Miasto manatów. Urzekające ssaki z King's Bay.
W Crystal River na Florydzie wszystko dotyczy manatów. Przed lokalnym ratuszem stanął czerwono-biało-niebieski posąg zagrożonego morskiego ssaka. A tutejszy obszar ochrony manatów King's Bay co roku odwiedzają rzesze turystów.
W tym artykule: Czy manat jest samotnikiem Manat karaibski Czy można pływać z manatami? Jak nie krzywdzić manatów? Nie ma drugiego takiego miejsca jak King's Bay Kontakt z manatem – Co warto wiedzieć Zapytajcie kogoś, gdzie można zobaczyć manaty, a dowiecie się, że ponad 20 sklepów ze sprzętem do nurkowania organizuje w King's Bay na Florydzie wycieczki, podczas których ogląda się manaty, pływając z fajką. Możecie też wynająć kajak i powiosłować do jednego z ciepłych źródeł, przy których zwierzęta trzymają się zimą. Albo podpatrywać je z suchego lądu, w kanale położonym na zachód od źródeł Three Sisters. Czy manat jest samotnikiem Wystarczy postać kilka minut, by zobaczyć przepływające poniżej manaty, blade zjawy w nefrytowozielonej wodzie. Płyną samotnie lub z cielęciem, czasem w grupkach po trzy lub cztery. – To przypomina zardzewiałą beczkę po oleju pływającą w wodzie – mówi jakiś mężczyzna. – Przecież one niczego nie przypominają! – oponuje pewna kobieta. I ma trochę racji. Te pulchne stworzenia nigdy nie wygrają zwierzęcego konkursu piękności. Jedynym kolorem, jaki na nich widać, są równoległe różowe cięcia na szarych grzbietach – blizny po śrubach napędowych. – Nie ma miejsca dla manatów – stwierdza inny mężczyzna, wskazując na liczne łodzie dzielące wąski kanał ze zwierzętami. – Tak to już jest. Wszędzie tylko komercja – kręci głową z żalem. O nie, proszę pana. Tu się pan myli. Ludzie z King's Bay mają jasno określone zdania na temat manatów. Widzi pan plakaty rozwieszone na mieście? Te, które wołają „Ratujcie Crystal River" oraz „Zdejmijcie nam z pleców Służbę Ochrony Ryb i Zwierzyny"? Tutejsi ludzie przejmują się manatami bardziej, niż można sobie wyobrazić. Narodowa Ostoja Zwierzyny Crystal River (Crystal River National Willdlife Refuge) administruje znaczną częścią King's Bay. To 240-hektarowe jezioro uchodzi do Zatoki Meksykańskiej, 105 km na północ od Tampy. Miasto Crystal River przylega do rezerwatu. I to jest część problemu. Zdarzało się, że niektórzy mieszkańcy traktoali zarządcę ostoi Michaela Luska jak ucieleśnienie zła. Manat karaibski Ważący 500 kilogramów lub więcej manat karaibski przypomina trochę pucołowatego delfina albo małego walenia, choć nie jest spokrewniony z żadnym z nich. Prawdę mówiąc, manaty mają wspólnych przodków ze słoniami. Są to zwierzęta pozbawione warstwy tłuszczu, dzięki której walenie tolerują ziąb. W wodzie o temperaturze poniżej 20°C manaty zaczynają słabnąć i umierają. Podgatunek spotykany w USA, manat florydzki, występuje w nadbrzeżnych rejonach Oceanu Atlantyckiego i Zatoki Meksykańskiej. Zimą, gdy temperatury morza spadają, manaty gromadzą się w głębi lądu, przy naturalnych źródłach oraz innych ciepłych miejscach, łącznie z kanałami zrzutowymi elektrowni. W King's Bay stworzenia znajdują niemal idealne schronienie. Dziesiątki źródeł rozproszonych po zatoce pompuje świeżą wodę o stałej temperaturze 22°C. Rejon King's Bay tak im odpowiada, że populacja wzrosła tu z ok. 30 sztuk w latach 60. XX w. do ponad 600 kilka lat temu, co odzwierciedla ogólny przyrost gatunku dziś do około 13 tys. sztuk na całej Florydzie. Od listopada do marca mieszkańcy Crystal River mogą oglądać dziesiątki manatów, które pływają, wałkonią się i śpią w miejskich kanałach niczym leniwe psy na trawnikach. – To jest, zasadniczo rzecz biorąc, zurbanizowany dziki gatunek żyjący na naszych podwórkach, 15 m od naszych sypialni – mówi Robert Bonde, biolog z USGS, który bada manaty florydzkie od ponad 35 lat. Dzięki tej miłej bliskości Crystal River stało się de facto amerykańską stolicą manatów, a ten tytuł podkreśla jeszcze jedna wyjątkowa okoliczność. W żadnym innym miejscu nie zachęca się ludzi do tego, by wchodzili do wody i pływali z manatami – zbliżali się do nich, a nawet ich dotykali. Czy można pływać z manatami? Taka zażyłość z zagrożonym gatunkiem chronionym przez prawo federalne nie byłaby dzisiaj dopuszczalna, ale w Crystal River ta atrakcja turystyczna jest popularna od dawna. Poprzedza uchwalenie Ustawy o Zagrożonych Gatunkach z 1973 r. i ustanowienie rezerwatu 10 lat później. Program pływania z manatami to tylko jedna kwestia, w sprawie której ekolodzy, miłośnicy sportów wodnych, właściciele ziemi, politycy i firmy turystyczne skaczą sobie do oczu. – Istnieje mnóstwo równie kontrowersyjnych spraw związanych z dziką fauną – mówi Michael Lusk. – Chociażby wilki na zachodzie. Ale emocje, jakie wywołują te zwierzęta, są zadziwiające. W typowy zimowy weekend źródła Three Sisters nie bardzo przypominają ostoję zwierzyny. Restauracyjne barki, motorówki, kajaki i pływacy tłoczą się w sąsiednim kanale. Gdyby dodać do tego kilka baryłek piwa i ogłuszający hip-hop, mogłoby to być korporacyjne przyjęcie. Ludzie zachowują się na tyle powściągliwie, na ile się da, gdy wielkie zwierzęta regularnie przepływają obok. Kapitanowie łodzi poinstruowali swoich pasażerów: nie wolno niepokoić odpoczywających manatów, nie wolno ich zatrzymywać, gdy opuszczają ogrodzony linami obszar niedostępny dla ludzi. Ale dzieciaki piszczą, a dorośli… No cóż, czasami zachowują się jeszcze gorzej. Jak nie krzywdzić manatów? Mike Birns prowadzi wycieczki do Three Sisters i innych miejsc z manatami. – To się zdarza dość regularnie – mówi. – Ktoś wraca na łódź i wrzeszczy: „Och, to było wspaniałe! Wypłynął prosto na mnie!”. Taka osoba jest do tego stopnia rozemocjonowana, że chciałaby od razu pobiec ratować manaty. Powiem ci, że dla wielu ludzi to jest naprawdę duchowe doznanie. Zwolennicy manatów są zgodni co do tego, że wielu spośród ponad 150 tys. ludzi, którzy co roku przybywają do Crystal River, żeby pływać z manatami w wodzie (albo w kajakach ponad nimi), wyjeżdża, czując większą sympatię do tych zwierząt – choć to nie usprawiedliwia destrukcyjnych zachowań. W 2006 r. Tracy Colson, miejscowa aktywistka, zaczęła kręcić na wideo m.in. ludzi, którzy jeździli na manatach, i przewodników zabierających młode matkom, by dać je potrzymać turystom. Jej filmy umieszczone na YouTubie zaszokowały miłośników tych zwierząt i przyczyniły się do ustanowienia wytycznych przeciwdziałających takim zachowaniom. Patrick Rose, biolog i dyrektor wykonawczy wpływowego klubu Ocalić Manata, dość niechętnie popiera program pływania z tymi zwierzętami, choć chciałby zobaczyć zmiany. – Większość manatów nie chce mieć do czynienia z ludźmi – mówi. – Szukają spokojnych miejsc do odpoczynku, zwłaszcza zimą, gdy najważniejszą sprawą jest dla nich zachowanie ciepła. Tracy Colson zgadza się z nim: – Nie powinno być głaskania i dotykania. Od tego są psy. Manaty to dzikie zwierzęta i niech takie pozostaną. Sprawa sięga głęboko do portfeli. Lokalne wpływy z turystyki związanej z manatami są szacowane na 20–30 mln dolarów rocznie. Niektórzy właściciele sklepów dla nurków twierdzą, że stracą znaczną część dochodów, jeśli ich klienci po powrocie do domu nie będą mogli pochwalić się przyjaciołom: – Dotykałem manata. Jako ssaki oddychające powietrzem manaty spędzają wiele czasu w pobliżu powierzchni, gdzie zagrożenie stanowią dla nich łodzie. Ponieważ coraz więcej tych zwierząt żyje w King's Bay przez cały rok, federalna Służba Ochrony Ryb i Zwierzyny zaostrzyła ograniczenia, zmniejszając dopuszczalne rozmiary jednostek i obniżając dozwoloną prędkość z 55 do 40 km/godz. Dla mieszkańców, którzy już wcześniej niechętnie odnosili się do przepisów ograniczających korzystanie z zatoki, te przepisy stanowiły niedopuszczalne naruszenie ich wolności. Część członków grupy Save Crystal River, przeciwnej tym przepisom, uważa, że są fragmentem szerszego planu ekologów, którzy w powiększaniu się populacji manatów widzą szansę na tworzenie nowych rezerwatów i dalsze ograniczanie nie tylko sportów wodnych, ale też rozwoju gospodarczego i praw własności. – Tu chodzi o to, by zamienić całą zatokę w ostoję – mówi Lisa Moore, mieszkanka tych stron. – Jeżeli ekolodzy wygrają tutaj, sprawa będzie załatwiona. Potem będą mieli już z górki. Pogląd, iż mieszkańcy Crystal River są karani za udaną opiekę nad manatami, wzbudził ich gniew; dostępne w miasteczku koszulki przedstawiają Służbę Ochrony Ryb i Zwierzyny jako ogromnego goryla stojącego na ratuszu. – Nie sądzę, by ktokolwiek utrzymywał, że manaty nie poradziły sobie znakomicie – mówi Michael Lusk. – Ale ten fakt świadczy o tym, że były chronione. Twierdzić, że nie potrzebują już ochrony, to jakby powiedzieć: „Hej, nasze miasto się rozwija, więc nie potrzebujemy już przepisów ruchu drogowego ani opieki zdrowotnej”. Ciekawostki przyrodnicze. TOP 10 miejsc w Polsce, gdzie natura pokazuje swoje prawdziwe oblicze Natura już nie raz udowodniła, że potrafi zaskoczyć. Poznaj fascynujące miejsca i związane z nimi ciekawostki przyrodnicze, które od lat wzbudzają ogromne zainteresowanie w naszym kraju. Nie ma drugiego takiego miejsca jak King's Bay Pat Rose twierdzi, że działający w Crystal River przeciwnicy rezerwatu mają pieniądze i mogą walczyć o to, w co wierzą. I mają władzę. Ale to chyba nie zmienia faktów ani prawa. Miasteczko Crystal River niedługo będzie musiało się zmierzyć z jeszcze jedną sporną kwestią. Choć łodzie zawożą pływaków i nurków do kilku miejsc wokół King's Bay, najbardziej popularny jest wąski kanał obok źródeł Three Sisters. Zdarza się, że ponad 200 manatów tłoczy się w tym rejonie, usiłując odpocząć i zachować ciepło, podczas gdy wokoło nich krążą dziesiątki kajaków i całe rzesze pływaków, a w kanale cumuje 20 jednostek wycieczkowych albo i więcej. – Słyszę od różnych grup użytkowników, takich jak klub Ocalić Manata, rada miejska, sąsiedzi, kajakarze, pływacy, że musimy regulować dostęp do źródeł Three Sisters, kiedy jest tam pełno manatów – mówi Lusk. – Bo to się staje nieprzyjemne, nie tylko dla zwierząt, ale i ludzi. Łatwiej powiedzieć niż zrobić. Sprawę komplikują przepisy regulujące dostęp do dróg wodnych oraz problem rozdziału miejsc dla wycieczkowiczów. Takiej podróży nigdy nie zapomnisz. Na Gwadelupę śladami manatów Nurkowanie pośród zwierząt ważących nierzadko ponad tonę lub wyprawy kajakiem ich śladem zapewniają niezapomniane wrażenia. Manaty, z natury powolne i niezmiernie ciekawskie, chętnie podp... Niektóre sklepy dla nurków i inne miejscowe firmy będą protestować przeciwko wszystkiemu, co może zmniejszyć liczbę turystów. Tak jakby system ograniczonego dostępu nie był wystarczająco kontrowersyjny, Pat Rose z klubu Ocalić Manata opowiada się za przekształceniem Three Sisters w prawdziwy rezerwat, niedostępny dla pływaków z fajkami i kajakarzy i umożliwiający oglądanie manatów tylko z pomostu wokół źródeł. Jeśli ta propozycja trafi kiedyś pod obrady, spory wokół ograniczeń prędkości na King's Bay mogą się wydać błahe. W międzyczasie magazyny podróżnicze i programy telewizyjne wciąż zachwalają możliwość pływania z manatami w King's Bay, a fakt, że Crystal River wymieniono w książce „1000 Places to See Before You Die" (1000 miejsc, które musisz zobaczyć, zanim umrzesz), rozpala w ludziach wyobraźnię i pragnienie, żeby choć raz w życiu zetknąć się z tymi stworzeniami. – Nie ma drugiego takiego miejsca jak King's Bay – mówi Michael Lusk. – I właśnie ta wyjątkowość będzie nasilać konflikty, w miarę coraz większego napływu turystów. – Chciałbym znaleźć miejsce, w którym moglibyśmy pozwolić ludziom kontaktować się z manatami i doświadczać tych ogromnych przeżyć, ale w taki sposób, żeby zwierzęta były chronione i bezpieczne. I myślę, że możemy je znaleźć – mówi Mike Birns, który słyszał gniewne słowa na publicznych zebraniach, ale widywał też sytuacje, w których przeciwne strony dochodziły do kompromisu. – Zabawne jest to, że manaty zmusiły nas do gruntownego przeanalizowania naszego charakteru, sposobu, w jaki się rządzimy. Kontakt z manatem – Co warto wiedzieć Zatem także i ty wciskasz się w kombinezon do nurkowania, zakładasz maskę i zsuwasz się do kanału przy źródłach Three Sisters. Kiedy zanurzasz głowę, woda tłumi rozmowy i śmiechy ludzi. Płyniesz w pobliże odgrodzonego linami rezerwatu i zatrzymujesz się, patrząc na dziesiątki wielkich, szarych kształtów, które odpoczywają w pobliżu dna, nasiąkając źródlaną wodą wypływającą z ziemi, ogrzewając się przed powrotem do zatoki, gdzie będą żerować. Jakiś manat odwraca się w twoją stronę. Jest ociężały, a zarazem pełen gracji. Podpływa, zatrzymując się, gdy jego pysk jest o kilka centymetrów od twojej maski. Zadajesz sobie pytanie, co wyniknie z tej wzajemnej kontemplacji. Czy manat jest brzydki? Jego wielkie, gęste kości pozwalają mu unosić się w wodzie. Ewolucja nie wzięła pod uwagę faktu, że takie rozwiązanie narazi manaty na śmierć w wyniku zderzeń z łodziami. Ten płaski pysk jest równie wrażliwy jak język człowieka. Umożliwia manatowi żerowanie w wodnych trawach. A dziwne włoski rozsiane na pysku? To wibrysy, włosy czuciowe, takie jak u kotów i psów, które przekazują do mózgu najlżejsze nawet impulsy dotykowe. Koty i psy mają na pyskach po ok. 50 wibrys, manat – 600. To nie manata wina, że ewoluując w środowisku obfitującym w pokarm i pozbawionym drapieżników, stał się nieostrożny i bezbronny. Przetrwanie manata zależy od szacunku, jakim będziemy go darzyć, od naszej gotowości dzielenia z nim tej zatłoczonej planety. Czas kontemplacji mija. Manat przepływa obok ciebie, a ty odwracasz się i patrzysz, jak powoli znika z pola widzenia. Tutaj, pod wodą, jest świat manatów. Ty jesteś w nim tylko gościem.
Fantastyczny świat mieszkańców głębin. Czy przetrwa?
Tysiące upartych lokatorów zamieszkuje kamienistą nieruchomość w wąskim pasie wybrzeża nazywanym wattem.
Rozgwiazdy należą do najefektowniejszych stworzeń z wybrzeża zatoki Bodega. Są duże (mają do 30 cm średnicy) i jaskrawo ubarwione (jedne są pomarańczowe, inne fioletowe, i nikt nie wie, dlaczego). Zwykle można je znaleźć w rozpadlinach, rozwalone niedbale jak wyrzucone zabawki. Lecz mimo swego pozornego bezwładu Pisaster ochraceus to drapieżniki wyższego rzędu w strefie wattu, tygrysy basenów pływowych, choć nie mają niczego, co przypominałoby mózg. Pisaster dokonuje transformacji jakby wprost z filmu o superbohaterze. Potrafi w czasie sekundy usztywnić „zmienną tkankę” w swym wiotkim na ogół ciele, przekształcając się w coś twardego jak kość. Potem włącza system hydrauliczny, chwyta muszlę małża setkami stópek podobnych do przyssawek i ma dość siły, by ją rozszarpać. – Ten Pisaster już zabił swojego małża – mówi Sarah Ann Thompson, biolog z Instytutu Farallon w kalifornijskiej Petalumie, trzymając rozgwiazdę i martwego mięczaka w jednej ręce, a drugą odrywając kawałki muszli. – Wyrzucił swój żołądek przez otwór gębowy i trawi małża zewnętrznie. – Więc ta kremowa breja w małżu..? – Tak, to żołądek pisastera. Gdy skończy jeść, wciągnie go z powrotem do środka i ruszy w swoją stronę. Baseny pływowe powstają w tych strefach skalistych wybrzeży, gdzie ocean spotyka się z lądem – to pasy ziemi, czasem szerokości zaledwie kilku metrów, w których każdego dnia wszystko zakrywa przypływ, a odsłania odpływ. John Steinbeck określił tę strefę jako „dziką eksplozję życia”, co jest trafne zarówno pod względem przestrzennym, bo tak wiele rzeczy dzieje się na dość małym obszarze, jak i czasowym, bo między poszczególnymi pływami wszystko rozgrywa się szybko. Gdy tornado spustoszy stary las, muszą minąć dekady, nim w miejsce traw pojawią się krzewy, a po nich pionierskie drzewa i wreszcie rana się zabliźni. Gdy ciśnięta przez fale kłoda zedrze do nagiej skały połać życia w basenie pływowym, biolodzy mogą obserwować, jak dojrzała flora i fauna powraca praktycznie na ich oczach. Podobna sukcesja gatunków trwa tam zaledwie kilka lat. Północno-zachodnie wybrzeże Ameryki ma jeden z najproduktywniejszych wattów na świecie. Przybrzeżne wypływy wód zimnych prądów pacyficznych dostarczają mnóstwa składników odżywczych, woda zamarza rzadko, dzięki czemu lód nie ściera powierzchni skał, a częste mgły sprawiają, że słońce nie wysusza tak szybko morskich istot, którym przychodzi spędzać poza morzem połowę życia lub więcej. Tutejsze skały i sadzawki dają mnóstwo możliwości przetrwania, a bogactwem gatunków mogą rywalizować z każdym lasem deszczowym. Pisaster jest tylko jednym przykładów. Pewien mały robaczek potrafi wystrzelić z głowy harpun, nabijając nań zdobycz. Czareczka uprawia własną działkę i strzeże jej. Uszkodzony wodorost uwalnia kwas. Ślimak nagoskrzelny (wygląda jak zwykły ślimak bez skorupy, tyle że wystrojony) zjada trujące stworzenia i wszczepia ich parzące komórki pod własną skórę, by odstraszyć drapieżniki. Skąd ta cała agresja? Z obfitości gatunków roślin i zwierząt rywalizujących ze sobą w walce o zasoby w bardzo produktywnej, ale ograniczonej przestrzeni. W przyrodzie, tak jak w branży nieruchomości, lokalizacja stanowi o wszystkim. Magiczna sztuczka – tak można by nazwać sposób Erica Sanforda na zainteresowanie studentów z Laboratorium Morskiego Bodega. Wstępną gadkę wygłasza w sali i dopiero potem rusza na wybrzeże, by zebrać owoce swego trudu. Najpierw zebrani muszą pojąć koncepcję typu – podstawowej zasady pozwalającej klasyfikować całe królestwo zwierząt. Niemieckie określenie typu, bauplan (plan budowy), jest tu pomocne w tym sensie, że zwierzęta są grupowane stosownie do swej budowy fizycznej. Na przykład wszystko, co posiada strunę grzbietową (czyli kręgosłup, w przypadku np. rekinów, pytonów, pelikanów i nas) należy do typu strunowców. Motyle, krewetki oraz inne zwierzęta z odnóżami wyposażonymi w stawy należą do stawonogów. Zależnie od tego, kto dokonuje klasyfikacji, biolodzy wyróżniają mniej więcej 33 typy. Potem Sanford prowadzi swoich słuchaczy nad zatokę Bodega. Spośród gęstych krasnorostów podnosi kamień przypominający lekko zdeformowaną kulę do gry w kręgle. – Zobaczmy, co uda się nam znaleźć – mówi. – Ta żółta skorupa to gąbka z typu Porifera. Ten ukwiał należy do parzydełkowców, a rozgwiazda do szkarłupni. Oba te ślimaki są mięczakami, a tu widać wieloszczety, należące do pierścienic. – Tutaj mamy kilka organizmów przypominających gąbki, ale to mszywioły. Jest też osłonica, zaliczana do strunowców, oraz krab z typu stawo nogów. – Następne stworzenie wymaga chwili poszukiwań, ale w końcu udaje się je znaleźć. – A tutaj mamy płazińca, czyli Platyhelminthes. Na tym polega magia: Eric trzyma w jednej ręce reprezentantów ponad jednej czwartej typów całego zwierzęcego życia na ziemi. Dla porównania – na lądowej powierzchni planety, od biegunów do równika, żyje jakiś tuzin typów. Prawdę mówiąc, Sanford jest trochę zawiedziony, bo nie udaje mu się znaleźć Themiste pyroides – dziwacznego stworzenia z typu sikwiaków, dzięki któremu mielibyśmy okrągłą dziesiątkę. Widziałem już to zwierzątko, jest równie efektowne jak wypluta guma do żucia. Muszę jednak przyznać, że jedną z rzeczy, które robi, robi bardzo dobrze – wypuszcza napędzaną hydraulicznie, zakończoną macką trąbkę na odległość kilkakrotnie przekraczającą długość jego ciała, aby chwytać drobiny martwej materii unoszące się w wodzie. Kilka dni później skaczę po skałach nad zatoczką Horseshoe z Jackie Sones, koordynatorką badań w Morskim Rezerwacie Bodega. – To jest kikutnica – wyjaśnia badaczka, trzymając bladopomarańczowe stworzonko wielkości jej paznokcia – nazywana morskim pająkiem. Oglądane przez lupę rzeczywiście przypomina pająka, choć z pewnymi cechami michelinowego ludzika, bo jego ciało i odnóża są prążkowane i obrzmiałe. Gdy oglądam je w powiększeniu, mam wrażenie, że walczy z jakimś kosmicznym potworem w filmie science-fiction z lat 50. – Używając swojej trąbki, przebija ukwiały i wysysa z nich płyny – tłumaczy Sones. Lecz ten drapieżnik potrafi też wykazywać troskliwość. Badaczka odwraca kikutnicę, by pokazać mi grono kuleczek przypominających białawy kawior. – Samce opiekują się potomstwem – mówi. – Zbierają jajeczka od różnych samic i przytrzymują je specjalnie zmodyfikowanymi odnóżami. To jedne z nielicznych zwierząt, u których tylko samce troszczą się o młode. Rozwój potomstwa stworzeń ze strefy wattu jest niemal tak samo zróżnicowany jak ich fizyczny wygląd. Wiele młodych pływa swobodnie w stadium larwalnym, trwającym tygodnie albo miesiące, wyrusza w bezmiar oceanu i dopiero osiągnąwszy dorosłość, osiada na skrawku skały. Przyklękamy, by obejrzeć jednego z tych larwalnych wędrowców, albo raczej dorosły organizm będący wynikiem tych wędrówek. Ogromny zielony ukwiał Anthopleura xanthogrammica jest budzącym respekt drapieżnikiem, choć nie poluje aktywnie, tylko czeka, aż zdobycz znajdzie się w jego zasięgu. Kiedy wynurzy się z wody, przypomina bezkształtną galaretkę wielkości pięści, lecz gdy ponownie zostanie zalany, wyciąga delikatne macki wokół swej ssącej paszczy, którą pochłania ofi arę w całości. Ukwiały dowodzą swego pokrewieństwa z meduzami przez wykorzystanie parzących narządów zwanych nematocystami, które wyrzucają niczym mikroskopijne strzałki, aby razić ofi ary. Wyciągam palec, by dać się skosztować ukwiałowi, i czuję tylko słabą lepkość. Gdybym był krabem, skończyłbym jako lunch. Kiedy już Anthopleura się zadomowi, tak jak wielu jego sąsiadów z wattu przejawia zadziwiającą długowieczność, zarówno indywidualną, jak i gatunkową. W laboratoriach ukwiały żyły przez dziesiątki lat, nie wykazując widocznych oznak starzenia się, a pośród tych, które żyją dziko, niektóre są oceniane na 150 lat lub więcej. Pomijając działanie drapieżników oraz inne śmiertelne wypadki, ukwiały są potencjalnie nieśmiertelne – stwierdza jedna z encyklopedycznych publikacji. Jednak biolodzy zastanawiają się, w jaki sposób nawet tak dobrze adaptujące się rośliny i zwierzęta z wattu zareagują na zagrożenia, których dotąd nie znały. Lokalne problemy mogą być różne, od skażenia i zamulenia po wzrost pozyskiwania niektórych wodorostów wynikający z popytu na naturalną żywność. Problemem jest rosnące zakwaszenie oceanu wywoływane przez wzrost poziomu dwutlenku węgla w atmosferze (bo destrukcyjnie wpływa na organizmy wykorzystujące wapń, w tym skorupiaki i koralowce), a także rosnące temperatury oceanów (ciepła woda zawiera mniej tlenu niż zimna). Rezerwaty morskie mogą chronić przed nadmiernym pozyskiwaniem zasobów oceanicznych, lecz wobec globalnych zmian klimatu są równie bezbronne jak pozostała część mórz. Zadumany nad wzajemnymi powiązaniami życia, Steinbeck napisał: Stojąc w zalewie po odpływie, warto spojrzeć w gwiazdy, a potem znów w dół, pod nogi. Jako mikrokosmos oceanu – wylęgarni wszelkiego życia, łącznie z naszym – watt jest kolejną galaktyką we wszechświecie. Ale taką, do której łatwo możemy dotrzeć. Mel White
Foja: deszczowy las jak z bajki. Reportaż z Nowej Gwinei
W dzikich ostępach Nowej Gwinei wyprawa biologów bada świat dziwacznych, ale pięknych stworzeń, takich jak kolconosa żaba drzewna z rodzaju Litoria, ogrodnik złotoczuby czy maleńka ćma z rodziny miernikowców. Wyglądają wprost niewiarygodnie – jak komputerowo generowane stwory.
W dzikich ostępach Nowej Gwinei wyprawa biologów bada świat dziwacznych, ale pięknych stworzeń, takich jak kolconosa żaba drzewna z rodzaju Litoria, ogrodnik złotoczuby czy maleńka ćma z rodziny miernikowców. Wyglądają wprost niewiarygodnie – jak komputerowo generowane stwory. Brat Henk do utraty dobytku podchodzi spokojnie. Przed paroma godzinami wysiadł z helikoptera na wysokogórskiej polanie w nowogwinejskich górach Foja. Ledwie ucichł warkot maszyny, Henk zauważył brak swego marynarskiego worka. Okazało się, że to, co ma na sobie – płócienny kapelusz, różowa koszula, dżinsy i gumowe buty – to cała jego garderoba na najbliższe trzy tygodnie. Mimo to Henk van Mastrigt jest szczęśliwy. Z siatką w dłoni biega po bagnie, próbując złapać któregoś ze śmigających wokół, lśniących jak klejnoty motyli. Czasami mu się udaje. – Chodź tutaj, chodź do mnie, nie bój się – woła. Przystaje, żeby wysikać się w błoto, bo minerały z powstałej tak kałuży przywabią motyle. W końcu złapał okaz średniej wielkości. Pęsetą o stępionych końcach rozpościera jego skrzydełka w kolorze głębokiej czerni, z połyskującymi bielą plamami w kształcie litery „J”. – Och, wspaniale, wspaniale – zachwyca się. – To z pewnością nowy, nieopisany gatunek. Chociaż brat Henk jest franciszkańskim konwersem, a nie wykształconym biologiem, na badaniu motyli z zachodniej części Nowej Gwinei spędził kilkadziesiąt lat. Jeśli on nigdy dotąd nie widział tego owada, to nie widział go nikt. To jak obecność przy akcie stworzenia, a w pewnym sensie nawet przed tym aktem, bo zgodnie z zasadami nauki gatunek nie istnieje, dopóki nie zostanie przekazany do muzealnej kolekcji, a brat Henk nie opublikuje jego opisu w naukowym czasopiśmie. – Patrz, tam jest ten nowy dziwoliczek – mówi Henk, wskazując skraj bagna. Średniej wielkości ptak z prawie czarnymi piórami i pomarańczowymi fałdami nagiej skóry na głowie skacze przez zarośla, dziobiąc owoce. To gatunek spotykany tylko w górach Foja. Druga co do wielkości wyspa świata od wieków intrygowała naukowców. W połowie XIX w. legendarny badacz i odkrywca Alfred Russel Wallace napisał, że sfałdowany teren i gęste lasy Nowej Gwinei stanowią odgradzającą od nieznanego wnętrza, nieomal nieprzebytą barierę. To stwierdzenie było aktualne także przez większość XX w. Podczas gdy naukowcy stopniowo poznawali inne zakątki planety, głębokie doliny, urwiste klify, ostre górskie grzbiety i leśne ostępy gór Foja pozostawały niedostępne aż do czasów Jareda Diamonda, biologa, który prowadził tu badania w 1979 i 1981 r. W 2004 r. ornitolog Bruce Beehler przelatując nad tym obszarem, dostrzegł w lesie podmokłą polanę. Coroczne powodzie ograniczały na niej wzrost roślinności, co umożliwiło lądowanie tam helikoptera. Właśnie stąd pod koniec roku 2005 Beehler poprowadził w góry Foja pierwszą poważną ekspedycję naukową. W jej trakcie odkryto dziwoliczka okazałego (pierwszy nowy gatunek ptaka znaleziony na Nowej Gwinei od 1950 r.), kilkanaście nowych żab, wiele gatunków ssaków i roślin. Henk van Mastrigt zebrał kilkadziesiąt motyli, które obecnie bada się, by sprawdzić, czy nie są to czasem nowe gatunki. Deszcz jest paliwem dla bujnego rozwoju wszelakiej roślinności, w tym mchów, paproci i epifitów rosnących na pniach i konarach. Mieszkańcy obozu trafnie nazwanego Bagiennym z racji wysokości przebywali poza zasięgiem roznoszących malarię moskitów i (przynajmniej tych znanych) jadowitych węży. Głównym zagrożeniem były spadające znienacka na głowy gałęzie, z trzaskiem pękające pod nadmiernym ciężarem nasiąkniętych wodą epifitów. Pośród kilkunastu namiotów w bazie wyróżniał się jeden duży, mieszczący prowizoryczne laboratorium. Tu biolodzy konserwowali skóry, szkielety i fragmenty tkanek, które miały trafić do dalszych badań. Zwierzęta chwytano w pułapki i sieci, a czasem (zwłaszcza żaby) – gołymi rękami. Wiele większych ptaków i ssaków przynosili mieszkańcy wioski przycupniętej u podnóża gór Foja, którzy służyli biologom za przewodników, demonstrując raz po raz swą magiczną znajomość lasu. Drugiego dnia wyprawy trzech miejscowych łowców powróciło z wypadu, niosąc kazuara mniejszego zabitego strzałą z łuku. Niebawem w powietrzu uniósł się zapach pieczonego ptaka. Christopher Milensky zdołał uratować kości. Krisowi Helgenowi ze Smithsonian Institution myśliwi ofiarowali kolczatkę z gatunku Zaglossus bartoni – rzadkiego, długodziobego stekowca – oraz walabię wielkości małego królika, na widok której badacz zakrzyknął: – Możliwe, że to najmniejszy kangur świata! Kolczatka to zwierzęcy ewenement. Ten spokrewniony z dziobakiem ssak także składa jaja, które „wysiaduje” w fałdzie skóry na brzuchu. Ma ryjek z elektroreceptorami pomagającymi mu lokalizować dżdżownice, które nabija na swój pełen zadziorów, podobny do harpuna język i wciąga do bezzębnego pyszczka jak nitki spaghetti. – To najdziwniejszy ssak na świecie – stwierdził Helgen, mając na myśli m.in. jego muskularne ciało, ostre kolce powstałe z przekształconych włosów, wydzielanie przez samicę mleka z plam mlecznych (nie ma sutków) i czteroodnogowy penis samca. Nikt – żaden naukowiec ani członek nowogwinejskich plemion – nie widział nigdy młodego przedstawiciela tego gatunku. O świcie wszystkich budził śpiew ptaków, zwłaszcza wszechobecnych piechotków. W codzienne zajęcia wdzierało się skrzeczenie stad lorys – papużek śmigających nad głowami jak czerwono-zielone kule, pohukiwania żółto- -zielonych owocożerów nadobnych i nieprzerwany szmer spadających kropel. Koniec dnia obwieszczały ogłuszające koncerty cykad. Te o 17:30 brzmiały jak alarmy samochodowe, zaś o 18:00 rozzuchwalały się te naśladujące policyjne syreny. Gdy zapadała noc, włączały się żaby, napełniając las piskami i buczeniem niczym armia robotów ze starego filmu science fiction. Po trzech tygodniach pracy lista odkryć mocno się wydłużyła. Trafił na nią szczur o oczach jak koraliki, długonosa żaba, wielka ważka, gekon zauważony dzięki ogniście pomarańczowym odblaskom źrenic oraz mnogość dziennych i nocnych motyli. Biolodzy biorący udział w wyprawie odkryli kilka nowych gatunków, choć przebadali tylko fragment gór Foja. Gdy helikopter startował z mokradła, badacze dostrzegli za oknami stado spłoszonych białych kakadu przelatujących nad lasem, który ciągnął się aż po horyzont. Hałas ucichł i ptaki z powrotem siadły na wierzchołkach drzew, a życie w górach Foja wróciło do odwiecznego rytmu. Mel White, 2010
Na szlaku jaguara. Jak pomóc temu pięknemu drapieżnikowi?
Wielki wędrowny kot przetrwa, jeśli działacze ochrony przyrody zdołają postawić na swoim.
Pewnego dnia młody samiec jaguara budzi się o zmierzchu w kostarykańskiej puszczy, przeciąga i po cichu, ale zdecydowanie opuszcza na zawsze okolicę, w której przyszedł na świat. Pod dostatkiem tu kryjówek, jelonków mazama, pekari, aguti i innej zdobyczy. Nie brakuje samic, które mogłyby zostać jego partnerkami. Jest tu jednak również dojrzały, starszy samiec – i to do niego należą las oraz samice. Senior nie będzie tolerował rywali. Młody jaguar łapie niesiony wiatrem zapach matki, który kiedyś, gdy był małym kociakiem, niósł ukojenie i pewność. Dzisiaj jednak nie znaczy już nic. Wędrowiec obrał jednak zły kierunek. Po paru kilometrach natrafia na skraj lasu. Przed nim ciągną się plantacje kawy. Instynkt pcha go jednak dalej, więc kot idzie przed siebie, trzymając się pasów zadrzewień wzdłuż płotów i strumieni. Wkrótce jedyne schronienia, jakie udaje mu się znaleźć, to niewielkie kępy krzewów czy pojedyncze grupy drzew. Nie ma tam żadnej zwierzyny. Dotarł na obszary użytkowane przez hodowców bydła i pewnej nocy głód oraz zapach dopiero co urodzonego cielęcia przeważa nad wrodzoną niechęcią do niezadrzewionej przestrzeni. Podkrada się i zabija cielę jednym kłapnięciem silnych szczęk. Następnego dnia ranczer znajduje resztki ofiary i tropy sprawcy. Zwołuje sąsiadów z psami. Udaje im się wytropić młodego samca, ale mają tylko śrutówki, więc nie są zbyt pewni siebie i strzelają z dużej odległości. Mocna czaszka jaguara chroni go od śmierci, ale śruciny wybijają oko i szarpią mięśnie lewej przedniej łapy. Okaleczony drapieżnik nie jest już w stanie tropić w gęstwinie dzikiej zwierzyny. Głód zmusza go do szukania łatwiejszej zdobyczy. Na sąsiednim ranczu zabija następne cielę, a po kilku dniach – psa na skraju osady. Tym razem jednak okazał za mało ostrożności. Skowyt psa alarmuje wieśniaków, którzy najpierw wypłaszają kota na drzewo, a w końcu zabijają. – Utrapienie z tymi jaguarami – powiadają. Szkodniki. Powinno się je wszystkie wystrzelać. Tysiące takich smutnych wydarzeń rozgrywa się na całym obszarze występowania jaguarów – od Meksyku (a kiedyś i USA) po Argentynę. Ostatnio częściej niż kiedyś, bo hodowla bydła i plantacje, a także budownictwo, pochłonęły już połowę obszaru zasiedlonego przez te wielkie koty. W ocalałych jeszcze leśnych kompleksach myśliwi zdziesiątkowali zwierzynę, będącą naturalnym pożywieniem jaguarów. Alan Rabinowitz marzy o innym zakończeniu tej historii. Wyobraża sobie, że młody jaguar wyruszając z miejsca urodzenia, będzie się przemieszczał trasą biegnącą ciągłym korytarzem porośniętym gęstą roślinnością. Po kilku dniach trafi na kawałek lasu na tyle duży, żeby się w nim bez problemu posilić i wytchnąć dzień lub dwa przed dalszą wędrówką. Wreszcie dotrze do parku narodowego lub dużego rezerwatu przyrody, gdzie będzie mógł osiąść na stałe i gdzie znajdzie dość miejsca, by czuć się swobodnie, dość zwierzyny, by nie głodować, oraz samice, by się rozmnażać. Jaguar jest zwierzęciem skrytym i unika człowieka, podobnie zresztą jak przedstawicieli własnego gatunku. Tylko w okresie rui szuka samicy, by spłodzić potomstwo. Młodymi, których jest zwykle dwójka, opiekuje się tylko matka, u boku której pozostają nawet przez dwa lata. Potem muszą szukać własnego terytorium. Najlepiej jeśli jest porośnięte wysoką trawą i zaroślami, w pobliżu wody. Rdzawożółte futro pokryte cętkami stanowi w takim otoczeniu świetny kamuflaż i jaguara trudno wypatrzyć, choć nie jest to zwierzę małe: samce mogą osiągać długość nawet 185 cm (z ogonem) i wagę do 150 kg (po 20-kilogramowym posiłku). Jaguar najchętniej poluje na duże ssaki – jelenie, tapiry, pekari. Zjada też ryby, które wyławia pazurami. Jego szczęki mają niezwykle silny uścisk (wśród ssaków silniejszym może się pochwalić tylko hiena), dzięki czemu może przekłuć zębami nawet skorupy żółwi. Atakuje głównie z zasadzki, co znalazło wyraz w indiańskiej nazwie: „drapieżnik, który zabija jednym uderzeniem”. Jaguar to mistrz skoków: w dal osiąga odległość 15 m, a wzwyż niemal 6 m. Nawet małpy siedzące na gałęziach drzew czy ptaki nie mogą się przy nim czuć bezpieczne. Rabinowitz jest wybitnym znawcą jaguarów i zabrał się do realizacji marzenia o utworzeniu rozległej sieci połączonych ze sobą korytarzy i ostoi, rozciągającej się od granicy amerykańsko-meksykańskiej w głąb Ameryki Południowej. Ta sieć nazywa się Paseo del Jaguar – Szlak Jaguara. Rabinowitz uważa, że jest to jedyna szansa na to, by wielki kot Nowego Świata nie podzielił losu lwów i tygrysów, które trafiły na listę gatunków zagrożonych wyginięciem. W latach 90., po zinwentaryzowaniu jaguarów na obszarze ich występowania, Rabinowitz i inni eksperci wyznaczyli kilkadziesiąt tzw. jednostek ochrony jaguarów, JCU (ang. jaguar conservation unit). Były to duże obszary, na których stwierdzono ustabilizowaną lub rosnącą populację, liczącą co najmniej 50 osobników. Serce większości JCU stanowiły istniejące parki narodowe lub rezerwaty, a Rabinowitz miał nadzieję, że uda się je powiększyć lub stworzyć wokół nich strefy buforowe. – Uważałem wtedy, że najlepsze, co można zrobić, to zamknąć duże populacje w oddzielnych obszarach chronionych – mówi. Jednak po kilku latach weszła w użycie nowa metoda badawcza, tzw. DNA fingerprinting („genetyczne odciski palców”), pozwalająca na określenie rodzinnych związków w ramach gatunku. Ujawniła ona fakt zdumiewający: jaguar jest jedynym na świecie dużym ssakiem mięsożernym o rozległym zasięgu, który nie ma żadnych podgatunków. Oznacza to po prostu, że od tysiącleci jaguary wymieniają między sobą geny na całym obszarze występowania, w związku z czym osobniki z północnego Meksyku i te z południowej Brazylii są identyczne. Część musi więc regularnie wędrować od populacji do populacji, nawet bardzo od siebie odległych. Rabinowitz i inni badacze przejrzeli jeszcze raz zebrane przez siebie materiały, by sprawdzić, czy między rezerwatami istnieją odpowiednie ciągi siedlisk, które mogą zapewnić schronienie i wyżywienie wędrującym zwierzętom. – Na szczęście okazało się – mówi Rabinowitz – że choć obszar odpowiednich siedlisk, w których koty mogą żyć i rozmnażać się, zmniejszył się od początków XX w. o 50 proc., to tereny korytarzy umożliwiających wędrówkę zostały uszczuplone tylko o 16 proc. Większość pozostała nienaruszona i zachowała ciągłość. Te miejsca to małe oazy, skrawki przyrody, gdzie jaguar może przyjść, gościć chwilę, a potem wyruszyć dalej. Przedtem nie rejestrowaliśmy takich obszarów, bo nie były to siedliska zdolne utrzymać trwałą populację tych zwierząt. Teraz okazało się, że mają zasadnicze znaczenie. Rabinowitz chciałby przekonać rządy państw, na których terytorium występują jaguary, by objęły ochroną tę sieć korytarzy i uwzględniały ją przy planowaniu przestrzennym, np. omijały je, wybierając tereny pod zabudowę. – Nie chodzi o wyrzucanie ludzi z ziemi i tworzenie nowych parków narodowych – mówi. Sieć siedlisk odpowiednich dla jaguarów nie musi składać się z fragmentów dzikiej przyrody, lecz może obejmować różnego typu użytki, np. lasy wykorzystywane gospodarczo czy sady cytrusowe.Z badań wynika, że za chwilowy przystanek (na jedną, dwie doby) może jaguarom służyć nawet teren o powierzchni mniejszej niż 4 km². Większość miejsc, które wytypowano do objęcia ochroną w ramach sieci korytarzy, jest jeszcze niezagospodarowana, ale działania ochronne należy podjąć szybko, bo zdjęcia satelitarne pokazują, że niektóre trasy wędrówek jaguarów są już w dużym stopniu niedrożne. Rabinowitz na razie główny wysiłek skupia na Meksyku i Ameryce Środkowej; władze wszystkich ośmiu krajów tego regionu popierają projekt. Rząd Kostaryki uwzględnił już ochronę korytarzy wędrówek jaguarów w przepisach dotyczących planowania przestrzennego. Rabinowitza natchnęli optymizmem jego słuchacze, gdy opowiadał o jaguarze – ich żywe reakcje biorące się z aury piękna, siły i tajemniczości, jaka otacza to zwierzę. Tubylcze ludy zamieszkujące wyżynę środkowego Meksyku, a także Majowie, żyjący dalej na południe, włączyli jaguara do swoich wierzeń i sztuki. Dzisiaj nawet ministrowie z telefonami komórkowymi, którzy rzadko wychodzą zza biurek, odczuwają coś, co Rabinowitz nazywa „silną więzią kulturową z przodkami”. – Nikt nie może powiedzieć, że jaguar nie należy do jego dziedzictwa – mówi. – Nie ma tu lepszego symbolu jednoczącego niż jaguar! Utrzymanie szlaku Odkrycie, że jaguary od Meksyku po Argentynę są jednolite pod względem genetycznym i nie tworzą podgatunków, jak wcześniej sądzono, skłoniło obrońców przyrody do podjęcia ambitnego programu działań pod nazwą Paseo del Jaguar- Szlak Jaguara. Międzynarodowy program ma na celu wytypowanie i ochronę lub odtworzenie korytarzy łączących wszystkie populacje. NGM maps źródła: Alan Rabinowitz Katherine A. Zeller, Panthera Foundation; Wildelife Consrvation Society(WCS) Tekst: Mel White, 2009
Dziewięć lat temu dwóch ludzi podjęło się niezwykłej misji. Chcieli jako pierwsi sporządzić dokumentację wszystkich 39 gatunków legendarnych rajskich ptaków. Po 18 wyprawach i wykonaniu blisko 40 tysięcy fotografii zadanie zostało wykonane.
Na Nowej Gwinei kangury wspinają się na drzewa, a motyle wielkości dużych talerzy śmigają po lesie deszczowym, w którym ssaki składające jaja taplają się w błocie. Żaby mają nosy jak Cyrano de Bergerac, a rzeki są pełne tęczowych ryb. Jednak żaden z cudów nowogwinejskiej przyrody nie zafascynował naukowców tak jak stworzenia, które XIX-wieczny przyrodnik Alfred Russel Wallace nazwał najbardziej niezwykłymi i najpiękniejszymi z pierzastych mieszkańców ziemi. Miał na myśli rajskie ptaki. 39 ich gatunków spotyka się tylko na Nowej Gwinei i kilku pobliskich obszarach. Mimo dziesięcioleci obserwacji i badań nikomu nie udało się zobaczyć ich wszystkich – aż do tej pory. W 2003 r. Edwin Scholes, ornitolog z Uniwersytetu Cornella, oraz Tim Laman, biolog i fotograf, rozpoczęli planowanie misji, której celem było wykonanie dokumentacji wszystkich gatunków rajskich ptaków. Zajęło im to osiem lat i wymagało podjęcia 18 wypraw w jedne z najbardziej egzotycznych obszarów naszej planety. Poprzez zdjęcia, filmy wideo i nagrania dźwiękowe (nie wspominając o staromodnych notatnikach) Scholes i Laman uwiecznili rytuały godowe i działania nieznane wcześniej nauce. Świat przyrody zna niewiele spektakli równie dziwacznych jak zachowania godowe samców z rodziny cudowronkowatych (Paradisaeidae). Eksplozje złotych piór, komiczne tańce, stosiny przypominające anteny robotów, opalizujące kryzy i bufki, kołnierze i wachlarze, a także kolory przyćmiewające wszelkie klejnoty – cała ta ekstrawagancja ma tylko jeden cel: zwrócenie uwagi tylu samic, ilu się da. Rajskie ptaki stanową skrajny przykład opisanej przez Karola Darwina teorii doboru płciowego – samice wybierają samców w oparciu o kilka pociągających cech, zwiększając tym samym szanse, że cechy te będą przekazywane z pokolenia na pokolenie. Na Nowej Gwinei obfitość pożywienia i niewielka liczba drapieżników umożliwiły ptakom rozkwit i wyolbrzymianie ich najbardziej atrakcyjnych cech do stopnia, który nawet pozbawieni polotu naukowcy nazwali absurdalnym. Jaskrawe pióra od tysięcy lat były cenione w Azji jako ozdoby. Łowcy, którzy w XVI w., sprzedawali pierwsze okazy Europejczykom, często usuwali skrzydła i nogi ptaków, by podkreślić pióra, dzięki czemu powstała opinia, że są to w dosłownym sensie ptaki bogów, fruwające w niebiosach bez żadnego spoczynku i czerpiące pożywienie z rajskich mgieł. W XXI w. Laman i Scholes postawili sobie za cel sporządzenie dokumentacji zachowań tych ptaków w sposób, jakiego nikt nigdy nie próbował – z perspektywy samic. Na wyspie Batanta, położonej na zachód od Nowej Gwinei, Laman wspiął się na wysokość 50 m, w korony lasu deszczowego, żeby sfotografować rytuał godowy cudowronki czerwonej. Na półwyspie Huon, jakieś 2 tys. km na wschód, przymocował do gałęzi drzewa aparat skierowany obiektywem w dół, aby okiem samicy popatrzeć na kolorowe pióra na piersiach i fascynującą baletową spódniczkę samca sześciopióra garbonosego. Badacze mieli już doświadczenia w tropikach, ale wszystkiego nie da się przewidzieć. Dwa razy dryfowali więc po morzu, gdy zawiodły silniki ich łodzi. Za elektryzujące chwile, takie jak pierwszy widok samca astrapii czarnej do góry nogami (w postawie godowej), musieli zapłacić 2 tys. godzin obserwacji i milczącego wyczekiwania w kryjówkach. Wypatrzenie niebiesko-czarnego fałdowrona lśniącego w czerwcu 2011 r. oznaczało koniec ich poszukiwań. Scholes i Laman liczą na to, że ich praca będzie sprzyjać ochronie przyrody na Nowej Gwinei, gdzie do tej pory siedliska ptaków były bezpieczne po prostu dzięki swemu oddaleniu. Jak napisał Wallace: Wygląda na to, że natura zrobiła wszystko, żeby te jej największe skarby nie straciły wartości poprzez to, że zbyt łatwo je zdobyć. Grant NGS Ten projekt został sfinansowany po części dzięki twojemu członkostwu w Towarzystwie National Geographic oraz współpracy z Laboratorium Ornitologii Uniwersytetu Cornella. Alfred Russel Wallace, badacz z XIX w., jako jeden z pierwszych obserwował rajskie ptaki w stanie dzikim. Podążając jego śladem, Tim Laman (u góry z prawej) i Edwin Scholes odwiedzili 51 miejsc. Na indonezyjskiej wyspie Waiego wypatrzyli latawca krasnogrzbietego, ptaka przypominającego klejnot. (Fot. Biblioteka Ksiąg Rzadkich i Rękopisów, Uniwersytet Columbia) Warto wiedzieć: Rajskie ptaki Spotyka się je tylko we wschodniej Australii, na Nowej Gwinei i okolicznych wyspach. Żyją na wielu wysokościach, od bagnistych nizin po wilgotne lasy w wysokich partiach gór, ponad 3500 m nad poziomem morza. Dzięki obfitości pożywienia, różnorodnym siedliskom i nielicznym drapieżnikom ta grupa ptaków mogła zróżnicować się mocno na drodze ewolucji. Jedne mają zaledwie 16, a inne aż 125 cm, są ptaki o burym upierzeniu i takie, które olśniewają barwami. Rajskie ptaki (Rys: Fernando G. Baptista; Fanna Gebreyesus; Źródła: Edwin Scholes; Tim Laman) DUMA TROPIKÓW Członkowie rodziny Paradisaeidae występują na niewielkim fragmencie globu obejmującym Nową Gwineę i kilka sąsiednich wysp oraz skrawki wschodniej Australii. DUMA TROPIKÓW (MAPY: MAGGIE SMITH; NG MAPS)