Ta chatka w górach robi furorę na instagramie. Pojechałem więc ją zobaczyć​! [CESSANIS]
Beskid Wyspowy. To dla niego Ania, pochodząca z Krakowa porzuciła życie w mieście i przeniosła się do drewnianej chatki jak z bajki. Nie znaliśmy się wcześniej, ale obserwowaliśmy w mediach społecznościowych. Zapytałem, czy mogę do niej wpaść w drodze do Bukowiny Tatrzańskiej, bo chciałem poznać jej historię.
I tak, kilka dni później, piliśmy ziołową herbatę siedząc na tarasie jej azylu. – To moja covidowa chata – śmieje się Ania, z wykształcenia etnografka. Dom ma prawie 40 lat. Zaprojektował go jej tata, architekt z Krakowa. - Powstawał, kiedy ja rosłam w brzuchu mamy. Ojciec był zafascynowany norweskimi hytte, czyli drewnianymi domkami budowanymi poza miastem, nad morzem, w lesie albo w górach. Razem z przyjacielem zaczęli szukać miejsca blisko Krakowa, ale wciąż dzikiego, by postawić swoje hytte. I marzenie spełnili – opowiada. fot. Michał Cessanis Dziewczyna z lasu – pisze o sobie @aniastales na Instagramie. A wcześniej? Szalenie zapracowana obywatelka świata, żyjąca w ciągłym biegu, na walizkach. Przez blisko 15 lat podróżowała po całym świecie pracując dla wyższej uczelni w Australii i rekrutując studentów w różnych zakątkach globu. Niekiedy, jak sama przyznaje, czuła się jak bohater filmu „W chmurach” z Georgem Clooneyem, dla którego domem były lotniska, samoloty i hotele. fot. Michał Cessanis – Uwielbiałam to życie, ale w pewnym momencie mój organizm zaczął protestować, aż powiedział stop. Zatrzymałam się więc i zadałam sobie pytanie, co dalej, czy mogłabym spróbować żyć inaczej? I zmieniłam wszystko. Zajęłam się fotografią, remontami i wnętrzami. Razem z przyjaciółmi zajęłyśmy się wynajmowaniem mieszkań w Krakowie. W końcu wynajęłam też swoje mieszkanie, wyprowadziłam się z miasta i zamieszkałam na stałe w chatce. Zresztą od lat żyłam już na dwa miejsca ucząc się i doceniając coraz bardziej życie bliżej natury, bez niepotrzebnych rzeczy. fot. Michał Cessanis Halny wieje coraz mocniej, z tarasu przenosimy się więc do środka. W piecu pod blachą napalone bukiem, kot Benek śpi na kanapie. - Przepraszam za pajęczyny, omiatam je, ale pająki kochają to miejsce, tak jak ja – śmieje się właścicielka chatki. Pająki jednak nam w ogóle nie przeszkadzają. fot. Ania Wyżykowska Ania oprowadza mnie po domku, pokazuje meble z Cepelii, które kolekcjonowała jej mama, rysunki babci ukazujące życie w Beskidzie Wyspowym, meksykańskie grafiki wiszące na ścianach przywiezione z dalekich podróży ojca, biblioteczkę ukrytą we wnęce na poddaszu i ceramikę z polskich lokalnych manufaktur. – Uwielbiam i promuję polskie rękodzieło i wzornictwo – przyznaje. fot. Michał Cessanis Dopytuję Anię, czy trudno było zamieszkać w domku w górach? - Musiało minąć trochę czasu, abym oswoiła to miejsce. W nocy, kiedy na zewnątrz jest czarno, a drewniany dom cały czas pracuje, to każde skrzypienie na początku wybijało mnie ze snu. Pamiętam taką noc, kiedy tak przestraszyły mnie nieznane odgłosy domu, że uciekłam o świcie do miasta. Ale z każdym dniem było już tylko lepiej. fot. Michał Cessanis A rozważasz w ogóle powrót do Krakowa? – pytam jako mieszczuch. - Wciąż mnie jeszcze ciągnie do miasta, tam też są moje korzenie, bliscy, no i praca. Ale na pytanie, gdzie mieszkasz, już odpowiadam że w Beskidzie Wyspowym. Uwielbiam spacerować po moich lasach, odkrywać i eksplorować piękno i możliwości tego miejsca. W tym roku zaczęłam zwiedzać Beskid Wyspowy na dwóch kółkach, a w zimowym sezonie, jeśli pandemia pozwoli, rozpocząć przygodę z biegówkami. I nic nie zastąpi wyciszenia jakie daje mi patrzenie na góry, fotografowanie i docenianie wolności jaką daje chatka w lesie. ZOBACZ WIĘCEJ KLIMATYCZNYCH UJĘĆ BESKIDU WYSPOWEGO
Chodź na Preikestolen! Ta skalna półka w Norwegii to prawdziwy cud natury
Ta niezwykła skała co chwilę trafia do najróżniejszych rankingów: najbardziej niezwykłych punktów widokowych na świecie, najpiękniejszych miejsc dla fotografów czy tych, które trzeba zobaczyć choć raz w życiu.
Położona w południowej Norwegii, w regionie Stavanger, zawieszona 604 m ponad wodami Lysefjordu skała co chwilę trafia do najróżniejszych rankingów: najbardziej niezwykłych punktów widokowych na świecie, najpiękniejszych miejsc dla fotografów czy tych, które trzeba zobaczyć choć raz w życiu. Ambona (takie jest dokładne tłumaczenie Preikestolen), stawiana na podium wraz z Wielkim Kanionem i Wodospadami Wiktorii, przyciąga każdego roku kilkaset tysięcy turystów z całego świata, którzy prześcigają się w zrobieniu jak najlepszych jej ujęć. Powstała 10 tys. lat temu, a odkryto ją nie tak dawno, bo dopiero w 1900 r. Z płynącego przez Lysefjord statku wypatrzył ją sportowiec Thomas Peter Randulf, który później dotarł do niej przez góry. I tak zaczęła się kariera tego miejsca. Sezon trekkingowy trwa od kwietnia do końca września. Czerwiec to idealny moment, by stanąć na Ambonie. W wakacje możecie być pewni, że na szlaku utkniecie w kolejce. View oEmbed on the source website 1. Popłyń w rejs Razem z grupą przyjaciół wybraliśmy się samochodem do Danii, by do Prekestolen popłynąć promem. Dokładnie z Hirtshalsu do Stavangeru statkiem Fjord Line (fjordline.com/pl/preikestolen) za 400 zł od osoby. W tej cenie była przeprawa i transfer do schroniska przy skalnej półce, gdzie wychodzi się na szlak. Wyszło znacznie taniej niż organizowanie przejazdów autobusowych w Norwegii na własną rękę – zaoszczędziliśmy po 300 zł od osoby! Prom dobił do portu Risavika pod Stavangerem po godz. 6 rano w sobotę (wcześniej, bo o godz. 5, zjedliśmy śniadanie). Tam czekał już na nas autokar, który dowiózł nas na przeprawę wodną do Tau, a stamtąd kolejnym autobusem do miejsca, gdzie rozpoczynał się trekking (transfer trwał ponad półtorej godziny). 2. Ruszaj na szlak Wejście i zejście na skalną półkę zajmuje od 4 do 6 godz. Ten 3,5-kilometrowy szlak (w jedną stronę) opisywany jest jako łatwy także dla dzieci i osób starszych, jednak przejście po skałach (w kwietniu były jeszcze oblodzone) zajmuje trochę czasu. Poza tym jest co podziwiać po drodze: małe jeziorka, wielkie głazy, sosnowe lasy, wodospady z hukiem spływające w dół. Ambona faktycznie robi oszałamiające wrażenie. A ludzie ryzykują wiele dla dobrego zdjęcia – sam byłem świadkiem, gdy dwie młode dziewczyny niemal na krawędzi półki stanęły na rękach. Czasami Ambona przyciąga też miłośników sportów ekstremalnych. W 600-metrową przepaść skaczą spadochroniarze, a także śmiałkowie w kombinezonach wingsuit, dzięki którym latają niczym ptaki. A potem pozostaje im jedynie wodowanie w Lysefjordzie. A co powiecie na spacer nad przepaścią? Zrobili to pewni Francuzi uprawiający slackline, czyli chodzenie po taśmie. Rozpięli ją pomiędzy Preikestolen a krawędzią sąsiedniego klifu i zaczęli spacerować i to bez zabezpieczającej uprzęży. Mnie jednak wystarczają emocje, jakie dostarcza sam widok na Lysefjorden i góry. Warto wspiąć się powyżej Ambony i spojrzeć na nią z góry – jeszcze bardziej zachwyca. Jeśli chcesz się zatrzymać w regionie Stavanger na dłużej, to wybierz się na Kjeragbolten. Ten olbrzymi głaz zakleszczony między skałami po drugiej stronie fiordu to kolejny cud natury. 3. Poznaj Stavanger To norweska stolica śledzia, ropy naftowej, a także street artu. Dlatego jeśli będziesz mieć czas przed powrotem na prom, pospaceruj po starówce, która słynie z odrestaurowanych drewnianych domów, galerii sztuki, pracowni artystów, a także restauracji i pubów. Zajrzyj też np. do Muzeum Ropy Naftowej czy do Muzeum Produkcji Konserw – tu przeniesiesz się na koniec XIX w. i poznasz niemal 100-letnią historię pakowania ryb do metalowych puszek. 4. Jedz, jedz, jedz I to nie tylko na promie, gdzie skosztujesz owoców morza: krewetek, krabów i omułków, śledzi pod różną postacią i wędzonego łososia. Południowa Norwegia słynie też z żeberek jagnięcych peklowanych w soli morskiej oraz sveleru, czyli naleśnikowych placków (bardziej puszystych od naszych naleśników) podawanych z dżemem, gęstą śmietaną albo posmarowanych masłem z dodatkiem plastra brązowego koziego sera geitost – pyszna nagroda po zejściu z Preikestolen. A jeśli jeszcze mało ci jedzenia, to wpadnij do Stavangeru na Gladmat – największy skandynawski festiwal żywności (w tym roku potrwa od 19 do 22 lipca). WARTO WIEDZIEĆ ■ POGODA Jest bardzo zmienna. Podczas mojej wędrówki raz świeciło słońce, raz padał śnieg i nagle zrywał się silny wiatr. Przed wyjściem na szlak sprawdźcie pogodę w serwisie yr.no. ■ UBIÓR Wiosną szlak jest momentami oblodzony, dlatego konieczne są buty trekkingowe. Przydadzą się też nieprzemakalna kurta i spodnie.
Kilometry plaż, słońce przez 300 dni w roku, rajskie jedzenie i... tanie bilety lotnicze – to zaledwie kilka atutów Malagi w południowej Hiszpanii.
Położona w Andaluzji, na wybrzeżu słońca – jak tłumaczy się Costa del Sol – Malaga jest dla wielu podróżników ostatnim przystankiem przed podróżą lotniczą np. do Ameryki Południowej. Stąd bowiem linie lotnicze coraz częściej oferują tanie bilety do Brazylii, Peru, Chile czy Argentyny. Można też popłynąć promem do Afryki, np. do Maroka. Ale zapewniam, że Malaga to świetny kierunek sam w sobie. Zresztą przekonajcie się sami! 1. Magia nazwisk Malaga słynie ze znanych mieszkańców. To właśnie tutaj urodził się malarz Pablo Picasso. Można zwiedzać jego rodzinny dom przy Plaza de la Merced – jednym z głównych placów miasta – a w muzeum przy ul. San Agustín obejrzeć 285 prac słynnego kubisty. Prezentują wszystkie etapy malarstwa, przez które przeszedł (są m.in. portrety, które malował jako 15-latek). Z Malagi pochodzi też inny artysta – hiszpański przystojniak Antonio Banderas. Być może spotkacie go przy ul. Larios, handlowym deptaku w centrum, albo podczas hucznie obchodzonych w Andaluzji świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy – wieść niesie, że odziany w kaptur zasłaniający twarz bierze wówczas udział w nabożeństwach i procesjach. 2. Zabytki w cieniu palm Trudno oderwać wzrok od miejskiej architektury. Przechadzając się uliczkami, co chwila trzeba zadzierać do góry głowę, by popatrzeć na barwne fasady kamienic i ukwiecone balkony. Spacerkiem przez Parque de Málaga, ponadstuletni park, w którym podczas upałów można odpocząć w cieniu subtropikalnej roślinności, dojdziecie do wzgórza, u podnóża którego jest forteca La Alcazaba. Mająca 700 lat jest jedną z największych muzułmańskich budowli militarnych, jakie zachowały się w Hiszpanii. Prowadzi do niej brama Puerta del Christo (Drzwi Chrystusa), gdzie celebrowano pierwszą po zwycięstwie chrześcijan mszę. Na górze zaś był Castillo de Gibralfaro, zamek, z którego do dziś zachowały się jedynie baszty obronne. Stąd jest piękny widok na miasto i port, nad którym niczym żyrafy górują portowe dźwigi. A gdy już zejdziecie z góry, wstąpcie np. do renesansowej Katedry Wcielenia – jednego z wielu w Maladze przykładów architektury sakralnej. Będzie więc coś dla ducha, zanim wasze ciała dadzą się ponieść dźwiękom flamenco, którego Andaluzja jest stolicą. 3. Wielka uczta Na tę w Maladze możecie liczyć. Ślinka cieknie nie tylko na widok tutejszych owoców: bananów, pomarańczy czy fig na Mercado Atarazanas, targu w zabytkowej części miasta. Wręcz do kulinarnej ekstazy doprowadzają zapachy grillowanych niemal w każdej knajpie ryb czy owoców morza: krabów, sardeli, ośmiorniczek, kalmarów czy krewetek. Na wielką ucztę pod okiem świętych – ich obrazy wiszą na wielu budynkach – polecam sieć TragaTapas, gdzie zajada się morskie specjały. Po zjedzeniu kilograma krewetek za 18 euro podawanych z grubo mieloną solą i cytryną oraz wypiciu sporego dzbanka sangrii utwierdziłem się w przekonaniu, że serwowana tu także paella z owocami morza nie ma u mnie szans. 4. Pełny relaks Plaże ciagną się tu przez 15 km. I to jakie! Z czystą wodą i miękkim piaskiem. Unia Europejska przyznała im nawet błękitne flagi, które dostają tylko najlepsze plaże Starego Kontynentu. Wśród mieszkańców Malagi popularna jest m.in. Playa de la Malagueta na wschodnim wybrzeżu miasta. Gorący Hiszpanie i ponętne Hiszpanki lubią pojechać na plażę Guadalmar – na niej można wystąpić bez figowego listka. 5. Cały na biało Pueblos blancos to znane w całej Hiszpanii białe miasteczka Andaluzji. Jest ich ponad 30, a nazwa wzięła się od domów bielonych wapnem. Pochodzą z czasów panowania Maurów, leżą na terenie gór Sierra de Grazalema. Po wizycie w nich wpadniecie w szpony uzależnienia od Hiszpanii. O jednym z nich – Rondzie – Ernest Hemingway mówił, że to najbardziej romantyczne miasto w całym kraju. Ronda słynie też z odkryć archeologicznych, m.in.malowideł naskalnych w jaskiniach. 6. Made in Spain Dziewczyny, nawet jeśli nie lubicie buszować po wyprzedażach, magia Malagi sprawi, że i tak skończycie w jednym z wielu tutejszych sklepów dla modniś. Wspomniana ul. Larios to niejedyne miejsce na zakupy. Bo w Maladze są lepsze ulice – mniejsze, na uboczu, tak jak ul. Nueva, gdzie pod nr. 14, w butiku Elisa, moja dobra znajoma, wydając kilkanaście euro, miała w torbie sukienkę, trzy pary legginsów i inne modne ubrania. 7. Zabawa do rana Powiedzenie, że Hiszpanie lubią się bawić, w przypadku Malagi nic nie znaczy. Słowo zabawa trzeba zamienić na szaleństwo. Na dodatek trwające trzy dni, od czwartku do soboty. Trudno zliczyć wszystkie bary, puby i chupiterie (w ich menu jest po kilkaset drinków), do których zaprowadzi nas nocny szlak. Hulanki kończą się zazwyczaj w przybytku, który jest otwarty do ostatniego klienta. Tylko nie spóźnijcie się potem na samolot!
Fidżi: "pośpiech męczy"! Jak wygląda podróż do jednego z najpiękniejszych miejsc na świecie?
To niesamowite, że w ciągu niespełna dwustu lat Fidżyjczycy z ludożerców zmienili się w jeden z najsympatyczniejszych narodów.
W tym artykule: Słówko wytrych Strategia kota Ocean zabiera ląd Z wyspy na wyspę INFORMATOR ZOBACZ TE MIEJSCA Najpierw drętwieją usta, chwilę potem język staje kołkiem. Wystarczył łyk napoju smakującego niczym rozwodniony gips, bym poczuł się jak po miejscowym znieczuleniu u stomatologa. Nie mogłem jednak wymigać się od wypicia fidżyjskiego specyfiku, jakim jest kava. To napój ze sproszkowanego korzenia krzewu pieprzu metystynowego, który pije się tutaj towarzysko. A że Fidżyjczycy to jeden z najbardziej towarzyskich narodów, jakie znam, zaproszenia na kavę zwyczajnie nie wypada odmówić. Słówko wytrych Zagadała mnie grupka mężczyzn, z których każdy wyglądał jak Jimi Hendrix (jak ja im zazdroszczę takich czupryn!). Siedzieli na macie wyplecionej z liści kokosa pod rozłożystym drzewem chlebowca na targu w centrum Nadi, miejscowości położonej na zachodzie głównej wyspy Fidżi – Viti Levu. Przed mistrzem ceremonii stała tano – duża drewniana misa, do której chwilę wcześniej wlał zmieszany z wodą proszek przeciśnięty przez bawełnianą szmatkę. Jako gościowi honorowemu – zupełnie przypadkowemu, który akurat buszował na targu w poszukiwaniu rękodzieła – pierwszemu podano mi miseczkę ze skorupy kokosa wypełnioną do połowy lekko beżowym mętnym napojem. Fidżyjczycy potrafią popijać go od rana do wieczora, bo wprowadza ich w lekki stan uniesienia, wyluzowania, ale też rozleniwienia. Kava ma przyjemny, uspokajający wpływ na organizm, pozostawiając jasny umysł. W przeciwieństwie do alkoholu, nie ma po jej wypiciu kaca – czytam na oficjalnej stronie tego położonego na Pacyfiku wyspiarskiego państwa. Przy okazji posiadówki pod chlebowcem dowiaduję się więcej o etykiecie spotkań przy kavie. Przed każdym łykiem trzeba krzyknąć bula, czyli cześć, i raz klasnąć w dłonie, by po wypiciu klasnąć trzy razy i trzy razy wykrzyczeć bula! To słowo słyszy się na Fidżi tak często, że mam wrażenie, iż oznacza nie tylko powitanie, ale też: „co słychać?”, „jak się masz?”, „wszystko dobrze”, „może ci pomóc?”, „na zdrowie”, „dobrego dnia” itd… Łatwo wpada w ucho i staje się słowem wytrychem, które po wymówieniu powoduje uśmiech od ucha do ucha na twarzach i Fidżyjczyków, i vavalagi, czyli białych, ludzi spoza wysp. Fot. Getty Images Być może za mało jeszcze wypiłem kavy, by wrzucić na luz, bo następnego dnia rano w porcie Denarau, z którego ruszałem na rajskie wysepki archipelagu Yasawa, stawiam się pół godziny za wcześnie w obawie, że prom wypłynie beze mnie. – Bulaaaaaaaaaa – wypowiada niczym najpiękniejsze słowo świata kobieta siedząca w kasie. By po chwili zauważyć: – Wiesz, że jesteś za wcześnie, i po co? Musisz przestawić się na „Fidżi time”. Pośpiech męczy… Pierwsze oznaki spowolnienia odczuwam na promie, bo podróż na wysepkę Yanggeta trwa ponad cztery godziny. Walczyłem jeszcze z tym stanem, próbowałem czytać, słuchać muzyki, rozmawiać z pasażerami. Po dwóch godzinach podróży gapiłem się już tylko na Pacyfik, czekając na moją kolej przesiadki na małą motorową łódź, która przerzuci mnie na wyspę. – Bulaaaaaaaaa! – wykrzyknęła Reapi z kwiatem plumerii wczepionym we włosy, ubrana w kolorową koszulę z namalowanymi żółwiami i rybkami oraz czarną tradycyjną spódnicę sulu zakrywającą nogi do kostek. Wraz ze swym kolegą Solomoni, brzdąkającym na gitarze, powitali mnie na Yanggecie, częstując sokiem z arbuza i pomarańczy. Dopłynąłem do Navutu Stars nazywanego na Fidżi małym rajem. To maciupki ośrodek przyjmujący zaledwie dwudziestu gości, sąsiadujący ze słynną zatoką, na której kręcono filmowy hit Błękitna laguna. Jego właścicielami jest włoskie małżeństwo, które domki w zatoce nad Pacyfikiem postawiło na ziemi dzierżawionej od jedynej na wyspie wsi. Strategia kota Wyspy Yasawa – ze względu na niedrogie miejscówki do spania – uwielbiają backpackerzy, którzy przylatują podglądać podwodne życie, ale też by w ramach wolontariatu pomagać mieszkańcom wysp w codziennym życiu – budować domy, uczyć angielskiego, stawiać zbiorniki na deszczówkę, monitorować rafy koralowe. Dopiero tutaj przekonuję się, na czym polega życie w rytmie Fidżi time. Nikomu się nigdzie nie śpieszy, czas faktycznie nie ma znaczenia. Przyjmuję więc strategię kota, który nie rusza się nigdzie bez potrzeby. Potrzebami są tu zaś: śniadanie, obiad i kolacja, podczas których zajadam soczyste owoce, przepyszne ryby i owoce morza łowione tego samego dnia z oceanu; przeniesienie się z leżaka na hamak; rozmyślanie o przypływach i odpływach oceanu i wpływie na to faz słońca i księżyca; przyglądanie się soczyście zielonym mangrowcom, popływanie kajakiem, wybranie się na poranną jogę albo snorklowanie po rafie koralowej. Jeszcze puszczam drona, by ogarnąć z lotu ptaka rajskie zielone wysepki na szmaragdowej wodzie – dron i tak się gubi, wpada do oceanu i tak się kończy moje wielkie filmowanie błękitnej laguny. Najwyraźniej skazany jestem na lenistwo… Kto by pomyślał, że jeszcze 20 lat temu na Yasawę mało kto podróżował. To zmieniło się w 2001 r., kiedy firma promowa uruchomiła szybki katamaran łączący wysepki położone na zachód od głównej wyspy kraju, którą zamieszkuje większość z niespełna 900 tys. Fidżyjczyków. Wtedy Yasawę odkryli turyści, a na wulkanicznych górzystych wyspach ulokowały się hoteliki i hostele. Gości może się w nich zatrzymać niewielu – w ten sposób Fidżi chce chronić rafy koralowe i zapobiegać zaśmiecaniu wysp. A tych w całym archipelagu jest ponad 330 większych i pół tysiąca mniejszych. Z tego zaludnionych jest zaledwie nieco ponad sto. Ratu Semisi Bete jest w szóstym pokoleniu wodzem wsi Yageta, od której Navutu dzierżawi ziemię. Ma 74 lata i decydujący głos we wszystkich sprawach dotyczących życia we wspólnocie liczącej 400 mieszkańców. Żeby wejść do wsi, muszę mieć jego pozwolenie oraz przewodnika. I przynieść sevu sevu, czyli prezent. Tym jest… korzeń pieprzu metystynowego. Towarzyszy mi Salomoni, który pochodzi z tej wioski i wie, jak rozmawiać z wodzem, by ten spojrzał na mnie łaskawie i pozwolił na pobyt. Starszy pan w niebieskiej koszuli i czerwonym sulu siedzi na kanapie wyłożonej wzorzystą tkaniną z motywem rajskich kwiatów i w radiu słucha wiadomości. Przełom roku to na wyspach Pacyfiku czas cyklonów, dlatego każda informacja o pogodzie jest dla mieszkańców niezwykle ważna – codziennie dostają także SMS-y z ostrzeżeniami… Siadamy na kokosowej macie, tak by nie być wyżej od wodza, Salomoni kilka razy klaszcze w dłonie, wypowiada magiczne słowo bula i wręcza wodzowi mój prezent. Ratu mnie zaakceptował i opowiada o życiu w Yagecie. – Najgorzej, kiedy cyklony przychodzą w nocy, gdy śpimy. Niczego nie da się wtedy uratować. Jak widzisz, w naszej wiosce nie ma już bure – tradycyjnych chat krytych strzechą, są nietrwałe, wiatry zawsze je niszczyły, dlatego mieszkamy w murowanych domach, chociaż i te nie zawsze przetrwają uderzenie cyklonu – mówi. Ocean zabiera ląd Dla wsi zagrożeniem jest też ocean, który wdziera się coraz bardziej w ląd, zabierając miejsce do życia. Wyspiarskie państwo dotkliwie odczuwa zmiany klimatu. Rosnący poziom wód w oceanach powoduje, że powierzchnia kraju się kurczy. I chociaż na Fidżi nie brakuje wulkanicznych gór wyrastających ponad tysiąc metrów nad poziom morza, to wiele wysepek jest nizinnych – ma postać atoli koralowych, ich wysokość nie przekracza metra. Naukowcy alarmują, że mogą one zniknąć do końca wieku. Zagrożeniem są także połowy na masową skalę ogórków morskich, czyli strzykw, które – w dużym uproszczeniu – przeżuwają dno morskie i je utwardzają. Tymczasem w okolicy Yagety wybrano ich z oceanu tysiące, co ma wpływ na osuwanie się ziemi. Strzykwy kupują od Fidżyjczyków w ilościach hurtowych Japończycy i Chińczycy, którzy używają ich w tradycyjnej medycynie. – To prawda, zarobiliśmy na handlu strzykwami, ale nikt wtedy nie myślał, że obróci się to przeciwko nam. Myślimy nad przeprowadzką wsi. Rząd też przygotowuje plan ewentualnej ewakuacji – mówi mi Turaga ni Koro (po fidżyjsku wódz wsi). – Jednak dla nas bardzo ważne jest przywiązanie do ziemi, to z niej wyrastamy, na niej żyjemy i umieramy. Niełatwo ją porzucić – dodaje. Spacerujemy między domami. Przy każdym stoi ekran słoneczny dający prąd, a co kilka domów wyrasta kranik z naturalną wodą pitną z głębi ziemi. Chodzą kury, pasą się krowy, z prowizorycznego chlewika dobiegają odgłosy świń. Salomoni dopytuję, jak to było z tym kanibalizmem, bo jednak myśl o ludożercach wciąż pobudza moją wyobraźnię. – Nasi przodkowie zjadali ludzi, bo na wyspach nie było innego mięsa. W ten sposób pozbywali się także wrogów. To była ich codzienność. Jednak w połowie XIX w. ówczesny wódz Cakobau przekazał wyspy brytyjskiej królowej Wiktorii i później przeszedł na chrześcijaństwo, i to miało wpływ na zmianę stylu życia mieszkańców. Zaprzestali kanibalizmu – wyjaśnia. Salomoni dopytuje, czy chcę wiedzieć, jak dokładnie wyglądało gotowanie ludzi – na samą myśl o tym mam jednak gęsią skórkę. Wolę posiedzieć z mieszkańcami wioski przy kavie i spróbować lokalnego przysmaku – gotowanego owocu chlebowca, który w smaku przypomina mi chałkę. Uczę się też nowego słówka: totoka. Warto je zapamiętać, bo oznacza „wyśmienity” i przy okazji jedzenia będziecie go często na Fidżi używać. Fot. Getty Images Z wyspy na wyspę Następnego dnia przepływam z Yanggety na oddaloną o godzinę promem Nanuya Balawu. W ramach oszczędności zarezerwowałem łóżko w 34-osobowej chacie w ośrodku Mantaray, z którego wypływa się na nurkowanie z mantami (od kwietnia do września). To miejsce samowystarczalne: z własną energią z baterii słonecznych oraz agregatora i odsalaną wodą morską do picia i mycia. Tutaj można dowiedzieć się więcej o życiu diabłów morskich, ale też dać Fidżi coś od siebie. Zgłaszam się na ochotnika do sprzątania okolicznych plaż. Takie ekospacery organizowane są co tydzień. Razem ze mną do pracy stawiają się dziewczyny z Meksyku i para Australijczyków. Zresztą na podobny spacer wybrałem się sam już pierwszego dnia pobytu na Nanuya Balawu. Nie mogłem patrzeć na walające się tu i ówdzie plastikowe butelki po wodzie, reklamówki i puszki po piwie. Jednak tym razem ilość śmieci przerosła moje wyobrażenia. Ocean wyrzuca na białe plaże dosłownie wszystko: już nie tylko tysiące plastikowych słomek czy spinaczy do bielizny i najróżniejszych pojemników. Łowimy też deski sedesowe, klapki, wieszaki, kawałki plastikowych krzeseł i… ogromne drzwi od lodówki! Mimo to staram się nie psuć sobie humoru, bo przecież wypoczywam w jednym z najpiękniejszych miejsc na świecie. Po sprzątaniu nurkuję więc na rafie, by znów nacieszyć oko podwodnym światem: ławicami tysięcy kolorowych rybek, niebieskimi rozgwiazdami, małymi rafowymi rekinami i mieniącymi się koralowcami. Takie Fidżi chciałem zapamiętać
Sztuka palenia fajki wodnej. Jak to robią miejscowi?
To nie jest zwykłe puszczanie dymka. Poznaj 6 kroków do palenia fajki wodnej jak "tubylec".
Zostań tubylcem przy fajce po turecku! Spokojnie, powoli – Ersin Ergin, rodowity Turek jak mantrę powtarza te słowa, gdy uczy mnie palić nargile. W powietrzu unosi się zapach jabłka, pomarańczy, mięty, anyżu. Już sama ta woń przyprawia mnie o zawrót głowy. Fajka wodna ma wiele określeń. Oprócz tureckich nargili są: egipska szisza, palona na Bliskim Wschodzie argila, pakistańska huqa, albańska lula czy romska lulava. Jak ją palić? Co kraj, to obyczaj, bowiem jednej etykiety palenia brak. – Palimy, nigdzie się nie spiesząc – odpowiada Seçkin Güven, przyjaciel Ersina. To pierwsza zasada. Stosując się do niej, sprawimy, że spotkanie „przy fajce” może trwać nawet kilka godzin. Najpierw jednak musimy przygotować nargile. Trzymamy się tradycji. Do dzbana wlewamy wodę. Metalowa rurka musi być zanurzona na blisko 2,5 cm. Następnie do cybucha wsypujemy tytoń – specjalną aromatyczną mieszankę liści nasączoną miodem i gliceryną. Zakładamy na cybuch uszczelkę i nakładamy na rurkę zanurzoną w wodzie. Od góry pojemnik z tytoniem otulamy folią aluminiową i wykałaczką bądź pinezką robimy kilka dziurek. Seçkin podaje w metalowym garnuszku rozżarzone węgielki ze skorupki kokosa. Szczypczykami układamy je na folii. – Węgielki muszą być naturalne. Jeśli nie z kokosa, to na przykład ze skorupki orzecha laskowego. Warto pamiętać, że bardzo źle odbierane jest też dosypywanie do tytoniu haszyszu – podkreśla Seçkin. Nargile stawiamy na ziemi. Jedna z potocznych opinii mówi, że fajki nie można ustawiać na stole, bo to może doprowadzić do kłótni i oznacza brak szacunku dla palących. Ale powód jest też bardziej przyziemny. Jeśli fajka będzie wyżej od nas, nie zauważymy zużywających się węgli, które podczas zbyt mocnego zaciągnięcia się dymem z węża mogą spalić tytoń. I zepsuje się smak fajki. Turcy mają bardzo liberalne podejście do palenia nargili. Gdzie indziej palenie fajki jest obwarowane swoistym kodeksem. W krajach arabskich – m.in. w Egipcie, Kuwejcie, Algierii, Maroku, nie powinno się współpalącym podawać węża ustnikiem do przodu. Uważa się to po prostu za niegrzeczne i niestosowne. Rurkę powinno się zwinąć w pętlę i położyć na stole. Seçkin i Ersin zapewniają, że w Turcji podanie wężyka z rąk do rąk nikogo nie urazi. Podobnie jak zamawianie fajki z zapachowymi mieszankami tytoniu (w tradycyjnych nargilach tytoń powinien być bezsmakowy i mocny). W krajach arabskich niemile widziane jest palenie sziszy lewą ręką, która uznawana jest za nieczystą. Nie na miejscu jest także odpalanie od węgielków papierosów oraz wydmuchiwanie dymu prosto w twarz (chyba że współbiesiadnik chciałby poczuć zapach tytoniu). Fajki nie może palić też zbyt wiele osób. Najlepiej, aby zasiadły do niej dwie. Wówczas tytoń nie wypali się zbyt szybko. Wspólna dla wszystkich krajów jest za to zasada, że fajką jako pierwszy zaciąga się ten, kto ją przygotowywał, a więc gospodarz domu czy w przypadku kafejek – ktoś z obsługi. Chodzi o sprawdzenie, czy jest dobrze rozpalona. Ersin Ergin i Seçkin Güven od 10 lat mieszkają w Polsce. Prowadzą m.in. sieć lokali Kafefajka. www.kafefajka.com Warto wiedzieć 6 kroków do palenia fajki po turecku Krok 1. Szklany albo ceramiczny dzban napełniamy wodą, mlekiem lub sokiem. To złagodzi smak fajki wodnej. Możemy go także wzmocnić, dodając do wody np. wino. Krok 2. Do cybucha wsypujemy tytoń. Najważniejsze, aby nie był zbity. W przeciwnym wypadku fajka może przygasać, co utrudni jej palenie. Krok 3. Pojemnik z tytoniem nakrywamy folią aluminiową, zakładamy uszczelkę i nakładamy na rurkę zanurzoną na 2,5 cm w dzbanie z wodą. Krok 4. Pinezką bądź wykałaczką robimy kilkanaście dziurek w folii aluminiowej. Dzięki temu zabiegowi do wilgotnego tytoniu będzie dochodziło ciepłe powietrze. Krok 5. W garnuszku rozpalamy węgielki ze skorupki kokosa bądź orzecha laskowego. Nie używamy samorozpalających się węgli nasączonych preparatem chemicznym. Te zepsułyby smak i zapach fajki. Krok 6. Rozżarzone węgielki układamy na folii aluminiowej, tak by było miejsce dla krążącego powietrza. Nasza fajka jest już gotowa do pierwszego wdechu.
W Budapeszcie jest jedna z najstarszych w Europie linii metra, jedna z największych w świecie Bazylika św. Stefana, niezliczona liczba balkonów na secesyjnych kamienicach, bary i restauracje. Jednak dla mnie Budapeszt to przede wszystkim stolica kąpielisk.
W Budapeszcie jest jedna z najstarszych w Europie linii metra, jedna z największych w świecie Bazylika św. Stefana, jeden z największych gmachów parlamentów na świecie, druga, największa na wszystkich kontynentach synagoga. Można by również wymienić niezliczoną liczbę balkonów i logi na secesyjnych kamienicach, bary i restauracje. Dla mnie Budapeszt to jednak przede wszystkim stolica kąpielisk, term i odnowy biologicznej. Pamiętam Budapeszt z dzieciństwa. Byłem tam lata temu, dwa, może trzy razy z rodzicami. Noclegi na campingach, jakiś drobny handel i termy. Może to dziwne, ale jak zacząłem wspominać, to doszedłem do tego, że tam niewiele się zmieniło. Taki trochę PRL. Piszę to z sentymentem. Panie w kasach i „łazienni” wyglądają tak, jakby pracowali tam od czasów, które pamiętam jeszcze z rodzinnych wypraw, czyli lat 80. Choć trzeba przyznać, że nastąpił krok ku nowoczesności: panie szatniarki już nie piszą kredą numerków na drzwiach przebieralni (tak było do niedawna) lecz mają elektroniczne czytniki. Wciąż jednak trudno się z nimi dogadać po angielsku, ale na migi zawsze się uda. Termy w Budapeszcie to rzecz, której na taką skalę nie znajdziecie nigdzie indziej. Woda o różnych temperaturach, nie chlorowana, nie ozonowana, wprost ze źródeł termalnych, które są pozostałością po byłych wulkanach. Na terenie Budapesztu codziennie na powierzchnię ziemi pod wysokim ciśnieniem wydostaje się blisko 70 milionów litrów wody. Ma ona różny skład chemiczny (od siarkowego do radoczynnego) i właściwości lecznicze. Różna jest też temperatura wody – od 24 do 77 st. Wiele kąpielisk mieści się w ogromnych stylowych gmachach. Np. uważane za najelegantsze w Budapeszcie kąpielisko Gellerta. Jest w pięknym, secesyjnym gmachu hotelu. Główny basen jest otoczony dwupiętrową kolumnadą i kryty szklanym dwukolorowym dachem. To kąpielisko jest najczęściej pokazywane w rozmaitych folderach i przewodnikach. Dużą atrakcją jest kąpiel w basenach ze sztucznymi falami, z których najstarszy działa od 1927r. Są też łaźnie parowe, pomieszczenia do kąpieli błotnych, tarasy do opalania. Ja jednak wolę kąpielisko Széchenyi, reklamowane (zgodnie z prawdą) jako najpiękniejsze nie tylko w Budapeszcie, ale i na Węgrzech. Mieści się na obrzeżach Parku Miejskiego, dowozi do niego najstarsza w Europie linia metra. Széchenyi korzysta z najcieplejszych źródeł wypływających w stolicy. Z basenów na otwartym powietrzu można więc korzystać nawet zimą. Jest to ulubione miejsce nie tylko dla turystów, ale przede wszystkim dla budapesztańczyków. Pełen relaks. Ludzie całymi godzinami moczą się w wodzie, czytają, grają w szachy, popijają piwo (mimo tablic z zakazami spożywania alkoholu). Nie zauważyłem, by ktoś kogoś obserwował, pokpiwał z czyjegoś brzucha czy braku mięśni. Nie ma też paradowania po tarasach i prężenia ciała, w oczekiwaniu na podziw. Nic z tych rzeczy. Nie będę odkrywczy, polecając termy budapesztańskie. Jednak powtórzę za chórem innych: Budapeszt warto odwiedzić choćby tylko z powodu term. A jeśli już wybierzecie się tutaj na weekend to polecam dawny Grand Hotel Royal, a dziś Corinthia Hotel. To miejsce z niezwykle ciekawą historią zaczynającą się w 1896 roku, kiedy to Węgrzy obchodzili jubileusz tysiąclecia państwa. W tamtym czasie Budapeszt rozbudowano, stał się nowoczesną metropolią – z linią metra, parkiem miejskim, szerokimi ulicami, reprezentacyjną Andrássy Avenue przyrównywaną do paryskich Pól Elizejskich, teatrem komediowym i Mostem Wolności. W Grandzie spotykali się pisarze, dziennikarze, odbywały się wystawne bale, a bracia Lumière przyjechali tu na pierwszy poza Paryżem pokaz swojego filmu i zawojowali Budapeszt. Do tego stopnia, że hotelową salę balową zamieniono po kilku latach w kino, które pomieścić mogło tysiąc widzów. Do Grand Royal Hotel przyjeżdżali też goście spragnieni relaksu i odnowy w ciepłych wodach (do dziś działa tu basen kąpielowy z 1886 roku). Na początku lat 90. hotel zamknięto, bo nie było pieniędzy na renowację obiektu, a 15 lat temu otwarto na nowo. Dziś to znów jeden z najbardziej eleganckich hoteli w stolicy. Wracając do kąpielisk, to warto zapoznać się z cennikami na stronach internetowych i w przewodnikach. Wiele miejsc oferuje różne zniżki. Są zniżki dla osób, które wyjdą przed upływem trzech godzin, taniej jest w tygodniu, drożej w weekend. Mimo że kąpiel działa niesłychanie relaksująco, trzeba uważać, by nie przesadzić. Dotyczy to szczególnie osób z chorobami układu krążenia. Na skutek przesadnie długiego moczenia w źródlanej wodzie, w najlepszym przypadku może wystąpić u nich stany rozdrażnienia. W przewodnikach piszą, że to przemija… Tekst i zdjęcia: Michał Cessanis
Zaplanuj wizytę w Portugalii tak, by była udana. Oto 6 wskazówek Travelera
Podpowiadamy sprawdzone sposoby na zwiedzanie Portugalii.
Chcesz polecieć w klasie biznes? Pytaj, bądź miły i... poznaj nasze 4 sposoby
Czasami uśmiech i rozmowa wystarczą, by zamienić fotel w klasie ekonomicznej na łóżko w klasie biznes. Mnie się to udało! - zapewnia Michał Cessanis.
Nie sądziłem, że zamiana fotela w klasie ekonomicznej na łóżko w klasie biznes może być taka prosta. W drodze do Singapuru, podczas odprawy na lotnisku w Londynie, a potem w w drodze powrotnej wystarczyły: overbooking, miły uśmiech do pani z obsługi i pytanie czy może są wolne miejsca w biznesie i podwyższy mi klasę podróży. Ale przydało się też członkostwo w programie lojalnościowym linii lotniczej British Airways. Podczas tej wyprawy przekonałem się, że bycie lojalnym pasażerem zbierającym mile na coś się jednak przydaje! Luksusowa przygoda Nie lubię dużo wydawać na podróż. Zawsze latam jak najtaniej. Tak było i tym razem. 1400 zł - dokładnie tyle zapłaciłem za bilet w klasie ekonomicznej kupiony w promocji na trasie Warszawa - Londyn - Singapur - Barcelona. Już na samą myśl o tym, że z Wielkiej Brytanii do Azji będę podróżował największym pasażerskim samolotem świata - dwupokładowym Airbusem A380, cieszyłem się jak dziecko, choć perspektywa 14-godzinnego lotu na siedząco nie była zachwycająca. Tymczasem moja podróż zamieniła się w luksusową przygodę! Podczas odprawy na lotnisku, zawsze pytam, czy jest możliwość bezpłatnego podniesienia klasy podróży. Tak było i tym razem. Pani z obsługi upewniła się tylko, czy jestem członkiem programu lojalnościowego British Airways - Executive Club. Jestem. Zapisałem się do niego trzy lata temu kupując promocyjne bilety do Ameryki Południowej. I zacząłem zbierać mile nie tylko w „brytyjczyku”, ale też w hiszpańskich liniach lotniczych Iberia, z którymi British Airways współpracują. W drodze do Singapuru przekonałem się, że lojalność popłaca. Zwłaszcza w sytuacji, gdy jest overbooking - czyli sprzedanych więcej biletów niż wolnych miejsc w samolocie, co praktykują wsystkie linie lotnicze. - Puszczę pana biznesem, mamy ostatnie wolne miejsce - uśmiechnęła się do mnie pracownica linii. Nie mogłem w to uwierzyć. Poprosiłem więc, by powtórzyła. Tak, to była prawda! I początek miłych zaskoczeń. Kolejnym była szybsza kontrola bezpieczeństwa dla pasażerów Club World i wstęp do saloniku biznesowego na lotnisku Heathrow, gdzie zdążyłem zjeść bezpłatny obiad. Potem priorytetowe wejście do samolotu i kieliszek szampana na powitanie! Relaks w chmurach Rozsiadłem się na wygodnym fotelu w „biznesce”, która w brytyjskich liniach naprawdę zachwyca. Czym? Otóż podróżni siedzą w kabinach, które mają podnoszone mleczne kotary oddzielające nas od współpasażerów, co zapewnia intymność i spokój podczas długiego lotu. Brytyjski przewoźnik opracował projekt nowoczesnych foteli współpracując z ekspertami w dziedzinie ergonomii, designu oraz producentami meblowymi. W rezultacie powstało komfortowe siedzenie. Dzięki specjalnemu panelowi kontrolnemu w kabinach Club World fotel w pełni się rozkłada, kiedy tylko odczuwamy potrzebę relaksu. Łóżka o wymiarach 65cm x201cm pozwalają przetrwać nawet najdłuższą podróż umożliwiając relaksujący sen. Ale fotele to nie wszystko. Pod nogami miałem więcej miejsca na podręczne drobiazgi i dodatkową przestrzeń bagażową. Odkryłem nawet skrytkę na schowanie butów i laptopa. Ja chyba śnię Po starcie i osiągnięciu wysokości przelotowej, stewardzi rozdali gorące ręczniki do przetarcia dłoni i woreczki z kosmetykami, słuchawkami, szczoteczkami do zębów, opaskami na oczy oraz skarpetkami. Wręczyli też menu z przystawkami, daniami głównymi, deserami i alkoholami serwowanymi bezpłatnie w trakcie całego lotu. Podczas kolacji podawanej na porcelanowej zastawie spróbowałem pieczonej kaczki ze szparagami, włoskich gnocchi podawanych z pomidorkami cherry i zakończyłem puddingiem z figami, popijając kieliszkiem wina. Po tej uczcie jednym przyciskiem zamieniłem mój fotel w łóżko, założyłem słuchawki z redukcją szumu, włączyłem muzykę relaksacyjną, przykryłem się kołdrą i zasnąłem. Obudziłem się dwie godziny przed lądowaniem. Wtedy stewardesa zaproponowała mi lekkie pożywne śniadanie. Oczywiście, nie odmówiłem. Wypoczęty wysiadłem na lotnisku w Singapurze. Niedowiarkom podaję kilka sprawdzonych patentów na taką podróż. Przypomnę wam tylko, że na bilet do Singapuru wydałem jedynie 1400 zł! Chcesz bez dopłaty latać w klasie biznes? Wypróbuj sprawdzone sposoby Michała! 4 sposobów, by latać w klasie biznes bez dodatkowych opłat 1. Zbieraj mile, bądź lojalny Bycie członkiem klubu lojalnościowego linii lotniczej popłaca. Nie tylko zbieramy mile, które potem możemy wydać na kolejne loty, ale podczas odprawy zawsze możemy liczyć na większe wsparcie obsługi. Poza tym rośnie prawdopodobieństwo, że dostaniemy bezpłatnie miejsce w klasie biznes np. podczas overbookingu (kiedy w klasie ekonomicznej sprzedano więcej biletów niż jest miejsc) i nie będziemy czekać na kolejny lot. Z własnego doświadczenia wiem, że w liniach British Airways nawet bez statusu złotego (najwyższego w programie lojalnościowym) w pierwszej kolejności można dostać lepsze miejsce. 2. Bądź wcześniej na lotnisku Jeśli na lotnisku pojawisz się wcześniej od innych pasażerów twojego lotu, jest ogromna szansa, że będziesz mógł mieć bezpłatnie podwyższoną klasę podróży. Pamiętaj tylko, aby podczas odprawy biletowo-bagażowej spytać o taką możliwość! 3. Wykorzystaj swój urok osobisty Uśmiechaj się i bądź komplemenciarzem. Serio. Zawsze jestem przemiły dla pracowników lotnisk, chociaż w wielu przypadkach zupełnie na to nie zasługują - najchętniej jak najszybciej pozbyliby się pasażera. Jednak spokój podczas odprawy, kilka miłych słów, czy radosne spojrzenie potrafią zdziałać cuda. Wielokrotnie dzięki temu przesiadałem się do wyższej klasy. 4. Lataj wtedy, kiedy inni nie latają Spora szansa na przesiadkę z klasy ekonomicznej do biznesowej jest podczas świąt, kiedy samolotami podróżuje mniej osób. Wówczas na pewno znajdzie się wolne miejsce w wyższej klasie. Mnie udało się to podczas podróży do Australii. Tekst: Michał Cessanis
5 miejsc, które warto odwiedzić w Chinach
Jego wyobrażenia zmieniły się diametralnie! A wpływ na to mieli m.in. ludzie spotkani na drodze i atmosfera odwiedzanych miejsc. Poprosiliśmy Michała, żeby wybrał z całej puli chińskich perełek te, które jego zdaniem trzeba zobaczyć, żeby poczuć Chiny na własnej skórze. 1. Pekin (fot. Shutterstock) Do stolicy przybywa się głównie po to, by przekroczyć bramy Zakazanego Miasta wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z Pekinu odjeżdżają pociągi na Wielki Mur Chiński. 2. Szanghaj (fot. Shutterstock) Obserwując tę dwudziestomilionową, rozświetloną i pnącą się coraz wyżej metropolię. Ma się czasem wrażenie, że między gigantycznymi wieżowcami brak już tylko statków z „Gwiezdnych Wojen”. 3. Xi’an (fot. Shutterstock) Pierwsza stolica Chin. To tutaj powstała Terakotowa Armia, która miała ochraniać grób cesarza Qin Shi Huanga i nigdy nie ujrzeć światła dziennego. Ale stało się inaczej. 4. Guilin (fot. Shutterstock) Atrakcją tego miasta są przecudne krajobrazy krasowych wzgórz . Stąd wyrusza się na spływ tratwami po rzece Li i do miasteczka Yangshuo, gdzie można uprawiać wspinaczkę, zwiedzać jaskinie albo łowić ryby. 5. Góry Tianmen (fot. Shutterstock) Kryją w sobie cud natury – Bramę do Nieba, czyli najwyżej położoną grotę na świecie. Dociera się do niej drogą Tongtian, pokonując 99 zakrętów albo najdłuższą na świecie kolejką linową (7455 m). Jeszcze jakieś atrakcje? Choćby przeszkolony szlak.
W tych miastach trudno być grzecznym! 5 miast grzechu (wartych)
Królestwa neonów, kasyna, które zatrudniają 10 000 osób, hektary kompleksów spa na najwyższych piętrach wieżowców. Do tych miast turyści przyjeżdżają wygrywać, ale też przegrywać fortuny.
Wciąż wspominam swój pobyt w Las Vegas, gdzie spotykani w kasynach gracze siedzieli przy jednorękich bandytach niemal całą dobę wierząc, że los wreszcie się do nich uśmiechnie. Jednak wielu z nich przepuszczało wszystkie pieniądze, w międzyczasie popijając darmowe drinki roznoszone graczom przez kelnerki w strojach króliczków Playboy'a. Las Vegas to jedno z wielu miast na świecie, gdzie kwitnie turystyka hazardowa. Poznajcie inne słynne miasta grzechu. 5. Atlantic City f11photo / Shutterstock.com Podupadająca, a jednak wciąż legendarna stolica hazardu: Atlantic City. Niegdyś liczące kilkanaście kasyn, w tej chwili borykające się z poważnymi problemami finansowymi. W 2016 roku upadło w nim nawet kasyno prezydenta kraju, Donalda Trumpa. Myślisz, że skoro wizerunek Atlantic City maluje się w tak ponurych barwach, nie ma po co tam jechać? Nieprawda! Borgata to najlepsze kasyno w Atlantic City. Otwarto je w 2003 roku i szybko stało się obowiązkowym punktem odwiedzin. Znalazły się tutaj dokładnie 2002 pokoje dla gości hotelowych i liczne rozrywki takie jak Borgata Comedy Club, czy Borgata Event Center, które jest w stanie pomieścić 3200 widzów na widowni sali koncertowej. Na jej scenie kilkakrotnie występowało m.in. Depeche Mode! Do tego na terenie Borgaty znajdziesz kluby nocne oraz salony Spa Toccare rozciągnięte na powierzchni 5 000 m kw. Turystów szukających szczęścia przyciągają też kasyna Golden Nugget, Tropicana Atlantic City, Caesars i Harrah’s Resort. Ciekawym punktem odwiedzin już tylko turystycznych będzie też Trump Taj Mahal, kasyno zamknięte w październiku 2016 roku. Jego architektura robi wrażenie – większe nawet, niż fryzura pana prezydenta! Poza tym warto przejść się po nadmorskiej promenadzie i zapolować na występ którejś z gwiazd show biznesu. Do Atlantic City dotrzesz bezpośrednio z Nowego Jorku pociągiem lub autobusem. Pierwsza opcja jest droższa, bo kosztuje około 100$, natomiast autobus zawiezie Cię tam już za 35$. Na miejscu możesz zjeść posiłki w różnorodnych restauracjach – bardziej lub mniej wyszukanych. Za obiad dla 2 osób, składający się z 3 dań, zapłacisz około 50$, ale jeśli chcesz zasmakować oryginalnego, amerykańskiego McDonalda, to złożysz sobie posiłek za 7$. Za wejście do miejskiego oceanarium zapłacisz 10$, wieczorne zwiedzanie nawiedzonej latarni morskiej to koszt 20$, a pojedyncza przejażdżka w lunaparku na Stalowym Molo to tylko 1$. • dochód miasta z kasyn: 2,5 miliarda USD w 2016 r. • liczba kasyn: 7 • średnia cena hotelu za noc: około 400 zł • średnia cena lotu z Warszawy: około 2500 zł w obie strony (Nowy Jork) 4. Singapur f11photo / Shutterstock.com Miasto Lwa, drugie najbardziej rozwinięte państwo w Azji, czwarte finansowe centrum świata i oczywiście stolica hazardu: Singapur. Że ma mniej kasyn niż Monaco? Może i są tam tylko 2 miejsca, w których możesz zagrać, ale pewnie domyślasz się, jakie to molochy? Jednym z najbardziej znanych kasyn na świecie jest to wybudowane w Singapurze, czyli Marina Bay Sands. Może nie jest tak potężne, jak wspomniane The Venetian i City of Dreams, ale ma rozmach jak na Azjatów przystało. 15 000 m kw powierzchni kasynowej, 2561 pokoi hotelowych i popisowy numer tego architektonicznego cudu: Sands Sky Park, czyli mieszczący się na 55 piętrze hektar kompleksów spa. Czas możesz spędzić w basenie na dachu i spacerując po ogrodach utworzonych 200 metrów nad ziemią. A to wcale nie koniec atrakcji, bo do dyspozycji gości są także restauracje, kluby nocne, taras widokowy, czy muzeum sztuki ArtScience Museum. Drugie singapurskie kasyno to Resorts World Sentosa, które wcale nie jest mniej imponujące od poprzedniego. Obiekt zajmuje 49 hektarów powierzchni i zatrudnia 10 000 osób (to tak, jakby pracowała tam połowa ludności Monte Carlo albo cała populacja miasteczka Wasilków spod Białegostoku). Ciekawostką jest samo wejście do kasyn w Singapurze. Rząd uchwalił prawo, wedle którego obywatele i stali mieszkańcy miasta mogą wejść do owych przybytków wykupując jednodniowe wejście za 100$ (dolarów singapurskich; około 270 zł) lub roczny karnet za 2 000$ (około 5400 zł). Wszyscy pozostali, za okazaniem paszportu lub karty zatrudnienia, wchodzą za darmo. Singapur cały jest naszpikowany ciekawymi miejscami do odwiedzenia. Jednymi z najbardziej sympatycznych punktów turystycznych są tu singapurskie zoo oraz budzące respekt oceanarium. Koniecznie musisz też obejrzeć fantazyjny ogród botaniczny Gardens by the Bay oraz Świątynię i Muzeum Zęba Buddy. Brzmi obrzydliwie? Ale to bajeczne miejsce! Z jakimi kosztami trzeba się liczyć podczas wizyty w Singapurze? Posiłki zjesz w przystępnych cenach – około 20 – 30 zł. Atrakcje turystyczne wyceniane są różnie, ale nie powinieneś zapłacić więcej, niż około 120 zł za zorganizowaną wycieczkę z przewodnikiem po mieście, 70 zł za wejście na taras widokowy Marina Bay Sands, czy 40 zł za wstęp do muzeum sztuki. Noclegi w Singapurze można wyrwać w bardzo dobrej cenie, jeśli nie przeszkadza Ci, że zamiast w hotelu zatrzymujesz się w hostelu. Komfort i standard może nie są tak wysokie, ale jest różnica przy płaceniu średnio 400 zł za noc w hotelu a 70 zł za noc w hostelu, prawda? • dochód miasta z kasyn: 4 miliarda USD w 2017 r. • liczba kasyn: 2 • średnia cena hotelu za noc: około 400 zł • średnia cena lotu z Warszawy: około 2200 zł w obie strony. 3. Makau, Chiny Fot. Shutterstock Centrum finansowe, raj podatkowy i jedna ze światowych stolic hazardu: Makau. Około 70% dochodów jego rządu pochodzi z hazardu (około 28 miliardów dolców), chociaż tylko (aż!) 10% pracowników jest zatrudnionych w tej branży. W jaki sposób Makau stało się miastem hazardu? To długa historia, ale wszystko – jak zazwyczaj – sprowadza się do pieniędzy i polityki, w której bardzo ważną rolę odegrała Portugalia. Makau, jako jeden z dwóch specjalnych regionów administracyjnych Chin, posiada własny rząd i własny system prawny – i tak się składa, że to jedyne miejsce, w którym obywatele Chińskiej Republiki Ludowej mogą grać legalnie. Biznes i turystyka sprowadzają do miasta gości z całego świata, którzy (wiedząc jak wyjątkowe jest to miejsce) sami też chętnie grają i obstawiają. W Makau, “chińskim Las Vegas”, znajduje się kopia wspomnianego już The Venetian, którą wybudował zresztą jej właściciel z Nevady. Drugie największe kasyno na świecie jest w Makau. Mowa o kasynie City of Dreams, czyli Mieście Snów, w którym jest m.in. Vquarium (pokaz wody i światła emitowanego specjalnie zaprojektowanymi rzutnikami), Fontanna Baniek, czy Dom Tańczącej Wody, który wykorzystuje 14 000 metrów sześciennych wody do pokazów artystycznych. Co można zobaczyć w Makau poza kasynami takimi jak City of Dreams, The Venetian, Crown Casino, MGM Grand, Grand Lisboa, czy Ponte 16? Oczywiście show w Domu Tańczącej Wody, historyczne centrum Makau, Makau Tower mierzącą 338 metrów wysokości, katedrę św. Pawła postawioną na początku XVII w. oraz koniecznie świątynię Tin Hau z początków XVIII wieku. Jeśli chcesz zostać w Makau na dłużej, może uderzyć Cię rozstrzał cenowy w tym osobliwym mieście. Za posiłek zapłacisz około 15 – 30 zł o ile nie upierasz się, że będziesz jeść tylko w pięknych restauracjach, w których ceny sięgają nieba. Taksówką możesz się tam rozbijać za grosze (kursy z punktu A do punktu B nie powinny przekraczać 10 zł). Ale nocleg dostaniesz zazwyczaj tylko w hotelach (przede wszystkim tych kasynowych), a ceny pokoi zazwyczaj oscylują w granicach 450 zł na noc- i mamy tu na myśli te przeciętne, bez fajerwerków. • dochód miasta z kasyn: 28 miliardów USD w 2016 r. • liczba kasyn: 38 • średnia cena hotelu za noc: około 450 zł • średnia cena lotu z Warszawy: około 3200 zł 2. Monte Carlo Fot. Shutterstock Dzielnica drugiego najmniejszego miasta-państwa na świecie: Monte Carlo. Na powierzchni 0,60 kilometra kwadratowego udało się upchnąć 4 kasyna, tor do wyścigów formuły 1, narodowe muzeum sztuk pięknych, oceanarium, a nawet ogród botaniczny (spróbuj teraz umieścić w tym mieście słynne kasyno The Venetian w Las Vegas, które ma w sumie powierzchnię około 75 000 m kw!). Monte Carlo wydało na świat jedno z najbardziej znanych i najbardziej rozpoznawalnych kasyn na świecie: Casino de Monte-Carlo, w którym grał przecież sam James Bond. Jego historia sięga 1863 roku i żyłki biznesowej księżniczki Karoliny, która widziała w otwarciu kasyna ratunek majątku rodu Grimaldich. Dzieje głównego kasyna Monte Carlo są burzliwe i bardzo interesujące (koniecznie poczytaj o nim więcej!), a mimo to księżniczka Karolina na pewno nawet w najskrytszych snach nie podejrzewała, że to miejsce stanie się nie tylko wizytówką jej księstwa, ale także światowego hazardu na najwyższym poziomie! Oprócz kasyna, możesz odwiedzić tutaj także operę, której gmach został dobudowany do Monte Carlo Casino w 1878 roku. Możesz przejść się Promenadą Mistrzów, na której odbite są odciski stóp najlepszych piłkarzy na świecie, np. Ronaldo, Zidane’a, Maradony, a nawet… Bońka! Polecamy też spacer do Starego Miasta w Monaco i Port Hercules. Koszty pobytu w Monte Carlo można podzielić na 2 grupy: • pobytu w samym Monte Carlo, • zwiedzania Monte Carlo. Pamiętaj, że to bardzo specyficzne miejsce, w którym ceny nieruchomości dochodzą do 85 000€ za metr kwadratowy. ZA METR. A jego mieszkańcy nie mają zamiaru opuszczać cen towarów tylko dlatego, że jesteś turystą. Skoro przyjechałeś do Monte Carlo, to płać jak za Monte Carlo! Jedzenie w stolicy hazardu (dla przeciętnego turysty, a nie VIPa) to koszt około 10 – 20€ za posiłek. Do kasyn w Monte Carlo wchodzi się za opłatą około 10€, a np. do oceanarium wejdziesz za 15€. Jeśli nie chcesz zatrzymać się w samym Monte Carlo, możesz dojechać do niego z Nicei – w godzinę, za 1,50€. Na samo zwiedzanie okolicy powinien wystarczyć 1 dzień. • dochód miasta z kasyn: 201,7 miliona EUR (kwiecień 2016 r. – marzec 2017 r.), • liczba kasyn: 4, • średnia cena hotelu za noc: około 500 zł (Monako), • średnia cena lotu z Warszawy: około 180 zł (do Nicei). 1. Las Vegas Fot. Kobby Dagan / Shutterstock.com Prawdopodobnie jedno z najlepiej rozpoznawalnych miast na świecie: Las Vegas. Królestwo neonów, bajecznych budynków i przede wszystkim kasyn. Miasto liczy ich dokładnie 104, a to wcale nie jest stała ani malejąca liczba! Znajduje się tu największe kasyno na świecie, The Venetian, liczące (uwaga) niemal 75 000 metrów kwadratowych powierzchni. Strefa gry to powierzchnia 11 000 m kw, a część hotelowa to 4049 apartamentów i 4059 pokoi. Wszystko mieści się na 40 kondygnacjach, a budowa tego molocha trwała 2 lata. Na jakie wydatki, trzeba się przygotować podczas wizyty w Las Vegas? Wszystko zależy od tego, w jakich miejscach chcesz się stołować i jakie jeszcze atrakcje obejrzeć. W wersji budżetowej będą to ceny w granicach 15 – 30$ za posiłek, przepłynięcie gondolą w The Venetian to koszt 29$, skok na bungee z hotelu Stratosphere to 119$, obejrzenie show z udziałem gwiazd to widełki 50 – 200$. Możesz też przejechać się na kolejce górskiej hotelu i kasyna New York – New York za około 15$. Tak. Hotel w środku miasta ma swoją kolejkę górską. Witaj w Las Vegas! • dochód miasta z kasyn: 9,7 miliarda USD w 2016 r. • liczba kasyn: 104 • średnia cena hotelu za noc: około 400 zł • średnia cena lotu z Warszawy: około 3000 zł w obie strony Źródło danych: bonusowykod.com
Hanoi: Czy naprawdę trzeba Cię przekonać by tam pojechać? Tak? Dobrze, wyzwanie przyjęte
Jest wiele powodów, by przyjechać do Hanoi. Ale dwa są szczególnie istotne: żółw, który przynosi szczęście. I kawa, której smaku nie zapomnę do końca życia
W samym sercu stolicy Wietnamu znajduje się jezioro Hoan Kiem – Zwróconego Miecza. Każdego dnia tłumy Wietnamczyków wypatrują w jego toni żółwia, który jest dla nich świętością. Traktują go z taką samą czułością, jak traktuje się członka rodziny, mówią o nim „czcigodny prawnuczek”. Wierzą, że gad ma ponad 100 lat i jest wcieleniem legendarnego przodka, który w XV w., podczas chińskiej okupacji, wyłonił się z jeziora, by generałowi Le Loi wręczyć magiczny miecz. Ten za jego pomocą wypędził z kraju Chińczyków. A gdy ogłosił się cesarzem Le Thai To, ponownie przybył nad jezioro. Wówczas boski żółw zażądał zwrotu miecza, by w kraju zawsze panował pokój. Wczesnym rankiem nad jeziorem unosi się mgła. Starsi Wietnamczycy ćwiczą tai-chi, młodsi rozkładają swoje kramiki z wachlarzami, drewnianymi lalkami, maskami i papierowymi kartami z wizerunkiem żółwia. Są też portreciści, którzy za jakieś 41 tys. dongów (ok. 6 zł) namalują karykaturę. Ja, wmieszany w poranny tłum, wypatruję potomka legendarnego gada. Według naukowców długi na dwa metry i ważący ponad 250 kg żółw jest jednym z czterech takich żyjących na świecie! Dla Wietnamczyków tak cennym, że gdy trzy lata temu coraz częściej wynurzał się z wody, a na jego ciele dostrzegli oni mnóstwo ran, zarządzono ogólnonarodową akcję ratunkową. Specjalna grupa złożona z ekologów, urzędników i wojskowych wyłowiła go z wody, opatrzyła, a na jeziorze zbudowano z worków z piaskiem prowizoryczną wyspę, na której dochodził do zdrowia. Wypatrując prawnuczka – Dziś w Hoan Kiem na pewno żyje jeden żółw olbrzym, chociaż kiedyś były cztery – zapewnia mnie prof. Ha Dinh Duc, biolog z Narodowego Uniwersytetu Wietnamu. Od ponad 20 lat studiuje życie gada z jeziora i uważany jest za jego opiekuna. Jako pierwszy zauważył go w 1991 r. Profesora dopytuję o wiek zwierzęcia, bo jakoś trudno mi uwierzyć, że może mieć ponad sto lat. Ten powtarza słowo „święty” i przyznaje, że nikt nie jest tego pewien. Podobnie jak tego, czy jest to samiec i czy na pewno unikatowy żółwiak szanghajski. – Różni się od niego wyglądem, ma białą plamę na pysku, inne pazury i skorupę – mówi. „Prawnuczek” pokazuje się niezwykle rzadko, dlatego każde takie zdarzenie odnotowują gazety w Hanoi, rozpisując się o tym, że kolejny raz żółw udowadnia, że nie jest tylko legendą jak potwór z Loch Ness. I podawane są historie Wietnamczyków, którzy dzień w dzień od ponad pół wieku siadają na tych samych ławeczkach w cieniu płaczących wierzb i zajadając zupę pho z makaronem i wołowiną albo smażoną rybę cha ca, czekają na cud. Profesor Ha Dinh Duc zdradza, że on widuje gada znacznie częściej. Staje naprzeciw znajdującej się na środku jeziora małej pagody Thap Rua, czyli Wieży Żółwia. – Czasami czekam godzinę, czasami dwie i nagle się pojawia. Łączy mnie z nim niezwykła więź – zwierza się Ha Dinh Duc. Na czerwonym moście Szkoda, że ja nie mam tyle szczęścia. Zresztą jak inni gapie oblegający czerwony most Wschodzącego Słońca. Prowadzi on do położonej na wyspie po północnej stronie Hoan Kiem świątyni Den Ngoc Son (nefrytowej góry). Poświęcona jest duchom gleby, medycyny, literatury i generałowi Tran Hung Dao, pogromcy Mongołów. W niej też znajduje się żółw olbrzym, ale wypchany. Niemal pół wieku temu znaleziono go martwego w jeziorze i jak ogłoszono, żył co najmniej 400 lat. Na pocieszenie pozostaje mi dobra zupa pho – miejscowy przysmak. Podobno najlepszą można zjeść tuż obok jeziora. W maleńkich knajpkach w budynkach w stylu kolonialnym, jakie zostały w spadku po Francuzach. Wybieram bar Pho Ga przy Hang Hom 15, polecony przez Thuy, u której wynająłem pokój. Danie jest tak pyszne, że kończy się na dwóch dokładkach. Mam jednak jeszcze ochotę na kilka szklaneczek wietnamskiego piwa. To z Hanoi, lane Bia hoi produkowane od 1961 r., serwowane w piwiarniach niemal na każdym rogu, jest lekkie, ma tylko 4 proc. alkoholu i świetnie gasi pragnienie. I ta cena: ok. 4 tys. dongów, a więc 60 groszy za szklankę! Świeżo warzone w beczkach codziennie nad ranem dowożone jest z lokalnych browarów do knajpek w całym mieście. Patrząc na Wietnamczyków pijących je litrami, myślę sobie, że dobrze wiedzą, iż złoty trunek trzeba szybko wypić. Świeżość zachowuje bowiem tylko przez dobę. Lalki w basenie Wieczór spędzam kulturalnie, w Miejskim Teatrze Lalek na Wodzie (Mua Roi Thang Long). Rzeźbione głównie z figowca kukiełki, malowane w jaskrawe kolory, występują na wietnamskiej scenie od tysiąca lat. Kiedyś we wsiach w delcie Rzeki Czerwonej na północy kraju, najczęściej na mokrych polach ryżowych, a dziś w teatrach. Sceną jest basen, a za rozwieszonymi bambusowymi matami chowają się artyści. Oni ożywiają lalki, które odgrywają scenki z życia Wietnamczyków pracujących na roli, pływających łódkami po jeziorach i rzekach wijących się między polami i łąkami. Są też smoki, feniksy, bawoły. I, co oczywiste, legenda o żółwiu z mieczem. Może mi się przyśni? „Założyć długie spodnie, a najlepiej też koszulę z długim rękawem. Nie śmiać się, nie rozmawiać, nie machać rękami, nie trzymać ich w kieszeni” – na jednym z forów internetowych znajduję poradę, jak się zachować w Mauzoleum Ho Chi Minha, komunistycznego przywódcy Wietnamu. Po śmierci (1969 r.) chciał być skremowany, ale jego ostatniej woli nie uszanowano. Leży więc w szklanej trumnie, wystawiony na widok wycieczek, w ogromnym masywnym budynku z kamienia pochodzącego z Gór Marmurowych pod Danangiem, na zachodnim brzegu rzeki Han. Taksówkarz, który mnie do niego zawiezie, czeka pod budynkiem Opery, wzorowanej na tej paryskiej. Ten „wielki dom pieśni” – tak scena nazywana jest przez Wietnamczyków – znajduje się w pobliżu jeziora Hoan Kiem. Został otwarty w 1911 r. i do II wojny światowej tętnił życiem. Niestety po jej zakończeniu aż do lat 90. popadał w ruinę. Zły okres na szczęście ma za sobą, zjeżdżają tu na występy artyści z całego świata. W ogóle okolica tętni życiem. Galerie z antykami, księgarnie, luksusowe hoteliki, restauracje, butiki Chanel i Jimmy Choo. Są też przenośne kramiki fryzjerów z krzesłem dla klienta i lustrem wieszanym na płocie oraz uliczni sprzedawcy sajgonek mieniących się w słońcu niczym sztabki złota. Przed kompleksem Ho Chi Minha (oprócz mauzoleum jest też jego muzeum i dawna rezydencja) w dzielnicy Ba Dinh stawiam się pół godziny przed otwarciem. Chwilę później jest już spory tłum Wietnamczyków. Thuy, która towarzyszy mi w spacerze, nie daje się namówić na wizytę u Ho Chi Minha. – Pamiętam go – tłumaczy mi. By po chwili dodać, że miał „poczciwą twarz”. Był przeciwnikiem kolonializmu, dążył do zjednoczenia Wietnamu. W historii zapisał się jednak tym, że był wyjątkowo brutalny. Wobec Wietnamczyków posądzonych o współpracę z Amerykanami stosował terror, morderstwa i reedukację. Nieboszczyka pilnują żołnierze w białych mundurach i w białych wypolerowanych butach. Nie ma mowy, by ktoś ze zwiedzających zboczył z wyznaczonej ścieżki. W przeciwnym razie rozlega się odgłos gwizdka przywracający delikwentów do porządku. Tuż przed wejściem do sali, gdzie leży dyktator, zapominam się i krzyżuję ręce na piersiach. Natychmiast podbiega strażnik i niemal uderza mnie, dając do zrozumienia, bym opuścił dłonie. Nie uśmiecham się, idę wyprostowany, z rękami wzdłuż ciała. Patrzę na zabalsamowane przez radzieckich specjalistów w 1975 r. ciało i wychodzę z budynku. Według zamierzeń architektów miał być wzniesiony na wzór Mauzoleum Lenina, a do tego przypominać kwiat lotosu. Zaglądam jeszcze do muzeum, w którym wiele miejsca poświęcono rewolucji wietnamskiej i osiągnięciom Ho Chi Minha. Dzielnica 36 ulic Po tej dawce propagandy wybieram się do Starej Dzielnicy na najlepszą w Hanoi mrożoną kawę. Wzdłuż Rzeki Czerwonej dzielnica rodziła się w XIII w., gdy osiedlali się tu najróżniejsi rzemieślnicy, a każda ulica specjalizowała się w jednym konkretnym towarze. Do dziś miejscowi nazywają ją dzielnicą „36 ulic”. Próbuję dotrzeć do Hang Buom, na której w sklepiku Anan Coffee pod nr. 101 można się napić aromatycznej, czekoladowej mokki. Zanim usiądę na maleńkim stołeczku, jakich pełno w tutejszych knajpach, i poproszę o ca phe, wydaję dongi na ulicach jedwabiu, kadzidlanej, bawełnianej i papierowej. Wietnamska kawa, parzona w specjalnym metalowym filtrze, ma niepowtarzalny smak, który, jak wyjaśnia mi sprzedawca, nie jest jedynie efektem jej parzenia. Tajemnica tkwi ponoć w maśle dodawanym podczas palenia kawy. Na ziarenkach powstaje wówczas karmelowa otoczka i to ona nadaje ten czekoladowy posmak, który zostaje na ustach. W upalny dzień, z dodatkiem kostek lodu i skondensowanego mleka, taki napój smakuje wybornie. Żywe szachy Po chwili relaksu wybieram się małą klimatyzowaną taksówką do Świątyni Literatury wniesionej w 1070 r. na cześć chińskiego filozofa Konfucjusza. W tyle zostawiam pomnik Lenina i Muzeum Historii Wojskowości Wietnamu, w którym mnóstwo jest pamiątek z czasów wojny wietnamskiej. Świątynia to inny świat. Brama, zacienione dziedzińce, studnia Niebiańskiej Jasności, spokój, zieleń i cisza. W tym miejscu – na pierwszym w Wietnamie uniwersytecie założonym w 1076 r. – przez ponad siedem wieków kształcono urzędników państwowych. Uczelnię kończyli z tytułem doktora tylko najzdolniejsi (przez 700 lat – tysiąc osób). Ich nazwiska są wyryte na kamiennych tablicach. Do dziś zachowały się 82 kamienne stele. Świątynia ożywa podczas święta Tet (wietnamskiego Nowego Roku przypadającego zazwyczaj na koniec stycznia albo początek lutego). Wtedy można m.in. zagrać w „żywe” szachy – wcielają się w nie mieszkańcy Hanoi – i posłuchać poezji. A na jeziorze Hoan Kiem obejrzeć przebogate pokazy fajerwerków. Wtedy też Wietnamczycy proszą żółwia o szczęście na całe życie. A ja chętnie do nich dołączę. Informacje praktyczne * Północ i południe kraju różnią się pogodowo, a od kwietnia do listopada jest pora deszczowa. Najlepiej więc jechać wczesną wiosną albo jesienią. Latem temp. dochodzi do 40°C, jest bardzo wilgotno i nieznośnie, a zimą temp. na północy waha się od 10 do 13°C. W górach wtedy spada poniżej zera. Na południu cały rok jest upalny. * Wiza jest potrzebna. Można ją wyrobić w Ambasadzie Socjalistycznej Republiki Wietnamu przy ul. Resorowej 36 w Warszawie, vietnamembassy-poland.org. Cena miesięcznej wizy jednokrotnej to 250 zł, wielokrotnego wjazdu – 300 zł. Można także za 80 zł wyrobić przez internet promesę wizową, np. na stronie szybka-wiza.pl, i wizę za 45 dol. otrzymać na lotnisku w Wietnamie. * Walutą jest dong wietnamski; *Samolotem, np. liniami lotniczymi Finnair z Warszawy przez Helsinki (między jednym a drugim lotem jest tylko godzina przerwy). Ceny biletów zaczynają się od 2,7 tys. zł, ale w promocji mogą być tańsze. finnair.com * Po Hanoi najbezpieczniej i tanio poruszać się taksówkami. Można też skorzystać z mototaksówek, jednak ruch na ulicach miasta jest tak duży, że jazda dwukołowcem może być niebezpieczna. Są też autobusy, bilet kosztuje ok. 50 gr. * Hosteli i hoteli jest niezliczona ilość, a ponieważ ceny noclegów nie są wysokie, można zaszaleć i np. pierwszą noc spędzić w położonym na Jeziorze Zachodnim hotelu Intercontinental Hanoi Westlake. Za dwuosobowy pokój zapłaciłem ok. 200 zł, ihg.com. * Najwięcej noclegowni jest w Starej Dzielnicy. Niedrogi jest np. Hanoi Backpackers Hostel, w którym łóżko w sali wieloosobowej to wydatek 25 zł, vietnambackpacker-hostels.com. * Mieszkałem w Rising Dragon Legend Hotel, w którym w promocji można zapłacić za pokój dwuosobowy ok. 110 zł, risingdragonhotel.com. * Najlepiej jadać w ulicznych budkach. Najwięcej jest ich w Starej Dzielnicy, wybieramy te, w których na małych stołeczkach siedzi najwięcej ludzi. Na pewno zjemy pyszną zupę pho (z wołowiną i makaronem), za którą zapłacimy ok. 5 zł. Wietnam słynie też z ryb i owoców morza. Dobre są też naleśniki banh xeo i oczywiście nem, czyli sajgonki.
Polska dla ciekawskich: Lublin - Miasto warte opowieści
Próżno szukać w Polsce drugiego miasta tak bogatego w niezwykłe historie i legendy
Ponoć część historii z Harry’ego Pottera wpadło J.K. Rowling do głowy, kiedy pomieszkiwała po sąsiedzku ze słynną księgarnią Lello w Porto. Gdyby mieszkała w Lublinie, to też dałaby radę napisać swoje dzieło. Nie ma bowiem w Polsce drugiego miasta tak bogatego w opowieści i legendy. Kamień nieszczęścia, drzazga z Krzyża Świętego, czarcia łapa, piękna złotniczanka. Nie ma co, lublinianie uwielbiają pokazywać swoje miasto za pomocą niesamowitych historii. Lubią też tworzyć współczesne legendy. Na naszych oczach rodzą się dwie: o klikonie i o hejnaliście. „Mieszczki i mieszczanie królewskiego stołecznego grodu Lublin, zatrzymajcie się i posłuchajcie…” – tak zawsze zaczyna swój występ Władysław Stefan Grzyb, rocznik 1932. Ułożył tę formułkę sam. Krzykacz z Lublina jest prawdopodobnie jedyny w Polsce, choć przyznają się do niego też sopocianie. Dawniej klikon ogłaszał ważne wydarzenia. Nie ma prawdziwego lubliniaka, który choć raz nie spotkał go na ulicach miasta albo nie słyszał jego krzyku. Grzyb jako klikon działa od 1990 r., kiedy do Lublina powróciły dwa obrazy – Matki Boskiej i patrona miasta św. Antoniego, przez wieki wiszące na Bramie Krakowskiej. – Doszedłem do wniosku, że razem z obrazami powinna też powrócić tradycja grania hejnału Lublina z 1686 r., a przy okazji funkcja krzykacza. I tak oto zostałem klikonem – opowiada Grzyb. A wydarcie ma potężne, bo jak zmierzono, siła jego głosu to ponad 86 decybeli. Jego służbowe ubranie to strój mieszczanina lubelskiego z epoki renesansu. Identyczny jak postać na fasadzie kamienicy Chociszewskich przy Rynku 6. – Na nim wzorowała się krawcowa z teatru – dodaje dumnie. Zazwyczaj występuje w duecie z miejskim hejnalistą Onufrym Koszarnym (rocznik 1933), którego codziennie można zobaczyć na balkonie Nowego Ratusza przy placu Łokietka. – Hejnał gram dokładnie od 17 lat, 3 miesięcy i 19 dni – podaje pan Onufry. Przez ten czas nie miał ani jednego dnia wolnego. Zawsze na posterunku, nigdy się nie spóźnił. Grał, choć dwukrotnie skradziono mu trąbkę. – Ja się nie poddaję – mówi dziarsko. Lubelski klikon Władysław Stefan Grzyb ma potężne wydarcie. (Fot. Zenon Zyburtowicz/East News) Dwie bramy Tereski Jeśli będziecie mieć trochę szczęścia, to jednego bądź drugiego szacownego lubliniaka spotkacie na Rynku Starego Miasta. Niezwykle urokliwe miejsce, szczególnie wieczorem w blasku żółtawego światła. Każdy przyjezdny tu trafi. Radzę zajrzeć w podwórka, na zaplecza, zapuścić się w małe uliczki. Rynek tętni gwarem gości restauracji i turystów. Jego centralne miejsce zajmuje majestatyczny budynek, dawna siedziba Trybunału Koronnego. Ustanowiony w 1578 r. był najwyższą instancją sądową dla szlachty. Dziś mieści się tu Pałac Ślubów. To właśnie z tym miejscem wiąże się jedna z najsłynniejszych lubelskich legend – o sądzie diabelskim. Otóż w 1637 r. toczył się przed trybunałem proces ubogiej wdowy, którą oskarżył bogaty szlachcic. Przekupny sędzia wydał wyrok korzystny dla magnata. Wówczas wdowa krzyknęła: „Nawet diabli sprawiedliwiej by osądzili”. No i wykrzyczała. W nocy pod gmachem zjawili się diabli i wydali wyrok na korzyść wdowy. Wówczas Chrystus na krzyżu w Trybunale zapłakał krwawymi łzami i odwrócił głowę. Cudowny krucyfiks jest dziś w kaplicy Przenajświętszego Sakramentu w Archikatedrze św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty. Piękny barokowy kościół. A w nim przebogaty skarbiec z freskami i akustyczna zakrystia (szepty z jednego rogu są słyszane w przeciwległym). Ale wracając do wdowy i jej obrońców, to jest też drugi dowód na czarci sąd – wypalony ślad diabelskiej ręki w stole. Mebel zachował się w świetnym stanie i można go oglądać na Zamku Lubelskim. Zanim jednak do niego dotrę, po drodze otrę się o kolejne legendy. Mijam staromiejskie kamienice, jakie postawiono po wielkim pożarze miasta w 1575 r., kiedy to spłonęła większość zabudowy Lublina. Oficjalnie od nieszczelnego komina w jednym z drewnianych budynków. Ale do dziś wśród lublinian krąży opowieść o kucharce, która miała spalić placki. No i spaliła miasto. Całą średniowieczną zabudowę. Może i dobrze się stało, bo po tym Lublin odbudowano jeszcze ładniejszym, według renesansowej mody. Jedną z najpiękniejszych jest kamienica Konopniców przy Rynku 12. To ta niebieska, pokryta płaskorzeźbami. Na prowadzącej do klasztoru Ojców Dominikanów ulicy Złotej pod numerem 4 stoi jedna z najmniejszych kamienic na Starym Mieście. Ale swą sławę zawdzięcza nie tyle rozmiarom, co legendzie. W Domu Złotnika mieszkała bowiem piękna złotniczanka. – Tereska! Tereska! – niosło się po Złotej. Bo każdy młodzian chciał ujrzeć tę niewiastę. I chyba tylko jej ojciec nie wiedział, a może i nie chciał wiedzieć, że pod osłoną nocy przez pokoik na piętrze przewijali się panowie. I aby się nie spotkali, Tereska wpuszczała kawalerów jedną bramą, a wypuszczała drugą. Od bram Tereski jest kilka kroków do bazyliki oo. Dominikanów. W jej murach w 1569 r. po podpisaniu unii lubelskiej król Zygmunt August modlił się i dziękował Bogu. Tutaj także przechowywane były relikwie Krzyża Świętego. Ponoć nawet spory kawałek krzyża – jeden z największych na świecie. Według legendy właśnie procesja z relikwiarzem uratowała miasto od kolejnego pożaru w 1719 r. Jednak relikwie skradziono w 1991 r. i do dziś się nie odnalazły… Ja też nie pomogę w ich odszukaniu, idę na zamek. Przechodzę przez Bramę Grodzką. To dawna granica dwóch światów – chrześcijan i żydów. Pod koniec XIX w. żydzi stanowili aż połowę mieszkańców, przed wojną był nim co trzeci lublinianin. Miasto żydowskie zostało całkowicie zniszczone. Mieszkał w nim m.in. Jakub Izaak Horowic znany jako Widzący z Lublina. Legenda mówi, że mając dar jasnowidzenia, widział nie tylko to, co się stało, ale także to, co miało się dopiero wydarzyć. Podobno zginął przez moce diabelskie… O byłym mieście żydowskim przypomina dziś niegasnąca latarnia przy ul. Podwale (dawnej Krawieckiej). Chuligani sprzed wieków Jestem na Zamku Lubelskim. Stół z odciśniętą czarcią łapą jest. Trzeba przyłożyć do niej swoją dłoń. Moja, no cóż, pasuje… Zamek bardziej niż z królami i księżniczkami kojarzy mi się z najnowszą, ponurą historią Polski. Podczas okupacji niemieckiej mieściło się tam więzienie, później na takie same cele zamek zaadaptowało NKWD. Mnie zafascynowała kaplica Trójcy Świętej z niezwykłymi rusko-bizantyjskimi freskami z 1418 r. ufundowanymi przez króla Władysława Jagiełłę. Wszechobecne są także wydrapanki, które dzisiaj uchodziłyby za akty wandalizmu. To jak napisy „tu byłem” zostawiane przez młodych ludzi w różnych miejscach. Unia facta est cum ducatus Lytwanie („Unia z księstwem litewskim stała się faktem”) wydrapał w 1569 r. na jednej ze ścian uczestnik tamtych wydarzeń Piotr Jeżewski. Chcę jeszcze spojrzeć na Lublin z góry. Przemierzam więc Stare Miasto do Wieży Trynitarskiej. Prowadzi do niej ul. Jezuicka. Z daleka wzrok mój przykuwa kamień. – Tylko nie siadaj, nie dotykaj go, to kamień nieszczęścia – uprzedza mnie przewodnik Marcin Dąbrowski. Według legendy kamień pochodzi ze Sławinka pod Lublinem. Na początku XV w. stał on na placu Bernardyńskim, dawnym placu Straceń, jako podstawa pod pień dębowy, na którym kat ścinał skazańców. Zdarzyło się raz, że kat ściął głowę niewinnego człowieka. Potem ktoś go przytoczył na plac przy ul. Rybnej. Tam za jego przyczyną zginęło kilka psów, które zlizywały z kamienia rozlaną zupę. Przyniósł pecha też piekarzowi, który użył go do budowy pieca. Wkrótce śmiałek spalił się w tym piecu, zamknięty przez żonę. Nieszczęść było dość. Ostatnio podczas II wojny światowej. Najwięcej ofiar w ludziach po bombardowaniach miała goszcząca go uliczka Jezuicka. No i co na to powiecie? Albo na zegar na Bramie Krakowskiej. On zwykle źle chodzi. Ponoć mieszkał tam kiedyś zegarmistrz, który nie wylewał za kołnierz. I to jego duch przestawia wciąż zegar. Marcin cytuje mi nawet powiedzenie: „Wszędzie częstokroć mylą się zegarze, lecz te w Lublinie najpewniejsze łgarze”. Powoli zaczynam myśleć, że w tym mieście chyba żadna historia nie toczy się tak jak gdzie indziej na świecie. W kaplicy Trójcy Świętej możemy podziwiać freski rusko-bizantyjskie. (Fot. Jacenty Dędek) No to w drogę! Warto wiedzieć: Lubelskim przysmakiem jest cebularz, czyli pszenny placek z cebulą i makiem wywodzący się z kuchni żydowskiej. Lublin, podobnie jak Rzym, leży na siedmiu wzgórzach. Przez miasto przepływają trzy rzeki. Ziutek to najpopularniejszy lubelski trolejbus. Zabytkowym pojazdem można wybrać się na wycieczkę po mieście. Carnaval sztuk-mistrzów - Do miasta zjeżdżają artyści i specjaliści sztuki cyrkowej z wielu krajów Europy. Nazwa wydarzenia nawiązuje do postaci Sztukmistrza z Lublina– bohatera książki noblisty Izaaca Bashevisa Singera. Jarmark Jagielloński - Swoją ideą nawiązuje do słynnych Jarmarków Lubelskich, które na przełomie XV i XVI w. były znane na całym świecie. Autor: Michał Cessanis. 2017
Dla oszczędnych tanie podróżowanie po Kubie to wyzwanie ekstremalne. Zdradzamy sprawdzone sposoby na to, jak zminimalizować kubańskie wydatki.
Ledwo wyszedłem z lotniska w Varadero, a już próbowała okantować mnie na 100 euro pracownica kantoru. Gdy zorientowałem się, przeliczając kubańskie peso dla turystów (miejscowi płacą swoją walutą), że dostałem go o połowę za mało, z rozbrajającym uśmiechem powiedziała: sorry. Potem zaczęły się trudne negocjacje cenowe z taksówkarzami i właścicielami kwater, bo Kuba na własną rękę jest droga. Na czym można zaoszczędzić? 1. Naucz się liczyć Walutą jest peso convertible (CUC) i peso cubano (cup); 1 CUC = 25 CUP, 1 CUC = 1 euro. Peso cubano (CUP) jest dla mieszkańców, a peso convertible (CUC) dla turystów. Pierwsza waluta jest ok. 25 razy mniej warta niż druga, dlatego Kubańczycy chcą, aby przyjezdni płacili tylko w CUC (1 euro, czyli ok. 4 zł). Banknoty łatwo rozróżnić – na CUP-ach są wizerunki ludzi, a na CUC-ach pomniki (stąd powiedzenie, że pomniki na Kubie są warte więcej niż ludzie). O ile za uliczne jedzenie czy napoje w barach i małych sklepikach można płacić w CUP-ach (10 za pizzę, 1 za kawę) i dzięki temu sporo zaoszczędzić na wyżywieniu, to już za transport między miastami czy noclegi zapłacicie w CUC-ach. Jedzenie uliczne na Kubie, kraju, w którym sami mieszkańcy mają racjonowaną żywność, jest bardzo słabe, zaś w restauracjach, gdzie płaci się w CUC-ach, posiłek kosztuje aż 32 zł. Walutę wymieniaj tylko w casa de cambio – kantorach, a nie u cinkciarzy. Ale nawet w kantorze przeliczcie otrzymaną kwotę, bo kasjerzy nie zawsze są uczciwi. Przykładowe ceny: ■ Woda mineralna: 1–2 CUC za butelkę. ■ Pizza z serem: 10 CUP. ■ Kanapki z mortadelą: 5–15 CUP. ■ Kawa na ulicy: 1–3 CUP. ■ Pomidory na targu: ok. 5–10 CUP za 6 sztuk. ■ Chleb (rodzaj białej bułki) duży: 8 CUP. ■ Batido (słodki jogurt owocowy z mlekiem i lodem): 3–4 CUP. ■ Ananas na targu: 10 CUP. ■ Fruta bomba (papaja): nawet do 20 CUP. ■ Piwo: 1 CUC, ale w knajpach nawet 2,5 CUC. ■ Snorklowanie na rafie w Matanzas: 15 CUC. 2. Nie leć sam Tylko wyjazd ze znajomymi uchroni cię przed wydaniem wszystkich pieniędzy. Wielu Kubańczyków prowadzi casas particulares – prywatne pensjonaty, w których warto się zatrzymać, by pomieszkać z miejscowymi. Ceny za pokój zaczynają się od ok. 20 CUC, a więc ok. 80 zł! Nie jest to mało, jednak pokoje często są cztero-, a nawet pięcioosobowe, tak więc koszt „na głowę” jest znacznie mniejszy. Właściciele pensjonatów tworzą ogromną sieć i przekazują sobie turystów z rąk do rąk. Przez to można wpaść w pułapkę i stracić czujność. Przekonałem się o tym, korzystając z polecanych noclegów po 25 CUC. W drodze do Trynidadu spotkałem dziewczyny, które za pokój płaciły o 10 CUC mniej. Plusem pensjonatów są śniadania po ok. 4 CUC. Można się nimi najeść, bo są jajka sadzone lub omlet, ser, pieczywo, masło, kawa z mlekiem i owoce. Oszczędnym rozwiązaniem są także kolacje u gospodarzy (ok. 6–7 CUC). 3. Jedź colectivo Turystom nie wolno podróżować autobusami dla Kubańczyków. Ale niektórzy kierowcy łamią ten zakaz i zabierają dodatkowych podróżnych, dostając co nieco do kieszeni. Oficjalnie przyjezdni powinni korzystać z turystycznych autobusów, np. linii Viazul. Jednak podróż nimi nie jest tania. Np. kurs z Hawany do Trynidadu kosztuje ok. 25 CUC od osoby i trwa 6,5 godz. Tymczasem tę samą trasę można pokonać za 20 CUC w czasie krótszym niemal o połowę, podróżując colectivos, czyli taksówkami zbierającymi pasażerów jadących w tym samym kierunku. Jeśli podróżujesz np. w cztery osoby, pomyślcie o wynajęciu auta. To koszt. ok. 70 CUC za dzień. 4. Naucz się „todo” Hiszpańskie „todo” oznacza „wszystkich” i wielokrotnie użyjesz go, załatwiając transport. Za każdym razem pytając taksówkarza o cenę przejazdu, upewnij się, że jest to cena za wszystkich pasażerów. Kilka razy zapomniałem o tym i z koleżanką musieliśmy dopłacać. Michał Cessanis
Kebab nie ma szans z gęsią pipką. Śląsk to niebo w gębie
Od Austriaków Ślązacy mają sznycle, od Węgrów – gulasze. Czesi dali im kluchy, a Żydzi zostawili farfelki i gęsie pipki
Szlakiem rolady z kluskami i modrej kapusty, wodzionki czy hekeli, ale również potraw mniej znanych: gałuszek, gęsich pipek, kućmoka i kurziny. Na katowickim Nikiszu, gdzie w niedzielne przedpołudnie słychać szczęk garnków i czuć słodki zapach duszonych rolad. Pod lasem w Sygontce niedaleko Złotego Potoku, w uroczych Koziegłowach, w browarze Czenstochovia. Od kuchni do kuchni, z miasta do miasta. Pomysł Śląskiej Organizacji Turystycznej, by pokazać region poprzez kuchnię – znakomity. Ruszając na szlak kulinarny Śląskie Smaki – nagrodzony certyfikatem Polskiej Organizacji Turystycznej, zapominam o niedawnym wiosennym odchudzaniu. Rozpoczynam od zajazdu Hetman w Lgocie Murowanej, na malowniczej Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Nawet nie śmiałem przypuszczać, jakiego jedzenia można tam spróbować. Pasztet z dziczyzny podawany z żurawiną, gęsie żołądki w borowikowym sosie, żurek na maślance z białą kiełbasą i ziemniakiem, jabłko pieczone z żurawiną oraz danie popisowe – krucha kaczka Rotmistrza (pieczona, podawana na glazurowanej czerwonej kapuście i z kluseczkami), są absolutnie niezwyczajne. To nie tylko mój zachwyt. W księdze z wpisami od zadowolonych gości brakuje miejsca. – Gotujemy jak nasze mamy i babcie. Mamy swoją wędzarnię, gdzie przygotowujemy szynki, schaby, kiełbasy, balerony – mówi Sebastian Humski, szef kuchni. Kucharzem chciał być od podstawówki, pewnie miała na to też wpływ mama, która całe życie przepracowała w gastronomii. A z rodzinnego domu w Bytomiu do dziś pamięta smak śląskiej rolady, klusek i modrej kapusty. Dodam, że jedzenie będzie jeszcze bardziej smakować i większe porcje pochłoniemy, jeśli wpadniemy tam po wędrówce szlakami wokół okolicznych ostańców skalnych, jaskiń, brzegami Wiercicy i Warty. Pstrąg spod lasu Kolejny punkt na kulinarnej mapie województwa śląskiego to smażalnia pod lasem w Sygontce niedaleko Złotego Potoku, który od lat słynie z hodowli pstrąga – najstarszej w Europie. Tu bowiem w 1881 r. dotarła z Ameryki pierwsza zalęgowa partia królewskiej ryby – pstrąga tęczowego. Znajomi zachęcają: „Przekonasz się, że nie jesteśmy umęczonymi Ślązakami żyjącymi w przemysłowym pyle”. Po drodze mijam ruiny zamku rycerskiego w Mirowie i zrekonstruowany zamek królewski w Bobolicach znajdujące się na Szlaku Orlich Gniazd. Dalej są liczne ostańce, m.in. Skała z Krzyżem i Brama Twardowskiego, a także Dworek Krasińskiego i Jurajski Park Linowy. Wszędzie lasy. Docieram do zatopionego w zieleni gospodarstwa rybackiego Pstrąg. „Połączenie GPS zostało utracone” – informuje mnie nawigacja samochodowa i pada zasięg w komórce. – Cicho i jak tu zielono! – jakby w obowiązku czuję się to powiedzieć na powitanie Izabeli Grzesiak, która hodowlę ryb i smażalnię z małym zajazdem prowadzi wraz z mężem Andrzejem. Ich gospodarstwo istnieje od 40 lat. Specjalizuje się w pstrągach: źródlanym, tęczowym i palii alpejskiej. Dostępne są również inne gatunki ryb słodkowodnych: karp, jesiotr, sum, szczupak, lin czy amur. Ich sprzedaż prowadzona jest cały rok. – Może się przejeść wszystko, tylko nie ryba – zachęca Izabela, dodając, że wszystko u niej doprawiane jest ziołami z ogrodu. Na moim stole pojawia się w mig półmisek z pierogami z pstrągiem i suszonymi pomidorami, a potem jesiotr na maśle z pieczonym jabłkiem. Uczta w Koziegłowach Koziegłowy – średniowieczna miejscowość, którą już Jan Długosz wymieniał w swoich dziełach pod nazwą Cozyeglowy, jest prawdziwym zagłębiem producentów sztucznych choinek. To mnie akurat zadziwia, bo myślałem dotąd, że monopolistą w tej dziedzinie są Chiny. Ale zostawmy choinki, bowiem ja do miasteczka z głowami trzech kóz w herbie pojechałem na kurzinę, czyli zupę z pokrzyw na wędzonej słoninie. Ta przygotowywana przez kucharza restauracji EM Michała Wróbla na dorocznym festiwalu Śląskie Smaki zdobyła Złoty Durszlak. – Cała nasza rodzina dobrze gotuje – mówi na „dzień dobry” Elżbieta Wróbel, mama Michała. Zaprasza do stołu, na którym coraz więcej pyszności – obok kurziny gęsia szyja faszerowana mięsem, kaszą gryczaną, gęsia wątroba serwowana z farfelkami, no i popisowy deser – marchwiak. A na lepszy apetyt nalewka malinowa – specjalność pani domu. W restauracji gra muzyka. Dziś bawią się sąsiedzi. To już tradycja, że raz na miesiąc lub dwa spotykają się u Wróblów. Talenty Romana W przerwie między degustacją kolejnych potraw gospodyni zabiera mnie na spacer do Osikowej Doliny. To niezwykłe miejsce stworzył dwa domy dalej jej brat Roman Noszczyk, który lecznicę weterynaryjną zamienił na warsztat stolarski. Z osikowego drewna tworzy kwiaty, ozdoby choinkowe, wielkanocne kurczaki, anioły, sowy, skrzaty, motyle i wiele, wiele więcej. Jeździ po całej Polsce, sprzedaje te cudeńka i uczy, jak je robić. – I robię to, co sprawia mi wielką radość – mówi. Dowód, że warto było: osikowy kapelusz z Koziegłów został uznany za największy na świecie i w 2006 r. znalazł się w Księdze rekordów Guinnessa. Elżbieta szepcze mi, że Roman talentów ma więcej. Wśród nich oczywiście też ten kulinarny – niektóre jego przepisy znalazły się w menu rodzinnej restauracji. – Bo u nas jest tak, że to panowie gotują, a panie tylko jedzą – stwierdza Elżbieta. Gender po śląsku. Hanna Szymanderska, autorka kilkudziesięciu poradników i książek kucharskich, nazywana pierwszą kucharką Rzeczpospolitej, podkreśla, że to, co dziś potocznie nazywamy kuchnią śląską, jest o wiele bardziej złożone, niż nam się wydaje. – Trzeba mówić o kuchni województwa śląskiego. Przecież obok kuchni Górnego Śląska jest ta górali żywieckich, także okolic Bielska-Białej, Zagłębia, mieszczańska kuchnia dawnego Księstwa Cieszyńskiego czy myśliwska z okolic Pszczyny, i ta Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Trudno więc mówić o jednej kuchni, to taka studnia bez dna i to chyba jej największa siła. Królik wraca na stoły Z Szymanderską rozmawiam o króliku, którego miałem okazję zjeść z apetytem w restauracji Pod Prosiakiem w Tychach. Opowiadam, jak jej właścicielka, Jolanta Jakubowska (miała być artystką malarką, ale wybrała gastronomię), przez kilka lat próbowała wypromować zajęczaka, którego wielu mieszkańców Górnego Śląska hodowało jeszcze w latach 90. ub. wieku. Na nic zdała się jego obecność w menu. Goście prosili tylko o rolady (zrazy zawijane). Dopiero wpisanie go na listę śląskich smaków spowodowało prawdziwą kuchenną rewolucję – zaczęli na niego przyjeżdżać nawet obcokrajowcy. I tak nastała znowu moda na królika, który dawniej przez lata był pieczony i w potrawkach we wszystkich górniczych familokach. Hanna Szymanderska przez dwa lata mieszkała w Cieszynie. I chociaż od tego czasu minęło pół wieku, dobrze pamięta smak tamtejszych kruchych ciasteczek: imbirków, cynamonków, anyżówek czy rosołu z wątrobianymi klusecz-kami i góralskiej żebroczki – ziemniaczanej zapiekanki z ryżem. Dopytuję o to „coś”, co powoduje, że tak dobrze mówi się o śląskiej kuchni. – Domowość – odpowiada. – Tam do dziś zachowała się tradycyjna rodzina: mąż jest jej głową, baba szyją, która kręci wszystkim, dba o dom, gotuje. Jak przychodzi chłop z pracy, obiad ma być na stole. I nie ma zmiłuj! Znawczyni polskiej kuchni poleca pójść w niedzielę przed południem na katowickie górnicze osiedle Nikiszowiec, by się przekonać, jak ważny jest rodzinny obiad. – Zapach szykowanej rolady śląskiej wychodzi z każdego okna i roznosi się po wszystkich podwórzach – mówi.
Tym razem Pekin zwiedzałem na rowerze. I zapuściłem się w labirynt hutongów.
Szare parterowe domki z dachówkami, które sprawiają wrażenie, że za moment spadną na chodnik, stłoczone przy wąskich uliczkach, przez które przeciskają się riksze, skutery, rowery i piesi. Szarość rozświetlają resztki czerwonych naklejek na bramach. Starsi mieszkańcy usiedli na plastikowych składanych taborecikach i grają w madżonga, właśnie podjechał na rowerze ostrzyciel noży i uderza w dzwonki. Ludzi na rowerach jest znacznie więcej. Odkąd w Pekinie otwarto wypożyczalnie dwukołowców, te dosłownie zalały miasto. Nie ma stacji rowerowych takich jakie znamy z polskich miast, dwukołowce stoją albo leżą (mam wrażenie że wielu Chińczyków traktuje je jak jednorazówki) na trawnikach, chodnikach, przystankach autobusowych, przy wszystkich stacjach metra. Wypożycza się je przez aplikację w smartfonie. Przyjemność z jazdy? Wielka! Początkowo obawiałem się ruchu na szerokich pekińskich ulicach, ale dla rowerów i skuterów na wielu drogach są osobne pasy. Swojego żółtego dwukołowca zabrałem z chodnika tuż przy hotelu Nuo, w którym zatrzymałem się podczas weekendu majowego. I ruszyłem do hutongów stawianych od czasów dynastii Yuan (1271–1368), w których życie toczy się zwolnionym rytmem, idzie pod prąd pędzącemu nowoczesnemu miastu. Hutong to długa wąska alejka z bramami, za którymi był siheyuan, czyli dziedziniec, a wokół niego niskie domy. Na środku były studnie i stąd nazwa tego typu budownictwa – huto z mongolskiego oznacza właśnie studnię. Hutongi nieprzerwanie od ponad pół wieku systematycznie równane są z ziemią. Według chińskich władz przynoszą wstyd miastu, dlatego na ich miejscu powstają nowoczesne wieżowce. Falę niszczenia starej tradycyjnej zabudowy Pekinu i wysiedlania mieszkańców zapoczątkował jeszcze Mao Zedong. Kolejne tsunami zniszczeń przeszło przez hutongi w 2008 r. przed olimpiadą w Pekinie – wyrosło miasteczko olimpijskie. Teraz znikają następne – w pobliżu Wieży Dzwonu i Wieży Bębna oraz jeziora Houhai. Muszą ustąpić miejsca kompleksowi turystycznemu. Chińskie gazety podają, że zostanie wyburzonych nawet 500 domów. Ich mieszkańcy mogą negocjować wysokość odszkodowania za zburzony dom – za metr kwadratowy oferuje im się ok. 40 tys. juanów (ok. 21 tys. zł). To niewiele – ceny mieszkań w Pekinie są astronomicznie wysokie, dlatego wysiedlani żądają 150 tys. juanów (ok. 76 tys. zł) za mkw. Wielu młodych już dawno wyprowadziło się do szaroburych blokowisk uznawanych przez nich za szczyt nowoczesności. Ich miejsce w rozsypujących się hutongach zajmują obcokrajowcy, dla których takie lokum to kwintesencja chińskiego życia. Z Marleną, Polką prowadzącą bloga o życiu w Chinach spotykam się w hutongu Băo chāo (jego nazwa oznacza papierowe pieniądze z czasów dynastii Ming). – Nie jest tak znany jak inne, ale to dobrze, jest tu wyjątkowo spokojnie – mówi, oprowadzając mnie po okolicy. Faktycznie, w rankingu najpopularniejszych hutongów (są m.in. najdłuższe, najwęższe, najszersze, najkrótsze) próżno szukać Băo chāo. Krążąc po nim, łatwo się zgubić, sporo tu zakrętów, ślepych uliczek, tajemniczo wyglądających bram. Za jedną z nich jest mieszkanie Marleny – wchodzimy na niewielki dziedziniec otoczony z trzech stron domkami i wysokim murem, który chroni przed wiatrem i pyłem. Jej dom jest na końcu tego labiryntu. Wygląda jednak inaczej niż sąsiadów. Jest kuchnia urządzona meblami z Ikei, łazienka z prysznicem i toaletą. Właściciel, Chińczyk, miał narzeczoną z Europy. Chciał jej dorównać, a może zadbał o jej wygody z miłości, i postanowił przebudować mieszkanie. W niewielkim pokoju zmieściły się łóżko, szafa, stolik z dwoma krzesłami. – Jest wszystko, co potrzeba – zapewnia Marlena. Dla odmiany jedziemy rowerami na uliczkę znaną z chińskich widokówek. Piękną, odczyszczoną, pokazową – w hutongu Nanluoguxiang, który jest komercyjny jak nasze Krupówki. Jeśli ktoś je lubi, może być nawet miło. Dla mnie zdecydowanie za duży jest tu tłum turystów. Wolę pojeździć wzdłuż Houhai, jednego z trzech połączonych ze sobą jezior z dynastii Jin (1115–1234). Latem pekińczycy przychodzą tutaj popływać łodziami, zimą – ślizgają się nie tylko na łyżwach, ale też na krzesełkach z płozami. Świetna zabawa. Spokojny jak Chińczyk Przed wiekami hutongi rozciągały się w cztery strony świata od cesarskich pałaców – Zakazanego Miasta. Najbliżej murów mieszkali najważniejsi urzędnicy, którzy musieli mieć blisko, by szybko stawić się u cesarza na jego żądanie. Dalej żyli handlarze, robotnicy. Zakazanego Miasta nie sposób odpuścić sobie podczas pobytu w Pekinie (tutaj nie podjedziecie rowerem, służby mundurowe was nie wpuszczą). To miejsce pełne ukrytych znaczeń i symboli. Wszechobecny jest tu smok – symbol władzy cesarza. Zresztą w całych Chinach to mityczne zwierzę spogląda z dachów domów i talerzy. Smoki są rzeźbione w kamiennych grobowcach i haftowane na delikatnych jedwabnych tkaninach. Latają na ogonach samolotów, zawładnęły umysłami Chińczyków. Jeśli ktoś życzy dobrze dziecku znajomych, mówi jego rodzicom „Wang zi cheng long”, co znaczy „oby dziecko stało się smokiem”. Przy budowie Zakazanego Miasta przestrzegano zasad feng shui. Dlatego od południa jest woda, od północy pałace przed wiatrem i złymi duchami osłania sztuczne Wzgórze Węglowe, z którego rozpościera się najpiękniejszy widok (jeśli nie ma smogu) na dawną siedzibę cesarza. Widać żółte dachówki i ogrom Zakazanego Miasta. Jeśli będziecie je zwiedzać, to polecam zejście z głównego szlaku, zajrzenie do bocznych pałaców i komnat, gdzie z pewnością będzie mniej turystów. W ogóle w Chinach trzeba się nauczyć nie zauważać tłumów. Kto potrafi odpłynąć myślami od kłębiących się wokół wycieczek, zobaczy Chiny takie, jakie sobie wyobrażał. Jeśli jednak zmęczy was tłok, pojedźcie do taoistycznej Świątyni Nieba wzniesionej przez cesarza Yongle, tego samego, który postawił Zakazane Miasto. Cesarze modlili się tutaj za przodków i prosili o urodzajny rok. Było to miejsce niedostępne dla zwykłych śmiertelników. Dzisiaj wejść może tu każdy, podobnie jak do ogromnego parku. Lubię odpoczywać w tym miejscu, podglądać Chińczyków ćwiczących tai-chi, grających w karty. Ze Świątyni Nieba blisko jest do świątyni handlu Hongqiao przy ul. Tiantan, w której kończy większość zagranicznych wycieczek. Nie będę zachęcać, bo i tak pewnie tam zajrzycie. Pamiętajcie tylko, żeby się targować. Podobnie jak na targowisku Panjiayuan słynącym z antyków bądź podrabianych staroci, mebli i tradycyjnych wyrobów kultury chińskiej. Ten pchli targ jest największym w Azji i jednym z największych na świecie. Nie wyjedziecie stąd z pustymi torbami. Skorpion na kolację Na pewno wypatrzycie tam jakiś zaskakujący drobiazg. Taki, o którym nigdy wcześniej nie pomyśleliście, a bez którego nagle nie wyobrażacie sobie powrotu do Polski. Pieniądze znikają z portfela w kilka chwil. W tym miejscu za każdym razem wpadam w szał zakupów i targowania się. Sprzedawcy krzyczą, oburzają się, tupią, machają rękami, by po chwili chodzić krok w krok za klientem i na kalkulatorach pokazywać jeszcze niższą cenę. To gra, w którą można się wciągnąć bez reszty. Za 10 proc. ceny kupiłem tam figurki Buddy (podobno posrebrzane), budzik z czasów Mao, dwa wachlarze i postrzępione kartki z grafiką. Wyglądają jak powyrywane z książki, do dziś nie mam pomysłu, co z tym zrobić. I po co ja to kupiłem?! Jeśli zaś szukacie doznań kulinarnych, to nie możecie ominąć ulicy Wangfujing, która słynie nie tylko ze sklepów światowych marek, ale też z restauracji. Lata temu był tam plac, na którym ćwiczyli wojskowi. Na początku XX w. urzędnicy przenieśli tu stragany sprzed Zakazanego Miasta, jednak podczas rewolucji kulturalnej ulica podupadła – władze nakazały pozamykać sklepy z antykami i antykwariaty, wyprowadziły się sklepy z biżuterią i porcelaną. Na szczęście te czasy minęły i Wangfujing znów tętni życiem. Na przylegającą do niej ulicę Donganmen przychodzi się wieczorem zjeść różne przysmaki: węże, żaby, zwierzęce penisy. Ktoś gustuje w stawonogach? Może w drapieżnych głowonogach? Proszę, jest duży wybór. A coś z ryb? Niestety tylko koniki morskie smażone na głębokim oleju. Ale może opiekanego gołębia? Co kto lubi i na co ma ochotę, albo odwagę spróbować. Pomyślałem, że trzeba być bardzo odważnym, by ugryźć skorpiona. Tyle razy patrzyłem, jak robią to smakosze – widziałem w ich oczach strach, chociaż starali się uśmiechać. Za każdym kęsem robili sobie mnóstwo zdjęć, jakby miały one uwiecznić ich ostatnie chwile w życiu. Za którymś razem zrobiłem sobie i ja takie zdjęcie i zjadłem skorpiona (smakował jak chips). INFORMATOR Kiedy jechać: Najlepiej wiosną i jesienią. Zimą temperatura spada poniżej zera, latem zaś przekracza 40°C. Musicie być też przygotowani na smog, ale także na burze piaskowe znad Mongolii. Wiza i waluta: Jeśli Pekin jest miastem tranzytowym (docelowo lecicie gdzieś dalej), i macie np. 20 godzin oczekiwania na kolejny lot, to możecie wyjść z lotniska do miasta bez wizy. Gdy stolica Chin jest miastem docelowym, musicie wcześniej wyrobić wizę w Ambasadzie Chin w Warszawie (pl.china-embassy.org) albo przez pośrednika, np. wizacenter.pl. Trzeba załączyć kopie biletów lotniczych i rezerwacji hoteli (bez tego nie dostaniecie wizy). Walutą jest juan; 1 RMB = 0,60 zł. Nie ma problemu z wymianą walut czy wypłatami z bankomatów (polskie karty na pewno działają w urządzeniach Bank of China). Dojazd: Samolotem Polskich Linii Lotniczych LOT bezpośrednio z Warszawy. Podróż do Pekinu trwa niecałe 9 godz., bilet kosztuje ok. 1900 zł. lot.com Transport: Po mieście najlepiej, bo najszybciej, poruszać się metrem, którym dojedziecie do wszystkich atrakcji. Są 22 linie. Cena biletu zależy od długości przejazdu i zaczyna się od 3 juanów (1,8 zł). Najtańsza jest jednak jazda rowerem. Jak wypożyczyć rower: W Pekinie, podobnie jak w innych chińskich miastach trwa rowerowy boom. Na ulicach stolicy czeka na miłośników dwóch kółek aż 2,5 miliona rowerów! Co więcej, w Pekinie nie ma stacji rowerowych, dwukołowce stoją albo leżą (mam wrażenie że wielu Chińczyków traktuje je jak jednorazówki) na trawnikach, chodnikach, przystankach autobusowych, przy wszystkich stacjach metra. Wystarczy zainstalować aplikację w smartfonie (ja korzystam z OFO) i wpłacić niewielką zwrotną kaucję (ok. 100 zł). Przez aplikację skanuje się QRkod, podanym szyfrem odblokowuje się tylne koło i już można ruszać na zwiedzanie miasta. Godzina jazdy to wydatek ok. 50 groszy! (za kolejne godziny stawka jest taka sama). Czy jeździ się bezpiecznie? Tak, bo dla rowerów i skuterów na wielu ulicach są wydzielone pasy jazdy, ofo.com. Pamiętajcie tylko o założeniu antysmogowej maseczki na twarz! Nocleg w hotelu: Spałem m.in. w hotelu Nuo Beijing. Szybko dotrzecie stąd do centrum miasta. Pokój 2-os. ze śniadaniem kosztuje ok. 500 zł. Zdarzają się promocje i cena jest niższa. Nocleg w hostelu: Jeśli chcecie mieszkać w hutongu, to polecam Leo Hostel, 10 minut spacerem od placu Tian’anmen i stacji metra Qianmen. Ceny za łóżko zaczynają się od 40 zł. Jedzenie: Najlepsze i najtańsze jest w ulicznych budkach. Koniecznie spróbujcie kuchni ekstremalnej, np. żab czy zupy z węża, a do tego chińskiego lekkiego piwa Tsingtao. Jeśli macie ochotę na kaczkę po pekińsku, zarezerwujcie stolik w restauracji Quanjude, która serwuje to niezwykłe danie od 1864 r. Rocznie wydaje 2 mln kaczek na 400 sposobów. Michał Cessanis - autor książki "Made in China", wicenaczelny magazynu National Geographic Traveler.
Pokonanie ponad siedmiu tysięcy kilometrów po to tylko, by na chwilę stanąć twarzą w twarz z Terakotową Armią? Szaleństwo! Ale skoro trafiła się promocja lotnicza... Poleciałem. I odkryłem Xi'an.
Xi’an to pierwsza stolica Chin. Geograficzny środek Państwa Środka. Kiedyś jedno z największych miast na świecie. To tu zaczynał się jedwabny szlak. I to tutaj powstała Terakotowa Armia, która miała ochraniać grób potężnego cesarza Qin Shi Huanga i nigdy nie ujrzeć światła dziennego. Stało się inaczej. Po dwóch tysiącach lat, dokładnie w marcu 1974 r., na wojowników z gliny natrafiło trzech miejscowych wieśniaków, którzy drążyli studnię. Od tego momentu do Xi’anu ciągną pielgrzymki podróżników, historyków i badaczy z całego świata. 1. Dzień Kilka minut po godz. 6 ląduję na oddalonym od miasta o 40 km lotnisku. W Warszawie łagodny czerwcowy dzień, a tu od wczesnego rana czuć narastający z każdą minutą upał. Na pierwszy rzut oka dawna stolica Chin jest dżunglą betonowych, szarych, kilkudziesięciopiętrowych wieżowców. Typowa azjatycka metropolia z ośmioma milionami mieszkańców. Powoli jednak w gąszczu monotonnej architektury zaczynam dostrzegać stary Xi’an. Już w drodze do hotelu przekraczam bramy rozciągających się na 14 km potężnych murów miejskich budowanych za czasów dynastii Ming (1368–1644). Przetrwały do dziś w zaskakująco dobrym stanie. Zostały zbudowane z ubitej ziemi, niegaszonego wapna i kleiku ryżowego. Na nie­których odcinkach umocnienia mają aż 18 m grubości. Patrzę na nie i czuję, że te mury to ledwie przedsmak emocji, których doświadczę, kiedy stanę oko w oko z generałami cesarza Qin Shi. Czas jednak na śniadanie. Wybieram bar Tianxilou przy ul. Dongxin, naprzeciwko hotelu Hilton, w ścisłym centrum. Obsługa lokalu słabo mówi po angielsku, ale na szczęście menu jest obrazkowe. Udaje mi się zamówić pikantnego kurczaka, ryż, pierożki z warzywami i popularne piwo Tsingtao. Po posiłku pora zabrać się do poznawania miasta. Z przewodnikiem w dłoni rozpoczynam od Wielkiej Pagody Dzikiej Gęsi wzniesionej w 652 r. Zbudowano ją jako miejsce do przechowywania sutr – buddyjskich ksiąg przywiezionych z Indii przez mnicha Xuanzanga popularyzującego w Chinach buddyzm. Pagoda – jeden z najstarszych zabytków Xi’anu, położony na terenie kompleksu świątynnego – mierzy sobie 64 m wysokości i ma siedem pięter. Niestety przez wiszącą nad miastem mgiełkę smogu nici z oglądania panoramy miasta. Z Wielkiej Pagody Gęsi jadę rikszą za 6 juanów (ok. 3 zł) do Muzeum Historii Prowincji Shaanxi . Eksponaty zgromadzone w Xi’anie zobaczyć trzeba. Jest ich tu aż 370 tys., najstarsze pochodzą z czasów prehistorycznych. Na szczęście kolejka do wejścia nie jest długa, a co ważniejsze, wstęp jest darmowy – wystarczy okazać paszport. Po dwugodzinnym oglądaniu wyrobów z brązu i nefrytu, złota i srebra, broni, ceramiki grobowej epoki Han czy Tang, m.in. figur wielbłądów, wojowników, tancerzy, mogę już próbować wyobrazić sobie, jaką potęgą było miasto, w którym jestem. Wracam do centrum, bo wieczór chcę spędzić w barwnej dzielnicy muzułmańskiej . Od pierwszych kroków jestem zauroczony. W dodatku upał zelżał, zaczęło się robić całkiem przyjemnie. Na początku trafiam na Beiyuanmen Muslim, główną handlową ulicę. Jest usiana małymi i większymi sklepikami po obu stronach. W ich środku widzę muzułmanów w białych ażurowych czapeczkach kufi, siedzących na zydelkach i rozmawiających ze sobą. Wzdłuż ulicy biegają krzykliwe dzieci. Wszyscy członkowie wspólnoty dobrze znają się ze sobą od dzieciństwa. Należą do mniejszości etnicznej Hui. Są m.in. potomkami arabskich i perskich kupców osiedlających się w Chinach od czasów dynastii Tang. W swoich sklepikach i na straganach sprzedają rarytasy o niepowtarzalnych smakach. Np. pokruszony przaśny (zrobiony z niezakwaszonego ciasta) chleb z duszonym mięsem baranim lub wołowym i jarzynami (yangrou paomo), które wrzuca się do kociołka z niedoprawionym bulionem na bazie baraniny. Jest to charakterystyczne danie dla tej dzielnicy, i przepyszne. Polecam też usmażony ryż z kiszoną kapustą pekińską i odrobiną ostrej papryki. Niezwykle pikantny, ale przyjemnie chłodzi usta. Na początku, bo później czuje się mrowienie. Pieczeń z wołowiny to kolejne danie, które może spowodować, że ślinka pocieknie. Mięso opiekane jest na ruszcie węglem drzewnym zmieszanym z różnymi dodatkami aromatyzującymi, od razu gotowe do jedzenia. Jednak najsławniejsza potrawa na tej ulicy to gotowana na parze bułeczka jiasan nadziewana mięsem lub warzywami. Są też placki z owocami orzeźwiającej persymony. Podczas jedzenia czuję, że placki są ostre, słodkie i miękkie zarazem. Niebo w gębie. Dzielnica muzułmańska już zawsze będzie mi się kojarzyć z jedzeniem. Gdzieś tam w tle będzie majaczyć obraz Wieży Bębna , która wraz z pobliską Wieżą Dzwonu jest symbolem miasta. Kiedyś dźwięk dzwonu budził mieszkańców, a dźwięk bębna (ponoć największego w Chinach) kazał kłaść się spać. Zachodzę też przed Wielki Meczet . To jeden z dziesięciu meczetów w tym rejonie miasta, ale najbardziej znany i oblegany przez turystów. Do sali modlitw nie można wejść, odpoczywam więc w świątynnym parku. 2. Dzień Przez okno widzę, jak w pobliskim parku grupka starszych osób ćwiczy taijiquan (tai-chi). Niebo jest błękitne, po wczorajszej szarej mgle nie ma śladu. Czas się zbierać w drogę. Na dole w recepcji czeka na mnie już Anna Zhang – wiecznie uśmiechnięta, drobna czarnowłosa Chinka, w dżinsach, tiszercie i okularach Dol­ce&Gabana. Zabierze mnie do Terakotowej Armii oddalonej od Xi’anu o 28 km. Jedziemy tam busem. Jesteśmy na miejscu kilka minut po godz. 9. Do wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO Terakotowej Armii ciągną turyści z całego świata. To widać już przy kasach. Ale o tłumach staram się nie myśleć. Myślę za to, i to coraz intensywniej, o żołnierzach, których wkrótce zobaczę na własne oczy. Najpierw wizyta w kinie, w którym leci film przedstawiający historię siedmiu i pół tysiąca żołnierzy stworzonych na zamówienie pierwszego cesarza zjednoczonego państwa Chin Qin Shi. Ten potężny władca przez całe życie szykował się na śmierć i chciał władać krajem także w życiu pozagrobowym. Przez 36 lat budował swój grobowiec rękoma 700 tys. przymusowych robotników. Po śmierci został pochowany w grobowcu wraz z bezdzietnymi konkubinami. Żywcem zamurowano w mauzoleum ponoć wszystkich, którzy wiedzieli o skarbach cesarza. Nareszcie! Twarzą w twarz z terakotowymi żołnierzami. W pierwszej hali stoi ich ponad tysiąc (łącznie z nieodkopanymi jest ponad 3 tys. figur składających się na pułk piechoty), są także konie z terakoty, na których zachowały się fragmenty uprzęży. Armia ustawiona w szyku bojowym robi wrażenie. Wychwytuję kolejne różnice w rysach twarzy, uczesaniu, postawie. I próbuję dojrzeć kolory. Te oryginalne. Bo chociaż dzisiaj figury są szaro-ceglane, to pierwotnie oszałamiały niezwykłymi barwami – żółcieniami, czerwienią, purpurą, fioletem czy zielenią. Niestety, gdy je odkrywano, nietrwałe farby znikały w ciągu kilku minut i chociaż konserwatorzy stosują już nowe metody zabezpieczania kolejnych wydobywanych figur, to tylko blisko setka z nich zachowała swoje kolory. Pytam Annę o przerwane w 1985 r. prace, kiedy to pracownik ukradł głowę jednej z figur. Miał za to zapłacić własną głową. – Czy naprawdę myślisz, że ktoś mógł wydać taki wyrok za kradzież? – Annie wyraźnie nie podoba się moje pytanie i ucina temat. Przechodzimy do drugiej krypty. Tu wciąż pobojowisko! Większość figur jest w rozsypce, spod ziemi wystają kawałki korpusów, uszkodzone głowy i połamane ręce. W szklanych gablotach oglądam cztery najlepiej zachowane figury: łucznika, żołnierza prowadzącego konia, dowódcę i najwyższego żołnierza – dwumetrowego generała. Zaglądam też do niewielkiego muzeum, w którym stoją dwa rydwany z brązu znalezione w pobliżu grobowca cesarza, i odwiedzam dowództwo glinianej armii zgromadzone w trzecim pawilonie. „Terakota, terakota” – słyszę, zbliżając się do wyjścia. Przenosząc się w przeszłość, zapomniałem, że przecież historia historią, ale dziś w Chinach liczy się przede wszystkim biznes. Za trzy zestawy miniaturowej armii płacę ulicznemu handlarzowi niewiele ponad 40 juanów (ok. 20 zł). W drodze powrotnej do Xi’anu Anna pokazuje mi jeszcze kurhan cesarza Qin Shi. Dziś to porośnięty trawą pagórek. – Pośmiertne imperium cesarza mają przecinać rzeki rtęci. Podczas ostatnich pomiarów faktycznie odkryto duże jej stężenie w rejonie grobowca, stąd obawy specjalistów przed rozpoczęciem wykopalisk – wyjaśnia. Zatrzymujemy się w cieplicach Huaqing , które najpierw zagospodarował Pierwszy Cesarz. Jednak to za czasów dynastii Tang, dzięki tutejszym gorącym źródłom powstała tu cesarska letnia rezydencja. Dzisiejsze budowle są rekonstrukcją tych z 747 r., ale półgodzinny spacer w tym zacisznym parku jest uroczy. I do tego mam zdjęcie przy pomniku sławnej cesarskiej konkubiny Yang Guifei, o której mówi wiele chińskich legend. Jest symbolem demoralizacji i zepsucia. Być może pod wpływem spotkania z Yang Guifei wieczorem postanawiam zaszaleć! Na nocne hulanki wybieram ulicę De Fu Xiang (w dosłownym tłumaczeniu oznacza cnotę i szczęście) w dzielnicy Beilin. W tutejszych pubach kelnerki w kusych strojach serwują alkohole z całego świata. Na rozświetlonej, migoczącej setkami neonów ulicy mijam kolejne bary o anglojęzycznych nazwach takich jak Time, George i Old Henry's. Jestem na Times Sqare czy w Chinach? Muszę się napić. A później upragniony masaż stóp. Wchodzę do salonu na początku ulicy. Masażystka okazuje się czarodziejką. Podczas godzinnego zabiegu – moczenia stóp w ziołowej mieszance, głaskania, oklepywania, skrobania, ugniatania, rozcierania i wklepywania kremu – odpływam. Dopiero teraz czuję te dwa dni w nogach. 1. dzień 06.00 – przylot do Xi'anu 08.30 – mury miejskie 12.00 – Wielka Pagoda Dzikiej Gęsi 14.00 – muzeum prowincji 17.00 – dzielnica muzułmańska 2. dzień 09.30 – Terakotowa Armia 16.00 – odpoczynek w cieplicach Huaqing 18.30 – hulanki na De Fu Xiang 23.00 – masaż stóp Imponujące, długie na 14 km mury miejskie (Fot. Getty Images/FPM) Dzielnica muzułmańska słynie z niezwykłego, pikantnego jedzenia (Fot. Getty Images/FPM) Terakotowi żołnierze mieli chronić grób cesarza Qin Shi Huanga (Fot. Hollandse Hoogte/Czarny kot) Dzieci z mniejszości Hui w drodze do meczetu (Fot. Panos/Czarny kot) Mury można zwiedzać pieszo lub na wózku elektrycznym (Fot. Photoshot/ONS, Alamy/BE&W) Poranne ćwiczenia taijiquan (Fot. Photoshot/ONS, Alamy/BE&W) Czas: 2 dni koszt: ok. 2,2 tys. zł, z biletem lotniczym NO TO W DROGĘ INFO ■ Powierzchnia: ok. 10 tys. km². ■ Ludność: cała aglomeracja liczy blisko 8,5 mln osób. ■ Język: mandaryński. W hotelach porozumiemy się po angielsku. ■ Religie: buddyzm, taoizm, konfucjanizm. Chiny uznają też za legalne: katolicyzm, islam i protestantyzm. ■ Waluta: renminbi, potoczne nazwy to juan lub kuai (CNY lub RMB); 1 zł = ok. 2 juanów. Uwaga: wwóz i wywóz juanów do i z Chin jest zabroniony. W Xi'anie działa dość bankomatów, nie ma potrzeby kupowania w Polsce dolarów i wymiany ich później na juany. Lepiej wypłacać z automatów. KIEDY ■ Najlepszy okres na zwiedzanie Chin to wiosna i jesień. W lipcu temperatury wynoszą 27–38°C, zimy są mroźne. Problemem są smog i burze piaskowe znad Mongolii. Do Chin nie należy lecieć w okolicach 1 października (święto narodowe z okazji proklamacji Chińskiej Republiki Ludowej) i w chiński Nowy Rok. W 2014 r. przypada 31 stycznia. W tym czasie podróżują niemal wszyscy Chińczycy. WIZA ■ Wymagana. Otrzymamy ją w Ambasadzie Chin w Warszawie (ul. Bonifraterska 1). Jeśli lecimy na własną rękę, do wniosku wizowego trzeba załączyć bilety i potwierdzenie rezerwacji hoteli. Wiza kosztuje 220 zł – zarówno ta jednokrot­nego, jak i dwukrotnego wjazdu. Warto wybrać tę drugą opcję, by podczas podróży do Chin polecieć do Hongkongu. Więcej informacji: pl.china-embassy.org. DOJAZD ■ Najlepiej przez Helsinki fińskimi liniami lotniczymi Finnair. Ten przewoźnik oferuje obecnie najwięcej połączeń z Europy do Azji. W sezonie letnim Finn­air uruchomił bezpośrednie loty z Europy do Xi'anu (realizowane będą do 26 października 2013 r.). W ciągu roku obsługuje połączenia łącznie aż do 13 miast w siedmiu azjatyckich państwach. Najtańszy bilet to wydatek rzędu 2 tys. zł. KOMUNIKACJA ■ Xi'an ma obecnie tylko jedną linię metra, dlatego mieszkańcy korzystają głównie z autobusów oraz bardzo tanich taksówek. Cena kilometra to ok. 80 gr. WARTO WIEDZIEĆ ■ Chińczycy nie oczekują napiwków. Niektórzy mogą się wręcz na nie oburzyć. ■ Toalety z reguły są w opłakanym stanie. W podróży przyda nam się nawilżany papier toaletowy oraz antybakteryjne chusteczki do rąk. ■ W restauracyjnych menu są zdjęcia potraw. To ułatwia złożenie zamówienia. ■ Do Terakotowej Armii odjeżdżają z dworca autobusy oraz busy, podróż trwa ok. 40–50 min. Jest jednak ryzyko, że po drodze na dworzec przechwycą nas nielegalni przewodnicy i wsadzą do swego busika. Jeśli już tak się stanie, umówcie się z kierowcą na konkretną sumę za przejazd, zanim ruszy. WWW ■ www.youku.com – odpowiednik YouTube’a; muzyka rozrywkowa, klasyczna, seriale telewizyjne, programy typu Mam talent, chińskie ciekawostki.
Dwanaście godzin na poznanie miasta? To możliwe! To był przystanek w mojej podróży do Peru. Dwanaście godzin między jednym a drugim samolotem
Znalazłem się w stolicy Kolumbii Bogocie. Z Juanem Davidem Camacho, przewodnikiem z biura hansatours.com umówiłem się na lotnisku. Chciałem, by pokazał mi chociaż kilka miejsc w stolicy kraju, który do tej pory kojarzył mi się jedynie z kartelami narkotykowymi. W Bogocie ląduję o godz. 14. Juan zabiera mnie autem na objazd miasta. Najpierw na górę Monserrate – to obowiązkowy punkt podczas poznawania Bogoty, na którą można stąd spojrzeć z wysokości 3152m. Na górę wjeżdżamy kolejką, bo na spacer brakuje nam czasu. Warto zajrzeć do znajdującego się na Monserrate sanktuarium „El Senor Caido” z XVIIw., do którego zjeżdżają pielgrzymi z całej Kolumbii. Stąd widać też wzgórze Guadalupe z pomnikiem Matki Bożej. Jest i lokalny bazarek, na którym pierwszy raz w życiu próbuję herbaty z liści koki. Tę żują tutaj wszyscy. Napar ma lekko gorzkawy smak, ale dodaje mi energii. Przy okazji od sprzedawców dowiaduję się o klątwie Monserrate. Według niej pary zakochanych umawiające się na randki na tym wzgórzu zostaną przeklęte, a ich związek się rozpadnie. Jednak zakochani chyba się tym nie przejmują. Obejmują się czule i tak jak ja, patrzą na panoramę miasta. - Nie wiem czy te opowieści o rozpadających się związkach to prawda, bo z moją dziewczyną nie spotykaliśmy się na Monserrate – uśmiecha się Juan. Po chwili wyciąga mapę, na której pokazuje mi dzisiejszą Bogotę. Na północy mieszkają bardzo bogaci ludzie – wskazuje palcem. – Ale jak widzisz nie ma na turystycznej mapie południa. To dlatego, że jest tam skrajnie niebezpiecznie, zabójstwa, porachunki gangów to tamtejsza codzienność – przestrzega. Zjeżdżamy do miasta. Po drodze na plac Simona Bolivara, przywódcy walk o wyzwolenie Ameryki Południowej spod rządów Hiszpanów, zaglądam do kilku sklepów z kawą. Ostatecznie za namową Juana kupuję ziarnistą mokkę. – Jeśli w Kolumbii kupisz kawę zmieloną, to wielce prawdopodobne, że pracownicy lotniska przebiją opakowanie, by sprawdzić, czy nie przemycasz narkotyków – tłumaczy przewodnik. Plac Bolivara otaczają budynki urzędowe, jest tam m.in. siedziba burmistrza, ale także katedra Prymasa Kolumbii oraz najstarszy w mieście pomnik Bolivara z 1846r. Są i muzycy, żebracy, lokalni artyści, budki ze słodkimi waflami i telefonami komórkowymi na łańcuchach, z których mogą korzystać przechodnie. Ich właściciele za minutę połączenia życzą sobie 200 pesos czy ok. 28gr. Nie ma w Bogocie lepszego miejsca do spacerowania niż Candelaria, historyczne centrum miasta. Kolonialne domy w kolorach tęczy z zielonymi dziedzińcami, malutkie sklepiki, wąskie uliczki i kawiarnie serwujące aromatyczną kolumbijską kawę. Kilka godzin na starym mieście to zdecydowanie za mało. Tym bardziej, że to właśnie tutaj znajduje się największe na świecie Muzeum Złota z niezwykłą kolekcją prekolumbijskich ozdób. Na krótki odpoczynek Juan prowadzi mnie do Puerta Falsa, najstarszej (1816r.) kawiarni w Bogocie. Próbuję kolumbijskiego gołąbka tamal (kukurydziane ciasto z mięsem, gotowane w liściach bananowca) i popijam gorącą czekoladą z dodatkie pokruszonego sera. Zamawiam jeszcze słynną kolumbijską zupę ziemniaczaną ajiaco. Wrażenia smakowe niezapomniane! Niestety, czas płynie nieubłaganie. Juan pokazuje mi jeszcze Iglesia del Carmen. Ten kościół otwarty w 1938r. uchodzi za jeden z najpiękniejszych zabytków w mieście. Zbudowany w stylu kolonialnym z wieloma gotyckimi elementami. Świątynię rozpoznacie po oryginalnej fasadzie – w biało-czerwone pasy. W środku koniecznie spójrzcie na witraże przedstawiające owoce i kwiaty oraz weneckie mozaiki. Są absolutnie zachwycające. Miłośnikom literatury polecam zaś Centrum Gabriela García Márqueza. To muzeum (otwarte w 2008r.) poświęcone jest twórczości mistrza iberoamerykańskiej literatury i zarazem laureata nagrody Nobla. Autorem projektu centrum jest Rogelio Salmona, światowej klasy architekt mający na koncie wiele budynków w Kolumbii. W środku znajdziecie galerię, scenę, na której odbywają się spotkania z literaturą oraz ogromną księgarnię. A jeśli zmęczy was chodzenie po muzeach, wróćcie do jednej z kawiarni na starym mieście. Zdążyłem tam wypić jeszcze jedną kawę przed lotem do Peru. 7 powodów Juana, dla których trzeba zobaczyć Bogotę Juan David Camacho ma 32 lata, pochodzi ze znanej rodziny kolumbijskich prawników. Z wykształcenia jest historykiem, ale zanim zaczął oprowadzać turystów po Bogocie, zajmował się m.in. kręceniem telewizyjnych reklamówek. Po ukończeniu studiów na rok wyjechał do Londony, a potem do Nowego Jorku. Ale wrócił do Kolumbii. – Tu jednak czuję się najlepiej, kocham mój kraj ze wszystkimi jego wadami I zaletami – podkreśla. – I dlatego chcę pokazywać go turystom. 1. Dla ludzi W tym mieście można spotkać ludzi z całej Kolumbii, poznać lepiej ich kulturę, zwyczaje I przekonać się, jak bardzo kosmopolitycznym miastem jest Bogota. 2. Dla historii Fascynująca jest historia Bogoty założonej w 1538r przez hiszpańskiego konkwistadora Gonzalo Jimeneza de Quesada. 3. Dla architektury W Bogocie znajdziecie architekturę z różnych epok. Zachwycająca jest m.in. La Candelaria – stare miasto z kolonialną zabudową. 4.Dla jedzenia W Bogocie traficie na kuchnie z całego świata. Poza tym zjecie o każdej porze dnia I nocy. 5. Dla muzeów W Bogocie znajdziecie wiele imponujących muzeów, np. Muzeum Narodowe czy Muzeum Złota. Większość z nich jest zlokalizowana na starym mieście. Bogota jest miastem z wieloma muzeami, np. Muzeum Złota, Muzeum Botero Muzeum Narodowego między innymi.Wspaniałą rzeczą jest to, że większość z nich jest w „starym mieście” wewnątrz zakresu 10 bloków odległości. 6. Dla parków W mieście jest sporo parków publicznych. Ale najlepiej odpoczywa się na wzgórzu Monserrate. 7. Dla muzyki i kultury Życie nocne w Bogocie oznacza zabawę do utraty tchu. Można nie tylko potańczyć w nocnych klubach, ale też wybrać się koncerty czy do teatru I podziwiać lokalnych artystów tworzących graffiti. Informacje praktyczne W Bogocie skorzystałem z pomocy biura podróży Hansa Tours, w którym Juan jest przewodnikiem. Kilkugodzinna wycieczka kosztowała 100 dolarów.
Boston w 48 godzin. Herbatka na Harvardzie i polowanie na wieloryby (z aparatem oczywiście)
Drapacze chmur nie przesłaniają słońca. Lokalnej kuchni daleko do typowego amerykańskiego fast foodu. A w zatoce Massachusetts witają cię wieloryby. I to jest prawdziwa Ameryka
O Nowej Anglii – regionie, w którym leży Boston – mówi się, że to przedłużenie Europy. Co piąty mieszkaniec tego portowego miasta ma irlandzkie korzenie. Nic więc dziwnego, że właśnie w stolicy stanu Massachusetts odbywa się w marcu najstarsza w USA parada z okazji Dnia św. Patryka. Jednak Boston to także wiele innych „naj”. Najstarszy na świecie Maraton Bostoński, odbywający się od ponad stu lat w kwietniu, jedno z największych w USA Muzeum Sztuk Pięknych, Harvard i najstarsza restauracja Ameryki. I do kompletu – jedno z najbardziej znanych wydarzeń w historii Ameryki: herbatka bostońska, która dała początek amerykańskiej rewolucji. „Naj”, dla którego ja się znalazłem w Bostonie, to jedno z największych na świecie żerowisk wielorybów. 1. DZIEŃ Spodziewałem się, że w Bostonie czeka mnie niezły maraton. Poznanie miasta w dwa dni oznacza chodzenie. Dużo chodzenia, ciągłego dreptania. Na pierwszy spacer wybieram historyczną dzielnicę Beacon Hill , która w XVIII i XIX w. była jedną z najbardziej prestiżowych lokalizacji w Bostonie. Po drodze wpadam na szybkie śniadanie do popularnej fastfoodowej sieci Dunkin' Donuts i pochłaniam posiłek w rozmiarze XXL. Nie tylko bułka z szynką i jajkiem jest wielkości półmetrowej bagietki, także herbata podana jest w kubku jak wazon. No tak, przecież to Ameryka! Tutaj nie je się małych porcji. Bostończycy na wynos zabierają kawę w papierowym kubku i słodkiego donata. W dzielnicy finansowej, gdzie zamieszkałem, liczy się czas. Ale w Beacon Hill nikt się nie spieszy. Spokój i cisza. I architektura, od której naprawdę trudno oderwać wzrok. Domy z czerwonej cegły tonące w dzikim winie, drewniane okiennice, wąskie uliczki z gazowymi latarniami. Obrazki jak z zaułków Londynu czy Amsterdamu. Nic dziwnego, że to jedno z najbardziej pożądanych miejsc do mieszkania w Bostonie. I pewnie jedno z najdroższych. Ulicą Mount Vernon dochodzę do Massachusetts State House, którego budowę ukończono w 1798 r. Na nim wzorowali się budowniczowie waszyngtońskiego Kapitolu. Jeśli znajdziecie się w środku, to w marmurowym holu zwróćcie uwagę na malowidła ukazujące sceny prowadzące do wojny o niepodległość. Ta siedziba władz stanowych z charakterystyczną kopułą pokrytą płatkami 23-karatowego złota góruje nad Boston Common, najstarszym parkiem miejskim w Stanach Zjednoczonych, ulubionym miejscem odpoczynku bostończyków i żebraków. Wchodzę do niego od strony Tremont Street, na przekąskę kupuję za 2 dol. „pupi dog” (małego hot doga) i siadam na ławce z widokiem na złotą kopułę. Siedzącego obok Liama, nauczyciela z koledżu Bunker Hill, pytam, czy prawdą jest, jak podaje jeden z przewodników, że w Bostonie raczej nie pija się herbaty, bo ta wciąż kojarzy się z wydarzeniami historycznymi, a więc herbatką bostońską, kiedy to w 1773 r. mieszkańcy Bostonu zatopili transport ponad 340 skrzyń herbaty. Protestowali w ten sposób przeciw wysokim cłom nałożonym przez parlament brytyjski na import herbaty do kolonii. – Boston Tea Party to dla nas bardzo ważne wydarzenie, bo dało początek walki o uniezależnienie się Stanów Zjednoczonych Ameryki od Anglii. Ale herbaty pije się tutaj dużo, chociaż wiadomo, że wolimy kawę – odpowiada Liam. I zachęca mnie do odwiedzenia Boston Tea Party Ships & Museum, gdzie nie tylko można stanąć na pokładzie dwóch zrekonstruowanych XVIII-wiecznych statków Eleanor i Beaver, ale samemu wziąć udział w proteście i cisnąć paczką herbaty do wody jak jeden z „synów wolności”. A na koniec kupić porcelanowy zestaw do jej parzenia, co też robię. Na chwilę przerywam maraton i wsiadam do metra. Popołudnie spędzę w Cambridge na Uniwersytecie Harvarda (choć jeśli będziecie mieć więcej czasu, warto też zajrzeć na inną słynną uczelnię – Massachusetts Institute of Technology). Po szkole oprowadzi mnie student Adam Ziemba, rodak z Katowic, szef polskiego stowarzyszenia na uczelni, który znalazł dla mnie godzinę między kolejnymi zajęciami. Spotykamy się na skwerze Harvarda, historycznym centrum Cambridge i miejscu spotkań studentów – to tutaj robią zakupy, piją w pubach, a na betonowych stolikach ustawionych na ulicy grają w szachy z kloszardami. Ci są mistrzami w tej grze. Naprawdę trudno z nimi wygrać także studentom Harvardu. My zostawiamy ich na razie i przechodzimy przez kampus, na którym wśród gmachów z czerwonej cegły porośniętych bluszczem odpoczywają studenci i turyści (tych pierwszych nietrudno rozpoznać, bo noszą koszulki, bluzy i spodnie z logo uczelni). Mijamy pomnik założyciela uczelni, purytańskiego duchownego Johna Harvarda, a kiedy chcę go dotknąć, Adam odciąga mnie na bok i zdradza „tajemnicę Har-varda”. – Nie dotykaj go, został osiusiany przez każdego studenta. To taka tradycja, na szczęście – tłumaczy. OK, nie będzie więc zdjęcia na Facebooka, nie stanę przy pomniku. Zaglądamy więc do czytelni i na stołówkę dla pierwszoroczniaków, która wygląda jak ta z Hogwartu, gdzie jadał Harry Potter i jego koledzy. Adam pokazuje mi akademiki, potem wzniesiony w 1931 r. Memorial Church i Widener Library, która wraz z innymi budynkami stanowi największą na świecie bibliotekę uniwersytecką. Ufundowała ją matka absolwenta Harvardu – Harry'ego Elkinsa Widenera, który zginął w katastrofie Titanica. Otwarty w 1915 r. gmach jest tak potężny, że trudno mieści się w kadrze, gdy próbuję uchwycić go na pamiątkę. Adam musi wracać na zajęcia, a ja mam wielką ochotę na owoce morza, bo jak czytam w przewodniku, „see food” w Nowej Anglii jest obłędne. Na ucztę wybieram znajdującą się na narodowym szlaku historycznym Union Oyster House, najstarszą restaurację w Stanach Zjednoczonych, która nieprzerwanie karmi od 1826 r. Ale jak karmi! Na barach piętrzą się ostrygi i małże, z kuchni dociera zapach rybnych zup, koktajli krewetkowych i innych przysmaków z głębin. W jadalni na piętrze jadał John F. Kennedy. Dziś każdy może więc zjeść jak prezydent. Kelnerka Betty doradza mi zupę krewetkową i zachęca do spróbowania pierwszego w moim życiu homara. Betty, widząc, z jakim trudem próbuję dobrać się do skorupiaka, podchodzi, wiąże mi na szyi foliowy śliniak, a potem sprawnym ruchem wyrywa homarowi szczypce. Nacina i wyciska mięso, tak delikatne w smaku, że chcę go więcej! Mógłbym jeść już tylko tak. I chyba zmienię zdanie o amerykańskiej kuchni, która do tej pory kojarzyła mi się tylko z fast foodem. W Bostonie można wyśmienicie zjeść. Zresztą wiedziała o tym nie tylko rodzina Kennedych. Joseph A. Milano, który od 1970 r. wraz ze swoją familią prowadzi tę znakomitą restaurację, po kolacji zabiera mnie na krótkie zwiedzanie lokalu. Wiszą tu historyczne obrazy i złowiony w 1950 r. olbrzymi homar, który swój żywot zakończył w wieku 92 lat. A na złotych tabliczkach zawieszonych przy wejściu właściciele chwalą się gośćmi. Od dziś mogę powiedzieć, że jadłem nie tylko jak Kennedy, ale też jak Barack Obama, Jennifer Lopez czy Leonardo DiCaprio. Do hotelu wracam nabrzeżem i patrzę na zatokę Massachusetts. Jutro polowanie na wieloryby! 2. DZIEŃ Po spacerze elegancką Atlantic Avenue wsiadam do metra. Podziemna kolejka dowozi mnie do Prudential Skywalk Observatory. Stamtąd spoglądam na Wielki Boston z wysokości 50. piętra. Widać stąd cały obszar metropolitalny z innymi miastami i miasteczkami. Mam widok na stadion baseballowy Fenway Park (najstarszy taki obiekt w najważniejszej amerykańskiej lidze baseballowej MLB), na którym mecze rozgrywa drużyna Boston Red Sox, i na rzekę Charles wpadającą w Bostonie do Oceanu Atlantyckiego, na której co roku w październiku odbywają się jedne z najbardziej prestiżowych regat wioślarskich na świecie Head of the Charles. Przyjeżdża je oglądać aż 300 tys. widzów. Patrzę na położoną nad rzeką dzielnicę Back Bay. Ze swoją XIX-wieczną zabudową w stylu wiktoriańskim i nowoczesnymi biurowcami jest jeszcze droższa od Beacon Hill. I uważana za „number one”, jeśli chodzi o zakupy, jedzenie i rozrywkę. Do tego nadrzeczna promenada, mosty nad sadzawkami, ścieżki rowerowe i trenujący przed kolejnym maratonem bostończycy. No dobrze, czas zjechać na ziemię. Metrem wracam na nabrzeże. Na przystani Long Wharf stoję w kolejce do wejścia na pokład katamarana, którym wypłynę w ocean. Moim celem jest Stellwagen Bank National Marine Sanctuary – jedno z największych na świecie i będące pod ochroną żerowisko dla wielorybów, delfinów i ptaków morskich. Katamaran przecina fale z taką prędkością, że z trudem utrzymuję się na otwartej przestrzeni. Siła wiatru wpycha mnie pod pokład, gdzie przy barze Amerykanie raczą się colą i hamburgerami. Czyż tylko ja jestem podniecony tym rejsem, wielorybami? Po półtorej godziny dopływamy na żerowisko, katamaran sunie cichuteńko, mogę znów zaczerpnąć świeżego powietrza i niemal całym ciałem wychylam się za burtę, by dostrzec wieloryby. – Są, o Boże, są! – krzyczę i pstrykam kolejne zdjęcia. Mam ogony, uchwyconą wielorybią fontannę, która wywołała małą tęczę, i waleniową rodzinę. Akurat w tym momencie przypomina mi się wiersz Tuwima o panu Maluśkiewiczu. Tymczasem z głębin wynurza się kolejny ssak. To niesamowite móc to przeżyć. Dostrzegam też, że kobieta obok coś skrupulatnie notuje. To Tegan Mortimer, biolożka z New England Aquarium, „odhacza” każdego zauważonego wieloryba. Proszę ją, by na podstawie moich zdjęć zidentyfikowała okazy, które wynurzały się wcześniej. – Widziałeś humbaki, finwale i płetwale karłowate – wymienia i mówi, że rozpoznaje je m.in. po ogonach. – Najstarszy wieloryb, jaki teraz się wynurzył, ma ok. 40 lat, a jego matka jest o 20 lat starsza – dodaje. Rejsy katamaranem na żerowisko wielorybów trwają od marca do listopada, potem odpływają one do swoich miejsc lęgowych w pobliżu równika. – Wiemy, że na to żerowisko przypływa ok. 300 humbaków. Żyją ok. 60–80 lat, chociaż może to być i sto lat – wyjaśnia Teg. Dopytuję ją, czy walenie mają wszczepione GPS-y. Kapitan katamarana zapewniał przecież pasażerów, że jeśli nie zobaczą wieloryba, to zwróci im pieniądze za rejs. – Wieloryby nie mają nadajników – zapewnia biolożka. – Wykorzystujemy naszą wiedzę o oceanie, jesteśmy też w kontakcie z załogami innych jednostek i wymieniamy się informacjami o waleniach. Przy okazji dowiaduję się, że nie mają one łatwego życia w wodach Bostonu. Coraz częściej narażone są na kolizje ze statkami. Zwierzęta stresują się też podobno z powodu hałasu silników. Właśnie dlatego w pobliżu bostońskiego portu zamontowano boje, które wykrywają obecność tych „śpiewających” olbrzymów i wysyłają sygnał ostrzegawczy do zbliżających się jednostek, by te zwolniły. Najwyraźniej to był dobry pomysł. Jak zapewniali mnie w porcie, szanse na to, że wrócę z wycieczki bez zdjęcia wieloryba, są równe zeru. Na szczęście wciąż mają rację.
Poznaj przepis na noworoczne pierożki Jiaozi
W smaku przypominają nieco kołduny. Chińczycy nie wyobrażają sobie bez nich Nowego Roku.
Są delikatne, mają chrupiący spód i wilgotne nadzienie. Przypominają polskie kołduny, chociaż według mnie ich smak jest niepowtarzalny. Mogą być z mięsem, imbirem, kapustą pekińską. Wariacji na temat Jiaozi - słynnych pierożków podawanych podczas Chińskiego Nowego Roku - jest wiele. Ich historia sięga co najmniej okresu Trzech Królestw. I choć trudno w to uwierzyć, to W 1968 roku podczas wykopalisk w Turfanie (miasto na prawach prefektury w północno-zachodnich Chinach) w regionie autonomicznym Xinjiang odkryto w grobowcu lokalnego arystokraty z czasów dynastii Tang drewnianą miskę z doskonale zachowanymi pierożkami! Poznajcie prosty przepis na pierożki Jiaozi! Pierożki Jiaozi Do przygotowania ciasta potrzebujesz: 0,5 kg mąki 1 - 1,5 szklanki zimnej wody szczyptę soli Do przygotowania nadzienia potrzebujesz: 300 g mielonej wieprzowiny 2 łyżki oleju 1 łyżkę startego imbiru 1 łyżkę sosu sojowego 1 łyżkę wytrawnego sherry 1 łyżeczkę soli szczyptę czarnego pieprzu 1/4 drobno posiekaną kapustę pekińska 1 ząbek czosnku Przygotowanie ciasta: Mąkę przesiać do miski, dodać łyżeczkę soli. Wlewając zimną wodę cały czas trzeba mieszać składniki. Kiedy dobrze wymieszacie ciasto powstanie gładka masa, z której uformujecie kulę. Należy ją przykryć np. bawełnianą ściereczką i odstawić na pół godziny. Teraz możecie zabrać się za nadzienie. Mięso trzeba przyprawić sosem sojowym, solą, sherry i pieprzem. Dopiero wtedy dodać pozostałe składniki i wymieszać. Ciasto należy rozwałkować na cieniutki placek i wycinać krążki o średnicy 7-8cm. Na każdy taki krążek nakładamy 1 łyżeczkę nadzienia. Brzegi sklejamy tak, by powstał pierożek. Rozwałkowujemy je na cienki placek, a następnie wycinamy z niego krążki o średnicy 8 cm. Na środku każdego krążka układamy 1 łyżeczkę nadzienia. Brzegi krążków sklejamy ze sobą, by powstały pierożki. Teraz możecie już je ugotować na parze - najlepiej w tradycyjnym bambusowym koszyku. Jeśli go nie macie, ugotujcie je w garnku. Smacznego Nowego Chińskiego Roku! Michał Cessanis
Prezenty na Chiński Nowy Rok. Co wypada, a co nie?
Podczas obchodów Chińskiego Nowego Roku prezenty mają wielkie znaczenie. Wręcza się je podczas wigilii nowego roku.
Najważniejsze by nie zawstydzały lub wprowadzały w zakłopotanie obdarowywanego - nie mogą być bardzo drogie, ale też nie powinny być tanie. Pamiętajcie, że szczęśliwe są kolory czerwony i złoty, zaś czarny i biały są kolorami śmierci. Podarki wręcza się w ozdobnych pudełkach lub torebkach. Zupełnie inne prezenty Chińczycy wręczają przyjaciołom, inne rodzicom i dziadkom, inne także dzieciom. Przeczytajcie nasz prezentowy poradnik! DLA PRZYJACIÓŁ Przyjaciele są bardzo ważni. Dlatego ich obdarowuje się herbatą, zestawem do parzenia herbaty, alkoholem (jeśli piją) i papierosami (jeśli palą). Można też im przynieść owoce. Najbezpieczniejsza zdaje się być herbata, którą Chińczycy uwielbiają. pamiętajcie jednak, by przynieść ładnie opakowane pudełko, a nie worek. Owoce „na prezent” obwiązuje się czerwoną wstążką. Ważną symbolikę mają jabłka i pomarańcze symbolizujące odpowiednio bezpieczeństwo i szczęście. DLA RODZICÓW I DZIADKÓW Mogą być kapelusz (byle nie zielony, bo ten oznacza niewierną żonę lub rogacza), rękawiczki, szalik i ciepłe ubrania. Generalnie: seniorom przynosi się podarki służące zdrowiu i sprawiające im przyjemność. Jeśli dobrze znasz gospodarzy możesz nawet podarować im grzebień (do masażu głowy) czy urządzenie do masażu stóp - wszak w chińskiej medycynie masaż stóp uważany jest za łagodny i skuteczny sposób, by poprawić ukrwienie i zregenerować ciało. DLA DZIECI Słodycze, zabawki (mile widziane są lalki Barbie, zdalnie sterowane auta, a dla nastolatków szachy), ubrania, książki, przybory szkolne (np. pędzle do kaligrafii, pióra do pisania) i… czerwone koperty z pieniędzmi. Bez takich prezentów nie odwiedzajcie dzieci w Chiński Nowy Rok. TEGO NIE DAWAJ W PREZENCIE • Rzeczy w kolorze czarnym lub białym. Kolorem szczęścia w Chinach jest czerwony. Zaś biel i czerń wykorzystywana jest podczas pogrzebów, dlatego nie pakuj prezentów w opakowania w tych kolorach. • Naszyjniki, krawaty i paski można wręczać tylko osobom najbliższym jak mąż czy żona. • Zielony kapelusz oznacza, że żona jest niewierna albo mąż to rogacz. Unikaj takich prezentów, bo wpadniesz w tarapaty. To może być koniec przyjaźni z gospodarzami. Michał Cessanis
Czerwona koperta z pieniędzmi. Bez niej nie ma Chińskiego Nowego Roku!
W Chinach hong bao, czyli czerwona koperta jest symbolem szczęścia, bogactwa, powodzenia w interesach. Odpędza też złe duchy. Wręcza się w niej też dowody wdzięczności.
Czerwone koperty wręczane są podczas rodzinnej kolacji w wigilię Nowego Roku. Obdarowuje się nimi dzieci i nastolatków, babcie i dziadków. Ile do środka? I chociaż nie ma ustalonej kwoty, jaką powinno obdarować się najbliższych, to wiadomo, że nie może to być liczba nieparzysta. Według Chińczyków ta przynosi nieszczęście i taką sumkę, owszem można wręczyć, ale przy smutnej okazji jaką jest pogrzeb. Wówczas rodzina zmarłego dostaje pieniądze, ale w białej kopercie, gdyż ten kolor w Chinach jest symbolem żałoby. Są od tego też wyjątki. Jednym z nich jest ślub, kiedy nowożeńcom można podarować nieparzystą kwotę, trudną do podziału, co ma mieć dobry wpływ na ich wieczną miłość. Wirtualna koperta Jak podaje serwis coslychacwbiznesie.pl Chińczycy coraz częściej przekazują hong bao, czyli „szczęśliwe pieniądze” schowane w kopercie, za pośrednictwem Internetu. Global Times opublikował wyniki ankiety, z których wynika, że jedynie co dziesiąta osoba w wieku od 18 do 30 lat nie korzysta z sieci w swoim smartfonie, zaś wyniki badań niedawno przeprowadzonych w Szangahuju wskazują, że ponad połowa osób woli otrzymać hong bao bezpośrednio na swoje internetowe konto bankowe. A propos dowodów wdzięczności w kopertach. W Chinach powszechnym zwyczajem jest obdarowywanie pieniędzmi lekarzy czy nauczycieli. Łapówki w kopertach trafiają też do skorumpowanych urzędników. Tradycja Skąd wzięła się tradycja wręczania czerwonych kopert? Różne są na ten temat teorie, choć ta najbardziej prawdopodobna mówi o starszych osobach, które w czasach dynastii Qing (1644-1912) wiązały monety za pomocą czerwonych wstążeczek, co miało uchronić je chorobami, a nawet śmiercią. Przez następne lata czerwone wstążeczki zastępowano czerwonymi kopertami, gdy maszyny drukarskie były coraz popularniejsze. Dzisiaj czerwone koperty wręczają sobie Chińczycy na całym świecie. Michał Cessanis
Nasz redaktor Michał Cessanis przypomniał tam sobie smaki dzieciństwa.
Rześki wrześniowy poranek w Wysokiej Wsi. Słońce pomału wschodzi. O tej porze człowiek zawsze myśli, że to będzie piękny dzień. Jestem na Wzgórzach Dylewskich – moim miejscu na Mazurach Zachodnich. Pamiętacie z dzieciństwa wyjazdy do babci na wieś? Dom, w którym roznosił się zapach pysznego jedzenia? Kuchnię, gdzie przy stole biesiadowała cała rodzina? Tak jest w Domu Gościnnym „Stara Szkoła” w Wysokiej Wsi pod Ostródą, w którym zamieszkałem. – Zapraszam do stołu – takie zawołanie najczęściej słychać w Starej Szkole. Ale jak może być inaczej, skoro gospodarze – Jacek Tracz wraz z żoną Ewą – są zakręceni na punkcie gotowania. Do tego wędzą sielawy, robią sery, ubijają masło, wypiekają chleby – jak ich sąsiedzi. Nie są jednak prawdziwymi Mazurami. Osiedlili się tu ok. 10 lat temu. Dla tego miejsca porzucili Łódź. Gdy wchodzę do kuchni, na drewnianym stole wykonanym przez miejscowego cieślę stoją już kiszone ogórki, a na desce leżą sery i kawał dojrzewającej szynki. To na początek. Chwilę później zasiadamy do obiadu. Wszystko to, co pojawia się na talerzach, rosło wcześniej w ich ogrodzie albo zostało zrobione ich rękoma. Inaczej nie wypada w Starej Szkole. Została ona wzniesiona w 1890 r., dzieci uczyły się w niej do lat 70. XX w. Były w niej dwie klasy – ciemna, od zachodu, którą obecni właściciele przerobili na kuchnię i jadalnię, oraz klasa jasna od wschodu. Dziś jest tam czytelnia i pokój telewizyjny. Na piętrze – pokoje gościnne. Każdy z łazienką i urządzony przedwojennymi meblami. Mroczna legenda i piwniczka Marioli – Okolice naszego domu przypominają odrobinę Beskid Niski. Teren jest pofałdowany, dlatego idealnie nadaje się na długie spacery. Można również biegać, zimą także na nartach, jeździć na rowerze lub pływać w okolicznych jeziorach – najbliższe znajduje się zaledwie 11 km od nas. A na spragnionych historycznych wrażeń czeka Grunwald oddalony o 18 km – wymieniają właściciele. Zachęcony przez Traczów postanawiam czas na Mazurach spędzić aktywnie, chociaż ciągnie mnie do ich ogródka, gdzie drewniany niebieski leżak wydaje się idealnie dopasowany do mojego ciała. Po obiedzie, z kijkami nordic walking i przewodniczką Justyną Szostek wypuszczam się jednak w okolicę. Stąpamy jak najciszej się da, bo chcemy zobaczyć muflony. Te sprowadzone niegdyś z Korsyki i Sardynii dzikie owce o skręconych rogach dobrze zaaklimatyzowały się na Mazurach. Mamy szczęście. Przez krótką chwilę widzimy owcę. Wystraszony naszą obecnością muflon szybko znika między drzewami. Idziemy więc dalej. Przez wąwozy, wzgórzami, dolinami docieramy na Dylewską Górę (312 m n.p.m.), najwyższy punkt Parku Krajobrazowego Wzgórz Dylewskich. Cudnie to wszystko wygląda z tej perspektywy. Kępy drzew, lasy, pola, wijące się ścieżki. Przebarwione na jaskrawe kolory buki, pojedyncze, jasnozłote liście klonów. Czerwienią się baldachy owoców jarzębiny. Trochę smutno wyglądają pola, na których zakończyły się zbiory zbóż i traw. Zmierzamy ku rezerwatowi Jeziora Francuskiego. Dziwna nazwa. – To zaklęte miejsce owiane jest mroczną legendą – zdradza Justyna. – Otóż stacjonujący tutaj napoleońscy żołnierze zamierzali porwać piękne dziewczęta z sąsiedniej wioski. Dowiedziawszy się o tych zamiarach, mężczyźni zamieszkujący ową wieś zapędzili żołnierzy na jezioro, które pokrywał lód. Ten pękł z hukiem, a złoczyńcy zapadli się na zawsze. Od tamtej pory jezioro jest nazywane Francuskim. Nazajutrz jadę do Gierzwałdu. W tej oddalonej od Starej Szkoły o 15 km i położonej w gminie Grunwald wsi mieszka Mariola Platte. W blond włosach do pasa i z serdecznym uśmiechem wita mnie w progu swojej Plattówki. Okazuje się, że trafiłem na kolejną pasjonatkę gotowania. – Lubię kuchnię staropolską, opartą na warzywach i owocach z własnego, ekologicznego ogrodu, oraz przetwory domowe – marynaty, konfitury, pasztety, zioła i grzyby, nalewki – wymienia gospodyni. Przez kolejne dwa dni trudno mi będzie stąd wyjechać. Bo i po co? W gospodarstwie mam wszystko, czego mi potrzeba do szczęścia: piękną przyrodę, własne leśne jeziorko, niedrogi nocleg i skarby z domowej piwniczki. Niektóre z potraw serwowanych przez Mariolę doczekały się oprawy poetyckiej. Moja gospodyni także maluje na jedwabiu. Chusty, szale, krawaty pod dotknięciem pędzla zmieniają się w mazurskie łąki pełne maków i chabrów. Piękne to, chętni mogą spróbować swoich sił. Ja wybrałem jednak coś innego – spływ kajakiem Kanałem Elbląskim. Teraz jest on fragmentami remontowany. Amatorzy kajaków nie mają jednak co się zrażać. Akurat w tym rejonie jest gdzie spłynąć – rzekami Wel, Marózką, Szelążnicą, Krutynią. Zasłużyłem na odrobinę luksusu. Na ostatnią noc na Mazurach wracam na Wzgórza Dylewskie, tym razem zatrzymuję się w Hotelu SPA Dr Irena Eris. Są tu natura za oknem i wyrafinowany luksus wewnątrz. Masaż, kąpiel, sauna, konne przejażdżki oraz jedzenie. Ciasteczka kardamonowe albo chałka na śniadanie. Jak w domu. Michał Cessanis
Cała Europa chce tutaj się żenić. Jeśli ślub, to w Toskanii
Tysiące turystów każdego roku wybiera na swój ślub toskańską scenerię.
Nawet dwa tysiące cudzoziemców rocznie staje na ślubnym kobiercu w Toskanii. Przyciągają ich malownicze miasta i miasteczka, wyborna kuchnia i wino. Zakochani najczęściej wybierają na swój ślub klasyczną, znaną z krajobrazów toskańską willę. Najwięcej ceremonii odbywa się zaś we Florencji i w położonym w pobliżu miasteczku Fiesole, w rodzinnej miejscowości Boccaccia, Certaldo, w Castelnuovo Berardenga i Greve in Chianti. W Toskanii pobierają się przede wszystkim Brytyjczycy, Amerykanie, Australijczycy, Holendrzy, Irlandczycy, Niemcy, Kanadyjczycy, Norwegowie, Brazylijczycy i Rosjanie. Faktycznie wymarzona sceneria?
"Nie ma dla mnie pyszniejszej kuchni od śląskiej" - mówi nasz redaktor. Przepis na królika, czyli czas na Śląsk
Nie ma dla mnie pyszniejszej kuchni od śląskiej. Śląsk to jeden z najciekawszych kulinarnie regionów Polski, z wpływami czeskimi, austriackimi, niemieckimi i żydowskimi.
Nie ma dla mnie pyszniejszej kuchni od śląskiej. Śląsk to jeden z najciekawszych kulinarnie regionów Polski, z wpływami czeskimi, austriackimi, niemieckimi i żydowskimi. Tutejszy szlak kulinarny otrzymał nawet certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej. Znalazły się na nim wyselekcjonowane restauracje, które serwują lokalne specjały według tradycyjnych receptur. Można w nich skosztować nie tylko typowej kuchni śląskiej, ale również jurajskiej, zagłębiowskiej, czy beskidzkiej. Mnie najbardziej zasmakował królik w restauracji "Pod prosiakiem" w Tychach. W tym znanym w mieście lokalu cztery lata temu pojawiła się Magda Gessler i przeprowadziła kuchenną rewolucję. - I bardzo nam pomogła - przyznaje właścicielka Jolanta Jakubowska. Jednak przez cztery lata nie mogła wypromować królika w rozmarynie, schodziła tylko rolada śląska z kluskami i "modro" kapustą. Dopiero wpisanie go na listę Śląskich Smaków spowodowało kolejną kulinarną rewolucję. - Goście zjeżdżają na niego z całej Polski - cieszy się Jakubowska. Hanna Szymanderska, autorka książek kucharskich nazywana pierwszą kucharką Rzeczpospolitej mówi Travelerowi:- To świetnie, że królik wraca na polskie stoły, bo jego mięso jest bardzo delikatne i czyste. Restauracje sprawdzone przez Travelera: Zajazd Hetman, Lgota Murowana k. Kroczyc Pasztet z dziczyzny Żurek z Jury Kaczka Rotmistrza Smażalnia pod Lasem Sygontka k. Złotego Potoku Pierogi z pstrągiem i suszonym pomidorem Jesiotr na maśle klarowanym z pieczonym jabłkiem Browar Czenstochovia, Częstochowa Terina z wędzonego pstrąga na zielonej sałacie z chlebkiem piwnym Wędzona szynka szpikowana boczkiem w kąpieli piwnej z wytrawnym chutneyem i koperkowo maślanym puree Gruszka na gorąco na sezamkach z piwnych wysłodzin, orzechów i czekolady Restauracja EM, Koziegłowy Kurzina, czyli zupa z pokrzyw na wędzonej słoninie Gęsia szyja faszerowana mięsem kaszą gryczaną i gęsią wątrobą serwowana z farfelkami Marchwiak, czyli ciasto marchewkowe Pod Prosiakiem, Tychy Królik w rozmarynie Szpajza czekoladowa U Przewoźnika, Tychy Ajerkuchy z apfelmusem Stara Piekarnia, Pszczyna Książęcy rosół z kluskami kładzionymi i warzywami jullien Kopa pszczyńska Karczma Rogata, Bielsko-Biała Zupa Rogata- kwaśnica z żeberkiem i z ziemniakami Chrzanowa Babuni – krem z chrzanu z jajkiem i tostem Korbasowy Dwór, Cieszyn Wiedeńska zupa ziemniaczana z borowikami Gęś pieczona z jabłkami, kluski śląskie, modra kapusta PRZEPIS NA KRÓLIKA DUSZONEGO ZE ŚLIWKAMI: Składniki: 1 królik sprawiony 60g octu winnego po 150g marchwi, selera i pietruszki (korzeń) 150g cebuli 350g suszonych śliwek bez pestek 30g mąki pszennej 80g smalcu 40g masła 100g suszonych śliwek do dekoracji mięsa sól, pieprz mielony, tymianek Obrane warzywa zetrzeć na tarce o grubych oczkach, cebule obrać, pokroić w półksiężyce. Królika podzielić na części, natrzeć tymiankiem, obłożyć jarzynami. Tak przygotowanego zawinąć w lnianą ściereczkę skropioną octem i zostawić na noc w lodówce. Śliwki (350g) namoczyć w niewielkiej ilości przegotowanej wody. Z kawałków mięsa obrać warzywa, osuszyć, oprószyć mąką i obsmażyć na rozgrzanym smalcu, pod koniec posypując solą i pieprzem. Przełożyć do brytfanny, obłożyć namoczonymi śliwkami, plastrami cebuli i włoszczyzny, w której królik się bejcował, przykryć i piec w dobrze nagrzanym piekarniku, od czasu do czasu podlewając wodą, w której śliwki się moczyły. Gdy mięso będzie miękkie, ułożyć na wierzchu wiórki masła i zarumienić. Mięso ułożyć na półmisku i polać przetartym przez sito sosem, udekorować śliwkami. Michał Cessanis
W kolejce do mistrza Ho. Czego nasz dziennikarz szukał u chińskiego wróżbity?
W Hongkongu wszyscy chodzą do wróżbitów. Odwiedziłem więc mistrza Ho, który przepowiada przyszłość z bambusowych patyczków chim. Czego się dowiedziałem?
Swoją przyszłość można poznać np. w dzielnicy Sheung Wan nazywanej Chinatown Hongkongu, a przy okazji kupić najróżniejsze roślinne specyfiki lecznicze i najdziwniejsze suszone ryby. Ja jednak kieruję się prosto do świątyni Mn Mo, która jest jednym z najstarszych i najważniejszych miejsc kultu w Hongkongu. Na jej tyłach przyjmuje swoich klientów mistrz Ho. Jego klientami są głównie biznesmeni, którzy przed podpisaniem kontraktów wartych miliardy dolarów chcą skorzystać z przepowiedni z bambusowych patyczków chim. Świątynia Man Mo poświęcona jest Manowi – bogu urzędników i Mo – bogu sztuk walki i wojny. Tutaj też Hongkończycy modlą się o fortunę. W tej niewielkiej świątyni zapach kadzideł niemal obezwładnia. Pod sufitem wiszą wielkie spiralne kadzidła, które palą się nawet przez kilka tygodni. Dymią też mniejsze kadzidełka powtykane w naczynia z brązu. Staję przed ołtarzem, biorę w dłonie drewniane naczynie z patyczkami chim i nim potrząsam. Podnoszę pierwsze drewienko, które wypada, zapamiętuję liczbę i udaję się na spotkanie z wróżbitą. Przed jego gabinetem ogromny plakat zachęca do wykupienia za 60 hongkońskich dolarów (ok. 25 zł) seansu. Mistrz jest specjalistą numerologii, stawia horoskopy szczęścia miesięczne, roczne, a nawet na 10 lat. A za 500 hongkońskich dolarów analizuje pięć chińskich żywiołów (drewno, ogień, ziemia, metal i woda). Podaję mistrzowi liczbę z patyczka chim i datę urodzenia. W chińskim horoskopie jestem koniem. Od Ho słyszę, że najważniejsza jest moja ciężka praca, wytrwałość i dbanie o zdrowie oraz noszenie kolorowych ubrań. A fortuna i sława dopiero mnie spotkają.