza i waluta W przypadku pobytu nie dłuższego niż 90 dni wiza turystyczna nie jest wymagana. Walutą jest ringgit; 1 MYR = 0,93 zł. Dojazd Leciałem linią Singapore Airlines do Singapuru z przesiadką w Kopenhadze, a w drodze powrotnej z przesiadką w Amsterdamie. Za bilet zapłaciłem ok. 2,8 tys. zł. Z Singapuru do Kuala Lumpur doleciałem linią Air Asia za 120 zł z bagażem rejestrowanym. Transport Z lotniska do miasta można się dostać autobusami (za jakieś 9 zł, czas jazdy ok. 1,5 godz.) albo pociągiem KL Express (ok. 35 zł, podróż trwa około pół godziny). Po mieście poruszałem się metrem i autobusami, bilety są bardzo tanie. Sprzedawane są karty miejskie, które można doładowywać ringgitami. Problem w tym, że na wielu stacjach są niedostępne. Za każdym razem słyszałem od obsługi, że się skończyły. Wówczas w biletomatach trzeba kupić żetony na przejazd. Do południa, gdy nie było korków, podróżowałem taksówką zamawianą przez aplikację Grab. Przejazdy były również bardzo tanie. Tak za 14 zł dojechałem do jaskiń Batu (choć można też tańszym pociągiem). Po centrum jeżdżą darmowe różowe busy Go KL. Noclegi Pierwszą noc spędziłem w bardzo klimatycznej Willi Samadhi w centrum miasta, w której odbywają się m.in. lekcje jogi, a z pokojów wchodzi się wprost do basenu. Ceny pokoi 2-os. zaczynają się od ok. 500 zł; booking.com. Na drugą noc wybrałem willę Townhouse położoną na wzgórzach na obrzeżach Kuala Lumpur. Nocleg w luksusowym domu z basenem, w którym może mieszkać tylko pięć osób, kosztował ok. 200 zł ze śniadaniem od osoby; booking.com. Na ostatnią noc w okolicy Kuala Lumpur wybrałem Avani Sepang Goldcoast Resort – domki na palach na wyspie w kształcie palmy nad samym morzem. Pokój 2-os. ze śniadaniem kosztował 380 zł; booking.com. Jedzenie Najbardziej smakowała mi zupa laksa przyrządzana m.in. z czerwonej pasty curry oraz mleczka kokosowego, podawana z makaronem i dodatkami: krewetkami, kurczakiem, rybą, kapustą chińską, tofu i pastą chili sambal. Pikantna, idealna na upały. Religia Większość mieszkańców Malezji to wyznawcy islamu. Drugą religią jest buddyzm, dalej chrześcijaństwo i hinduizm. 3 miejsca, które warto zobaczyć Taman Burung Park Ptaków, jeden z największych w rejonie Azji Południowo-Wschodniej. Można tam spotkać m.in. dzioborożca, narodowego ptaka Malezji. Dzielnica Brickfields Bardziej znana jako Little India. To labirynt hinduskich sklepów i restauracji, w których zjecie curry podawane na liściach bananowca. Jalan Alor Ta ulica za dnia jest niemal pusta, jednak wieczorem zamienia się w gigantyczną jadłodajnię. Przygotujcie się na niewyobrażalny tłum klientów (ja stąd uciekłem).
Bywa głośny, zatłoczony, ale za to zawsze z charakterem. Przekonaj się, dlaczego warto odwiedzić Wietnam
Mieszkańcy Hanoi, którzy nauczyli się żyć z turystami. Nie reagują, kiedy ktoś robi im zdjęcie albo bez pardonu zagląda w miskę z zupą pho. Żyją jak dawniej. A my, Polacy, mamy u nich fory.
W styczniu w Hoi An kończy się pora deszczowa i wracają gorące dni. Wszystko wokół pięknieje, w różnych odcieniach różu rozkwitają znane i u nas morele i migdałowce, na drogach pojawiają się skutery z niecodziennym bagażem – z gałązkami lub całymi drzewkami. Obsypana żółtymi kwiatami ochna, kumkwaty z pomarańczowymi owocami, różowo-czerwone brzoskwinie. Ulice wyglądają, jakby owocowy gaj ożył i wyruszył w drogę. Te drzewka taszczone przez tubylców to tradycyjna ozdoba w wietnamskich domach na Księżycowy Nowy Rok. Tet, tet, tet Atmosferę zbliżającego się święta z każdym dniem czuć też w niebieskim domu Thanh Dat Nguyêna w Hoi An. – Brzoskwinia w dużej donicy jest, odkąd pamiętam, czerwone koperty z pieniędzmi dla dzieci, świńska głowa na stole, pięć gatunków owoców. A przed świętami obowiązkowo fryzjer, nowe ubranie, porządki, bo trzeba rozstać się ze starymi sprawami – objaśnia mi Thanh Dat. Tet Nguyên Đán, czyli Księżycowy Nowy Rok, to najważniejsze święto w Wietnamie, a o jego randze świadczy m.in. to, że Wietnamczycy potrafią bawić się z tej okazji nawet dwa tygodnie. W 2017 Nowy Rok – rok koguta – zacznie się 28 stycznia, więc należy się przygotować, że wszystko będzie na żółto, czerwono i złoto, wokół słychać będzie piosenkę Tet Tet Tet Tet Đen Roi (Nowy Rok już przyszedł) i nie wszystko będzie jak zwykle. Bilety na pociągi i samoloty trzeba kupować z dużym wyprzedzeniem. Wynagrodzeniem za drobne niedogodności jest za to niepowtarzalna atmosfera, mniejszy tłok na ulicach, niższe ceny, bo sprzedawcy są wtedy skorzy do dobrych uczynków i chętnie się targują. A być może będziecie mieć szczęście i zostaniecie zaproszeni, nawet prosto z ulicy, na wietnamskie świętowanie. Pierwszy gość, tak jak i u nas w Nowy Rok, jest tu najważniejszy, bo wróży powodzenie na nadchodzące miesiące. Warto więc nauczyć się okolicznościowych życzeń. Szczęśliwego Nowego Roku po wietnamsku to: Chúc Mung Năm Moi. Thanh Dat Nguyên mieszka z rodzicami i młodszym, uczącym się jeszcze bratem. Rodzina wynajmuje pokoje dla turystów. Dom państwa Nguyênów jest położony nieco na uboczu Hoi An, w połowie drogi pomiędzy przecudnym starym miastem a nadmorskimi plażami. Idąc w jedną stronę, przechodzimy przez dzielnice zupełnie nieturystyczne, z lokalnymi kawiarniami, warsztatami, pustymi świątyniami, targiem i z wysokimi, kolorowymi, wąskimi domami. Wejścia do nich są otwarte, z ulicy widać domowe życie: tu gotują, tam starszy człowiek siedzi przed telewizorem, w innym – w bambusowym łóżeczku śpi dziecko, a pod nim drzemie chudy pies. Natomiast żeby dojechać na plażę, trzeba minąć (znakomita trasa na rowery i skutery!) pola ryżowe i rozlewiska, na których pasą się bawoły wodne, a wokół nich brodzą białe ptaki. Głównym celem przyjazdu do Hoi An jest jego stara dzielnica – plątanina urokliwych uliczek z żółtawymi domami, rodowymi świątyniami, chińskimi pagodami, domami zgromadzeń i starym drewnianym japońskim mostem. Przewodniki polecają to miejsce jako najpiękniejsze miasto Indochin i nie ma w tym przesady. A zawdzięczać to mogą Wietnamczycy i miliony turystów Polakowi Kazimierzowi Kwiatkowskiemu. Znany jest tu jako Kazik i ma swój pomnik. Notka o nim w wietnamskiej Wikipedii jest kilka razy dłuższa od tej w polskiej. W Wietnamie ukazała się też książka o Kaziku, liczne artykuły w prasie. A to wszystko w podzięce za to, że Polak razem ze swoimi współpracownikami, którym niestraszne były głód, malaria i niewybuchy pozostawione w dżungli przez Amerykanów, podjęli się konserwacji wielu ważnych zabytków, w tym świątyni Czamów w My Son. To dzięki uporowi i działaniom architekta z Lublina świątynię i Hoi An wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dziś miasto, które miało być wyburzone, jest pod ścisłą ochroną. Także policji. Jest tu ponoć ok. 7 tys. funkcjonariuszy tajnej policji wmieszanych w tłum turystów. A trochę żartobliwie, to Kazik nie jest jedynym Polakiem w Hoi An. Na jednej z uliczek jest bar Yellow Bird z… zapiekankami i pierogami. Czasem nad ladą suszą się szynki i kiełbasy. Współwłaścicielem tego miejsca jest warszawiak Piotrek. Jeszcze nie tak dawno prowadził bardzo znaną restaurację na warszawskiej Pradze, ale wciąż go gdzieś gnało. – W tym momencie jestem jedynym Polakiem, który mieszka w Hoi An na stałe. Robię wędliny dla europejskich hoteli i ambasad. Dziś mieszkam tu, poznaję Wietnam, jutro będę może gdzie indziej – opowiada o sobie. Co się stanie z Lucky Beach O tej porze roku Morze Południowochińskie w Hoi An jest wzburzone, ale jeszcze tym bardziej piękne. Dla mieszkańców, którzy szczelnie osłaniają się przed równikowym słońcem i wiatrami, nie jest to dobra pora. Dla nas, wyziębionych i przemokniętych podczas polskiej zimy, jest to absolutnie raj. Szerokie plaże z białym piaskiem i szumem fal urzekają, do tego są długie i można znaleźć miejsce tylko dla siebie. Główna droga z miasta powiedzie was na An Bang Beach, ale kiedy będziecie na miejscu, proponuję skręcić w prawą stronę. Idąc brzegiem, kilkaset metrów od zatłoczonej międzynarodowym towarzystwem plaży, jest Cua Dai Beach – wyjątkowo cicha. W pobliżu są domki osłonięte przed wodami morza małymi wydmami, na jednej z nich jest niepozorny, sklecony z bambusa, bar z czterema stolikami (od strony ulicy restauracja jest trochę większa) – rodzinny biznes młodego małżeństwa z małymi dziećmi. W Lucky Beach Restaurant dostaniecie ryby lub owoce morza, które rankiem wyłowili z toni mąż i brat właścicielki baru. Za którymś razem zjadłem tam ogromnego kraba gotowanego z trawą cytrynową. Świeżutkie, delikatne mięso – rarytas, którego nie zaserwują najlepsze restauracje, bo po prostu nie mają krabów, które zostały przed chwilą wyłowione z morza. W dodatku przeliczyłem, że kosztowało mnie to ok. 17 zł. Zresztą wyguglajcie nazwę restauracji i poczytajcie o niej opinie ludzi z całego świata. Spieszcie się, bo być może za kilka lat na miejscu niezgrabnej zagródki z bambusa i domów rybaków stanie betonowy olbrzymi hotel z basenami. – Wiemy, że wcześniej czy później tak się stanie – przyznaje właścicielka Lucky Beach. Piaszczyste plaże są zagarniane metr po metrze przez międzynarodowe sieci hotelarskie. Tak stało się już w okolicach oddalonego o 30 km Da Nang. Na wybrzeżu powstały i wciąż budowane są kolejne eleganckie hotele-wille albo niemal wieżowce. Korzystajcie więc z dziewiczych plaż, póki są. Jeśli traficie do Da Nang, to koniecznie wybierzcie się na plażę rankiem, nawet przed wschodem słońca. Któregoś dnia trafiłem tam przed piątą, ponieważ chciałem zobaczyć rybaków wyruszających na połów. Spóźniłem się, rybacy wyruszyli w morze znacznie wcześniej, ale za to zobaczyłem inny fascynujący obrazek. Słońce jeszcze na dobre nie wstało, a na plaży były tłumy Wietnamczyków. Starsi i młodsi, a wszyscy sprawiali wrażenie, jakby robili rozgrzewkę przed zawodami sportowymi. Biegali, podskakiwali, kręcili biodrami, robili skłony. Po lewej grupa grała w piłkę, obok młoda dziewczyna ćwiczyła jogę, dwóch mężczyzn, bliźniacy z wąsami, zakopali w piasku po szyję kobietę. Niski mężczyzna skakał na brzegu przez fale, a prawie każdy, kto wchodził się zamoczyć, miał małe bojki przypięte do pasa. Widok tego rozbudzonego, naładowanego dobrą energią tłumu to niesamowita dawka optymizmu. Człowiek natychmiast chce się w to włączyć, biegać, robić fikołki, cokolwiek, byle nie stać w miejscu. Słońce tymczasem coraz raźniej wychodziło znad widnokręgu i nagle na morzu wyłonili się rybacy w okrągłych łodziach-koszykach. Dopływali do brzegu. Pojawiała się zaraz grupa mężczyzn, którzy pomagali im wyciągnąć z wody łódź wyglądającą z daleka jak łupinka orzecha. Historia thung chai jest dość prozaiczna i nie tak prastara, jak może się wydawać. To wynalazek z czasów kolonizatorów francuskich, którzy nałożyli na Wietnamczyków podatek za posiadanie łodzi. Biednych rybaków nie stać było na haracz, więc wpadli na pomysł koszyków. Wyplatają je z bambusa i uszczelniają żywicą z oleju kokosowego połączonego ze smołą. Koszyk to przecież nie jest łódka – tłumaczyli chytrym kolonizatorom i wyruszali w świetle gwiazd na połów. Wraz z powrotem rybaków słońce coraz wyżej wschodzi, Wietnamczycy kończą też plażowanie, no bo „opalanie się nie jest zdrowe i pora do pracy”. Wietnamczyk z Żoliborza Zwiedzanie Wietnamu można rozpocząć od północy (Hanoi) bądź od południa (Ho Chi Minh). Proponuję stolicę – Hanoi. Niezwykłe miasto – ok. 6,5 mln mieszkańców, którzy mają 5 mln skuterów. Nieprawdopodobnie intrygująca metropolia. Może głośna, chaotyczna i zanieczyszczona jak dla nas Europejczyków, ale ma charakter. Stare miasto z kolonialną zabudową połączoną z wietnamskimi wzorami, jezioro Hoan Kiem – swoiste ground zero miasta, a na nim ważna dla mieszkańców ze względów historycznych Świątynia Nefrytowej Góry to obowiązkowe punkty zwiedzania. Każdy znajdzie w tym mieście miejsce dla siebie, choćby ulubiony bar z przepyszną kawą. Na ulicach Hanoi spotkacie turystów z całego świata, ulice są wręcz skolonizowane przez Amerykanów, Anglików, Rosjan, hostel stoi obok hostelu, bary na zachodnią modłę, eleganckie butiki. A w tym wszystkim mieszkańcy Hanoi, którzy nauczyli się żyć z turystami. Nie reagują, kiedy ktoś robi im zdjęcie albo bez pardonu zagląda w miskę z zupą pho. Żyją jak dawniej. A my, Polacy, mamy u nich fory. Znają naszych piłkarzy, cenią Jana Pawła II i często spotkacie kogoś, kto ma jakiś związek z Polską. Jak taksówkarz, który mnie zabrał z lotniska. Po drodze próbowałem z nim rozmawiać po angielsku, ale nie znał języka. Kiedy jednak usłyszał język polski, wyraźnie się ożywił. – Skąd jesteś? Może z Warszawy? Moja żona ma na Żoliborzu restaurację. A ja mam polskie prawo jazdy. Niedawno wróciłem do Wietnamu – powiedział zrozumiale po polsku. WARTO WIEDZIEĆ ■ Zrób to taniej! Nie musisz rezerwować wcześniej pokoju w hotelu czy w hostelu. Możesz wejść z ulicy i negocjować cenę za nocleg. Dzięki temu zaoszczędzisz nawet 10 dol. za noc. ■ Kiedy? Północ i południe kraju różnią się pogodowo, a od kwietnia do listopada jest pora deszczowa. Najlepiej więc jechać wczesną wiosną albo jesienią. Latem temp. dochodzi do 40°C, jest bardzo wilgotno i nieznośnie, a zimą temp. na północy waha się od 10 do 13°C. W górach wtedy spada poniżej zera. Na południu cały rok jest upalny. ■ Wiza turystyczna: jest wymagana. Najtaniej i najszybciej wyrobić w Polsce promesę wizową przez internet. Korzystałem z visaonlinevietnam.com i zapłaciłem za dokument 16 dol. Trzeba go ze sobą zabrać na lotnisko, a po przylocie do Wietnamu pokazać służbom imigracyjnym i dokupić wizę za 25 dol. ■ Waluta: dong wietnamski; 10 000 VND = 1,75 zł. ■ Dojazd: Z Warszawy do Hanoi leciałem liniami lotniczymi Qatar Airways, z jedną przesiadką w Dosze. Za bilet w promocji zapłaciłem ok. 1800 zł; qatarairways.com. Bezpośrednie, czarterowe połączenia z Polski oferują biura podróży, np. Rainbow. Bilet w dwie strony kosztuje ok. 2600 zł; biletyczarterowe.r.pl. ■ Nocleg: Nie ma żadnego problemu ze znalezieniem przyzwoitego pokoju w hostel czy w hotelu w dobrej cenie. W Hanoi spałem w Golden Spring Hotel w Starej Dzielnicy. Za pokój ze śniadaniami, za trzy noce, zapłaciłem 214 zł. Najlepszą opcją jest mieszkanie u rodziny. W Hoi An polecam Vesper Homestay. Dom w cichej okolicy, pięć pokoi dla turystów, przesympatyczna pani domu serwująca pyszne śniadania. Dla gości są skutery i rowery. Pan domu podrzuci was na stare miasto albo na plażę taniej niż taksówkarz. Za 7 nocy w dużym pokoju z balkonem i bezpłatnym wi-fi i śniadaniami zapłaciłem 100 dol. Michał Cessanis
Chorwacja bez pośpiechu. "Dostałem lekcję korzystania z życia"
Polako – to jedno chorwackie słowo odmieniło mój weekend w Dalmacji. A może i życie?
Plan na dwa dni miałem napięty: obejść wzdłuż i wszerz Stare Miasto, wjechać na górę Srð, by podziwiać panoramę Dubrownika, popłynąć na wyspę Lokrum, która stała się scenerią serialu Gry o tron, pooglądać statki, trafić na farmę ostryg, a jeśli tylko znajdę czas, to posiedzieć przy lampce wina (dopiero po zwiedzaniu, bez wyrzutów sumienia, gdy już dobrze poznam miasto i okolicę). – To co, ruszamy? – rzuciłem na dzień dobry do Zuzanny Brusić, mojej przewodniczki po mieście, z którą umówiłem się w jednej z knajpek. – Usiądź, gdzie tak gonisz, polako! – odpowiedziała. To słowo słyszałem wcześniej wielokrotnie, idąc na umówione spotkanie. Zacząłem nawet rozglądać się wokół, zastanawiając się, skąd ci ludzie wiedzą, że jestem z Polski (nie używałem przecież brzydkich słów). Dobrze, że Zuzanna szybko mnie oświeciła: przecież polako oznacza tu powoli. – Przyjechałeś biegać po mieście czy odpocząć od Warszawy? U nas nikt się nie spieszy, zacznijmy od kawy, pogadajmy trochę – przewodniczka nie musiała mnie zbyt długo do tego namawiać. Przy okazji opowiedziała, jak każdy Chorwat zaczyna dzień: wstaje, doczłapuje do ulubionej kawiarenki i zamawia właśnie ulubioną kawę (małą z zimnym mlekiem, dużą z zimnym mlekiem albo dużą z ciepłym mlekiem). – Dla Chorwatów pogaduszki przy kawie są tak istotne, że spotykając dawno niewidzianego znajomego, przerywają wszelkie prace i siadają przy kawiarnianym stoliku, by zamienić z nim choć parę zdań. Rodzina, przyjaciele, znajomi są dla nas najważniejsi. A pośpiech gubi ludzi – filozofuje Zuzanna. Nawet nie wiem, kiedy minęła nam na tych rozważaniach godzina jedna i druga. Jednak spaceru po Starym Mieście odpuścić nie mogłem... W labiryncie historii Dubrownik oglądam najpierw z góry, spacerując po miejskich murach. Okalają cały Stari Grad, ciągną się przez prawie 2 km, a ich grubość waha się od 1,5 do aż 6 m. Z nich najlepiej zobaczyć całe miasto, a później przepaść na dłużej w labiryncie kamiennych uliczek, zachwycając się każdym jednym kamiennym budynkiem, każdym detalem, każdą witryną z chorwacką biżuterią, każdą studnią, kościołem, które przetrwały nawiedzające ten region Europy trzęsienia ziemi. I tak mijamy m.in. jedną z najstarszych aptek w Europie, założoną w XIII w. przez franciszkanów przybyłych do miasta. Zajmowali się ziołolecznictwem, produkowali napary i maści. Apteka działa tu także dzisiaj i ma się znakomicie. To m.in. dzięki Azjatom, którzy ustawiają się w kolejce po krem z płatków róży – ponoć najlepszy do twarzy. – To dla nich pierwszy punkt podczas zwiedzania miasta, oni szaleją za tym mazidłem – opowiada przewodniczka. Ja zamiast kremu wolę jednak lody, o których słyszałem, że są najpyszniejsze na całym chorwackim wybrzeżu. Lodziarnię łatwo zlokalizować: jest dokładnie naprzeciwko kościoła Franciszkanów. Zamawiam cynamonowe i dostaję porcję jak na trzy osoby. Obiad mam z głowy! Lekcja życia Zwiedzamy bez pośpiechu. Niespiesznie, więc Zuzanna przybliża mi historię założonego w IX w. miasta. Powstało na jednym z ważniejszych szlaków handlowych ze wschodu na zachód. Najbardziej rozkwitło w XV i XVI w. – Szlachta dubrownicka miała bardzo zręczną politykę, zawsze unikała jakichkolwiek konfliktów z sąsiadami, dzięki czemu miasto świetnie się rozwijało – opowiada. Później przyszły czasy Napoleona, podporządkowanie Austrii, okres Jugosławii i wojna. Oblężenie Dubrownika trwało do maja 1992 r. Dzisiaj śladów wojny nie widać, Chorwaci też nie chcą do niej wracać. Zamiast tego wolą podziwiać swoje miasto z listy UNESCO, okrzyknięte już jakiś czas temu perłą Adriatyku. I spacerować Stradunem – główną ulicą Starego Miasta, zwłaszcza teraz, jesienią, gdy po wyjeździe turystów nie muszą czekać na wolny stolik w swych ulubionych kawiarniach. Niedzielę spędzam już zupełnie polako. Wypożyczonym autem jadę do miasteczka Konavle na obiad, który... mam zamiar sam ugotować. I to w wyjątkowym miejscu, jakim jest gospodarstwo agroturystyczne Kameni Dvori. – We wszystkim ci pomogę – zapewnia Stane, seniorka rodu Mujo, która prowadzi to miejsce wraz z synami, synowymi i wnukami. Gości karmią tym wszystkim, co wyhodują we własnym ogródku. Sami też produkują doskonałe wino. Zanim jednak będę mógł wznieść nim toast, czeka mnie trochę pracy w kuchni. Na szczęście oprócz Stane mam jeszcze do pomocy jej synowe: Nike, Katarinę i Helenę, które widząc moje nieporadne ruchy przy ugniataniu ciasta na chleb, biorą resztę gotowania na siebie. I serwują mi wyjątkowe danie, z którego słynie Konavle. To zelena menestra – kilka rodzajów mięsa z kapustą, idealne na chłodniejsze dni, a na deser podają padišpanj – najlepszy biszkopt, jaki jadłem w życiu. Po takiej uczcie mam ochotę już tylko na sjestę. Płynę więc na wyspę Lokrum, która podobnie jak Dubrownik zagrała w serialu Gra o tron (nie znam go, ale dla fanów serii organizowane są wycieczki śladami filmowców). Na tej wyspie odpoczywa sporo Chorwatów, jednak wieczorem muszą wracać na ląd – nie można tu zostawać na noc (wyjątkiem są pilnujący tego miejsca strażacy). Leżę więc na gorących kamieniach, kąpię się w Adriatyku, popijam świeży sok z pomarańczy, korzystam ze słońca. I doceniam fakt, że wreszcie nigdzie mi się nie spieszy. Po powrocie do Polski Zuzanna wysyła mi wiadomość: Miło było poznać, baw się dobrze i polako do przodu. Dostałem od niej dobrą lekcję korzystania z życia. Tekst: Michał Cessanis
Cypr przed sezonem? Jest najpiękniejszy!
Słońce świeci tu przez 340 dni w roku, przyjemnie ciepło jest nawet zimą, ale to wiosną Cypr jest najpiękniejszy!
Jest wprawdzie jedną z największych wysp na Morzu Śródziemnym, ale bez przesady. Z jednego krańca Cypru na drugi można przejechać w kilka, a nie w kilkanaście godzin. Łączna długość linii brzegowej to raptem 648 km, tyle mniej więcej, ile wynosi odległość np. pomiędzy Zakopanem a Helem. Podróż autem jest więc świetnym sposobem na poznanie tej pięknej wyspy. W ciągu jednego dnia można dojechać z Larnaki i do Nikozji – ostatniej na świecie podzielonej stolicy – oraz do położonego na zachodzie kurortu Pafos, gdzie m.in. zachowały się wspaniałe starożytne mozaiki. Do tego drogi są świetne, a trasa widokowa ciągnąca się wzdłuż śródziemnomorskiego wybrzeża wzbudza zachwyt. Z wypożyczeniem auta na miejscu nie ma problemu. Skorzystałem z wypożyczalni Anemayia w Larnace. Prowadzi ją Helen, z pochodzenia Mołdawianka, która za męża ma Cypryjczyka. – Pamiętaj, że tu ruch jest lewostronny, a mandaty za przekroczenie prędkości bardzo wysokie – przestrzegała mnie Helen. Podczas załatwiania formalności słyszałem to kilka razy, ale jak się później okazało, przynajmniej o raz za mało. Różowe punkciki Mąż Helen podstawia mi auto na lotnisko w Larnace. Po lewej stronie, w drodze do hotelu Flamingo Beach, dostrzegam małe różowe punkciki na słonym jeziorze, w którym odbija się meczet Hala Sultan Tekke, jedno z najświętszych miejsc muzułmańskich na wyspie. Te punkciki to flamingi, które podobnie jak bogaci Brytyjczycy, Rosjanie i ostatnio chińscy deweloperzy upodobały sobie Cypr zimą i wczesną wiosną. Dawniej jezioro było ważnym źródłem soli dla Cypryjczyków. Ci zbierali ją, przemierzając wyschniętą latem nieckę na osiołkach. Tak było do lat 80. minionego wieku. Legenda mówi, że jezioro zawdzięcza swoje zasolenie św. Łazarzowi, który po tym, jak stara kobieta odmówiła mu jedzenia i picia, miał powiedzieć: „Aby twoje winorośle uschły, a jezioro było na zawsze słone”. Jednak naukowcy wyjaśniają, że woda przecieka z morza do jeziora przez porowatą skałę i stąd bierze się jej zasolenie. Na Cyprze właściwie wszystkie ważne miejsca mają – obok mniej lub bardziej udokumentowanych źródeł historycznych – swoje legendy. Np. skały Petra tou Romiou, sanktuarium w Koukli czy grota w pobliżu Polis – związane z prastarym kultem Afrodyty, która na Cyprze miała wyłonić się z morza. Są niezwykle malownicze, a historia zmieszana z mitem jak koktajl pobudza zmysły i wyobraźnię. Petra tou Romiou dzieli od Larnaki ok. 100 km, a od Pafos zaledwie 25 km. Jadąc, rozkoszuję się widokami, bo w okolicy starego Pafos rozciąga się najpiękniejszy fragment wybrzeża Cypru. Wapienne białe skały wynurzają się z morza i są wymarzonym tłem do romantycznych zdjęć. Przed letnim sezonem na kamienistej plaży Petra tou Romiou jestem ja i kilku innych plażowiczów. Tymczasem woda w morzu idealna do pływania. Ale samo pluskanie to za mało. Żeby pomóc losowi, trzeba wśród kamyków odnaleźć otoczaki w kształcie serc. Boska kąpiel Lubię cypryjskie plaże i mógłbym na nich spędzać całe dnie. Nie tylko z powodu błękitnej wody. Np. w zatoce Lara jest obszar lęgowy żółwi morskich: zielonych i karetta. Żeby się tutaj dostać, trzeba pokonać wyboistą krętą drogę. Nie ma żadnych oznaczeń, hoteli, restauracji czy nocnych klubów. Na plażach nie można też przebywać po zachodzie słońca, a od czerwca do sierpnia są one w ogóle zamknięte. Wtedy jest okres lęgowy żółwi. Jednak zamiast wylegiwać się na plaży, jadę do Łaźni Afrodyty za portem rybackim w Latsi niemal na krańcu półwyspu Akamas. Wiosną, kiedy wszystko kwitnie, jest tu zielono i żółto jak na polskich łąkach. Bujna roślinność porasta doliny i jary, a wybrzeża urywają się nagle i wpadają do morza. Słychać tylko szum fal, wokół nie ma żadnych domów, za to półwysep zamieszkują dzikie zwierzęta i stada kóz. Pachnie ziołami i mandarynkami, które na parkingu sprzedaje od lat ubrana na czarno Cypryjka. Z wysokiego skalistego wybrzeża rozpościera się kojący widok na morze – w kilku kolorach. Grota, w której kąpała się bogini i spotykała ze swym boskim kochankiem Adonisem, jest schowana w wąwozie wśród pnączy i wysokich eukaliptusów. Kąpiel w tym skalnym basenie ponoć odejmuje z metryki 10 lat, ale wchodzenie do wody jest zabronione. W drodze powrotnej do Larnaki, na przylądku Drepano, gdzie w czasach rzymskich były miasto i port, zaglądam do stojącego na szczycie urwiska kościółka św. Jerzego – patrona nieszczęśliwie zakochanych. Ale na szczęście w świątyni jest pusto. Na tarasie pobliskiej tawerny biorę łyk cypryjskiego słońca, jak mówi się o tutejszym specjale – słodkim winie commandaria – i zajadam grillowany ser halloumi. Poranna kawa u Pamfosa W mieście przesiadam się na rower wypożyczony w hotelu. Ścieżką rowerową i nadmorską promenadą dojeżdżam do centrum Larnaki. Parkuję przy cerkwi św. Łazarza i wypijam słodką poranna kawę z Pamfosem, starszym Cypryjczykiem, który w młodości był lotnikiem, a potem przez 50 lat wypiekał chleb. Przechwala się, że nawet tysiąc bochenków dziennie. Częstuje papierosami, opowiada o tureckiej inwazji w latach 70., o hucznym ślubie, dużej rodzinie, muzyce, galerii komunistów z całego świata jaką stworzył na jednej ze ścian swej przykurzonej knajpy i co jakiś czas uśmiecha się do plakatu z Brigitte Bardot przybitym do flagi Unii Europejskiej. Zaś po południu zaglądam do Efthymiosa Symeou, ceramika prowadzącego swoją pracownię przy ul. Akdeniz 18. Łatwą ją znajdziecie, bo uliczka odchodzi od promenady. Efthymios urodził się w Famaguście, mieście które dziś znajduje się po tureckiej stronie Cypru, tam też jeszcze przed turecką inwazją na wyspę, kończył technikum dekoratorstwa i sztuki ceramicznej. Potem kształcił się w Atenach i Sztokholmie, a na początku lat 90. powrócił na Cypr. Jeśli byliście w jakimkolwiek muzeum na wyspie Afrodyty i kupowaliście pamiątki, np. repliki pokazywanych tam figurek czy naczyń, to niemal na pewno stworzył je Efthymios. - Współpracuję z archeologami i specjalizuję się w replikach muzealnych i garncarstwie średniowiecznym. Kiedyś moje wyroby można było kupić w sklepach z pamiątkami, ale ich właściciele zaczęli sprowadzać hurtowe ilości wyrobów ceramicznych z Grecji i zaczęli coraz mniej płacić, rynek się załamał - opowiada i pokazuje swoje cudne wyroby z kaolinu (białej glinki). Dziś te unikaty można kupić tylko w sklepach muzealnych, ale w pracowni Efthymiosa, dostaniecie też misy, kubki i tańsze figurki. A jeśli będziecie mili ochotę, artysta pokaże wam, jak samemu stworzyć coś z porcelanowej glinki. Wieczorem zostaję na promenadzie i patrzę, jak słońce chowa się w morzu. Czuć chłód wieczoru. Czas ruszyć dalej. ________ DOJAZD Z Warszawy do Larnaki można polecieć linią lotniczą Wizz Air. Ceny biletów w dwie strony zaczynają się od ok. 350 zł; wizzair.com. Samoloty Wizz Air lądują na Cyprze dwa razy w tygodniu w poniedziałki i piątki. To idealne rozwiązanie dla tych, którzy chcieliby spędzić na wsypie weekend. W piątki samolot z lotniska Chopina odlatuje po godz. 16.00 i po trzech godzinach ląduje. W poniedziałki wylatuje do Polski o godz. 21.00. Na wyspie korzystałem z wypożyczalni Anemayia, za samochód na 3 dni poza sezonem zapłaciłem ok. 160 zł; anemayiacarsbikes.com. NOCLEG Polecam Flamingo Beach Hotel, który położony jest niecałe 10 minut jazdy od lotniska w Larnace, i kwadrans spacerem od centrum miasta. W hotelu (na dachu) jest niewielki basen, a do piaszczystej plaży Mackenzie jest 10 metrów - wystarczy przejść przez ulicę. Koszt wypożyczenia leżaka to 2,5 euro. Na plaży są też restauracje i kafejki, a największą atrakcją są lądujące i startujące tuż nad głowami plażowiczów samoloty. Za nocleg poza sezonem płaciłem 20 euro ze śniadaniem i obiadokolacją. W pokojach jest bezpłatny internet. flamingohotelcyprus.com W hotelu wypożyczyłem rower (6 euro/doba) i tak dojeżdżałem ścieżką rowerową i nowym deptakiem do centrum miasta.​ Autor: Michał Cessanis
Owocowa dieta, nocleg w zajazdach - kilka sprawdzonych sposobów na tanie podróżowanie po Brazylii
W tym artykule: Bilet składak Magiczne daty Czas to pieniądz Noc w zajeździe Owocowa dieta Na dziko Zwiedzanie za nic Zobaczenie wodospadów Iguaçu na granicy brazylijsko-argentyńskiej warte jest każdych pieniędzy – wyczytaliśmy w przewodniku. Ale w naszym przypadku sztuką było ujrzenie ich za jak najmniejsze pieniądze - piszą Agnieszka Franus i Michał Cessanis. Woleliśmy zaoszczędzić je na szaleństwa w Rio! By szczęśliwie żyć w Rio de Janeiro, wystarczą bermudy i klapki – przekonywał nas Thiago Mello, szef znanej w tym mieście restauracji Giuseppe Grill i podróżnik. Jak tanio spędzić czas w Rio? Thiago podpowiedział nam, że właśnie na plaży, jedząc owoce morza, popijając caipirinhę i tańcząc sambę. Ale przekonaliśmy się, że sposobów na tanią Brazylię jest więcej. Bilet składak To nie był krótki lot w jedną stronę, bo trwał dwa dni. Ale tak już jest, kiedy liczą się pieniądze, a nie czas. Bilety do Brazylii kupiliśmy kilka miesięcy wcześniej za niewiarygodnie niską kwotę: 840 zł w dwie strony w serwisie flipo.pl. Był jednak mały haczyk. Podróż liniami lotniczymi Iberia zaczynała się w Maladze, lądowanie w São Paulo (powrót do Paryża). Dokupiliśmy bilety na trasie Warszawa–Malaga i Paryż–Warszawa. Również w promocji, linią Airberlin za 460 zł. Łącznie wydaliśmy 1,3 tys. zł na osobę – ponad trzy razy mniej niż kupując bilet w regularnej cenie na stronie linii lotniczych. Magiczne daty Najgorszy termin na zwiedzanie Brazylii to przełom roku, a potem słynny brazylijski karnawał. Podobnie jest w czerwcu, gdy zaczynają się wakacje. Dlatego najlepiej jechać naszą wiosną lub późną jesienią. Według samych Brazylijczyków magiczną datą do rozpoczęcia podróży jest 10 stycznia, kiedy oni sami wracają do domów, bo wyczyścili konta podczas świąt i zaczynają zbierać pieniądze na karnawał. Wtedy pusto robi się w restauracjach i hotelach, których właściciele chętni są do negocjacji stawek. Czas to pieniądz Odjeżdżając z największego dworca autobusowego w Ameryce Łacińskiej – Rodoviário do Tietê – za bilet Sao Paulo do Foz do Iguaçu zapłacicie ok. 160 zł, a w podróży spędzicie 15 godz. Dlatego sprawdźcie bilety na samolot. Podróż na tej samej trasie będzie trwała niecałe dwie godziny i kosztowała tylko 60 zł więcej. W liniach lotniczych GOL (voegol.com), z których korzystaliśmy, tani bilet można też upolować na podróż z Sao Paulo do Rio (za 150 zł zamiast 300 zł). Swoją podróż skrócicie z 6 godz. (autobusem) do 45 min. Poza linią GOL macie także TAM, Azul i Aviancę. Noc w zajeździe W Brazylii nie brakuje tanich hoteli czy hosteli. Ale jeszcze tańszą opcją jest wynajęcie mieszkania albo pokoju (np. na airbnb.com) lub nocleg w rozsianych po całym kraju pousadas (zajazdy), w których ceny zaczynają się od 35 zł za noc w pokoju wieloos. ze wspólną łazienką. Wielu z nich nie znajdziecie w popularnych serwisach rezerwacyjnych, dlatego najlepiej poszukać w wyszukiwarce Google, wpisując hasło „pousadas”, albo skorzystać z serwisu hiddenpousadasbrazil.com. Przydatne strony do szukania noclegów: decolar.com, submarinoviagens.com.br. Owocowa dieta W Brazylii jedliśmy głównie owoce. Lista tych jadalnych zdaje się nie mieć tutaj końca. Jest ich ponad 250 rodzajów. Najtańsze i najsmaczniejsze zawsze kupowaliśmy na lokalnych targowiskach. W São Paulo było to np. Mercado de São Paulo przy ul. 25 Marco (stacja metra São Bento). Oszaleliśmy na punkcie brazylijskich ananasów (po 5 zł). Na dziko Jeśli marzycie o wyprawie do Amazonii, możecie wybrać jej tańszy, ale nie mniej dziki odpowiednik: Pantanal. To rozległa równina w centralno-zachodniej Brazylii. Jak obliczyli nasi znajomi Brazylijczycy, jest tam pięć razy taniej. Tańsze jest wynajęcie łodzi (ok. 500 zł za dzień dla grupy) czy domku (ok. 300 zł za pokój), łatwiej wypatrzeć zwierzęta. Zwiedzanie za nic W stolicy kraju – Brasílii – nic nie zapłacicie za oglądanie niezwykłych budynków (m.in. katedry Matki Bożej z Aparecidy, parlamentu, pałacu Itamarati) zaprojektowanych przez słynnego brazylijskiego architekta modernistycznego Oscara Niemeyera. W niektóre dni bezpłatne są wejścia do muzeów. Przykładowo we wtorki za darmo obejrzycie kolekcje MAR, czyli Muzeum Sztuki w Rio de Janeiro. Nic nie zapłacicie za tańczenie samby w nocnych klubach. Sprawdziliśmy i polecamy Rio Scenarium przy ul. Lavradio 20 w Rio.
Ludzie cenią to miejsce od prawie 100 lat! Diabelska moc siarki
Ni to wieś, ni miasto. Bez reprezentacyjnego placu i zgiełku kurortów. Ale za to w Solcu-Zdroju mają skarb – najsilniejszą leczniczą wodę siarczkową na świecie!
W tym artykule: Malina najsilniejsza Oderwać się od krzesła Wyjątkowo pogodne miejsce na mapie Polski. Słońce świeci tu przez 155 dni w roku i ponoć jako pierwsze w kraju zakwitają tu magnolie. Jednak to nie od „sol” – łacińskiego wyrazu oznaczającego słońce – pochodzi nazwa miejscowości. Tej należy się doszukiwać w słonych źródłach, które występują w okolicy. Malina najsilniejsza To ze względu na nie już od 1837 r., kiedy miejscowość została wpisana do rejestru uzdrowisk, przybywają tłumy kuracjuszy. Przyjeżdżają nie dla zabytków czy pięknych widoków. Tych w małej, liczącej ok. 900 osób wsi raczej nie ma. Autokarami, eleganckimi mercedesami, a zdarza się, że i prywatnymi śmigłowcami zlatują z całej Polski i ze świata. Ich wszystkich przyciąga sława źródeł siarkowych, które są wyjątkowo silnie zmineralizowane. Np. solanka ze źródła „Malina” właściwościami przewyższa wszystkie najsłynniejsze źródła siarkowe na ziemi. To z niego doprowadzana jest ona do Basenów Mineralnych, które otrzymały certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej i hotelu Malinowy Zdrój uznanego za najlepsze medyczne spa w Polsce. Solanka podczas transportu nie traci swoich właściwości, bo nie ma dostępu powietrza. Jest klarowna i żółta jak w naturze. I ta niezwykła uzdrawiająca moc! – Jest wykorzystywana nie tylko w leczeniu chorób stawów czy kręgosłupa, ale także przy wszelkich dolegliwościach skórnych – wyjaśnia Marek Rybak, dyrektor Basenów Mineralnych w Solcu-Zdroju. W ulotkach czytam, że kąpiele siarczkowe wykazują działanie przeciwzapalne, zmniejszają bóle, obrzęki, obniżają poziom cholesterolu i trójglicerydów, kwasu moczowego oraz glukozy. O diabelskiej mocy solanki siarkowej z Solca-Zdroju niech świadczy to porównanie: ta z „Maliny” zawiera ponad 900 mg związków siarki na 1 litr, zaś w innych uzdrowiskach na świecie mają jej 50 mg na litr. Oderwać się od krzesła Zdrowotny weekend w Solcu-Zdroju zaczynam – a jakże – od kąpieli w basenie solankowo-siarczkowym. Brązowawy, rdzawy kolor wody (efekt utleniania się siarczków) i unoszący się charakterystyczny, nieprzyjemny zapach siarkowodoru nie zachęcają. Jednak po przełamaniu się jest całkiem przyjemnie. Woda ciepła, a woń przestaje być odczuwalna. Idealne warunki do relaksu – w ciszy i skupieniu. Z wiarą, że z każdą minutą nabieram sił. Po pół godzinie trzeba jednak wyjść z basenu. Takie są wskazania medyczne. Decyduję się jeszcze na kąpiel siarczkową w specjalnej wannie w centrum zdrowia znajdującym się nad basenami. Na zakończenie funduję sobie relaks w wodzie mineralnej oraz w strefie saun. Może trochę dużo zabiegów jak na jeden dzień, ale czuję się znakomicie. Dla mnie, człowieka żyjącego w wiecznym biegu, jest to niemal jak odrodzenie, złapanie oddechu pełną piersią. Do Solca-Zdroju ściągają nie tylko osoby z problemami narządów ruchu. Coraz częściej gośćmi są tu też ci, którzy nie są pacjentami szpitali, nie leczą się również na choroby przewlekłe. Są jednak na najlepszej drodze ku temu, by na nie zapaść. To menedżerowie, księgowe, pracownicy biurowi. Wszyscy ci, którzy przez wiele godzin siedzą przy biurku czy za kierownicą auta. Problemy z kręgosłupem są nieuniknione. Dla nich w Malinowym Zdroju opracowano specjalny program „Skazani na krzesło”. – Proponujemy wyciszenie i relaks, różne rodzaje ćwiczeń, masaży i oczywiście kąpiele w solance siarczkowej. To działa – zachęca Katarzyna Dytkowska-Rybak, dyrektor hotelu. I pomyśleć, że w latach 70. źródło „Malina” zasypano i zabetonowano. Nie bardzo wiedziano wówczas, co z nim zrobić, jak je „ujarzmić”. Na szczęście kilka lat temu postanowiono na nowo odkryć ten prawdziwy solecki skarb. Co zobaczyć w okolicy: Malowana wieś Zalipie Polecam wycieczkę do malowniczej wsi Zalipie (40 km od Solca-Zdroju, woj. małopolskie), która słynie z drewnianych, bajecznie kolorowych chat. Tutejsze gospodynie zdobią je motywami kwiatowymi. W Zalipiu jest ok. 20 takich domów. Ich właściciele malują też deski do krojenia, magnesy na lodówki, lampy, serwety i kogutki. Zaś w Domu Malarek poznacie historię malowania chat. Bizony z Kurozwęk Jeśli lubicie popatrzeć na wielką zwierzynę, jedźcie do Kurozwęk (40 km od Solca-Zdroju), gdzie przy pałacu rodziny Popielów powstała jedyna w Polsce hodowla bizonów. Można je oglądać podczas safari. Inną atrakcją jest największy w Polsce portret Jana Pawła II stworzony na polu kukurydzy. Na nim co roku powstaje nietypowy wzór (był już np. Koziołek Matołek). Polecam lot motolotnią nad polem.
Czy wystarczy wyjechać na gorącą wyspę, by czuć się jak na wiecznych wakacjach? Opowiada Polka, która od lat żyje na Sardynii
Wiele lat temu wywróciła swoje życie do góry nogami i wyjechała z Polski na Sardynię. Urzekły ją szmaragdowe morze, dzikość krajobrazu, barwna kultura i pewien... Sardyńczyk. Monika Anna Szredel opowiada o życiu na wyspie.
Michał Cessanis: Jak zaczęła się twoja miłość do Sardynii? Monika Anna Szredel: Od miłości do Sardyńczyka. Jeszcze będąc w liceum, zimą 2001 roku poznałam Stefano. I zaczęłam podróżować na Sardynię. Po kilku takich wizytach zapragnęłam poznać wyspę jeszcze bardziej i trzy lata później wyjechałam tam na stałe. Ukończyłam kilka kursów turystycznych, pracowałam m.in. w hotelach i na lotnisku. Skończyłam też z wyróżnieniem studia na uniwersytecie w Sassari na kierunku ekonomia i zarządzanie turystyką. W pewnym momencie wydawało mi się, że moja kariera pójdzie jednak zupełnie w innym kierunku. W Porto Cervo zaczęłam pracować dla słynnego stylisty mody Brunello Cucinelli, poznałam kulisy świata wielkiej mody, bywałam na wielkich wydarzeniach, jak fashion week w Mediolanie. Jednak moja turystyczna pasja i chęć pokazywania piękna Sardynii zwyciężyły. Choć muszę przyznać, że tego czego nauczyłam się w świecie wielkiej mody, przydaje się w świecie wielkiej turystyki, ponieważ zajmuję się gośćmi z listy Forbes. Czym ujęła Cię Sardynia, gdy przyleciałaś po raz pierwszy? Byłam młodą Polką i zauroczyło mnie to wszystko co i dziś zachwyca każdego, kto przybywa tu po raz pierwszy - cudowne szmaragdowe morze, dzikość krajobrazu, barwna kultura, wciąż żywe, wielowiekowe tradycje, ogromna gościnność mieszkańców. Wielką rolę w decyzji związania całego mojego życia z Sardynią odegrała otwartość Sardyńczyków. Zawsze czułam, że mogę tutaj stworzyć "moje miejsce", że mogę wnieść coś wartościowego w otoczenie i że jestem przyjmowana z szacunkiem. Wciąż poznaję wyspę. Muszę przyznać, że po tych wszystkich latach ciągle odkrywam kolejne zachwycające miejsca. Ostatnio, po latach wróciłam do małego, sennego miasteczka Lollove, w którym kiedyś mieszkała moja koleżanka ze studiów, odwiedziłam jej ponad 100-letnią babcię Gabrielę. Lollove to jedno z tzw. Ghost Towns czyli miasteczek duchów na Sardynii. Żyją w nich ostatni nieliczni i bardzo wiekowi mieszkańcy. Od dziesiątków lat żyją tak samo, wizyta u nich to podróż w czasie. Takich miejsc na wyspie można znaleźć mnóstwo! Bo Sardynia to nie tylko cudne morze i plaże. Ma wiele niesamowitych twarzy. Czujesz się jak na wiecznych wakacjach? Myślę, że czasami tak jest. Kocham tę wyspę, codziennie zachwycam się faktem, że mogę tu żyć. Jeśli znudzi mi się rejon Olbii, gdzie mieszkam, w godzinę drogi jestem w zupełnie innym świecie - w wysokich majestatycznych górach lub na bajkowych dzikich wydmach. Mieszkając tutaj zawsze czułam ogromny, niewykorzystany potencjał Sardynii, to, jak mało znana jest w Polsce. Dlatego otworzyłam biuro podróży. Oczywiście nie jestem jedyną Polka zakochaną w Sardynii. Poznałam także innych rodaków z "podobnymi objawami", np Alicję Stolarczyk - blogerkę, nieuleczalnie zadurzoną w Sardynii od wielu lat. Alicja to mistrzyni w wyszukiwaniu magicznych, nieznanych miejsc na wyspie, tworzymy zgrany team - ja na miejscu, ona wracająca tutaj, kiedy to tylko możliwe, ze świeżym spojrzeniem na wyspę. Jestem ciekaw, jak współpracuje ci się z Sardyńczykami, dla których, jak sam się przekonałem, punktualność ma drugorzędne znaczenie. Sardyńczycy mają swój specyficzny rytm życia, podejście w stylu "soft and slow", bezstresowe podejście do pracy. Jednak współpracując z nimi przez kilka lat, mam sprawdzonych partnerów biznesowych, dotarliśmy się. Poza tym Sardyńczycy są bardzo gościnni, często zaskakują mnie jakimiś niespodziankami. Na przykład wczoraj, podczas wycieczki do miasteczka Oliena, sardyński gospodarz Pasquale nieoczekiwanie zaprosił mnie do znajomej, która ma w miasteczku piekarnię. Mogłam zobaczyć tradycyjny wypiek pieczywa carasau w piecu drzewnym i porozmawiać z sardyńskimi gospodyniami. Takie sytuacje sprawiają, że nie tylko ja ale i moi goście są zachwyceni Sardynią. Co warto zobaczyć na Sardynii? Takich miejsc są dziesiątki, a może i setki. Na Sardynii trzeba odwiedzić Barbagię - dziką krainę w górach, niesamowity kanion Su Gorroppu, ukryte w głębi wyspy miasteczka np Olienę u stóp góry Monte Corrasi, czy San Pantaleo - miasteczko artystów i wspomniane już miasteczka duchów" Warto wybrać się do którejś z winnic i docenić smak doskonałych sardyńskich win - jednej z tajemnic długowieczności Sardyńczyków. Jeśli kochacie zapierające dech w piersiach krajobrazy, przejedźcie autem albo motorem jedną z kilku panoramicznych tras, np drogę Alghero-Bosa. Zatrzymajcie się choć na chwilę w jednym z kilku tysięcy miejsc na wyspie związanych z tajemniczą prehistorią Sardynii - pod kamienną wieżą nuragą, przy grobie gigantów, domu wróżek czy przy świętej studni. Jeśli kochacie plaże, Sardynia zaskoczy was ich różnorodnością, kilka najpiękniejszych i najoryginalniejszych to kwarcowa Is Arutas, Is Piscinas z najwyższymi wydmami w Europie, Cala Goloritze' ukryta pod wysokimi klifami. Najbardziej szmaragdowe morze i rajskie wysepki zobaczycie na Archipelagu La Maddalena. Dla mnie najpiękniejsze plaże są w rejonie Costa Smeralda, jest tam moja ulubiona Liscia Ruja…. Costa Smeralda, czyli szmaragdowe wybrzeże faktycznie jest przepiękne. Kiedy je zobaczyłem, zrozumiałem dlaczego już lata temu zakochał się w nim włoski światek artystów, ale też politycy, celebryci i najbogatsi ludzie z całego świata. Czy w tym miejscu da się wypocząć bez milionów euro na koncie? Costa Smeralda to szczególne miejsce na mapie światowej turystyki. Faktycznie sporo jest tutaj willi i apartamentów kupowanych czy też wynajmowanych przez turystów z dużymi pieniędzmi. Jednak piękno tego miejsca można podziwiać wcale tutaj nie mieszkając. Można zarezerwować o wiele tańsze apartamentu np. w Porto Rotondo, Baja Sardinia, Golfo Aranci i i po kilkunastu minutach jazdy autem wypoczywać na najmodniejszych plażach Europy. Oczywiście poza sezonem ceny zdecydowanie spadają, można wydać nawet kilkanaście razy mniej pieniędzy niż latem. A co z aktywnym wypoczynkiem? Sardynia to raj dla wszystkich kochających sporty wodne - świetne warunki do surfowania, żeglowania, cudowny podmorski świat do snorkelingu i divingu. Jeśli kochacie trekking, wspinaczkę, rowery, motory, czy kajaki t przyjeżdżajcie najlepiej od września do czerwca. Sardynia jest jednym z takich miejsc, gdzie rodzinne ucztowanie jest na pierwszym miejscu. Jakich potraw warto spróbować? Uwielbiam ręcznie robione ravioli z serem i sosem mięsno-pomidorowym, sardyński chleb carasau z bio-oliwą z oliwek, fregulę (sardyński makaron w kształcie małych kuleczek) z owocami morza, insalata di mare czyli sałatkę z ośmiorniczek. Miłośnicy mięsiwa muszą spróbować pieczonego prosiaka z rusztu z mirto. Osobny temat to sardyńskie sery - najczęściej owcze pecorino, kozie caprese i rzadziej z mleka krowiego, podawane z konfiturami i często pikantnymi marmoladkami. Pasjonaci słodkości zachwycą się seadas - wielkim pierogiem z kruchego ciasta z rozpływającym się serem, polane miodem, pieczone w głębokim oleju. Innym pysznym deserem jest świeża ricotta polana sardyńskim miodem. Oczywiście do tego sardyńskie wino - najlepiej czerwone cannonau oraz białe vermentino - cenione w świecie winiarskim szczepy. Sardyńska kuchnia to super bio-produkty - oliwa z oliwek, miody, sery podpuszczkowe, warzywa i owoce z małych ekologicznych upraw. I jak nie pokochać takiej wyspy?
Ta chatka w górach robi furorę na instagramie. Pojechałem więc ją zobaczyć​! [CESSANIS]
Beskid Wyspowy. To dla niego Ania, pochodząca z Krakowa porzuciła życie w mieście i przeniosła się do drewnianej chatki jak z bajki. Nie znaliśmy się wcześniej, ale obserwowaliśmy w mediach społecznościowych. Zapytałem, czy mogę do niej wpaść w drodze do Bukowiny Tatrzańskiej, bo chciałem poznać jej historię.
I tak, kilka dni później, piliśmy ziołową herbatę siedząc na tarasie jej azylu. – To moja covidowa chata – śmieje się Ania, z wykształcenia etnografka. Dom ma prawie 40 lat. Zaprojektował go jej tata, architekt z Krakowa. - Powstawał, kiedy ja rosłam w brzuchu mamy. Ojciec był zafascynowany norweskimi hytte, czyli drewnianymi domkami budowanymi poza miastem, nad morzem, w lesie albo w górach. Razem z przyjacielem zaczęli szukać miejsca blisko Krakowa, ale wciąż dzikiego, by postawić swoje hytte. I marzenie spełnili – opowiada. fot. Michał Cessanis Dziewczyna z lasu – pisze o sobie @aniastales na Instagramie. A wcześniej? Szalenie zapracowana obywatelka świata, żyjąca w ciągłym biegu, na walizkach. Przez blisko 15 lat podróżowała po całym świecie pracując dla wyższej uczelni w Australii i rekrutując studentów w różnych zakątkach globu. Niekiedy, jak sama przyznaje, czuła się jak bohater filmu „W chmurach” z Georgem Clooneyem, dla którego domem były lotniska, samoloty i hotele. fot. Michał Cessanis – Uwielbiałam to życie, ale w pewnym momencie mój organizm zaczął protestować, aż powiedział stop. Zatrzymałam się więc i zadałam sobie pytanie, co dalej, czy mogłabym spróbować żyć inaczej? I zmieniłam wszystko. Zajęłam się fotografią, remontami i wnętrzami. Razem z przyjaciółmi zajęłyśmy się wynajmowaniem mieszkań w Krakowie. W końcu wynajęłam też swoje mieszkanie, wyprowadziłam się z miasta i zamieszkałam na stałe w chatce. Zresztą od lat żyłam już na dwa miejsca ucząc się i doceniając coraz bardziej życie bliżej natury, bez niepotrzebnych rzeczy. fot. Michał Cessanis Halny wieje coraz mocniej, z tarasu przenosimy się więc do środka. W piecu pod blachą napalone bukiem, kot Benek śpi na kanapie. - Przepraszam za pajęczyny, omiatam je, ale pająki kochają to miejsce, tak jak ja – śmieje się właścicielka chatki. Pająki jednak nam w ogóle nie przeszkadzają. fot. Ania Wyżykowska Ania oprowadza mnie po domku, pokazuje meble z Cepelii, które kolekcjonowała jej mama, rysunki babci ukazujące życie w Beskidzie Wyspowym, meksykańskie grafiki wiszące na ścianach przywiezione z dalekich podróży ojca, biblioteczkę ukrytą we wnęce na poddaszu i ceramikę z polskich lokalnych manufaktur. – Uwielbiam i promuję polskie rękodzieło i wzornictwo – przyznaje. fot. Michał Cessanis Dopytuję Anię, czy trudno było zamieszkać w domku w górach? - Musiało minąć trochę czasu, abym oswoiła to miejsce. W nocy, kiedy na zewnątrz jest czarno, a drewniany dom cały czas pracuje, to każde skrzypienie na początku wybijało mnie ze snu. Pamiętam taką noc, kiedy tak przestraszyły mnie nieznane odgłosy domu, że uciekłam o świcie do miasta. Ale z każdym dniem było już tylko lepiej. fot. Michał Cessanis A rozważasz w ogóle powrót do Krakowa? – pytam jako mieszczuch. - Wciąż mnie jeszcze ciągnie do miasta, tam też są moje korzenie, bliscy, no i praca. Ale na pytanie, gdzie mieszkasz, już odpowiadam że w Beskidzie Wyspowym. Uwielbiam spacerować po moich lasach, odkrywać i eksplorować piękno i możliwości tego miejsca. W tym roku zaczęłam zwiedzać Beskid Wyspowy na dwóch kółkach, a w zimowym sezonie, jeśli pandemia pozwoli, rozpocząć przygodę z biegówkami. I nic nie zastąpi wyciszenia jakie daje mi patrzenie na góry, fotografowanie i docenianie wolności jaką daje chatka w lesie. ZOBACZ WIĘCEJ KLIMATYCZNYCH UJĘĆ BESKIDU WYSPOWEGO
Portugalia - gdzie ląd się kończy, a morze zaczyna. "Pewne rzeczy możliwe są jedynie na krańcu świata"
Słońce chowające się w oceanie, szampan na tarasie bajkowego pałacu albo kieliszek wina w prostej rybackiej tawernie. Czy może być jeszcze bardziej romantycznie? Portugalia - najbardziej na zachód wysunięta część naszego kontynentu działa na zmysły i wyobraźnię.
W tym artykule: Na zamku króla artysty i ogrodnika Koniec świata pod ochroną Na zamku króla artysty i ogrodnika Tata – król Ferdynand II – zamiast polowań w gęstych lasach, do których strach było wejść nawet za dnia, całymi godzinami maluje obrazy i ozdabia nimi pałacowe ściany. To głównie dzięki niemu pałac Pena w Sintrze jest taki bajeczny. Poddani nazwali nawet Ferdynanda królem artystą. Mama – królowa Maria II – całymi dniami bawi się z książętami w przepięknym pałacowym ogrodzie, gdzie rosną rośliny z czterech stron świata. Dwórki i dworzanie nazwali ją więc „dobrą nauczycielką”. Żeby nikt nie zakłócał im spokoju, na straży postawiono potężnego Trytona – pół człowieka, pół rybę. Ten dziwaczny, ale i przerażający stwór siedzi w ogromnej muszli i wypatruje, czy od strony oceanu nie nadciąga niebezpieczeństwo. To nie fragment baśni Hansa Christiana Andersena, który zresztą bawił w Sintrze. To najprawdziwszy opis pałacu Pena – jednego z siedmiu cudów Portugalii. Ta bajkowa budowla stoi wciąż dumnie na skałach powyżej miasta. Zarys pałacu widać z daleka, jadąc od strony Lizbony, od której jest oddalony zaledwie o 30 km. Zobaczyłem go w pełnej krasie. Był wczesny jesienny ranek, żółte i czerwone wieże lśniły w słońcu, na tle błękitnego nieba. Wokół soczysta zieleń gigantycznych drzew, w oddali siny błękit oceanu. – O tej porze roku zamek często zanurzony jest w gęstej mgle, zdarzają się wichury, które powalają drzewa, lub pada deszcz. To chyba Tryton zadbał o pogodę dla ciebie – żartuje przewodniczka Joana Macedo. Dziwna romantyczna budowla. Pomieszanie z poplątaniem stylów, ale urocze. Trochę jak zamki nad Loarą lub nad Renem. Takie łuki i kopuły gdzieś już widziałem, przypominają mi te z Hiszpanii. Średniowieczne krużganki, fragmenty wnętrz jak w gotyckich katedrach. W środku, tak jak i na zewnątrz – bajkowo i bogato. Oryginalne sprzęty, tkaniny, naczynia. Wszystko jest na swoim miejscu jak za dawnych czasów. A może pałac ożywa, kiedy strażnicy zamykają ogromne bramy, a z parkingu odjeżdża ostatni autobus z turystami? Król Ferdynand siada wtedy przed sztalugą i kończy swój obraz, królowa kładzie do snu książęta i bierze do rąk tomik tego awanturnika lorda Byrona. W pałacowej kuchni kuchciki szorują miedziane rondle. Może i tak jest. Wracam jednak do rzeczywistości. Dziś, za dnia, pałac żyje nie tylko turystami. Jego wspaniale urządzone sale są wynajmowane np. młodym parom na przyjęcia weselne albo na party urodzinowe, spotkania, prezentacje biżuterii. Szampan na balkonie, w blasku zachodzącego na złoto słońca, konie, karoca, letnia bryza od oceanu, stroje z epoki. Do tego równie bajkowy i romantyczny jak pałac ogród. Fot. Getty Images Na prawie 200 hektarach skalnych tarasów rosną nastroszone miłorzęby z Chin, ogromne paprocie z Australii i Nowej Zelandii, wysokie kalifornijskie sekwoje, kwitnące na pastelowo magnolie z Ameryki Południowej. Sadzawki, strumyki, kręte ścieżki, samotnie dla rozkochanych w sobie par. Raj dla miłośników świata roślin. Ogród był pomysłem Ferdynanda II. Nie była to fanaberia króla, wiedział, co robi. – Nigdzie bodaj na świecie tak różnorodne gatunki nie utrzymałyby się w naturze. Tu mają idealne warunki, dużo słońca i wody – podpowiada Joana Macedo. Idealne warunki do życia od zawsze mieli tu też ludzie. Miejsce dzisiejszej Sintry obrali za swój teren już ci z epoki kamienia łupanego i od tamtej prehistorii wciąż coś się tu działo. Jeden z opisów podaje, że w XVI w. było to ulubione miejsce kurtyzan. Osiedlali się tu też bogaci Portugalczycy, którzy popadli w niełaskę na dworze królewskim. W dzisiejszej Sintrze jest mnóstwo pamiątek jej historii, pałaców, kapliczek w ciasnych uliczkach. A bajkowy zamek królów Portugalii otoczony wspaniałym ogrodem to nie jedyne miejsce zakochanych. Koniec świata pod ochroną Niedaleko od Sintry jest miejsce, które jeszcze bardziej działa na wyobraźnię. Cabo da Roca – skalny przylądek. Do czasu, kiedy Krzysztof Kolumb nie odkrył Ameryki, Europejczycy uważali to miejsce za koniec znanego im świata. Dzikie pustynne skały, szarpane przez szalejące fale oceanu, potężny wiatr, aż po widnokrąg stalowe niebo i czarne chmury. Sceneria idealnie pasująca do końca świata. Miejsce nie do życia dla ludzi i zwierząt. Do dziś Cabo da Roca, najbardziej na zachód wysunięty kraniec Eurazji, przemawia do wyobraźni. Gdyby obok mnie nie było nikogo na cyplu, ani latarni, ani sklepu z pamiątkami i kawiarni oraz gdyby zniknął ulubiony przez turystów kamienny pomnik z krzyżem i napisem: Aqui, onde a terra se acaba e o mar começa („Gdzie ląd się kończy, a morze zaczyna”), a zamiast tego byłaby dramatyczna pustka, to uwierzyłbym, że to koniec. Mógłby wyglądać właśnie tak. Albo jak 1 listopada 1755 r. Zatrzęsła się wtedy ziemia, przyszło niszczycielskie tsunami. Fale w rejonie Cabo da Roca osiągnęły ponad 50 m wysokości. Widowisko, które mogło mieć miejsce w czasie stworzenia świata albo będzie podczas jego zmierzchu. W każdym razie badania wykazały, że dzisiejszy wygląd skalistego, poszarpanego wybrzeża z małymi plażami to pozostałości po tamtym wydarzeniu. Trudno sobie wyobrazić, co się wówczas działo, bo kiedy człowiek zaczyna o tym myśleć, paraliżuje go lęk. Racjonalne argumenty i wiedza nie docierają. Choćby np. to, że po drugiej stronie oceanu, w odległości prawie 5700 km, jest amerykańska stolica. Stałem więc owiewany wiatrem od oceanu i bardziej niż fakty geograficzne przemawiały do mnie słowa piosenki Anny Marii Jopek: „Czy tu się kończy świat, czy drugą stronę ma? To wie jedynie wiatr, jesteś na Cabo da Roca”. Na tym końcu świata, raptem 40 km od Lizbony, słońce zachodzi tak pięknie, że mam ochotę przyjechać tu nad ranem i poczekać na jego wschód. Portugalczycy wiedzą, jakim skarbem jest ten widok, i nie pozwalają go zniszczyć. Dlatego na Cabo da Roca nie ma nowych hoteli, fast foodów. Jest to, co stanęło wiele lat temu. Na budowę czegoś nowego nie pozwala prawo. Fot. Getty Images Za to w Cascais, nieco ponad 15 km od końca Europy, jest inaczej – ocean łagodnieje, niebo nabiera błękitu, złoty piasek z plaży wysypuje się na ulice. W tym miasteczku okrągły rok jest wakacyjnie. To miejsce dla „bogatej Lizbony”. Luksusowe posiadłości, limuzyny, prywatne jachty. Kiedyś Cascais było małą wioską dostarczającą świeże ryby dla mieszkańców Lizbony. Z czasem ta mieścina przerodziła się w światowy kurort. W czasie II wojny światowej był to azyl dla królewskich rodzin z Węgier, Hiszpanii, Włoch i Bułgarii. W ogóle w Cascais i w okolicy roiło się od arystokratów, artystów, pisarzy, szpiegów niemieckich, brytyjskich i polskich. „Nasi” mieszkali kilka kilometrów od Cascais, w Estoril. Tam gdzie jest słynne kasyno – pierwowzór Casino Royale, w którym grywał James Bond. W tamtejszych eleganckich hotelach mieszkali były wiceminister spraw zagranicznych Jan Szembek oraz tajemniczy pułkownik Jan Kowalewski, bohater wydarzeń związanych z Enigmą, i Ludomir Danielewicz, jeden z konstruktorów maszyny szyfrującej. Dziś Polacy też są obecni w życiu mieszkańców Cascais i okolic. Przekonałem się o tym w miejscowej tawernie przy talerzu z pyszną rybą i lampką wybornego wina. – Polo, Polo – wykrzyknął zachwycony kelner i dalej już po angielsku opowiedział mi, że niedaleko, przed kościołem, stoi pomnik Jana Pawła II. Cascais potrafi zachwycić zwłaszcza plażami. Jest ich tam pięć. Najbardziej przypadła mi do gustu Praia da Rainha, czyli plaża Królowej. Jest mała, ma jakieś 50 m długości, i po bokach otoczona skałkami, a na jej tyłach stoi dom. Na plażę schodzi się po schodkach przy ulicy Frederico de Arouca. Ponoć było to ulubione miejsce kąpieli Amelii, ostatniej królowej Portugalii. Nie odważyłem się wskoczyć do lodowatej wody oceanu. Wracając jednak do Lizbony, pożałowałem trochę, że tego nie zrobiłem. Pociąg przez większość swojej trasy jedzie wzdłuż oceanu. Po drodze na mijanych plażach były setki, jeśli nie tysiące surferów. Podobną scenę widziałem na Praia do Guincho, malowniczej plaży otoczonej wydmami. To właśnie tam James Bond w filmie W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości ratował chcącą się utopić w falach oceanu Teresę di Vicenzo, która została jedyną żoną agenta 007. No cóż, takie rzeczy, kiedy zatwardziały kawaler się żeni, możliwe są jedynie na krańcu świata.
Kamperem przez Australię Zachodnią. Śniadania na plaży, noce pod gwiazdami
W domu na kółkach uświadomiliśmy sobie jak niewiele potrzeba nam do szczęścia i zaczęliśmy marzyć o niekończącej się podróży.
W tym artykule: Wigilia w składzie budowlanym Śniadanie na plaży Najlepsze krewetki na świecie Nauka czytania nieba INFORMATOR - Czy wy kiedykolwiek jeździliście kamperem? – taksówkarz Kannadi Calli, który odebrał nas z lotniska w Perth, kilkukrotnie upewniał się, czy aby dobrze rozumie, że to będzie nasza pierwsza samodzielna wyprawa samochodowa przez antypody. I dopytywał, czy zdajemy sobie sprawę, że ruch jest tu lewostronny, odległości do pokonania ogromne, a zasięg telefonów komórkowych słaby. Do tego mandaty. Jak mantrę powtarzał, wioząc nas do hotelu, ostrzeżenia przed przekraczaniem prędkości, bo w Australii stawki za wykroczenia są ekstremalne, a w okresie świąteczno-noworocznym ich wartość jeszcze jest podwajana – o czym informowały kierowców elektroniczne tablice ustawione przy wjazdach i wyjazdach z miasta. Kannadi spadł nam z nieba. Dzięki niemu byliśmy z Pawłem doskonale przygotowani, by wyruszyć w trasę. Polecił zainstalować w smartfonach aplikacje, „bez których nawet się nie ważcie wyjeżdżać z Perth”. Były to: nawigacja samochodowa Waze pokazująca policyjne kontrole prędkości, wyszukiwarka stacji benzynowych Fuel Map i ta najważniejsza – WikiCamps do wynajdywania kempingów. Wyposażeni w tę wiedzę dwa dni później odbieraliśmy z wypożyczalni nasz dwuosobowy domek na kółkach. Wreszcie mogliśmy ruszyć w podróż przez południową część Australii Zachodniej i poczuć się jak tutejsi koczownicy, dla których przemierzanie kamperem swojego kontynentu jest sposobem na życie. W aucie mieliśmy wszystko, czego potrzebowaliśmy do życia w drodze: lodówkę zasilaną bateriami słonecznymi, kuchenkę gazową, zlewozmywak, pościel, ręczniki i zastawę stołową oraz wygodne rozkładane łóżko z nocnymi lampkami do czytania. A w kabinie kierowcy klimatyzację. Plan podróży nie był skomplikowany. Chodziło nam przecież o czerpanie przyjemności z obozowego życia i upajania się naturą. Fot. Getty Images Wigilia w składzie budowlanym Wyruszyliśmy wczesnym rankiem, zatrzymując się jeszcze na zakupy w ostatnim markecie na trasie wylotowej z Perth. Musieliśmy zaopatrzyć się w to, co niezbędne do przeżycia przez 10 dni: trzy 30-litrowe baniaki z wodą, 10 litrów wina w kartonach, pieczywo tostowe, masło orzechowe, warzywa, owoce, sery, kawę, herbatę, jogurty, makarony, pomidory w puszkach, zapuszkowane ryby i danie na pierwszy obozowy wieczór: kurczak z rożna do podgrzania w mikrofali. Wiedzieliśmy bowiem, że podróżując przez Australię, trzeba być przygotowanym nie tylko na wspomniane odległości, ale też brak sklepów na trasie. A ta z Perth do Albany, naszego pierwszego przystanku w wielkiej australijskiej włóczędze, ciągnęła się dla mnie w nieskończoność. Pokonanie jej zajęło nam 6 godz. z kilkoma przystankami na zjedzenie kanapek i napicie się wody. „Jeśli odczuwasz zmęczenie, zjedź na parking i odpocznij” – takie ostrzegawcze tablice mijaliśmy wielokrotnie podczas tej podróży. I z porad dla kierowców korzystałem. Przerwy na rozprostowanie kości robiliśmy co dwie godziny. Jazda australijskimi autostradami bywa bowiem monotonna. W drodze do Albany krajobraz się nie zmieniał: mijaliśmy rozległe pastwiska z krowami i owcami albo kangurami, wypaloną ziemię i spalone drzewa – ślady po pożarach buszu, które tej zimy były wyjątkowo katastrofalne. Przed zachodem słońca byliśmy już w miasteczku położonym pomiędzy przylądkiem Leeuwin a przylądkiem Hood nad zatoką King Gorge. W Albany przyszło nam spędzić wigilię. W miejscu – przyjmijmy to – interesującym. Przez moje gapiostwo i źle ustawione filtry w aplikacji WikiCamps wylądowaliśmy nie na kempingu, lecz na prywatnej posesji właściciela składów budowlanych, który zaproponował nam zaparkowanie kampera na skrawku trawnika między blaszanymi halami. Było za późno, byśmy szukali czegoś lepszego (po zmroku nie działało ubezpieczenie kampera, ponieważ bardzo dużo jest wtedy zderzeń z kangurami). Rozstawiliśmy więc turystyczny stolik, wyciągnęliśmy składane krzesła, podgrzaliśmy kurczaka i zasiedliśmy. Nie musieliśmy czekać na pierwszą gwiazdkę, by rozpocząć ucztę, bo na niebie było ich całe mnóstwo. Śniadanie na plaży Następnego dnia wczesnym rankiem byliśmy znów w drodze, by śniadanie zjeść na plaży w Two Peoples Bay Nature Reserve, w jednej z najpiękniejszych moim zdaniem zatok w Australii Zachodniej. Piasek jest tu biały jak mąka, ocean ma tak intensywny niebieski kolor, jakby ktoś nałożył mu filtry z Photoshopa, a plaża ciągnie się kilometrami (gdybyśmy mieli auto z napędem na cztery koła, moglibyśmy nawet po niej pojeździć, bo to w Australii jest dozwolone). Oprócz nas jest jeszcze kilku innych miłośników tego miejsca. Niektórzy postanowili tu spędzić cały okres świąteczno-noworoczny, rozbijając namioty na bezpłatnym kempingu nad samym brzegiem oceanu i stawiając sztuczne choinki przyozdobione bombkami i łańcuchami. Siadamy na plaży i zjadamy grecki jogurt z bananami – w takich okolicznościach przyrody smakował jak nigdy przedtem. Choć dzisiaj jest tutaj jak w raju, to pożary buszu nie oszczędziły i tego skrawka australijskiej ziemi. Ogień szalał tu kilkukrotnie, jednak najgorzej było pięć lat temu, kiedy płomienie pochłonęły aż 90 proc. siedlisk kanguroszczura – małego zwierzaka, najbardziej zagrożonego wyginięciem gatunku w Australii, którego liczebność szacuje się na (uwaga!) 40 sztuk. Dziś jednak śladów po pożarach nie widać, natura znów sobie poradziła. Tym bardziej docenialiśmy każdą sekundę spędzoną w tym miejscu… W samej Australii Zachodniej jest blisko 70 parków narodowych (w całym kraju ponad 600). Dojechaliśmy m.in. do Parku Narodowego William Bay słynącego z ogromnych skał przypominających swymi kształtami… słonie. Elephant Rocks, o które rozbijają się fale Oceanu Indyjskiego, to jeden z cudów natury. I choć faktycznie, patrząc na nie, mieliśmy wrażenie gapienia się na słonie, to wyobraźnia podpowiadała też inne skojarzenia: że to foki, jaszczurki albo ptaki. Przeciskając się pomiędzy nimi, odnajdywaliśmy małe bezludne plaże, kolejne zatoczki, miejsca, które mieliśmy tylko dla siebie. Za to Walpole-Nornalup to park z z gigantycznymi eukaliptusami karri i red tingle, które podziwialiśmy w Dolinie Gigantów, chodząc wśród rozłożystych koron po kładce zawieszonej 40 m nad ziemią (i odkrywając, że jednak mamy lęk wysokości), a potem spacerując ścieżką wijącą się wśród ogromnych drzew mających ponad 400 lat. Wiele z nich jest wypalonych w środku. Jednak przez wieki pożarów buszu dostosowały się do panujących trudnych warunków. Łatwo płoną, ale wciąż żyją wbrew jakiejkolwiek logice. Fot. Getty Images Najlepsze krewetki na świecie Jeszcze większe dziwy z listy „wow” czekały na nas w Parku Narodowym Leeuwin-Naturaliste, w drodze do regionu winiarskiego Margaret River. Mowa o przylądku Leeuwin, najbardziej na południowy zachód wysuniętym punkcie kontynentu, gdzie wg australijczyków Ocean Indyjski spotyka się z Oceanem Południowym. A ze szczytu stojącej tutaj latarni morskiej od maja do września można wypatrywać wielorybów. My natomiast chcieliśmy zobaczyć płaszczki z zatoki Hamelin. Pływają przy samym brzegu, szukając pożywienia – mięczaków i skorupiaków ukrywających się w piaskach oceanu. Oglądamy je z dystansu, choć wielu gapiów pomimo zakazu wchodzi do wody, próbuje głaskać te dzikie zwierzęta i je karmić. Niektórzy nawet pływają między nimi, co jest już kompletnym szaleństwem. I głupotą niewymagającą komentarza. Do miasteczka Margaret River wjeżdżamy w samo południe, kiedy w najlepsze trwa sobotni targ ekologicznego jedzenia. Farmerzy handlują wszystkim tym, co sami wyhodowali. Uzupełniamy więc naszą kamperową spiżarnię i ruszamy do winnic, których jest tutaj blisko 140. Jedne ogromne, gdzie uprawy winorośli zajmują dziesiątki hektarów ziemi. Drugie kameralne, rodzinne, w których podczas degustacji czujemy się jak na towarzyskim spotkaniu u przyjaciół. Kamperową spiżarnię uzupełniamy więc kolejny raz – tym razem trunkami (cabernet sauvignon, merlot, shiraz), które rujnują nieco nasz budżet. Stać nas jednak jeszcze na zakup świeżych krewetek w miejscowym sklepie rybnym. Do dziś pamiętam ich smak. Usmażone z czosnkiem na maśle i podane z winem chardonnay na kempingu niedaleko miasteczka Cervantes, leżącego blisko zatoki Jurien (na tutejszych plażach wylegują się otarki australijskie), w pobliżu Parku Narodowego Nambung, smakowały jak danie z restauracji z nie jedną, a co najmniej z kilkoma gwiazdkami Michelina. Nauka czytania nieba fot. Getty Images Podróżując kamperem, uświadomiliśmy sobie, jak niewiele potrzeba nam do dobrego życia. Zapas jedzenia, wody i paliwa, trochę ubrań, dobre książki i dobre towarzystwo. A tego na kempingach nie brakuje. Wielu kamperowców lata temu sprzedało swoje domy i zaczęło obozowe życie. Nie z oszczędności, ale by być bliżej natury i chłonąć ją do końca swoich dni. Dni, podczas których wylegują się na plażach, i nocy, kiedy chętnie dzielą się opowieściami ze swojego życia. Często też patrzyliśmy z naszymi sąsiadami na nocne niebo. Postrzępione, czarne pasy i prześwitujące żółtawym blaskiem gwiazdy; odległe galaktyki, obłoki, mgławice. Wrażenie było wprost nieziemskie. Na australijskim niebie widzieliśmy wyraźnie jak przez teleskop setki, miliony, może i miliardy gwiazd. Niebo było szczególnie ważne dla pierwszych mieszkańców Australii. Aborygeni, których nieprzerwana historia liczy 50–65 tys. lat, niebo i wirujące na nim planety mieli za księgę, a tę bardzo uważnie czytali. Patrzyli w górę, bo wierzyli, że gwiazdy to ludzie, którzy zginęli w czasie wielkiego potopu, a następnie zostali osadzeni na niebie. Ciał niebieskich używali też w bardzo praktycznych celach – gwiazdy wskazywały im czas, kiedy mogą szukać larw mrówek, żeby się najeść, dawały znak, że zaczyna się lato, trzeba zbudować z patyków i kory pułapki na ryby barramundi. Mówiły, że w maju i kwietniu, wśród roju gwiazd na niebie, pojawia się ptak emu stworzony przez ciemne plamy na tle Drogi Mlecznej. Jego ukazanie się od zawsze było znakiem, że strusie łączą się w pary i lada moment będzie można rozpocząć zbieranie jaj. Gwiazdy prowadziły ludzi bezkresną drogą i były jak księga: przypominały o historiach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Tak było od dziesiątek tysięcy lat aż do naszych czasów. Aborygeni nie używali pisma, ich cała wiedza o świecie – tym realnym i tym duchowym – była przekazywana ustnie i zapisana na niebie. Przyznaję, że podczas takich nocnych filozoficznych posiadówek myśleliśmy o wywróceniu naszego życia do góry nogami i ruszeniu w niekończącą się podróż. Życie w kamperze zaczęło nas wciągać coraz bardziej. Fot. Getty Images
Załóż luźny dres. Jak zasnąć w samolocie? Poradnik Michała Cessanisa
Jak wpaść w ramiona Morfeusza kilkanaście tysięcy metrów nad ziemią, w pozycji siedzącej, w towarzystwie wciąż rozmawiających współpasażerów, wrzeszczących dzieci i budzących nas stewardes podających kolejny posiłek?
Podpytuję znajomych podróżników o ich patenty na sen. Od Moniki Witkowskiej słyszę, że zapada w głęboki sen już przy starcie samolotu, kiedy obsługa obniża w nim ciśnienie. - Czasami jednak w zaśnięciu pomaga mi lampka wina - mówi. Martyna Wojciechowska zawsze siada przy oknie i wspomaga się ziołowym lekiem nasennym. - Bo grunt to przespać cały lot - argumentuje. Na internetowych forach znajduję jeszcze jeden patent: uciąć sobie drzemkę podczas oglądania filmu na pokładzie. Ale ja i tak nie mogę zasnąć. Ląduję na kozetce u dr. Dariusza Wasilewskiego, psychiatry i dyrektora Centrum Psychoprofilaktyki i Terapii w Warszawie. – Najlepiej nie przygotowywać się na sen, bo będziemy o tym uporczywie myśleć i nie zaśniemy – stwierdza lekarz. No to może chociaż kieliszeczek czegoś mocniejszego, o którym mówi Monika Witkowska? – Alkohol nie jest wskazany, bo spłyca sen. Czasem dobra jest szklanka ciepłego mleka i kawałek żółtego sera, bo działa on uspokajająco. Dodatkowo przestrzegam przed odtwarzaczem mp3 – chyba że jest w nim muzyka relaksacyjna. No i warto pamiętać o luźnym ubraniu i zdjęciu butów, bo wszystko, co doskwiera, przeszkadza nam spać - radzi. Pytam o leki nasenne. Te, jak słyszę, mogę stosować, byle krótko. Niektórym pomaga przestawienie jeszcze w samolocie zegarka na czas lokalny. Dr Wasilewski twierdzi jednak, że będziemy się skupiać na zegarku i denerwować. Na koniec psychiatra wypisuje mi dwie recepty na sen: słuchać swojego zegara biologicznego i wrzucić na luz. JAK PRZESPAĆ LOT 1. Wybierz miejsce przy oknie. Najlepiej usiądź w rzędzie awaryjnym, gdzie jest więcej miejsca na nogi. Głowę wtul w poduszkę i nakryj się kocem. 2. Załóż luźny dres. Ubranie nie może być za ciasne. Dodatkowo zdejmij buty by nic cię nie uwierało. 3. W uszy włóż stopery lub słuchawki z muzyką relaksacyjną. Trzeba odciąć się od bodźców zewnętrznych, mogą w tym pomóc także stopery. Jeśli wybierzesz słuchawki, to tylko z muzyką relaksacyjną. 4. Poproś o szklankę mleka. Po wypiciu mleka i zjedzeniu żółtego sera na pewno zaśniesz. Poproś także stewardesę, by nie budziła ciebie na posiłek. 5. Liczy się luz Niczego nie planuj, bo sen musi przyjść naturalnie. Przeczytaj całą rozmowę ze specjalistą: Z dr. Dariuszem Wasilewskim, psychiatrą i dyrektorem Centrum Psychoprofilaktyki i Terapii w Warszawie rozmawia Michał Cessanis Panie doktorze, jak przygotować się do długiej podróży samolotem, by ją przespać? Dr Dariusz Wasilewski, psychiatra: Najlepiej się nie przygotowywać, bo wtedy będziemy myśleć o tym, że nie zaśniemy. Uda się zasnąć to dobrze, nie uda to trudno. Co najbardziej utrudnia zaśnięcie w samolocie? - Wszystko. Hałaśliwy pasażer, hałas silników, niewygodny fotel, spożyty alkohol, film na dvd etc. Podobno w trakcie snu ciało zmienia pozycję od 9 do 20 razy. Jaką najlepiej przyjąć do spania, kiedy jesteśmy skazani na pozycję siedzącą? - Mimo wszystko postarać się ułożyć jak najwygodniej. Każdy z nas ma określoną pozycję, w której łatwiej mu zasnąć. Czy to będzie w łóżku czy na fotelu, ze smoczkiem czy bez. Czy można wspomóc się lekami nasennymi? - Oczywiście. Byle stosować je krótko i z umiarem. Długotrwałe przyjmowanie tych leków grozi uzależnieniem. A czy podczas długiej podróży powinniśmy planować sen zgodnie z zegarem biologicznym - próbować zasnąć w samolocie w nocy, a nie w dzień? - Zawsze należy spać zgodnie z zegarem biologicznym. Spać wtedy, gdy przychodzi senność, a wstawać, gdy się przebudzimy. Oczywiście, gdy zmienia się strfa czasowa, to nasz zegar się zmienia. Ale zasady pozostają te same. Można uniknąć tzw. bezsenności przygodnej? - Ona zwykle ma związek z jakimiś krótkotrwałymi stresami, więc uniknąć jej trudno. Ale jeśli zaczyna się przedłużać, to warto pomyśleć o jakiejś relaksacji, czy nawet konsultacji u specjalisty w dziedzinie medycyny snu, żeby się nie utrwaliła. W takich sytuacjach leki nasenne się dobrze sprawdzają. Pomoże nam w zaśnięciu zdjęcie butów i luźne ubranie? - Oczywiście. Wszystko co doskwiera, przeszkadza nam spać. A opaska na oczy, stopery, odtwarzacz mp3 - czyli odcięcie się od świata i współpasażerów? - Odcięcie się od bodźców zawsze pomaga. Przestrzegałbym jednak przed odtwarzaczem – chyba że jest w nim muzyka relaksacyjna. Wskazany jest alkohol, a może kubek gorącej wody? - Alkohol nie jest wskazany, bo spłyca sen. Woda nie pomoże. Czasem dobra jest szklanka ciepłego mleka i kawałek żółtego sera. Sądzi Pan, że przestawienie zegarka na taki czas, jaki jest w miejscu, do którego lecimy, pomoże w zaśnięciu? - Nie sądzę. Nie ma sensu się na czymkolwiek skupiać, bo wówczas raczej będziemy czuwać aniżeli spać. Znalazłem taką radę w Internecie: w zaśnięciu pomoże próba zwolnienia oddechu do 4-6 oddechów na minutę. - To raczej nie pomoże. Jeśli będziemy o czymś myśleć, czy cokolwiek planować przed snem, to będziemy się w to angażować. A sen powinien przyjść naturalnie. Gdy nie przyjdzie, to trzeba to zwyczajnie zaakceptować Jak długo człowiek może wytrzymać bez snu? - To oczywiście zależy od indywidualnych predyspozycji. Pozbawianie człowieka snu stanowiło przez lata rodzaj okrutnej tortury. Można podkreślić, że doświadczenia na szczurach pokazały, że kilka tygodni deprywacji (pozbawiania) snu prowadzi do ich śmierci. Warto pamiętać, że u osób sypiających mniej niż 7 godzin rośnie ryzyko zgonu. Ale śmierć to konsekwencja ostateczna. Inne? - Są poważne: dwukrotnie wzrastają ryzyko wystąpienia chorób psychosomatycznych, ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca i liczba hospitalizacji. Spada też odporność organizmu. Pojawiają się problemy z alkoholem. Co trzeci pacjent ma zaburzenia lękowe. Czterokrotnie wzrasta też ryzyko wystąpienia depresji. Podróżnicy nie mają więc łatwo. Bo czy sen w samolocie jest pełnowartościowy? - Rzadko, bo są to jednak warunki polowe. Ale zdarzyło mi się spotykać ludzi, którzy śpią w każdych sytuacjach.
Chodź na Preikestolen! Ta skalna półka w Norwegii to prawdziwy cud natury
Ta niezwykła skała co chwilę trafia do najróżniejszych rankingów: najbardziej niezwykłych punktów widokowych na świecie, najpiękniejszych miejsc dla fotografów czy tych, które trzeba zobaczyć choć raz w życiu.
Położona w południowej Norwegii, w regionie Stavanger, zawieszona 604 m ponad wodami Lysefjordu skała co chwilę trafia do najróżniejszych rankingów: najbardziej niezwykłych punktów widokowych na świecie, najpiękniejszych miejsc dla fotografów czy tych, które trzeba zobaczyć choć raz w życiu. Ambona (takie jest dokładne tłumaczenie Preikestolen), stawiana na podium wraz z Wielkim Kanionem i Wodospadami Wiktorii, przyciąga każdego roku kilkaset tysięcy turystów z całego świata, którzy prześcigają się w zrobieniu jak najlepszych jej ujęć. Powstała 10 tys. lat temu, a odkryto ją nie tak dawno, bo dopiero w 1900 r. Z płynącego przez Lysefjord statku wypatrzył ją sportowiec Thomas Peter Randulf, który później dotarł do niej przez góry. I tak zaczęła się kariera tego miejsca. Sezon trekkingowy trwa od kwietnia do końca września. Czerwiec to idealny moment, by stanąć na Ambonie. W wakacje możecie być pewni, że na szlaku utkniecie w kolejce. View oEmbed on the source website 1. Popłyń w rejs Razem z grupą przyjaciół wybraliśmy się samochodem do Danii, by do Prekestolen popłynąć promem. Dokładnie z Hirtshalsu do Stavangeru statkiem Fjord Line (fjordline.com/pl/preikestolen) za 400 zł od osoby. W tej cenie była przeprawa i transfer do schroniska przy skalnej półce, gdzie wychodzi się na szlak. Wyszło znacznie taniej niż organizowanie przejazdów autobusowych w Norwegii na własną rękę – zaoszczędziliśmy po 300 zł od osoby! Prom dobił do portu Risavika pod Stavangerem po godz. 6 rano w sobotę (wcześniej, bo o godz. 5, zjedliśmy śniadanie). Tam czekał już na nas autokar, który dowiózł nas na przeprawę wodną do Tau, a stamtąd kolejnym autobusem do miejsca, gdzie rozpoczynał się trekking (transfer trwał ponad półtorej godziny). 2. Ruszaj na szlak Wejście i zejście na skalną półkę zajmuje od 4 do 6 godz. Ten 3,5-kilometrowy szlak (w jedną stronę) opisywany jest jako łatwy także dla dzieci i osób starszych, jednak przejście po skałach (w kwietniu były jeszcze oblodzone) zajmuje trochę czasu. Poza tym jest co podziwiać po drodze: małe jeziorka, wielkie głazy, sosnowe lasy, wodospady z hukiem spływające w dół. Ambona faktycznie robi oszałamiające wrażenie. A ludzie ryzykują wiele dla dobrego zdjęcia – sam byłem świadkiem, gdy dwie młode dziewczyny niemal na krawędzi półki stanęły na rękach. Czasami Ambona przyciąga też miłośników sportów ekstremalnych. W 600-metrową przepaść skaczą spadochroniarze, a także śmiałkowie w kombinezonach wingsuit, dzięki którym latają niczym ptaki. A potem pozostaje im jedynie wodowanie w Lysefjordzie. A co powiecie na spacer nad przepaścią? Zrobili to pewni Francuzi uprawiający slackline, czyli chodzenie po taśmie. Rozpięli ją pomiędzy Preikestolen a krawędzią sąsiedniego klifu i zaczęli spacerować i to bez zabezpieczającej uprzęży. Mnie jednak wystarczają emocje, jakie dostarcza sam widok na Lysefjorden i góry. Warto wspiąć się powyżej Ambony i spojrzeć na nią z góry – jeszcze bardziej zachwyca. Jeśli chcesz się zatrzymać w regionie Stavanger na dłużej, to wybierz się na Kjeragbolten. Ten olbrzymi głaz zakleszczony między skałami po drugiej stronie fiordu to kolejny cud natury. 3. Poznaj Stavanger To norweska stolica śledzia, ropy naftowej, a także street artu. Dlatego jeśli będziesz mieć czas przed powrotem na prom, pospaceruj po starówce, która słynie z odrestaurowanych drewnianych domów, galerii sztuki, pracowni artystów, a także restauracji i pubów. Zajrzyj też np. do Muzeum Ropy Naftowej czy do Muzeum Produkcji Konserw – tu przeniesiesz się na koniec XIX w. i poznasz niemal 100-letnią historię pakowania ryb do metalowych puszek. 4. Jedz, jedz, jedz I to nie tylko na promie, gdzie skosztujesz owoców morza: krewetek, krabów i omułków, śledzi pod różną postacią i wędzonego łososia. Południowa Norwegia słynie też z żeberek jagnięcych peklowanych w soli morskiej oraz sveleru, czyli naleśnikowych placków (bardziej puszystych od naszych naleśników) podawanych z dżemem, gęstą śmietaną albo posmarowanych masłem z dodatkiem plastra brązowego koziego sera geitost – pyszna nagroda po zejściu z Preikestolen. A jeśli jeszcze mało ci jedzenia, to wpadnij do Stavangeru na Gladmat – największy skandynawski festiwal żywności (w tym roku potrwa od 19 do 22 lipca). WARTO WIEDZIEĆ ■ POGODA Jest bardzo zmienna. Podczas mojej wędrówki raz świeciło słońce, raz padał śnieg i nagle zrywał się silny wiatr. Przed wyjściem na szlak sprawdźcie pogodę w serwisie yr.no. ■ UBIÓR Wiosną szlak jest momentami oblodzony, dlatego konieczne są buty trekkingowe. Przydadzą się też nieprzemakalna kurta i spodnie.
Kilometry plaż, słońce przez 300 dni w roku, rajskie jedzenie i... tanie bilety lotnicze – to zaledwie kilka atutów Malagi w południowej Hiszpanii.
Położona w Andaluzji, na wybrzeżu słońca – jak tłumaczy się Costa del Sol – Malaga jest dla wielu podróżników ostatnim przystankiem przed podróżą lotniczą np. do Ameryki Południowej. Stąd bowiem linie lotnicze coraz częściej oferują tanie bilety do Brazylii, Peru, Chile czy Argentyny. Można też popłynąć promem do Afryki, np. do Maroka. Ale zapewniam, że Malaga to świetny kierunek sam w sobie. Zresztą przekonajcie się sami! 1. Magia nazwisk Malaga słynie ze znanych mieszkańców. To właśnie tutaj urodził się malarz Pablo Picasso. Można zwiedzać jego rodzinny dom przy Plaza de la Merced – jednym z głównych placów miasta – a w muzeum przy ul. San Agustín obejrzeć 285 prac słynnego kubisty. Prezentują wszystkie etapy malarstwa, przez które przeszedł (są m.in. portrety, które malował jako 15-latek). Z Malagi pochodzi też inny artysta – hiszpański przystojniak Antonio Banderas. Być może spotkacie go przy ul. Larios, handlowym deptaku w centrum, albo podczas hucznie obchodzonych w Andaluzji świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy – wieść niesie, że odziany w kaptur zasłaniający twarz bierze wówczas udział w nabożeństwach i procesjach. 2. Zabytki w cieniu palm Trudno oderwać wzrok od miejskiej architektury. Przechadzając się uliczkami, co chwila trzeba zadzierać do góry głowę, by popatrzeć na barwne fasady kamienic i ukwiecone balkony. Spacerkiem przez Parque de Málaga, ponadstuletni park, w którym podczas upałów można odpocząć w cieniu subtropikalnej roślinności, dojdziecie do wzgórza, u podnóża którego jest forteca La Alcazaba. Mająca 700 lat jest jedną z największych muzułmańskich budowli militarnych, jakie zachowały się w Hiszpanii. Prowadzi do niej brama Puerta del Christo (Drzwi Chrystusa), gdzie celebrowano pierwszą po zwycięstwie chrześcijan mszę. Na górze zaś był Castillo de Gibralfaro, zamek, z którego do dziś zachowały się jedynie baszty obronne. Stąd jest piękny widok na miasto i port, nad którym niczym żyrafy górują portowe dźwigi. A gdy już zejdziecie z góry, wstąpcie np. do renesansowej Katedry Wcielenia – jednego z wielu w Maladze przykładów architektury sakralnej. Będzie więc coś dla ducha, zanim wasze ciała dadzą się ponieść dźwiękom flamenco, którego Andaluzja jest stolicą. 3. Wielka uczta Na tę w Maladze możecie liczyć. Ślinka cieknie nie tylko na widok tutejszych owoców: bananów, pomarańczy czy fig na Mercado Atarazanas, targu w zabytkowej części miasta. Wręcz do kulinarnej ekstazy doprowadzają zapachy grillowanych niemal w każdej knajpie ryb czy owoców morza: krabów, sardeli, ośmiorniczek, kalmarów czy krewetek. Na wielką ucztę pod okiem świętych – ich obrazy wiszą na wielu budynkach – polecam sieć TragaTapas, gdzie zajada się morskie specjały. Po zjedzeniu kilograma krewetek za 18 euro podawanych z grubo mieloną solą i cytryną oraz wypiciu sporego dzbanka sangrii utwierdziłem się w przekonaniu, że serwowana tu także paella z owocami morza nie ma u mnie szans. 4. Pełny relaks Plaże ciagną się tu przez 15 km. I to jakie! Z czystą wodą i miękkim piaskiem. Unia Europejska przyznała im nawet błękitne flagi, które dostają tylko najlepsze plaże Starego Kontynentu. Wśród mieszkańców Malagi popularna jest m.in. Playa de la Malagueta na wschodnim wybrzeżu miasta. Gorący Hiszpanie i ponętne Hiszpanki lubią pojechać na plażę Guadalmar – na niej można wystąpić bez figowego listka. 5. Cały na biało Pueblos blancos to znane w całej Hiszpanii białe miasteczka Andaluzji. Jest ich ponad 30, a nazwa wzięła się od domów bielonych wapnem. Pochodzą z czasów panowania Maurów, leżą na terenie gór Sierra de Grazalema. Po wizycie w nich wpadniecie w szpony uzależnienia od Hiszpanii. O jednym z nich – Rondzie – Ernest Hemingway mówił, że to najbardziej romantyczne miasto w całym kraju. Ronda słynie też z odkryć archeologicznych, m.in.malowideł naskalnych w jaskiniach. 6. Made in Spain Dziewczyny, nawet jeśli nie lubicie buszować po wyprzedażach, magia Malagi sprawi, że i tak skończycie w jednym z wielu tutejszych sklepów dla modniś. Wspomniana ul. Larios to niejedyne miejsce na zakupy. Bo w Maladze są lepsze ulice – mniejsze, na uboczu, tak jak ul. Nueva, gdzie pod nr. 14, w butiku Elisa, moja dobra znajoma, wydając kilkanaście euro, miała w torbie sukienkę, trzy pary legginsów i inne modne ubrania. 7. Zabawa do rana Powiedzenie, że Hiszpanie lubią się bawić, w przypadku Malagi nic nie znaczy. Słowo zabawa trzeba zamienić na szaleństwo. Na dodatek trwające trzy dni, od czwartku do soboty. Trudno zliczyć wszystkie bary, puby i chupiterie (w ich menu jest po kilkaset drinków), do których zaprowadzi nas nocny szlak. Hulanki kończą się zazwyczaj w przybytku, który jest otwarty do ostatniego klienta. Tylko nie spóźnijcie się potem na samolot!
Fidżi: "pośpiech męczy"! Jak wygląda podróż do jednego z najpiękniejszych miejsc na świecie?
To niesamowite, że w ciągu niespełna dwustu lat Fidżyjczycy z ludożerców zmienili się w jeden z najsympatyczniejszych narodów.
W tym artykule: Słówko wytrych Strategia kota Ocean zabiera ląd Z wyspy na wyspę INFORMATOR ZOBACZ TE MIEJSCA Najpierw drętwieją usta, chwilę potem język staje kołkiem. Wystarczył łyk napoju smakującego niczym rozwodniony gips, bym poczuł się jak po miejscowym znieczuleniu u stomatologa. Nie mogłem jednak wymigać się od wypicia fidżyjskiego specyfiku, jakim jest kava. To napój ze sproszkowanego korzenia krzewu pieprzu metystynowego, który pije się tutaj towarzysko. A że Fidżyjczycy to jeden z najbardziej towarzyskich narodów, jakie znam, zaproszenia na kavę zwyczajnie nie wypada odmówić. Słówko wytrych Zagadała mnie grupka mężczyzn, z których każdy wyglądał jak Jimi Hendrix (jak ja im zazdroszczę takich czupryn!). Siedzieli na macie wyplecionej z liści kokosa pod rozłożystym drzewem chlebowca na targu w centrum Nadi, miejscowości położonej na zachodzie głównej wyspy Fidżi – Viti Levu. Przed mistrzem ceremonii stała tano – duża drewniana misa, do której chwilę wcześniej wlał zmieszany z wodą proszek przeciśnięty przez bawełnianą szmatkę. Jako gościowi honorowemu – zupełnie przypadkowemu, który akurat buszował na targu w poszukiwaniu rękodzieła – pierwszemu podano mi miseczkę ze skorupy kokosa wypełnioną do połowy lekko beżowym mętnym napojem. Fidżyjczycy potrafią popijać go od rana do wieczora, bo wprowadza ich w lekki stan uniesienia, wyluzowania, ale też rozleniwienia. Kava ma przyjemny, uspokajający wpływ na organizm, pozostawiając jasny umysł. W przeciwieństwie do alkoholu, nie ma po jej wypiciu kaca – czytam na oficjalnej stronie tego położonego na Pacyfiku wyspiarskiego państwa. Przy okazji posiadówki pod chlebowcem dowiaduję się więcej o etykiecie spotkań przy kavie. Przed każdym łykiem trzeba krzyknąć bula, czyli cześć, i raz klasnąć w dłonie, by po wypiciu klasnąć trzy razy i trzy razy wykrzyczeć bula! To słowo słyszy się na Fidżi tak często, że mam wrażenie, iż oznacza nie tylko powitanie, ale też: „co słychać?”, „jak się masz?”, „wszystko dobrze”, „może ci pomóc?”, „na zdrowie”, „dobrego dnia” itd… Łatwo wpada w ucho i staje się słowem wytrychem, które po wymówieniu powoduje uśmiech od ucha do ucha na twarzach i Fidżyjczyków, i vavalagi, czyli białych, ludzi spoza wysp. Fot. Getty Images Być może za mało jeszcze wypiłem kavy, by wrzucić na luz, bo następnego dnia rano w porcie Denarau, z którego ruszałem na rajskie wysepki archipelagu Yasawa, stawiam się pół godziny za wcześnie w obawie, że prom wypłynie beze mnie. – Bulaaaaaaaaaa – wypowiada niczym najpiękniejsze słowo świata kobieta siedząca w kasie. By po chwili zauważyć: – Wiesz, że jesteś za wcześnie, i po co? Musisz przestawić się na „Fidżi time”. Pośpiech męczy… Pierwsze oznaki spowolnienia odczuwam na promie, bo podróż na wysepkę Yanggeta trwa ponad cztery godziny. Walczyłem jeszcze z tym stanem, próbowałem czytać, słuchać muzyki, rozmawiać z pasażerami. Po dwóch godzinach podróży gapiłem się już tylko na Pacyfik, czekając na moją kolej przesiadki na małą motorową łódź, która przerzuci mnie na wyspę. – Bulaaaaaaaaa! – wykrzyknęła Reapi z kwiatem plumerii wczepionym we włosy, ubrana w kolorową koszulę z namalowanymi żółwiami i rybkami oraz czarną tradycyjną spódnicę sulu zakrywającą nogi do kostek. Wraz ze swym kolegą Solomoni, brzdąkającym na gitarze, powitali mnie na Yanggecie, częstując sokiem z arbuza i pomarańczy. Dopłynąłem do Navutu Stars nazywanego na Fidżi małym rajem. To maciupki ośrodek przyjmujący zaledwie dwudziestu gości, sąsiadujący ze słynną zatoką, na której kręcono filmowy hit Błękitna laguna. Jego właścicielami jest włoskie małżeństwo, które domki w zatoce nad Pacyfikiem postawiło na ziemi dzierżawionej od jedynej na wyspie wsi. Strategia kota Wyspy Yasawa – ze względu na niedrogie miejscówki do spania – uwielbiają backpackerzy, którzy przylatują podglądać podwodne życie, ale też by w ramach wolontariatu pomagać mieszkańcom wysp w codziennym życiu – budować domy, uczyć angielskiego, stawiać zbiorniki na deszczówkę, monitorować rafy koralowe. Dopiero tutaj przekonuję się, na czym polega życie w rytmie Fidżi time. Nikomu się nigdzie nie śpieszy, czas faktycznie nie ma znaczenia. Przyjmuję więc strategię kota, który nie rusza się nigdzie bez potrzeby. Potrzebami są tu zaś: śniadanie, obiad i kolacja, podczas których zajadam soczyste owoce, przepyszne ryby i owoce morza łowione tego samego dnia z oceanu; przeniesienie się z leżaka na hamak; rozmyślanie o przypływach i odpływach oceanu i wpływie na to faz słońca i księżyca; przyglądanie się soczyście zielonym mangrowcom, popływanie kajakiem, wybranie się na poranną jogę albo snorklowanie po rafie koralowej. Jeszcze puszczam drona, by ogarnąć z lotu ptaka rajskie zielone wysepki na szmaragdowej wodzie – dron i tak się gubi, wpada do oceanu i tak się kończy moje wielkie filmowanie błękitnej laguny. Najwyraźniej skazany jestem na lenistwo… Kto by pomyślał, że jeszcze 20 lat temu na Yasawę mało kto podróżował. To zmieniło się w 2001 r., kiedy firma promowa uruchomiła szybki katamaran łączący wysepki położone na zachód od głównej wyspy kraju, którą zamieszkuje większość z niespełna 900 tys. Fidżyjczyków. Wtedy Yasawę odkryli turyści, a na wulkanicznych górzystych wyspach ulokowały się hoteliki i hostele. Gości może się w nich zatrzymać niewielu – w ten sposób Fidżi chce chronić rafy koralowe i zapobiegać zaśmiecaniu wysp. A tych w całym archipelagu jest ponad 330 większych i pół tysiąca mniejszych. Z tego zaludnionych jest zaledwie nieco ponad sto. Ratu Semisi Bete jest w szóstym pokoleniu wodzem wsi Yageta, od której Navutu dzierżawi ziemię. Ma 74 lata i decydujący głos we wszystkich sprawach dotyczących życia we wspólnocie liczącej 400 mieszkańców. Żeby wejść do wsi, muszę mieć jego pozwolenie oraz przewodnika. I przynieść sevu sevu, czyli prezent. Tym jest… korzeń pieprzu metystynowego. Towarzyszy mi Salomoni, który pochodzi z tej wioski i wie, jak rozmawiać z wodzem, by ten spojrzał na mnie łaskawie i pozwolił na pobyt. Starszy pan w niebieskiej koszuli i czerwonym sulu siedzi na kanapie wyłożonej wzorzystą tkaniną z motywem rajskich kwiatów i w radiu słucha wiadomości. Przełom roku to na wyspach Pacyfiku czas cyklonów, dlatego każda informacja o pogodzie jest dla mieszkańców niezwykle ważna – codziennie dostają także SMS-y z ostrzeżeniami… Siadamy na kokosowej macie, tak by nie być wyżej od wodza, Salomoni kilka razy klaszcze w dłonie, wypowiada magiczne słowo bula i wręcza wodzowi mój prezent. Ratu mnie zaakceptował i opowiada o życiu w Yagecie. – Najgorzej, kiedy cyklony przychodzą w nocy, gdy śpimy. Niczego nie da się wtedy uratować. Jak widzisz, w naszej wiosce nie ma już bure – tradycyjnych chat krytych strzechą, są nietrwałe, wiatry zawsze je niszczyły, dlatego mieszkamy w murowanych domach, chociaż i te nie zawsze przetrwają uderzenie cyklonu – mówi. Ocean zabiera ląd Dla wsi zagrożeniem jest też ocean, który wdziera się coraz bardziej w ląd, zabierając miejsce do życia. Wyspiarskie państwo dotkliwie odczuwa zmiany klimatu. Rosnący poziom wód w oceanach powoduje, że powierzchnia kraju się kurczy. I chociaż na Fidżi nie brakuje wulkanicznych gór wyrastających ponad tysiąc metrów nad poziom morza, to wiele wysepek jest nizinnych – ma postać atoli koralowych, ich wysokość nie przekracza metra. Naukowcy alarmują, że mogą one zniknąć do końca wieku. Zagrożeniem są także połowy na masową skalę ogórków morskich, czyli strzykw, które – w dużym uproszczeniu – przeżuwają dno morskie i je utwardzają. Tymczasem w okolicy Yagety wybrano ich z oceanu tysiące, co ma wpływ na osuwanie się ziemi. Strzykwy kupują od Fidżyjczyków w ilościach hurtowych Japończycy i Chińczycy, którzy używają ich w tradycyjnej medycynie. – To prawda, zarobiliśmy na handlu strzykwami, ale nikt wtedy nie myślał, że obróci się to przeciwko nam. Myślimy nad przeprowadzką wsi. Rząd też przygotowuje plan ewentualnej ewakuacji – mówi mi Turaga ni Koro (po fidżyjsku wódz wsi). – Jednak dla nas bardzo ważne jest przywiązanie do ziemi, to z niej wyrastamy, na niej żyjemy i umieramy. Niełatwo ją porzucić – dodaje. Spacerujemy między domami. Przy każdym stoi ekran słoneczny dający prąd, a co kilka domów wyrasta kranik z naturalną wodą pitną z głębi ziemi. Chodzą kury, pasą się krowy, z prowizorycznego chlewika dobiegają odgłosy świń. Salomoni dopytuję, jak to było z tym kanibalizmem, bo jednak myśl o ludożercach wciąż pobudza moją wyobraźnię. – Nasi przodkowie zjadali ludzi, bo na wyspach nie było innego mięsa. W ten sposób pozbywali się także wrogów. To była ich codzienność. Jednak w połowie XIX w. ówczesny wódz Cakobau przekazał wyspy brytyjskiej królowej Wiktorii i później przeszedł na chrześcijaństwo, i to miało wpływ na zmianę stylu życia mieszkańców. Zaprzestali kanibalizmu – wyjaśnia. Salomoni dopytuje, czy chcę wiedzieć, jak dokładnie wyglądało gotowanie ludzi – na samą myśl o tym mam jednak gęsią skórkę. Wolę posiedzieć z mieszkańcami wioski przy kavie i spróbować lokalnego przysmaku – gotowanego owocu chlebowca, który w smaku przypomina mi chałkę. Uczę się też nowego słówka: totoka. Warto je zapamiętać, bo oznacza „wyśmienity” i przy okazji jedzenia będziecie go często na Fidżi używać. Fot. Getty Images Z wyspy na wyspę Następnego dnia przepływam z Yanggety na oddaloną o godzinę promem Nanuya Balawu. W ramach oszczędności zarezerwowałem łóżko w 34-osobowej chacie w ośrodku Mantaray, z którego wypływa się na nurkowanie z mantami (od kwietnia do września). To miejsce samowystarczalne: z własną energią z baterii słonecznych oraz agregatora i odsalaną wodą morską do picia i mycia. Tutaj można dowiedzieć się więcej o życiu diabłów morskich, ale też dać Fidżi coś od siebie. Zgłaszam się na ochotnika do sprzątania okolicznych plaż. Takie ekospacery organizowane są co tydzień. Razem ze mną do pracy stawiają się dziewczyny z Meksyku i para Australijczyków. Zresztą na podobny spacer wybrałem się sam już pierwszego dnia pobytu na Nanuya Balawu. Nie mogłem patrzeć na walające się tu i ówdzie plastikowe butelki po wodzie, reklamówki i puszki po piwie. Jednak tym razem ilość śmieci przerosła moje wyobrażenia. Ocean wyrzuca na białe plaże dosłownie wszystko: już nie tylko tysiące plastikowych słomek czy spinaczy do bielizny i najróżniejszych pojemników. Łowimy też deski sedesowe, klapki, wieszaki, kawałki plastikowych krzeseł i… ogromne drzwi od lodówki! Mimo to staram się nie psuć sobie humoru, bo przecież wypoczywam w jednym z najpiękniejszych miejsc na świecie. Po sprzątaniu nurkuję więc na rafie, by znów nacieszyć oko podwodnym światem: ławicami tysięcy kolorowych rybek, niebieskimi rozgwiazdami, małymi rafowymi rekinami i mieniącymi się koralowcami. Takie Fidżi chciałem zapamiętać