Świąteczny weekend w Wiedniu? Michał Cessanis ma dla was gotowy plan wyjazdu!
Urokliwe jarmarki adwentowe, muzea i galerie, a do tego świetna austriacka kuchnia. Jest wiele powodów, by odwiedzić Wiedeń przed świętami.
Spis treści: Świąteczne kule wymyślono w Wiedniu Wiedeńskie jarmarki świąteczne Galerie i muzea w Wiedniu Wiedeńska architektura Kawa po wiedeńsku Co zjeść w Wiedniu Być może mój tekst zaczynam od końca, ale tak naprawdę chodziło o kulę. To właśnie dla niej wróciłem do Wiednia, by sprawić sobie prezent na święta. Szklana kula z wirującym śniegiem, który wprawia się w ruch jednym potrząśnięciem. W środku z miniaturowym bałwanem, choinkami, czy z Mikołajem dźwigającym worek z prezentami. I tu nie chodzi o jakąś zwykłą kulę, lecz o tę najprawdziwszą na świecie. Bo ta świąteczna dekoracja powstała właśnie w Wiedniu. Świąteczne kule wymyślono w Wiedniu W stolicy Austrii przy ulicy Schumanngasse 87 znajduje się manufaktura Original Wiener Schneekugel, która produkuje kule od 1905 roku. Jej największą i pilnie strzeżoną tajemnicą jest przepis na śnieg! – Jego recepturę znam tylko ja i przechowuję ją w sejfie – mówi Erwin Perzy III. To wnuk Erwina Perzego I, producenta narzędzi chirurgicznych, który na początku XX wieku próbował opracować lepsze światło do sal operacyjnych. Napełniał szklane kule wodą i podświetlał je. Potem zaczął do nich dodawać kaszę mannę, by uzyskać efekt rozproszonego światła. Co prawda jego eksperyment się nie udał, za to narodził się w jego głowie genialny pomysł na biznes. W pierwszej kuli wynalazca umieścił miniaturowy model Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny stojącej w mieście Mariazell. Budowa miniaturowych obiektów była jego pasją. W sklepiku przy fabryce można zobaczyć jedną z najstarszych kul z tym kościołem właśnie, pochodzącą z 1920 roku. Są także zdjęcia wynalazcy oraz wyposażenie jego pracowni. Są także setki, jeśli nie tysiące śnieżnych kul, w różnych rozmiarach. I z najróżniejszymi miniaturami: ludzi, roślin, zwierząt czy budynków umieszczonych w środku. Jestem przekonany, że gdy tutaj zawitacie, wyjdziecie stąd z niejedną kulą (ja już mam trzy). Wiedeńskie jarmarki świąteczne Zresztą oryginalne kule śnieżne kupicie w okresie świątecznym w Wiedniu nie tylko w przyfabrycznym sklepie. Są także na jarmarkach adwentowych, odbywających się w całym mieście – manufaktura ma na nich swoje stoiska. Oczywiście ten największy i najbardziej oblegany przez turystów znajduje się przed Ratuszem, choć muszę przyznać, że jestem nim zawiedziony. Owszem, są tu i wielka choinka, i lodowisko, i diabelski młyn oraz drewniane chaty z grzanym winem (tańszym niż na jarmarku np. we Wrocławiu) i austriackim jedzeniem. Jednak na stoiskach ze świątecznymi dekoracjami króluje tandeta, a nie lokalne rękodzieło. Tak więc jeśli już tutaj zawitacie (a pewnie tak będzie), to odradzam kupowania pamiątek – chyba, że chodzi o kule. Po inne świąteczne gadżety lepiej wybrać się na znacznie bardziej kameralny jarmark na placu Marii Teresy, pomiędzy Muzeum Historii Sztuki a Muzeum Historii Naturalnej. Albo jeszcze lepiej jechać na Karlsplatz – plac Karola. Tu do 23 grudnia trwa Art Advent, na którym spotkacie wielu artystów sprzedających ceramikę, ozdoby świąteczne, ubrania, obrazy czy rzeźby. Jest też mała karuzela napędzana siłą mięśni dorosłych oraz uliczny teatr. Bardzo to klimatyczne miejsce, zdecydowanie mniej zatłoczone niż plac przed Ratuszem. I zdecydowanie bardziej prawdziwe, jeśli szukacie autentycznej atmosfery świątecznej. Galerie i muzea w Wiedniu A kiedy już nacieszycie oko świecidełkami, napijecie się austriackiego grzańca, to poświęćcie trochę czasu na sztukę i zajrzyjcie np. do galerii Albertina. To w niej znajduje się jedna z największych i najcenniejszych kolekcji grafik i rysunków. Zgromadzono ich tutaj ponad milion! Ich autorami są Dürer, Picasso, Rubens, Klimt czy Schiele. Są tu też zbiory fotografii (m.in. Helmuta Newtona). Na stałych ekspozycjach pokazane są najciekawsze kierunki sztuki ostatnich 130 lat: od francuskiego impresjonizmu, przez niemiecki ekspresjonizm, rosyjską awangardę, aż do współczesności. A wszystko to w komnatach paradnych największego pałacu mieszkalnego Habsburgów. Dwadzieścia z nich odrestaurowano, wyposażono w większości w oryginalne meble i udostępniono zwiedzającym. Cóż, kilka godzin, a nawet i kilka dni to zdecydowanie za mało, by dokładnie prześledzić zbiory Albertiny. Dlatego jestem tu podczas każdego pobytu w stolicy Austrii. Powracam także do Muzeum Leopoldów z wystawą „Wien 1900”. Przełom wieków był dla Wiednia szczególny. To miasto arystokracji i liberalnych intelektualistów, przepychu i biedy, konserwatyzmu i nowych idei stało się miejscem eksperymentów artystycznych oraz laboratorium nowych idei. Od 1900 r. Wiedeń urósł do rangi artystycznego i intelektualnego centrum świata. Stał się jednym z ośrodków modernizmu, nowoczesności w różnych dziedzinach. Od malarstwa i grafiki, poprzez literaturę, muzykę, po teatr, taniec i architekturę. Wystawa świetnie to pokazuje. Przełom w sztuce, architekturze, muzyce, wyposażeniu wnętrz był skokowy. Estetyka Gustava Klimta, Kolomana Mosera, Oskara Kokoschki czy Egona Schielego była odległa od klasycznych dzieł o lata świetlne. Podobnie projekty architektoniczne Oskara Wagnera i Josefa Hoffmana czy dizajn i wyposażenie wnętrz uderzające do dziś nowoczesnością. Nie chodziło jednak tylko o estetykę i ekspresję. Wiedeń tamtych czasów to również miasto Zygmunta Freuda (także ma swoje muzeum) i narodziny psychoanalizy, Ludwika Wittgensteina i rewolucji w języku filozofii, Gustava Mahlera – innowatora opery, Arnolda Schönberga, który z kolei dokonał rewolty w muzyce. Wystawa w Muzeum Leopoldów liczy ponad tysiąc eksponatów, więc jest na co popatrzeć. Wiedeńska architektura Patrzeć warto też na architekturę Wiednia. Miałem to szczęście, że podczas ostatniego pobytu zamieszkałem w słynnym Grand Hotelu przy Ringu wiedeńskim (Ringstrasse), ulicy na tyle długiej – ciągnie się przez ponad 5 kilometrów, by pomieścić monumentalne budowle, z których miasto słynie. Jest tu i Opera Narodowa i wspomniane muzea przy placu Marii Teresy, stoją też gmachy Parlamentu, czy Uniwersytetu Wiedeńskiego. Jest i cała Dzielnica Muzealna. Niezwykle ciekawa jest historia Grand Hotelu, który wraz z hotelami Sacher, Bristol i Imperial należy do najsłynniejszych w mieście. W 1862 roku wiedeński hotelarz Anton Schneider najpierw kupił ziemię, a potem wybudował na niej hotel, który po otwarciu w 1870 roku szybko pokochała wiedeńska śmietanka towarzyska. Bajeczny wówczas Grand oferował 300 pokoi, 200 łazienek, salę balową, windy parowe i biuro telegraficzne, co na ówczesne czasy było absolutną sensacją. Spotykali się tutaj artyści, dziennikarze, politycy. Rozkochany w tym miejscu król walca Johann Strauss w 1894 roku świętował 50 lat pracy artystycznej. Po II wojnie światowej hotel został zamknięty. Później przez 20 lat był siedzibą Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, która wyprowadziła się z imponującego gmachu w 1989 roku. Kolejni właściciele kosztem 100 milionów euro przywrócili „Grandowi” dawny blask. Dobre to miejsce do zamieszkania nie tylko ze względu na fascynującą historię, ale też samo położenie właśnie przy Ringstrasse. Kawa po wiedeńsku Nie chcę wam niczego narzucać, ale… Uwielbiam wiedeńskie kawiarnie za panującą w nich atmosferę, wspaniałe wnętrza, za te wszystkie ciasta i ciasteczka. I za zapach świeżo mielonej kawy, który roznosi się po salach, ale też w pobliżu kawiarni. Wabi przechodniów tak skutecznie, że po prostu tam wchodzę. Rozsiadam się na wygodnych sprężynowych kanapach, zanurzam w lekturze gazety albo książki i zamawiam filiżankę czarnego aromatycznego naparu. Tak też było w jednej z najbardziej znanych kawiarni w mieście – Café Landtmann działającej od 1873 r. (była wówczas największą w Wiedniu), ulokowanej na parterze neobarokowego pałacu Lieben-Auspitz, w pobliżu Uniwersytetu Wiedeńskiego i ratusza. Jej gośćmi byli Zygmunt Freud, Marlena Dietrich, Paul McCartney czy Hillary Clinton i pewnie jeszcze wiele innych mniej lub bardziej znanych postaci nieodnotowanych w księdze gości. Lubię tu zaglądać w sobotę rano. Lubię też przyglądać się szarmanckim kelnerom w białych smokingach i czarnych muszkach poruszających się po sali z taką elegancją, że trudno oderwać od nich wzrok. Zamawiam kawę i kawałek czekoladowego ciasta. I to mi zawsze wystarczy, bym poczuł się jak w niebie. Co zjeść w Wiedniu Jeśli jednak poczujecie duży głód, to już spieszę ze sprawdzonymi adresami na obiad czy kolację. I pewnie nie będę oryginalny w swych polecajkach, ale nic na to nie poradzę, że uwielbiam sznycle wiedeńskie i tafelspitz, czyli austriacką sztukę mięsa. I to sztukę, że palce lizać! Wiedeńskiego sznycla chyba nikomu nie muszę przedstawiać. Właściwie pobyt w tym mieście bez zjedzenia tego kotleta dla mnie nie istnieje. Zazwyczaj rezerwuję stolik w restauracji Figlmüller przy Bäckerstraße, nazywanej domem sznycla wiedeńskiego. Kiedy w 1905 r. Johann Figlmüller otwierał małą winiarnię w pobliżu katedry św. Szczepana, nie mógł przypuszczać, że po latach będą to dwie restauracje, do których codziennie ustawi się ogonek gości, a stoliki trzeba będzie rezerwować z co najmniej kilkudniowym wyprzedzeniem. Wszystko po to, by skosztować cieniutko rozbitego kotleta cielęcego lub wieprzowego w delikatnej panierce, idealnie odchodzącej od mięsa oraz ziemniaczanej sałatki. Dziś to sztandarowe danie serwują potomkowie Figlmüllera w czwartym pokoleniu, bracia Hans Jr i Thomas Figlmüller. Podczas ostatniej podróży do Wiednia odkryłem jeszcze jedną restaurację ze sznyclami. Nazywa się Praterwirt i mieści przy Praterstrasse 45. To właściwie połączenie sklepu mięsnego z restauracją oraz barem, do którego na kufel piwa chętnie wpadają sąsiedzi tego miejsca. Atmosfera panuje tu swobodna, a w karcie dań oprócz sznycli są też steki, a na przystawkę zupa wołowa, smalec ze skwarkami i marynowaną cebulą, tatar wołowy czy kości szpikowe podawane z ciemnym chrupiącym pieczywem. Jeśli jednak wolicie mięso, ale w zdecydowanie lżejszym wydaniu, to polecam wspomniany tafelspitz. Wołowina duszona przez trzy godziny na wolnym ogniu to typowe austriackie danie. Uwielbiał je cesarz Franciszek Józef I, dlatego często podawane było na przyjęciach. A tym samym stało się niezwykle popularną potrawą. Na tafelspitz wybrałem się do restauracji Plachutta po sąsiedzku z zamkiem Schönbrunn, znanej z klasycznej kuchni wiedeńskiej. Jej właścicielami jest rodzina Plachuttów prowadząca kilka restauracji w Wiedniu. Nestor rodu, prof. Ewald Plachutta to jeden z najsłynniejszych kucharzy w Austrii (jego książki kucharskie sprzedały się w nakładzie ponad 1,5 mln egzemplarzy). Tak więc lepszego miejsca na pożegnalną kolację nie mogłem wybrać. Zasiadłem przy stoliku nakrytym białym obrusem. Chwilę później pojawiło się cesarskie danie, serwowane tradycyjnie w miedzianym garnku i z dodatkami, takimi jak szpinak, tarte i pieczone ziemniaki oraz sosami: jabłkowo-chrzanowym i szczypiorkowym. Mięso wyjęte z rosołu było delikatne i bardzo smaczne, podobnie jak sam bulion wołowy. Po tej kolacji obiecałem sobie, że następnym razem też zajrzę do rodziny Plachuttów, by spróbować innych tradycyjnych dań. Tak więc znów mam powód, by do Wiednia powrócić. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Tak podróżują celebryci i politycy. Sprawdziliśmy, jak VIP-y latają z lotniska Chopina
Dyskretna kontrola biletowo-bagażowa, elegancki salonik i limuzyna wioząca pod sam samolot. Sprawdziliśmy, jak na lotnisku Chopina podróżują celebryci, dyplomaci i biznesmeni korzystający z usługi VIP Line. Cena może szokować.
W tym artykule: Strefa VIP na lotnisku Chopina Ile kosztuje Strefa VIP? Zabieramy was do miejsca na lotnisku Chopina, o którym wielu pasażerów za pewne nie wie, bo nie widać go wchodząc do ogólnodostępnego terminala ze stanowiskami odpraw i nadawania bagażu. Mowa o Strefie VIP Line znajdującej się nie na poziomie odlotów, lecz na poziomie przylotów stołecznego portu lotniczego. Prowadzi do niej osobny podjazd, strefa ma także własny parking. Z czekających w środku luksusów mogą skorzystać pasażerowie, którzy wcześniej zarezerwują specjalną usługę i za nią zapłacą 1600 zł netto od osoby. Co jest w tej cenie? Strefa VIP na lotnisku Chopina Warto zaznaczyć, że VIP Line to zupełnie inna usługa niż saloniki biznesowe dostępne po odprawie, z których na co dzień korzystają pasażerowie latający w klasie biznes lub ci, którzy posiadają karty priority pass. W tym miejscu od samego początku goście traktowani są wyjątkowo, bo czeka na nich indywidualna i dyskretna odprawa i to bez kolejek. Strefa dla VIP-ów ma własną kontrolę biletowo-bagażową, celną oraz paszportową. Po jej przejściu podróżni mogą zrelaksować się w dwóch salonikach – Prezydenckim i Senatorskim, z wygodnymi kanapami, stolikami, książkami i magazynami do poczytania oraz barem z napojami bezalkoholowymi i alkoholowymi i ciepłymi czy zimnymi przekąskami. Przed podróżą pasażerowie mogą też zrelaksować się… w fotelu do masowania ciała. W strefie VIP od października jest także galeria fotografii Tomasza Gudzowatego – wystawa trwa do września 2025 roku. To kolekcja zdjęć wykonanych w różnych częściach świata o tytule „NINE”. Ekspozycja przedstawia dziewięć wielkoformatowych fotografii. Zdjęcia prezentują różne formy aktywności mieszkańców najróżniejszych zakątków świata. Oprócz wystawy w strefie VIP Line dostępne są także dwa albumy z twórczością artysty pt. „CLOSER” i „Photography as a New Kind of Love Poem”, które goście strefy VIP otrzymują w prezencie. VIP-y mogą także odświeżyć się przed lub po podróży, bowiem łazienki są z prysznicami. A gdy już zasiądą w fotelach, dzięki tabletom z aplikacją Baltony mogą wybrać i kupić wybrane produkty ze specjalną 20-procentową zniżką. Zakupy zostaną im dostarczone w pół godziny do saloniku. Kiedy nadchodzi czas odlotu, pasażerowie wiezieni są do samolotu limuzyną. Co ciekawe, mogą wcześniej sami zdecydować, czy chcą być pierwszymi czy ostatnimi pasażerami na pokładzie. Ile kosztuje Strefa VIP? Tanio nie jest. 1600 zł netto to cena jednorazowego wejścia do strefy VIP Line (kolejna osoba płaci 1000 zł netto). Jeśli ktoś podróżuje z dzieckiem w wieku 2–12 lat dodatkowo zapłaci 300 zł netto, a za zwierzaka – 100 zł netto. 600 zł netto kosztuje usługa City Transfer – na terenie Warszawy lub w promieniu 20 km od lotniska samochodami klasy Premium. Można też wykupić roczne karnety VIP: 10 wejść za 14,5 tys. zł netto, 30 wejść za 38,5 tys. zł netto, 50 wejść za 48,5 tys. zł. Źródło: Instagram @michalcessanis, National Geographic Traveler Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Klasą biznes do Osaki. Finnair stawia na stonowaną elegancję
Stonowane kolory, produkty od słynnych fińskich projektantów i kosmiczny fotel. Tak wygląda nowa klasa biznes linii Finnair. Przetestowałem ją, lecąc z Helsinek do Osaki.
Spis treści: Fotel bardziej jak sofa Dodatki mają znaczenie Posiłki w klasie biznes Klasa biznes Finnair To nie była krótka podróż. Ponad 13 godzin w samolocie Airbus A350 lecącym z Helsinek do Osaki. Dlatego cieszyłem się jak dziecko, że mogę ją odbyć na leżąco, a nie na siedząco. A właściwie w wielkim fotelu mogłem przyjmować każdą dowolną pozycję. I jeszcze zajadać się pysznościami z podniebnego bistro, tysiące metrów nad ziemią. Fotel bardziej jak sofa Linia lotnicza Finnair zmodernizowała kabiny klasy biznes we wszystkich swoich samolotach A350 i A330. Faktycznie, zmiana jest ogromna. Kilka lat temu miałem okazję lecieć w klasie biznes linii Finnair – była to podróż do Chin. Z tego lotu zapamiętałem proste w wyglądzie, jasne i wygodne fotele rozkładające się do pozycji łóżka. Problem był jednak w tym, że nie dawały pasażerom żadnej prywatności. Każdy mógł obserwować sąsiada, podglądać co robi w danym momencie, co sprawiało pewien dyskomfort podczas dalekiego lotu. Teraz nie ma o tym mowy – największa zmiana dotyczy właśnie foteli w klasie biznes. To nie są zwykłe siedziska, lecz ciemnogranatowe kokony z dyskretnym oświetleniem, schowkami na drobiazgi, portami USB A i C, gniazdkiem do podłączenia komputera i bezprzewodową ładowarką do smartfona, w których można zrelaksować się podczas dalekiej podróży. Zostały zaprojektowane przez amerykańską firmę Collins Aerospace, specjalizującą się w rewolucyjnych projektach na rynku lotniczym. Ich twórcom zależało na tym, by przypominały bardziej sofę w domu niż fotel lotniczy. Z takiej sofy można korzystać w różnych pozycjach – i na siedząco i na leżąco. A jednocześnie daje możliwość wygodnej pracy przy komputerze czy też zjedzenia posiłku przy wysuwanym stoliku w kolorze jasnego drewna. Dodatki mają znaczenie Fotel faktycznie jest wygodny. Do tego każdy pasażer dostaje dwie poduszki – większą i mniejszą. Mogą one służyć za podłokietniki czy też podkładkę pod odcinek lędźwiowy kręgosłupa, co przydaje się zwłaszcza przy wspomnianej już pracy z laptopem. Jednak największe wrażenie robią dodatki. Poduszki, prześcieradła i kołdry, a także kosmetyczki dla gości klasy biznes zaprojektowane zostały przez firmę Marimekko. 60 lat temu stworzyła ona swój flagowy wzór – kwiat Unikko (ma już ponad 100 wersji kolorystycznych). We wzorach tej marki (dziś nie są to już tylko kwiaty) od lat kochają się nie tylko Finowie. Możecie przeczytać o tym w najnowszym wydaniu polskiej edycji „ELLE Decoration”, w którym poznacie fascynującą historię Marimekko (magazyn kupicie w sklepie Kultowy.pl). Tekstylia to jednak nie wszystko. Dania w klasie biznes serwowane są na porcelanie Iittala zaprojektowanej przez Harri Koskinena. To jeden z najbardziej znanych fińskich projektantów, laureat prestiżowej nagrody Compasso d’Oro w 2005 roku. Jego prace od lat doceniane są przez miłośników prostego i praktycznego wzornictwa. Takie też są teraz talerze, półmiski, miseczki czy filiżanki na pokładzie fińskiego przewoźnika. Klasyczne i eleganckie. Posiłki w klasie biznes Zapytacie, no dobrze, porcelana porcelaną, ale co na niej podano? Podczas lotu z Helsinek do Osaki pasażerowie klasy biznes mieli takie menu. Na przystawkę: tartę z krewetkami podawaną z wędzonym na zimno łososiem, ikrą z pstrąga tęczowego, marynowanym koprem włoskim i ogórkiem, hummus z jarmużu z sezonowymi warzywami, marynowaną rzodkiewką i plastrami szwedzkiego sera Västerbotten, który przez Szwedów uznawany jest za króla serów i nieraz trafiał na królewskie stoły. Danie główne do wyboru: wolno gotowaną wołowinę w panierce, podawaną z grzybami, puree z warzyw i sosem na bazie czerwonego wina (to był mój wybór), pstrąga tęczowego w panierce panko z dodatkiem chrzanu i musztardy, smażonego pora i pieczonych warzyw. A na deser: czekoladową markizę z polewą jagodową, ciasto limonkowe z kruszonką z solonym karmelem,, bitą śmietaną i jagodami (to był mój wybór). Do tego podawane były wykwintne alkohole oraz napoje bezalkoholowe, w tym pyszny fiński sok jagodowy. Po tak obfitym posiłku mogłem wygodnie ułożyć się w swoim kokonie i na 18-calowym ekranie obserwować trasę mojego lotu. A potem przykryć się miękką kołdrą i przespać większość podróży. Półtorej godziny przed lądowaniem dostałem śniadanie: jajecznicę z serem Västerbotten, kiełbaską, pomidorami, grzybami, a także jogurt oraz owoce. I oczywiście jagodowy sok. Klasa biznes Finnair Podsumowując: nowa klasa biznes linii lotniczej Finnair jest bardzo stonowana. Nie chodzi tylko o granatowy fotel, ale też o wszystkie dodatki w kolorach ziemi. Nie drażnią zmysłów, raczej je uspokajają, co w tak długiej podróży na pewno jest dobre. Choć przyznaję, że brakuje mi tu nieco kolorystycznego szaleństwa. Oczywiście można zastanawiać się, czy w tak dalekiej podróży samolotem jakiekolwiek szaleństwo jest potrzebne, czy może bardziej odpoczynek i spokojny sen, by mieć siłę na szaleństwa tam, dokąd się zmierza. Ile to kosztuje Porównanie cen biletów linii Finnair w klasie biznes, premium economy i w klasie ekonomicznej: Bilet w klasie biznes na trasie Warszawa–Helsinki–Osaka–Helsinki–Warszawa kosztuje ok. 12 tys. zł. Można także np. polecieć w jedną stronę w klasie biznes, a wrócić w nowej klasie premium economy. Koszt biletu w dwie strony przy mieszanych klasach podróży to wydatek ok. 9,5 tys. zł. Bilet w dwie strony w klasie premium economy kosztuje ok. 6,3 tys. zł. Bilet w klasie ekonomicznej na tej trasie w dwie strony kosztuje ok. 3,2 tys. zł. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Dolny Śląsk jak nigdy wcześniej potrzebuje turystów. Nie odwołujcie rezerwacji!
Turyści masowo zaczęli odwoływać rezerwacje w hotelach i pensjonatach, a także w atrakcjach turystycznych na Dolnym Śląsku – alarmują mieszkańcy, którzy pracują w branży turystycznej. I apelują, by tego nie robić. Choć powódź przyniosła w regionie olbrzymie straty, to nie w całym województwie, lecz w kilku gminach, a kilka innych podtopiła. Wiele atrakcji wciąż jest otwartych, a właściciele tych, który zmagali się z wielką wodą, uruchamiają je na nowo.
Spis treści: Trudna sytuacja dolnośląskiej turystyki Wycieczki szkolne mile widziane Lista atrakcji – Mam nadzieję, że w przyszły weekend wznowimy spływy pontonowe – mówi z nadzieją w głosie Mariusz Dubiel, właściciel firmy ski-raft, organizator spływów Przełomem Bardzkim w Kotlinie Kłodzkiej. I opisuje sytuację: – Obecnie mamy niemal stuprocentowy wskaźnik odwołań rezerwacji. To prawdziwy dramat, bo nasi goście rezygnują nawet ze spływów umówionych za miesiąc czy z wyjazdów integracyjnych. Ale są też takie grupy, które na integracje do nas przyjeżdżają. Płacą za pobyt, i zamiast spływów pomagają nam sprzątać. I to jest wspaniałe – dodaje. Podkreśla, że Nysa już się uspokoiła i nie ma żadnego zagrożenia podczas spływów. Co ciekawe, rozmawiam z nim, kiedy właśnie rzeką płynie i sprawdza, jak wygląda sytuacja. Trudna sytuacja dolnośląskiej turystyki Ale nie tylko Mariusz apeluje, by goście przyjeżdżali, wypoczywali na Dolnym Śląsku i zostawiali tu swoje pieniądze. Inaczej region, który przede wszystkim żyje z turystyki czeka fala zwolnień w tej branży. – Czekamy na gości. Słońce znów świeci, kończy się porządkowanie terenów. To, czego ludzie potrzebują to praca, aby przedsiębiorcy turystyczni i zatrudnieni u nich mieszkańcy Dolnego Śląska mieli środki do mierzenia się ze skutkami wielkiej wody. Przyjeżdżajcie! – mówi Ela Szumska z Kopalni Złota w Złotym Stoku. Aneta Macherzyńska z Urzędu Miasta w Polanicy-Zdroju dodaje: – Od początku tygodnia, zauważyliśmy, że turyści zaczęli masowo odwoływać swoje rezerwacje. Dotyczy to miejscowości uzdrowiskowych, w tym Polanicy-Zdroju, które powódź szczęśliwie ominęła. Nasi hotelarze i restauratorzy alarmują i proszą o wsparcie. Wielu powodzian jest tutaj zatrudnionych i jak tak dalej pójdzie, to może być źle. Potrzebujemy turystów jak nigdy wcześniej! Wycieczki szkolne mile widziane Jakub Feiga z Dolnośląskiej Organizacji Turystycznej podkreśla, że nie ma formalnych przeciwwskazań do organizacji wycieczek szkolnych w regionach tam, gdzie infrastruktura funkcjonuje bez problemów. A takich gmin jest wiele również na Ziemi Kłodzkiej i w Karkonoszach.– Również turyści indywidualni i grupowi mogą być spokojni. Na pewno u nas wypoczną – dodaje. – Szczególnie teraz Dolny Śląsk będzie potrzebował waszego wsparcia. Dlatego jako Dolnoślązaczka pisząca o tajemnicach historii, kochająca szczególnie ten rejon, proszę: sprawdźcie, zanim odwołacie. Zadzwońcie, zapytajcie, zanim podejmiecie taką decyzję. Bo w tej całej sytuacji te decyzje są podwójnie ważne, a ja obiecuję, że ten jeden z najpiękniejszych rejonów świata, odwdzięczy się Wam stokrotnie – zachęca Joanna Lamparska, dziennikarka National Geographic Traveler. Lista atrakcji Dolnośląska Organizacja Turystyczna przygotowała i stale aktualizuje listę dostępności dolnośląskich atrakcji turystycznych w tym trudnym czasie po powodzi. Jest ona dostępna w aktualnościach na stronie dolnyslask.travel. Wśród atrakcji, które znajdują się na Ziemi Kłodzkiej i już zapraszają gości są m.in.: unikatowy młyn papierniczy w Dusznikach-Zdroju, Muzeum Zabawek w Kudowie-Zdroju. W Karkonoszach i Górach Izerskich działają m.in.: Sky Walk Ścieżka w chmurach w Świeradowie-Zdroju, Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze, Huta Szkła Julia w Piechowicach. Na pozostałych obszarach występowały głównie mniejsze podtopienia. Dziś już nie ma żadnych problemów ze zwiedzaniem okolic Wałbrzycha, Borów Dolnośląskich czy Doliny Baryczy. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Odwiedziłem pierwszą w Polsce restaurację z Zieloną Gwiazdką Michelin. Czym zasłużyła na to wyróżnienie?
Gdańska restauracja Eliksir jako pierwsza w naszym kraju otrzymała z Zieloną Gwiazdkę Michelin. Łączy ona wyśmienitą kuchnię z dbałością o lokalny rynek i ochronę środowiska.
W tym artykule: Restauracja Eliksir – gdzie się znajduje Co dostałem na talerzu i ile to kosztuje Regionalne produkty Segregowanie odpadów to nie wszystko Szlak Gdańsk-Pomorskie Culinary Prestige Czym jest Zielona Gwiazdka Michelin? Wyróżnienie to po raz pierwszy wprowadzone zostało w 2020 roku. Jest przyznawane restauracjom, które są wzorem do naśladowania w zakresie zrównoważonych praktyk. Otrzymują je lokale, które łączą doświadczenie kulinarne na najwyższym poziomie bazujące na lokalnych produktach z wyjątkowymi zobowiązaniami do ochrony środowiska. Wyróżnienie to ma na celu promowanie działań na rzecz zrównoważonej gastronomi i ekologii. Zobowiązuje do trwałych praktyk w tej materii. Inspektorzy Michelin zwracają szczególną uwagę na takie aspekty, jak: pochodzenie składników, sezonowość produktów, wpływ na środowisko, systemy zarządzania odpadami, recykling, komunikacja z gośćmi na temat zrównoważonego podejścia restauracji. Restauracja Eliksir – gdzie się znajduje Restauracja Eliksir mieści się w Willi Komendanta. To budynek z 1882 r. w Garnizonie – historycznej części dzielnicy Gdańsk Wrzeszcz. Dziś staje się ona interesującym miejscem na kulinarnej mapie miasta. Początki Garnizonu sięgają końca XIX wieku, kiedy zbudowano tu koszary dla Czarnych Huzarów Cesarza Wilhelma II. Po II wojnie światowej teren stał się bazą dla Ludowego Wojska Polskiego. Likwidacja bazy w latach 90. XX wieku otworzyła drogę dla nowych możliwości. Dziś powstają tu mieszkania i biura oraz restauracje. Eliksir jest połączeniem koktajlbaru, restauracji, cigar roomu oraz przestrzeni eventowej. Specjalnością tego miejsca jest koktajl pairing, czyli dopasowywanie koktajli do podawanych dań. Wybrałem się więc do restauracji prowadzonej przez szefa kuchni Pawła Wątora, by skosztować menu degustacyjnego składającego się z sześciu dań i pięciu koktajli. Chciałem sprawdzić, czy jest tu smacznie, ale przede wszystkim dowiedzieć się, jak Eliksir dąży do zrównoważonego rozwoju w gastronomii. Co dostałem na talerzu i ile to kosztuje Po przekroczeniu progu restauracji goście wchodzą najpierw do baru. I to nie byle jakiego, bo z wyborem 400 alkoholi z całego świata serwowanych przy długim, drewnianym barze. Wnętrza w całej restauracji są stonowane i klimatyczne. Atmosfera zaś swobodna, toteż nie trzeba tu przychodzić w wieczorowych kreacjach czy pod krawatem. Zdarza się, że szef Paweł Wątor osobiście wita gości, choć, jak wiadomo, jego królestwem jest kuchnia. A jest to kuchnia wybitna, o czym zacząłem się przekonywać tuż po spróbowaniu pierwszych dań. Do wyboru są potrawy z tradycyjnej karty dań z przystawkami, zupami, daniami głównymi i deserami oraz dwa menu degustacyjne – wegetariańskie oraz mięsne. Zdecydowałem się na to drugie, by próbując mniejszych porcji mieć większą różnorodność smaków. Kelnerzy podali mi na początek pyszny chleb na zakwasie z palonym masłem i puszystym smalcem, a do tego kieliszek szampana. Następnie na stole zaczęły pojawiać się dania: mazurska polędwica wołowa z żółtkiem i szalotką, wędzony jesiotr z kawiorem i hibiskusem, żurek na zakwasie z kiszonego selera z przepiórczym jajkiem, rozpływający się w ustach boczek z jabłkiem i ziemniakiem, pstrąg z pietruszką i agrestem, na deser domowego wyrobu mascarpone z kaszubską ratafią (to tradycyjna nalewka z wiśni, ziół i przypraw), truskawką i makiem, do tego pięć alkoholowych koktajli – jest także wersja bezalkoholowa. Taka uczta kosztuje 355 zł za dania i 219 zł za koktajle (wersja bezalkoholowa 119 zł). Wszystko, czego skosztowałem było smaczne. Z pewnością tu wrócę z przyjaciółmi. Regionalne produkty Diabeł jak zawsze tkwi w szczegółach. A w przypadku Eliksiru – w produktach, z jakich przygotowywane są dania. Oraz w zasadzie zero waste. Np. z obierek warzywnych powstają tutaj chipsy, a ze skórek cytrusowych barmani przygotowują kordiały, lemoniady i syropy. Blisko 80% produktów w Eliksirze jest regionalnych. Jak chociażby: kawior Antonius z ekologicznego gospodarstwa rybackiego Gosławice, certyfikowana wołowina z gospodarstwa w Gierlaszkach na Mazurach, śmietany, jogurty czy masło z zakładu mleczarskiego „Śnieżka” w Perlinie, świnia jabłkowa, której podstawą karmy są naturalne ogryzki jabłek, pstrągi i jesiotry z Zielenicy z Pomorza Zachodniego, kozie sery od Kaszubskiej Kozy w Robaczkowie na obrzeżach Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego, sery od Burych Misiów, produkowane przez podopiecznych fundacji wspólnoty Burego Misia im. Bogdana Jasińskiego z Kościerzyny. Jest także kawa z gdyńskiej palarni, grzyby i owoce z Bydgoszczy oraz domowej roboty przetwory. Regionalne są także napoje. – Bardzo ważne jest dla nas wspieranie lokalnych producentów i korzystanie z dobrej jakości produktów – mówi Paweł Wątor. Jednak nie tylko to w przypadku Eliksiru zdecydowało o międzynarodowym sukcesie i pierwszej w Polsce Zielonej Gwiazdce Michelin. – Idea zrównoważonego rozwoju niezmiennie przyświeca nam od 8 lat. Cały czas rozwijamy nasze działania w tej dziedzinie – przyznaje Wątor. Segregowanie odpadów to nie wszystko Jakie są zatem te działania? Restauracja m.in. inteligentnie zarządza energią. Dzięki specjalnemu, polskiemu systemowi Fibaro zaoszczędza do 23 proc. energii cieplnej każdego roku. Wszystkie tekstylia prane są w ekologicznej pralni. Ogromną wagę przywiązuje się do segregowania odpadów. Dostawcy zobowiązani są do zabierania ze sobą opakowań zbiorczych, dzięki czemu restauracja umożliwia ponowne ich wykorzystanie. Poza tym w Eliksirze używa się energooszczędnej zmywarki. Odzyskuje ona energię zawartą w ściekach i parze wodnej i wykorzystuje ją do ogrzewania zimnej wody wlotowej, co pozwala na obniżenie zużycia prądu. Co ciekawe, w przeciągu ostatniego roku restauracja zdołała obniżyć swoją emisję CO2 aż od 7 proc. w porównaniu do roku 2022. Dzięki licznym inicjatywom, Eliksir przyczynił się do wygenerowania 41 ton CO2 w 2023 roku. – Dzięki naszym dotychczasowym działaniom w duchu eko, jako jedna z 14 ﬁrm z Polski jesteśmy częścią eksperymentalnego projektu Unii Europejskiej ETSM2030. Ma on na celu stworzenie systemu zrównoważonego rozwoju dla turystyki – mówi Paweł Wątor. – Chcemy otrzymać zielony listek, który jest dowodem na to, że ﬁrma podejmuje świadome działania wspierające ochronę środowiska i zrównoważony rozwój. Na stronie internetowej restauracji www.eliksir.pl można się zapoznać ze szczegółowymi raportami z emisji CO2. Przeczytamy tam też o innych proekologicznych działaniach gdańskiego lokalu. Szlak Gdańsk-Pomorskie Culinary Prestige To propozycja dla smakoszy jakościowych kulinariów, które oferuje region pomorski. Szlak tworzą restauracje gotujące w zgodzie z przyjętą filozofią slow food i serwujące autorskie dania, bazujące na regionalnych produktach na najwyższym europejskim poziomie. Szlak kulinarny to nie tylko oferta restauracyjna, ale również szereg wydarzeń kulinarnych, takich jak: Noc Restauracji, Sopot od kuchni, czyli Slow Food Festival, Święto Szparagów, Chmielaton, Festiwal Żurawiny, Truskawkobranie, Pomorska Gęsina na św. Marcina, Festiwal Pomuchla. Więcej informacji znajdziecie na pomorskie-prestige.eu. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Spędziłem noc w hotelu tuż przy lotnisku Chopina. Tego widoku z okna nigdy nie zapomnę!
Teoretycznie takie sytuacje utrudniają podróż: samolot startujący w godzinach nocnych (red-eye flight), startujący bardzo wcześnie rano albo gorzej – odwołany lot. Na pomoc przychodzi pobyt w hotelu zlokalizowanym przy lotnisku, z którego skorzystałem podczas ostatniej dalekiej podróży.
W tym artykule: Cichy pokój Śniadania od 5 rano Ile to kosztuje Historia hoteli na lotniskach Rezerwuj pokoje na godziny Nigdy wcześniej nie spałem w hotelu przy lotnisku. Jednak tym razem leciałem wcześnie rano z przesiadką przez Monachium do Nowego Jorku i chciałem nocować jak najbliżej lotniska Chopina w Warszawie. Zarezerwowałem więc pokój w 5-gwiadkowym hotelu Renaissance, który chwali się, że z recepcji na terminal jest zaledwie 67 kroków. Następnego dnia liczyłem kroki i wyszło mi o jeden mniej. Cichy pokój W hotelu do dyspozycji gości jest bar, dwie restauracje, club lounge, siłowania, strefa SPA i basen. A oprócz standardowych pokoi są także apartamenty. Do hotelu przyjechałem po godzinie 15, tak by zrelaksować się przed daleką podróżą – nie tylko w basenie, ale także w wyciszonym, gustownie urządzonym pokoju. W ogóle nie było słychać lądujących i startujących samolotów. Za to widok na nie z okna miałem rewelacyjny. W pokojach hotelu Renaissance jest bardzo cicho, ponieważ wykorzystywane są okna, składające się z trzech szyb. Każda z szyb ma różną grubość. Do tego dochodzi zwiększona liczba okuć na skrzydle, co poprawia ich szczelność, a co za tym idzie – także akustykę. Ściany budynku hotelu przy lotnisku mają standardowo zwiększone przekroje i dodatkowe warstwy izolacji. Wreszcie – przed oddaniem budynku do użytku wykonuje się specjalistycznym sprzętem pomiary akustyczne pod względem przenikania hałasu do wnętrza, biorąc pod uwagę różne pory dnia. Czyli spokojny sen, choć z widokiem na startujące samoloty, jest zapewniony. Śniadania od 5 rano Następnego dnia, wcześnie rano mogłem zjeść śniadanie. Są one podawane gościom już od 5 rano, co jest ogromnym plusem. I to w ogóle dobra wiadomość nie tylko dla turystów, ale nawet dla mieszkańców Warszawy, którzy akurat muszą zjeść śniadanie o świcie. Taksówką z centrum dojadą tu w 10 minut i mogą raczyć się do woli do godziny 11 daniami na bazie jajek, wypiekami, wędlinami, serami, pastami, warzywami, owocami, wegańskimi potrawami zero waste. Po śniadaniu mogłem ruszać w wymarzoną podróż do Nowego Jorku. Ile to kosztuje Ceny standardowych dwuosobowych pokoi w Renaissance Warsaw Airport Hotel poza sezonem zaczynają się od ok. 350 zł za noc, a w sezonie od ok. 600 zł. Ceny apartamentów to odpowiednio 1000 zł i 1400 zł. Więcej informacji na www.marriott.com. Historia hoteli na lotniskach Początkowo hotele na lotniskach to była usługa typu bed and breakfast. Prosty dizajn, niewielu pracowników, brak udogodnień typu siłownia czy wyciszone ściany. Dziś jednak na lotniskach znajdują się pełnoprawne 5-gwiazdkowe hotele. Kto był pionierem hoteli zlokalizowanych na lotniskach pozostaje kością niezgody. Z jednej strony za pioniera uważa się sieć Hilton Hotels & Resorts, która w 1959 roku otworzyła taki obiekt w San Francisco. Z drugiej strony środowisko związane z lotnictwem twierdzi, że pierwszy był hotel zbudowany w 1929 roku na terenie lotniska w Oakland. Jeszcze inne źródła mówią, że pierwszy był hotel Dearborn Inn w Detroit (1931). Jego pomysłodawca, Henry Ford, zainwestował w projekt, gdy zdał sobie sprawę, że pasażerowie korzystający z lotniska jego imienia nie mieli gdzie zjeść ani przespać się bliżej niż w Detroit. Dziś Dearborn Inn należy do sieci Marriott International. Rezerwuj pokoje na godziny Pewne jest jedno – jeśli globalnie każdego dnia w podróż samolotem rusza nawet 10 mln osób, to hotel przy lotnisku ma sens. Tym bardziej, że w przeciwieństwie do tradycyjnych hoteli ze stawkami za całą dobę, niektóre oferują opcje godzinowego pobytu. Jedna z bardziej znanych platform rezerwacyjnych do tego typu pobytów to www.byhours.com. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Zamek Grodno liczy sobie już ponad 700 lat. Wiąże się z nim mroczna historia
Przemierzając Dolny Śląsk, poznałem receptę na dobre życie. I wróciłem z pysznymi wspomnieniami. Ponadto odwiedziłem jedną z najpiękniejszych warowni w regionie, czyli zamek Grodno.
W tym artykule: Pizza z pieca Hefajstos Rzeczy ulotne Marny los Małgorzaty W sercu gór Swoich Leszczynowy sad i Złota Woda I pomyśleć, że nasz wymarzony dom, nasz azyl z dala od miasta, znaleźliśmy i kupiliśmy w Blue Monday, najbardziej depresyjny dzień w roku – śmieje się Paweł Inglot, który wraz z żoną Olgą we wsi Dębno niedaleko Wołowa otworzyli agroturystykę Inglotówka. Zanim jednak przyjęli w ubiegłym roku pierwszych gości, organizowali lekcje konnej jazdy i zajęcia z hipoterapii. Olga jest bowiem instruktorką jeździectwa. I to od koni wszystko się zaczęło. Oboje są z Wrocławia. Paweł przez 15 lat prowadził firmę reklamową, Olga, architektka krajobrazu, graficzka, ilustratorka i specjalistka od wzornictwa przemysłowego, zajęła się wychowywaniem trzech córek. A gdy te podrosły, wróciła do pracy. Na dodatek znalazła ją… w Gdańsku. Dzielili więc z Pawłem życie na dwa miasta. – Aż przyszła chwila, kiedy uznaliśmy, że dość już tej tułaczki, że albo teraz, albo nigdy. I postanowiliśmy wynieść się za miasto i zająć naszą pasją, jaką są konie – wspomina Olga. Wymarzonego miejsca szukali w różnych regionach Polski, nawet na Żuławach Wiślanych oraz na Podkarpaciu, gdzie Paweł w dzieciństwie spędzał lato u babci i jak mówi, zawsze lubił „szwendaczki po łąkach i polach”. – Chciałam, żeby w okolicy było dużo lasów, żebym mogła po nich jeździć konno. Ostatecznie uznaliśmy też, że choć chcemy mieszkać poza miastem, to jednak nie więcej niż godzinę jazdy od Wrocławia. I tak trafiliśmy do wsi Dębno. Zaryzykowaliśmy, ale mieliśmy też poduszkę finansową, która dała nam poczucie bezpieczeństwa – dodaje Olga. Pizza z pieca Hefajstos Siedzimy w starej stajni, której historia sięga 1914 r. To właśnie tutaj przyjmowani są goście. Na parterze jest kuchnia z najprawdziwszym glinianym piecem, który ulepił zdun Gustaw i któremu nadał imię Hefajstos, a na piętrze przytulne pokoje z miejscami nawet dla 12 osób. – Masz ochotę na pizzę? – dopytuje Paweł. Pewnie, że mam! Tyle że w Inglotówce goście sami ją muszą sobie przygotować, a przy okazji integrować się ze sobą. – Pomyślałem, że to świetny sposób na proste warsztaty, bo kto nie lubi pizzy? I to był strzał w dziesiątkę, gdyż nie tylko goście, którzy u nas nocują, na nie przychodzą, ale też sporo sąsiadów, mieszkańców gminy Wołów – dodaje gospodarz. Dla mnie jednak robi wyjątek i sam staje przy kuchennym blacie. Widzi, że po kilkugodzinnej podróży z Warszawy jedyne, na co mam ochotę, to zasiąść do stołu, zjeść coś dobrego i napić się marokańskiej miętowej herbaty, którą właśnie zaparzyła Olga. Perła w koronie polskich kolei. Trasa łącząca Wałbrzych z Kłodzkiem zachwyca na każdym kroku Dziewięć stalowych mostów, czterdzieści pięć wiaduktów, trzy tunele. Razem to 286. Wiem, coś nie psuje, ale 286 to nie suma wymienionych atrakcji, tylko numer linii kolejowej, która łącz... Paweł podaje mi trójkątny placek z pyszną pomidorową salsą, serem i salami na ceramicznym talerzyku. I to nie byle jakim, bo wypalonym i pomalowanym w konie przez Olgę w jej małej przydomowej pracowni. Tak, Olga zdecydowanie jest kobietą wielu talentów! I lubi urządzać wnętrza, co widać dobrze w odrestaurowanej stajni. Z koryta, z którego krowy i konie piły kiedyś wodę, powstał zlew (choć najpierw miały być w nim posadzone zioła), rodzinny stół został zbity ze starej więźby dachowej, a kuchenna wyspa, przy której siedzimy na wysokich barowych stołkach – z desek z odzysku. Kredens, gdzie trzymane są szklanki czy kieliszki, jest zaś od przyjaciółki – zbieraczki staroci z Wrocławia, która wstawiła go do Inglotów na przechowanie, a został na zawsze. Olga w urządzaniu stajni nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa. Wnętrza chce zapełnić sztuką, wyposażyć je rzeczami od lokalnych artystów, które będzie można także kupić. Przysiada się do nas Ida, najmłodsza z trzech córek Inglotów. – To mój ulubiony dom, mamy dwa pieski Lolę i Pakusia, pięć kotów i dziesięć koni – wylicza. A Paweł dodaje, że wiosną i latem można poleżeć na ich łące, poczytać książki, a przez cały rok zregenerować się w leśnym spa – w Inglotówce jest i sauna, i bania, z których każdy może skorzystać. Rzeczy ulotne Dopytuję Olgę i Pawła, co dała im wyprowadzka na wieś. – Zdecydowanie zwolniliśmy i zaczęliśmy dostrzegać rzeczy ulotne. Chłoniemy zapachy, dźwięki, przemiany zachodzące w naturze. Ćwiczymy naszą uważność. Cieszymy się, gdy widzimy żurawie przelatujące nad domem albo niebo pełne gwiazd, którym zachwycamy się zwłaszcza wiosną i latem, leżąc na kocu – odpowiadają. Choć przyznają, że agroturystyka to także ciężka codzienna praca, zwłaszcza gdy prowadzi się ją tak jak oni – angażując się na tysiąc procent, a nie traktując tego jako dodatkowe zajęcie. Bo, jak podkreślają, zależało im na stworzeniu miejsca prawdziwie rodzinnego, zgodnego z ich filozofią życia, charakterem i sercem. – Zapuściliśmy tu korzenie – mówi z pełnym przekonaniem Olga. W tak pięknym, odludnym miejscu i z tak dobrą energią przekazywaną przez właścicieli nawet i ja miałbym ochotę zapuścić korzenie, gdyby nie fakt, że Inglotówka była jedynie krótkim przystankiem w mojej podróży przez Dolny Śląsk. Jechałem bowiem w stronę Sudetów Środkowych, by odkryć w nich jeszcze więcej miejsc idealnych na ucieczkę od miasta. „Najpiękniejszy region Polski". To tu łączą się góry i woda Na Dolny Śląsk trafiłem dosyć późno, bo dopiero pod koniec studiów. Na miłość nigdy nie jest jednak za późno. Szklarska Poręba i Lądek-Zdrój to dziś jedne z moich ulubionych miejsc ... Marny los Małgorzaty Kręta droga poprowadziła mnie do jednej z najpiękniejszych warowni na Dolnym Śląsku, zamku Grodno w Zagórzu Śląskim znajdującego się na Europejskim Szlaku Zamków i Pałaców. Jest na nim ponad 20 historycznych obiektów z regionu, m.in. zamki Czocha, Książ, Grodziec, Sarny, Topacz czy Wleń. Grodno jest jednym z najlepiej zachowanych, a jego początki w tym miejscu sięgają czasów Piastów Śląskich. Pod koniec XVI w. zamek został przebudowany na renesansową rezydencję. Stoi na górze Choina, 450 m n.p.m. Dojść do niego może każdy i to bez zadyszki. Spacer z bezpłatnego parkingu zajmuje maksymalnie kwadrans. W zamku można zobaczyć wiele z zachowanych średniowiecznych murów, jak i niektóre z ocalałych renesansowych pomieszczeń, a oprowadzanie przez przewodnika wliczone jest w cenę zwiedzania. Odwiedzam więc budynek bramny (można w nim przenocować), kaplicę z renesansowym portalem, sień zamkową, salę tortur, oglądam krzyże pokutne, dziedziniec górny, sale rycerską i myśliwską. Zaglądam też do lochu księżniczki Małgorzaty. Biedaczka skończyła marnie, walcząc o prawa kobiet. Jak głosi legenda, kiedy Śląskiem władali jeszcze książęta z rodu Piastów, zamek Grodno dzierżył mężny, dumny burgrabia, a w warowni mieszkała z nim córka Małgorzata. Kiedy dziewczyna skończyła 13 lat, ojciec postanowił wydać ją za mąż. Ale nie za tego, w którym się zakochała (był jednym z rycerzy starających się o jej rękę), a za 70-letniego, majętnego właściciela sąsiedniego zamku, który po pochowaniu czwartej żony zapragnął nowej. Małgorzata nie chciała takiej przyszłości, dlatego w trakcie jednej z przechadzek z niechcianym kandydatem na męża zepchnęła go z Kruczych Skał wznoszących się stromo nad rzeką Bystrzycą. Zginął na miejscu. Niestety, ojciec widział wszystko z zamkowej wieży. Małgorzatę zamknął w lochu i skazał na okrutną śmierć z głodu. Tę historię opowiadają sobie wszyscy ci, którzy wchodzą na zamkową wieżę i palcami wskazują skały, na których Małgorzata walczyła o swoją niezależność. I zachwycają się panoramą na znajdujące się po stronie zamku Góry Wałbrzyskie i będące po drugiej stronie malowniczej rzeki Bystrzycy, zmieniającej się wyżej w zaporowe Jezioro Bystrzyckie, Góry Sowie. Wychodząc z zamku, podpytuję jeszcze przewodnika, gdzie warto coś zjeść w okolicy, bo zaczynam odczuwać lekki głód. – Jedź na pstrąga do Cichej Wody. Niczego lepszego nie trafisz! – zapewnia. W sercu gór Swoich Po pół godzinie jazdy docieram do Lasocina w sercu Gór Sowich, miejscowości położonej na szlaku na szczyt Wielkiej Sowy (1015 m n.p.m.). To właśnie tutaj znajduje się rodzinna agroturystyka Cicha Woda, założona ponad 20 lat temu przez Szymona Balaka i jego żonę Mirosławę, a prowadzona dziś przy wsparciu syna Grzegorza i synowej Magdy. – Wszystko zaczęło się przez przypadek. Od niewielkiego zadaszonego grilla, na którym zaczęliśmy przyrządzać pstrągi wyławiane z naszego stawu. Pewnego dnia przyszła do nas grupa letników i spytała, czy poczęstujemy ich rybą. Tak też się stało, a następnego dnia przyprowadzili kolejnych turystów, którzy już za grillowanego pstrąga chcieli zapłacić – wspomina 76-letni pan Szymon, któremu zdecydowanie mogę pozazdrościć wigoru. Od tamtej pory w Lasocinie wiele się zmieniło. Zamiast budki z grillem jest pokaźnych rozmiarów restauracja, są pokoje dla gości, którzy dopominali się miejsc noclegowych po wieczorach spędzonych przy rybie i różnych napitkach. Jest także niewielki ogród, w którym można się pobawić z alpakami albo suczką Lili uwielbiającą dzieci. A wokół lasy i górskie zbocza, na których wypasają się owce i kozy. Jak magnes przyciąga turystów na Dolny Śląsk. Kupujesz 1 bilet, zwiedzasz 4 atrakcje „Explore Wałbrzych”, czyli wspólny bilet do największych atrakcji turystycznych miasta, okazał się prawdziwym strzałem w dziesiątkę i magnesem przyciągającym turystów. – Ludzie zaczęli zamawiać tyle pstrągów (sprowadzane są z hodowli nadmorskich i wpuszczane do stawu), że w kuchni pracowała już nie tylko mama, ale też ciocie Ela, Mariola i Rózia, której szarlotka trafiła nawet do menu. Bez nich byśmy sobie nie poradzili – opowiada Grzegorz. W restauracji wszystkie stoliki zajęte. Mój pstrąg wychodzi dziś spod ręki Agnieszki, szefowej kuchni. Jest niezwykle aromatyczny – to za sprawą czosnku i mieszanki ziół, która jest rodzinnym sekretem i nie zmieniła się od lat. – Jeśli tak lubisz ryby, to musisz jechać do łowiska Złota Woda. Tam też zjesz pysznego pstrąga. Moja córka Kalina go bardzo lubi. Jest podawany zupełnie inaczej niż u nas – poleca Grzegorz, a ja zapisuję adres tego miejsca i planuję wpaść na kolację. Po uczcie w Cichej Wodzie jadę do wsi Łomnica, gdzie wynająłem pokój w agroturystyce Leszczynowe Wzgórze. A po drodze trafiam na miejsca, które rzadko są na listach tych najważniejszych do zobaczenia na Dolnym Śląsku, choć może to i lepiej, bo ludzi w nich mniej i łatwiej o zachwyt. A ten pojawił się u mnie, gdy patrzyłem na kamieniołom Głuszyca nazywany Kamykami, położony na stokach góry Ostoja. Dawniej pozyskiwano tutaj ciemną skałę wulkaniczną o składzie zbliżonym do bazaltów, którą nazywano melafirem. W latach 70. ub. wieku wyrobisko zalano wodą i powstał malowniczy staw popularny wśród wędkarzy. Zaś zbocza kamieniołomu upodobali sobie wspinacze (zwłaszcza zimą lubią się wspinać po tworzących się lodospadach). Z Kamyków blisko już do wsi Grzmiąca, z której wyruszam na zielony szlak biegnący na Gomólnik Mały (807 m n.p.m.). To w moim przypadku niespieszny spacer przez górskie łąki i wysoki las, trwający niecałą godzinę, choć jest też trasa zdecydowanie bardziej wymagająca, zajmująca ponad dwie godziny – przez Muflonową Perć. Na Przełęczy pod Gomólnikiem zielony szlak spotyka się z czarnym, na który gdybym się wybrał, dotarłbym m.in. do Skalnej Bramy i ruin zamku Rogowiec. Tymczasem na szczycie Gomólnika czeka na mnie nagroda. I to jaka! Z nowego, niewielkiego drewnianego tarasu widokowego w kształcie spodka, który idealnie wtopił się w krajobraz, dostrzec można szczyty: Jeleniec, Rogowiec, Borową, Suchą, Jałowiec, Ślężę i Wielką Sowę. Dobre to miejsce na posiedzenie w ciszy albo na rodzinny piknik z ogniskiem i pieczonymi kiełbaskami, jaki można urządzić obok tarasu (jest przygotowane palenisko), i nacieszenie oka zielenią. Leszczynowy sad i Złota Woda Na Leszczynowe Wzgórze w Łomnicy dojeżdżam przed zmrokiem. Gdy podjeżdżam pod dom, Michała Adamczyka, gospodarza tego miejsca, zastaję przy rąbaniu drewna. – Roboty wokół domu jest zawsze tyle, że trudno się z nią uporać, choć ja to bardzo lubię – podkreśla Michał, z zawodu fotograf, pracujący m.in. dla Filharmonii Sudeckiej w Wałbrzychu. Niewielką agroturystykę prowadzi wraz z żoną Patrycją. Są tutaj trzy pokoje (borsuk, muflon i sowa) dla 12 osób, wspólna sala z kuchnią, w której można oglądać zdjęcia okolicy z lotu ptaka autorstwa Michała. I tyle natury dookoła! Adamczykowie mają kilkuhektarowy sad leszczynowy ze ścieżkami do spacerowania i z miejscem na ognisko. Wkrótce też odkrywam, że polecane łowisko Złota Woda mam dosłownie pod nosem. Tak więc po zachodzie słońca zaglądam do restauracji na pstrąga z patelni. Mam szczęście, bo zastaję w niej Gracjana Rudnickiego, który wraz z tatą Jerzym serwują, jak czytam w komentarzach w internecie, „najlepsze ryby pod słońcem”. Zanim zamówię pstrąga, z uwagą przypatruję się wnętrzom rodzinnej restauracji i browaru. Zgromadzono w nich niepoliczalną wręcz ilość antyków: starych radioodbiorników, wag, elementów pieców do wypieku chleba oraz przedwojenne nalewaki do piwa. Jest też potężna kolekcja 1,2 tys. kufli (a na wystawienie czeka ich jeszcze ponad 3,5 tys.). – Skupujemy te wszystkie artefakty od miejscowych zbieraczy, a zaczęło się od pewnego pana, który przyniósł nam starą bambusową wędkę – mówi Gracjan. Wracamy jednak do stołu, bo właśnie pojawiła się na nim ryba. Jej wyjątkowość polega na tym, że u Rudnickich nie przyprawia się pstrąga czosnkiem i ziołami, a jedynie po wyciągnięciu z wody i wypatroszeniu obsypuje solą i wrzuca na patelnię (smaży się po 3 min z każdej strony). Najlepiej jeść rybę palcami i zacząć od chrupiącej skórki posmarowanej lekko masłem i skropionej cytryną, a potem dobrać się do soczystego mięsa. Gracjan wspomina, że rekordzista za jednym razem pochłonął dziewięć pstrągów. Ale zapewniam was, że wystarczy jeden, by mieć pyszne wspomnienia Dolnego Śląska. „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji „National Geographic Traveler”, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. Reportaże z nagrodzonych miast i wsi ukażą się co miesiąc zarówno na łamach prasowego, jak i internetowego wydania naszego magazynu. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Poznań na wiosenny weekend to świetny pomysł! Stary Rynek w końcu wyremontowany, inne atrakcje też kuszą
Aż dwa lata trwał remont Starego Rynku w Poznaniu. Najpierw pracowali na nim archeolodzy. Potem budowlańcy, którzy m.in. ułożyli – obok starej – nową kostkę brukową, a także granitowe płyty na chodnikach. Dlatego wybrałem się do Poznania na wiosenny weekend. Nie tylko pospacerować po rynku, ale też by sprawdzić, co jeszcze warto odwiedzić w tym mieście.
W tym artykule: Poznański Stary Rynek po remoncie Poznańskie koziołki Ratusz – Muzeum Poznania Dla miłośników sztuki: Muzeum Narodowe w Poznaniu (Galeria Malarstwa i Rzeźby) Dla wielbicieli tajemnic: Centrum Szyfrów Enigma Dla łakomczuchów: Rogalowe Muzeum Poznania Tu wszystko się zaczęło: Ostrów Tumski Poznań na zielono: Park Cytadela Kórnik: poezja, zamek i magnolie Noclegi w Poznaniu Jak zwiedzać Poznań Stary Rynek to serce Poznania od momentu lokacji miasta w 1253 roku. To nie zmieniło się do dziś. Spotykają się tu mieszkańcy i mieszkanki, goście targowi i biznesowi, a także turyści. Nie da się go ominąć. Poznański Stary Rynek po remoncie To jednocześnie ten sam słynny Stary Rynek, który w ciągu ostatnich miesięcy miał już zostać na zawsze pogrzebany przez remonty, a w najlepszym razie stać się memem. Tymczasem wrócił. Do tego stał się znacznie bardziej dostępny dla osób ze szczególnymi potrzebami ruchowymi, rowerzystów i rodzin z małymi dziećmi w wózkach. Pojawiły się też wyspy zieleni, choć poznaniacy narzekają, że jest ich zdecydowanie za mało. I zgadzam się z nimi! Jednak nie zrażajcie się tym, tylko na Rynek koniecznie zajrzyjcie, bo jest tu co podziwiać. Nie tylko wspomniane kamienice, ale Domki Budnicze. Jeśli przyjrzeć im się bliżej, są powojenną modernistyczną wariacją na temat dawnej architektury. Uwagę przyciąga renesansowy ratusz z koziołkami, które trykają się punktualnie w południe, ale też o godzinie 15. W 2002 r. mieszkańcy nazwali je Pyrek i Tyrek. Pierwsze imię nawiązuje do gwarowej nazwy ziemniaka. Drugie pochodzi od słowa „tyrać”, czyli ciężko pracować, co ponoć też kojarzy się z Poznaniem. Poznańskie koziołki Niezwykle ciekawa jest historia koziołków. Na wieży ratuszowej pojawiły się w XVI wieku przy okazji renesansowej przebudowy ratusza. Zachował się kontrakt z zegarmistrzem Bartłomiejem Wolffem z Gubina na wykonanie zegara wieżowego. Dzięki temu dokumentowi wiemy, że zegar miał być wyposażony w „urządzenie błazeńskie, mianowicie dwa koziołki, które mają się trykać przed każdym biciem godzin”. Dlaczego postanowiono, że trykać będą się tam akurat te rogate zwierzęta? Opisuje to legenda. Przy okazji przebudowy Ratusza miała odbyć się wielka uczta, na którą przybyło wielu znamienitych gości. Potrawą wieczoru miał być udziec sarni, który, niestety, zsunął się z rusztu prosto w ogień. Aby ratować uroczystość, jeden z kuchcików przyprowadził dwa koziołki, które miały udawać sarninę. Te jednak wyrwały się i uciekły prosto na ratuszową wieżę. Oczom zgromadzonych gości ukazał się przedziwny widok. Dwa małe koziołki bodły się beztrosko na gzymsie, czym wzbudziły ogólną wesołość. Na pamiątkę wspomnianego wydarzenia obraz ten został uwieczniony. Nie wiadomo, jak długo działał mechanizm trykających się koziołków. Wiadomo jednak, że w 1675 r. uderzenie pioruna zniszczyło wieżę wraz z zegarem. Przez wiele lat o poznańskich rogaczach było cicho. Koziołki przywrócili podczas remontu Ratusza dopiero Niemcy w roku 1913. Koziołki przetrwały do walk o Poznań w 1945 r. Wówczas ich mechanizm został jednak poważnie uszkodzony, podobnie jak ratuszowa wieża. Przywrócono go w 1953 r. Rogate zwierzęta szybko podbiły serca poznaniaków. Ratusz – Muzeum Poznania Zdecydowanie warto bliżej przyjrzeć się ratuszowi. Niektórzy mówią, że mający XVI-wieczny rodowód poznański ratusz to najpiękniejszy renesansowy budynek na północ od Alp. Zaprojektowany przez sprowadzonego z Lugano architekta Jana Baptystę Quadro, od ponad 450 lat zdobi Stary Rynek. Jednak ratusz ma też swoje tajemnice. W tym roku po 27 latach przerwy udostępniono jego znacznie starsze, gotyckie piwnice. Można w nich poznać najdawniejszą historię Poznania i zobaczyć z bliska oryginał pręgierza. A oglądając narzędzia kata w autentycznej sali tortur, docenić, że dziś straż miejska zakłada co najwyżej blokadę na koło samochodu, a nie łamie kołem. Zwieńczeniem ekspozycji jest wizyta w sali, która przybliża życie codzienne poznanianek i poznaniaków w przeszłości. Ratusza nie można opuścić bez „selfika” z historycznym mechanizmem koziołków z 1913 roku. Dla miłośników sztuki: Muzeum Narodowe w Poznaniu (Galeria Malarstwa i Rzeźby) Zapraszam na plażę. A dokładnie „Plażę w Pourville” – to jedyny obraz impresjonisty Claude’a Moneta w polskich zbiorach. Można go zobaczyć właśnie tutaj. Jednak nie można zapominać, że muzeum ma do zaproponowania znacznie więcej. To jedna z bogatszych kolekcji sztuki polskiej i europejskiej w Polsce. Od średniowiecza, przez unikatowe dla sarmackiej kultury portrety trumienne, aż po bogatą kolekcję wyjątkowo lubianego Jacka Malczewskiego. I w końcu – współczesną awangardę reprezentowaną choćby przez Izabellę Gustowską. Ten rok w Muzeum Narodowym w Poznaniu upłynie m.in. pod znakiem wystawy pod wymownym tytułem „Mamy to u siebie”. Nawiązuje ona do bogatej kolekcji malarstwa europejskiego. Kolejna wystawa to „Ultraawangarda. Koło Klipsa i poznański underground lat 80. XX wieku” – wernisaż 5 kwietnia 2024 r. Dla wielbicieli tajemnic: Centrum Szyfrów Enigma Jak bez jednego wystrzału skrócić wojnę przynajmniej o dwa lata? Trzech młodych, utalentowanych studentów Uniwersytetu Poznańskiego miało na to sposób. Już w 1932 roku złamali szyfry Enigmy – niemieckiej maszyny szyfrującej, która uchodziła za niemożliwą do pokonania. Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski na pewno wymiatali z matmy, ale to nie jedyny talent, który im w tym pomógł. Na ekspozycji można zobaczyć oryginalną Enigmę, a także replikę pierwszej „Bomby”. Czyli maszyny, która pomogła złamać niemieckie szyfry. Można tu też zaliczyć lekcję kryptologii i poznać techniki używane przez wywiady wielu państw także dziś. Jest tu również coś dla miłośników retro-computingu. Będzie okazja, by pograć na replikach kultowego Commodore 64. A także zobaczyć zaprojektowaną w Poznaniu polską odpowiedź na komputery domowe lat 80. XX wieku, czyli Elwro 800 Junior. Dla łakomczuchów: Rogalowe Muzeum Poznania Tradycja wypieku rogali świętomarcińskich sięga przynajmniej połowy XIX wieku. Wiemy o tym choćby z reklam, które ukazywały się ówczesnej prasie. Zresztą w podobnym czasie rozpoczyna się historia szczątki w ściekach. Te poznańskie są jednak znacznie bogatsze. Mają nadzienie z białego maku i mnóstwo bakalii. Jeden taki rogal może mieć nawet 1200 kcal, czyli „lanczyk” mamy z głowy. Dlatego najważniejsze w historii rogali świętomarcińskich jest to, by się nimi dzielić z bliskimi lub potrzebującymi. Dodajmy, że od 2008 roku są chronione unijnym znakiem Chronione Oznaczenie Geograficzne. W praktyce oznacza to, że mogą być wypiekane tylko w Poznaniu i okolicach przez cukierników, którym uda się zdobyć certyfikat. Historię rogali i Poznania w ogóle można zgłębić w Rogalowym Muzeum Poznania. Zakurzone eksponaty w gablotkach, srogie panie i panowie pilnujące by niczego nie dotykać? To nie tutaj! Wizyta w tym muzeum to około godzinny, żywiołowy i pełen humoru pokaz. Jego obowiązkową częścią jest degustacja prawilnych, certyfikowanych rogali świętomarcińskich. Tu wszystko się zaczęło: Ostrów Tumski Katedralna wyspa, czyli Ostrów Tumski, to najstarsza część Poznania. To tutaj rozpoczęła się historia Poznania, a także całej Polski. Choć archeolodzy się o to wciąż spierają, jest bardzo prawdopodobne, że to tutaj Mieszko I przyjął chrzest w 966 roku. Tu również budował relacje polsko-czeskie, poślubiając księżniczkę Dobrawę. Nad wyspą górują wieże wielokrotnie przebudowywanej, najstarszej polskiej katedry pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła – patronów Poznania. Jej metryka sięga X wieku. W cieniu katedry znajduje się gotycki kościół Najświętsze Marii Panny in Summo. Został wzniesiony na fundamentach średniowiecznego palatium, czyli siedziby Mieszka I. Sposób wyeksponowania jego reliktów został nagrodzony prestiżową międzynarodową nagrodą architektoniczną CODAwards 2022 w kategorii obiektów sakralnych. Dla koneserów: w północnej ścianie kościoła znajduje się masywny głaz. Jest interpretowany jako kamień tronowy pierwszych władców Polski. Przy malowniczej uliczce ks. Posadzego znajduje się „Przekrój (P)poznania”, czyli instalacja artystyczna prezentująca przekrój i wysokość wałów grodu Mieszka I. Wykorzystane w niej drewniane elementy to fragmenty ponad tysiącletnich dębów, odnalezionych podczas wykopalisk archeologicznych. Autorem jest Łukasz Gruszczyński z Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu. Instalacja jest zaproszeniem do wizyty w Rezerwacie Archeologicznym Genius loci. Tam można z bliska zobaczyć fragmenty wałów grodowych i spojrzeć w oczy mieszkańcom i mieszkankom średniowiecznego Poznania. Poznań na zielono: Park Cytadela Jeśli szukacie wytchnienia, to wystarczy 15 minut spaceru ze Starego Rynku, by dojść do Parku Cytadela. To poznański Central Park. Ma 100 ha powierzchni. Czy to dużo? Stare Miasto w swych murach średniowiecznych ma zaledwie około 21 ha. Cytadela nazywa się tak nie bez powodu. W pierwszej połowie XIX wieku Prusacy uzbroili jedno z ówczesnych podpoznańskich wzniesień, zamieniając je w największy fort artyleryjski Europy tamtego okresu. Przechadzając się wśród zieleni można trafić na tajemnicze ruiny i relikty fortyfikacji, a także rzeźby. Większość z nich pochodzi z końca lat 60. XX wieku. Jednak najsłynniejsi są „Nierozpoznani”. Czyli grupa 112 niepokojących, żeliwnych postaci zaprojektowanych przez Magdalenę Abakanowicz w 2002 roku. Z Cytadeli można zjechać rowerem z górki na pazurki prosto nad Wartę. Wzdłuż niej ciągnie się Wartostrada. Nieważne, czy jesteście na rowerze, na rolkach, a może chcecie pobiegać lub pospacerować – zmieszczą się tu wszyscy. Dzięki Wartostradzie traficie do centrum interpretacji dziedzictwa Brama Poznania, do Ogrodu Szeląg albo na kultowe „Kontenery”, czyli do mobilnego centrum kultury KontenerART. Albo możecie po prostu posiedzieć na trawie i zorganizować własny piknik z widokiem na rzekę. Kórnik: poezja, zamek i magnolie Gdzie mogła się urodzić tak bardzo krakowska poetka, jak Wisława Szymborska? Oczywiście w okolicach Poznania. A konkretnie na Prowencie, czyli w dawnym folwarku, dziś będącym częścią Kórnika. Dom zachował się do dziś. Ponadto poetkę upamiętniają tu wiersze i ławeczka o wymownej treści, którą w szczególności zrozumieją kociary i kociarze. Kot wygodnie sobie siedzi, a noblistka stoi obok. To miejsce jest jednym z przystanków na trasie malowniczej nadjeziornej promenady z efektowną kładką i przystanią dla stateczków, które rozpoczynają wiosną swój sezon. Promenadą trafimy oczywiście w okolice słynnego zamku, który został wyróżniony na liście pomników historii. Oznacza to, że Kórnik należy do najważniejszych zabytków w Polsce. Zachowana do dziś forma architektoniczna to efekt XIX-wiecznej przebudowy. Jej inicjatorem był Tytus Działyński, który zamienił resztki warowni o nawet XIV-wiecznym rodowodzie w modną rezydencję w stylu neogotyku angielskiego. Na szczęście ten remont nie przepłoszył Białej Damy – jednego z najsłynniejszych polskich duchów. Zjawa żyjącej w XVIII wieku Teofili z Działyńskich primo voto Szołdrskiej, secundo voto Potulickiej straszy podobno do dziś. Noclegi w Poznaniu Podczas pobytu w Poznaniu spałem w hotelu Sheraton w pobliżu Międzynarodowych Targów Poznańskich. Oferuje on 180 odnowionych pokoi, restaurację wielkopolską Rynek i amerykańską SomePlace Else, basen oraz siłownię i przestrzenie konferencyjne. A także Club Lounge dla gości pokoi i apartamentów zlokalizowanych na klubowym piętrze oraz dla uczestników programu lojalnościowego Marriott Bonvoy z określonym statusem. Hotel jest wyposażony w elektryczne ładowarki Porsche. Cena pokoju dwuosobowego ze śniadaniem to wydatek ok. 600 zł. www.sheratonpoznan.pl Jak zwiedzać Poznań Przewodnik z City Event Poznań Podczas pobytu w Poznaniu skorzystałem z usług przewodnika Piotrka Oźminy z City Event Poznań. Trzygodzinna wycieczka po mieście to koszt od ok. 280 zł od grupy. Więcej znajdziecie na stronie www.cityevent-poznan.pl. Grupa Przewodników PoPoznaniu.pl To grupa przewodników, która wzajemnie się wspiera i uzupełnia. Każdy z nich ma nieco inne pasje i zainteresowania. Od historii Żydów i Bambrów, przez rozwój komunikacji miejskiej, aż po gwarę i poznańskie legendy. Ponadto ich zróżnicowane wykształcenie wzbogaca wycieczki o wiadomości z zakresu historii sztuki, geografii czy etnologii. Więcej na stronie www.popoznaniu.pl. Audioprzewodniki po Poznaniu Z audioprzewodnikami można zwiedzać miasto we własnym tempie i w dowolnej kolejności. Audioprzewodniki zostały przygotowane w formacie mp3. Do wyboru mamy propozycje czterech tematycznych tras turystycznych: Najstarszy Poznań, Stare Miasto, Poznań XIX-wieczny i Szlakiem Modernizmu. www.poznan.travel City Guide Poznań To grupa licencjonowanych przewodników miejskich. Kompetencja i pasja – na to można liczyć, zamawiając zorganizowaną wycieczkę z przewodnikiem. Czas zwiedzania: 2–3 godz. www.przewodnicy-poznan.com.pl Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Podniebny szef kuchni, kolacja przy świecach i kebab na porcelanie. Tak podróżowałem z Turkish Airlines
To był mój pierwszy daleki lot linią Turkish Airlines. Wybrałem się w podróż z Warszawy przez Stambuł do Singapuru i do tego w klasie biznes. Nie spodziewałem się, że ten lot będzie tak zaskakujący.
W tym artykule: Na lotnisku w Stambule – luksusowa poczekalnia Przed startem – wizyta szefa kuchni Po starcie – wystawny obiad na pokładzie Przed lądowaniem – śniadanie w samolocie Ile to kosztuje Zrób przystanek w Stambule A zaskoczeń podczas tej dalekiej podróży – sam lot ze Stambułu do Singapuru trwa ok. 11 godzin – było kilka. Pierwsze pojawiło się nie w chmurach, lecz jeszcze na ziemi, w porcie lotniczym Stambuł. To nowe lotnisko oddane do użytku w 2019 roku i wybudowane z rozmachem. Ten port ma ogromne ambicje, docelowo ma obsługiwać nawet 200 milionów pasażerów rocznie. A już dziś uznawany jest za największe lotnisko w Europie. Na lotnisku w Stambule – luksusowa poczekalnia Swoją podróż zaplanowałem tak, by zostać na noc w Stambule (linia oferuje pasażerom bezpłatny nocleg) i dopiero następnego dnia doświadczyć luksusu w przestworzach. Pod odprawie przy stanowisku dla pasażerów klasy biznes i po przejściu priorytetowej kontroli bezpieczeństwa, mogłem zrelaksować się przed lotem w saloniku biznesowym. W terminalu lotów międzynarodowych w Stambule są dwie takie poczekalnie. Druga przeznaczona jest dla uczestników programu lojalnościowego Turkish Airlines – Miles & Smiles – oraz pasażerów ze statusem Gold w liniach lotniczych. W każdym z nich można poczuć się jak w dobrej tureckiej restauracji. Serwowane są tu nie tylko znakomite warzywa, sałaty, pasty, ale także mięsa z grilla, pyszne desery i najprawdziwsze herbata i kawa po turecku. Do tego na miejscu wypiekane jest tureckie pieczywo, m.in. simit czyli precle z sezamem. Nie brakuje też napojów alkoholowych. Są także miejsca do odpoczynku, a nawet pokoje hotelowe, które można zarezerwować przy długiej przesiadce. Przyznaję, że jako wielbiciel tureckiej kuchni, stojąc przy bufecie z lokalnymi świeżymi przekąskami, miałem ochotę zjeść je wszystkie. Powstrzymałem jednak swój wilczy apetyt, by zostawić go na podniebną ucztę, jaka dopiero mnie czekała. Przed startem – wizyta szefa kuchni Ze Stambułu do Singapuru leciałem dwusilnikowym, szerokokadłubowym samolotem Boeing 787-9 Dreamliner. Jego zasięg to 14140 km, a maksymalna prędkość z jaką może lecieć – 954 km na godzinę. Jednak nie parametry techniczne, lecz to co spotkało mnie po wejściu do samolotu, zrobiło na mnie wrażenie. Widziałem w swym podróżniczym życiu kilka kabin klasy biznes. Jednak pierwsza myśl, jaka pojawiła się w mojej głowie, po zobaczeniu tej w „Turku”, to że jest tu elegancko. W klasie biznes Turkish Airlines w samolocie B787-9 jest 30 miejsc, w układzie 1-2-1. Fotele są zaś grafitowo-czarne i zaprojektowane tak, że siedząc w nich nie widzi się, co robi pasażer obok. To daje poczucie prywatności i komfortu. Fotele są w pełni rozkładane do pozycji łóżka o długości 193 cm (choć przy moim wzroście 188 cm miałem wrażenie, że są krótsze). Wbudowane są w nie: lampki do czytania o zmiennej sile światła, gniazdka do ładowania telefonów i komputerów, pilot do sterowania rozrywką pokładową, 18-calowy ekran do oglądania filmów, słuchania muzyki czy obserwowania lotu na interaktywnej mapie, kilka schowków na podręczne drobiazgi, także taki zamykany na szyfr, wysuwane lusterko dla elegantek, wysuwany stolik o średnicy 51 cm, na którym mogłem rozstawić laptopa i pracować podczas podróży. Dla pasażerów biznesowych na pokładzie jest darmowy, dobrze działający internet. Są także kapcie, słuchawki wyciszające Denon i kosmetyczki z balsamem do ciała, mgiełką do twarzy, pomadką nawilżającą do ust, skarpetkami i wyprofilowanymi okularami do spania. Jeszcze przed startem stewardesa poczęstowała mnie lemoniadą ze świeżymi liśćmi mięty. A potem, zupełnie dla mnie niespodziewanie pojawił się on! Tolgahan Bilgin, od 13 lat podniebny szef kuchni Turkish Airlines, ubrany w biały uniform, pod krawatem i w kucharskiej czapce. Okazał się gwiazdą wieczoru. Zaczął od rozdania pasażerom menu, by poczuli się jak w eleganckiej restauracji. Mogłem więc wybrać sobie przystawki, zupę, danie główne i desery. Do każdego z dań zamówić także napoje – ciepłe i zimne, bezalkoholowe i alkoholowe, z szampanem włącznie. Po starcie – wystawny obiad na pokładzie Po osiągnięciu wysokości przelotowej otrzymałem zwilżony ręcznik do odświeżenia twarzy i dłoni. Stewardesa zebrała także od pasażerów zamówienia na pierwsze napoje. Zostały podane wraz z przystawkami, które wjechały na piętrowym wózku. W tym samym czasie światło w kabinie przygasło, a na stolikach przykrytych szarymi obrusami rozstawiono małe świeczki na baterie. Poprosiłem o wędzonego łososia oraz sałatkę z ośmiornicy i krewetek z cukinią, a także turecki jogurt i oliwki, które podano mi na porcelanie. Jednak nie mogłem doczekać się dania głównego. Początkowo miałem problem co wybrać: łososia w sosie teriyaki z japońskim ryżem i warzywami czy tagliolini z burratą i świeżą bazylią. A może zjeść jedynie zupę z selera z grzankami? Jednak trafiłem w menu na danie, którego nie mogłem sobie odmówić. MIXED KEBAB! Tak, mogłem zamówić u szefa kuchni najprawdziwszy kebab adana (to podłużne, ręcznie mielone mięso przygotowywane na grillu drzewnym) czy kulbasti – kotlet wołowy i jeszcze szaszłyk z kurczaka. Danie podane było na porcelanie w otoczeniu grillowanych pomidorów i zielonej papryki, oraz placków pide. A wszystko tak świeże i smaczne, że do dziś zastanawiam się, jak to było możliwe w samolocie? I jeszcze te czekoladowe lody na deser. Nie jakieś tam lody, lecz te z koziego mleka, pochodzące z regionu Kahramanmaraş, podłużne, które kroi się jak ciasto i je się przy pomocy noża i widelca. Przyznaję, że ta podniebna kolacja przy świecach zrobiła na mnie wrażenie. Po posiłku, kiedy automatycznie zostały przyciemnione okna w kabinie i nastała noc, stewardesy posłały łóżka. Poduszki w kolorze bladego różu pokryły ciemnymi poszewkami, na materiałowo-skórzanych siedzeniach rozłożyły miękkie bawełniane podkładki i rozdały pasażerom lekkie, oddychające kołdry. Mogłem więc się umościć i zasnąć na kilka godzin. Przed lądowaniem – śniadanie w samolocie Na dwie godziny przed lądowaniem podano śniadanie, na które mogłem wybrać sałatkę z grillowaną ośmiornicą. Do tego dolmades – faszerowane liście winogron albo kotleciki w pomidorowym sosie, na które postawiłem i się nie zawiodłem. I jeszcze turecka herbata w tulipanowej szklance, a na deser kasztanowy parfait – słodki krem z bitą śmietaną i jadalnymi kasztanami. I tym słodkim akcentem zakończyła się podróż. Przyznaję, że lot w klasie biznes Turkish Airlines był bardzo ciekawym doświadczeniem. Podobała mi się zarówno obsługa na pokładzie, jak i wystrój kabiny. Zadowolony jestem także z jakości cateringu. „Zabieramy turecką gościnność w przestworza” – pisze przewoźnik na swojej stronie. I coś w tym naprawdę jest. Ile to kosztuje Podróż w klasie biznes linią lotniczą Turkish Airlines na trasie Warszawa – Stambuł – Singapur – Stambuł – Warszawa to wydatek ok. 12,5 tys zł. Jednak w Turkishu zdarzają się promocje oraz błędy taryfowe, dzięki którym można upolować bilet w biznesie na dalekiej trasie nawet za ok. 6 tys zł. Członkowie programu lojalnościowego Miles & Smiles mogą natomiast zrobić upgrade z klasy ekonomicznej do klasy biznes za gromadzone mile. Zrób przystanek w Stambule Dobrą opcją podczas podróży przez Stambuł jest przystanek w tym mieście i pozostanie na noc. Turkish Airlines w ramach programu Stopover in Istanbul oferuje bezpłatny nocleg (jeden w hotelu 4-gwiazdkowym dla pasażerów klasy ekonomicznej, a dwa w hotelu 5-gwiazdkowym dla pasażerów klasy biznes). A także bezpłatne zwiedzanie miasta z przewodnikiem – wycieczki są całodniowe albo półdniowe. Szczegóły na turkishairlines.com. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Smoki, wszędzie smoki. Jak w Singapurze jest świętowany Chiński Nowy Rok?
10 lutego zaczyna się Rok Drewnianego Smoka. Jak wyglądają przygotowania do święta? Michał Cessanis spędza Chiński Nowy Rok w Singapurze.
W tym artykule: Przygotowania do Święta Wiosny Noworoczne spotkania rodzinne Świąteczny szał zakupów Na świątecznym jarmarku Obyczaj wręczania kopert z pieniędzmi Festiwal w ogrodach Noworoczne atrakcje Na lotnisku, w sklepach, na ulicach, w parkach, u fryzjerów, kosmetyczek, w bankach. W restauracjach, pubach i nocnych klubach. Na stacjach metra i przystankach autobusowych. Smoki, setki a może tysiące smoków i niezliczona ilość czerwonych lampionów ozdabiają Singapur z okazji Chińskiego Nowego Roku, zaczynającego się 10 lutego. To będzie Rok Drewnianego Smoka, symbolizującego siłę, moc i szczęście. Chiński horoskop ma 12 zwierząt i składa się z pięciu żywiołów, jakimi są ogień, drewno, woda, ziemia i metal. Drewniany smok dzieli się w nim swą energią raz na 60 lat! Wybrałem się do Singapuru, którego większość mieszkańców ma chińskie pochodzenie, by zobaczyć, jak w tym państwie-mieście świętuje się wejście w nowy rok. Przygotowania do Święta Wiosny Autobusami, samolotami, statkami. Każdy rok zaczyna się w Azji największą na świecie wędrówką ludzi. To Chińczycy wracają do domów na święta. Księżycowy Nowy Rok świętuje co najmniej jedna czwarta mieszkańców globu: w Chinach, Indonezji, Filipinach, Wietnamie, obu Koreach, Hongkongu, Makau, Tajwanie i właśnie w Singapurze. Obchody Święta Wiosny, jak nazywany jest Chiński Nowy Rok trwają piętnaście dni, a kończy je Święto Latarni. Przygotowania do niego zaczynają się na początku ostatniego miesiąca starego roku, kiedy to Chińczycy zaczynają generalne porządki w domu. I nie chodzi w nich tylko o to, by na meblach nie było kurzu lecz przede wszystkim o wygnanie złych duchów. Drzwi i ściany domów dekorują nianhua – kolorowymi obrazkami. W Singapurze są też na drzwiach wejściowych do biur, urzędów, salonów masażu, kawiarni. Ta tradycja sięga V wieku. Wzięła się od obrazów uznawanych za amulety, malowanych w taoistycznych klasztorach i buddyjskich świątyniach. Noworoczne spotkania rodzinne Przed godziną zero trzeba też pójść do fryzjera, by ściąć włosy i symbolicznie pozbyć się tego co nie zawsze było dobre. A także kupić dla najbliższych prezenty i wreszcie mieć czas dla rodziny. Tak też jest w Singapurze, gdzie wejście w nowy rok spędza się z najbliższymi – co nie znaczy że tylko w domach przy stole, czy przed telewizorem – by obejrzeć odbywające się wówczas oficjalne gale z występami śpiewaków i grup muzycznych. – Tradycja spotkań rodzinnych nadal jest bardzo ważna. I to nie tylko dla moich rodziców czy dziadków, ale także dla mnie, mojej siostry i dwóch braci. Każde z nas jest szalenie zapracowane. Jednak Chiński Nowy Rok jest dla nas czasem naprawdę bardzo ważnym, by nadrobić towarzyskie zaległości. Dlatego w wigilię nowego roku spotykamy się z najbliższymi, a w nowy rok – z przyjaciółmi – opowiada mi Siti Kurniawati, baristka z Tyrwhitt Little Cafe. To niewielka kawiarenka obok mojego hotelu, w której zasiadłem, by napisać ten tekst. Świąteczny szał zakupów Spacerując ulicami Singapuru na dwa dni przed nowym rokiem miałem wrażenie, że najważniejsze są jednak zakupy. I nie ma znaczenia, czy to w galeriach handlowych, czy w dzielnicy Little India. Tu z okazji Chińskiego Nowego Roku w wielu salonach jubilerskich oferowane są niezwykłe noworoczne promocje. Jak ta, którą zauważyłem w jednym ze sklepów ze złotem. Przy wydaniu miliona singapurskich dolarów, mógłbym dostać dodatkowe pierścionki, łańcuszki, czy kolczyki wartości 5 tysięcy dolarów. Prawdziwy zakupowy boom panuje jednak w dzielnicy Chinatown. W trakcie obchodów nowego roku staje się najbardziej kolorowym miejscem w Singapurze. Rozświetla ją wówczas 80 tysięcy światełek LED. Dojechać do niej łatwo niebieską linią metra, a potem przepaść na długie godziny. Fotografowałem tu każdą czerwoną latarnię, każdego napotkanego smoka. Te największe poustawiane są na pasach zieleni, oddzielających jezdnie na New Bridge Road, South Bridge Road, Upper Cross Street i Eu Tong Sen Street. Wszędzie widać też kolorowe ozdoby symbolizujące szczęście i dobrobyt. Na świątecznym jarmarku Nie wiem nawet kiedy znalazłem się na świątecznym markecie w People’s Park Food Centre. To jedno z najstarszych, jeśli nie najstarsze targowisko z jedzeniem, działające od 1923 roku. Wówczas było to jedyne miejsce, w którym można było skosztować ulicznego jedzenia. Dzisiaj jest tu aż 85 straganów z lokalnymi specjałami i ponad 160 sklepów z żywnością. To jedno z moich ulubionych miejsc w Singapurze. Zawsze tu wpadam na gotowane pierogi z mięsem, podawane z ostrym sosem chili i tartym imbirem. Oraz na duriana, którego uwielbiam, choć uznawany jest za największego śmierdziela wśród owoców. Tym razem jednak czas spędziłem głównie na wspomnianym świątecznym jarmarku. No bo jak tu nie kupić na szczęście maneki-neko – japońskiego kota powitalnego machającego łapką, który zaprasza gości do domu, a klientów do sklepów. Albo krwiście czerwonych przywieszek ze złotymi smokami i złotymi rybkami – symbolem dobrobytu. Czy wreszcie papierowych lampionów, które tak lubię. Obyczaj wręczania kopert z pieniędzmi Na stoiskach piętrzyły się czerwone koperty – hóngbāo, które wypełnione pieniędzmi. Wręcza się je przede wszystkim dzieciom. Mają przynieść im szczęście, a w dorosłym życiu także bogactwo i powodzenie w interesach. Hóngbāo wręczane są podczas rodzinnej kolacji w wigilię nowego roku. I chociaż nie ma ustalonej kwoty, jaką powinno obdarować się najbliższych, to wiadomo, że nie może to być liczba nieparzysta. Według Chińczyków ta przynosi nieszczęście. Taką sumkę owszem, można wręczyć, ale przy smutnej okazji, jaką jest pogrzeb. Wówczas rodzina zmarłego dostaje pieniądze, ale w białej kopercie, gdyż ten kolor w Chinach jest symbolem żałoby. Są od tego też wyjątki. Jednym z nich jest ślub, kiedy nowożeńcom można podarować nieparzystą kwotę, trudną do podziału. To ma mieć dobry wpływ na ich wieczną miłość. Festiwal w ogrodach Z czerwonymi kopertami, lampionami i japońskim ceramicznym kotem tuż przed zachodem słońca pojechałem do Gardens by the Bay. To najsłynniejsze singapurskie ogrody, słynące z Supertree Grove, gigantycznych sztucznych drzew obsadzonych prawdziwymi roślinami. Drzewa dostarczają energii ogrodom (kumulują ją w bateriach słonecznych) i gromadzą deszczówkę do nawadniania roślin. To właśnie w tych ogrodach odbywa się najpopularniejsza singapurska część obchodów Chińskiego Nowego Roku – festiwal River Hongbao. Wieczorem na scenie występują artyści (niezwykle głośni, nazywani Getai, łączący w swych występach, śpiew i kabaretowe żarty). Przez kilka godzin pokazów umilać mają czas nie tylko Singapurczykom, ale też tysiącom turystów, którzy moment wejścia w rok smoka wybrali jako najlepszy, by poznać kulturową stronę Singapuru. Jednak to nie muzyczne występy, ani też nie dwadzieścia stoisk z azjatyckim street foodem przyciągają tu tłumy. Gardens by the Bay zamienia się w czasie świąt w magiczny ogród z ponad 20 świetlnymi dekoracjami. Zobaczyć można wiele postaci z azjatyckich bajek. Pospacerować alejami udekorowanymi czerwonymi, żółtymi, niebieskimi i zielonymi lampionami. Podziwiać kolorowe lwy chroniące przed złymi mocami, wylegujące się na trawnikach żaby przynoszące człowiekowi radość czy ryby, które są znakiem obfitości. I zaniemówić z wrażenia – mi się to przytrafiło – patrząc na ogromnego smoka wijącego się pomiędzy wielkimi drzewami. I stojącego pod jednym z nich, wysokiego na kilkadziesiąt metrów Boga Fortuny. Mógłbym jeszcze zostać na pokazie feng shui, pokręcić się na karuzeli czy oddać się różnym grom, mającym przynieść mi mnóstwo pieniędzy. Jednak po tylu doznaniach jedyne, na co miałem ochotę, to znalezienie znacznie spokojniejszego miejsca na kolację i zaplanowanie nowego roku. Noworoczne atrakcje Na pewno trafię na taniec lwów. Potem obejrzę kolejne smoki, tym razem te w luksusowym centrum handlowym Marina Bay Sands, uznawane za jedne z najładniejszych w Singapurze. Zajrzę do buddyjskiej świątyni Thekchen Choling, którą mam po sąsiedzku, by przyjrzeć się duchowej stronie witania nowego roku. Kupię owoce kumkwatu, nazywane złotymi pomarańczami, symbolizujące dostatek. Może wstąpię do wróżbity... Wieczór zaś spędzę na promenadzie przy Marina Bay Sands, gdzie zaplanowano spektakularny pokaz. Z 1500 dronów powstanie – a jakże! – wielki smok. Opowie legendę o smoczej bramie, która ma znajdować się na szczycie wodospadu, płynącego z mitycznej góry nad Grotami Dziesięciu Tysięcy Buddów, znajdującymi się w Chinach. Według wierzeń Chińczyków, w spływającej wodzie mieszkały karpie. Tak silne, że bez trudu płynęły pod prąd, by wykonać skok przez smoczą bramę i zamienić się w potężnego smoka. Czekam więc na pokaz „The Legend of the Dragon Gate”. A Wam życzę szczęśliwego Chińskiego Nowego Roku. Już wiem, jak to brzmi po chińsku: Xīnnián kuàilè! Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Sycylia po sezonie. Witajcie w barokowych miastach pełnych słońca i dobrego jedzenia
Sycylia jesienią jest gościnna i spokojna. Można oddać się zwiedzaniu barokowych zabytków i kosztowaniu specjałów sycylijskiej kuchni.
W tym artykule: Sycylia – co zobaczyć w Taorminie Miasto artystów i pisarzy Antyczny teatr i wyspa arystokratki Od ogrodu do trattorii Barokowe odrodzenie Modica – miasto stu kościołów i czekolady W pałacu burmistrza Kościoły, pałace i zdobne balkony Lokalne przysmaki: arancini i ravioli Dojazd Transport Noclegi Już wiem, że w Taorminie najpiękniejsze są wczesne poranki. Ten czas, kiedy wschodzące słońce wdziera się powolutku w miejskie uliczki i ulice, oblewa swym ciepłym światłem pałace, kościoły i place. Czas, kiedy na ulicach niemal pusto, zamiast tłumów turystów spotkać można jedynie mieszkańców, którzy po godzinie 6 rano wyszli na spacer z psem, albo pobiegać. Wschód słońca okazał się najlepszą porą, by Taorminę, jedno z najpiękniejszych sycylijskich miast (choć wielu podróżników uważa je za najpiękniejsze), oglądać w spokoju. Sycylia – co zobaczyć w Taorminie Na Sycylię przyleciałem w nocy. Rankiem zbudziły mnie dzwonki małej katedry św. Mikołaja z Bari, przy której zamieszkałem w eleganckim Palazzo Vecchio Taormina. Otworzyłem okno w hotelowym pokoju i poczułem pierwsze promienie słońca na twarzy. A potem wyruszyłem na krótki poranny spacer. Nie mogłem zamieszkać piękniej, niż w historycznym centrum. Przy głównym deptaku starego miasta – Corso Umberto I, prowadzącym od Porta Catania do Porta Messina, dwóch historycznych bram. I do tego w pałacu, co było moim marzeniem, gdy planowałem długi listopadowy weekend na Sycylii. Tego ranka, zupełnie niespiesznie, idąc od hotelu Palazzo Vecchio w lewą stronę, doszedłem do Piazza IX Aprile. To najważniejszy miejski plac, określany mianem „Salonu Taorminy”. Można stąd podziwiać miasto położone na wzgórzu, rozłożone między niebem a Morzem Jońskim. Siadam na jednej z ławek i cieszę oko kamienną architekturą. Przyglądam się Torre dell’Orologio, wieży zegarowej, która jednocześnie jest bramą prowadzącą do średniowiecznej części Taorminy. I kościółkowi San Giuseppe z XVII wieku, z charakterystycznymi podwójnymi schodami. Patrzę na Etnę, rozmyty błękit morza, tak jak patrzył pewnie na nie wracający tu często Jarosław Iwaszkiewicz. Zresztą nie tylko on. Miasto artystów i pisarzy To ponoć Niemcy w XVIII wieku rozsławili Taorminę jak kurort. Chętnie przyjeżdżali tu wówczas m.in. młodzi arystokraci i intelektualiści w ramach Grand Tour – podróży, w trakcie której mieli poznawać świat i poszerzać swe horyzonty. A kiedy pod koniec XIX wieku powstało połączenie kolejowe z Mesyną, Syrakuzami i Katanią, zaś na początku wieku XX wyrosły kolejne luksusowe hotele, do Taorminy zaczęli tłumnie przybywać władcy, artyści, fotograficy oraz pisarze. W tym Aleksander Dumas, Oscar Wilde, czy Guy de Maupassant, francuski pisarz, który o Taorminie pisał, że „jest jak obraz, ale obraz, na którym widzimy wszystko, co wydaje się istnieć na ziemi, aby przyciągnąć wzrok, ducha i wyobraźnię”. Kiedy deptak Corso Umberto I oraz plac IX Kwietnia zaczęły się zaludniać, po porannym spektaklu światła i cieni, nieco już głodny, wróciłem do Palazzo Vecchio na śniadanie podawane w oranżerii w stylu kolonialnym. – Chcieliśmy aby nasi goście mieli poczucie podróży w czasie. Dlatego wystrój całego hotelu nawiązuje do czasów Grand Tour, tak popularnej formy podróżowania na przełomie XVIII i XIX wieku – podkreśla Stefano Gegnacorsi, właściciel tego miejsca. Zatem, jak na podróżnika przystało, po ostatnim kęsie rogalika z marmoladą z sycylijskich gorzkich pomarańczy i ostatnim łyku mocnego espresso, znów ruszyłem w miasto. Antyczny teatr i wyspa arystokratki Wąskimi uliczkami, przy których odpocząć można w licznych trattoriach, barach i winotekach doszedłem m.in. do Teatro Antico. To ruiny starożytnego amfiteatru, zbudowanego ok. III wieku. p.n.e., najważniejszego zabytku miasta. Latem i jesienią odbywają się tu koncerty muzyki klasycznej. Roztacza się stąd spektakularna panorama na wybrzeże Kalabrii, Wybrzeże Jońskie na Sycylii i stożek Etny. Zresztą widokami podczas tego spaceru zachwycałem się nieraz. Droga zaprowadziła mnie np. do punktu widokowego Belvedere, z którego jak na dłoni widać wysepkę Isola Bella (przy niej znajduje się popularna plaża). To drugi, obok teatru greckiego, symbol Taorminy. Miastu podarował ją w 1806 roku Ferdynand I Burbon, król Sycylii. W 1890 roku została nabyta przez Florence Trevelyan, brytyjską arystokratkę i miłośniczkę przyrody, którą na Sycylię zesłała królowa Wiktoria. Przyczynkiem do tego miał być romans, w jaki Florence wdała się z najstarszym synem królowej i przyszłym królem Edwardem VII. Po przybyciu do Taorminy nie tylko kupiła wyspę, na której wybudowała dom i stworzyła egzotyczny ogród (Isola Bella jest obecnie rezerwatem przyrody). Ułożyła sobie także życie, zostając żoną ówczesnego burmistrza miasta. Od ogrodu do trattorii Późne popołudnie spędzam w Villa Comunale, ogrodach miejskich także związanych z Florence Trevelyan – była ich założycielką. To idealne miejsce na ucieczkę od miejskiego zgiełku, położone na uboczu głównych turystycznych ścieżek. Odpocząć można na ławeczkach, w cieniu wysokich drzew, bujnych krzewów, sukulentów i pachnących kwiatów. Stoją tu także, pobudowane przez Florence, kamienne, nieco pokraczne budowle z wieżyczkami, z których lubiła obserwować ptaki albo popijać popołudniową herbatę. Z Taorminą żegnałem się najpierw o zachodzie słońca, oglądając go z tarasu widokowego na dachu hotelu Palazzo Vecchio i popijając sycylijskie czerwone wino Frappato. A potem, już po zmroku, siedząc przy nakrytym kraciastym obrusem stoliku w knajpce La Trattoria Da Ugo w pobliżu Porta Catania. I zajadając się polpette al limone, sycylijskimi kotlecikami mielonymi z dodatkiem soku z cytryny i podawanymi w jej liściach. To był bardzo pyszny wieczór. Barokowe odrodzenie Następnego dnia znów byłem w drodze. Jechałem na wschód w stronę Modiki i Ragusy, barokowych miast położonych w Dolinie Noto. Miast, które wraz z wieloma innymi miejscowościami w 1693 roku zostały niemal doszczętnie zniszczone podczas katastrofalnego trzęsienia ziemi, związanego z aktywnością Etny, jakie nawiedziło południowo-zachodnią Sycylię. Temu tragicznemu zdarzeniu Sycylia zawdzięcza jednak „barokowe odrodzenie”. Modica, Ragusa, jak i Caltagirone, Militello in Val di Catania, Katania, Noto, Palazzolo Acreide czy Scicli zostały odbudowane (w tym samym bądź przeniesione w inne miejsce). Od 2002 roku znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. To dopiero jest uczta dla oka! Nagromadzenie barokowych budowli w tych miastach jest tak ogromne, że właściwie w każdym powinno się spędzić co najmniej kilka dni i przyglądać się im o różnych porach dnia. Oślepiające ciepłym blaskiem mury, zaskakujące krzywizny, walka światła i cienia na fasadach, bogactwo i przepych zdobień balkonów, w kościołach i palazzach galimatias aniołków, muszli, maszkaronów, sztukaterii, ornamentów... Takie są właśnie odbudowane barkowe miasta na Sycylii. Modica – miasto stu kościołów i czekolady W Modice, nazywanej miastem stu kościołów, zachwycałem się architekturą położonego na górze starego miasta. Można dostać się tu autem, ale też dojść z dolnej jego części, pokonując około 300 schodów. Stoi tu m.in. katedra św. Jerzego (Duomo di San Giorgio) z szerokimi schodami i tarasami, z których jest świetny widok na okolicę. A także Castello dei Conti, zamek z XIV wieku, będący niegdyś siedzibą władz miasta. I wieża z zegarem, który pokazuje godzinę nieprzerwanie od 1725 roku. Jednak zdecydowanie więcej czasu spędziłem w dolnym mieście – Modica Bassa, gdzie toczy się codzienne życie, głównie w kawiarenkach i sklepikach z pamiątkami. Moim celem była tu najstarsza na Sycylii fabryka czekolady. Schowana w małej ślepej uliczce, w pobliżu katedry świętego Piotra, Antica Dolceria Bonajuto powstała w 1880 roku. Słynie z wyjątkowej czekolady przygotowywanej według receptury Azteków, a przywiezionej na Sycylię przez Hiszpanów po podboju Meksyku. Ma tylko trzy składniki – kakao, przyprawy i cukier trzcinowy, którego grudki (dzięki mieszaniu masy czekoladowej na zimno, jej temperatura nie może przekroczyć 40 st. C) są wyraźnie wyczuwane podczas delektowania się specjałem. Nie odmawiam więc sobie tabliczki czekolady z dodatkiem ostrej papryczki chili, także czekolady do picia podawanej na zimno. A nawet cannolo siciliano, sycylijskiej rurki nadziewanej serkiem ricotta i pistacjami, z których Antica Dolceria Bonajuto także jest znana. Wszystko było bardzo smaczne, toteż w moim plecaku znalazło się miejsce na kilka kolejnych tabliczek czekolady. I mogłem wyruszyć w stronę Ragusy, do której dojechałem w niecałe pół godziny. W pałacu burmistrza W historycznych pałacach Sycylii czuć oddech historii, a XIX-wieczne mury Ragusy kryją wiele ciekawych opowieści. Niezwykła jest już sama historia odbudowy miasta po ostatnim wielkim trzęsieniu ziemi. Otóż z jednego miasta powstały wtedy dwa: Ragusa Superiore (Ragusa górna) oraz Ragusa Inferiore (Ragusa dolna). To wynik konfliktu pomiędzy biedniejszymi i bogatszymi mieszkańcami. Ci pierwsi chcieli odbudować miasto w tym samym miejscu, drudzy je przenieść. I tak arystokracja zamieszkała wyżej. Miasto było podzielone aż do 1926 roku. Rok później scalone w jedno stało się stolicą prowincji, zastępując w tym Modikę. Rezerwując nocleg w hotelu Relais Antica Badia w XVIII-wiecznym Palazzo Schininà w Ragusa Superiore, tuż obok katedry św. Jana Chrzciciela, nie zdawałem sobie sprawy, jaka historia kryje się za prowadzącą do niego bramą. Tymczasem to jeden z ważniejszych pałaców w mieście, pod koniec XVIII wieku największy budynek Ragusy. Jego właścicielem był baron Mario Leggio, pierwszy burmistrz górnego miasta. Po II wojnie światowej było tu zaś seminarium. A dziś południowe skrzydło zajmuje hotel, w północnym zaś są biura kurii diecezjalnej i biskupa Ragusy. Pałac odrestaurowano z niezwykłym pietyzmem. XIX-wieczne sale Relais Antica Badia zdobią żyrandole z Murano, barokowe freski i sztukaterie. Niezwykle zdobna jest sala Lucrezia, w której mieszkający w 16 apartamentach goście mogą zjeść śniadanie z widokiem na katedrę. A potem odbyć spacer do dolnego miasta, w którym jest największe nagromadzenie barokowych pereł, ale też knajpek z przepysznym jedzeniem. To krótka przechadzka, która zajmuje nie dłużej niż pół godziny. Kościoły, pałace i zdobne balkony Do Ragusy Inferiore prowadzi kilkaset schodów i schodków (niektóre przewodniki podają, że jest ich dokładnie 333). A po ich pokonaniu wchodzi się do świata baroku i to przez duże B. To tu znajduje się kilka zabytkowych kościołów – m.in. monumentalna katedra San Giorgio wybudowana w 1775 roku. Oprócz barokowych dzieł sztuki można w niej także zobaczyć trzynaście witraży z początku XX wieku, przedstawiających męczeństwo św. Jerzego. Tutaj również zobaczycie pałace z bogato zdobionymi (nie tylko maszkaronami) balkonami. Jak np. Palazzo Rocca czy Palazzo Cosentini, jedną z najpiękniejszych i najstarszych barokowych rezydencji w Ragusie. A jeśli barok was nieco przytłoczy (co przy takim nagromadzeniu zabytków może się zdarzyć), przekroczcie bramę miejskiego ogrodu Giardino Ibleo. Stworzono go w 1858 roku w ramach prac społecznych mieszkańców Ragusy. Sielsko tu i spokojnie, odpocząć można w cieniu palm, przy fontannie, na kamiennych ławeczkach z widokiem na góry i dolinę rzeki Irminio. A potem wrócić autobusem do górnego miasta. Albo zasiąść w jednej z klimatycznych restauracji i zjeść dobrą kolację, tak jak ja to zrobiłem. Lokalne przysmaki: arancini i ravioli Wybrałem niepozorny, mały lokal Iusu – Tavola Calda del Gusto Local, serwujący typowe lokalne przysmaki. Mieści się przy Corso XXV Aprile, gdzie w restauracyjnym ogródku miejsc jest dla sześciu, maksymalnie ośmiu osób. Karta była krótka, za to z daniami, na które miałem ogromną ochotę. Bo czy mogłem odmówić sobie sycylijskich arancini – sycących smażonych panierowanych ryżowych kulek z ragù, zielonym groszkiem i mozzarellą? To jednak była dopiero przystawka. Na danie główne zamówiłem sycylijskie Ravioli Alla Norma, pierożki z bakłażanem w sosie pomidorowym i startym serem ricotta, a do nich kieliszek Frappato. Na deser tym razem nie miałem już miejsca. Nic straconego. Przecież skosztuję go następnym razem. Już wiem, że będę tutaj powracał. Dojazd Na Sycylię leciałem bezpośrednio z Polski linią Ryanair z lotniska Warszawa-Modlin do Katanii. Za bilet w dwie strony zapłaciłem 420 zł. ryanair.com Transport Auto wynająłem w wypożyczalni B-Rent na lotnisku w Katanii. Za toyotę yaris z automatyczną skrzynią biegów i podstawowym ubezpieczeniem zapłaciłem 750 zł za pięć dni. Dopłata za pełne ubezpieczenie auta i zniesienie udziału własnego w przypadku ewentualnej szkody wynosiła 160 euro. Ponieważ się na to nie zdecydowałem, musiałem wpłacić depozyt w wysokości 850 euro. Cała kwota została mi zwrócona na konto po oddaniu samochodu. Noclegi Za pokój dwuosobowy ze śniadaniem w hotelu Palazzo Vecchio Taormina położonym w historycznym centrum, zaledwie kilka kroków od placu katedralnego, zapłaciłem 200 euro. palazzovecchiotaormina.it Za pokój dwuosobowy ze śniadaniem w hotelu Relais Antica Badia w górnej Ragusie zapłaciłem 160 euro. Oprócz zachwycających pałacowych wnętrz, jest tutaj także taras widokowy. relaisanticabadia.com Spałem także na sycylijskiej wsi, w pobliżu miasta Modica, w posiadłości Torre Don Virgilio. Za duży dwuosobowy pokój, ze wspólnym salonem, prywatnym tarasem, garderobą, dodatkowym pokojem wypoczynkowym i śniadaniem, zapłaciłem 120 euro (tańsze pokoje były od 70 euro). Do dyspozycji gości był basen w ogrodzie. torredonvirgilio.it Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Lot w klasie biznes z Dubaju do Warszawy. Ile to kosztuje i co warto wiedzieć?
Zdarzyło mi się kilka razy lecieć klasą biznes. Jednak zdecydowanie jestem pasażerem klasy ekonomicznej, w której decyduję się na jeden dodatkowy wydatek – dopłatę za miejsce XXL, tak żeby mieć więcej miejsca na nogi. Podróżuję też często z własnym jedzeniem (samolotowy catering rzadko mi smakuje). Jednak tym razem z Dubaju do Warszawy leciałem linią flydubai w klasie biznes i mogłem ją przetestować. Jakie są moje wrażenia?
W tym artykule: Klasa biznes. Jak wygląda lot? Posiłki w klasie biznes Łóżko to jednak nie wszystko Ile kosztuje lot w klasie biznes? Jak zapłacić mniej za klasę biznes? Flydubai to linia lotnicza obsługująca połączenia z Dubaju do Warszawy oraz Krakowa, a od 29 października 2023 r. także do Poznania. Loty realizuje Boeingami 737 MAX. Te bardzo popularne wąskokadłubowe samoloty mają m.in. także LOT, Ryanair czy czarterowa linia Enter Air. Z tą jednak różnicą, że we flydubai można podróżować klasą biznes z prawdziwego zdarzenia. Zamontowano w niej w pełni rozkładane do pozycji łóżka fotele. Jak zatem przebiegła moja sześciogodzinna podróż? Klasa biznes. Jak wygląda lot? „Grunt to siedzieć po odpowiedniej stronie kotarki” – powtarzają stali bywalcy „bizneski”. Zanim jednak rozsiadłem się wygodnie po tej „odpowiedniej” stronie, odprawiłem bagaż przy stanowisku dla pasażerów biznesowych w terminalu 3 międzynarodowego lotniska w Dubaju (DXB). Przeszedłem priorytetową kontrolę bezpieczeństwa i mogłem odpocząć przed lotem w saloniku biznes linii lotniczej Emirates. Flydubai i Emirates mają zawartą umowę partnerską, co oznacza także m.in. zbieranie mil we wspólnym programie lojalnościowym Skywards. Następnie specjalny autobus tylko dla pasażerów klasy biznes (podczas lotu do Warszawy było nas jedynie trzech) zawiózł mnie do samolotu. Usiadłem na miejscu 2E. Stewardesa podała mi przed startem szklaneczkę soku pomarańczowego oraz zwilżony ręcznik do wytarcia dłoni i twarzy. W samolocie, którym podróżowałem, miejsc w klasie biznes było 10, w układzie 2-2, 1-1, 2-2. Tak więc moje miejsce było pojedynczym, co dawało mi jeszcze więcej prywatności. Fotel wyposażony był w indywidualną lampkę do czytania, gniazdka do ładowania komputera, czy telefonu i kilka schowków na podręczne rzeczy. Były także słuchawki z redukcją szumów i 11,6-calowy ekran dotykowy. Za jego pomocą mogłem sterować rozrywką pokładową – oglądać filmy, słuchać muzyki czy patrzeć na mapę lotu. Co ciekawe, w klasie ekonomicznej flydubai za korzystanie z rozrywki pokładowej trzeba zapłacić. Ceny są różne w zależności od wybranego pakietu. Posiłki w klasie biznes Po osiągnięciu wysokości przelotowej otrzymałem menu z trzema posiłkami do wyboru oraz kartą darmowych napojów bezalkoholowych i alkoholowych. I tu też jest spora różnica w porównaniu z klasą ekonomiczną przewoźnika. Tam pasażerowie otrzymują jeden darmowy posiłek (do wyboru wege lub mięsny) i jeden malutki kubeczek wody mineralnej o pojemności 100 ml. Za dodatkową wodę czy przekąski muszą już zapłacić. Butelka wody 0,5 l kosztuje ok. 8,5 zł, butelka wina 187 ml – ok. 40 zł. W klasie biznes mogłem zamówić naleśniki z kurczakiem, podawane z brokułami marchewką, linguine z krewetkami w pomidorowym sosie albo risotto z grzybami. Przed podaniem posiłku stewardesa rozłożyła stolik wysuwany z mojego fotela i nakryła go białym obrusem. Zdecydowałem się na pierwsze danie, które zostało mi zaserwowane na porcelanie. Dodatkowo otrzymałem sałatkę z rukoli z pomidorkami cherry, ogórkiem i papryką. A na deser – francuskie ciasto z kremem kawowym. Poprosiłem także o kieliszek wina. Po obiedzie poczęstowano mnie także truflowymi chipsami, orzeszkami i czekoladkami. Wciskając jeden z przycisków na panelu sterowania fotelem rozłożyłem go do pozycji leżącej. Przykryłem się kocem i zasnąłem na ponad trzy godziny. Po przebudzeniu, godzinę przed lądowaniem na lotnisku Chopina w Warszawie, otrzymałem drugi, znacznie skromniejszy posiłek. Była to kanapka z kurczakiem i orientalnymi przyprawami. Łóżko to jednak nie wszystko Zdecydowanie największym atutem tej podróży był fotel rozkładany do pozycji łóżka. Po kilkugodzinnej podróży spędzonej głównie na leżąco, wysiadłem bardzo zrelaksowany. Było też kilka zaskoczeń. Zazwyczaj pasażerowi klasy biznes otrzymują podczas lotu okulary do spania, zatyczki do uszu oraz kosmetyczkę z zestawem małych kosmetyków. Tego we flydubai nie ma. Kilka razy szwankował też system rozrywki pokładowej – zacinały się filmy i nie mogłem ich obejrzeć. Cóż, złośliwość rzeczy martwych. Na szczęście sytuację poprawiło kilkukrotne zresetowanie systemu przez przemiłą załogę pokładową. Uważam też, że jak na klasę biznes bardzo skromny był wybór posiłków. To była komfortowa podróż, ale zabrakło mi efektu „wow”. Ile kosztuje lot w klasie biznes? Flydubai uznawana jest za tanią linię lotniczą. Za bilet w dwie strony na trasie Warszawa-Dubaj-Warszawa trzeba zapłacić ok. 500 euro, czyli ok. 2250 zł. Klasa biznes to już jednak ogromny wydatek. Ceny biletów zaczynają się w niej od ok. 2890 euro – ok. 13 000 zł. Jednak porównując to z ceną klasy biznes np. z LOT-u, który na tej trasie także realizuje połączenia Boeingami 737 MAX, a w których klasa biznes ma takie same siedzenia jak ekonomiczna, a kosztuje prawie 11 000 zł, cena flydubai już tak wysoka może się nie wydawać. Droższa jest natomiast klasa biznes w liniach lotniczych Emirates – kosztuje ponad 16 000 zł. Jak zapłacić mniej za klasę biznes? A teraz najważniejsze pytanie. Czy są sposoby na to, by lot w klasie biznes odbyć za znacznie mniejsze pieniądze? Błędy w taryfach Można liczyć na błędy w taryfach. Jeśli przewoźnik nie anuluje zakupionych przez nas w ten sposób tanich biletów, wybierzemy się w bardziej komfortową podróż. Mnie udało się tak właśnie polecieć w klasie biznes do Bangkoku w dwie strony za ok. 3800 zł. Błędy w taryfach zdarzają się jednak rzadko, podobnie jak promocje przewoźników na loty w biznesie (o ofertach typu dwie osoby w cenie jednej można już niemal zapomnieć). Ale są też inne sposoby na lepsze miejsca. Program lojalnościowy Jednym z nich jest uczestniczenie w programie lojalnościowym linii lotniczych, gdzie za każdy lot otrzymuje się punkty bądź mile. Te można wymienić np. na podwyższenie klasy lotu, kupując wcześniej bilet w klasie ekonomicznej. Jednak trzeba naprawdę sporo latać. Do tego kupując bilety nie wybierajmy najtańszych taryf light – tylko z bagażem podręcznym, za które otrzymuje się bardzo mało mil. Lepiej stawiać na nieco droższe, typu basic z bagażem rejestrowanym, żeby uzbierać tysiące mil i z nich kiedyś skorzystać. O możliwość upgrade’u warto spytać podczas odprawy na lotnisku. Wówczas można zapłacić mniej. Podobnie jak pytając o taką możliwość na pokładzie samolotu. W taki sposób przesiadłem się do biznesu za 1700 zł dopłaty podczas lotu z Amsterdamu do Bogoty. Licytacja miejsc Na popularności zyskują też licytacje miejsc. Taka opcja dostępna jest w liniach flydubai, ale też w LOT, Lufthansie i wielu innych. Kilka razy z niej skorzystałem. Na czym polega taka aukcja? Po zakupie biletu w klasie ekonomicznej, na stronie konkretnego przewoźnika podaje się konkretną kwotę, jaką możemy zapłacić za miejsce w wyższej klasie – premium economy lub biznes – na każdym odcinku lotu. Licytacja kończy się na 24 godziny przed planowaną podróżą. Jeśli nasza stawka zostanie zaakceptowana, natychmiast zostaniemy o tym poinformowani mailowo, a zaproponowana przez nas kwota zostanie automatycznie ściągnięta z konta. I tak można mieć lepsze miejsce nawet za połowę ceny. A to, przy lotach znacznie dłuższych niż ten do Dubaju, staje się opłacalne. Udało mi się to podczas podróży linią lotniczą Lufthansa z Warszawy z przesiadką we Frankfurcie do Buenos Aires. Wziąłem udział w aukcji miejsca w klasie biznes na odcinku z Frankfurtu do Buenos Aires (to prawie 14 godzin lotu). Ustawiłem kwotę jaką mogę dopłacić na najniższą z możliwych – 650 USD czyli ok. 2740 zł. I wygrałem licytację. Być może nikt inny nie brał w niej udziału i nie ustawił wyższej kwoty, jaką mógłby zapłacić. W każdym razie byłem wtedy szczęściarzem. I takiego szczęścia wam w podróży życzę. Bo czy choć raz nie mieliście ochoty usiąść „po drugiej stronie kotarki”?
Prawdy i mity o rejsach wielkimi wycieczkowcami
Podróż wycieczkowcem po Morzu Śródziemnym może być niezapomnianą przygodą. Sabina Wielgoszewska z firmy Cruise & Travel Group opowiada Michałowi Cessanisowi, jak się wybrać w taki rejs.
W tym artykule: Rejs bajecznym wycieczkowcem Popłynąłem w rejs po Morzu Śródziemnym. Nie sam, lecz z rodzicami, i do tego wielkim wycieczkowcem. To było dla mnie zupełnie nowe podróżnicze doświadczenie. Rejs bajecznym wycieczkowcem Statek, którym płynęliśmy – Costa Smeralda – miał 19 pokładów, na których oprócz kabin pasażerskich znalazło się kilkanaście restauracji i tyle samo barów. Do tego centrum spa, siłownia, boisko sportowe, promenada ze sklepami, dwa teatry, których wieczorami odbywały się przedstawienia i najróżniejsze pokazy, także operetkowe i tańca latino, co podobało się zwłaszcza moim rodzicom. W najnowszym odcinku wideopodcastu „National Geographic" zapraszamy do wysłuchania mojej rozmowy z z Sabiną Wielgoszewską z firmy Cruise & Travel Group. Sabina z pasją opowiada, jak zorganizować podróż i dokąd popłynąć. Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Marsz przez podziemne wsie północnych Chin. Paul Salopek w specjalnej relacji dla National-Geographic.pl Paul Salopek, dziennikarz i podróżnik Towarzystwa National Geographic, 10 lat temu wyruszył przez świat. Podąża śladami naszych praprzodków. Tę depeszę przesłał specjalnie dla National-... Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Pafos na Cyprze to piękne widoki, niesamowite zabytki i pyszne jedzenie. Warto tu wracać
Pafos to moje ulubione miejsce na Cyprze. Zatoczki jak z obrazka, wsie pachnące dobrym jedzeniem i blisko stąd na dziki półwysep Akamas.
W tym artykule: W górnym Pafos Port, zamek i mozaiki Zielony półwysep i niebieska laguna Od wioski do wioski Spróbuj meze! Pafos – Europejska Stolica Inteligentnej Turystyki 2023 Warto wiedzieć Transport Słońce świeci tu przez 340 dni w roku. Ciepło jest nawet zimą, choć to wiosna na Cyprze jest najpiękniejsza. Wybrałem się więc do Pafos, Europejskiej Stolicy Inteligentnej Turystyki 2023, by lepiej poznać to miasto i jego okolice. Sporo tu nie tylko wspomnianego słońca, ale też historii, zabytków, szlaków trekkingowych i malowniczych tras rowerowych. W górnym Pafos Turyści przylatujący do Pafos czas najchętniej spędzają na wybrzeżu. Wylegują się na leżakach przy hotelowych basenach i piaszczystych plażach. Albo spacerują nadmorską promenadą z restauracjami, barami i sklepikami. Jeśli jednak wolicie spokojniejszy odpoczynek z dala od tłumów, to radzę się wam wybrać do Górnego Pafos, nazywanego Ktima, położonego zaledwie 3,5 km od gwarnego portu. Można tu posiedzieć w cieniu drzew albo w jednej z kawiarni i napić się mocnej kawy po cypryjsku czy zdecydowanie bardziej orzeźwiającej latem coffee frappé. Można też odwiedzić galerie sztuki, sklepiki z antykami, zajrzeć do Muzeum Etnograficznego. Albo przyjechać tutaj wieczorem do restauracji Koutourou, prowadzonej przez szefa kuchni Demetrisa Nicolaou. Cypr: Raj na pograniczu Europy Położony na styku kultur, kontynentów i politycznych wpływów, Cypr nieustannie fascynuje, oferując odwiedzającym bogactwo zabytków, rzemiosła, wspaniałej kuchni i zachwycającej przyrody.... Otwiera ją tylko w porze kolacji (godz. 19–22.30) i serwuje pyszne proste dania przygotowane wyłącznie z lokalnych produktów. Skosztować więc tu można i wspaniałych chrupiących warzyw, i serów, i ryb czy owoców morza. Wszystko jest podawane świeże, a menu zmienia się każdego dnia. Port, zamek i mozaiki Na końcu portu w Pafos znajduje się dawny bizantyjski fort z XIII w. Mamy z niego wspaniały widok na miasto i zacumowane statki. Blisko stąd także do najważniejszej atrakcji – mozaik z I i II w., uznawanych za najwspanialsze we wschodniej części Morza Śródziemnego. Są one częścią parku archeologicznego wpisanego na listę dziedzictwa UNESCO. Żeby je zobaczyć, potrzeba sporo czasu, bo to rozległe miejsce. Latem jest tu niezmiernie gorąco, dlatego przyda się wam parasol bądź czapka chroniące przed słońcem oraz butelka wody. Najpiękniejsze są mozaiki podłogowe w willach Dionizosa, Tezeusza, Ajona i Orfeusza przedstawiające sceny z mitologii greckiej. – Zostały one odkryte w 1962 r. i to przez zupełny przypadek. Rolnik orał pole i odkopał jedną z nich. Wówczas rozpoczęły się badania archeologiczne, także przy udziale polskich archeologów, i dzięki temu mamy prawdziwy skarb – mówi przewodnik Michalis Fantaros, z którym oglądam mozaiki. To był zupełny przypadek. Robotnicy odkryli bezcenną kamienną mozaikę Na Cyprze odkryto przypadkowo dużą mozaikę z czasów rzymskich. Jeśli interesujecie się historią, to na listę must see wpiszcie także Grobowce Królewskie, starożytną nekropolię na wschodzie miasta. Tam można zobaczyć ponad sto podziemnych grobowców wykutych w skale, większość z IV w. p.n.e. Zielony półwysep i niebieska laguna Dwa dni w Pafos wystarczą, by poczuć wakacyjny klimat miasta. A potem? Ruszajcie na zielony półwysep Akamas. Można tu dotrzeć wynajętym samochodem albo w lokalnym biurze podróży wykupić całodzienną wycieczkę dżipem. Jest to dobrym rozwiązaniem, gdyż do wielu dzikich miejsc można dojechać tylko autem z napędem na cztery koła. A później wyjść na szlak, np. do wąwozu Avakas. Tu 3-kilometrowa trasa wiedzie najpierw górską ścieżką, by po kilkuset metrach zamienić się w kamienistą, czasami nieco śliską drogę wśród wysokich na 30 m wapiennych skał. To niezwykle fotogeniczne miejsce, choć takich na tym półwyspie jest znacznie więcej. O tym przekonuję się, pokonując fragment Szlaku Afrodyty, zaczynający się przy łaźniach bogini miłości. Według legendy miała się ona spotykać ze swym kochankiem Adonisem, który zatrzymywał się tutaj podczas polowań. Ta legenda wciąż działa na turystów jak magnes, stąd też taka popularność tego malowniczego szlaku. Jednak półwyspem Akamas można zachwycać się także od strony morza. Z portu w niewielkiej miejscowości Latsi odpływają bowiem stateczki do niebieskiej laguny. Jest ona uważana przez miejscowych za najpiękniejszą na całej wyspie – i nie ma w tym przesady, o czym sam się przekonałem. Po niecałej godzinie rejsu dotarłem do laguny z wodą tak czystą i przejrzystą, że nie mogłem najpierw się na nią napatrzeć, a potem z niej wyjść, być może też dlatego, że dzień był upalny. – Przed laty to miejsce nazywało się Hamili. Czterdzieści lat temu przypłynął tu mój pradziadek i tak zachwycił się tą zatoczką, iż uznał, że trzeba ją nazwać Blue Lagoon. Dziś pod taką oficjalną nazwą funkcjonuje – opowiada mieszkająca w Latsi Koulla Philippou. To ona zabrała mnie swą łodzią do niebieskiej laguny. A po trzygodzinnym rejsie, gdy wróciliśmy do portu, zachęcała, by przypłynąć tu ponownie latem, kiedy można spotkać delfiny i żółwie. Od wioski do wioski Mam też na Cyprze swoje ulubione wioski, położone dalej od morza, do których prowadzą kręte górskie drogi. Do Omodos z malowniczym skwerem z restauracjami i barami zaglądam, by skosztować cypryjskich win, bowiem okolice miejscowości znane są z uprawy winorośli. Po drodze można też wstąpić do winnic zapraszających na darmowe degustacje trunków. We wsi Wuni lubię natomiast pochodzić wąskimi ulicami wśród kamiennych domów z kolorowymi drzwiami i ogrodami z drzewami granatów, które, za pozwoleniem właścicieli, można zrywać i których można kosztować na miejscu. Można tu także zasiąść w klimatycznej kawiarni w centrum miasteczka i za jedno euro napić się pysznej kawy po cypryjsku. A na obiad pojechać do położonej na wzgórzach nad doliną Ezousa wsi Letimbou. Tu Sofia i Andreas, małżeństwo starszych Cypryjczyków, prowadzą rodzinną restaurację, w której sami warzą ser halloumi i podają go do zjedzenia z miętą z przydomowego ogródka. Zaś w piecu opalanym drewnem wypiekają najlepsze w okolicy chleby z ziołami i wspomnianym serem w środku, a także mięsa, które potem wraz z wiejską sałatą i podpiekanymi ziemniakami podają swoim gościom. Za każdym razem czuję się u nich jak na rodzinnym obiedzie. I wracam do nich za każdym razem, kiedy jestem na wyspie słońca. Spróbuj meze! To najpopularniejsze jedzenie na Cyprze. Meze może być rybne bądź mięsne, a składa się na nie kilkanaście dań, wśród których nie może zabraknąć (według wybranej wersji): wiejskiej sałaty z chrupiącymi pomidorami, ogórkami i serem feta, kalmarów, grillowanej ośmiornicy, sardynek, labraksa, pieczonych ziemniaków, gołąbków z liści winogron, grillowanego sera halloumi, mięs w marynatach, suwlaków, sheftalia (kiełbasek), keftedes (kotlecików), oliwek. Do tego tzatziki, pasta tahini czy taramosalata – pasta z wędzonej ikry dorsza. Przygotujcie się na wielką ucztę – meze można zamawiać dla minimum dwóch osób. Pafos – Europejska Stolica Inteligentnej Turystyki 2023 Pafos obok Sewilli zostało Europejską Stolicą Inteligentnej Turystyki 2023. Ten tytuł przyznaje Komisja Europejska, a ubiegało się o niego 29 miast z 13 krajów. Cypr: Kraina najpiękniejszych kobiet Jeśli chcesz odwiedzić najpiękniejsze plaże Europy i poimprezować do rana w gwarnych kurortach, pojedź na Cypr. Jeśli marzysz o sielskiej atmosferze odludnych wsi i kontakcie sam na sam z pr... W Pafos można się w tym roku wybrać na bezpłatne wycieczki z przewodnikiem, by lepiej poznać zabytki starego miasta, a także odwiedzić lokalnych rzemieślników. Powstała też aplikacja mobilna Explore Pafos do samodzielnego zwiedzania miasta i okolicy. Więcej informacji znajdziecie na stronie pafos.org.cy. Warto wiedzieć Dojazd Na Cypr bezpośrednio z Polski do Pafos lata Ryanair, a liniami Wizz Air dolecieć można do Larnaki. Ceny biletów zaczynają się od ok. 500 zł w dwie strony. Transport Najczęściej wynajmuję auto z wypożyczalni Petsas. Koszt to ok. 320 zł za dobę. Nocleg Polecam Constantinou Bros Pioneer Beach Hotel w Pafos, w którym pokój 2-osobowy ze śniadaniem kosztuje ok. 600 zł. Położony jest przy plaży i deptaku. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Odwiedziłem polską restaurację z dwiema gwiazdkami Michelin. Co mnie spotkało w Bottiglierii 1881?
Zjadłem kolację w lokalu Bottiglieria 1881 w Krakowie, jedynej i pierwszej w Polsce restauracji z dwiema gwiazdkami Michelin. Na stolik czeka się tutaj nawet 90 dni. Czy warto stać w tak długim ogonku?
W tym artykule: Pod jakim adresem jest Bottiglieria 1881? Jak wygląda menu? Co dokładnie zjadłem Czy mi smakowało? Ile kosztowała kolacja? Będę z wami szczery. Nie jestem ekspertem kulinarnym. Jedzenie albo mi smakuje albo nie. Nie zaliczam się również do foodies – ludzi, których życie wyznacza odwiedzanie najlepszych restauracji i winiarni na świecie oraz delektowanie się kuchnią z wyższej półki. Jestem zwykłym żarłokiem, który zajada się street foodem, głównie w Azji. Owszem, zdarzyło mi się stać w kolejce do pani Jay Fai. To 78-letnia Tajka, prowadząca bar z ulicznym jedzeniem w Bangkoku, który jako pierwsza uliczna jadłodajnia w Tajlandii otrzymał gwiazdkę Michelin. Kulinarni inspektorzy docenili wychodzące spod jej ręki omlety z kraba, po które stałem w kolejce ponad dwie godziny. Były pyszne i nietanie. Jednak tym razem miałem zjeść kolację w lokalu Bottiglieria 1881 w Krakowie. To jedyna i pierwsza w Polsce restauracja z dwiema gwiazdkami Michelin. Na stolik czeka się tutaj nawet 90 dni. Czy warto stać w tak długim ogonku? Pod jakim adresem jest Bottiglieria 1881? Restauracja znajduje się przy ul. Bocheńskiej 5 na krakowskim Kazimierzu. Można ją przeoczyć, bo wejście jest skromne, podobnie jak szyld. Wnętrze lokalu jest eleganckie. W dwóch salach jadalnych stoją drewniane stoły i wygodne krzesła, jest także wielkie lustro, bukiety suszonych kwiatów, regał z domowymi przetworami oraz półki z kieliszkami. Do tego lampy z przygaszonym światłem. Uwagę przyciąga kuchnia otwarta na restaurację. Tak mała, że aż trudno uwierzyć, iż to właśnie w niej pracuje czterech szefów kuchni pod okiem szefa wszystkich szefów, Przemysława Klimy. Przemysław Klima, który stworzył to miejsce, wyczarowuje wyjątkowe dania doceniane przez krytyków kulinarnych z całego świata. Restauracja powstała w 2014 roku, w miejscu, gdzie przed 100 laty znajdował się skład wina. W piwnicy wciąż jest go bardzo dużo, a lokal przez miejscowych nazywany jest butelkownią. Restauracja otwarta jest od wtorku do soboty, od godziny 17.00 i nie ma szans, by wejść tu prosto z ulicy i zjeść. Jak wygląda menu? Serwuje się tu kuchnię polską w nowym wydaniu, opartą na lokalnych, świeżych produktach i sezonowości. Karta zmieniana jest kilka razy w roku. Warto wiedzieć, że to zdecydowanie miejsce dla osób mięsożernych. Przemysław Klima mówi, że chciał stworzyć smaki przywołujące wspomnienia z dzieciństwa, kojarzące się z wakacjami spędzanymi u babci na wsi. Trafiłem na menu letnie. A ponieważ chciałem skosztować wszystkich podawanych tu dań, zamówiłem „pełne doświadczenie”. Zaskoczyła mnie karta dań, niewiele mówiąca o samych potrawach, których wymienionych było kilkanaście, w tym np. Biały Mak, Złoto Lasu, Wspomnienie z Dzieciństwa, ale była też kaszanka, czereśnie i pomidor czy wędzona ryba. A wszystko to w formie menu degustacyjnego. Potrawy są małe, czasem na jeden kęs, podawane na porcelanowych lub drewnianych talerzykach albo w kryształach. Zanim pierwsze dania wjechały na stół, na pobudzenie apetytu otrzymałem kieliszek szampana. Na stole pojawiło się domowej roboty masło posypane orzechami, wyglądające jak crème brulee oraz pszenno-orkiszowy chleb na zakwasie. Jeden z lepszych jaki kiedykolwiek jadłem. A potem zaczęła się uczta trwająca ponad 3,5 godziny. Tutaj bowiem nikomu się nie spieszy, a każde danie wychodzące z kuchni ma nie tylko dobrze smakować, ale też, a może przede wszystkim, pięknie wyglądać. Tak, by najpierw nacieszyć oko, a dopiero później kubki smakowe. Na to więc potrzeba czasu. – Zaczniemy od kaszanki, a skończymy na cukierkach. Ale pod warunkiem, że wszystko pan zje, jak u babci. Do każdego z głównych dań podawane będą wybrane wina. Łącznie 8 kieliszków – poinformował mnie Michał Drozdowski, menedżer i sommelier restauracji, który wita wszystkich gości i prowadzi ich do stolików. Mój znajdował się w głębi pierwszej sali. Atmosfera w restauracji była swobodna (dobrze, że nie wbiłem się w garnitur), a więc taka, jaką lubię najbardziej. Bez nadęcia i zadęcia. Co dokładnie zjadłem Przejdźmy do wrażeń kulinarnych. Kelnerzy i kucharze serwując poszczególne dania, szczegółowo opisywali ich skład, a ja wszystko skrupulatnie (mam nadzieję) zapisałem. Najpierw był chłodnik na bazie pomidora i czereśni, z zanurzoną w nim na wykałaczce czereśnią z żelem z pigwy. Potem zaserwowano kaszankę z mangalicy (rasa węgierskich świń) w cieście kukurydzianym i chorizo, także z mangalicy, z emulsją z wędzonej papryki i dymką. W szklanej salaterce na lodzie znalazły się z kolei dwa plasterki małosolnego ogórka gruntowego z pastą z polskiego wasabi, pistacjami i płatkami nasturcji, do zjedzenia których dostałem specjalne drewniane szczypce. Potem było jeszcze ciekawiej: Tatar wołowy z kawiorem i szpikiem zamiast jajka, przyozdobiony białymi kwiatkami smagliczki (rodzaj roślin należący do rodziny kapustowatych), który w moim kulinarnym alfabecie znalazłby się pod literą P – pyszny. Pojawił się także wędzony pstrąg z Zielenicy, marynowany w czerwonym pieprzu i płatkach róży i w takich to dekoracjach podany w drewnianej miseczce, z marynowaną rzepą w occie różanym, z żelem z białej porzeczki i tym razem fioletowymi kwiatkami smagliczki. Pstrąga polano dressingiem na bazie mleka, orzechów włoskich, trawy żubrowej oraz oleju z pieczonych wodorostów. Mój apetyt rósł w miarę jedzenia, i nie mogłem doczekać się kolejnych kulinarnych zaskoczeń. Wtedy na stole pojawiły się pierogi z karczochem, truflą, smażoną cukinią i półgęskiem. Następnie szef kuchni Przemysław Klima przyniósł turbota gotowanego na maśle, przyozdobionego liśćmi czarnej porzeczki, młodą kapustą i groszkiem z miętą, polanego sosem holenderskim na bazie białego miso. Wyjaśniła się też zagadka, czym jest „Złoto lasu”. W porcelanowej miseczce podano żółte i czarne kurki z gulaszem z rokitnika, ikrą śledzia, chrupiącym ziemniakiem i pudrem z kopru. Dziwne smaki lodów. Nie uwierzysz, że takie istnieją, a niektóre znajdziesz też w Polsce Lody to jeden z najpopularniejszych słodkich przysmaków na świecie. Zajadają się nimi ludzie na wszystkich kontynentach, ale nie wszędzie robi się je tak samo. Co więcej, w niektórych kraj... Wreszcie przyszedł czas na dziczyznę. Najpierw wręczono mi nóż z rękojeścią z poroża jelenia. Za chwilę na talerzu pojawił się comber z sarny, wysmażony na maśle w stopniu rare, obsypany ziarnami i orzechami, z blanszowaną wędzoną zieloną fasolką, puree z selera i chrzanu, z fermentowanym czosnkiem. Podlano go mięsnym, gęstym, niezwykle aromatycznym sosem na bazie palonego masła. A do tego moskole, placki z gotowanych ziemniaków wywodzące się z Podhala, lecz u Klimy przygotowywane z ziemniaków fermentowanych, co dodaje im puszystości. Idealnie nadawały się do wybierania sosu. Zjadłem wszystkie zaserwowane dania, włącznie z deserami, które także bardzo mnie zaskoczyły. Jak sorbet z zielonego jabłka i szczawiu, z granitą z cydru, pianą z owoców jałowca. Do tego świeże liście szczawiu i kwiaty werbeny oraz konfitura z zielonego, niedojrzałego agrestu. Następnie podany w kryształowym kielichu ryż na skondensowanym mleku z ciastkiem z mąki gryczanej. I te pyszne cukierki przynoszone do stolika w drewnianej szkatułce, takiej, jakie można dostać w sklepach z krakowskim rękodziełem! Były i żelka malinowa i krówka w jadalnym papierku, i kruche francuskie ciastko z białą masą makową, dżemem z moreli i chałwą, i szyszka, która przypomniała mi dzieciństwo, ulepiona jednak nie z preparowanego ryżu, ale z pestek słonecznika zamoczonych w czekoladzie. Uczta została zakończona. Czy mi smakowało? Smakowały mi wszystkie dania. Zaskoczyło mnie przede wszystkim połączenie składników. Z pewnością było to dla mnie doświadczenie, jakie zapamiętam na długo. A podawane na koniec cukierki naprawdę sprawiły, że wróciłem myślami do szczęśliwego dzieciństwa. Jestem także pod wrażeniem Przemysława Klimy, szefa kuchni i współwłaściciela Bottiglieria 1881. Jego kulinarną kreatywnością i ogromną pasją, z jaką prowadzi restaurację. A ludzie, którzy mają pasję, zawsze znajdą wspólny język, zwłaszcza przy jednym stole. Z restauracji Bottiglieria 1881 wyszedłem zadowolony. Ile kosztowała kolacja? „Pełne doświadczenie” to wydatek 590 zł od osoby. Jednak rachunek będzie wyższy, gdy doliczycie alkohol. Selekcja win – odkrycia ze starego kontynentu – kosztuje 390 zł od osoby, win unikatowych i ponadczasowych – 590 zł od osoby. Selekcja napojów bezalkoholowych to wydatek 200 zł od osoby. W opcji „Zapoznanie” menu degustacyjne kosztuje 550 zł od osoby. Selekcja win – odkrycia ze starego kontynentu – 350 zł od osoby, selekcja win unikatowych i ponadczasowych – 490 zł od osoby, a selekcja napojów bezalkoholowych – 150 zł od osoby. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Gorące źródła w Japonii. Jak korzystać z onsenów i czego nie wolno tam robić?
Nie wyobrażam sobie pobytu w Japonii bez relaksu w onsenach. To gorące źródła w Japonii, których w całym kraju jest ponad 30 tysięcy. Przy wielu z nich wybudowano publiczne łaźnie z basenami z wodą o temperaturze przekraczającej 40 stopni Celsjusza.
W tym artykule: Jak korzystać z japońskich onsenów? Kto może korzystać z onsenów? Onseny to gorące japońskie źródła, na których wybudowano publiczne kąpieliska. Wiele źródeł posiada właściwości lecznicze, ponieważ zawierają różne pierwiastki i minerały, które pozytywnie wpływają na nasze zdrowie. Warto wiedzieć, że w onsenach – osobne są dla kobiet, a osobne dla mężczyzn – chodzi się nagusieńkim. Noszenie ubrań jest tutaj zabronione, choć to jeden z wielu zakazów w tych przybytkach. Nie można też mieć tatuaży, ani głośno rozmawiać, ani za długo się kąpać – żeby człowiekowi nie zrobiło się słabo. Jak korzystać z japońskich onsenów? Zanim wejdzie się do basenu, trzeba się porządnie umyć. W łaźniach są żele do mycia ciała, szampony i odżywki do włosów, a prysznic bierze się, siedząc na niskich stołeczkach. W Tokio polecam onsen La Qua na 6. piętrze galerii handlowej, gdzie basenów wewnętrznych i zewnętrznych jest kilka, a każdy z wodą o różnych właściwościach zdrowotnych. Są też sauny parowe i sauny suche. Do strefy wypoczynkowej, drink baru i restauracji wchodzi się już w ubraniach (tu spotykają się panie i panowie). Ale nie we własnych, lecz takich otrzymanych od obsługi. To koszulki z krótkim rękawem i krótkie spodnie w różnych kolorach, które po powrocie do części basenowej znów trzeba zostawić w przebieralniach. Spędzenie tu kilku godzin na pewno Was odpręży po zwiedzaniu miasta. Co było dla mnie najtrudniejsze? Wyzbycie się wstydu i spędzanie tam czasu nago wśród obcych osób. Jednak kiedy już się z tym oswoiłem, każdy dzień w Japonii spędzałem w onsenie. Baseny z gorącą wodą są w hotelach i ryokanach, tradycyjnych pensjonatach. Od relaksującej kąpieli można zacząć dzień albo go tak zakończyć. Termy w Polsce. Gdzie wygrzewać się zimą? Baseny termalne cieszą się w naszym kraju dużą popularnością, szczególnie w okresie zimowym. Gdzie znajdują się najlepsze termy w Polsce? Jak się okazuje, nie tylko w górach. Sprawdź, g... Kto może korzystać z onsenów? Gorące źródła w Japonii są dostępne dla każdego. Trzeba jednak przestrzegać kilku zasad, które dla was zebrałem w kilku punktach. W onsenie nie nosi się ubrań. Warto też wiedzieć, że osobne łaźnie są dla kobiet i mężczyzn. Ubrania zostawia się w szafkach, podobnie jak buty. W recepcji onsenu dostaje się koszyczek z dwoma ręcznikami oraz yukatą – japońskim szlafrokiem. Zanim wejdzie się do basenu, trzeba porządnie się umyć. Teoretycznie osoby z tatuażami nie mogą korzystać z onsenów. Choć zauważyłem, że małe tatuaże były akceptowane. Temperatura wody w basenach jest wysoka. W ostatnim odwiedzanym przeze mnie pan z obsługi na moją prośbę sprawdził ją specjalnym termometrem. Było aż 40,9 st. C. Nie można więc za długo się moczyć. To muszą być krótkie kąpiele, najlepiej przerywane zimnym prysznicem – przynajmniej ja tak robiłem. Można też dla ochłody nosić na głowie ręcznik uprzednio zamoczony w zimnej wodzie. W basenach raczej nikt ze sobą nie rozmawia, a jeśli już to szeptem. Onsen nie jest aquaparkiem, tylko miejscem relaksu i odpoczynku. Po wspólnej kąpieli znów wypada się umyć. W wielu onsenach dostaniecie ręczniki, są też suszarki do włosów, balsamy do ciała i kremy do twarzy. Z onsenów trzeba korzystać z głową. Japończycy robią to ponoć maksymalnie trzy razy w ciągu dnia. Gorąca kąpiel nie jest wskazana przy problemach z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami krzepliwości krwi i przy chorobach serca. Jednak związki mineralne, które się tam znajdują wpływają też pozytywnie na nasza ciało. Łagodzą dolegliwości dermatologiczne, na przykład zapalenie skóry. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Japonia pociągiem. Jak zorganizować taką podróż i co warto wiedzieć?
Wybrałem się w tygodniową kolejową podróż przez Japonię, jadąc z Tokio przez Osakę, Kioto i Odawarę do świętej góry Fudżi. Ile kosztował bilet, gdzie nocowałem i co zobaczyłem po drodze?
W tym artykule: Jak dotrzeć do Japonii? Jazda pociągami w Japonii. To musicie wiedzieć Gdzie spać w Japonii i ile kosztują noclegi Co warto zobaczyć w okolicy Osaki? Co zobaczyć w Kioto? Góra Fudżi. Gdzie ją zobaczyć? Trzy dodatkowe ciekawe miejsca Ile wydałem łącznie na podróż do Japonii? Kiedy jechać do Japonii? Najlepiej wiosną i jesienią, kiedy temperatury są najbardziej znośne, a kolory najpiękniejsze. Czy potrzebna jest wiza i jaka jest waluta? Podróżni z Polski nie potrzebują wizy turystycznej. Walutą są jeny. 100 JPY = 3,11 zł. Jak dotrzeć do Japonii? Swoją podróż odbyłem jesienią samolotem LOT-u. Trwała ona ok. 14 godzin bez przesiadki, a za bilet zapłaciłem tylko 2,5 tys. zł. Warto dodać, że szukałem go na pół roku przed planowaną podróżą i nie trzymały mnie sztywne daty podróży. Dostosowałem je do najtańszego biletu, jaki znalazłem. Obecnie ceny biletów do Azji u wszystkich lotniczych przewoźników są bardzo wysokie. Trudno znaleźć najtańsze połączenie poniżej 3,5–4 tys. zł. Jazda pociągami w Japonii. To musicie wiedzieć Po Japonii jeździłem pociągami, głównie tymi szybkimi – shinkansenami. Połączenia te są drogie. Przejazd w jedną stronę z Tokio do Kioto potrafi kosztować nawet 500 zł. Dlatego najbardziej opłaca się zakup biletu 7- lub 14-dniowego. Ten pierwszy kosztuje obecnie 213 euro, a drugi – 337 euro. W tej cenie można podróżować niemal wszystkimi pociągami. Co ważne, Japan Rail Pass zamawia się przez internet. Swój zakupiłem na stronie jrpass.com. Potem na adres domowy w Polsce kurier dostarczył mi specjalne potwierdzenie zakupu. Już w Japonii, np. na głównym dworcu w Tokio, dokument trzeba wymienić w punkcie obsługi pasażerów na kartonikowy bilet. Ten za każdym razem musiałem kasować w bramkach wpuszczających mnie na stację kolejową. A gdybym go zgubił, nie otrzymałbym kolejnego. Ostatnią stacją kolejową była ta w Odawarze, gdzie w wypożyczalni Toyota Rent a Car wynająłem samochód na dwie doby za 20 tys. jenów, czyli ok. 700 zł, z ubezpieczeniem. W tej wypożyczalni, robiąc rezerwację przez internet (strona ma wersję angielską – rent.toyota.co.jp), nie trzeba podawać danych karty kredytowej. Płatność odbywa się na miejscu. Samochodem pojechałem w pobliże góry Fudżi. Kwitnące wiśnie to symbol wiosny w Japoni. Gdzie jeszcze je zobaczysz? Nie tylko Japończycy mają kwitnące wiśnie. Te miasta mogą konkurować z Tokio. Gdzie spać w Japonii i ile kosztują noclegi W Tokio spałem w dwóch miejscach. Pierwszą noc w Japonii spędziłem w hotelu Sotetsu Fresa Inn. Pokój 2-osobowy bez śniadania wielkości dziupli szerokiej na długość moich ramion kosztował 215 zł za noc. Ostatnią noc w Japonii spędziłem w hotelu kapsułowym Nine Hours Otemachi Imperial Palace. Za miejsce do spania zapłaciłem 180 zł. W Osace spałem w hotelu Apa Shin Osaka Ekimae, tuż przy dworcu kolejowym. Pokój 2-osobowy kosztował 204 zł za noc. W Kioto zatrzymałem się w hotelu Tune Stay Kyoto, gdzie za pokój 2-ososobwy zapłaciłem tylko 460 zł za 3 noce. Hotel jest świetnie położony w pobliżu stacji kolejowej. Poza tym można bezpłatnie zarezerwować mały onsen do prywatnej kąpieli. Dla gości są też dobrze wyposażona kuchnia i biblioteka z księgarnią, która wieczorem zamienia się w salę kinową. Są też pralnia i suszarnia. W miejscowości Hakone, leżącej u stóp góry Fudżi, mieszkałem w ryokanie Hakone Airu. To tradycyjny japoński pensjonat, w którym także korzystałem z gorących źródeł. To było najdroższe miejsce ze wszystkich. Pokój kosztował 1,3 tys. zł za noc. Jednak doświadczenie spędzenia czasu w japońskim stylu (także nosząc tradycyjne ubranie) jest niezapomnianym przeżyciem. Co warto zobaczyć w okolicy Osaki? Pierwszym przystankiem po wyruszeniu z Tokio była Osaka (odległość 514 km, czas podróży 2,5 godziny). To miasto przemysłowe, które traktowałem jako punkt wypadowy po okolicy. W jego pobliżu są da miejsca, jakie warto zobaczyć. Warto pojechać do Nary, pierwszej stałej stolicy Japonii, założonej w 710 r. jako miasto Heijo przez cesarzową Gemmei. Wcześniej stolica była przenoszona w nowe miejsce za każdym razem, gdy na tron wstępował nowy cesarz. Sporo tu starych drewnianych domów, buddyjskich świątyń, chramów szinto – jednym słowem skarbów z listy UNESCO. Parkiem Nara, mijając setki oswojonych danieli (w szinto uznawane są za boskich wysłanników) można dojść do buddyjskiego kompleksu świątynnego Tōdai-ji. Najważniejszy jest tutaj Daibutsuden – Pawilon Wielkiego Buddy, jedna z największych drewnianych budowli świata. Jej historia sięga 752 r., została zrekonstruowana w 1692 r. Znajduje się tu gigantyczny posąg medytującego Buddy (Daibutsu), mierzący 16 m wysokości i uznawany za największy na świecie pomnik z brązu. Kolejnym miejscem, które warto zobaczyć jest Zamek Białej Czapli w miejscowości Himeji, znany bardziej jako Zamek Himeji. To najbardziej spektakularna twierdza w całej Japonii, zbudowana w 1346 r. i nigdy niezniszczona podczas wojen, pożarów miasta i trzęsień ziemi. Biała twierdza na wzgórzu, przez wieki rozbudowywana, dziś składa się z ponad 80 budynków rozmieszczonych na podzamczach, do których prowadzą kręte ścieżki i dziesiątki bram. Pokonując, je dochodzi się do głównej wieży warownej (donżonu) – sześciopiętrowej, zwężającej się ku górze. Na szczycie znajduje się niewielka świątynia. Stąd na miasto Himeji można spojrzeć we wszystkich kierunkach i niemal z lotu ptaka zachwycić się kolorami Japonii. Po zwiedzaniu zamku wybierzcie się do położonego po sąsiedzku ogrodu Koko-en. Składa się on z kilku ogrodów tematycznych, m.in. kwiatowego, bambusowego, sosnowego i herbacianego. Co zobaczyć w Kioto? W Kioto (56 km od Osaki, 15 minut jazdy pociągiem) byłem przez trzy dni i uważam, że to zdecydowanie za krótko. Musiałem jednak trzymać się 7-dniowego biletu kolejowego. Jednak gdybym mógł zmienić plany, na pewno zostałbym w tym mieście dłużej. Liczba zabytków jest tu wręcz oszałamiająca. Samych świątyń czy chramów doliczono się tu blisko 2 tys. W centrum miasta znajduje się także targ jedzeniowy Nishiki. To miejsce, znane jako „kuchnia Kioto”, funkcjonuje nieprzerwanie od 1310 r. Można tu posmakować różnych japońskich specjałów, takich jak np. pierożki gyoza, nadziewane farszem z cebuli, mięsa wieprzowego, kapusty pekińskiej i sosu sojowego. Byle robić to tak, jak lubią Japończycy – siadając w knajpce, a nie podczas przechadzania się po targu, co miejscowi uznają za złe maniery. Do których świątyń warto zajrzeć? Na pewno do chramu Yasaka założonego w 656 r., znanego także jako świątynia Gion. Jest on położony na wschodnim brzegu rzeki Kamo, w Gion, najstarszej w Kioto dzielnicy rozrywki. Tutaj, zwłaszcza wieczorami, spotkać można gejsze. Kolejnym miejscem wartym zobaczenia jest chram Fushimi Inari, najważniejsze sanktuarium kami Inari, bóstwa płodności, ryżu i domowego szczęścia. Przechodząc pod tysiącami czerwonych bram torii, prowadzącymi zawsze do miejsc świętych, wchodzi się po zalesionym wzgórzu, odwiedzając mniejsze i większe chramy z mnóstwem posągów lisów uznawanych za posłańców Inari. Senbon Torii (Tysiące Bram Torii) jest szlakiem niezwykle fotogenicznym. Czasami się korkuje, gdy wszyscy próbują zrobić tu sobie zdjęcia, co niestety bywa męczące. Warto także wybrać się na spacer przez zabytkową dzielnicę Higashiyama, do buddyjskiej Świątyni Czystej Wody, Kiyomizu-dery. Została założona w 780 r. w miejscu wodospadu Otawa. Z drewnianego tarasu 13 m nad ziemią ma się tu widok na miasto i na zielone świątynne wzgórze, które wieczorem, dla podkręcenia i tak już intensywnych kolorów, dodatkowo się podświetla. Tutaj także, przy użyciu kubeczka doczepionego do tyczki, można nabrać wody z wodospadu i ugasić pragnienie. Choć według miejscowej legendy woda ta ma większe znaczenie. Ponoć jej picie daje długowieczność i szczęście w miłości. Nie można z tym jednak przesadzić. Wypicie więcej niż jednego kubeczka Japończycy uważają za wyraz chciwości, co może się obrócić przeciwko pijącemu. Góra Fudżi. Gdzie ją zobaczyć? Po dojechaniu na stację w Odawarze (311 km od Kioto, 1,5 godz. jazdy pociągiem) zatrzymałem się w miejscowości Hakone słynącej z gorących źródeł. Jest położona na terenie Fudżi-Hakone-Izu, najsłynniejszego parku narodowego w Japonii. Mieszkałem w ryokanie, tradycyjnym japońskim pensjonacie. Nosiłem się po mieście niezwykle stylowo, w yukacie – japońskim szlafroku, który zakłada się w drodze do onsenu czy po zakupy – i w geta, drewnianych chodakach, nieco niewygodnych, ciągle zsuwających mi się ze stóp. Górę Fudżi podziwiałem najpierw z brzegów jeziora Kawaguchiko, jednego z pięciu jezior Fudżi. Widok stąd jest absolutnie zjawiskowy, bowiem okolice jeziora porasta intensywnie różowy i zielono-złoty mietelnik, znany bardziej jako cyprysik letni. Ta roślina rodem z Azji w zestawieniu z zawsze ośnieżonym szczytem świętej góry i błękitnym niebem dawała obraz niemal idealny. Jeszcze lepszym miejscem do oglądania Fudżi jest taras widokowy przy pagodzie Chureito, będącej częścią świątyni Arakura Sengen. Kadr z tego miejsca opisywany jest jako najpiękniejszy widok świata. Przewodniki dodają, że można stąd wykonać „kilka cudownie stereotypowych ujęć Japonii”. Żeby go doświadczyć i na własne oczy sprawdzić, czy ten piękny widok istnieje naprawdę, trzeba wstać najlepiej przed wschodem słońca. A potem pokonać 400 schodów prowadzących z parkingu do pagody. Wcześnie rano nie ma tu zbyt wielu osób. Dlatego to najlepsza pora, by spojrzeć na pagodę Chureito i świętą górę, unikając tłumu fotografów. Trzy dodatkowe ciekawe miejsca Jeśli będziecie mieć więcej czasu polecam wam do zobaczenia także te miejsca. Bambusowy las Arashiyama w Kioto. Znajduje się na północy miasta, u podnóża Gór Burzowych. Jedno z ulubionych miejsc fotografów. Yayoi Kusama Museum w Tokio. To galeria prac słynnej japońskiej artystki Yayoi Kusamy, rzeźbiarki, malarki, performerki. Jej znakiem rozpoznawczym są kropki. Restauracja Gururi w Osace. W tej restauracji skosztujecie słynnej wołowiny kobe i poczujecie ducha omotenashi – japońskiej gościnności. Ile wydałem łącznie na podróż do Japonii? W Japonii spędziłem łącznie 12 dni. Na podróż – wraz z biletem lotniczym – wydałem ok. 9 tys. zł. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Madera to wyspa wiecznej wiosny. Dlaczego Polacy tak chętnie ją odwiedzają?
Spędziłem trzy dni na wyspie wiecznej wiosny. I już wiem, dlaczego Polacy latają na Maderę.
W tym artykule: Madera – jak tam dotrzeć? Jaka jest pogoda na Maderze? Jak aktywnie spędzić czas na Maderze Naturalne kąpieliska na Maderze Kulinarny spacer po Funchal Co najbardziej mnie zaskoczyło na Maderze? Madera to tak naprawdę archipelag kilku wysp. Oprócz głównej Madery jest także wyspa Porto Santo i kilka mniejszych wysepek. Madera – jak tam dotrzeć? Na tę położoną na Oceanie Atlantyckim wyspę zwaną Madeira przyleciałem bezpośrednio z Warszawy samolotem linii Wizz Air. Za bilet w dwie strony zapłaciłem 560 zł, a podróż z Lotniska Chopina w Warszawie zajęła mi pięć i pół godziny. Port Lotniczy im. Christiana Ronaldo (piłkarz jest Maderczykiem) znajduje się niecałe 19 km od stolicy Madery, miasta Funchal. Dojechać do niego można za 3,25 euro autobusami miejskimi lub za 5 euro (dorosły) i 2,5 euro (dziecko) aerobusem zatrzymującym się w pobliżu hoteli. Nie ma także problemu z dojazdem taksówką. Żeby lepiej poznać wyspę, warto jednak wynająć samochód. Punkty wypożyczalni są na lotnisku. Cena wypożyczenia samochodu zaczyna się od ok. 270 zł za dobę z pełnym ubezpieczeniem. Na wyspie spędziłem trzy dni i polecam wam miejsca, które udało mi się zobaczyć. Jaka jest pogoda na Maderze? Klimat na należącej do Portugalii Maderze jest łagodny, dlatego zyskała ona przydomek wyspy wiecznej wiosny. Choć, jak to wiosną, aura bywa zmienna, toteż w ciągu dnia może świecić słońce, ale też może spaść deszcz, na co trzeba być przygotowanym. Nie zapomnijcie o zabraniu kurtki przeciwdeszczowej. Madera - tajemnice córki ognia Przyjemna jest temperatura, która latem w ciągu dnia dochodzi do nawet 26 stopni Celsjusza. W pozostałych porach roku waha się w ciągu dnia od 19 do 22 st. C. To wymarzone warunki do aktywnego spędzania czasu. Ta niewielka wyspa fascynuje przyrodą i pięknymi widokami. Tym, co pierwsze rzuca się w oczy i to jeszcze z samolotu są... zielone góry. To one przyciągają tu coraz więcej turystów, także z Polski. Jak aktywnie spędzić czas na Maderze Na wyspie wiecznej wiosny jest 30 oficjalnych szlaków trekkingowych oznaczonych literkami PR i numerem szlaku. Warto wiedzieć, że wejście do rezerwatów przyrody i na szlaki jest bezpłatne. Jednym z najbardziej popularnych jest 7-kilometrowy szlak PR1 z punktu widokowego na Pico do Arieiro (1818 m n.p.m.), trzeciego najwyższego szczytu Madery, na Pico Ruivo (1862 m n.p.m.), najwyższy szczyt wyspy. To niezwykle malownicza trasa przebiegająca górskimi ścieżkami, tunelami i półkami skalnymi. Jej przejście zajmuje ok. 3,5 godziny. Niezwykle popularne są też szlaki ciągnące się wzdłuż lewad. To budowane w XV i XVI wieku specjalne kanały, które do dziś transportują wodę deszczową z północy na południe wyspy. Jednocześnie są siecią bajecznie zielonych szlaków, przechodzących m.in. przez wawrzynowe lasy Laurissilva. Są one uznawane za wyjątkowe bogactwo naturalne Madery, które ukształtowało się 20 milionów lat temu. Porastają jedną piątą powierzchni wyspy i dla wyspiarzy są naturalnym cudem, który został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zachwycający jest także jedyny na wyspie płaskowyż Paul da Serra (24 km kw.) na wysokości ok. 1500 m n.p.m., w okolicy miasta Ponta do Sol. Podróż do tego miejsca autem zajmuje ok. pół godziny. To jedno z najbardziej mokrych miejsc na wyspie, często jest spowite mgłą i zimne. Dlatego jadąc tutaj zabierzcie cieplejszą bluzę i kurtkę przeciwdeszczową. Przy dobrej pogodzie z płaskowyżu rozciągają się przepiękne widoki na góry i głębokie doliny, a także na północne i południowe wybrzeże. Są tu także zielone łąki, na których wypasają się owce, endemiczne gatunki roślin i mnóstwo ptaków! Po drodze warto zatrzymać się w Parque Florestal w Fanal w gminie Porto Moniz. Tu znajduje się jeden z najpiękniejszych lasów Laurissilva z fantazyjnie poskręcanymi drzewami. Jeśli nie chcecie wypożyczać auta, możecie tu dojechać w ramach zorganizowanej wycieczki jeepami. Ta forma poznawania Madery staje się coraz popularniejsza. Mam dwie sprawdzone firmy organizujące takie wyprawy: Dragon Tree Travel (www.dragontreetravel.com) oraz Bravelanders (www.bravelanders.com) Możecie tu także dojść szlakami PR13 Vereda do Fanal i PR14 Levada dos Cedros. Naturalne kąpieliska na Maderze Jeśli od chodzenia wolicie kąpiele, to Madera jest wymarzonym do tego miejscem. Wśród wulkanicznych skał na Maderze natura stworzyła bowiem kąpieliska zasilane morską wodą. Otwarte są przez cały rok, choć zdarza się, że gdy ocean jest zbyt wzburzony, zostają zamknięte na kilka dni. Część z nich jest bezpłatna, w innych obowiązują opłaty za wstęp. Oto najlepsze plaże Portugalii Ze względu na długą linię brzegową, Portugalia może poszczycić się setkami różnorodnych plaż: od piaszczystych kąpielisk, przez urocze zatoczki, po odludne dzikie plaże. Najbardziej znane są naturalne baseny kąpielowe w Porto Moniz na północy wyspy. Są głębsze dla dorosłych, płytsze dla dzieci, a także przebieralnie, ratownik, plac zabaw, bar, parking oraz podjazd dla osób niepełnosprawnych. Można także wypożyczyć leżaki i parasole. Wstęp kosztuje jedynie 1,5 euro. Darmowe są za to baseny Cachalote, także w Porto Moniz. Nic także nie zapłacicie za wylegiwanie się na czarnej plaży Seixal, również na północnym wybrzeżu. A jeśli zatrzymuje się na dłużej w Funchal, macie tam kąpieliska Lido (bilet kosztuje 5 euro) czy Poças do Gomes (cena biletu to 2 euro). Kulinarny spacer po Funchal Podczas pobytu w Funchal wybrałem się na spacer kulinarny z przewodnikiem. Dzięki temu mogłem lepiej poznać kuchnię Madery, a przy okazji dowiedzieć się więcej o stolicy wyspy. Za pięciogodzinny „food tour”, obejmujący wizytę w siedmiu restauracjach, degustację dań oraz napojów zapłaciłem 70 euro. Madera słynie z owoców morza i ryb. Największy ich wybór jest na Mercado dos Lavradores, zabytkowym targu, do którego doprowadzą was uliczki starego miasta. A kiedy już tutaj będziecie, koniecznie przespacerujcie się brukowaną wąską uliczką Santa Maria, która uważana jest za najbardziej artystyczne miejsce w mieście. Można tu bowiem podziwiać ponad 200 obrazów, stworzonych głównie przez portugalskich malarzy na drzwiach sklepów i restauracji. Najlepiej oglądać je wczesnym rankiem, zanim zostaną otwarte. Nie brakuje tu również knajpek z dobrym jedzeniem. Choć moją ulubioną została rodzinna restauracja Adega da Queimada (Rua da Queimada de Baixo 50, niedaleko katedry). Tam zjadłem pyszną ośmiornicę, a wcześniej, na przystawkę spróbowałem maderskiej specjalności jaką są lapas. To smażone w skorupkach mięczaki – skałoczepy, podlewane masłem z dużą ilością czosnku i skrapiane cytryną. Koniecznie skosztujcie też bolo do caco. To maderski drożdżowy chlebek z dodatkiem słodkich ziemniaków, często grillowany, także serwowany z masłem czosnkowym oraz z natką pietruszki. W ulicznych budkach (polecam Casa do Bolo do Caco przy Rua Dr. Fernão de Ornelas 26) dostaniecie też wersję z kiełbasą chorizo w środku, co czyni te bułki jeszcze pyszniejszymi. Jeśli zaś będziecie mieć ochotę na kawałek dobrego mięsa, to zamówcie espetadę. Czyli grillowany szaszłyk wołowy podawany na specjalnym żelaznym stojaku. Madera - Koncert na smak i zapach Moją podróż zaczynam od łyczka madery, trunku bardziej znanego w świecie niż wyspa, z której pochodzi. I już rozumiem, co ściągnęło Napoleona, Piłsudskiego, Kolumba i... Warneńczyka n... A na deser? Obowiązkowo bolo do mel, tłumaczone jako ciasto z miodem, choć zamiast niego dodawana jest melasa trzcinowa. Co ciekawe, nie kroi się go, lecz rwie na kawałki. Według miejscowych, ostrze noża odbiera ciastu smak, który jest bliski naszemu piernikowi. Po świeże bolo do mel warto wstąpić do Fábrica Santo Antonio. To najstarsza manufaktura słodyczy na starym mieście Funchal, założona w 1893 roku. W sklepiku dostaniecie ciasta w różnych rozmiarach. A także kruche ciasteczka idealne do popołudniowej herbaty, jakimi przed laty zajadali się Brytyjczycy mieszkający na wyspie. Co najbardziej mnie zaskoczyło na Maderze? Madera jest bardzo stroma, bardzo zielona, bardzo zmienna pogodowo i bardzo smaczna. I do tego niedroga. Po kilku dniach spędzonych w tak pięknym miejscu, nabrałem apetytu na kolejną podróż na tę wyspę. Następnym razem zostanę tu jednak znacznie dłużej. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Skuterem po Laosie. Relacja Michała Cessanisa
Podczas pobytu w Laosie postanowiłem wypożyczyć skuter, by zwiedzić okolice Luang Prabang, dawnej stolicy kraju leżącej w północnej jego części nad rzeką Mekong, gdzie zamieszkałem na kilka dni. Co najbardziej mnie zaskoczyło i na co trzeba uważać wypożyczając tam jednoślad?
W tym artykule: Jak wypożyczyć skuter w Laosie? Na co uważać w wypożyczalni skuterów? Jak się jeździ po Laosie? Pojazd wynająłem w Anousay Bike Rental Service, wypożyczalni, która miała sporo pozytywnych komentarzy w internecie. Warto wiedzieć, że w Luang Prabang skuter czy motocykl można wynająć w bardzo wielu miejscach. Większość wypożyczalni wynajmuje pojazdy na co najmniej 24 godziny. Za skuter – Hondę 110cc – zapłaciłem 150 tys. kipów, czyli jakieś 40 złotych, a więc niewiele. Zarezerwowałem go dzień wcześniej, ponieważ to bardzo popularny środek transportu wśród turystów zwiedzających okolice Luang Prabang. Jak wypożyczyć skuter w Laosie? Żeby skuter wynająć, musiałem nie tylko okazać pracownikowi wypożyczalni paszport, ale również zostawić go w depozycie. W regulaminie jest też zapis, że trzeba mieć prawo jazdy, ale nikt mnie o ten dokument nie spytał. Poza tym musiałem podpisać umowę na wypożyczenie. W niej zawarty był regulamin wynajęcia pojazdu, z którym radzę każdemu wypożyczającemu dokładnie się zapoznać, a nie podpisywać umowę w ciemno. Są tam bowiem zapisane małą czcionką bardzo ważne informacje. Na co uważać w wypożyczalni skuterów? Zanim wyjedziecie z wypożyczalni w swoją wymarzoną podróż, musicie wiedzieć, że skuter czy motocykl, jakim będziecie podróżować po Laosie nie ma żadnego ubezpieczenia. Za ewentualne szkody będziecie więc musieli zapłacić z własnej kieszeni. Nie ma znaczenia, czy uszkodzenia powstaną z waszej winy, czy nie. Zobowiązujecie się także do tego, że nie będziecie jeździć pod wpływem alkoholu. Poza tym musicie zawsze podróżować w kasku (ten był wliczony w cenę). Jeśli zaś spóźnicie się z oddaniem skutera za każdą kolejną godzinę – po tych 24 – zapłacicie 30 tys. kipów czyli ok. 8 zł, a po czterech godzinach spóźnienia zostaniecie policzeni jak za kolejną dobę wypożyczenia. Dobrze wiedzieć, że skuterem nie możecie wyjechać poza prowincję Luang Prabang. No i za każdym razem, gdy będziecie gdzieś parkować (nie tylko w miejscach publicznych, ale też np. na zamkniętym parkingu hotelowym), musicie założyć na koło blokadę antykradzieżową, która jest na wyposażeniu jednośladu. Przed odjazdem koniecznie obejrzyjcie skuter pod kątem wcześniejszych uszkodzeń, a najlepiej sfotografujcie go z każdej strony – dla własnego bezpieczeństwa. Pracownik wypożyczalni też to zrobi – dla swojego bezpieczeństwa. Sprawdźcie także, czy w pojeździe działają światła i hamulce i czy w oponach jest wystarczająco dużo powietrza. Sami będziecie musieli zatankować skuter, ale to nie problem, bo stacja benzynowa jest bardzo blisko wypożyczalni, z której korzystałem. Jak się jeździ po Laosie? Nim ruszyłem poza miasto, pojeździłem skuterem w Luang Prabang, tak aby się z nim obyć i dostosować swoją jazdę do sporego ruchu na drodze: mnóstwo tu nie tylko skuterów, ale też motorów, rowerów i samochodów. Poza miastem jeździło mi się lepiej, ruch był mniejszy. Problemem był jednak stan nawierzchni dróg – dużo dziur, a także koleiny i bardzo nierówne pobocza. Poza tym słabo widoczne są tablice z nazwami miejscowości. Nie ma także namalowanych linii oddzielających pasy ruchu. Kierowcy w Laosie (choć nie jest to wyjątkiem w Azji, bo miałem okazję doświadczyć tego także w Wietnamie, czy w Chinach) wyprzedzają na trzeciego. Można się jednak do tego przyzwyczaić. Większym problemem bywają samochody zaparkowane w dowolny sposób i psy odpoczywające na środku jezdni. Czy zatem wybrałbym się w kolejną taką podróż skuterem po okolicy Luang Prabang? Zdecydowanie tak! Dzięki temu dojechałem tam, gdzie chciałem i w swoim tempie, posiłkując się nawigacją w smartfonie. Po przylocie do Laosu kupiłem pakiet internetu na 6 dni za 3 dolary. Dotarłem nie tylko do popularnych atrakcji, jak np. wodospady Kuangsi i Tad Sae (ostatni odcinek podróży trzeba pokonać łodzią, a skuter zostawić na parkingu) oraz jaskinie Pak Ou (ostatni odcinek podróży trzeba również pokonać łódką), pola ryżowe, czy ekofarma bawołów i mleczarnia, gdzie produkuje się pyszne sery i lody. Mogłem też zobaczyć, jak wygląda codzienne życie poza Luang Prabang. Podróż skuterem po Laosie była tańsza od organizacji na cały dzień tuk-tuka z kierowcą czy wycieczki kupionej w jednej z agencji turystycznych w Luang Prabang. Zaoszczędzone pieniądze dobrze wydałem. Na pyszne laotańskie jedzenie, jak rosołki z makaronem ryżowym i mięsem, ostrą sałatkę z zielonej papai. Jadałem ją codziennie, tak jak grillowane tilapie i tutejsze słodko-ostre kiełbasy z trawą cytrynową, które były dla mnie kulinarnym odkryciem, podobnie jak laotańska kawa. Ale najważniejsze, że dzięki tej podróży zdobyłem wspomnienia, którymi właśnie się z wami podzieliłem. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Hity National Geographic 2023. Zielona São Miguel, największa wyspa na Azorach
„To na wyspie São Miguel w archipelagu Azorów przekonałem się, że Matka Natura jest też znakomitą szefową kuchni" – o archipelagu Azorów, jednym z przyszłorocznych hitów National Geographic opowiada podróżnik i dziennikarz Michał Cessanis.
W tym artykule: Relaks w ciepłych wodach Ananasy – słodki sekret Azorów Gulasz od Matki Ziemi Popołudniowa herbata prosto z plantacji Przelotny obraz raju Jak dolecieć na Azory? Azory – Informacje praktyczne Co zjeść na Azorach? Jedno słowo wyznaczyło mój szlak przez największą wyspę portugalskiego archipelagu Azorów na Oceanie Atlantyckim. Miradouro oznacza punkt widokowy i nie chodzi o jedno wyjątkowe miejsce. Tych na wyspie São Miguel jest tyle, że nie da się ich policzyć. Podobnie jak na pozostałych ośmiu azorskich wyspach oddalonych od Lizbony o ponad 1,5 tys. km. O 6 powodach, by odwiedzić Azory, przeczytasz również tutaj. Relaks w ciepłych wodach Zatrzymując się w wielu miradouro, podziwiałem zielone wzgórza i urwiste poszarpane wybrzeże São Miguel wyglądające, jakby ktoś wielką paszczą wgryzł się w kanapkę. Widziałem też mniejsze i większe jeziora w kalderach. Jechałem m.in. spojrzeć, a potem wykąpać się w niezwykłym naturalnym basenie oceanicznym, w którym morska woda miesza się z wodą gorącą podgrzewaną przez znajdujący się pod jej powierzchnią aktywny wulkan. Ponta da Ferraria w południowo-zachodniej części wyspy jest jedynym takim kąpieliskiem na świecie. To zatoczka osłonięta od otwartego oceanu wulkanicznymi czarnymi skałami. Żeby zanurzyć się w ciepłej wodzie, której temperatura potrafi wzrastać nawet do ponad 40 st. C (wszystko zależy od przypływów i odpływów oceanu), trzeba najpierw pokonać żwirową ścieżkę, mijając centrum talasoterapii Termas da Ferraria. Potem drewnianymi schodami zejść prosto na skały, na których na słońcu wygrzewają się niczym jaszczurki miłośnicy słońca i kąpieli. Najpiękniejsze miejsca na świecie. 10 zachwycających krajobrazów Afrykańskie lasy, pustynie Ameryki Południowej, niezwykłe jeziora na Bałkanach i starożytne ruiny na Bliskim Wschodzie. Poznaj najbardziej niesamowite oblicza planety Ziemi. Oto ranking Nation... Przyglądam się tym, którzy siedzą w wodzie. A raczej kołyszą się raz wolniej, raz szybciej, gdy wpada fala, próbując utrzymać się zamontowanych tu sznurów. Sześć lin trzymających się na hakach wbitych w skały i rozciągniętych wszerz kąpieliska ma chronić kąpiących się przed zabraniem przez ocean. Nad ich bezpieczeństwem czuwa też dwóch ratowników, co mnie dodatkowo uspokaja. Uważnie stawiając kroki na chropowatych ostrych skałach, wchodzę więc do wody, której temperatura podczas kąpieli zmienia się wielokrotnie. Wraz z nadchodzącą falą ochładza się, potem znów ociepla, co wywołuje u nas falę zachwytu, zdumienia, uśmiechów i okrzyków. Zachwyt i zdumienie pojawiały się zresztą wielokrotnie podczas mojej podróży przez São Miguel. Nie tylko w innych ciepłych kąpieliskach – jak chociażby w Parku Terra Nostra, romantycznym ogrodzie botanicznym stworzonym w XVIII i XIX w. we wsi Furnas. Tam, wśród japońskich cedrów, ogromnych paproci, palm, miłorzębów, azalii i hortensji w 1770 r. powstał największy na archipelagu basen termalny z brązową, bogatą w żelazo wodą, której temperatura waha się od 35 do 40 st. C. A jeśli to dla was za gorąco, zajrzyjcie do kompleksu sześciu naturalnych płytkich basenów (25–29 st. C) Poça da Dona Beija w tej samej wsi. Bywałem w nich wielokrotnie, bo miałem blisko znad jeziora Furnas, nad którym zamieszkałem. To była moja baza wypadowa do odkrywania cudów São Miguel. Ananasy – słodki sekret Azorów Jak nie nazwać cudem jedynej hodowli ananasów w Europie? Zresztą Azory są także jedynym miejscem na świecie, gdzie te owoce uprawia się w szklarniach – na São Miguel jest ich kilka tysięcy. Odwiedziłem jedną z plantacji, założoną ponad sto lat temu w Fajã de Baixo niedaleko Ponta Delgada, stolicy Azorów, przez Augusta Arrudę, portugalskiego prawnika i przedsiębiorcę. Po tym, jak w XIX w. z powodu zarazy na wyspach zatrzymała się produkcja i eksport pomarańczy, Arruda postanowił zaryzykować i rozpoczął uprawę innych cytrusów sprowadzanych wówczas z Brazylii. Osiągnął niebywały sukces, był jednym z największych eksporterów ananasów w pierwszej połowie XX w. Pomogła mu w tym wyjątkowo żyzna wulkaniczna gleba i zastosowanie specjalnej metody dojrzewania owoców w szklarniach. View oEmbed on the source website – Ananas to roślina wieloletnia, która produkuje jeden owoc co dwa, trzy lata. Po sześciu miesiącach wzrostu sadzonki poddawane są fumigacji, czyli okadzaniu dymem, co przyspiesza proces kwitnienia. Dym w szczelnie zamkniętej szklarni utrzymywany jest przez tydzień, a temperatura wzrasta wtedy do 40 stopni – wyjaśnia przewodniczka po plantacji. Owoce są mniejsze od tych, jakie znałem z supermarketów. Mieszczą się w dłoni, obłędnie pachną i jeszcze obłędniej smakują. Skosztowałem ich po raz pierwszy nie na plantacji Arrudy, a na lokalnym markecie w Ponta Delgada, gdzie wystawia się wielu innych producentów. Przyznaję, że tak pysznych ananasów wcześniej nie jadłem. I choć nie były tanie – kilogram za 9 euro – to w plecaku zmieściły mi się trzy, którymi zajadałem się przez kolejne dni na szlaku. Gulasz od Matki Ziemi Ananasów próbowałem też w restauracjach. Pokrojony w kostkę owoc jest tam obowiązkowym dodatkiem do kaszanki z grilla, co okazało się znakomitą przystawką przed wielką ucztą. Bo jest na Azorach inna potrawa, której nie mogłem sobie odmówić. To cozido das furnas. Jednak najpierw chciałem zobaczyć, jak jest przygotowywana. Pewnego dnia, tuż po wschodzie słońca wsiadłem na rower i z posiadłości Furnas Lake Forest Living, gdzie się zatrzymałem, ruszyłem wokół jeziora Furnas. Dojechałem do fumaroli, gorących wyziewów wulkanicznych, nad którymi gromadzili się właśnie kucharze z barów i restauracji. Do dołów wykopanych w gorącej ziemi wkładali wielkie garnki owinięte materiałem i związane sznurem. Potem przysypywali je i odjeżdżali, by znów pojawić się tu po sześciu godzinach i wyjąć danie serwowane potem gościom. Cozido das furnas to rodzaj wolno gotowanego gulaszu, składającego się z różnego rodzaju tłustych mięs, ziemniaków, warzyw (bardzo dużo kapusty). Porcja, jaką dostałem w restauracji Vale Das Furnas, była tak potężna, że ucieszyłem się, iż zajrzałem do niej w porze obiadu, a nie kolacji. Powtarzałem sobie w myślach, że spalę to przecież, odwiedzając kolejne miejsca. Popołudniowa herbata prosto z plantacji Krętymi drogami porośniętymi hortensjami jechałem w kierunku północnego wybrzeża, by po krótkiej podróży autem wyruszyć na pieszy szlak przez szmaragdowe wzgórza… herbaciane. Dotarłem do fabryki Gorreana, najstarszej i jedynej w Europie plantacji herbaty, która nieprzerwanie działa od 1883 r. To właśnie przy fabryce rozpoczyna się krótka trasa spacerowa, zaledwie 3,5 km, formalnie oznaczona jako PRC28SMI. Przechadzając się po falujących zielonych wzgórzach, klucząc pomiędzy herbacianymi drzewkami, dochodzę, a jakże, do punktu widokowego, z którego roztacza się panorama północnego wybrzeża. A potem wąską polną dróżką schodzę do fabryki, by poznać jej historię. Założona została przez Ermelindę Gago da Camara i jej syna José Honorato, którym – podobnie jak innym rolnikom – zaraza zniszczyła wspomniane już uprawy pomarańczy. Azorczycy nie mieli jednak zbyt dużej wiedzy na temat upraw herbaty. Dlatego i nasiona, i ekspertów sprowadzili z Chin. Najpiękniejsze wyspy świata. Tu poczujesz się jak w raju W specjalnym rankingu National-Geographic.pl prezentujemy 10 najbardziej zachwycających wysp na Ziemi. Nie wszystkie najpiękniejsze wyspy świata są oblewane wodami gorących oceanów. Niektóre... – Dzięki nim produkcja herbaty, obok ananasów, słodkich ziemniaków i tytoniu, uratowała naszą gospodarkę – podkreśla kelner z działającej przy fabryce kawiarni. Kosztuję tu delikatnego czarnego naparu, wcześniej przechodząc przez muzeum herbaty, a także oglądając ponadstuletnie maszyny, jakie wciąż wykorzystywane są do jej produkcji. Herbata z São Miguel jest nie tylko smaczna, ale też zdrowa. W wilgotnym klimacie wyspy nie przeżywają szkodniki zagrażające uprawom. – Dlatego nie musimy stosować żadnych środków owadobójczych na plantacji – zapewnia mnie ten sam kelner, kiedy proszę o dolewkę darmowego naparu. Wypijam go na werandzie, patrząc na Atlantyk. Przelotny obraz raju Najpiękniejszy miradouro zostawiłem sobie jednak na koniec pobytu na São Miguel i nie miała dla mnie znaczenia pogoda. Tego dnia raz świeciło słońce, to znów wiatr przywiewał ciemne chmury i deszcz. Ale to nie mogła być przeszkoda w zobaczeniu Sete Cidades, zaliczanego do siedmiu cudów naturalnych Portugalii ogromnego krateru, w którym miejsce znalazło się dla niewielkiego miasteczka i jezior nazywanych Niebieskim i Zielonym (największe zbiorniki słodkiej wody na archipelagu). Według legendy miały one powstać z łez zielonookiej księżniczki i niebieskookiego pasterza, którzy płakali nad swą nieszczęśliwą i zakazaną miłością. Dziś ludzie też tu płaczą, co widziałem na własne brązowe oczy, ale z radości i niedowierzania, że tak piękne miejsca wciąż jeszcze są na tej planecie. Zieloną kalderę oglądam z kilku punktów widokowych. M.in. z Vista do Rei – „Królewskiego Widoku” nazwanego tak na cześć króla i królowej Portugalii Carlosa i Amelii, którzy patrzyli na ten spektakl natury w 1901 r. Nie wiem, czy byli tym oczarowani. Wiem natomiast, że znacznie więcej czasu spędzicie w innym punkcie widokowym – Boca do Inferno („Piekielne Usta”), położonym 1 tys. m n.p.m. Roztacza się z niego panorama niemal 360 stopni na ten wulkaniczny masyw zajmujący prawie całą zachodnią część São Miguel oraz na ocean. I gwarantuję wam, że piękniejszego naturalnego, niemal pierwotnego widoku nie ma na całej wyspie. Best of the World 2023. Oto podróżnicze hity National Geographic na przyszły rok National Geographic przedstawia propozycje miejsc do odwiedzenia w 2023 r. Gdzie czeka nas przygoda, a gdzie przyroda? Będąc właśnie w tym miejscu, uświadomiłem sobie, że potrzebowałem podróży na Azory, żeby zobaczyć z pełną wyrazistością, jak dziewiczo jeszcze 100–200 lat temu wyglądało wiele miejsc na Ziemi tak bardzo zniszczonej przez ostatnie lata przez ludzi. Po godzinie w Boca do Inferno zarzuciłem na ramię mały plecak i ruszyłem dalej. Zabierając ze sobą na pamiątkę tylko to – przelotny obraz raju. Jak dolecieć na Azory? Na te portugalskie wyspy na Atlantyku można dolecieć samolotem z Lizbony, Porto lub Faro. Latają tu m.in. linie TAP Portugal, Azores Airlines oraz Ryanair. Przelot tymi ostatnimi jest najtańszy, ceny biletów zaczynają się od 150 zł. Azory – Informacje praktyczne Żeby dojechać do punktów widokowych, plantacji herbaty czy ananasów, potrzebny będzie samochód. Cena wypożyczenia za dobę w jednym z punktów na lotnisku to ok. 300 zł. Spałem nad jeziorem Furnas w posiadłości Furnas Lake Forest Living, należącej do Heleny i Manuela Gago da Câmara. Na polanie otoczonej wysokim lasem, zaledwie 150 m od jeziora stworzyli wyjątkowe miejsce z willami z drzewa cedrowego i z ogrodem. Cena za dom, w którym mogą spać 3 osoby, to ok. 700 zł. Na miejscu wypożyczycie rowery oraz kajaki. Więcej informacji na furnaslake.com. Co zjeść na Azorach? Dla Azorczyków pora lunchu i kolacji to godziny święte, dlatego w wielu miejscach trzeba rezerwować stoliki. Inaczej czeka was stanie w kolejce – chociaż i tak warto, by spróbować lokalnych pyszności, zwłaszcza sardynek z grilla. Najlepsze zjecie w Ponta Delgada w barze Mané Cigano – „Siostra Cygana”. To miejsce otwarte jest jedynie do godz. 15. Znakomita jest także gotowana i grillowana ośmiornica – delikatna i miękka jak masło. Spróbujecie jej m.in. w kultowym miejscu, tawernie Tasca. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Kwiaty rosną tu wszędzie i to nawet zimą. Poznaj Zalipie, najbardziej kolorową wieś w Polsce, o której mówi cały świat
Zalipie, małopolską wieś, od kilku lat upodobali sobie turyści z Azji. W jej odkryciu pomogła im krótka wzmianka w popularnym przewodniku Globetrotter Travel Guide Book. Tę malowniczą wioskę na południu Polski powinien odwiedzić każdy.
W tym artykule: W jakim województwie leży wieś Zalipie? Z czego słynie Zalipie? Zalipie – co warto odwiedzić? Jakiś czas temu Zalipie znalazło się wśród 30 najbardziej malowniczych małych miejscowości w Europie w rankingu japońskiego stowarzyszenia biur podróży. Rozsławiają je kwiaty. Maluje się je na domach i wewnątrz: na meblach, ścianach, sufitach, piecach. Barwne bukiety zdobią stodoły, studnie, psie budy, ule. Ten właśnie kwietny motyw wystarczy, żeby przyciągnąć turystów. We wsi nie ma bowiem hoteli, spa, restauracji, parku rozrywki. Nie jest to też skansen, nie ma wyłącznie drewnianych domów i nie wszędzie można wejść. W jakim województwie leży wieś Zalipie? Zalipie to zwyczajna polska wieś, położona w województwie małopolskim, w gminie Olesno. Żyją tam ludzie, którzy na co dzień uprawiają pola, hodują świnie. Kościół, dom kultury, drewniana, malowana w kwiaty kapliczka. Do wsi prowadzi typowa asfaltowa droga. Można też urozmaicić sobie dojazd i przeprawić się promem przez Wisłę – niewielkim, bo ledwie dwa auta się mieszczą i kilku rowerzystów (droga na prom: jadąc trasą nr 79, za Winiarami Dolnymi należy skręcić w prawo, na Zalipie). Pojawiłem się w Zalipiu w okolicach Bożego Ciała. Było wyjątkowo upalnie i sucho, pogoda nie nastrajała do pracy. Jednak we wsi trwały gorączkowe przygotowania do corocznego konkursu Malowana Chata. Wybiera się w nim najpiękniej udekorowane domy. Na początek trafiłem do uroczego gospodarstwa nad stawem. Największe wsie w Polsce. Lider zostawia daleko w tyle wiele miast Gdzie znajdują się największe wsie w Polsce? Ilu mają mieszkańców? Choć dla wielu może być to zaskoczeniem, niektóre polskie wioski odnotowują większą liczbę ludności niż niejedno m... W różnych miejscach ślady malarskiej pracy – pojemniki z farbami, pędzle, niedokończone plakaty. Po podwórzu krzątały się kobiety – właścicielka gospodarstwa Maria Chlastawa wraz z córką Bogumiłą i wnuczkami Gabrysią i Magdą. – Moja mama malowała, nauczyłam się tego od niej. Teraz pałeczkę przejęły córka i wnuczki – mówi z dumą Maria Chlastawa. Usiedliśmy w cienistej altanie. Pani Maria zaczęła opowiadać o malowaniu. Piliśmy wodę z miętą, na stole nakrytym ceratą pojawiło się ciasto z truskawkami. Zalipiański konkurs na malowane domy zbiegł się w czasie ze Świętem Truskawki. Z czego słynie Zalipie? Tradycja zdobienia domów w Zalipiu nie jest aż taka stara, jak mogłoby się wydawać. Liczy ponad 100 lat. Jej początki można opowiedzieć jak bajkę. A więc był sobie biedny chłopak, który pojechał do Krakowa i został służącym w bogatym domu. Żeby nie tęsknił, zabrał z Zalipia obrazki z kwiatami. Zobaczył je jego pan – Władysław Hickel – i zachwycił się. „Zobaczyłem dwa arkusze zwykłego papieru, na którym farbą używaną do malowania ścian wykonane były bukiety stylowo podobne do napotkanych na skrzyniach chłopskich” – wspominał w piśmie „Lud” w 1906 r. W tamtych czasach rodziła się moda na wszystko co z ludu. Hickel rozbudził zainteresowanie Zalipiem. Przypomniano sobie o nim po wojnie. W 1948 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki zorganizowało po raz pierwszy konkurs dla malujących kobiet z regionu. Jedną ze zwyciężczyń była Felicja Curyło – kobieta, której Zalipie zawdzięcza swoją legendę. Miała wówczas 44 lata, była w sile wieku i poczuła wiatr w żaglach. Założyła stowarzyszenie Wieś Tworząca, została jego prezeską i zaczęła organizować pracę malarek oraz życie całej wsi. Trafiła w punkt, bo w latach 50. Polska oszalała na punkcie kwiatów. To był nasz narodowy design. Kwiaty z Zalipia były na tkaninach, na chustach, zdobiono nimi sufity w restauracjach i nawet na transatlantyku Batory. Zalipianki pomalowały na statku ściany w bawialni dziecięcej. Zaproszono je do fabryki porcelany we Włocławku. Felicja Curyło potrafiła z tej sławy korzystać. Pewnego razu posłała po ministra kultury męża z najbardziej rozklekotanym wozem. Zrobiła to celowo – wytrzęsiony na wiejskim trakcie minister sprawił, że we wsi pojawiła się droga. Innym razem Curyłowa pojechała ponoć na zjazd partii i dostała się do Cyrankiewicza z lampą naftową malowaną w kwiaty. – Jest nam ciemno. Nie widzimy, co malujemy – skarżyła się. Też dopięła swego: do Zalipia dotarł prąd. O 10 lat wcześniej niż do sąsiadów. Podróże to twoja pasja? Oto miejsca, które warto zobaczyć chociaż raz w życiu – lista 27 propozycji na wyjazd z całego świata. Brak pomysłu na weekend? Żywe Muzeum Porcelany w Ćmielowie to idealna propozycja dla każdego W Żywym Muzeum Porcelany, jednym z siedmiu cudów Polski, można podziwiać te kruche cuda, ale też samemu spróbować sztuki ich tworzenia. Zalipie – co warto odwiedzić? W Zalipiu jest kilka obowiązkowych punktów do zwiedzania. Wśród nich Dom Malarek, kościół, ale przede wszystkim zagroda Felicji Curyłowej. Dziś mieści się w nim filia Muzeum Okręgowego w Tarnowie, a kustoszem w nim jest Wanda Racia, wnuczka Felicji Curyło. Joanna Krok jest również kolejnym pokoleniem zalipiańskich malarek, aczkolwiek wyprowadziła się już ze wsi. W Zalipiu została rodzina, która prowadzi gospodarstwo agroturystyczne Gościna u Babci. To cudne miejsce na wypoczynek. W starej kuźni są pokoje z kuchnią i łazienkami. Na ścianach wiszą obrazy prababci Joanny, pani Barbary Brzyś, zdobione papierowymi wycinankami. Babcia Joanny do malowania się nie garnęła. Do zalipiańskiej tradycji wróciła mama, a potem ona z siostrą. – Zaczęłam jako siedmiolatka – chwali się. Gdy skończyła 18 lat, była już w Stowarzyszeniu Twórców Ludowych. Jest absolwentką kulturoznawstwa. Joanna nie lubi malować na otynkowanych ścianach, woli stare drewniane domy. Takie jak ten przy bocznej drodze, rodzinny dom, w którym przyszła na świat jej mama. Turyści rzadko tam dojeżdżają. I może to dobrze, bo Joanna ma spokój, gdy przed Bożym Ciałem odnawia malunki. – Podchodzę do białej ściany i zaczynam malować. Nie mam żadnego projektu. W twórczości ludowej liczy się spontaniczność, radość tworzenia – mówi. Jej malunki są różowe, niebieskie, żółte, czerwone, fioletowe, pomarańczowe i zielone. To pasy, łuki, trójkąty, fantazyjne kwiaty malowane z wyobraźni, artystyczne piwonie, słoneczniki, łubiny, bzy, dzwonki. Jej siostra, Martyna, specjalizuje się zaś w białych koronkowych wzorach. Czy tradycja malowanych domów przetrwa? Sądzę, że tak. Widziałem, ile wysiłku wkładają mieszkańcy Zalipia w to coroczne malowanie. Obserwowałem niebywałe zaangażowanie w udział w konkursie. – Weszło nam to w krew. Białe ściany to smutek na podwórku. Jak kwiaty są, to jest radość – śmieje się Maria Chlastawa. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra – 50 miejsc w Polsce” (nr 02(03)2021).
Spędziłem noc w hotelu kapsułowym w Tokio. Jak minął mi pobyt i co warto wiedzieć o takich miejscach?
Hotele kapsułowe. Za ich światową stolicę uznawana jest Japonia. Pierwszy otwarty został w 1979 roku w Osace. Nie ma w nich pokoi, za to śpi się w kapsułach nazywanych przez podróżników dziuplami, kokonami albo ulem (ze względu na liczbę kabin), choć porównywane bywają również z szufladami na zwłoki w kostnicach.
W tym artykule: Michał Cessanis w Tokio. Tak wyglądają japońskie hotele kapsułowe Noc w „kokonie” nie dla wysokich? Planujesz nocleg w hotelu kapsułowym? To warto wiedzieć Hotele kapsułowe – śpią w nich nie tylko turyści. Klientami najczęściej są sami Japończycy, którym po długim dniu pracy (lub imprezowaniu do późna) nie opłaca się wracać do domu. Albo z innych przyczyn – ostatnio głównie przez kryzys gospodarczy i finansowy związany z pandemią koronawirusa. Niektórzy stracili dach nad głową i wynajmują kapsuły nawet przez kilka miesięcy. Michał Cessanis w Tokio. Tak wyglądają japońskie hotele kapsułowe Podczas pobytu w Tokio spędziłem jedną noc w hotelu Nine Hours Otemachi, zaledwie kilka minut spacerem od Pałacu Cesarskiego. Jego nazwa – 9 godzin – nawiązuje do hasła reklamowego tej sieci „Przez godzinę zmywaj z siebie pot z całego dnia, przez 7 godzin śpij, a rano przez godzinę możesz szykować się do wyjścia”. W hotelu można jednak przebywać dłużej niż dziewięć godzin. Za noc w kapsule zapłaciłem 180 zł. Oto moje spostrzeżenia. W hotelu mogłem zameldować się o godzinie 14:00, doba zaś kończyła się o godzinie 10.00. Warto wiedzieć, że nawet przy dłuższym pobycie w takim miejscu goście i tak każdego dnia muszą się wymeldować i ponownie zameldować popołudniu. Kapsułę można również wynająć tylko na popołudniową drzemkę (od godz. 14 do 21). Płaci się wówczas 1000 jenów (ok. 30 zł) za pierwszą godzinę i po 500 jenów za każdą następną. Meldując się, otrzymałem specjalny zestaw dla hotelowego gościa. W siateczkowej torbie była szczoteczka do zębów i pasta, dwa ręczniki – duży i mały, dywanik pod prysznic oraz piżama w uniwersalnym rozmiarze, w którą ledwo się zmieściłem. Była także instrukcja z zasadami przebywania w hotelu. Najważniejszy był zakaz głośnych rozmów i obowiązkowe wyciszenie telefonu. Noc w „kokonie” nie dla wysokich? W tym hotelu cztery pierwsze piętra były dla mężczyzn, a kolejne trzy dla kobiet. Na każdym piętrze było 18 kapsuł. Moja kapsuła na drugim piętrze miała numer 217 i wchodziło się do niej po drabince. Była na końcu korytarza, z dala od wspólnej przestrzeni z szafkami na bagaż i toaletami, dzięki temu miałem więcej spokoju. Przy wzroście 188 cm obawiałem się, że nie zmieszczę się w moim „kokonie”. Jednak okazało się, że miałem dla siebie wystarczająco dużo miejsca. W kapsule była pościel, a także gniazdko USB do ładowania np. telefonu oraz lampka do czytania. Prywatność dawała spuszczana ręcznie żaluzja, przez którą jednak przebijało światło z korytarza, co utrudniało mi zaśnięcie. W przechowalni bagażu połączonej z łazienką były szafki na walizki i plecaki z numerami odpowiadającymi kapsułom. Otwierało się je kodem QR wydrukowanym w recepcji. W hotelu nie było restauracji, baru, ani automatu z napojami – choć nie jest to regułą w tego typu hotelach. Poza tym, w kapsułach był zakaz jedzenia. Jeść i pić – to, co kupiło się na mieście – można było na parterze, przy stolikach i blacie do pracy tuż obok recepcji. Tutaj także były miejsca do ładowania telefonów i komputerów. W całym hotelu bardzo dobrze działał bezpłatny internet. Niezwykłe i nietypowe noclegi. Gdzie szukać hotelu poza utartym szlakiem? Nocleg na dźwigu, a może w przezroczystym domu w środku lasu? W niektórych krajach znajdziemy najdziwniejsze hotele, które odbiegają od rutyny i są zdecydowanie dla ludzi, którzy poszukuj.. Planujesz nocleg w hotelu kapsułowym? To warto wiedzieć Co najbardziej mnie zaskoczyło? Pozytywnie – na pewno wielkość kabiny. Spodziewałem się miejsca klaustrofobicznego, tymczasem w kapsule miałem naprawdę sporo przestrzeni. Bardzo wygodny był także materac. Na każdym piętrze była duża łazienka – z trzema umywalkami, trzema prysznicami oraz trzema toaletami. Nie było więc problemu, by z nich korzystać. Miłym zaskoczeniem było również śniadanie podawane w kawiarni za rogiem (kawa i bananowe ciasto), wliczone w cenę rezerwacji. Największym minusem były odgłosy chrapania innych mieszkańców hotelu. Niosły się po całym piętrze, być może także moje chrapanie (tak, zdarza mi się) przeszkadzało innym. W każdym razie wybudzałem się kilka razy i wstałem niewyspany. Poza tym, będąc w Japonii, przez cały pobyt miałem problem ze snem. Zapewne miała na to wpływ różnica czasu (plus 8 godzin). Tak więc moje niewyspanie w hotelu kapsułowym nie musiało być wynikiem chrapania innych gości, a raczej jetlagu i rozregulowania zegara biologicznego. No ale cóż, bezsenność w Tokio też jest podróżniczym doświadczeniem. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Azory – przewodnik po 9 rajskich wyspach Europy
Azory zachwycają pod każdym względem. Są tu soczysta zieleń, ocean z wieloma miejscami do kąpieli, wulkaniczne kratery i widoki przywracające wewnętrzną harmonię.
W tym artykule: Wyprawa na Azory – Terceira Algar do Carvão – wulkan od środka Przyznaję, że obawiałem się kolejnej wyprawy na Azory. Pierwszy raz, kiedy byłem na tym portugalskim archipelagu dziewięciu wysp na Oceanie Atlantyckim i poznawałem główną z nich – São Miguel, nie mogłem się nadziwić temu, co potrafi uczynić matka natura. Także potem, gdy zdobywałem najwyższy szczyt Portugalii – górę Pico na wyspie Pico. I na koniec, kiedy popijałem gin z marakują na najbardziej kosmopolitycznej wyspie, jaką jest Faial. Zachwyciłem się nimi i obawiałem się rozczarowania przy kolejnej wizycie. Tymczasem już na pierwszej wyspie, jaką odwiedziłem tym razem – Terceirze, a potem na kolejnych – dziewiczej Flores i maciupkiej Corvo – zachwyt zaczął zmieniać się w coraz silniejsze uczucie. Wyprawa na Azory – Terceira Stoję na krawędzi gigantycznej Kaldery Pięciu Szczytów (Caldeira dos Cinco Picos) we wschodniej części Terceiry. Ma średnicę aż 7 km i jest największą ze wszystkich w całym archipelagu. Wygląda jak ogromna zielona pikowana kołdra albo patchworkowa narzuta w niezliczonych odcieniach zielonego, którą ktoś okrył spory kawał wyspy. Oglądam ją z drewnianej platformy w punkcie widokowym Serra do Cume (542 m n.p.m.). W tej wielkiej dolinie niemal do samego oceanu ciągną się pola uprawne i łąki – poprzecinane kamiennymi murkami i obsadzone różnokolorowymi hortensjami – na których pasą się krowy. To chyba najlepsze miejsce do tego, by tuż po wylądowaniu na wyspie wpaść we wspomniany już zachwyt. Terceira nie tylko w tym miejscu jest taka zielona. Przekonałem się o tym, przemierzając ją samochodem. Zostawiając daleko za sobą główne miasto Angra do Heroismo z przepięknymi barokowymi kościołami, kolorowymi domami i pałacami. A także z widokiem na Monte Brasil, powulkaniczne wzgórze, na którym stoi twierdza São João Baptista z końca XVI w., jedna z największych fortec na świecie. Na szczyt wiedzie jeden z oficjalnych szlaków trekkingowych PRC04 TER, którego pokonanie zajęło mi ok. 3 godz. Miałem stąd widok na zatokę Angrę i kolorowe miasto. Największa wyspa Japonii. Honsiu przyciąga nowoczesnymi metropoliami, osobliwymi świątyniami i zachwycającą naturą Honsiu jest uznawane za kolebkę japońskiej kultury. To tutaj leży Tokio i wszystkie poprzednie stolice Kraju Kwitnącej Wiśni. Algar do Carvão – wulkan od środka Choć wyspa jest trzecią największą w archipelagu – ma 400 km kw. powierzchni (została też odkryta jako trzecia, stąd jej nazwa Terceira), do wielu ciekawych miejsc można się dostać maksymalnie w ciągu pół godziny. Pojechałem do kolejnego cudu natury, zarazem największej atrakcji, jaką jest leżący w centralnej części wyspy wulkan Algar do Carvão, który można zobaczyć… od środka! Prowadzi do niego kręta droga, raz szersza, raz węższa, asfaltowa, a niekiedy wybrukowana, z wysokimi drzewami, mnóstwem hortensji i wieloma punktami widokowymi zwanymi miradouro. Koniecznie się w nich zatrzymujcie i podziwiajcie wszystko dookoła. Na różnych azorskich wyspach hortensje przyjmują różne kolory, te na Terceirze są dla mnie pudrowe – lub jak wolicie bladoróżowe. Ale mniejsza o kolor. Zachwycająca jest także ich ilość i to, że rosną wzdłuż wielu dróg, dzięki czemu trasy są bardzo malownicze. Jaskinia powstała w wulkanie jest ewenementem na skalę europejską. Na naszym kontynencie występują bowiem tylko dwa wulkany (drugi to Thríhnúkagígur na Islandii), które można zobaczyć od środka. Ten na Terceirze dostępny jest przez cały rok, latem otwarty jest od godz. 14 do 18. Aby się do niego dostać, trzeba najpierw kupić bilet za 8 euro, a potem pokonać niedługi wąski korytarz prowadzący od kasy biletowej do jego wnętrza. Nikt tu ze sobą prawie nie rozmawia, wszyscy patrzą na wnętrze wulkanu, robią zdjęcia, kręcą filmy i zadzierają do góry głowy. Patrzą na ogromną dziurę (nazywana jest Boca do Algar, czyli „usta jaskini”), przez którą widać niebo i drzewa porastające wzgórze. A potem schodami schodzą coraz głębiej, aż na brzeg naturalnego jeziorka z niezwykle przejrzystą wodą. Według geologów jaskinia Algar do Carvão, określana też kominem wulkanicznym, powstawała podczas dwóch erupcji, z których ostatnia miała miejsce ok. 3200 lat temu. Jak to możliwe, że po wybuchu ściany wulkanu nie zapadły się i nie stworzyły kaldery? – Wszystko dlatego, że wypływająca po erupcji lawa w pewnym momencie przemieszczała się pod tak niskim ciśnieniem, że zaczęła się cofać i je usztywniać – Manuel, jeden z przewodników oprowadzających turystów, próbuje „po ludzku” wytłumaczyć nam, co wydarzyło się w tym miejscu. – Przez lata uformowały się tutaj stalaktyty i stalagmity z amorficznej krzemionki, najbardziej okazałe i najrzadsze ze wszystkich występujących w wulkanicznych grotach na Azorach – dodaje Manuel wyraźnie zafascynowany tym miejscem. Tekst jest fragmentem artykułu opublikowanego w najnowszym wydaniu „National Geographic Traveler”, który jest już dostępny w sprzedaży. Zapraszamy do saloników prasowych i kiosków, a także zachęcamy do nabycia naszego magazynu za pośrednictwem strony kultowy.pl.
Pomysł na weekend: Ryga i Jurmała. Dlaczego warto odwiedzić Łotwę?
Przepiękna architektura drewniana i secesyjna, długa plaża i świetne jedzenie. Warto spędzić weekend w łotewskich miastach Ryga i Jurmała.
W tym artykule: Ryga – zabytkowa drewniana zabudowa Ryga – historia secesji Stara Ryga – Trzej Bracia i Dom Czarnogłowych Łotwa – spływy kajakowe Jurmała – najbardziej znany łotewski kurort Jurmała – drewniana architektura Ryga i Jurmała – informacje praktyczne Wizyta w Centrāltirgus – głównych halach targowych Rygi – oznaczała ucztę. Zacząłem od spróbowania kilku rodzajów śledzi i wędzonej makreli, popitej szklaneczką kwasu chlebowego lanego z beczki. Potem zapakowałem do torby ciemny chleb, sery, kiszonki, kawior i butelkę słynnego musującego wytrawnego wina Rigas. To na kolejną, niemniejszą ucztę, jaką miałem w planach urządzić sobie na trawie w pobliżu Biblioteki Narodowej Łotwy. Centrāltirgus działa od 1930 r. i wpisany jest, podobnie jak historyczne centrum miasta, na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Hale służyły kiedyś za hangary na sterowce Zeppelin i stały w bazie lotniczej pod Lipawą. Potem zostały rozebrane, przewiezione do Rygi i zamienione w targowisko. Kiedy było oddawane do użytku, uchodziło za największe centrum handlowe w Europie. To ulubione miejsce spotkań mieszkańców Rygi oraz turystów, którzy chętnie biesiadują godzinami przy długich stołach, wznosząc kolejne toasty balsamem ryskim – zmrożonym mocnym ziołowym likierem – albo samogonem. Ryga – zabytkowa drewniana zabudowa Spacer po Rydze zacząłem od spojrzenia na miasto z góry z tarasu widokowego na 17. piętrze budynku Akademii Nauk Łotwy. Wybudowano go w latach 50. XX wieku na podobieństwo Siedmiu Sióstr Stalina – socrealistycznych wieżowców w Moskwie, nie bez powodu nazywanych „tortem Stalina”. A potem przespacerowałem się Moskiewskim Przedmieściem, po dzielnicy, która swą nazwę zawdzięcza drodze prowadzącej kiedyś w stronę Moskwy. Do II wojny światowej mieszkali tu Rosjanie, Żydzi, Polacy i Białorusini. Tutaj powstało też żydowskie getto. Turystów przyciąga w to miejsce historia, ale też architektura: przy brukowanych ulicach wciąż stoją drewniane domy, z których Ryga słynie. Coraz więcej z nich jest dzisiaj w rękach prywatnych właścicieli, którzy starają się przywrócić im dawny blask. I to nie tylko na Moskiewskim Przedmieściu, ale także na lewym brzegu Dźwiny – Pārdaugavie. To miejsce naprzeciwko Starego Miasta z perłami architektury średniowiecznej i secesyjnej. Tu zachowały się najstarsze drewniaki z połowy XVIII w. Ryga - mały złoty środek świata Wystarczająco mała, by w ciągu jednej doby poczuć jej klimat. Wystarczająco piękna, by wpisać ją na listę „must see”. I wystarczająco blisko, by wyskoczyć do niej bez żadnego plano... W XIX w. Ryga nazywana była „drewnianym miastem o kamiennym sercu”. W tamtych czasach takich budynków było tu ponad 12 tys., do dzisiaj przetrwało 4 tys. z nich. To unikatowa zabudowa na skalę światową. O dzielnicy Kalnciema na lewym brzegu rzeki mówi się, że to „kolorowa broszka na ryskiej sukience”. I kiedy spaceruję między odrestaurowanymi drewnianymi domami otaczającymi niewielki sad, doskonale rozumiem ten zachwyt. Przeprawiając się na drugą stronę Dźwiny autobusem, odbyłem bowiem podróż w czasie, gdzieś na początek XX w. I teraz wyobrażam sobie, jak mogło wyglądać codzienne życie mieszkających tu rzemieślników, kupców i lokalnych artystów. W latach sowieckich domy przekształcono jednak w mieszkania komunalne, które z roku na rok obracały się w coraz większą ruinę. Uratowali je potem miłośnicy architektury i sztuki, którzy stawali się ich właścicielami i odnawiali. Ryga – historia secesji W mieście odnawiane są także secesyjne kamienice, których ponoć w całej Rydze jest ponad 800. Te najbardziej okazałe stoją przy ulicach Elizabetes i Alberta. Przy tej drugiej, pod nr 12 znajduje się Centrum Art Nouveau, w którym można poznać historię secesji. Zachwycająca jest już sama kamienica ze strzelistą wieżyczką, w której się znajduje, jak i zdobiona klatka schodowa ze spiralnymi schodami. Na zobaczenie tego miejsca zarezerwujcie sobie nieco więcej czasu. Budynek został zbudowany w 1903 roku i był domem słynnego łotewskiego architekta Konstantīnsa Pēkšēnsa. Na fasadzie można oglądać ogromne płaskorzeźby z motywami roślin i zwierząt występujących na Łotwie. Muzeum zaś to autentyczne wnętrze secesyjnego mieszkania – z oryginalnym układem pomieszczeń, malowidłami ściennymi, plafonami i wyposażeniem. Są tu meble, zastawa stołowa, zegary czy dzieła sztuki. A kiedy już to wszystko zobaczycie, koniecznie pospacerujcie ulicą Alberta, bo to wymarzone miejsce do zdjęć. Każda jedna kolorowa kamienica mnie zachwyciła. Warto też zajrzeć do Art Nouveau Rīga / Jūgendstila paviljons, niewielkiego sklepu przy ulicy Strēlnieku 9, w którym kupicie ceramiczne płytki z secesyjnymi motywami, poduszki, porcelanę, lampy, witraże, książki i kopie dekorów z ryskich kamienic. Stara Ryga – Trzej Bracia i Dom Czarnogłowych Późnym popołudniem dotarłem do Starej Rygi, najstarszej części miasta leżącej na prawym brzegu Dźwiny, i znów zachwyciłem się architekturą. Na Starym Mieście stoją budynki średniowieczne i secesyjne. Jednym z najbardziej znanych zabytków jest XIV-wieczny Dom Czarnogłowych. Czarnogłowymi nazywano zrzeszonych nieżonatych kupców z Rygi. Są i Trzej Bracia – sąsiadujące ze sobą średniowieczne domy mieszkalne. Podpowiem wam, że najstarszy jest ten po prawej stronie, pochodzi z XV wieku. W starej Rydze kończyłem dzień. Zasiadłem w restauracji 3 Pavaru, założonej w 2011 roku przez dwóch znanych łotewskich szefów kuchni – Mārtiņša Sirmaisa i Ēriksa Dreibantsa. Dla nich gotowanie, jak podkreślają, jest połączeniem biologii, sztuki, geografii, historii, chemii, polityki, a nawet mody. Zamówiłem więc u nich istne frykasy, jak wędzone pomidory z mozzarellą i bałtyckiego śledzia podawanego z chrzanem i kalarepą. A potem suma ze szpinakiem i czosnkiem niedźwiedzim. Do tego kieliszek ryskiego szampana – nie więcej, bo następny dzień zaczynałem bardzo wcześniej. Łotwa – spływy kajakowe Był środek nocy, kiedy Dinars, organizator spływów kajakowych w Parku Narodowym Kemeri w pobliżu uzdrowiska Jurmała, odbierał mnie z hotelu w Rydze. O 4 rano musieliśmy już być w miejscu, w którym miała się rozpocząć moja przygoda. Wymarzyłem sobie bowiem, że chcę zobaczyć, jak nad tutejszymi jeziorami, mokradłami i lasami wstaje dzień. Wschód słońca można tu oglądać, spacerując po drewnianych kładkach nad bagnami i łąkami, albo w wodoodpornych butach i na rakietach śnieżnych po falujących torfowiskach. Albo też pływając na SUP-ie czy, tak jak w moim przypadku – w kajaku. Wypływamy, kiedy zaczyna świtać. Ciszę absolutną co jakiś czas przerywają jednie odgłosy ptaków. Rozlewiska Parku Narodowego Kemeri są dla nich wymarzonym miejscem do życia, a jezioro Kanieris – znakomitym miejscem dla ornitologów. Znajduje się tutaj wieża obserwacyjna do podglądania skrzydlatych mieszkańców. W pobliżu fortu na wzgórzu Kanieris wybudowano platformę widokową, z której roztacza się przepiękna panorama na park. W kajaku spędzam pół godziny, gdy zza chmur wreszcie zaczyna wyglądać słońce, i widzę, jak nad wodą unosi się mgła. W promieniach wschodzącego słońca, gdy od jego promieni wszystko staje się niemal złote, park Kemeri wygląda jak z baśni. Płynę za przewodnikiem, który w tak pięknych okolicznościach przyrody robi nam przystanek na śniadanie. Choć bardzo proste – rogal z serem, szynką i sałatą – zjadanie go w takim miejscu i o takim czasie było chyba jeszcze lepszą ucztą od tej na targowisku w Rydze. Jurmała – najbardziej znany łotewski kurort Po takim poranku miałem ochotę poleżeć na plaży, więc wybór Jurmały, najbardziej znanego łotewskiego kurortu położonego w pobliżu parku i Rygi, był oczywisty. W języku łotewskim jurmala oznacza morskie wybrzeże. Ze stolicy można tu dojechać pociągiem. Te kursują na stację Majori co pół godziny przez cały dzień, a bilet kosztuje 1,5 euro. Można też taksówką za ok. 20 euro. Choć jest środek lata, tłumów brak, więc to wymarzone miejsce do odpoczynku. Bulwarem przy ul. Jomas idę w stronę plaży. Mijam urlopowiczów odpoczywających w kawiarniach i restauracjach albo przechadzających się w stronę sosnowego parku Dzintari. Łotysze uwielbiają grzybobranie, właśnie rozpoczyna się sezon na borowiki i dzikie jagody. – Zbieranie owoców lasu jest niezwykle relaksujące, a przecież o to chodzi w tak pięknym miejscu jak Jurmała – podkreśla Aleksandra Stramakale z biura informacji turystycznej. Sama spędza tutaj trzy miesiące lata i, jak twierdzi, są to dla niej trzy najlepsze miesiące roku. Choć urodziła się w Jurmali, na co dzień mieszka w Rydze. – Nie wyobrażam sobie lata w mieście, uwielbiam naturę, morze, naszą szeroką i długą plażę (linia brzegowa Jurmali ma aż 24 km długości – przyp. red). I ten spokój uzdrowiska – dodaje. Latem jest tutaj co robić. Do południa można opalać się na plaży i kąpać w chłodnym Bałtyku. Potem – spacerować po deptaku lub zasiąść w jednej z uroczych kawiarni. A wieczorem wybrać się na jeden z koncertów odbywających się w sali koncertowej Dzintari. Jurmała – drewniana architektura Jurmała to kolejne po Rydze miejsce, które na każdym kroku zachwyca drewnianą zabudową. W odrestaurowanych domach z ogrodami nie tylko można zamieszkać. Są w nich również restauracje, serwujące m.in. świeże ryby. Historia Jurmały ma ponad 200 lat. Już pod koniec XVIII w. przybywali tutaj urlopowicze, a w czasach Związku Radzieckiego Jurmała zyskała tytuł najważniejszej letniej miejscowości. Jednak stawiane w okolicy fabryki sprawiły, że uzdrowisko zaczęło bardziej szkodzić, niż leczyć. Woda była tak brudna, że nie dało się już w niej pływać. A po pieriestrojce kurort w ogóle podupadł. To już na szczęście historia. Tutejsze kąpieliska Bulduri, Dzintari, Majori, Dubulti i Jaunķemeri (wchodzą w skład Jurmali) dorobiły się błękitnej flagi – certyfikatu potwierdzającego czystość. I mam wrażenie, że wszystko jest tutaj dla zdrowia. Drobny nagrzany piasek idealnie masuje mi stopy, szum fal działa na mnie uspokajająco, a świeże powietrze pachnące sosną oczyszcza moje drogi oddechowe. Do morza jednak nie wchodzę – Bałtyk jest dla mnie za zimny. A gdybym chciał do natury zbliżyć się bardziej, mógłbym dojść do ujścia rzeki Lelupy, gdzie odpoczywają naturyści. Ostatecznie wybieram leżenie na kocu w oczekiwaniu na – jak reklamuje się Jurmała – najpiękniejszy zachód słońca w Europie. Zajadam chleb z pasztetową i odbijam butelkę szampana. W końcu taki spektakl wymaga odpowiedniej oprawy. Ryga i Jurmała – informacje praktyczne Dojazd Do Rygi leciałem z lotniska Warszawa Modlin. Za bilet w dwie strony zapłaciłem niecałe 80 zł z małym bagażem podręcznym. Noclegi W Rydze spałem w hotelu Pullman Riga Old Town. Pokój dwuosobowy ze śniadaniem kosztował 420 zł. www.pullmanriga.lv Sposoby na tanią Łotwę Łotwa wydaje się swojska i stylowa, a przy tym mało poznana. Jak zwiedzić ją za nieduże pieniądze? Przedstawiamy nasze sposoby. W Jurmali nocowałem w hotelu Baltic Beach Hotel & SPA położonym tuż przy plaży. Pokój dwuosobowy ze śniadaniem kosztował 520 zł. www.balticbeach.lv Spływy kajakowe Kajakową wyprawę o wschodzie słońca w Parku Narodowym Kemeri wykupiłem za 25 euro w biurze Advaita Adventures, www.advaitaadventures.lv Przydatna strona www Więcej informacji i pomysłów na zwiedzanie Litwy znajdziecie na stronie www.latvia.travel
Piechotą, rowerem i katamaranem. Tak zwiedzałem Pomorze Zachodnie. I odkryłem polską Amazonię nad Bałtykiem.
W tym artykule: Czerwonym szlakiem przez plażę Pan żubr we własnej osobie Saper zaprasza do fortu Krowy z polskiej Amazonii Pomorze Zachodnie – miejsca, które warto zobaczyć Pomorze Zachodnie – informacje praktyczne Zamówiłem dla ciebie znakomitą pogodę – Tomek Olechwir, mój przewodnik w weekendowej wyprawie przez Pomorze Zachodnie, mówi to z takim przekonaniem, że nie mam powodów, by mu nie wierzyć. W końcu to geograf morza, klimatolog, doktor nauk o ziemi i facet, który po prostu uwielbia naturę. Ufa też magicznej mocy bursztynu – symbolowi szczęścia i zdrowia, który ma zawsze przy sobie. I faktem jest, że szczęście i zdrowie podczas tej wyprawy nas nie opuszczały. Jeszcze przed przyjazdem do krainy 44 wysp poprosiłem Tomka, by był to pobyt aktywny. Dzięki temu poznałem jego ulubione miejsca, przemierzając je lądem, wodą i zachwycając się nimi niemal z lotu ptaka. Czerwonym szlakiem przez plażę Tak, słowo „zachwyt” towarzyszyło mi przez cały weekend. Pierwszy pojawił się tuż po dotarciu do jednej z najspokojniejszych miejscowości na wybrzeżu – Wisełki. Kameralna, z drewnianymi willami, w których można zamieszkać, i z jeziorem Wisełka idealnym do kąpieli dla tych, którym za zimno w zimnym Bałtyku. Stąd wyruszamy szlakiem czerwonym przez klify Wolińskiego Parku Narodowego w stronę morza. Do pokonania mamy ok. 20 km plaży. Zanim jednak staniemy na piasku, krętymi leśnymi ścieżkami wśród najstarszych dębów w parku, mającymi nawet po 300 lat, wspinamy się do pierwszej atrakcji. To latarnia Kikut, położona pomiędzy latarnią w Niechorzu a tą w Świnoujściu, znajdująca się na Szlaku Latarni Morskich. Nie można jej zwiedzać, można za to przy niej chwilę odpocząć i ruszyć dalej. Drugi zachwyt pojawia się, gdy wchodzimy na plażę, która w internecie nazwana jest najpiękniejszą nad Bałtykiem. I nie mam zamiaru w ogóle z tym polemizować. Szeroka, piaszczysta, u stóp najwyższych klifów nad polskim morzem. I choć jesteśmy tutaj w czerwcu, oprócz nas nie ma na niej nikogo. Dosłownie NIKOGO. Idealne miejsce na trekking i przemyślenie różnych spraw. Ale też na to, by popracować nad kondycją i przyjrzeć się naturze. Zastanawialiście się kiedykolwiek, jakie rośliny rosną przy plaży? Przyznaję, że ja nigdy. Ale kiedy dowiedzieć się tego, jeśli nie teraz, podczas spaceru z kijkami. Weźmy na przykład taką hokenię piaskową, rukwiel nadmorską, solankę kolczystą czy wydmuchrzycę piaskową. Dzięki swym sztywnym mięsistym pędom i liściom odgrywają dużą rolę w powstawaniu wydm – zatrzymują się na nich pędzone wiatrem ziarenka piasku. A zasypane szybko rosną, rozgałęziają się i wznoszą ponad jego poziom. Jednak najbardziej niezwykłą rośliną porastającą wolińskie klify jest rokitnik zwyczajny. Pomarańczowe owoce tego krzewu mają bardzo wysoką zawartość witaminy C, produkuje się z nich dżemy, soki i nalewki. – Oczywiście z krzewów uprawnych, a nie tych z Wolina, które są pod ścisłą ochroną – przypomina Tomek. Dzięki tablicom ustawionym na szlaku wyczytacie jeszcze więcej ciekawostek o florze i faunie wybrzeża. Idąc brzegiem morza wzdłuż klifów w stronę najwyższego z nich – wzgórza Gosań (93 m n.p.m.), zbaczamy na chwilę z trasy po kolejny zachwyt. Jest nim ukryte w parku jezioro Gardno, drugie co do głębokości, najpiękniejsze i najczystsze jezioro na wyspie Wolin . Potem dochodzimy do wąskiej kamienistej plaży, na której leży sporo głazów narzutowych. – Rozpoznasz je? – pyta przewodnik. Jednak widząc moje coraz większe oczy, woli sam odpowiedzieć na to pytanie. Nie tylko Wolin. 10 najpiękniejszych i najciekawszych wysp na Bałtyku Wyspy na Bałtyku to nie tylko Wolin i Uznam. Nie każdy o tym wie, ale Morze Bałtyckie jest usiane tysiącami wysp! Wśród nich znajdują się prawdziwe perły, oferujące piękne plaże, wspani... – Leżą tu piaskowce, diabazy, granity, porfiry. Ojczyzną tych głazów jest Skandynawia, dno morza i kraje nadbałtyckie. Przywlókł je tutaj lądolód skandynawski – wyjaśnia. Trekking nad Bałtykiem daje mi taki zastrzyk energii i wiatru w kije, że na ostatnim odcinku trasy do Międzyzdrojów już się nie zatrzymuję. To czas na rozmowę z sobą samym, która zawsze oczyszcza głowę. Na koniec dnia, już samochodem, Tomek zabiera mnie w jeszcze jedno niezwykłe miejsce – do grodziska w Lubinie. Położone na najwyższym punkcie nad Zalewem Szczecińskim, jest pozostałością po wczesnośredniowiecznym grodzie. Odkryto tutaj fundamenty najstarszego na Pomorzu kościoła z XII–XIII w., a także pozostałości średniowiecznej baszty mieszkalnej oraz przykościelne cmentarzysko. To także najpiękniejsza część wyspy Wolin. Z tarasów widokowych otwartych od maja do września (a po sezonie po umówieniu się z właścicielami) – wstęp tylko 5 zł – niemal z lotu ptaka podziwiam panoramę Zalewu Szczecińskiego z archipelagiem 44 wysp. A także rozlewiska wstecznej delty rzeki Świny i jezioro Wicko Wielkie. Mogę też wybić na pamiątkę arabskiego dirhama – ponad sto takich monet z 951 r. było w odnalezionym tutaj skarbie. Ja jednak wolę rozłożyć się na leżaku, w barze zamówić smażonego sandacza oraz lokalne piwo Bosman, którego historia sięga 1848 r., i tylko pstrykać panoramiczne fotki. Po tak intensywnym dniu taki relaks po prostu mi się należał. Pan żubr we własnej osobie Tuż po wschodzie słońca jestem już w przydomowym ogrodzie Tomka na wyspie Karsibór, która kilka lat temu stała się dla niego, jak sam o niej mówi, „centrum spraw życiowych”. Tam czeka na mnie Natalia, instruktorka jogi, która prowadzi zajęcia nie tylko dla sąsiadów, ale i letników. Spałem w domku dla gości, który każdy może wynająć i doświadczyć niezwykłej gościnności gospodarza oraz jego przyjaciół. I spokoju, którego w sezonie letnim brak w zapchanym centrum Świnoujścia. Ćwiczenia z Natalią traktuję jak lekarstwo na zakwasy po nadmorskim trekkingu. Po godzinie rozciągającej jogi z elementami medytacji, a także śniadaniu i mocnej kawie moje ciało i umysł gotowe są na kolejny intensywny dzień. Tym razem w roli głównej będzie rower. Zanim jednak wsiądę na bicykla i dotrę do Fortu Gerharda, odwiedzam największą atrakcję Wolińskiego Parku Narodowego – zagrodę pokazową żubrów, które chciałem zobaczyć na własne oczy. 40 żubrów w Bieszczadach zostanie odstrzelonych. W obawie przed groźną chorobą Około 40 z 326 żubrów żyjących w zachodniej części Bieszczadów cierpi na groźną chorobę – telazjozę. Widocznie chore zwierzęta będą musiały zostać odstrzelone, aby nie zarazić k... W Wolinie od 1976 r. odtwarzany jest ich gatunek. – Mamy teraz pięć żubrów dorosłych i jednego malca, ma tydzień. Cały czas pilnowany jest przez matkę Posawę. Mały byczek nie ma jeszcze imienia, pewnie jak zwykle zostanie wybrane w konkursie – mówi Marek Dylawerski, wicedyrektor Wolińskiego Parku Narodowego, który oprowadza mnie po zagrodzie i dzięki niemu mogę ją zobaczyć od kuchni. – Jesteśmy w trakcie rekonstrukcji stada. W ubiegłym roku wysłaliśmy dwa żubry do Francji, jednego do Puszczy Boreckiej i jednego do Gołuchowa. Nasze dwa stare byki wymienimy teraz na młodsze zwierzęta z innej hodowli. Wszystko to odbywa się pod kontrolą – wyjaśnia. – Nie zbliżaj się tylko do ogrodzenia, ponieważ żubry mogą się zdenerwować. A w trzy sekundy potrafią rozpędzić się do 60 km/godz. i przeskoczyć dwumetrowe ogrodzenie – ostrzega. Życie mi miłe, więc oglądam inne zwierzaki. Na terenie zagrody znalazło się miejsce także dla wyleczonych albo wychowywanych przez człowieka dzików, saren czy jeleni, które nie poradziłyby sobie, żyjąc na wolności. Niewykluczone, że do nich dołączą też niedźwiedzie występujące wcześniej w cyrkach. Oj, będą tu miały spokój na emeryturze… Saper zaprasza do fortu Przesiadamy się na rowery. Z Karsiboru do Fortu Gerharda mamy do pokonania 15 km przez mało uczęszczane drogi wśród pól, łąk i ścieżkami rowerowymi. Po niecałej godzinie dojeżdżamy do miejsca, którego nie mogłem sobie odpuścić. W końcu to jeden z „7 nowych cudów Polski”. Takim tytułem Fort Gerharda nagrodzili kilka lat temu czytelnicy Travelera. Nazywany też Fortem Wschodnim, wchodzący w skład fortyfikacji Twierdzy Świnoujście, należy do najlepiej zachowanych XIX-wiecznych fortów pruskich w Europie. Dzisiaj można tu zobaczyć unikatową kolekcję militariów, pokazującą historię twierdzy na przestrzeni 300 lat. Ale nie myślcie, że czeka was nudne zwiedzanie zakurzonych eksponatów, które można podziwiać tylko przez szybę w gablotach. – Historii trzeba dotknąć, dlatego nasze muzeum jest żywe. Pokazujemy różne zakamarki, opowiadamy, jak wyglądała w nim wojskowa codzienność – mówi Piotr Piwowarczyk, dzierżawca tego miejsca, który ściągnął do pracy w forcie innych pasjonatów militariów. – W wojsku byłem saperem. Kiedyś znalazłem się w pobliżu fortu, rozminowywałem baterię poniemiecką. A przy okazji wszedłem na latarnię morską w Świnoujściu, najwyższą na polskim wybrzeżu, i zobaczyłem ten fort. Matka natura obłożyła to wszystko takim zielonym całunem. Weszliśmy z kolegami na jego teren. Zrobił na mnie takie wrażenie, że pomyślałem o tym, by stworzyć tu coś fajnego dla mieszkańców, i wydzierżawiłem go od miasta. No a potem zostaliśmy tym cudem – opowiada Piotr. Sztorm zmył część plaży w Gdyni-Orłowie. Jej poszerzenie kosztowało 2,5 mln złotych Miejscowi i turyści krótko cieszyli się odnowioną poszerzoną plażą w Gdyni-Orłowie. Zaledwie pół roku po tym, jak zakończono kosztowną odbudowę plaży, większość piasku została zmy... Przewodnicy w historycznych mundurach, musztrując, oprowadzają nas po terenie. – Baczność, spocznij, w prawo zwrot, w lewo zwrot. Tragedia, nierówno, masakra – krzyczy żołnierz Marcin. A my, niczym kadeci armii pruskiej, przechodzimy przyśpieszone szkolenie wojskowe. Zaglądamy też do kazamatów, kaponier, składu amunicji i magazynu broni. A potem jeszcze w Muzeum Obrony Wybrzeża oglądamy kolekcję mundurów, armat, dokumenty i najróżniejsze pamiątki po żołnierzach. Dla pasjonatów historii to wycieczka na cały dzień. Ja nie mam tyle czasu, bo jeszcze chcę wejść na szczyt wspomnianej latarni (68 m), która swoim światłem po raz pierwszy rozbłysła w grudniu 1857 r. Po pokonaniu 308 schodów znów zachwycam się wybrzeżem. Widać stąd nie tylko szerokie plaże, naszą trasę rowerową. Ale też redę, przy której statki czekają na wpłynięcie do portu, i stawę Młyny, charakterystyczny znak nawigacyjny w kształcie wiatraka z 1874 r., przy którym każdy urlopowicz robi sobie pamiątkowe zdjęcie. Miejscowi opowiadają związaną z nim legendę o niejakiej Alicji, żonie marynarza, który za każdym powrotem z morza miał coraz mniej wigoru. Tajemniczy głos podpowiedział jej, by męża wysłała do wiatraka. Tak też zrobiła. Po wizycie u młynarza i okładach z mąki, błota, spacerach oraz morskich kąpielach Krzysztof odmłodniał. Niestety, potem młynarz umarł i sekret zabiegów zabrał do grobu. Na moje szczęście odmładzających okładów (jeszcze) nie potrzebuję. Krowy z polskiej Amazonii To, co najlepsze, Tomek zostawił na ostatni wieczór. Z mariny Karsibór, przed zachodem słońca, wyposażeni w lornetki wyruszamy katamaranem Wodniczka po wstecznej delcie Świny (rzeka podczas silnych wiatrów często, zamiast płynąć do morza, płynie w głąb lądu). Na rejs po polskiej Amazonii dołącza do nas Rysiek Szczepański, właściciel statku. Trasa przebiega wzdłuż linii brzegowej, wąskimi cieśninami pomiędzy malowniczymi wyspami i wysepkami. Słońce jest coraz niżej, porastająca wyspy trzcina robi się intensywnie żółta i zielona, a przez lornetki dostrzegamy coraz więcej ptaków: wodniczek, perkozów dwuczubych, bielików, kani, derkaczy czy batalionów. Na statku mamy czas na rozmowę o krainie 44 wysp, które powstawały na przestrzeni 3 tys. lat. – Liczba wysp jest umowna. Niektóre się wynurzają, niektóre zanurzają, w zależności od pory roku. Trzcina porastająca wyspy jest ich podstawą. Gdyby nie ona, nie miałyby naturalnego elementu scalającego. Na zewnątrz wysp tworzy się naturalny wał, a w środku jest niecka. To idealne siedliska dla ptaków, których jest tutaj ponad 150 gatunków – opowiada Tomek. Ale nie tylko ptaki mają tutaj raj. Zajadając wędzone i pieczone ryby (leszcze, śledzie, węgorze), pokonując labirynt szuwarów, łąk i zarośli, dopływamy do wysp, na których… wypasa się kilkaset krów! Skąd się wzięły w polskiej Amazonii? Żyją tutaj od maja do września (z lądu przewożone są barkami) i, jako naturalne kosiarki, tworzą miejsca dla ptasich siedlisk. Na wyspach wybudowano dla nich chaty, w których mogą się schronić przed deszczem. Ogromny teren (ponad 400 ha) mają niemal tylko dla siebie. – Łatwiej je tu przywieźć, niż po sezonie zabrać do obór. No bo kto by chciał opuszczać taki raj? – pyta Rysiek. A ja tylko przytakuję i robię jeszcze więcej zdjęć, by kawałek tego miejsca uszczknąć dla siebie. Pomorze Zachodnie – miejsca, które warto zobaczyć 1. Szlak Latarni Morskich Trasa na Pomorzu Zachodnim rozpoczyna się w Świnoujściu i kończy w Jarosławcu. Prowadzi przez Niechorze, Kołobrzeg, Gąski i Darłowo. 2. Góra Grzywacz To najwyższe wzniesienie na wyspie Wolin, 115,9 m n.p.m. Niestety, nie jest dostępne dla turystów. 3. Dolina Trzciągowska Znajduje się na wyspie Wolin. Przez dolinę przebiega niebieski szlak, którym dotrzecie na Piaskową Górę, skąd zobaczycie zachwycające niebieskie jeziorko. 4. Centrum Słowian i Wikigingów Znajduje się na Wolińskiej Kępie i jest znakomitym miejscem do poznania historii średniowiecznego Wolina. Koniecznie weźcie udział w warsztatach archeologicznych. 5. Szlak Słonia w Trzebiatowie Swoją nazwę zawdzięcza słonicy nazywanej Hansken, która w XVII w., podczas podróży z cyrkiem po całej Europie, odwiedziła również Trzebiatów. Trasa wiedzie przez najważniejsze zabytki miasta. Rodzinne wakacje na Pomorzu. 5 atrakcji, których nie możesz ominąć Północna Polska skrywa wiele atrakcji i pięknych zakątków. Odkryj z nami ciekawe miejsca na Pomorzu. Pomorze Zachodnie – informacje praktyczne Dojazd: Najszybciej jest dolecieć z Warszawy do Szczecina-Goleniowa (bilet LOT-u kosztował 200 zł) i wypożyczyć auto. Podróż własnym samochodem do Świnoujścia z centrum Polski to 7 godz. jazdy. Noclegi: Spałem na wyspie Karsibór w Ustroniu Karsiborskim. To domek dla gości u Tomka Olechwira: z sypialnią dla trzech osób, kuchnią i łazienką. Można też odpocząć w hamaku zawieszonym w ogrodzie i pospacerować po spokojnej wyspie. Są także rowery. Cena za dobę od 200 zł. Jedzenie: Polecam restaurację Port w Międzyzdrojach, w której zjadłem przepyszną flądrę i znakomite marynowane śledzie; port-miedzyzdroje.pl. Drugim sprawdzonym miejscem jest Marina Karsibór, skąd zamówiliśmy ryby na rejs po delcie wstecznej Świny. W marinie wędzą łososie, węgorze, dorsze i halibuty; karsibor.com.pl. Także w Szczecinie znalazłem dobre miejsce na rybę. To Paprykarz Fish Market. Swą nazwę zawdzięcza regionalnemu przysmakowi, którym lata temu zajadała się cała Polska, a dziś wraca do łask; paprykarz.com.pl. Rejs: Rysiek ma dwa katamarany i różne trasy rejsów. Ta po 44 wyspach jest najpopularniejsza. Bilet kosztuje 50 zł, płynie się 2 godz.; narozlewisku.pl.