La Gomera to mniej znana kanaryjska wyspa. Ujmuje gościnnością, spokojem i spektakularną naturą
La Gomera zdecydowanie różni się od głośnej, pełnej turystów Teneryfy. Można tu znaleźć gościnne miejsca, proste i pyszne jedzenie oraz spokój – towar najbardziej deficytowy w dzisiejszym świecie.
Spis treści: Dom na końcu świata Zielona katedra w słońcu Między światami Zbawienny deszcz W miasteczku hipisów Patrząc wstecz Informacje praktyczne Zapomnij o czwartym biegu. Tutaj on po prostu nie istnieje – Juan, chłopak z wypożyczalni samochodów na lotnisku w Alajeró, podaje mi kluczyki do lekko zarysowanego auta z uśmiechem, w którym czai się politowanie dla przybysza z kontynentu. – Na Gomerze masz tylko dwójkę, trójkę i klakson na zakrętach. Słowa Juana zaczynam doskonale rozumieć chwilę po tym, jak wyjeżdżam na pełne serpentyn, zjazdów i podjazdów drogi La Gomery. Uciekłem tutaj z głośnej i zbyt turystycznej Teneryfy, by zwolnić, więc robię to natychmiast. Wbijam dwójkę, silnik wyje protestując, a ja ruszam w górę, zostawiając za sobą ocean i cywilizację. Jadę prosto do serca wyspy. Dom na końcu świata Droga pnie się tak stromo, że mam wrażenie, iż auto zaraz stanie dęba. Powietrze staje się rześkie, krystalicznie czyste. Krajobraz pustynny ustępuje miejsca soczystej zieleni. Choć często te szczyty toną w chmurach, ja mam dziś szczęście – niebo jest idealnie błękitne, co sprawia, że kolory stają się niemal jaskrawe, nasycone światłem. Docieram do wioski Las Hayas, tuż przy granicy Parku Narodowego Garajonay. Na samym końcu drogi stoi niski, bielony dom wyraźnie odcinający się od zieleni ogrodu i błękitu nieba. Nad wejściem wisi ręcznie malowany szyld: La Montaña – Casa Efigenia. Wchodzę do środka zwabiony zapachem domowego obiadu. Wnętrze jest proste, surowe. Bielone ściany odbijają światło wpadające przez małe okna. Nie ma tu ozdobnych boazerii czy wymyślnych dekoracji. Są za to ramki. Setki ramek wiszących wszędzie, gdzie się da, tworzących mozaikę czyjegoś życia. Podchodzę bliżej. To kronika istnienia jednej niezwykłej kobiety i całej wyspy. Są wyblakłe wycinki z gazet niemieckich, angielskich, hiszpańskich z lat 70., 80., 90. Są czarno-białe zdjęcia polityków, ministrów, słynnych ekologów ściskających dłoń drobnej kobiety w fartuchu. Są zdjęcia turystów z wielkimi plecakami, którzy odwiedzili to miejsce pół wieku temu i wyglądają dziś jak przybysze z innej epoki. Między stolikami krząta się ona – Doña Efigenia Borges. Ma ponad 80 lat, ale w jej ruchach jest energia nastolatki. Wita mnie nie jak klienta, ale jak kogoś bliskiego, kto wrócił z dalekiej podróży. – Siadaj, odpocznij. Dziś słońce mocne, ale w górach powietrze ostre, trzeba zjeść i wypić coś, co da siłę – mówi, stawiając na stole dzbanek domowej lemoniady. Historia Efigenii to historia przetrwania całej wyspy. Zaczynała w latach 40., tuż po wojnie domowej, w czasach straszliwej biedy. Mężczyźni uciekali wtedy do Wenezueli i na Kubę, kobiety zostawały na gospodarstwach, walcząc o każdy dzień. Efigenia nie miała pieniędzy, nie miała mięsa, które było luksusem. Miała za to ogród, kozy i własne ręce. Kiedy dekady temu zaczęli pojawiać się w okolicy pierwsi wędrowcy – naukowcy i hipisi – ona otworzyła dla nich drzwi. – Ludzie mówili mi: Efigenia, zwariowałaś? Chcesz karmić turystów trawą i korzeniami? – opowiada, patrząc na swój ogród za oknem. – A ja wiedziałam, że ta „trawa” to nasze życie. Efigenia była ekolożką, zanim to słowo stało się modne. To ona, swoją upartą miłością do lasu i ziemi, lobbowała u władz, by chronić te tereny przed wycinką i zabudową. Miejscowi mówią z szacunkiem, że ta niepozorna kobieta miała swój cichy, ale potężny udział w utworzeniu Parku Narodowego Garajonay w 1981 r. A dyplomy na ścianach są dowodem, że świat w końcu docenił to, co dla niej było oczywistością: szacunek do ziemi, która nas karmi. Na stole ląduje jedzenie. To samo, którego zapach przywitał mnie na progu. Proste, wegetariańskie – menu nie zmieniło się od ponad 60 lat. Na początek dostaję puchero – gęsty gulasz z dyni, cukinii, fasoli i kukurydzy, ale najważniejsze jest escaldón de gofio. Kelner przynosi miskę z gęstą szarą masą. To mąka z prażonych zbóż zmieszana z gorącym wywarem warzywnym. Zamiast łyżki są kawałki surowej czerwonej cebuli. – Jedz tak jak moi przodkowie – instruuje Efigenia. Nabieram więc masę cebulą. Smak jest orzechowy, dymny, gliniasty, pęczniejący w ustach. Na koniec wypijam kawę i zajadam domowe ciasto. Zielona katedra w słońcu Żegnam się z Efigenią i ruszam w głąb Parku Narodowego Garajonay. Wchodzę między drzewa w okolicach Laguna Grande. To laurisilva – las wawrzynowy, żywa skamieniałość. Tak wyglądała Europa miliony lat temu, zanim lód skuł kontynent. Zwykle ten las spowity jest mgłą, ale dziś mam rzadki przywilej oglądania go „nago”. Brak chmur odsłania niezwykłą barokową architekturę drzew. Słońce przebija się przez gęsty baldachim liści, tworząc na poszyciu mozaikę światła i cienia, która wibruje przy każdym podmuchu wiatru. Pnie są powykręcane w niemożliwe spirale, jakby zastygły w tańcu. Pokrywa je gruby mech w kolorze jadowitej, neonowej zieleni, który w promieniach słońca wydaje się wręcz świecić własnym światłem. Widać każdy detal – chropowatą fakturę kory, delikatność gigantycznych paproci, zawiłość splątanych gałęzi, z których zwisają porosty przypominające brody starców. Panuje tu absolutna cisza. Nie ma kapania wody typowego dla mglistych dni. Jest za to zapach – nagrzanej słońcem kory, suchych liści, wawrzynu i ziół. Las wydaje się drzemać, wygrzewając swoje stare kości w cieple. Idąc ścieżką, czuję się jak w gigantycznej zielonej katedrze, gdzie kolumny drzew podtrzymują sklepienie nieba. Późnym popołudniem, nasycony spokojem lasu i historią Efigenii, zjeżdżam w stronę stolicy La Gomery. Zmęczenie po całym dniu jazdy na dwójce i trójce daje o sobie znać. Mój azyl znajduję w San Sebastián, w miejscu, które zdaje się wyrastać wprost ze skały. Nazwa hotelu Bancal po hiszpańsku oznacza „taras uprawny”. Bryła budynku kaskadowo opada z klifu ku oceanowi, dokładnie tak, jak rolnicze poletka, które Gomeros przez wieki z trudem wyrywali pionowym ścianom wulkanu. Stojąc na tarasie, mam wrażenie, że wiszę w próżni między błękitem nieba a granatem wody. W oddali na Teneryfie majaczy wulkan Teide, wielki i groźny, ale tutaj, po tej stronie cieśniny, panuje absolutny spokój. Taki jakiego w tym momencie potrzebowałem. Między światami Nazajutrz jadę na północ. Droga prowadzi mnie przez tunele, które działają jak portale do innego świata. Z południowej surowości wjeżdżam nagle w eksplozję zieleni. Przede mną otwiera się dolina Hermigua. Wygląda to tak, jakby ktoś wylał miliony litrów zielonej farby na zbocza wulkanu. Wszędzie, jak okiem sięgnąć, bananowce. Tysiące tarasów wspinających się na pionowe ściany, podtrzymywanych kamiennymi murkami. Zatrzymuję się na szybki obiad w restauracji Las Chácaras. To zupełnie inny biegun kulinarny niż u Efigenii. Podczas gdy ona jest królową warzyw, właściciel tego miejsce to zdecydowanie władca mięsa. – Nie patrz w kartę, zjesz to, co dziś najlepsze – mówi, prowadząc mnie do stolika z widokiem na góry. Tutaj rządzi konkret. Na stół wjeżdża almogrote – gęsta pasta z twardego, dojrzewającego koziego sera, utarta z czosnkiem, oliwą i papryką. Smaruję nią chleb. Smak jest uderzający – ostry, słony, intensywny. Potem pojawia się cabrito – koźlina duszona w winie i ziołach. Mięso jest tak delikatne, że rozpada się pod naporem widelca. I w mgnieniu oka znika z mojego talerza. Z pełnym żołądkiem jadę dalej, zaledwie kilka kilometrów na zachód, do Agulo. Przewodniki nazywają je „bombonierką Gomery”, ale nie znajdziecie tu lukrowanej fasady pod turystów. To autentyczna, zwarta osada przyklejona do gigantycznej półki skalnej. Sercem miasteczka jest skromny Plaza de Leoncio Bento, na którym kilku starszych mężczyzn siedzi na ławce w cieniu, a nad placem góruje kościół San Marcos z charakterystycznymi białymi kopułami, które odcinają się od ciemnej zieleni plantacji i czerni wulkanicznych klifów. Prawdziwy spektakl rozgrywa się jednak wyżej. Wspinam się autem na Mirador de Abrante. To szklany taras wysunięty siedem metrów nad przepaść. Wchodzę na taflę szkła, a mózg wysyła paniczne sygnały ostrzegawcze: „Nie rób tego!”. Pod moimi butami nie ma nic – tylko czterysta metrów pustki, a na dnie tej przepaści widzę dachy Agulo, które z tej perspektywy wyglądają jak rozsypane klocki Lego. Podnoszę wzrok i zamieram. Naprzeciwko, po drugiej stronie oceanu, wyrasta Teide. Z tej perspektywy wulkan nie wygląda jak ten, który znamy z pocztówek z Teneryfy. Jest idealnym symetrycznym stożkiem unoszącym się nad pasem chmur. W popołudniowym świetle jego szczyt ma delikatny błękitnawy odcień. Cała ta scena – ocean, chmury i idealna góra – przypomina stary japoński drzeworyt przedstawiający górę Fudżi. Hokusai, jeden z najwybitniejszych japońskich mistrzów sztuki drzeworytu, mógłby to namalować. Stojąc na szkle, mając pod stopami pustkę, a przed oczami ten obraz doskonałej harmonii, czułem się niezwykle mały i kruchy. Słońce zaczęło zachodzić, co było znakiem do powrotu do San Sebastián (jazda serpentynami w ciemności naprawdę nie jest przyjemna). Zbawienny deszcz Kolejnego dnia ruszam na zachód. Kiedy wjeżdżam na kręte drogi prowadzące do Alojera, błękitne niebo, które towarzyszyło mi dotąd, nagle ciemnieje. Chmury gęstnieją, ciężkie od wilgoci, a na szybę spadają pierwsze grube krople deszczu. Po chwili leje już jak z cebra. Dla turysty to pech, ale na Gomerze perspektywa jest inna. Przekonuję się o tym w Casa de la Miel de Palma, centrum produkcji miodu palmowego. Wita mnie Jesus, przewodnik i pasjonat lokalnej tradycji. Stojąc pod dachem i patrząc na strugi deszczu, uśmiecha się szeroko. – To nie jest zła pogoda, lecz wybawienie – wskazuje na niebo. Jesus opowiada mi o trudnej sytuacji na wyspie, o suszy, która od miesięcy trawi roślinność. – Produkcją miodu palmowego zajmuje się już tylko siedem rodzin – mówi, a w jego głosie słychać troskę. – Palmy potrzebują wody, żeby dawać sok. Bez deszczu umierają. Te opady to dla nas cud. Dzięki nim wiosna będzie zielona, przyroda odżyje, a drzewa znów będą miały siłę. Dowiaduję się, jak skomplikowany to proces. Każdej nocy guaraperos (rzemieślnicy, którzy zajmują się pozyskiwaniem słodkiego soku) wspinają się na szczyty palm, często bez zabezpieczeń, używając tylko siły mięśni. Na górze, wśród ostrych jak brzytwy liści, muszą dostać się do serca drzewa. Delikatnie nacinają tkankę, tak aby zaczęło „krwawić”, ale nie umarło. – Jeśli natniesz zbyt głęboko, zabijesz palmę. Jeśli zbyt płytko, nie da soku – tłumaczy Jesus. Sok zwany guarapo spływa nocą do wiader. Jest słodki, orzeźwiający, ale szybko fermentuje w słońcu, dlatego trzeba go zebrać wczesnym rankiem i natychmiast gotować. Proces jest żmudny. Aby uzyskać jeden litr miodu, trzeba wygotować aż osiem litrów soku. Gotuje się go godzinami w wielkich miedzianych kotłach, aż zgęstnieje i nabierze ciemnej, mahoniowej barwy. Kupuję słoik tego płynnego złota. Smak ma nie do podrobienia – jest mieszanką karmelu, dymu z ogniska, palonego cukru, słońca i lekkiej nuty goryczy. To esencja wyspy zamknięta w szkle, gęsta i oleista. Miejscowi używają go do wszystkiego – od polewania deserów, przez marynowanie mięsa, aż po leczenie bólu gardła. W miasteczku hipisów Z Alojery wciąż w strugach ożywczego deszczu jadę do Vallehermoso. Nazwa nie kłamie – to dosłownie „Piękna Dolina”. Nad miasteczkiem dominuje Roque Cano – potężna, niemal pionowa skała, która wygląda jak strażnik doliny. Deszcz sprawia, że kolory są niesamowicie nasycone. Zieleń plantacji bananów i winnic kontrastuje z czerwoną ziemią i mokrym asfaltem. To nie jest miasteczko typowo turystyczne. Czuć tu rytm normalnego życia. Ludzie chronią się pod parasolami na rynku, rozmawiając o tym samym co Jesus – o deszczu, który napoi ziemię. Wdycham zapach mokrej ziemi i czuję, że jestem świadkiem momentu, w którym wyspa bierze głęboki oddech. Zjeżdżam do Valle Gran Rey. Deszcz został w górach, tutaj znów wita mnie słońce chylące się ku zachodowi. Trasa do Doliny Wielkiego Króla jest jak spektakl – z zielonych szczytów wpadam w wielki kanion otwierający się na ocean. W latach 70. przybywali tutaj hipisi, szukając wolności. Dziś Valle Gran Rey wciąż ma ten specyficzny luźny klimat, choć czasy szałasów i życia w jaskiniach już minęły. Idę na Playa del Inglés, plażę z czarnym wulkanicznym piaskiem. Ludzie gromadzą się, by pożegnać dzień. Kiedy słońce dotyka horyzontu, rozbrzmiewają bębny. To nie jest zorganizowany koncert, lecz spontaniczny rytuał. Młodzi i starzy, turyści i lokalsi – wszyscy patrzą w tym samym kierunku. W rytmie bębnów jest coś pierwotnego, co idealnie pasuje do tej surowej wyspy. Trudno o piękniejszy finał dnia. Patrząc wstecz Rankiem wchodzę na pokład promu Armas, którym płynę z powrotem na Teneryfę, do świata autostrad, neonów i pośpiechu. Patrzę, jak La Gomera maleje, zmieniając się w tajemniczą, poszarpaną sylwetkę. W walizce mam słoik miodu palmowego, a w głowie lekcję od Juana z wypożyczalni. Miał rację, na tej wyspie nie ma czwartego biegu. La Gomera zmusiła mnie do redukcji. Do dwójki. Do tempa, w którym Efigenia gotuje warzywny gulasz, a Jesus cieszy się z każdej kropli deszczu. Do tempa, w którym wreszcie usłyszałem własne myśli. Wywożę stąd spokój – towar najbardziej deficytowy w dzisiejszym świecie. Informacje praktyczne Więcej informacji o La Gomerze znajdziesz na stronie www.lagomera.travel. Dojazd Z kontynentalnej Europy nie ma bezpośrednich lotów na La Gomerę. Najłatwiej dostać się na wyspę z Teneryfy. Pierwsza opcja to prom z południa wypływający z portu w Los Cristianos. Rejs jednym z dwóch przewoźników – Fred Olsen lub Naviera Armas – trwa niecałą godzinę i kosztuje od 40 do 55 euro za osobę w jedną stronę. Drugą opcją jest lot z lotniska Teneryfa-Północ linią Binter Canarias. Podróż trwa 25 min, a cena biletu wynosi od 50 euro. Transport Najłatwiej poznać Gomerę, wypożyczając samochód w jednej z lokalnych firm. Korzystałem z usług Gomera Car Rental; gomeracar.com. Koszt wynajęcia małego auta na 5 dni to wydatek rzędu 140–200 euro. To cena z pełnym ubezpieczeniem. Nocleg Hotel Bancal w San Sebastián jest nie tylko malowniczo położony, ale też oferuje świetną strefę spa i urozmaicone śniadania. Pokój 2-os. to wydatek ok. 160 euro za noc; bancalhotel.com. Hotel Parador de La Gomera mieści się w zabytkowym budynku z pięknym ogrodem i widokiem na Teide, a ceny wahają się tam od 140 do 190 euro za noc. Dobrym wyborem będzie też trzygwiazdkowy hotel Torre del Conde w centrum stolicy oferujący noclegi w przedziale 75–100 euro. Warto wiedzieć Gomera ma swój własny dźwięk. To el silbo gomero – język gwizdany wpisany na listę UNESCO. W terenie pociętym wąwozami tak głębokimi, że przejście do sąsiada zajmowało godziny, ludzki głos ginął. Gwizd niósł się na kilometry. To nie kod, to język – można wygwizdać wszystko. Dziś dzieci uczą się go w szkołach, a najlepszym miejscem, by zrozumieć jego fenomen, jest Mirador de Igualero, gdzie wiatr idealnie niesie dźwięk w doliny. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Tak Singapur witał Rok Ognistego Konia. Dźwięki i obrazy zlewają się tu w jedno wielkie święto odrodzenia
Wybrałem się do Singapuru, by zobaczyć, jak Miasto Lwa wita Rok Ognistego Konia. Nie mogło być inaczej – w chińskim zodiaku sam jestem Koniem, a takie spotkanie z własnym znakiem to moment szczególny. Jako Ziemny Koń wkraczałem w ten czas z ciekawością, ponieważ w azjatyckiej metafizyce Ogień tworzy Ziemię, co ponoć dla mnie oznacza rok potężnej energii. Czy tak będzie? Próbowałem się tego dowiedzieć od wróżbity.
Spis treści: Kulinarna uczta w hawker center W poszukiwaniu wróżbitów Czerwone koperty i mandarynki na szczęście U stóp Boga Fortuny Obchody Święta Wiosny, jak oficjalnie nazywa się Księżycowy Nowy Rok wypadający w tym roku 17 lutego, są spektaklem trwającym pełne piętnaście dni, który kończy się dopiero Świętem Latarni. To czas największej na świecie wędrówki ludzi, gdy miliony Chińczyków – nie tylko z kontynentu, ale i z Indonezji, Filipin czy właśnie Singapuru – wracają do rodzinnych domów. Przygotowania do tego momentu ruszają już miesiąc wcześniej. Singapurczycy wpadają w wir generalnych porządków, które mają na celu nie tylko pozbycie się kurzu, ale przede wszystkim wygnanie z kątów złych duchów. Przed samą „godziną zero” ulice przed salonami fryzjerskimi pękają w szwach, bo ścięcie włosów jest symbolicznym gestem odcięcia się od tego, co w starym roku było złe. Drzwi wejściowe do biur, salonów masażu i kawiarni zdobią nianhua, czyli kolorowe obrazki-amulety, których tradycja sięga V wieku i taoistycznych klasztorów. Dominują dwa kolory: czerwień i złoto. Czerwień to w kulturze chińskiej symbol życia, ognia i pomyślności – ma odstraszać legendarnego potwora Nian i wszelkie nieszczęścia. Złoto natomiast to oczywisty symbol bogactwa i statusu. Kulinarna uczta w hawker center Singapur przywitał mnie obezwładniającą wilgotnością. Powietrze jest tu tak gęste, że niemal można je kroić nożem, a pogoda to nieustanna gra kontrastów. Raz słońce oślepia blaskiem, odbijając się od szklanych elewacji, by za chwilę ustąpić miejsca gwałtownej ulewie. Ta parność i duszność to stały element krajobrazu, który nadaje miastu rytm – od szybkich kroków, po schronienie w klimatyzowanych wnętrzach metra. Zatrzymałem się w dzielnicy Bugis, w hotelu Mercure. To jedna z najbardziej wielowarstwowych części miasta. Jej nazwa pochodzi od Bugisów – bitnych żeglarzy i kupców z Celebesu, którzy dawniej handlowali tu złotem i przyprawami. Dziś dzielnica zachwyca odrestaurowanymi kamienicami typu shophouse z ich charakterystycznymi five-foot ways – podcieniami o szerokości dokładnie pięciu stóp, które sir Stamford Raffles, założyciel miasta Singapur, nakazał budować, by chronić pieszych przed tropikalnym deszczem. Prosto z lotniska pojechałem nie do hotelu, lecz do sąsiadującego z nim Albert Centre Market & Food Centre. To klasyczny hawker center, czyli zadaszony plac z dziesiątkami stoisk, gdzie za kilka dolarów je się najlepiej na świecie. Takich miejsc w całym Singapurze jest mnóstwo, a w 2020 roku hawker centers wpisane zostały na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Zamówiłem zestaw obowiązkowy: Hainanese Chicken Rice oraz singapurską laksę. Kurczak po hajnańsku to historia Singapuru na talerzu. To danie Hajnanów – emigrantów z chińskiej wyspy, którzy dotarli tu najpóźniej i musieli szukać pracy w kuchniach kolonialnych rezydencji. Stworzyli danie proste i genialne: delikatne mięso serwowane z ryżem gotowanym w esencjonalnym rosole z imbirem i czosnkiem. Z kolei laksa to absolutna eksplozja smaku. To gęsta, aksamitna zupa na bazie mleka kokosowego i intensywnej pasty z suszonych krewetek, trawy cytrynowej, galangalu i chili. W środku znajdziemy gruby makaron ryżowy, soczyste krewetki i plastry ciasta rybnego. Wszystko było pyszne. W poszukiwaniu wróżbitów Najedzony wyruszyłem na poszukiwanie wróżbitów. Ich znalezienie wcale nie było proste. Informacje, które znajdowałem w internecie, okazały się nieprawdą. ?Fortune Centre przy Middle Road, mimo obiecującej nazwy, okazało się zamknięte na głucho w kwestii wróżb – były same bary z jedzeniem. Zacząłem pytać mieszkańców. Ci skierowali mnie do sąsiedniego Fu Lu Shou Complex (nazwanego od trzech bóstw pomyślności). Jednak i tam rzeczywistość mnie zaskoczyła – na trzech piętrach zamiast mędrców zastałem jedynie niekończący się labirynt salonów masażu i fryzjerskich atelier. Przepowiadaczy przyszłości odnalazłem jednak na Waterloo Street, nazywanej „Ulicą Harmonii”. Jest ona miejscem, gdzie sąsiadują ze sobą świątynie różnych wyznań, a powietrze przesycone jest zapachem kadzideł i girland orchidei sprzedawanych przez kwiaciarki. Specjaliści od astrologii i numerologii siedzieli na ulicy pod parasolami rozstawionymi w rządku. Na plakatach ustawionych przed boksami reklamowali się jako mistrzowie Bazi (dosłownie „Osiem Znaków”), skomplikowanego systemu astrologicznego znanego jako „Cztery Filary Przeznaczenia”. W przeciwieństwie do zachodniego horoskopu, Bazi analizuje osiem znaków przypisanych do godziny, dnia, miesiąca i roku urodzenia. To swoisty kod kreskowy naszego losu, determinowany przez układ pięciu żywiołów w chwili przyjścia na świat. Moje zaufanie wzbudził mistrz Alex Soh, który znakomicie mówił po angielsku. – Jako Ziemny Koń w roku Ognistego Konia stajesz przed rzadką szansą. Ogień dostarcza ci energii, ale jeśli twoje Bazi pokazuje brak żywiołu Wody, możesz się wypalić w nadmiarze emocji. W tym roku musisz szukać balansu. Koń w ogniu galopuje szybko, ale tylko mądry jeździec wie, kiedy poluzować wodze. Zapomnij o ślepym pędzie. Ten rok dla Konia to czas działania opartego na strategii, a nie na szybkości. Twoje zdolności przywódcze będą się rozwijać, a umiejętność zachowania spokoju będzie największą siłą. W pracy odniesiesz sukcesy, ale tylko jeśli postawisz na stabilne, przemyślane decyzje. Jeśli chodzi o zdrowie – uważaj na kręgosłup. Twój „stelaż” potrzebuje teraz uwagi, oszczędzaj go, byś mógł pewnie stąpać po ziemi. A miłość? Ta, którą masz w życiu, będzie trwać i dawać Ci oparcie – opowiadał. Master Soh wspomniał też o innych znakach: Tygrysy i Psy będą płynąć na fali sukcesu, bo to naturalni sprzymierzeńcy Konia. Najtrudniej będą miały Szczury, stojące w zodiakalnej opozycji do mojego znaku – dla nich to czas trudnych zmian. Czerwone koperty i mandarynki na szczęście Podpatrując przygotowania do wejścia w nowy rok i znając już nieco bardziej moją przyszłość, pojechałem metrem do Chinatown. To tutaj, pośród osiemdziesięciu tysięcy świateł LED rozświetlających wieczorem New Bridge Road i Eu Tong Sen Street, można przepaść na długie godziny, fotografując każdą czerwoną latarnię i każdą napotkaną instalację przedstawiającą pędzące wierzchowce. Na tutejszych bazarach Singapurczycy zaopatrują się w hongbao, czyli tradycyjne czerwone koperty, w których wręcza się pieniądze dzieciom i niezamężnym krewnym. Kupują też dekoracje symbolizujące szczęście i dobrobyt, a zapach grillowanego Bak Kwa, słodko-słonej wieprzowiny, miesza się z aromatem świeżych mandarynek, które jako symbol złota obowiązkowo wymienia się przy każdej noworocznej wizycie. By złapać oddech, wybrałem się do Ogrodów Botanicznych wpisanych na listę UNESCO. To miejsce zachwyca równowagą między dziką dżunglą a precyzyjnie zaprojektowanym parkiem. Przy muszli koncertowej odnalazłem też polski akcent – pomnik Fryderyka Chopina i George Sand. Odpoczynek pod gigantycznymi palmami, obserwowanie noworocznych sesji fotograficznych par młodych i wizyta w Ogrodzie Orchidei pozwoliły mi zapomnieć o zgiełku miasta. Później szukałem relaksu w stylu „jungle vibe” na wzgórzu Dempsey Hill. To dawne brytyjskie koszary ukryte w gęstej zieleni, gdzie Singapurczycy spotykają się na uroczystych, sylwestrowych i noworocznych lunchach. Przed zachodem słońca wypłynąłem w 40-minutowy rejs po Singapore River. Na pokład tradycyjnej drewnianej łodzi – nazywanej tutaj bumboat – wsiadłem w Clarke Quay. To miejsce stanowiło niegdyś serce handlowego Singapuru: dawny kompleks magazynów i składów towarowych, gdzie przez dekady wyładowywano przyprawy, herbatę oraz kauczuk. Dziś te pieczołowicie odrestaurowane budynki, pomalowane na jaskrawe kolory, mieszczą dziesiątki restauracji i barów, tworząc najbardziej znany rozrywkowy punkt na mapie miasta. Trasa rejsu to w rzeczywistości skrócona lekcja historii architektury. Sunąc po gładkiej tafli wody mijałem kolejne historyczne mosty: od najstarszego, żeliwnego Cavenagh Bridge, po majestatyczny Anderson Bridge. Po lewej stronie mignęła biała bryła Muzeum Cywilizacji Azjatyckich oraz dawna siedziba parlamentu. Tuż przed wejściem do zatoki łódź przepłynęła obok Fullerton Hotel – neoklasycystycznego gmachu, który w przeszłości pełnił funkcję głównego urzędu pocztowego i punktu zero, od którego mierzono wszystkie odległości na wyspie. Po wypłynięciu na wody Marina Bay, przed dziobem ukazał się Merlion – mityczny symbol Singapuru z głową lwa i ciałem ryby, nieustannie wyrzucający z paszczy strumień wody. Gdy słońce zaczęło powoli chować się za horyzontem, panorama miasta nabrała złotych barw. Nad całą zatoką dominuje sylwetka Marina Bay Sands: architektoniczny fenomen składający się z trzech potężnych wież połączonych na wysokości dwustu metrów ogromnym tarasem w kształcie statku. Tuż obok lśniła futurystyczna bryła ArtScience Museum, przypominająca otwarty kwiat lotosu, a po przeciwnej stronie zatoki widać było najeżone kopuły centrum kulturalnego Esplanade, które z powodu swojej charakterystycznej struktury nazywane jest przez mieszkańców „Durianem”. U stóp Boga Fortuny Sylwestrowy wieczór spędziłem w Gardens by the Bay. Ten 101-hektarowy, futurystyczny park to prawdziwe płuca Singapuru, zdominowane przez Supertrees – stalowe, pionowe ogrody sięgające pięćdziesięciu metrów wysokości. Te giganty, porośnięte setkami tysięcy roślin, nie tylko zbierają deszczówkę i zasilają nocne iluminacje dzięki ogniwom słonecznym, ale stanowią też tło dla festiwalu świateł River Hongbao, który w 2026 roku świętuje swoje czterdziestolecie. Wewnątrz Flower Dome, gigantycznej szklarni, przygotowano niezwykle kolorową wystawę Spring Blossoms. Osiem koni naturalnej wielkości, ręcznie wykonanych przez rzemieślników z Chin przy użyciu technik z czasów dynastii Tang, zdaje się pędzić pośród orchidei, śliw i bambusów. Inspiracją dla tej instalacji był słynny obraz Ba Jun Tu, przedstawiający osiem rumaków będących symbolem witalności i sukcesu. Całość osadzono w estetyce ogrodów Jiangnan, znanych ze swojej harmonii, gdzie odwiedzający mogą przejść przez księżycowe bramy i odpocząć w tradycyjnych pawilonach. Tuż przy wyjściu uwagę przyciąga Blooming Drum of Spring, bęben udekorowany motywami lotosu. Zgodnie z przysłowiem „uderzenie w kwiatowe bębny zwiastuje przybycie wiosny”, dźwięki i obrazy zlewają się tu w jedno wielkie święto odrodzenia. Podświetlone dekoracje na festiwalu River Hongbao, wykonane tradycyjną metodą z jedwabiu i drutu, zapierały dech. Pokaz muzyczny wśród ogromnych, 50-metrowych Supertrees przyciągnął tłumy Singapurczyków i turystów. Na wielkiej scenie trwały koncerty i występy taneczne, a nad wszystkim górował Bóg Fortuny. Podświetlany od środka, monumentalny posąg lśnił czerwienią i złotem. Zrobiłem sobie przy nim zdjęcie – na szczęście, bo w Roku Ognistego Konia każda porcja pomyślności się przyda. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Ateny na weekend. W tym mieście najlepiej chodzić tak, jak greckie koty: własnymi ścieżkami
Stojąc na Placu Syntagma, w samym sercu miasta, czuję intensywny, słodko-gorzki zapach. Jest świdrujący, niemal odurzający. To nerantzia – gorzkie pomarańcze, które o tej porze roku spadają na ateńskie chodniki, rozgniatane przez tysiące butów przechodniów i kół pędzących skuterów. Nikt ich nie zbiera, nikt ich nie je, bo są zbyt cierpkie, ale dla mnie to właśnie one, a nie oliwa czy tymianek, są prawdziwym zapachem ateńskiej zimy. Ta woń owoców rosnących na betonie, uparcie trwających w szczelinach pękniętych płyt chodnikowych.
Spis treści: Fascynująca mieszanka Tam, gdzie toczy się prawdziwe życie Antyki, słońce i sztuka (po)wolności Teatr codzienności Kulinarny archeolog w podziemiu Ateny – informacje praktyczne Choć nad Atenami niezmiennie góruje Akropol – wieczny, marmurowy punkt odniesienia, który od tysiącleci definiuje to miasto – tym razem postanowiłem odwrócić od niego wzrok. I pochodzić po mieście własnymi ścieżkami niczym ateńskie koty – niespiesznie, z ciekawością, zaglądając w nieoczywiste zaułki. Bez mapy, instynktownie skręcając tam, gdzie wabił mnie zapach jedzenia lub gwar toczących się przy stolikach rozmów. Fascynująca mieszanka Uciekając w piątkowe popołudnie z mroźnej, szarej Polski, wylądowałem w objęciach ateńskiego przedwiośnia. Pogoda była kapryśna – raz ostre słońce, raz gwałtowne ulewy zamieniające wyślizgane, marmurowe chodniki w zdradliwe lodowiska – ale termometry pokazywały upragnione piętnaście stopni na plusie! Zamieszkałem w hotelu InnAthens, ukrytym w cichym pasażu, zaledwie kilkaset metrów od budynku parlamentu. To doskonały punkt startowy, bo tuż obok, przed Grobem Nieznanego Żołnierza, wartę pełnią gwardziści Evzones. Ich charakterystyczne spódnice (fustanella) mają dokładnie 400 plis – po jednej na każdy rok tureckiej niewoli – a podkute buty z pomponami ważą po półtora kilograma każdy, przez co ich krok podczas zmiany warty słychać wyraźnie niemal w całej okolicy. Gdy słońce zaczęło chylić się ku zachodowi, malując miasto słynnym, attyckim światłem – ostrym, a jednocześnie miękkim – ruszyłem w stronę Plaki. To najstarsza dzielnica Aten, często niesłusznie sprowadzana przez turystów jedynie do roli tła dla sklepików z pamiątkami. Tymczasem Plaka jest archiwum ateńskiej duszy, labiryntem, w którym historia nawarstwia się jak geologiczne pokłady. Szedłem brukowanymi uliczkami Kydathineon i Tripodon – tą drugą chodzili już starożytni ateńczycy, udając się do teatru Dionizosa. Dziś Plaka to fascynująca mieszanka: neoklasycystyczne rezydencje z XIX wieku, pomalowane w ciepłe barwy ochry, terakoty i sjeny, sąsiadują tu z ruinami z czasów rzymskich i małymi, bizantyjskimi kościółkami, które wyglądają jak wciśnięte siłą między nowszą zabudowę. Nad głowami plączą się pnącza bugenwilli i jaśminu, które nawet zimą dają obietnicę zieleni. To „Dzielnica Bogów”, ale i ludzi, którzy od wieków żyją tu w cieniu Akropolu, wieszając pranie na balkonach z kutego żelaza, tuż nad głowami przechodniów. Wierny zasadzie, że do tawerny karmiącej jak matka wraca się regularnie, pierwszy wieczór spędziłem w „To Kafeneio” przy ulicy Epicharmou 1, gdzie bywałem już wcześniej. I której atmosfera bardzo mi odpowiada. Przytulna restauracja z kominkiem, wygodnymi ławami z poduchami oraz kelnerami wyglądającymi niczym figury greckich bogów, które zeszły z cokołów, znajduje się w historycznym, 400-letnim budynku pamiętającym czasy panowania osmańskiego i narodziny niepodległej Grecji. Przy ogniu buzującym w kominku zamówiłem klasykę: aromatyczne wołowe klopsiki w gęstym sosie pomidorowym i kieliszek domowego wina. Siedząc w cieple, otoczony gwarem greckich rozmów, delektując się tym co miałem na talerzu, poczułem błogi spokój, którego tak bardzo mi brakowało. Tam, gdzie toczy się prawdziwe życie Sobotni poranek przeznaczyłem na poznanie miejsc, do których turyści zaglądają rzadziej. Idąc w stronę dzielnicy Exarchia, mijałem niekończące się rzędy bloków mieszkalnych. To polykatoikia – architektoniczny symbol współczesnych Aten, betonowe wielorodzinne budynki, z charakterystycznymi ciągami balkonów osłoniętych markizami (zwanymi tentes), które zdominowały panoramę miasta po II wojnie światowej. Dla jednych są symbolem chaosu i „betonowego morza”, dla innych – genialnym rozwiązaniem, które pozwoliło milionom Greków znaleźć dom w stolicy. To w polykatoikii toczy się prawdziwe życie: na balkonach suszy się pranie, starsi ludzie grają w karty, a sąsiedzi przekrzykują się nad ulicą. Bez zrozumienia tych betonowych uli, nie zrozumie się Aten. Gdy dotarłem do Exarchii, miasto pokazało swoją „pomazaną” twarz. Graffiti jest tu wszędzie. Nie jest to jednak bezmyślny wandalizm, ale kronika bólu i buntu. Eksplozja street artu nastąpiła po 2008 roku, w momencie wielkiego kryzysu ekonomicznego i zamieszek po śmierci nastolatka Aleksandrosa Grigoropulosa. Ściany w Exarchii krzyczą. Obrazy wychudzonych dzieci, zaciśnięte pięści, polityczne hasła i surrealistyczne wizje lepszego świata pokrywają każdy centymetr muru. Grecy, naród o gorącej krwi, nie potrafią milczeć. Kiedyś debatowali na Agorze, dziś debatują sprayem na betonie. To dowód na to, że Ateny to żywy organizm, który wciąż walczy o swoją tożsamość. – Skoro nie chcą nas słuchać politycy, to wysłuchują ściany – usłyszałem od przechodnia, który najpierw przyglądał mi się z uważnością, gdy fotografowałem zapisane elewacje, by wreszcie podejść i zamienić kilka słów. Po południu szukając ukojenia po dawce miejskiej ekspresji, trafiłem do Anafiotiki. To chyba najbardziej niezwykłe miejsce w Atenach – architektoniczny paradoks i „wyspa na lądzie”. W połowie XIX wieku król Otton sprowadził do stolicy najlepszych budowniczych z cykladzkiej wyspy Anafi, by wznieśli jego pałac. Ci, tęskniąc za domem, zbudowali sobie własną osadę na północnym zboczu Akropolu, nielegalnie, pod osłoną nocy. Wchodząc tu, ma się wrażenie teleportacji. Znikają betonowe bloki i hałas miasta. Wąskie, kręte ścieżki, na których z trudem mijają się dwie osoby, biegną między malutkimi, bielonymi wapnem domkami o płaskich dachach. Okiennice są błękitne, w donicach (często zrobionych ze starych puszek po oliwie) rosną zioła, a na każdym murku wygrzewają się koty. To enklawa absolutnej ciszy i spokoju, zawieszona między niebem a betonowym morzem miasta w dole. Wieczorem, pełen wrażeń, wróciłem do „To Kafeneio”. Tym razem na stole wylądowały wybitne dolmades – ręcznie robione gołąbki w liściach winogron. Znów było mi dobrze, jak u mamy. Antyki, słońce i sztuka (po)wolności W niedzielę obudziło mnie słońce wdzierające się bezczelnie przez okna hotelowego pokoju. Niebo miało ten odcień głębokiego, nasyconego błękitu, który zna się z greckich pocztówek. Pogoda była perfekcyjna – pełne słońce i rześkie, ale ciepłe powietrze, które sprawia, że po prostu chce się żyć. Dzień rozpocząłem od wizyty na Placu Avissinias na Monastiraki, który w niedziele zmienia się w pchli targ Yusurum. W promieniach słońca stare, mosiężne lampy naftowe lśniły jak złoto, a winyle z muzyką rembetika (greckiego bluesa) wyglądały jak czarne lustra. Na chodniki wylała się historia miasta wyciągnięta z zakurzonych strychów: zaśniedziałe klamki, porcelanowe filiżanki i pożółkłe fotografie. W tym chaosie panuje jednak metoda. Ateńczycy przychodzą tu nie tylko kupować, ale dotykać przedmiotów, targować się dla samego sportu i rozmawiać ze sprzedawcami. Obserwując ten spektakl znad filiżanki freddo espresso w Café Avissinia, zrozumiałem sedno greckiego stylu życia. Kawa nie jest tu paliwem, ale celebracją chwili. Widać to w starych kafenio, gdzie mężczyźni godzinami dyskutują nad jednym napojem, przesuwając w dłoniach paciorki komboloi – nie po to, by się modlić, ale by zająć ręce i uspokoić myśli. Nasycony kofeiną, ruszyłem przed siebie bez konkretnego celu. Szedłem, po prostu ciesząc się życiem. To był ten rzadki moment absolutnego szczęścia, kiedy nie musisz nigdzie biec, niczego załatwiać. Napawałem się grecką pogodą, chłonąc ciepło, tak deficytowe w polskim lutym. Łapałem się na tym, że idąc ulicą, uśmiecham się sam do siebie – do ludzi, do zapachów, do tego światła. Dotarłem m.in. do dzielnicy Psyri. W tygodniu pełna hałasu i rzemieślniczego stukania młotków, w to słoneczne niedzielne popołudnie odsłaniała swoje ciche, artystyczne oblicze. Mijałem zamknięte warsztaty szewców i kaletników, zaglądając przez witryny do małych pracowni, gdzie w tygodniu powstają ręcznie robione sandały i wiklinowe krzesła. Cisza i słońce pozwalały mi skupić się na detalach – na niesamowitych muralach, które w tej dzielnicy pokrywają niemal każdą wolną ścianę, zamieniając ulice w galerię sztuki pod gołym niebem. Wracając w stronę centrum, zatrzymywałem się przy antycznych ruinach, które w Atenach są naturalną częścią krajobrazu. Tym razem nie „zaliczałem” zabytków. Przystanąłem na dłużej przy Wieży Wiatrów na Rzymskiej Agorze, podziwiając precyzję marmurowych reliefów w ostrym świetle dnia. Usiadłem na murku przy monumentalnej Bibliotece Hadriana, patrząc w spokoju, jak starożytne kolumny splatają się z nowoczesną zabudową. Ta chwila powolnej kontemplacji, bez zerkania na zegarek, pozwoliła mi dostrzec grę światła na kamieniach, której nie zauważa się w biegu. Spacer zakończyłem na Placu Syntagma. Choć mieszkałem tuż obok i przechodziłem przez plac codziennie, w słoneczne niedzielne popołudnie miał on zupełnie inną energię. Nie było tu politycznych demonstracji, pośpiechu w drodze do metra, była za to muzyka. Usiadłem na ławce przy fontannie, ramię w ramię z ateńczykami, i po prostu słuchałem. Dźwięki buzuki mieszały się ze śmiechem dzieci ganiających gołębie. To był ten moment, w którym poczułem greckie kefi – stan ducha, który trudno przetłumaczyć, a który oznacza spontaniczną radość życia, czerpanie energii z bycia tu i teraz, w słońcu, wśród ludzi. Bez patrzenia na zegarek, bez wielkich planów. Teatr codzienności Ostatniego dnia umówiłem się ze znajomą, Olympią Gerakopoulou – pół Polką, pół Greczynką i licencjonowaną przewodniczką po Atenach. Spotkaliśmy się rano, by wspólnie ruszyć na Targ Centralny – Varvakios Agora przy ulicy Athinas. Wejście do tej hali targowej jest jak wejście na scenę opery w szczycie aktu. Uderza nas kakofonia dźwięków, zapachów i kolorów. To miejsce jest teatrem codzienności, który trwa tu nieprzerwanie od XIX wieku. Rzeźnicy w zakrwawionych, białych fartuchach rąbią tusze z chirurgiczną precyzją, przekrzykując się nawzajem: „Ela, ela! Najlepsza jagnięcina! Zobacz to mięso!”. Obok, w alejce rybnej, na kruszonym lodzie lśnią srebrne dorady, gigantyczne tuńczyki wyglądające jak trofea, a ośmiornice i kalmary ułożone są w misterne wzory. Olympia poruszała się w tym tłumie z naturalną swobodą, witając się ze sprzedawcami jak ze starymi znajomymi. – Patrz na oczy ryb, Michalis, muszą być błyszczące, wypukłe, wtedy wiadomo, że ryby są świeże – instruowała mnie, gdy przeciskaliśmy się przez tłumek klientów. – Tu nie ma miejsca na kompromisy. Ateńczycy są wymagający, jedzenie to dla nas religia. Wyszliśmy na zewnątrz, gdzie królują warzywa i owoce. Zatrzymałem się przy stoisku, które wyglądało jak martwa natura namalowana przez mistrza: góry pomarańczy, pęki świeżego oregano i tymianku. Ale ja szukałem czegoś konkretnego: cytryn! Ktoś zapyta: po co mi cytryny z Grecji? Przecież te cytrusy są w każdym polskim sklepie. Otóż nie. Greckie cytryny smakują naturą. Te kupione na targu w Atenach nie są pokryte warstwą wosku i środków grzybobójczych, co jest standardem przy długim transporcie do Polski. Właśnie dlatego ich zapach jest tak intensywny, że czuć go nawet przez skórkę, która kryje w sobie tyle olejków eterycznych, że wystarczy lekkie zadrapanie paznokciem, by aromat słońca wypełnił cały pokój. W każdym razie najpierw wypełniły moją torbę, do której trafiła też górska herbata – tsai tou vounou – pęki suszonego gojnika, który Grecy piją na wszystko: od przeziębienia po złamane serce. Dopiero po zakupach, obładowani cytrynami, oliwkami i ziołowymi herbatkami, usiedliśmy na kawę przy deptaku niedaleko Ateńskiej Trylogii – imponujących, neoklasycystycznych gmachów Akademii, Uniwersytetu i Biblioteki. Z Olympią zawsze rozmawiam o greckiej naturze. To dla mnie ważne, bo mój prapradziadek pochodził z Peloponezu, więc w tych rozmowach doszukuję się własnego DNA. – Michalis, Grecy są jak ten krajobraz: czasem szorstcy jak kamień, ale w środku pełni słońca i ciepła – tłumaczyła mi, upijając łyk kawy. – Mamy w sobie gen wolności. Dlatego żyjemy na zewnątrz. Dom to dla nas często tylko sypialnia, naszym salonem jest ulica, plac, kawiarnia. Tu się kłócimy, tu kochamy, tu żyjemy – mówiła, a ja coraz bardziej rozumiałem, dlaczego w Grecji tak mi dobrze. Przy okazji dostałem też małą lekcję języka. Olympia uczyła mnie wymawiać słowo agapi (miłość). – To ci się na pewno przyda, bo Grecję łatwo pokochać, a ona odwzajemnia to uczucie z nawiązką – śmiała się. Przed pożegnaniem (za chwilę zaczynała oprowadzanie grupy) zaciągnęła mnie jeszcze do pobliskiej drogerii po naturalne kosmetyki do włosów i ciała, tłumacząc, że sekret ich skuteczności tkwi w tej samej ziemi, która rodzi te niezwykłe cytryny, które mam w torbie. Kulinarny archeolog w podziemiu Dalej ruszyłem sam. Chciałem zjeść w tawernie bez szyldu, o której opowiedział mi przy śniadaniu recepcjonista w hotelu. W nawigację wbiłem więc nazwę „Diporto” i dotarłem na róg ulic Sokratous i Theatrou, w sercu dzielnicy targowej. Rozglądałem się bezradnie. Wokół tylko obdrapane mury, gwar targu Varvakios i wszechobecne graffiti. Żadnego neonu, żadnego menu wystawionego na chodnik. Były tylko dwie pary zardzewiałych, blaszanych drzwi wpuszczonych w ziemię, otwartych na oścież. Zaryzykowałem i zacząłem schodzić po stromych, wyślizganych stopniach. W piwnicy, pod ścianami stały stuletnie beczki z winem, a przy prostych stołach, przykrytych ceratą w kratę, siedzieli ramię w ramię robotnicy w kombinezonach i starsi ateńczycy. W głębi, przy wielkich garach, uwijał się pan Mitsos, właściciel tego miejsca. Usiadłem przy chybotliwym stoliku. Nie zdążyłem nawet dobrze rozejrzeć się po sali, gdy kelner był już przy mnie. Czas reakcji? Może 30 sekund. – Fasolada? Fava? Psarakia? (Zupa fasolowa? Pasta z grochu? Rybki?) – rzucił krótko, nie bawiąc się w uprzejmości. Nie minęła minuta, a stół był już zastawiony. Przede mną wylądowała fava – gęsta, żółta pasta z grochu, polana oliwą i posypana cebulą, parująca fasolada (zupa fasolowa), kawał chleba i talerz smażonych rybek, które jeszcze rano pływały w morzu. Do tego szklanka retsiny nalewanej prosto z beczki. Proste, surowe, genialne w swojej szczerości jedzenie. Chciałem podzielić się moimi wrażeniami. Wysłałem zdjęcie tego niezwykłego wnętrza do Olympii. Odpowiedź przyszła błyskawicznie: „Znam, mają tam super zupę soczewicową. Widzę, że odkrywasz w Atenach wszystko, to co pod ziemią też, jak archeolog”. Uśmiechnąłem się do ekranu. Olympia trafiła w sedno. W Atenach wszyscy patrzą w górę, na Akropol. A czasem, żeby dotknąć prawdziwej historii, trzeba zejść do podziemia, za zardzewiałe drzwi. Ateny – informacje praktyczne Dojazd Do Aten bezpośrednio z Warszawy można dolecieć m.in. Polskimi Liniami Lotniczymi LOT. Ceny biletów zaczynają się od ok. 600 zł w dwie strony. Do miasta dojechałem metrem M3, co zajmuje około 45 minut. Kupiłem 3-dniowy bilet komunikacji miejskiej za 20 euro. Nocleg Spałem w hotelu InnAthens położonym 5-minut spacerem od placu Syntagma. To bardzo przyjemne ciche miejsce, pokoje są przestronne, a śniadania urozmaicone. Za pokój na dwie noce zapłaciłem 900 zł. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Słońce nad Mezopotamią. Czym urzekło mnie tureckie Mardin?
Zabieram was na weekend do południowo-wschodniej Turcji, do miasta Mardin zawieszonego w chmurach. Przyjechałem tutaj dla widoków, a zostałem dla ludzi, smaków i historii, która dzieje się tu na każdym kroku.
Spis treści: Prawo do słońca i tajemnica abbar Twierdza z mydła i błękitne migdały Zachód słońca w Medresie „Płaczący” minaret i nastoletni kustosze Kościół, słońce i królowa Wiktoria Finał w pianie Zobacz więcej: skarby w okolicy Mardin DZIEŃ PIERWSZY Wczesne słońce nad Mardin w południowo-wschodniej Turcji działa jak antyczny alchemik. Powoli nasyca fasady domów z żółtego wapienia, nadając im miodowy odcień. Siedzę na tarasie hotelu, który zdaje się wisieć w powietrzu na stromym zboczu wzgórza. Przede mną paruje szklaneczka mocnej herbaty, a poniżej moich stóp rozpościera się Mezopotamia. Bezkresna, płaska jak tafla jeziora równina ginie gdzieś we mgle na horyzoncie, tam gdzie zaczyna się dzisiejsza Syria. Jestem w mitycznym „Międzyrzeczu”, wciśniętym w żyzne widły Tygrysu i Eufratu. Region, w którym się znajduję – Tur Abdin („Góra Sług Bożych”) – od ponad 1600 lat stanowi bijące serce syryjskiego chrześcijaństwa, a jednocześnie dom dla mistyków islamu. Prawo do słońca i tajemnica abbar Mardin przez wieki był kluczowym przystankiem na Jedwabnym Szlaku. To tutaj zmęczone karawany z dalekich Chin i Indii zatrzymywały się, by wymienić jedwab, porcelanę i korzenne przyprawy na lokalne skarby. Historia osadnictwa sięga tu plemienia Subarów, żyjącego na tych ziemiach już 4500 lat p.n.e.. To miejsce jest jak palimpsest – kolejne cywilizacje nadpisywały tu swoje historie na poprzednich, tworząc wielokulturową mozaikę Arabów, Kurdów, Asyryjczyków i Turków. Odrywam wzrok od horyzontu i spoglądam na miasto. To kamienny chaos, który ma jednak swój ukryty porządek. Spacerując uliczkami z przewodnikiem Alimem Kocabıyık, odkrywam geniusz tutejszych architektów. – Domy budowano tu według świętej zasady: żaden budynek nie może rzucać cienia na dom sąsiada ani zasłaniać mu widoku na równinę. Każdy ma tu prawo do słońca i przestrzeni – opowiada Alim. Żółty wapień to nie tylko budulec, to naturalna klimatyzacja – latem chroni przed żarem, zimą oddaje ciepło. Aby zrozumieć to miasto, trzeba się w nim zgubić, a najlepiej zanurkować w abbary. To unikatowe dla Mardin rozwiązanie urbanistyczne – publiczne przejścia poprowadzone tunelami pod prywatnymi rezydencjami. Wchodzimy w jedną z nich. Nagła cisza i chłód są uderzające. Sklepienia kolebkowe nad głową mają setki lat. Abbary to krwiobieg miasta – skracają drogę przez strome zbocza, ale pełnią też funkcję społeczną. To tutaj sąsiedzi chronią się przed deszczem i słońcem, wymieniają plotki. Kiedyś było ich ponad sto, dziś spacerujemy siecią około pięćdziesięciu z nich, czując się, jakbyśmy przechodzili przez cudze piwnice, będąc wciąż na ulicy. Twierdza z mydła i błękitne migdały Schodzimy stromymi schodkami do handlowego serca miasta. Labirynt Revaklı Çarşı (Bazaru z Portykami) wciąga mnie bez reszty. Wpadam w zakupowy szał do tego stopnia, że Alim, widząc to, z rezygnacją (i uśmiechem) wybiera odpoczynek przy szklance herbaty, zostawiając mnie sam na sam ze sprzedawcami. Zatrzymuję się przy stoisku, które wygląda jak zielona fortyfikacja. Wielkie, ręcznie krojone piramidy mydła piętrzą się pod sufit. Właścicielem tego królestwa jest Yusuf Demir. – Bıttım sabunu! – woła, widząc moje zainteresowanie. – Z dzikiego pistacjowca. Najlepsze na świecie! Umyjesz włosy raz i będziesz miał grzywę jak lew! Bezkrytycznie mu wierzę. Biorę do ręki chropowatą kostkę. Cena jest niska, około 50-60 lirów (6 zł), ale Yusuf patrzy na mnie wyczekująco. Tu nie chodzi o pieniądze, tu chodzi o relację. Jeśli zapłacę od razu, pozbawię nas obu przyjemności. Zaczynamy więc się targować. To przyzwoita, radosna gra na argumenty i uśmiechy. Ostatecznie kupuję dziesięć kostek dla całej rodziny, a Yusuf w podziękowaniu dorzuca mi jeszcze jedno mydło oliwkowe i naturalną gąbkę do mycia ciała. Idę dalej, mijając góry przypraw, w tym moją ulubioną, dymną paprykę Urfa biber. Co chwila ktoś podsuwa mi pod nos buteleczkę z „kolonią” (wodą kolońską) dla odświeżenia albo częstuje imlebbes – słynnymi niebieskimi migdałami. Ich kolor, uzyskiwany z korzenia drzewa lahore, jest tak intensywny, że wydaje się nierealny, ale smakują wybornie. Nagle bazarowy gwar przecina dźwięk, którego nie da się zignorować: głębokie wibrujące w mostku dudnienie bębna davul i dziki pisk piszczałki zurna. W wąskiej alejce, między workami z papryką a stosem moich mydeł, formuje się ludzki łańcuch. To govend – taniec, który tutaj jest czymś więcej niż rozrywką. Mężczyźni i kobiety łapią się mocno za ręce, tworząc nierozerwalny krąg. Na czele stoi lider – sergovend, wymachując kolorową chustą. Ich nogi uderzają o brukowaną ziemię w idealnej, hipnotyzującej synchronizacji. – Govend to manifestacja solidarności. W tym kręgu wszyscy są równi – zauważa Alim, który dołączył do mnie po herbacie. Zachód słońca w Medresie Pierwszy dzień kończymy w miejscu, które jest esencją spokoju – Medresie Kasımiye. Ta XV-wieczna szkoła koraniczna, ufundowana przez dynastię Akkoyunlu, to arcydzieło architektury otwarte na południe, by łapać wiatr od Mezopotamii. – To suficka opowieść o losie człowieka zapisana w hydraulice – szepcze Alim, wskazując na centralny basen na dziedzińcu. Woda wypływa z fontanny w ścianie (narodziny), wpada do szybkiego kanału (młodość), rozlewa się w szerokim, spokojnym basenie (wiek dojrzały), by na końcu wpaść do wąskiego otworu w ziemi (śmierć). Medresa skrywa jednak mroczną legendę. Alim wskazuje na rdzawe plamy na ścianie w jednym z iwanów. – Mówi się, że to krew sułtana Kasıma, ściętego tu przez najeźdźców – prawdopodobnie wojska Tamerlana. Jego siostra roztarła krew brata na murach, rzucając klątwę pamięci. Miejscowi wierzą, że gdy poleje się te plamy wodą, znów stają się świeże i czerwone. DZIEŃ DRUGI Poranek drugiego dnia wita mnie śpiewem muezzinów, który w Mardin brzmi wyjątkowo doniośle. Wracam do centrum, by zobaczyć dwa oblicza wiary, które tu ze sobą sąsiadują. „Płaczący” minaret i nastoletni kustosze Nad panoramą dominuje symbol miasta – Wielki Meczet (Ulu Cami) z XII wieku. To potężna budowla z czasów dynastii Artukidów, charakteryzująca się unikatową, żebrowaną kopułą (pierwowzór dla późniejszych meczetów). Jednak to minaret przyciąga wzrok – jest pokryty misternymi inskrypcjami, które wyglądają jak kamienna koronka. Na dziedzińcu inicjatywę przejmują miejscowe nastolatki – samozwańczy, ale pełni pasji przewodnicy. Jeden z chłopców, gestykulując żywiołowo, tłumaczy mi symbolikę reliefów: – Widzi pan te kształty kropel? To deszcz bożych łask, choć moja babcia mówi, że to minaret płacze nad historią miasta. A te pasy dookoła to święte imiona kalifów zapisane pismem kufickim. Chłopiec robi pauzę i pyta retorycznie: – A dlaczego jest tylko jeden minaret? Bo symbolizuje Tawhid – jedność Boga! Nie potrzebujemy dwóch, żeby to udowodnić. Prowadzi mnie też do wnętrza, by pokazać Sakal-ı Şerif – relikwię włosa z brody Proroka. W jego oczach widać dumę. To dowód, że te mury to nie skansen, ale żywa tkanka miasta. Kościół, słońce i królowa Wiktoria Zaledwie kawałek dalej, ukryty za wysokim murem, stoi syryjski Kościół Marii Panny (Meryem Ana). Wchodzę w inną strefę czasową. Alim zwraca moją uwagę na drzwi. – To technika kündekari – wyjaśnia. – Mistrzowska sztuka łączenia setek małych kawałków drewna w geometryczne wzory. Nie użyto tu ani jednego gwoździa, ani kropli kleju. Dzięki temu drewno może „pracować” w zmiennych temperaturach i przetrwało 300 lat bez pęknięć. W rogu sali stoi obiekt, którego się tu nie spodziewałem: ciężka, żeliwna prasa drukarska. To prezent od samej królowej Wiktorii, sprowadzony tu w 1874 roku z Londynu przez patriarchę Piotra IV. To na niej wydrukowano pierwszą gazetę i książki w regionie! Ale kościół ma też drugie dno – dosłownie. Schodzimy do podziemi. Znajdujemy się w dawnej Świątyni Słońca. Widać tu ślady kultu starszego niż chrześcijaństwo. – W dni równonocy słońce wpada tu przez precyzyjnie wykute szczeliny, oświetlając ołtarz. Pierwsi chrześcijanie budowali na fundamentach dawnych wierzeń, adaptując wiedzę astronomiczną przodków – tłumaczy Alim. Finał w pianie Po intensywnym weekendzie pełnym wspinaczki po kamiennych schodach, wracam do hotelu z jedną myślą: hammam. Trafiam do historycznego Emir Hamamı, działającego nieprzerwanie od XIII wieku. To nie spa dla turystów, to instytucja społeczna. W przebieralni owijam się peştemal (ręcznikiem w kratę) i wchodzę do gorącej sali (sıcaklık). Architektura zachwyca – leżę na wielkim, podgrzewanym marmurze (göbek taşı), a nade mną wznosi się kopuła z otworami w kształcie gwiazd, przez które wpadają snopy światła, tnąc gęstą parę. Ciepło rozpuszcza napięcie mięśni. Po chwili podchodzi tellak (łaziebny). Nie ma litości. Szorstką rękawicą kese metodycznie zdziera ze mnie cały kurz Mezopotamii. A potem następuje nagroda. Tellak okrywa mnie górą gęstej piany z mydła oliwkowego i wykonuje masaż. Kiedy wychodzę na zewnątrz do chłodni, popijając herbatę, czuję się nowym człowiekiem. Moja skóra oddycha, a głowa jest lekka. Zmyłem zmęczenie, ale zabieram ze sobą energię tego niezwykłego miasta. Dojazd Jak dotrzeć z Polski? Najwygodniejszą opcją jest lot z Warszawy, Krakowa lub Katowic do Stambułu (obsługiwany przez LOT lub Turkish Airlines). Ze Stambułu (z obu lotnisk: IST lub SAW) codziennie latają samoloty do Mardin (MQM). Lot krajowy trwa niespełna 2 godziny. Lotnisko w Mardin jest kameralne, położone ok. 20 km od centrum. Do miasta kursują busy HAVAŞ (ok. 30 minut) oraz taksówki. Kiedy jechać? Najlepszy czas to wiosna (kwiecień-maj) i jesień (wrzesień-listopad). Lata są upalne (temperatury sięgają 45 st. C), a zimy bywają śnieżne. Przyjedź na Festiwal Szlaku Kulturowego! Jeśli myślisz, że Mardin nie może być jeszcze bardziej magiczne, przyjedź tu w październiku. To wtedy kamienne miasto zamienia się w jedną wielką scenę w ramach Türkiye Culture Route Festivals (Festiwali Szlaku Kulturowego) – prestiżowego projektu tureckiego Ministerstwa Kultury i Turystyki. Podczas festiwalu historia wychodzi na ulice. Dziedzińce starożytnych medres (jak Kasımiye czy Zinciriye) zamieniają się w galerie sztuki nowoczesnej i sale koncertowe. Wąskie uliczki starego miasta tętnią muzyką na żywo – od tradycyjnych pieśni kurdyjskich i arabskich, po jazz i muzykę klasyczną. To jedyny czas w roku, kiedy surowe mury kościołów i meczetów stają się tłem dla instalacji świetlnych i cyfrowych, a na placach odbywają się warsztaty tradycyjnego rzemiosła (ebru, kaligrafia, telkari). To także święto dla podniebienia – festiwalowi towarzyszą liczne wydarzenia gastronomiczne promujące lokalną kuchnię Mezopotamii. Wstęp na większość wydarzeń (wystawy, koncerty plenerowe, warsztaty) jest bezpłatny. Zobacz więcej: skarby w okolicy Mardin Mardin to doskonała baza wypadowa. Jeśli masz dodatkowy dzień, oto co musisz zobaczyć w promieniu godziny drogi. Dara: Efez Mezopotamii (30 km od Mardin) Ten rzymski garnizon z VI wieku, rozbudowany przez cesarza Anastazjusza I, robi piorunujące wrażenie – często większe niż Efez, bo historię chłonie się tu w samotności. Najważniejszym punktem jest Wielka Nekropolia – skalna ściana z setkami grobowców, zwana „Galerią Zmartwychwstania”. Spoczywają tu obok siebie chrześcijanie i zaratusztrianie. Drugim cudem jest Zindan (Loch) – monumentalna, podziemna cysterna głęboka na 25 metrów. Jej potężne filary oświetlone snopami światła sprawiają, że wygląda jak zatopiona katedra. Midyat: miasto srebra i filmu (60 km od Mardin) Jeśli Mardin jest twierdzą, Midyat to barokowy pałac. Miasto słynie z bogato zdobionych rezydencji (konak), z których najsłynniejszą jest Dom Gościnny (Konuk Evi). To tutaj kręcono hity znane w Polsce, jak „Sıla” czy „Hercai” (Wietrzna Ziemia). Midyat to także stolica telkari – sztuki filigranu. Na spokojniejszym niż w Mardin bazarze można podejrzeć asyryjskich mistrzów, którzy bez użycia odlewów, samą pęsetą, splatają srebrne nici w misterne, koronkowe wzory. Monastyr Mor Gabriel: duchowa twierdza (20 km od Midyat) Założony w 397 r. n.e., jest najstarszym działającym klasztorem Syryjskiego Kościoła Ortodoksyjnego na świecie. Nazywany „Drugą Jerozolimą”, otoczony sadami pistacjowymi, pamięta fundacje cesarzy rzymskich. W Głównej Świątyni zachwyca złota, bizantyjska mozaika z VI wieku oraz posadzka z inkrustowanego marmuru. W krypcie Domu Świętych spoczywa aż 12 tysięcy mnichów. To jednak nie muzeum, a żywy dom – dzieci wciąż uczą się tu języka aramejskiego, mowy Jezusa, a liturgia w tym języku to mistyczne przeżycie. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Dziennikarz Travelera poleciał do Tel Awiwu. „Tego napięcia nie da się znieść”
MSZ odradza podróże do Izraela. Turyści i pielgrzymi z Polski podróżują tam z... aplikacją ostrzegającą przed nalotami. Sprawdziliśmy, jak wygląda sytuacja w Tel Awiwie w 2026 r.
Spis treści: Pielgrzymi i plażowicze Życie na promenadzie Kulinarna codzienność z telefonem w ręku Ślady na murach Napięcie trudne do zniesienia Ta podróż bardzo się różniła od innych. Zanim w ogóle spakowałem walizkę, musiałem dopełnić procedur, o których jeszcze kilka lat temu bym nie pomyślał, planując podróż nad Morze Śródziemne. Pierwszy krok: rejestracja w systemie „Odyseusz” polskiego MSZ – na wypadek konieczności nagłej ewakuacji. Drugi: złożenie wniosku o ETA-IL. To nowy, bezwzględny wymóg izraelskich służb granicznych – elektroniczne zezwolenie na wjazd, bez którego nie zostanę wpuszczony na pokład samolotu. Ale najważniejsza była instalacja aplikacji „Tzeva Adom” (Red Alert). To system wczesnego ostrzegania zintegrowany z obroną cywilną, który wyciem syreny informuje o nadlatujących rakietach i daje sekundy na znalezienie schronienia. Codziennie przed wylotem śledziłem też doniesienia z Bliskiego Wschodu. Zastanawiałem się nie nad tym, nie jaka będzie pogoda, ale czy przestrzeń powietrzna pozostanie otwarta. To była podróż nerwowa od samego początku. Pielgrzymi i plażowicze Ląduję na lotnisku Ben Guriona w ciągu dnia. Jestem tu pod koniec stycznia, kilka dni po tym, gdy duża część grupy Lufthansy zawiesiła rejsy nocne do Tel Awiwu. Ryzyko operacyjne i trudności w identyfikacji zagrożeń po zmroku uznano za zbyt wysokie. Ze mną turyści i pielgrzymi z Polski, którzy przylecieli bezpośrednio LOT-em (nasz narodowy przewoźnik, podobnie jak linia Wizz Air, realizuje połączenia do Tel Awiwu). Hala przylotów jest cichsza niż zwykle. Czekając na bagaż, wdaję się w rozmowę z mężczyzną stojącym obok. To Marek, pilot wycieczek, który właśnie przyleciał z grupą z Polski. Mimo że nasze MSZ odradza podróże (komunikat „Nie podróżuj”), on jest tu regularnie. – Ludzie pytają mnie: czy tam nie strzelają? – mówi, obserwując przesuwające się walizki. – Odpowiadam im faktami: konflikt toczy się punktowo. Jerozolima czy Galilea to miejsca, które żyją z turystów i są relatywnie bezpieczne. Pielgrzymi mają inną motywację niż plażowicze. Dla nich chęć dotknięcia miejsc świętych jest silniejsza niż strach. Często mówią mi: „Z Bogiem bezpieczniej niż w domu”. Oczywiście omijamy szerokim łukiem północną granicę z Libanem i okolice Strefy Gazy. Odbieramy bagaże. On rusza do swojej grupy, która mimo wojny chce zobaczyć Jerozolimę. Ja wsiadam do taksówki i jadę do Tel Awiwu. Statystyki są nieubłagane – z rekordowych 4,5 miliona turystów w 2019 roku, ruch skurczył się o blisko 80 procent. Życie na promenadzie Melduję się w hotelu Metropolitan – recepcjonistka mówi, że niemal wszystkie pokoje są zajęte. Wybór tego miejsca był strategiczny: druga linia zabudowy od morza, ale przede wszystkim dostępność schronu, do którego biegnie się stąd niespełna minutę. Wychodzę na miasto, by przyjrzeć się, jak Tel Awiw funkcjonuje w trzecim roku konfliktu. Największy dysonans poznawczy czeka na nadmorskiej promenadzie (Tayelet). To tutaj skupia się życie towarzyskie i sportowe miasta. W niedzielę rano wzdłuż wybrzeża mijają mnie biegacze, spacerowicze, rowerzyści i użytkownicy hulajnóg elektrycznych. Na plażach Gordon, Frishman i Bograshov słychać charakterystyczny, rytmiczny stukot piłeczek – to matkot, narodowy sport plażowy Izraela. Plażowiczów nie jest jednak zbyt wielu, jakaś grupka ćwiczy w siłowni na świeżym powietrzu, inni odpoczywają na kocach albo leżakach. Ten sielankowy obrazek jest jednak pocięty elementami wojennymi. Pomiędzy turystami spacerują patrole. To charakterystyczny widok dla dzisiejszego Izraela: młode żołnierki i żołnierze z długą bronią automatyczną przewieszoną przez ramię. Nie wszyscy są na służbie – piją kawę, jedzą lody, rozmawiają, ale broń jest nieodłącznym elementem ich garderoby, tak naturalnym jak plecak czy torebka. W witrynach wielu lokali, wciśnięte między reklamy piwa a menu, widnieją naklejki z napisem „Peace” oraz wszechobecne flagi narodowe. Na deptaku spotykam też parę turystów z Polski. Przylecieli bezpośrednim rejsem. – Wahaliśmy się – przyznaje mężczyzna. – Ale znajomi na miejscu mówili: przyjeżdżajcie. I faktycznie, tu na deptaku czujemy się bezpiecznie, choć z tyłu głowy mamy świadomość zagrożenia – słyszę. Kulinarna codzienność z telefonem w ręku Idę na rynek Levinsky. Sklepy z orzechami, przyprawami i chałwą pełne są klientów. Wchodzę do słynnej restauracji M25. Jest pełno. Kucharze w otwartej kuchni serwują podroby i steki, panuje gwar. Ale zachowanie gości uległo zmianie. Telefony komórkowe nie są schowane w kieszeniach czy torebkach. Leżą na stołach, ekranami do góry. To nowy odruch społeczny – ciągłe monitorowanie powiadomień z aplikacji alarmowych. Ludzie jedzą, piją wino, śmieją się, ale każde wibrowanie telefonu sprawia, że rozmowy cichną na ułamek sekundy. To życie w stanie ciągłego czuwania. Podobnie jest w Jaffie. Na Pchlim Targu sprzedawcy wykładają perskie dywany bezpośrednio na asfalcie. W kultowej knajpie „Dr Shakshuka” wita mnie tekturowa makieta właściciela, Bino Gabso. W środku turyści mieszają się z miejscowymi, ale jest ich garstka w porównaniu z 2019 roku, gdy byłem tu pierwszy raz. Wbrew powszechnym wyobrażeniom o mieście funkcjonującym w cieniu konfliktu, życie nocne w Tel Awiwie nie zamarło. Po zmroku wąskie uliczki przylegające do targu Carmel (Shuk HaCarmel) wypełniają się ludźmi. Bary i restauracje, które w ciągu dnia sąsiadują ze straganami, wieczorem przeżywają oblężenie. Frekwencja jest na tyle wysoka, że znalezienie wolnego stolika „z marszu”, bez wcześniejszej rezerwacji, jest w wielu miejscach niemożliwe. Tłum gości wylewa się z lokali na chodniki, a gwar rozmów i muzyka trwają do późnych godzin nocnych, ignorując napiętą sytuację geopolityczną. Ślady na murach Choć miasto za wszelką cenę stara się zachować normalność, wojna zostawiła tu swoje fizyczne podpisy. Spacerując po centrum, wciąż można dostrzec na elewacjach niektórych budynków wyrwy i uszkodzenia tynku. To ślady po odłamkach irańskich rakiet, które spadły na aglomerację Tel Awiwu podczas ostatnich zmasowanych ataków w czerwcu 2025 roku. Najbardziej wymownym miejscem jest jednak Dizengoff Square (Plac Dizengoffa). Centralnym punktem placu jest fontanna, wokół której oraz na jej betonowych krawędziach ustawiono setki zdjęć osób porwanych. Obok fotografii znajdują się instalacje artystyczne, w tym puste krzesła. Przechodnie zatrzymują się tu w milczeniu, konfrontując turystyczną codzienność miasta z tragedią, która rozgrywa się zaledwie 70 kilometrów na południe. A potem idą do jednej z knajp w pobliżu na lunch. Napięcie trudne do zniesienia Pobyt w Tel Awiwie kończę z tym samym niepokojem, z którym tu przyjechałem. Czy lot powrotny się odbędzie? Czy przestrzeń powietrzna nie zostanie nagle zamknięta? Turystyka w Izraelu w 2026 roku to nie wypoczynek, to ciągłe zarządzanie ryzykiem. Miasto żyje, restauracje karmią, słońce świeci, a pielgrzymi wciąż modlą się w Jerozolimie. Ale pod tą warstwą rutyny pulsuje napięcie, którego nie da się zignorować i którego na dłuższą metę nie mógłbym znieść. Dlatego cieszę się, kiedy po dwóch dniach jestem już w samolocie powrotnym do Polski. Aplikację „Tzeva Adom” odinstalowuję dopiero po wylądowaniu w Europie. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Ma jedne z najpiękniejszych klifów Europy. Miasta wyglądają tu, jakby rosły z morza
Portugalia od wieków przyciąga tych, którzy chcą zobaczyć, gdzie kończy się ląd, a zaczyna ocean. Są miejsca, które zmieniają sposób patrzenia na świat – i jedno z nich znalazłem właśnie tu.
Spis treści: Cabo da Roca – zachodni kraniec kontynentalnej Europy Sintra – bajkowe pałace i romantyczne wzgórza Atlantycki klimat i natura – od klifów po plaże Praktyczne wskazówki przed podróżą do Portugalii Portugalia od wieków fascynuje podróżników – to kraj kontrastów, słonecznych brzegów, starych miast i krajobrazów, które przypominają o wielkich epokach żeglarstwa i odkryć geograficznych. Szczególne miejsce w wyobraźni Europejczyków zajmuje przylądek Cabo da Roca – geograficzny punkt, który od starożytności utożsamiano z krainą, gdzie ziemia „kończy się” i zaczyna ocean. Cabo da Roca – zachodni kraniec kontynentalnej Europy Południowo‑zachodnia Portugalia kryje w sobie jedno z najbardziej znanych i symbolicznych miejsc Europy – Cabo da Roca, najbardziej wysunięty na zachód punkt kontynentalnej części Europy. To właśnie tutaj, na stromych klifach spoglądających prosto na bezkresny Atlantyk, kończy się europejska część stałego lądu. Na miejscu znajduje się charakterystyczny obelisk z inskrypcją „Aqui, onde a terra se acaba e o mar começa” („Gdzie ziemia się kończy, a morze zaczyna”), który stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli portugalskiej turystyki. Dla wielu odwiedzających ten kamienny pomnik jest punktem duchowym – miejscem refleksji nad ogromem oceanu i historią ludzkich podróży. Choć w turystycznym języku mówi się czasem o „końcu świata”, warto pamiętać, że to sformułowanie jest literacką metaforą. Geograficznie Cabo da Roca nie jest końcem świata w dosłownym sensie – dalej na zachód znajduje się ocean, a pośród jego wód leżą odległe archipelagi, jak chociażby Azory, także należące do Portugalii. Historyczny kontekst – od starożytnych map do wielkich odkryć Już starożytni geografowie greccy i rzymscy umieszczali przylądek na krawędzi znanego im świata – był to symbol granicy między znanym lądem a oceanem pełnym tajemnic. W średniowieczu i renesansie takie miejsca napędzały wyobraźnię kartografów i żeglarzy. To właśnie późniejsze wyprawy, szczególnie wojownicze i handlowe ekspedycje Portugalczyków oraz później wyprawy Krzysztofa Kolumba, doprowadziły do objawienia się nowego lądu po drugiej stronie Atlantyku i rozpoczęcia epoki wielkich odkryć geograficznych. Choć Kolumb wyruszył z Hiszpanii, a nie z Portugalii, jego podróż w 1492 roku podkreśliła, że za „końcem lądu” w Cabo da Roca znajduje się nie tylko ocean, ale też nieznany wcześniej świat. Sintra – bajkowe pałace i romantyczne wzgórza Kilka kilometrów na północ od Cabo da Roca rozciąga się Sintra – malownicze miasteczko wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To miejsce, które łączy w sobie historię, sztukę i niezwykłe krajobrazy. Wśród najbardziej znanych obiektów jest Pałac Pena – barwny kompleks, którego szczyty i wieże wznoszą się nad lasami Serra de Sintra. Choć nazwanie go „bajkowym” jest subiektywną metaforą, trudno zaprzeczyć, że architektura i otoczenie pałacu inspirują wyobraźnię – od romantycznych widoków po bogate detale stylistyczne. Odwiedzający Sintrę odkrywają tu również pałace, ogrody i ruiny zamków, które świadczą o strategicznym i kulturowym znaczeniu tego regionu w dziejach Portugalii. Atlantycki klimat i natura – od klifów po plaże Wybrzeże wokół Cabo da Roca to nie tylko punkt widokowy – to również dzika natura, strome klify i potęga oceanu, która kształtuje lokalny klimat. Silne wiatry i prądy oceanu wpływają na pogodę i temperaturę, a krajobraz pełen jest roślin odpornych na słone morskie powietrze. W pobliżu znajdują się także szerokie plaże i zatoki, idealne dla miłośników surfingu i sportów wodnych. Atlantyk tutaj bywa jednak surowy – prądy i fale są silne, dlatego kąpieliska nad Cabo da Roca bardziej nadają się do obserwacji i spacerów niż do kąpieli. Praktyczne wskazówki przed podróżą do Portugalii Dojazd: Cabo da Roca jest łatwo dostępne samochodem lub autobusami turystycznymi z Lizbony i Sintry. W sezonie latem warto przyjechać wcześniej – parking może się zapełniać. Pory roku: Najlepsze warunki do odwiedzin to wiosna i jesień – wtedy jest mniej turystów, a światło do zdjęć jest bardziej miękkie. Bezpieczeństwo: Klify są wysokie i strome – zachowaj ostrożność przy podejściu do krawędzi skał. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
„Liczba turystów z Polski do Budapesztu wciąż rośnie” – Michał Cessanis odwiedza ulubione miasto Polaków
Wracam tu regularnie, by ogrzać się w termach i zjeść najlepszą zupę rybną na świecie. I choć myślałem, że znam to miasto na wylot to już wiem, że się myliłem. Tym razem postanowiłem zajrzeć pod podszewkę „Paryża Wschodu” – do jaskiń ukrytych pod willami, bunkrów z czasów Zimnej Wojny i na dachy, które zaprojektowano dla aniołów. Oto 5 powodów, by spędzić w Budapeszcie weekend, który otworzy wam oczy.
Spis treści: Gorące źródła i… nurkowanie pod miastem Szpital, w którym czas stanął w miejscu Pociąg rządzony przez dzieci Dachówki dla aniołów i smak papryki Polowanie na duchy na targu Ecseri Stojąc na Moście Łańcuchowym, patrzę na miasto, które w 1873 roku powstało z małżeństwa górzystej Budy i płaskiego Pesztu. Znam ten widok na pamięć. Ale tym razem przyjechałem tu z postanowieniem: nie będę tylko turystą podążającym utartym szlakiem. Zamiast więc biec od razu pod Parlament, zacząłem od tego, co w Budapeszcie najważniejsze, a czego zazwyczaj nie widać. Od wody i kamienia. Gorące źródła i… nurkowanie pod miastem Nie będę ukrywał – każdą wizytę w Budapeszcie zaczynam w Termach Széchenyiego. Uwielbiam ten moment, gdy w chłodny poranek zanurzam się w parującej wodzie, a dookoła mnie starsi panowie z kamienną twarzą grają w szachy na pływających planszach. Ale tym razem zadałem sobie pytanie: skąd ta woda właściwie się bierze? Odpowiedź zaprowadziła mnie do podziemi, o których istnieniu wielu turystów nie wie. Budapeszt to jedyna stolica na świecie z tak rozległym systemem jaskiń krasowych. Tuż pod willami bogatej drugiej dzielnicy, pod kołami luksusowych aut, ciągnie się 30-kilometrowy labirynt jaskini Pál-völgyi, zdobiony naciekami przypominającymi zastygłe wodospady. Jeszcze większe wrażenie robi jaskinia Molnár János. To największe w Europie aktywne termalne jezioro podziemne. Woda jest tam krystalicznie czysta, ciepła, a nurkowie jaskiniowi pływają w scenerii rodem z science-fiction, mijając formacje skalne, których nigdy nie dotknęło słońce. Świadomość, że kąpiąc się w Széchenyi, korzystam z tego samego gigantycznego, podziemnego krwiobiegu miasta, zmienia perspektywę zupełnie. Szpital, w którym czas stanął w miejscu Po relaksie w wodzie, potrzebowałem mocniejszych wrażeń. Skierowałem się na Wzgórze Zamkowe, ale zamiast podziwiać widoki z Baszty Rybackiej, skręciłem w uliczkę Lovas. Wszedłem w niepozorne drzwi prowadzące do Sziklakórház – Szpitala w Skale. To miejsce to kapsuła czasu. Wąskie korytarze wydrążone w skale pamiętają najczarniejsze dni oblężenia Budapesztu w 1944 roku. Czuć tu zapach stęchlizny i medykamentów. Wyobraziłem sobie lekarzy, którzy przy świetle lamp naftowych, w dusznych salach, operowali rannych bez przerwy i często bez znieczulenia. Ale Sziklakórház ma też drugie dno. W czasie Zimnej Wojny zamieniono go w ściśle tajny bunkier przeciwatomowy. Spacerując między woskowymi figurami personelu, mijałem oryginalne zapasy masek gazowych, radzieckie generatory i liczniki Geigera, które miały chronić partyjną elitę w przypadku nuklearnej apokalipsy. To wstrząsająca lekcja historii, która zostaje w głowie na długo. Pociąg rządzony przez dzieci Gdy mrok bunkra zaczął mnie przytłaczać, uciekłem w góry Budy po odrobinę nostalgii. Czekał tam na mnie ewenement na skalę światową: Gyermekvasút, czyli Kolejka Dziecięca. Wsiadłem do wagonu ciągniętego przez lokomotywę, która powoli toczyła się przez malownicze lasy na trasie liczącej 11 kilometrów. I nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie obsługa. Bilet sprawdził mi 12-latek w idealnie skrojonym mundurze, a zwrotnicę przestawiła jego rówieśniczka. To nie zabawa – to działająca od 1948 roku linia kolejowa (dawna Kolejka Pionierów), gdzie dorośli prowadzą tylko lokomotywę, a całą logistyką zajmują się dzieci w wieku 10-14 lat. Widok chłopca salutującego z powagą generała odjeżdżającemu pociągowi jest surrealistyczny i rozczulający. To żywy relikt przeszłości, który uczy odpowiedzialności i działa z zegarmistrzowską precyzją. Dachówki dla aniołów i smak papryki Wróciłem do Pesztu głodny – nie tylko wrażeń, ale i konkretów. Budapeszt to dla mnie miasto zmysłów. Z jednej strony mamy architekturę: poszedłem pod gmach dawnej Królewskiej Kasy Oszczędnościowej, by podziwiać dzieło Ödöna Lechnera, „węgierskiego Gaudiego”. Dach pokryty kolorową ceramiką Zsolnay mieni się złotem i zielenią, zdobią go smoki i ule. Lechner mawiał, że te niewidoczne z ulicy detale stworzył, bo „anioły też chcą oglądać sztukę”. Z drugiej strony – nie ma zwiedzania bez jedzenia. Po nacieszeniu oczu sztuką, usiadłem w małej knajpce, by zjeść to, co w Budapeszcie smakuje najlepiej. Zamówiłem parujący, pikantny Halászlé (zupę rybną) z dużą ilością papryki, a na drugie danie nie mogłem sobie odmówić tłustego, chrupiącego langosza ze śmietaną i serem. Węgierska dusza jest właśnie taka jak ten posiłek i te dachy: pełna pasji, wyrazista i dbająca o piękno życia. Polowanie na duchy na targu Ecseri Niedzielny poranek zostawiłem sobie na moją ulubioną formę podróży w czasie. Pojechałem na obrzeża miasta, na Ecseri Piac – największy pchli targ w Budapeszcie. To nie jest wymuskany sklep z antykami. To chaotyczny labirynt, w którym historia Węgier leży rozrzucona na drewnianych stołach. Przeciskając się między alejkami, mijałem stare walizki, skrzypce bez strun, przedwojenne zdjęcia rodzinne i popiersia Lenina. Każdy przedmiot to czyjaś przerwana opowieść. Po długim targowaniu się ze starszym sprzedawcą, kupiłem stary, analogowy aparat fotograficzny. Patrząc przez jego zakurzony wizjer, pomyślałem, że Budapeszt właśnie taki jest: trochę poobijany, pełen rys i pęknięć, nieidealny, ale przez to nieskończenie piękny i prawdziwy. I na pewno tu wrócę, bo pod tą warstwą kurzu kryje się jeszcze wiele historii do odkrycia. Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
Ten dom w latach 50. opisywał National Geographic. „Odwiedziłem go po latach. Wciąż zachwyca!”
Zajrzałem do jednego z najpiękniejszych domów na Teneryfie – miejsca, które zna niemal każdy, kto choć raz spacerował po miasteczku La Orotava na północy wyspy.
Casa de los Balcones przyciąga z daleka misternie rzeźbionymi, drewnianymi balkonami, uznawanymi za jedne z najpiękniejszych na wyspie. To one stały się wizytówką miasta i symbolem kanaryjskiej architektury. I to nimi zachwycał się w 1955 roku magazyn National Geographic w tekście „Hiszpańskie szczęśliwe wyspy”, w którym opisano Wyspy Kanaryjskie (okładka tego wydania nadal wisi w Casa de los Balcones). Kolonialny styl Casa de los Balcones Dom powstał w 1632 roku, w czasach gdy Teneryfa była ważnym punktem na handlowych szlakach Atlantyku. Zbudowany z wulkanicznego kamienia i drewna sosny kanaryjskiej należał do zamożnej rodziny, a jego forma doskonale oddaje kolonialny styl architektoniczny Wysp Kanaryjskich: zamknięta bryła od ulicy, wewnętrzny dziedziniec i balkony, które nie są jedynie ozdobą, ale też odpowiedzią na klimat – chronią przed słońcem, wiatrem i wilgocią. Przechodząc przez ciężkie, drewniane drzwi, trafiam na patio, które natychmiast wycisza gwar miasta. Kamienna posadzka, mnóstwo zieleni i drewniane galerie wokół tworzą przestrzeń, w której czas zdecydowanie zwalnia. Przyjechałem tu o poranku, zanim pojawiły się grupy turystów, co pozwala w pełni odczuć spokój tego miejsca. Wnętrza Casa de los Balcones tworzą dziś muzeum, ale nie sprawiają wrażenia martwej ekspozycji. Wręcz przeciwnie – każdy pokój wygląda tak, jakby domownicy wyszli tylko na chwilę. Wnętrza pełne historii. Życie na Teneryfie sprzed wieków Oglądam salon umeblowany masywnymi kredensami, skrzyniami posagowymi i stołami z XVII i XVIII wieku. A potem zaglądam do sypialni. Na ścianach wiszą obrazy religijne i portrety dawnych właścicieli, natomiast na podłogach skrzypią deski pamiętające kilka pokoleń. Świetnie zachowana jest także kuchnia: gliniane naczynia, kamienne moździerze i kaflowe palenisko pokazują, jak setki lat temu wyglądało codzienne życie na wyspie. Drewniane balkony jako symbol tradycyjnej architektury Teneryfy Szczególne wrażenie robią jednak balkony – rzeźbione ręcznie, niepowtarzalne, pełne misternych detali: motywów roślinnych, geometrycznych i symbolicznych. To prawdziwe dzieła sztuki stolarskiej, które przez wieki opierały się słońcu, wilgoci i solnemu powietrzu znad oceanu. Spacerując wzdłuż galerii, łatwo zrozumieć, dlaczego ten dom stał się ikoną Teneryfy. Casa de los Balcones to także opowieść o rzemiośle. W jednej z części budynku prezentowane są i sprzedawane tradycyjne hafty, koronki i stroje ludowe, z których słyną Wyspy Kanaryjskie. To przypomnienie, że kultura to nie tylko wielkie daty i nazwiska, ale też praca rąk, cierpliwość oraz przekazywane z pokolenia na pokolenie umiejętności. Będąc na Teneryfie zajrzyjcie zatem do Casa de los Balcones. Bilet wstępu za tę podróż w czasie kosztuje tylko 6 euro. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
Perfumy, drapacze chmur, restauracje, muzea. A jednak prawdziwy Dubaj zaczyna się tam, gdzie kończą się wieżowce, a zaczyna pustynia.
Spis treści: Burj Khalifa Zapach orientu Deira Al Fahidi Sonara Camp Muzeum Przyszłości Podróż po smakach świata Atrakcje w Dubaju Dubaj: informator praktyczny Unoszę się nad miastem, oddając się totalnemu relaksowi. Pływam w jednym z najwyższych na świecie basenów typu infinity – Aura Skypool, położonym na 50. piętrze wieżowca The Palm Tower. Jego krawędź jest ukryta i tworzy złudzenie, że woda przelewa się w nieskończoność łącząc się z krajobrazem. Stąd rozciąga się zapierający dech w piersiach, 360-stopniowy widok na panoramę Dubaju: las szklanych wieżowców, słynną wyspę Palm Jumeirah i turkusowe wody Zatoki Perskiej. Po raz kolejny przyglądam się temu krajobrazowi z niedowierzaniem, że na środku pustyni wyrosła metropolia, która nie tylko istnieje, ale wciąż się rozrasta. To uczucie niedowierzania towarzyszyło mi każdego dnia tej podróży – podobnie jak mojej mamie, którą zabrałem tutaj, by mogła na własne oczy zobaczyć „cuda na pustyni”, o których tyle słyszała. Teraz odpoczywa na leżaku, ale dopiero co zakończyliśmy intensywne zwiedzanie. Mieliśmy zaledwie kilka dni, więc każdy był starannie zaplanowany – nie po to, by „zaliczać” atrakcje, lecz by doświadczać ich wszystkimi zmysłami. Burj Khalifa Jeszcze niespełna siedemdziesiąt lat temu była tu niewielka wioska rybacka, żyjąca z połowu pereł i handlu daktylami. Wtedy nikt nie przypuszczał że z tej sennej osady wrośnie miasto, w którym wizje architektów stają się rzeczywistością szybciej niż gdziekolwiek indziej. Widać to najlepiej z tarasu widokowego najwyższego budynku świata, jakim jest mierzący 828 metry Burj Khalifa. Oglądaliśmy go najpierw z dołu, wysoko zadzierając głowy, a potem już z góry, w kilkadziesiąt sekund wjeżdżając windą na 124 piętro. Jego budowa trwała zaledwie sześć lat i pochłonęła 1,5 mld dolarów. Dzisiaj są tu biura, luksusowy hotel, a także apartamenty z widokiem na cztery strony świata. Ten drapacz chmur był spełnieniem marzeń szejków, którzy chcieli pokazać reszcie świata, gdzie dziś jest jego centrum. Od chwili otwarcia w 2010 roku Burj Khalifa niezmiennie jest największą atrakcją Dubaju, co udowadniają długie kolejki turystów chcących spojrzeć na miasto z wysokości (największy tłok jest popołudniu). A po zjechaniu na poziom zero, obejrzeniu spektaklu tańczących fontann, znaleźć się w kolejnym miejscu, którego nie sposób pominąć będąc tu po raz pierwszy. Bo Dubai Mall określany mianem największego centrum handlowego świata, jest zdecydowanie czymś więcej niż tylko miejscem zakupów. W jego wnętrzach mieszczą się także galerie sztuki, lodowisko, interaktywne wystawy i ogromne akwarium – żyjące w nim rekiny, płaszczki i kolorowe ryby można oglądać przez ogromną szklaną ścianę. Zapach orientu Przyznaję, że spędziliśmy tu sporo czasu, jednak nie na oglądaniu podwodnego świata, lecz w poszukiwaniu arabskich zapachów. Nie wiem, ile jest tutaj perfumerii, nam wystarczyła jedna, na wystawie której ustawionych były setki, jeśli nie tysiące kolorowych flakoników w najróżniejszych kształtach, które najpierw przyciągały wzrok, by za chwilę obezwładnić nas swymi aromatami. Arabskie perfumy znane są z niesamowitej trwałości – często utrzymują się na skórze przez wiele godzin. A ich sekret kryje się w naturalnych składnikach o mocnym charakterze, takich jak oud, piżmo, róża damasceńska, ambra czy sandałowiec. Oud (agarwood), żywiczny olejek z rzadkiego drzewa agarowego uważany jest zaś za ich serce. Nazywany „płynnym złotem Bliskiego Wschodu”, uchodzi wręcz za duchowy zapach. Jest ciężki, drzewny, lekko dymny i balsamiczny. To on nadaje perfumom kadzidlany aromat, który tak lubię. I za każdym razem to na perfumy wydaję chyba najwięcej pieniędzy w Dubaju. Tym bardziej, że za każdym razem dostaję na nie sporą zniżkę. Nie inaczej było i w tym przypadku – wystarczył bowiem argument, że w internecie te same zapchamy tańsze są nawet o połowę… Po dobiciu targu, już odpowiednio pachnący, mogliśmy ruszać dalej, do nieco mniej obleganych przez turystów miejsc. Deira W Deirze, jednej z najstarszych części miasta, czuję się najlepiej. Lubię gwar i chaos panujący na tutejszym targu przypraw oraz na bazarze złota, na którym w sklepowych witrynach prezentowana jest nie tylko biżuteria, w tym największy na świecie złoty pierścień wpisany do księgi rekordów Guinnessa, lecz całe złote stroje kosztujące setki tysięcy dirhamów – i znajdują swych nabywców. Spaceruję tu bez celu, zaglądając w boczne uliczki, targując się z lokalnymi sprzedawcami szafranu, kardamonu, cynamonu, wanilii, mydeł, olejków i kadzideł z oudem lub żywicami – nazywanych bakhoor, które nadają wnętrzom, ubraniom i włosom przyjemny aromat. Lubię też popływać tradycyjną łodzią abra po kanale Dubai Creek, by odbyć krótką podróż do czasów, gdy Dubaj był portem handlowym, a jego bogactwem przed odkryciem ropy były perły wydobywane z dna zatoki. Wtedy życie toczyło się właśnie wokół wąskiej cieśniny, która pozostała sercem miasta. Rejs po wodach zatoki jest jak powrót do źródeł – do czasów, gdy ludzie żyli tu w rytmie wiatru i przypływów, a nie cywilizacyjnego pędu. Może dlatego za każdym razem, gdy tu jestem, przestaję się spieszyć? A może to wynik upału, bo choć to listopad, temperatura przekracza 34 st. C w cieniu? Al Fahidi Przepływamy na południowy brzeg, do Al Fahidi, zrekonstruowanej, zabytkowej dzielnicy, znanej z wąskich uliczek przy których stoją tradycyjne domy budowane z gliny i koralowca z wieżami wiatrowymi służącymi niegdyś jako naturalna klimatyzacja. Zachowała ona urok starego emiratu, dlatego warto tu przysiąść w jednej z kawiarenek, zamówić mocną kawę z kardamonem i pomyśleć nad zmieniającym się światem – przynajmniej ja tak robię. A po chwili refleksji znikam, tym razem z mamą, w kolejnych perfumeriach, bo tutaj ceny są zdecydowanie lepsze od tych w Dubai Mall. Jedzenie też jest tańsze, tak więc po perfumeryjnym zawrocie głowy jedziemy na obiad do restauracji Aroos Damascus przy ulicy Al Muraqqabat, gdzie oddajemy się bliskowschodniej uczcie. Delektujemy się świeżymi, chrupiącymi warzywami podawanymi na wielkiej srebrnej paterze, hummusem, sałatką tabbouleh z kaszy bulgur, z dużą ilością posiekanej natki pietruszki, pomidorów, doprawionej sokiem z cytryny i oliwą z oliwek, chrupiącymi i niezwykle delikatnymi falafelami oraz baraniną, na koniec wypijając intensywną, mocną miętową herbatę. Płacę rachunek – 117 zł. Sonara Camp Jest takie powiedzenie, że prawdziwy Dubaj zaczyna się tam, gdzie kończą się wieżowce, a zaczyna pustynia. Choć żeby jej doświadczyć, trzeba coraz bardziej oddalać się od rozrastającego się miasta liczącego już ponad 4 miliony mieszkańców, a dążącego do stania się ponad dwa razy większym megapolis. Po południu ruszamy do oddalonej o niecałą godzinę jazdy autem oazy Sonara Camp, by wreszcie pochodzić po i poleżeć na piasku i odpocząć od szybkiego rytmu miasta. Do dyspozycji gości są tu hamaki, huśtawki, a także pufy i sofy, na których można wygodnie się umościć, zamówić przekąski i napoje i oczekiwać na najważniejszy spektakl dnia –zachód słońca, jeden z najpiękniejszych, jaki widzieliśmy. Rozciągające się po horyzont wydmy znikające słońce maluje w odcieniach pomarańczy i złota. A potem w świetle pochodni, pod niebem gęstym od gwiazd, przy stołach nakrytych białymi obrusami, zasiedliśmy do eleganckiej kolacji. Muzeum Przyszłości Przyznaję, że w Dubaju nieraz zadawaliśmy sobie to pytanie. Także w miejscu, które wydaje się do tego stworzone. To Muzeum Przyszłości stojące przy głównej arterii – drodze szejka Zayeda, obok którego mieszkaliśmy i zanim przekroczyliśmy jego próg, wielokrotnie podróżując czerwoną linią metra, przyglądaliśmy się uważnie futurystycznej bryle, kryjącej w sobie wiele symboliki. Z daleka przypomina oko, które spogląda w przyszłość, choć dla niektórych to też pierścień, w środku którego pulsuje nieznane. Srebrzysta elewacja pokryta jest misterną arabską kaligrafią. Wzory wycięte w metalu nie są przypadkowe. To słowa szejka Mohammeda bin Rashida Al Maktouma, premiera Zjednoczonych Emiratów Arabskich: „Przyszłość należy do tych, którzy potrafią ją wyobrazić, zaprojektować i zrealizować”. Ale czy przyszłość naprawdę można zaprojektować? Szejkowie wierzą, że tak. Będąc na tarasie widokowym i patrząc na pustą przestrzeń w centrum budynku, która symbolizuje to, czego jeszcze nie wiemy – trudno nie pomyśleć, że każda przyszłość zaczyna się od pustki, w której rodzi się pomysł. Budynek stoi na zielonym wzgórzu – Ziemi, symbolu przeszłości i tego, co już poznane – czytam w przewodniku po muzeum. W skarbcu życia Nie tylko bryła jest ciekawa, lecz także pomysł na wystawę. Otóż nasza przygoda zaczyna się od lotu… w kosmos. Winda zabiera nas z poziomu ziemi, zmieniając się w symulator startu rakiety. Przez panoramiczne okna obserwujemy jak Dubaj znika pod nami, by po chwili wylądować na OSS Hope, stacji orbitalnej z roku 2071. Na ekranach przesuwają się hologramy planet, mapy trajektorii, są też punkty, w których można przejść wirtualną rekrutację do zamieszkania w kosmicznej wiosce. Chodzimy po tej niezwykłej stacji, obserwujemy Ziemię z orbity. I w tym momencie łapię się na myśli, że przecież tak może wyglądać zwykły dzień człowieka z XXII wieku. Tylko czy będzie wtedy Dubaj, jaki dziś znamy? Miasto z piasku, szkła i światła? Z kosmosu wracamy na Ziemię. Na ogromnych ekranach pokrywających ściany oglądamy lasy i rafy koralowe, a także modele dronów zapylających, prototypy filtrów powietrza i biotechnologicznych systemów upraw. Najwięcej czasu spędzamy jednak w miejscu, które nazwano The Vault of Life – Skarbiec Życia. W ciemnym pomieszczeniu w powietrzu zawieszono 2400 przezroczystych cylindrów, w równych odstępach, niczym w laboratorium przyszłości. W każdym z nich zamknięty jest inny gatunek: roślina, ryba, owad, fragment koralowca – dzięki specjalnym skanerom można przeczytać opisy każdego eksponatu. Wszystko pulsuje delikatnym światłem, jakby w środku tliło się życie. Początkowo myśleliśmy, że to tylko wystawa. Ale z czasem przyszło inne wrażenie – że to coś pomiędzy pamięcią a przestrogą, wyglądające jak archiwum Ziemi, jaką znamy, ale której kiedyś może nie być… Podróż po smakach świata Kiedy wyszliśmy z Muzeum Przyszłości, Dubaj tonął w miękkim popołudniowym świetle. Znów patrzyliśmy na stalową bryłę za naszymi plecami. Rozmawialiśmy o tym, że przecież przyszłość nigdy nie jest czymś odległym – że zaczyna się tu i teraz, często od najprostszej decyzji, albo od jednego kroku, jak mawiają Chińczycy wybierający się w podróż. Może właśnie dlatego kolejnym miejscem, do którego trafiliśmy, była Amelia – restauracja inspirowana postacią Amelii Earhart, kobiety, która przed prawie stuleciem postanowiła dosłownie wzlecieć ponad granice epoki i jako pierwsza kobieta na świecie w 1932 roku samotnie przeleciała Ocean Atlantycki. W tym miejscu odbyliśmy podróż nie po niebie lecz po smakach świata – króluje tu kuchnia typu Nikkei, czyli fuzja japońskich technik przygotowywania dań i peruwiańskich przysmaków. Niezwykły jest także wystrój wnętrza: nad barem wisi wielkie śmigło i skrzydła, także kompas i fragmenty starych map, a na ścianach są cytaty o wolności i odwadze. Pomyślałem, że to miejsce jest naturalnym przedłużeniem wizyty w muzeum. Cały wieczór rozmawialiśmy o podróżach, o tym, że nie ma sensu odkładać marzeń „na potem”. W końcu jeśli Amelii udało się polecieć w czasach, gdy nie było GPS-u ani gwarancji powrotu, to może i my jeszcze gdzieś polecimy? I to nie tylko w sensie dosłownym, ale także życiowym – by spróbować czegoś nowego, zanim przyszłość nas dogoni. Atrakcje w Dubaju Global Village Dubai Międzynarodowy park kultury i rozrywki z pawilonami przedstawiającymi kraje z całego świata. Oferuje zakupy, kuchnie narodowe i występy na żywo. Idealne miejsce na wieczorny spacer i odkrywanie różnorodnych tradycji. Miracle Garden Największy na świecie ogród kwiatowy z tysiącami kolorowych instalacji. Znajdziesz tu imponujące kwiatowe rzeźby, m.in. samolot Emirates A380. To świetne miejsce na zdjęcia i spokojny spacer wśród zapachu kwiatów. AYA Universe Immersyjne doświadczenie multimedialne z wykorzystaniem światła, dźwięku i projekcji. Zwiedzający przemieszczają się przez fantastyczne, futurystyczne światy. Idealne dla fanów efektownych zdjęć i nowoczesnych atrakcji. Sky View Punkt widokowy z przeszklonym tarasem i szklaną zjeżdżalnią wysoko nad miastem. Z tarasu roztacza się panorama Downtown Dubai i Burj Khalifa. To szybka, ale pełna adrenaliny atrakcja. Kite Beach Popularna plaża z widokiem na Burj Al Arab i idealnymi warunkami do kitesurfingu. Oferuje ścieżki spacerowe, food trucki i aktywności sportowe. Świetne miejsce na relaks nad morzem. Madinat Jumeirah Kompleks stylizowany na tradycyjny arabski souk z kanałami i widokiem na Burj Al Arab. Znajdziesz tu restauracje, butiki i klimatyczne alejki. To jedno z najbardziej malowniczych miejsc na wieczorny spacer. Dubaj: informator praktyczny Dolot Bezpośredni lot z Warszawy do Dubaju trwa około sześciu godzin. Najwygodniej lecieć liniami LOT, Emirates oraz flyDubai. Bilety w dwie strony, kupione z wyprzedzeniem, kosztują zazwyczaj od 1500 do 3500 zł, choć w promocjach mogą być tańsze. Wiza Polacy nie potrzebują wizy przy pobytach turystycznych do 90 dni. Paszport musi być ważny minimum sześć miesięcy od daty wjazdu. Po przylocie przechodzi się jedynie standardową kontrolę paszportową. Waluta W Dubaju obowiązuje dirham emiracki (AED), którego kurs wynosi około 1,15–1,20 zł za 1 AED. Kartą zapłacisz praktycznie wszędzie, jednak w starszych częściach miasta, zwłaszcza w Deirze, przydaje się niewielka ilość gotówki. Ceny są wyższe niż w Polsce, porównywalne z dużymi miastami Europy Zachodniej. Kiedy jechać Najlepszy czas na podróż do Dubaju przypada od listopada do marca, kiedy temperatury są przyjemne, wynoszą około 23–30°C. W kwietniu i październiku bywa gorąco, ale wciąż komfortowo. Od maja do września temperatury potrafią przekraczać 40°C, co utrudnia zwiedzanie. Noclegi Ceny noclegów zależą od standardu i lokalizacji: hotele trzygwiazdkowe kosztują około 350–500 zł za noc, czterogwiazdkowe 500–800 zł, a pięciogwiazdkowe 900–1500 zł. Apartamenty są często bardziej opłacalne – można je znaleźć już od 350–700 zł za dobę. Największą różnicę w kosztach robi wybór dzielnicy. Najlepsze dzielnice do mieszkania Najwygodniej mieszka się w Dubai Marina, JBR oraz Downtown Dubai – to droższe, ale świetnie zlokalizowane okolice. Palm Jumeirah to strefa luksusowa, idealna na wyjątkowy pobyt. Tańsze i wciąż bardzo dobre lokalizacje to Deira, pełna lokalnego klimatu i niskich cen, oraz Al Barsha, która oferuje szeroki wybór hoteli i dobre połączenia metrem. Jedzenie Dubaj zachwyca kuchnią arabską i bliskowschodnią – warto spróbować hummusu, falafeli, tabbouleh, grillowanej baraniny oraz świeżych warzywnych przystawek. Popularnym napojem jest intensywna herbata miętowa, idealna na zakończenie posiłku. Moją ulubioną siecią restauracji jest syryjska Aroos Damascus. Najczęściej jadam w tej przy Al Muraqqabat Road w Deirze, obiad dla dwóch osób można tam zjeść już za 70–100 zł. Ceny atrakcji Wjazd na taras widokowy Burj Khalifa na 124. i 125. piętro kosztuje 199 AED, natomiast wejście do Muzeum Przyszłości – 169 AED. Pobyt w Aura Skypool na 50. piętrze Palm Tower kosztuje od 225 do 600 AED, w zależności od pory dnia i wybranego pakietu. Koszt safari na pustyni to wydatek od ok. 250 AED do nawet 800 AED za pobyt w oazie Sonara, gdzie w cenę wliczone są także wieczorne występy artystów oraz elegancka kolacja. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler". Autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o podróżach, miejscach, które odwiedził i restauracjach. Więcej: cessanis.com
Byłem w nowym muzeum w Egipcie. Ten błąd popełniają turyści!
Poleciałem do Kairu, by zobaczyć nowe Wielkie Muzeum Egipskie w Gizie. I przyznaję, że jestem zszokowany jego rozmachem. To największa instytucja poświęcona jednej cywilizacji – kompleks o powierzchni około pół miliona metrów kwadratowych (to jak 70 pełnowymiarowych boisk piłkarskich), położony zaledwie dwa kilometry od piramid.
Spis treści: Co skrywa grobowiec Tutanchamona? Niezwykła ekspozycja w nowym muzeum Nie tylko Tutanchamon. Nie popełniajcie tego błędu Co czeka na zwiedzających po zwiedzaniu? Czekoladki, szale i kuchnia faraonów Praktyczne wskazówki dla zwiedzających. Jak uniknąć tłumów i ile kosztuje bilet? Budynek GEM (Grand Egyptian Museum) zaprojektowany przez irlandzkich architektów, faktycznie jest ogromny i nowoczesny, a swoją formą i detalami nawiązuje do piramid. W holu głównym gości wita 11-metrowy i ważący 83 tony posąg Ramzesa II. Potem przechodzi się do głównych galerii z ponad 100 tysiącami artefaktów. I to jakimi! Co skrywa grobowiec Tutanchamona? Niezwykła ekspozycja w nowym muzeum Po raz pierwszy w jednym miejscu pokazano kompletny zbiór ponad pięciu tysięcy obiektów z grobowca Tutanchamona. I ta kolekcja zrobiła na mnie największe wrażenie. Galerie Tutanchamona są zaprojektowane tak, aby odtworzyć strukturę samego grobowca. Każda sekcja odpowiada jednemu z pomieszczeń: przedsionkowi, komorze grobowej, czy skarbcowi. To pozwala bardziej zrozumieć rytuał, estetykę i logistykę pochówku młodego faraona. W muzeum zobaczycie najsłynniejsze obiekty, m.in. złotą maskę, trzy antropoidalne trumny (z których jedna, ta wewnętrzna, wykonana jest z litego złota), a także elementy czterech złoconych skrzyń-sarkofagów, które niczym matrioszki otaczały miejsce pochówku. Są także łuki i kołczany, tarcze, łoża ceremonialne w kształcie zwierząt, skrzynie podróżne, stołki, naczynia na kosmetyki, alabastrowe lampy, kosze na żywność, wino i ziarno. Wszystko to – często zaskakująco codzienne przedmioty – miało towarzyszyć faraonowi w życiu pozagrobowym. Nie tylko Tutanchamon. Nie popełniajcie tego błędu Mam do Was pewną prośbę, bo zauważyłem, że mnóstwo turystów zaraz po wejściu idzie prosto do zbiorów z grobowca Tutanchamona, w ogóle nie patrząc na to co mija po drodze. A to wielki błąd, którego tutaj nie popełnijcie. Łatwo bowiem zapomnieć, że GEM to o wiele więcej niż tylko złoto młodego faraona. Warto więc zatrzymać się na dłużej w pozostałych częściach muzeum, bo to właśnie one budują pełniejszy obraz starożytnego Egiptu. Niesamowita jest wielka klatka schodowa, gdzie ustawiono dziesiątki kolosalnych rzeźb i fragmentów świątyń. Wygląda jak archeologiczna aleja prowadząca przez epoki: mijamy faraonów, bogów, strażników grobowców, monumentalne głowy, fragmenty stel i posągów – i można to wszystko zobaczyć jadąc ruchomym chodnikiem. Równie imponująca jest odbudowana i przeniesiona tu Słoneczna Łódź Cheopsa, pokazana w sposób pozwalający z bliska prześledzić kunszt starożytnych cieśli oraz rytualne znaczenie „statków duszy”. W innych galeriach znajdziecie sekcje poświęcone życiu codziennemu: naczynia, biżuterię, narzędzia, zabawki, elementy wyposażenia domów i świątyń – rzeczy, które przybliżają dawne życie w dolinie Nilu może i lepiej niż najbardziej spektakularne skarby królewskie. Co czeka na zwiedzających po zwiedzaniu? Czekoladki, szale i kuchnia faraonów Kiedy już nacieszycie oko tym przepychem sprzed wieków i wrócicie do teraźniejszości, możecie odpocząć w restauracjach i kawiarniach znajdujących się w muzeum albo zajrzeć do sklepu z pamiątkami – są i ciekawe albumy, także egipskie książki kucharskie, repliki artefaktów, a także czekoladki w kształcie piramid (Japończycy oszaleli na ich punkcie, sam widziałem ich spontaniczne reakcje), poszewki na poduszki czy lniane szale i szaty dobrej jakości. Praktyczne wskazówki dla zwiedzających. Jak uniknąć tłumów i ile kosztuje bilet? W muzeum spędziłem ponad 4 godziny, a mógłbym zostać dłużej – nikt nikogo tu nie popędza, kolekcje można oglądać tak długo, jak się chce. Ile to kosztuje? Cena biletu to 1450 funtów egipskich, czyli ok. 110 zł. Bilet kupiłem przez internet, bo chciałem mieć pewność, że wejdę – muzeum odwiedza teraz dziennie blisko 20 tysięcy osób. Żeby uniknąć tłumów, zarezerwowałem wejście na godzinę 8:30 i to była dobra decyzja. Muzeum dostępne jest dla osób z ograniczona mobilnością. Źródło: gem.eg Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
To najstarsze uzdrowisko w Polsce. Cieplice odwiedził nawet prezydent USA
Bywali tu książęta, królowie, pisarze i prezydent USA. Cieplice, najstarsze polskie uzdrowisko, mają najcieplejsze wody termalne w kraju. Sam sprawdziłem ich dobroczynne działanie!
Wypoczywała tutaj z całym swoim dworem królowa Marysieńka. W Cieplicach bywał książę Stanisław Poniatowski, pruscy królowie, a nawet szósty prezydent USA (1825–1829) John Quincy Adams. Wszyscy przybywali skorzystać z dobroczynnych wód termalnych. Cieplice – najstarsze uzdrowisko w Polsce Położone w sercu Kotliny Jeleniogórskiej Cieplice są najstarszym polskim uzdrowiskiem (tutejsze źródła miały zostać odkryte w 1175 r.). Do tego ma najcieplejsze wody termalne w kraju – ich temperatura dochodzi do 90 st. C. Balneologiczne zabiegi wykorzystywane są w leczeniu reumatyzmu, osteoporozy, a nawet zespołu „suchego oka”. Cieplice są jedynym uzdrowiskiem w Europie, w którym oczy płukane są leczniczą wodą termalną. Zabieg specjalnymi aerozolami mineralnymi trwa kwadrans. Nawilża, odżywia i poprawia ukrwienie zmęczonych pracą przy komputerze oczu. Efekt lepszego widzenia odczuwam już po pierwszym zabiegu. Z taką ostrością wzroku, spacerując po pl. Piastowskim, głównym deptaku uzdrowiska, jeszcze dokładniej widzę detale odrestaurowanych kamienic i pałaców, w tym tego najokazalszego, barokowego, wybudowanego w 1788 r. i do 1945 r. należącego do Schaffgotschów, jednego z najbardziej znanych rodów śląskich. Dziś jest tutaj filia Politechniki Wrocławskiej. Do dawnej rezydencji można jednak zajrzeć i zobaczyć zdobione stiuki, zabytkowe piece czy meble z dawnych lat. A jeżeli lubicie niespieszne spacery, to koniecznie wstąpcie także do dwóch cieplickich parków – Zdrojowego (z fontannami, teatrem zdrojowym i pomnikiem Marysieńki Sobieskiej) i jeszcze piękniejszego Norweskiego, którego nazwa pochodzi od pawilonu wybudowanego na wzór jednej z restauracji w Oslo. To siedziba Muzeum Przyrodniczego. W środku można dowiedzieć się o początkach najstarszego uzdrowiska w Polsce oraz o jego historii. Pozostałości po ogromnej kolekcji rodziny Schaffgotschów pokazują, jaki miała ona wpływ na rozwój tych terenów. W zbiorach muzeum znajdziemy ponad 40 tysięcy różnorodnych eksponatów, w tym barokowe freski z XVII wieku, minerały czy dioramy. Dolina Pałaców i Ogrodów Jeśli zaś mielibyście niedosyt pięknej architektury, to wybierzcie się, tak jak ja, do Doliny Pałaców i Ogrodów. To największe nagromadzenie pałaców w Europie, jest ich tu ponad 30. – Dolina przeżywała czasy największej świetności w XIX w., kiedy to pruska rodzina królewska, jej krewni oraz przyjaciele upodobali ją sobie na miejsce letnich rezydencji. Dzięki temu w bliskim sąsiedztwie powstały pałace otoczone parkami romantycznymi, po których spacerując, można było podziwiać Karkonosze – opisuje Krzysztof Korzeń, przewodnik z Discover Silesia, który towarzyszy mi podczas wycieczki. Po wojnie wiele rezydencji zostało rozkradzionych i zrujnowanych. – Na szczęście zaczęli pojawiać się potomkowie dawnych właścicieli i w nie inwestować, przekształcać np. w hotele – podkreśla Krzysiek. I tak drugie życie zaczęło się m.in. w Pałacu Wojanów, na Zamku Karpniki czy po sąsiedzku, w Pałacu w Łomnicy, w którym nie tylko jest hotel, ale też muzeum pokazujące 300 lat historii tego miejsca. Obejrzeć można jadalnię, sypialnię, pokój dziecięcy z bawialnią, bibliotekę, a nawet salę lekcyjną z lat 60., kiedy tu była szkoła. – To był finał XX-wiecznej historii pałacu. Po tym czasie było z nim tylko gorzej, ale w latach 90. pojawił się wnuk ostatniej właścicielki wraz ze swoją narzeczoną, którzy na nowo zrobili z całego łomnickiego majątku perełkę – dodaje przewodnik. Cieplice Śląskie-Zdrój – informacje praktyczne Cieplice są obecnie częścią miasta Jelenia Góra na Dolnym Śąsku. Na terenie uzdrowiska znajdują się 4 szpitale uzdrowiskowe, 6 sanatoriów, 2 zakłady przyrodolecznicze i przychodnia uzdrowiskowa. Pobliska atrakcja to ruiny zamku Chojnik. Od uzdrowiska to zaledwie 10 minut jazdy autem. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler". Autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o podróżach, miejscach, które odwiedził i restauracjach. Więcej: cessanis.com
Odwiedziłem jedną z najlepszych pizzerii na świecie. Pizza z Pabianic jest pyszna, a jej cena szokuje!
Restauracja Zielona Górka z Pabianic w województwie łódzkim ponownie znalazła się wśród stu najlepszych lokali w rankingu 50 TOP Pizza World – zestawieniu najlepszych pizzerii na świecie. Tym razem zajęła miejsce 94., awansując o trzy pozycje. Najlepszymi pizzeriami świata wybrano I Masanielli z Caserty koło Neapolu i Una Pizza Napoletana z Nowego Jorku.
Spis treści: Moja wizyta w jednej z najlepszych pizzerii świata według 50 Top Pizza Co warto zamówić w Zielonej Górce? Moje trzy pizzowe strzały w dziesiątkę Ceny pizzy w Zielonej Górce zaskakują – pozytywnie! Kilka dni temu właściciele Zielonej Górki, Lilianna i Jędrzej Lewandowscy, wrócili z Neapolu z oficjalnym certyfikatem. „To jest 10. rok naszego istnienia i właśnie kolejny raz spotkało nas wspaniałe wyróżnienie! Jechaliśmy z przygodami – odwołano nam w ostatniej chwili lot do Neapolu i ostatecznie dotarliśmy na czas w odrobinę okrojonym składzie” – napisali w swoich mediach społecznościowych. Moja wizyta w jednej z najlepszych pizzerii świata według 50 Top Pizza 50 Top Pizza World to światowy ranking, który powstał w 2017 roku, kiedy pizza neapolitańska trafiła na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Inspektorzy odbywają anonimowe wizyty w lokalach i nigdy nie wiadomo, ile razy odwiedzają dany lokal. Oceniają m.in. jakość składników, smak i wykonanie ciasta, atmosferę panującą w restauracji i jej wygląd, a także podejście do gości. Postanowiłem więc zostać jednym z nich i wreszcie skosztować jednej z najlepszych pizz na świecie. Nie będę jednak silił się na eksperckie recenzje kulinarne, gdyż kulinarnym ekspertem nie jestem. Jestem zaś „pizza loverem”, i to pochodzącym z Pabianic, przez co do „Zielonej Górki” i jej właścicieli mam sentyment, a więc nie chciałbym być posądzony o stronniczość w swej ocenie. Opiszę zatem, co zjadłem i ile za to zapłaciłem. A było tego sporo, zaś majątku nie wydałem. Lubię takie miejsca jak Zielona Górka, która niczego nie musi udawać. To jedna z atrakcji województwa łódzkiego. Wiadomo, że przyjeżdżając tu, nie przeniesiecie się do hałaśliwego Neapolu, za to spędzicie miło czas w restauracji nieco oddalonej od centrum Pabianic, przy zielonym skwerku, gdzie kiedyś ja z kumplami, a teraz kolejne pokolenia dzieciaków, przesiadują na wagarach. Goście restauracji siedzą zaś przy stolikach w środku lub w ogródku i obserwują dzięki otwartej kuchni, jak pizzaiolo przygotowują pizze. – Mamy bardzo muzykalny zespół, może dlatego funkcjonujemy jak dobra orkiestra. Na Zielonej Górce pizzę w piecu z Neapolu, opalanym drewnem, wypiekają perkusiści, a ciasto robi bluesman. Jedna z kelnerek jest śpiewaczką operową – opowiada gościom Lilianna Lewandowska, która nie tylko ich wita, ale też oprowadza po lokalu, przy okazji wspominając, jak 10 lat temu razem z mężem (oboje są architektami) porzucili dotychczasową karierę, by poświęcić się temu, co kochają najbardziej – dobremu jedzeniu. – Kiedy postanowiliśmy przewrócić nasze życia do góry nogami dla pizzy i wartości tradycji za nią stojącej, marzyliśmy tylko o zrobieniu dobrej pizzy. Zaczynaliśmy w garażu, na małych piecykach, a pierwszego dnia mieliśmy przygotowane może osiem kulek ciasta czekających na gości. Dzisiaj wypiekamy 500 pizz dziennie – zdradza Lilianna. Co warto zamówić w Zielonej Górce? Moje trzy pizzowe strzały w dziesiątkę Zaglądam do menu. Wybór pizz jest oszałamiający – doliczyłem się kilkudziesięciu pozycji. Do tego są one pogrupowane według składników, a każda opatrzona dopiskami takimi jak: „hit”, „top5”, „new”, „napoli”, „classic”, „felicita”. Za pierwszym razem trudno mi się zdecydować na jedną pizzę, dlatego zjadłem trzy – tłumacząc sobie, że nie wiadomo, kiedy tu wrócę, a na stolik trzeba czekać nawet kilka tygodni. Za namową Lilianny wybieram jako pierwszą białą pizzę neapolitańską o nazwie Sorrentina – z mozzarellą di bufalą, serem Parmigiano Reggiano, bazylią i plastrami cytryny, które dla moich kubków smakowych okazują się najbardziej zaskakującym dodatkiem – niezwykle orzeźwiającym w ciepły letni dzień. I choć po tym doznaniu kulinarnym mogłem powiedzieć basta, to jednak łakomstwo – jak zwykle – wzięło górę. Tak więc na moim stoliku pojawiły się dwie kolejne pizze: Nduja – z pikantną kalabryjską, płynną kiełbasą i cebulą (uwielbiam to zestawienie), Margherita Piennolo – z mozzarellą i pomidorkami piennolo, o charakterystycznym, lekko śliwkowatym kształcie i szpiczastym wierzchołku, rosnącymi na zboczach Wezuwiusza. Na tę ostatnią pizzę na pewno jeszcze wrócę do Zielonej Górki. Ceny pizzy w Zielonej Górce zaskakują – pozytywnie! Tym bardziej, że na pizzę nie wydałem majątku: Sorrentina kosztowała 42 zł, Nduja – 59 zł, a Margherita Piennolo – 39 zł. I tu brawa dla właścicieli, bo w menu można nawet znaleźć pizze za 29 zł (np. Pizza Marynarzy czy Mastunicola), a ceny najdroższych pozycji – takich jak: Prosciutto Crudo z dojrzewającą szynką, Fico z konfiturą figową i gorgonzolą, czy smażona na oleju, a następnie zapiekana w ogniu pizza Montanara z wędzoną neapolitańską mozzarellą – nie przekraczają 70 zł. Potwierdzam: w Zielonej Górce naprawdę chodzi o dobre jedzenie za przyzwoite pieniądze. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
„Do Kapsztadu zabrałem tylko jedną koszulkę” Michał Cessanis radzi, jak pakować walizkę
Pakowanie na wyjazd nie musi być frustrujące. Michał Cessanis, znany podróżnik i dziennikarz National Geographic Traveler, zdradza, jak przez lata uprościł ten proces do perfekcji. Poznaj praktyczne porady Michała , które sprawdzą się przy każdej podróży – od Azorów po Kapsztad.
Spis treści: Jak wyglądało moje pakowanie kiedyś? Lista to podstawa Pakowanie zaczynam od chaosu Trik, który ratuje w razie zguby bagażu Pakowanie bagażu może wydawać się banalne, ale gdy zaczynamy planować podróż – niezależnie od tego, czy to city break, trekking czy wakacje nad morzem – szybko okazuje się, że to wyzwanie logistyczne. Co zabrać, żeby niczego nie zabrakło? Jak zmieścić się w małej walizce, szczególnie przy zmiennej pogodzie lub z planem na różne aktywności? Ten temat zna od podszewki Michał Cessanis, który przez lata wypracował własny sposób na pakowanie – oparty na prostych zasadach, praktycznych trikach i osobistych doświadczeniach. Jak wyglądało moje pakowanie kiedyś? Pakowanie było dla mnie pestką – przez wiele lat życia na walizkach, a właściwie na małej walizce kabinowej, a potem jedynie z podręcznym plecakiem. Trzymałem się prostej zasady trzech sztuk: skarpetki, majtki, koszulki, spodnie – wszystko po trzy. Jedna rzecz w użyciu, druga czysta, trzecia suszy się po praniu. To najlepszy sposób na podróżowanie z małym bagażem podręcznym. Ale z czasem zauważyłem, że im więcej mam za sobą kilometrów, tym... pakuję się gorzej. Coraz częściej kusi mnie, by zabrać więcej ulubionych rzeczy. I już nie podróżuję tylko z plecakiem, lecz z „kabinówką”. Powód? Uwielbiam lokalne jedzenie – sery, wędliny, przyprawy, słodycze – i chętnie przywożę je z podróży. Dzięki nim wracam wspomnieniami do smaków Bolonii, aromatycznego Stambułu czy roztańczonej Grecji. Lista to podstawa Zdarza się, że w walizce mam znacznie więcej niż planowałem. Dlatego zawsze robię listę rzeczy, które muszę zabrać. Wszystko zależy od rodzaju wyjazdu. Lecąc na Azory i zdobywając szczyt Pico, potrzebowałem tylko odzieży trekkingowej – szybkoschnące koszulki, spodenki, bluza, kurtka przeciwdeszczowa, dobre buty. Całość zmieściłem do małego plecaka. Inaczej jest, gdy planuję różne aktywności i chcę wieczorem iść do restauracji. Nie chcę czuć się, jakbym nadal był „na szlaku”. Dlatego sztuka upychania bagażu to dziś dla mnie większe wyzwanie niż kiedyś. Pakowanie zaczynam od chaosu Wyciągam wszystko z szafy: dziesiątki koszulek, spodni, bielizny, butów. Pozwalam im poleżeć na kanapie. Potem je selekcjonuję. Mam już plan – wiem, ile dni spędzę aktywnie, ile na plaży. Najpierw pierwsza selekcja. Potem druga, czasem trzecia. Kompresyjne organizery bardzo w tym pomagają – ubrania roluję, dzięki czemu się mniej gniotą i zajmują mniej miejsca. Zazwyczaj biorę dwie pary butów: jedne letnie z siateczki i drugie – nieprzemakalne. Do tego mała kosmetyczka z podstawowymi kosmetykami: pasta, krem z filtrem, antyperspirant, miniaturowy żel pod prysznic. Mam też materiałowe woreczki na ładowarki, kable, przejściówki i leki – często wkładam je w buty, by maksymalnie wykorzystać miejsce. Trik, który ratuje w razie zguby bagażu Podzielę się prostym patentem: jeśli podróżuję z bagażem nadawanym, zawsze do podręcznego plecaka wkładam kąpielówki, tiszert i spodenki. Po co? Bo bagaż może zaginąć. Mój zaginął np. w Kapsztadzie. Wysiadłem z samolotu w dresie, tiszercie i bluzie. Zgłosiłem zgubę, po czym ruszyłem na lokalny targ. Od miłej starszej pani kupiłem dwie bransoletki – i wiecie co? Ucieszyłem się jak dziecko. Pomyślałem wtedy, że większość ubrań zabranych „na wszelki wypadek” była mi niepotrzebna. Znów wróciłem do zasady trzech sztuk. Najprostsze rozwiązania są najlepsze. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
Buenos Aires – to jedno miasto sprawiło, że poczułem się jak u siebie
Buenos Aires to miasto pełne zmysłów, tanga i smaków. Autor artykułu zdradza, dlaczego właśnie tutaj poczuł się jak u siebie i co sprawiło, że zakochał się w argentyńskiej stolicy.
Spis treści: San Telmo – serce Buenos Aires i tanga Mercado San Telmo – tango smaków i historii La Boca – kolorowe dziedzictwo i narodziny tanga Palermo i Recoleta – uczta zmysłów i smaków Patrz partnerce prosto w oczy, a nie pod nogi. Nie możesz unikać kontaktu wzrokowego, to niezwykle ważne i to nie tylko w tangu – Carolina Bonaventura, choreografka i właścicielka szkoły tańca Mariposita w dzielnicy San Telmo, uważnie śledzi każdy mój ruch i gest podczas pierwszej lekcji tanga. Moja partnerka Mary Lescano, tancerka jak z obrazka, tłumaczy mi zaś i pokazuje podstawowe kroki najbardziej zmysłowego tańca na świecie. Wyjaśnia, w jaki sposób mam ja trzymać, jak układać stopy i dłonie, jak blisko niej być, by wyczuwać każdy ruch i za nią podążać. Myślałem, ze łatwiej mi pójdzie, zwłaszcza ze tańczę całe życie. Ale przecież tango to nie są jakieś tam podskoki i szybie obroty, jak na dyskotekach czy rodzinnych imprezach, na których zawsze jestem wodzirejem. Tu liczą się precyzja, technika, a przede wszystkim kontakt z partnerka czy partnerem. Próbuję więc najpierw niezdarnie, a z każdą minutą coraz lepiej łączyć te wszystkie elementy, by po półtorej godziny usłyszeć od Caroliny i Mary, ze nie jest źle. – To co, jutro znów widzimy się na lekcji? – usłyszałem. I tak mijały mi popołudnia w Buenos Aires. San Telmo – serce Buenos Aires i tanga Mariposita to jedna z wielu szkół tanga w San Telmo, najstarszej dzielnicy Buenos Aires, pełnej artystów, antykwariatów, galerii sztuki, butikowych hoteli, restauracji i barów z historia. Miałem szczęście, ze tu właśnie zamieszkałem, i to po sąsiedzku ze szkołą tanga. Carolina prowadzi ja od 18 lat w ponad stuletniej kamienicy, która zamieniła na niezwykle klimatyczne miejsce. Zaczynała od jednej sali treningowej, dziś są już dwie, do tego wygodne, przestronne pokoje dla gości, którzy chcieliby w szkole zamieszkać, oraz z rozległym patiem, na którym przed lub po zajęciach można napić się kawy – i to w międzynarodowym towarzystwie. W mojej grupie mam dwie Japonki, seniorów z Niemiec, Francuzkę i parę chłopaków z Portugalii. Wszyscy, tak jak ja, przylecieli do Buenos, by – co tu dużo mówić – pójść w tango i to nie tylko w szkole. Mercado San Telmo – tango smaków i historii Buenos Aires to miasto pełne zmysłów, spojrzeń, flirtów. Miasto, w którym doprawdy nikogo nie obchodzi, z kim chodzisz za rękę, do kogo właśnie się przytulasz albo z kim całujesz się na ulicy. Nikt nie zwraca uwagi na to, jak jesteś ubrany, co jesz i dlaczego nagle tańczysz. Na chodniku, w parku, na ulicy czy w knajpie. Tak, zdarzyło mi się tańczy w różnych publicznych miejscach, np. takich jak Mercado San Telmo, moim ulubionym miejscu w Buenos. Bywałem tutaj często, a pora nie miała znaczenia. Bo ten targ istniejący od 1897 r. to najlepsze miejsce, by pójść w tango z argentyńską kuchnia. Powstał, gdy do Buenos zaczęli napływać tłumnie emigranci z Włoch, Hiszpanii, Niemiec i Francji. Pobudowano wówczas hale targowa, w której mogli robić zakupy. Do dziś zachowały się oryginalne belki, łuki, kolumny, szklany dach oraz wielka kopuła na środku hali. La Boca – kolorowe dziedzictwo i narodziny tanga Pewnego dnia wybrałem się do La Boki, starej dzielnicy portowej, którą najpierw w XVI w. zasiedlali kolonizatorzy, a na przełomie XIX i XX w. wspomniani emigranci ze Starego Kontynentu, zwłaszcza Włosi, którym to miejsce zawdzięcza swój wygląd. To w tutejszych podłych tancbudach i domach publicznych narodziło się ok. 1900 r. tango argentyńskie – najpierw tańczyli je mężczyźni, umilając sobie czas w kolejce do prostytutek. Sam taniec na początku uchodził za obrazoburczy, głośno krytykowany przez Kościół katolicki i nieakceptowany przez wyższe klasy. Dziś trudno uwierzyć, że wokół tanga rozgorzała międzynarodowa dyskusja. I że było ono potępiane przez papieża Piusa X czy niemieckiego cesarza Wilhelma II. W La Boce można zobaczyć uliczne pokazy tanga, jednak jest to marne show stworzone pod turystów, dla których bardziej od tańca liczy się selfie z tancerką czy tancerzem. Palermo i Recoleta – uczta zmysłów i smaków Wieczorami, po południowych lekcjach tanga, bywałem w Palermo, największej dzielnicy Buenos Aires, w której głównie przesiadywałem w świetnych restauracjach. German i Pedro mają aż siedem restauracji. Najnowsza to Jose de Carne. Patrząc, jak ogromne porcje są w niej serwowane, od razu poprosiłem kelnera o menu degustacyjne, choć i nim najadłyby się pewnie i cztery osoby. Na przystawki – orzeźwiająca straciatella, gorgonzola i melon, pâté z kurzych wątróbek, kalmary w sosie chorizo. A później steki i jagnięcina, które szefowie kuchni przygotowywali na żywym ogniu. A ponieważ Argentyńczycy uwielbiają słodkie, na deser był flan z dulce de leche, słynnym mlecznym karmelem. źródło: National Geographic Traveler
„Nie śpij, bo przegapisz!” – jak recepcjonistka wciągnęła mnie w wir Mardi Gras w Sydney
Sydney atrakcje potrafią zaskoczyć nawet najbardziej doświadczonych podróżników. Wystarczyła krótka rozmowa z recepcjonistką, bym – po niemal 30 godzinach w podróży – zamiast odpoczynku, trafił na największą imprezę na południowej półkuli.
Spis treści: Tęczowe szaleństwo na ulicach Sydney – jak wygląda Mardi Gras? Jak wygląda wspinaczka na Sydney Harbour Bridge? Zielone oblicze Sydney – gdzie odpocząć wśród kawiarni i kolonialnej architektury? Papugi na parapecie i spotkania z kakadu – dzikie Sydney z bliska Od portu po ogrody – jak Sydney budzi się do życia o poranku? Zielony raj i białe żagle – spacerem od ogrodu botanicznego do Opery The Rocks – zabytkowa dzielnica Sydney, która skradła mi serce Bondi czy Mandly – która plaża w Sydney naprawdę robi wrażenie? Gelato, luz i „no worries" – smak życia w Manly Beach Pożegnanie z widokiem – Sydney, do którego chce się wracać To miasto biegaczy, hałaśliwych papug, ikonicznej opery, szalonej zabawy i wiecznych wakacji.Wystarczyły dwa zdania wypowiedziane przez recepcjonistkę niewielkiego hotelu w dzielnicy Potts Point, gdzie zatrzymałem się na kilka dni, bym trafił w sam środek gigantycznej imprezy, choć po 27 godzinach w podróży do Australii marzyłem jedynie o wygodnym łóżku. Tęczowe szaleństwo na ulicach Sydney – jak wygląda Mardi Gras? – Przyleciałeś do Sydney w idealnym momencie, bo właśnie odbywa się parada z okazji Mardi Gras, to nasz tęczowy karnawał, największy na południowej półkuli. Szkoda czasu na sen, idź i baw się! – zachęciła mnie Peggy, od której właśnie dostałem klucz do pokoju. I wierzcie mi lub nie, ale w tym momencie zapomniałem o zmęczeniu, bo dobrej zabawy nie odmawiam nigdy. Ta noc okazała się absolutnym szaleństwem. Mardi Gras jest bowiem największym świętem społeczności LGBTQIA+ w Australii. Ten karnawał odbywający się na przełomie lutego i marca, a obchodzony w tym roku po raz 47., od lat przyciąga dziesiątki tysięcy uczestników, którzy przez dwa tygodnie mają jeden cel: wybawić się za wszystkie czasy i pokazać, jak kolorowa, otwarta i kreatywna jest społeczność, która od pierwszego marszu w 1978 r. walczyła o prawa mniejszości seksualnych (od 2018 r. w Australii legalne są małżeństwa osób tej samej płci). W kulminacyjnej paradzie idącej m.in. przez Oxford Street, ulicy będącej właśnie w dzielnicy Potts Point, bierze udział ponad 12 tys. osób ogłaszczanych przez jeszcze większy międzynarodowy tłum tańczący, wznoszący toasty i cieszący się chwilą. Jak wygląda wspinaczka na Sydney Harbour Bridge? Lepszego początku mojej australijskiej przygody nie mogłem więc sobie wymarzyć. I choć na paradzie nie zabawiłem zbyt długo i zamiast napojów wyskokowych piłem tylko wodę (przysięgam z ręką na sercu), to następnego dnia rano i tak musiałem dmuchnąć w alkomat. Zresztą nie ja jedyny. Chciałem bowiem spojrzeć na miasto ze szczytu Sydney Harbour Bridge, mostu ikonicznego, zazwyczaj pokazywanego na zdjęciach do pary ze słynnym budynkiem Opery. Stojący od 1932 r. nad zatoką Port Jackson, mający ponad kilometr długości i wysoki na 134 m łukowaty most nazywany przez Australijczyków gigantycznym wieszakiem na ubrania jest przeprawą samochodową, kolejową i pieszą łączącą centralną dzielnicę biznesową z północnym wybrzeżem miasta. Można się tutaj wybrać na spacer albo tak jak ja – wejść na najwyższy punkt konstrukcji. Żeby tego jednak dokonać, trzeba poddać się badaniu alkomatem wykonywanym przez pracowników Bridge Climb Sydney, firmy organizującej wspinaczkę na most. Sprawdzanie stanu trzeźwości kilkunastoosobowej grupy było początkiem przygotowań do wejścia. Przewodnik rozdał nam kombinezony chroniące przed wiatrem, do których karabińczykami mieliśmy następnie przypięte: czapeczki, chusteczki z mikrofibry do ocierania potu z czoła, okulary przeciwsłoneczne, a także słuchawki, dzięki którym słyszeliśmy jego polecenia. Była też linka bezpieczeństwa, którą wpięci zostaliśmy w specjalną prowadnicę, a zanim zrobiliśmy pierwszy krok na moście, czekał nas jeszcze symulator, w którym ćwiczyliśmy wejścia i zejścia po stromych schodkach – przy okazji sprawdzana była nasza kondycja. Nie mogliśmy też mieć ze sobą telefonów czy aparatów fotograficznych (na wypadek gdyby sprzęt komuś wypadł) – zdjęcia i filmy wykonywał dla nas przewodnik. Wreszcie wyruszyliśmy, pokonując łącznie ponad 200 schodów, a także będące między stromymi drabinkami pomosty, by stanąć na szczycie „wieszaka” i wypowiedzieć głośne WOOOOOW. Zielone oblicze Sydney – gdzie odpocząć wśród kawiarni i kolonialnej architektury? Mogliśmy objąć wzrokiem całe Wielkie Sydney, obszar metropolitalny położony malowniczo nad Port Jackson, zatoką będącą największym na świecie naturalnym portem, rozciągającą się na powierzchni ponad 50 km². Z góry zobaczyłem, że to zielone miasto na wodzie, z zatoczkami, marinami, wieżowcami w części biznesowej, kilkudziesięcioma plażami, niewielkimi promami ułatwiającymi podróż do wielu pięknych miejsc i niezwykle kameralnymi dzielnicami, tak jak moja Potts Point – pierwsze zaplanowane przedmieście w Australii. Spokojne, z mnóstwem restauracji, starą kolonialną architekturą zatopioną w zieleni, antykwariatami, butikami vintage, księgarniami i kawiarniami, w których podawane jest na ciepło pyszne ciasto bananowe z rozpływającym się na nim lekko solonym masłem. Miałem to szczęście, że jedna z takich właśnie kawiarni znajdowała się dosłownie naprzeciwko mojego hotelu Macleay, podobnie jak przystanek autobusu 311, którym mogłem dojechać w okolice Circular Quay, nabrzeża z przystanią promową. I o ile do kawiarni zaglądałem codziennie na lekkie śniadanie z mocną kawą, o tyle z autobusu skorzystałem raz, a może dwa. Wolałem po mieście spacerować i tak obserwować codzienne życie. Papugi na parapecie i spotkania z kakadu – dzikie Sydney z bliska Wstawałem wcześnie i to nie z własnej woli, lecz przez wrzeszczące o poranku papugi siadające na parapecie mojego hotelowego pokoju.Przyznaję, za każdym razem była to nieco szokująca pobudka, lecz chwilę po otwarciu oka brałem do ręki aparat fotograficzny i nagrywałem te wspaniałe ptaki. Mój parapet upodobały sobie lorysy tęczowe, z niebiesko-żółtymi łebkami, pomarańczowo-niebieskimi podbrzuszami oraz zielonymi skrzydłami i ogonami. Trudno było oderwać od nich wzrok, podobnie jak od spotykanych już podczas spacerów większych od lorys kakadu żółtoczubych i sinookich oglądanych w Królewskim Ogrodzie Botanicznym, przez który biegła moja codzienna trasa spacerowa do Opery i w okolice Sydney Harbour Bridge. Od portu po ogrody – jak Sydney budzi się do życia o poranku? Po drodze do ogrodu mijałem najpierw Finger Wharf, zabytkowy port i terminal pasażerski z 1916 r. w dzielnicy Woolloomooloo. Uznawany jest on za najdłuższe na świecie nabrzeże zbudowane z drewnianych pali (400 m długości), a dziś mieszczące w dawnych dokach hotel i restaurację. Dalej były eleganckie jednopiętrowe apartamentowce i ścieżka prowadząca do Domain, ogromnego, zajmującego powierzchnię ponad 30 ha zielonego terenu w dzielnicy biznesowej, gdzie odbywają się regularnie koncerty, festiwale i inne plenerowe imprezy.Po chodnikach wśród rozłożystych platanów widziałem najpierw kilku, potem kilkunastu, kilkudziesięciu, aż wreszcie kilkuset biegaczy, którzy uprawiali poranny jogging. W Królewskim Ogrodzie Botanicznym, do którego od strony Domain prowadziła żeliwna furtka, było ich jeszcze więcej. Pierwszego dnia myślałem, że w Sydney odbywają się jakieś biegowe zawody. Byłem jednak w błędzie, bo dla sydnejczyków aktywne wejście, a raczej wbiegnięcie w dzień, to norma. Podobnie zresztą jak jazda na rowerze tuż po wschodzie słońca, kiedy latem i wczesną jesienią o tej porze dnia znośne są jeszcze temperatury. Widziałem też spacerowiczów, którzy wyciągając dłonie z orzeszkami, liczyli na to, że może skuszą się na nie kakadu. Te jednak latały między drzewami, spacerowały po trawie, ale orzeszki jakoś ich nie interesowały. Zielony raj i białe żagle – spacerem od ogrodu botanicznego do Opery W założonym w 1816 r. Royal Botanical Garden, określanym mianem najstarszej instytucji naukowej w Australii, często robiłem sobie nieco dłuższą przerwę na drugie śniadanie lub mały lunch.I cieszyłem oko soczystą zielenią – teren podzielony na 15 ogrodów tematycznych jest domem dla ponad 27 tys. roślin. I tak, zupełnie niespiesznie, dochodziłem do budynku Opery, którą fotografowałem o różnych porach dnia, by zobaczyć, jak prezentują się ogromne białe żagle, czy też muszle, a więc jej słynny dach.Budowa zaprojektowanego przez duńskiego architekta Jorna Utzona, a wykonanego z betonu, stali i szkła gmachu trwała aż 14 lat (1959–1973). Stanął na półwyspie Bennelong Point, w miejscu nieczynnej zajezdni tramwajowej. Oglądałem go jednak tylko z zewnątrz, bo przez cały pobyt w Sydney nie udało mi się upolować biletów na zwiedzanie Opery od zaplecza, a tym bardziej na przedstawienie – wyprzedano je wiele dni naprzód.Nie czułem się tym jednak zawiedziony, bo samo spojrzenie na architektoniczne dzieło wpisane na listę UNESCO jest już sporym przeżyciem. The Rocks – zabytkowa dzielnica Sydney, która skradła mi serce Ale to nie okolice Opery z bardzo drogimi kawiarniami skradły moje serce, lecz dzielnica The Rocks, jedna z najstarszych części Sydney.Docierałem do niej krótkim spacerem z Circular Quay, a potem znikałem na kilka godzin w wąskich brukowanych uliczkach z zabytkowymi kolonialnymi budynkami, galeriami sztuki, sklepami z opalami australijskimi, muzeami i butikami z wyrobami lokalnych artystów. Ci w każdy weekend na odbywającym się tutaj targu sztuki (The Rocks Markets) wystawiają swoje prace. A na stoiskach z jedzeniem kosztowałem kuchni z całego świata.Potem zaś wsiadałem na prom i płynąłem na moją ulubioną plażę. Bondi czy Manly? Która plaża w Sydney naprawdę robi wrażenie? Słynna Bondi Beach, o której w przewodnikach przeczytacie, że to punkt obowiązkowy podczas zwiedzania Sydney, nie zrobiła na mnie wielkiego wrażenia, dlatego też byłem na niej tylko raz. Łatwo tu dotrzeć autobusem, co też uczyniłem. Faktycznie, plaża jest długa na kilometr i piaszczysta, fale spektakularne, z czego korzysta wielu surferów, jednak zawiodłem się jej otoczeniem, a zwłaszcza słabymi knajpami ze średniej jakości jedzeniem. Dlatego popłyńcie na „moją” Manly Beach, znacznie bardziej klimatyczne miejsce, do którego podróż promem z Circular Quay zajmuje niecałe pół godziny. Gelato, luz i „no worries” – smak życia w Manly Beach Gdy wysiądziecie na przystani, wejdziecie na Corso, główny deptak przedmieścia Manly, z niską zabudową, restauracjami, sklepami i lodziarniami, w tym tą według mnie najlepszą – Anita Gelato. Tuż po wejściu zachwyca pastelowym różowo-miętowo-złotym wnętrzem, następnie przyjemną obsługą w wakacyjnych nastrojach, aż wreszcie lodami, których smaków (rotacyjnie) jest tu łącznie aż 150! Moje kubki smakowe zwariowały na punkcie tych z solonymi orzechami nerkowca i arbuzowych ze świeżą miętą. W tym słodkim momencie dnia nie byłem jednak sam, lecz z Mattem Przybyłą, Polakiem, który w Sydney mieszka od kilkunastu lat i jest przewodnikiem organizującym zwiedzanie szyte na miarę (sydneyprive.com.au). – Mieszkam trzy plaże od Manly Beach, a moje życie od chwili, kiedy przybyłem do Australii, niezwykle się uspokoiło. Tutaj naprawdę żyje się na luzie, mam poczucie, że jestem ciągle na wakacjach, choć przecież prowadzę firmę i bywają dni, że jestem bardzo zajęty. Ale chwile, kiedy na poranny spacer i kawę wychodzę z dzieciakami i żoną na plażę, a dopiero potem zaczynam intensywny czas, dają mi mnóstwo energii. Podobnie jak biegaczom z ogrodu botanicznego, którzy tak cię zachwycili. Australijczycy doskonale wiedzą, na czym polega balans w życiu. Ja zresztą już też to wiem. I to ich powiedzenie „no worries” słyszane tak często, nieprzejmowanie się pewnymi sprawami wchodzi w krew – opowiada Matt. Pożegnanie z widokiem – Sydney, do którego chce się wracać Z lodziarni zdążyliśmy się przesiąść na statek Captain Cook, by ostatni raz – w moim przypadku – spojrzeć na miasto na wodzie, most i Operę mieniącą się w ciepłym popołudniowym słońcu. Australijskie ikony podziwialiśmy najpierw z restauracji, siedząc przy stoliku nakrytym białym obrusem, delektując się owocami morza i popijając szampana, a potem już z górnego otwartego pokładu. Wtedy obiecałem sobie, że to wcale nie będzie ostatni raz, kiedy na żywo widzę ten pocztówkowy obrazek. Źródło: National Geographic Traveler Polska Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
Lubelskie na lato: noc w wiatraku, domowe naleśniki i… podróż w czasie.
Są miejsca, które przenoszą w czasie – do epoki hrabiów, ale też do dzieciństwa i do smaków, które znaliśmy tylko z niedziel u babci. Oto moje trzy odkrycia na Lubelszczyźnie, którymi chcę się z Wami podzielić.
Spis treści: W pokoju księżniczki Naturalny spokój W majątku hrabiego Sześć łazienek i drewniane lodówki Brama do przeszłości Były tak pyszne, że po spróbowaniu jednego, na talerz nałożyłem sobie jeszcze kilka. Domowe naleśniki z twarogiem słodzonym cukrem pudrem i z dodatkiem jagodowej konfitury. Z każdym kęsem wracałem do wspomnień z dzieciństwa, kiedy najpierw babcia, a potem mama zawsze w niedzielę smażyły dla mnie i dla mojej siostry naleśniki. Teraz też była niedziela, z kuchni dochodziły zapachy jedzenia, a ja siedziałem przy stole pokrytym kolorowym obrusem na werandzie starej plebanii. Wcinałem cieniusieńkie placki i cieszyłem się na samą myśl, że nie mam na dziś żadnych planów, że nigdzie nie muszę gonić. A nawet gdyby było inaczej, pewnie wszystkie spotkania bym i tak odwołał, by jak najwięcej czasu spędzić w Zaborku w województwie lubelskim, gdzie Pojechałem tam zasmakować spokojniejszego życia. Ta niedziela była dokładnie taka, jaką sobie wymarzyłem: leniwa, z książką w hamaku, relaksem w saunie i w bani z zimną wodą, przechadzką boso po trawie, wąchaniem kwiatów oraz wypatrywaniem pszczół i motyli. W pokoju księżniczki Tego dnia wstałem wyjątkowo wypoczęty, choć nad ranem zbudziły mnie śpiewy ptaków. Nie spieszyłem się jednak ze wstaniem z łóżka. Zamiast tego uważnie przyglądałem się pokojowi księżniczki, w jakim zamieszkałem na ostatnim piętrze stuletniego wiatraka „Koźlaka”. Wiekowy obiekt został przeniesiony do Uroczyska Zaborek ze wsi Zaczopki. Oryginalnie stał na niewielkiej górce pośrodku miejscowości. Był widoczny z drogi biegnącej od Janowa Podlaskiego w stronę Terespola. Dziś stoi na ukwieconej łące w pobliżu innych zabytkowych budynków, jakie właściciele uroczyska przez blisko dziesięć lat sprowadzali z różnych części Lubelszczyzny i Podlasia. Można tam oglądać m.in. bielony dworek pamiętający czasy powstania styczniowego, dawną plebanię z 1880 roku, drewniany kościół przeniesiony ze wsi Choroszczynki (teraz jest w nim sala konferencyjna), do tego zaścianek i leśniczówkę – we wszystkich domach można zamieszkać. I tak znalazłem się w wiatraku, w pokoju, który jako pierwsza zamieszkała przed laty Alia, księżniczka Jordanii. Możemy się domyślać, że i ona – podobnie jak inne sławy z całego świata zatrzymujące się w Zaborku (m.in. Charlie Watts z The Rolling Stones z żoną Shirley) – przyjeżdżała do Janowa Podlaskiego na aukcje koni arabskich. Shirley Watts na corocznych aukcjach Pride of Poland zostawiała miliony euro. Na pamiątkę pobytu w uroczysku gwiazdy sadziły drzewa, które dziś są jedną z atrakcji tego miejsca. Dla mnie największą jest jednak wiatrak. Z drewnianymi skrzypiącymi schodami, ze skrzydłami, które słychać przy każdym silniejszym podmuchu wiatru i z moim pokojem na poddaszu, gdzie w salonie nad dużym biesiadnym stołem wisi ogromne młyńskie koło, a na antresoli znalazło się przytulne miejsce do spania. Naturalny spokój Kiedy się przebudziłem, pomyślałem, że księżniczka Alia musiała być zachwycona widokiem z okien na ciągnące się po horyzont pola, łąki i lasy Parku Krajobrazowego „Podlaski przełom Bugu”. Właśnie w jego granicach znajduje się uroczysko stworzone przez Lucynę i Arkadiusza Okoniów. Wspierają ich w tym mama pani Lucyny, Jadwiga, a także córka Kasia (porzuciła pracę w korporacji) z zięciem Tomkiem. – Na początku lat 90. zaczęliśmy skupować ziemię, marzyło nam się gospodarstwo rolne, jednak szybko okazało się, że to ziemia tak marna, że mało co na niej wyrośnie. Gdy zorientowaliśmy się, że raczej dostaniemy garba na plecach, niż zarobimy na rolnictwie, zupełnie przypadkowo zajęliśmy się turystyką. Po prostu chcieliśmy przyjmować gości szukających wyciszenia. Okazało się, że w okolicy jest sporo starych chat, które marniały i były na sprzedaż za grosze. Zaczęliśmy je skupować, rozbierać numerując każdy element, a potem stawiać u nas. A było gdzie, bo teren Zaborka to ponad 70 hektarów. Tak powstał swego rodzaju dziwoląg skansenowo-hotelowy jak ja go nazywam – śmieje się Arkadiusz Okoń, który oprowadza mnie po rodzinnych włościach. Po przeniesieniu dworka, plebanii, wiatraka, Okoniom zamarzyło się kupienie kościoła, by jakoś domknąć całość budynkiem, który zawsze był najładniejszy we wsi. – Pewnego dnia handlarz meblami z Terespola przyjeżdża i mówi: jest kościół do kupienia. Pojechaliśmy z córką go zobaczyć i wiedzieliśmy, że musimy brać (we wsi stanęła nowa świątynia z cegły), bo to nie bułki w supermarkecie, które dostać można codziennie. I za 7 tysięcy złotych kupiliśmy od księdza kościół – dodaje pan Arek. Zatrzymujemy się przy polu, na którym bieli się gryka, miododajna facelia już zakwitła na fioletowo, a gospodarz, kiedy za chwilę skończymy nasz spacer, wróci do orania pola, na którym wyrosną dynie dla gości przyjeżdżających jesienią. Mnie zaś zachęcał, bym wybrał się na szlaki spacerowe, albo pojeździł rowerem, bo trasy w parku krajobrazowym są malownicze, a pogoda idealna. Miałem jednak inny plan na resztę dnia: odpoczynek w i nad basenem na skraju lasu z widokiem na tańczące na wietrze zboże. W majątku hrabiego Następnego dnia opuściłem jednak Zaborek, obiecując sobie, że wrócę tam wczesną jesienią – na grzybobranie. Jechałem w stronę Kozłówki, do jednego z najlepiej zachowanych pałaców w Polsce, nazywanego klejnotem Lubelszczyzny, położonego w sąsiedztwie Kozłowieckiego Parku Krajobrazowego. Założony w pierwszej połowie XVIII w., przebudowany na przełomie XIX i XX w. przez hrabiego Konstantego Zamoyskiego, zachwyca doskonale zachowanymi wnętrzami w stylu Cesarstwa Francuskiego, jak i wyposażeniem, które w aż 70 procentach jest oryginalne. Zobaczyć więc można: meble, obrazy, ceramikę, szkło, obrusy, adamaszkowe i aksamitne haftowane lambrekiny, kotary, tkaniny dekoracyjne, zegary i rzeźby. Mam ogromne szczęście, bo jestem tu na początku lata. Właśnie wtedy do pałacu przyjeżdża na odpoczynek hrabina Jadwiga Inka Zamoyska, córka ostatnich właścicieli Kozłówki – Jadwigi z Brzozowskich i Aleksandra „Leszka” Zamoyskich. Jest malarką, tworzy w stylu impresjonizmu. W pałacowym parku organizuje plener, w którym po wcześniejszym zapisaniu się może wziąć udział każdy miłośnik krajobrazów, sztalugi i pędzla. My jednak spotykamy się przy filiżance herbaty, po której wspólnie oglądamy pałacowe salony, sypialnie, gabinety. Sześć łazienek i drewniane lodówki – W tym pałacu jest dokładnie wszystko tak, jak w chwili, kiedy mama go opuszczała. Ja w przeciwieństwie do trojga mojego rodzeństwa nie urodziłam się już w Kozłówce, lecz w Kanadzie, do której po II wojnie światowej wyemigrowali rodzice – opowiada Jadwiga Inka Zamoyska mieszkająca obecnie w Stanach Zjednoczonych. W pałacu bywa jednak częstym gościem. W ubiegłym roku przekazała Muzeum Zamoyskich wiele cennych rodzinnych pamiątek, m.in. dokumenty, zdjęcia, listy, modlitewnik dziadka, a także rycinę z wizerunkiem Chrystusa, która była ślubnym prezentem dla jej rodziców. Podczas spaceru hrabina opowiada o Konstantym Zamoyskim, który był wizjonerem. To on zmienił pałac w Kozłówce w nowoczesną rezydencję z wodociągiem, kanalizacją i sześcioma łazienkami z ciepłą wodą. Była też winda do dostarczania dań z kuchni do jadalni, drewniane lodówki napełniane lodem zbieranym zimą ze stawów i przechowywanym w piwnicach oraz piece kaflowe do ogrzewania pokoi. Jest i kaplica wzorowana na kaplicy królewskiej w Wersalu, gdzie kończymy nasz spacer. Zanim zasiądę do obiadu w znajdującym się na terenie pałacu bistro „u Szafiarki”, zaglądam jeszcze do dawanej powozowni oraz stajni remontowej, gdzie działa Galeria Sztuki Socrealizmu – pierwsza taka w Europie. Dlaczego powstała w Kozłówce? – Kilka lat po wojnie w pałacu urządzono Centralną Składnicę Muzealną Ministerstwa Kultury. Po 1956 r., kiedy socrealizm zaczął odchodzić do lamusa, do tutejszych magazynów zwożono z całej Polski rzeźby i obrazy wychwalające komunizm – słyszę od przewodniczki. W sumie zgromadzono w Kozłówce ponad półtora tysiąca eksponatów. Wśród nich znalazły się np. zdemontowane pomniki Lenina, Marchlewskiego czy Bieruta. Na multimedialnej wystawie są też obrazy, rysunki, zdjęcia i filmy. To miejsce fascynujące, nie tylko dla miłośników socrealizmu. Brama do przeszłości Z pałacowego przepychu Zamoyskich wracam jednak na najprawdziwszą wieś (choć w mieście Lublin), do jednego z największych i najpiękniejszych skansenów w Polsce – Muzeum Wsi Lubelskiej. Bogactwo dawnej architektury i zgromadzonych eksponatów jest imponujące. Przekraczając bramę muzeum, faktycznie można uwierzyć, że odbywamy podróż w czasie do wsi z Wyżyny Lubelskiej, Roztocza i Powiśla, co już dawno odkryli filmowcy. Powstawały tutaj sceny do „Bitwy Warszawskiej”, „Wołynia”, „Błękitnej Armii” czy „Korony Królów”. Między dawnymi zagrodami pasą się krowy, chodzą kozy i kury. Brakuje jeszcze gospodarza i gospodyni, którzy wyszliby z chaty i zaczęli krzątać się po podwórzu. Mijam część dworską z XVIII-wiecznym dworem z Żyrzyna, do którego prowadzi aleja lipowa, folwark z czworakami z Bursa Starego, spichlerze dworskie z Turki i Piotrowic, aż dochodzę do lubelskiego, wielokulturowego miasteczka z okresu II Rzeczpospolitej. I przepadam w nim na dobre, oglądając domy z Wojsławic i Wąwolnicy, areszt z Samoklęsk, stodoły, zaglądając do agencji pocztowej, pracowni malarza szyldów, zakładu fryzjerskiego niejakiego Jankiela Struzela z Dubienki i do gabinetu dentystycznego z Ostrowa Lubelskiego z lat 30. XX wieku ciesząc się przy tym ze swoich zdrowych zębów. Wszystkie warsztaty odtworzone są z najdrobniejszymi szczegółami, toteż warto poświęcić temu miejscu więcej czasu. Tym bardziej że oprócz zabytkowych restauracji czy piwiarni jest i najprawdziwsza Karczma Kocanka, w której skosztujecie lubelskich rosołów czy forszmaków (gulaszy), mięs pieczonych według tradycyjnych receptur. Na deser zjecie pyszną szarlotkę i miodownik, który tak mi zasmakował, że wychodząc ze skansenu, kupiłem słoik miodu akacjowego, na wypadek gdybym chciał upiec takie ciasto w domu. Chwilę później na stoisku obok wpadła mi jednak w ręce ludowa haftowana makatka z parą siedzącą nad garnkiem parującej zupy i z hasłem „lepiej całuję, niż gotuję”. Cóż, może tego będę się trzymał, a na miodownik wrócę na Lubelszczyznę.
Wodospady Iguazú leżą na granicy między Brazylią i Argentyną. Są najpiękniejsze na świecie
Wodospady Iguazú są wyższe niż Niagara. Ich nazwa oznacza wielką wodę. Majestat przyrody można podziwiać z terytorium dwóch państw Ameryki Południowej.
Spis treści: Wodospady Iguazú z bliska Ciekawostki o wodospadach Iguazú Dojazd do Iguazú Nie widziałem piękniejszych wodospadów na świecie od tych na granicy brazylijsko-argentyńskiej. Wodospady Iguazú zachwycają najpierw uszy. Huk wody słychać bowiem w odległości 20 km. To jedynie przedsmak tego, co zobaczy się na własne oczy. Na długości 2 km ciągnie się aż 275 progów skalnych, z których spływa woda. Granica między Brazylią a Argentyną przebiega centralnie przez Diabelską Gardziel. To największa kaskada Iguazú. Woda w tym miejscu spada aż z 82 m, a więc z wysokości większej niż wodospad Niagara! Wodospady Iguazú z bliska Ten cud natury oglądam najpierw od brazylijskiej strony. Gdy idę przez park narodowy, nad głową przelatują mi tukany, kolorowe motyle, po drzewach skaczą małpy i jeszcze co chwila muszę omijać różnej wielkości jaszczurki. Wodospad oglądam z kilku tarasów widokowych, z góry i z dołu, podchodząc najbliżej, jak się da. Taksówką przejeżdżam na argentyńską stronę wodospadu Iguazú. Stąd wygląda nieco mniej spektakularnie, co nie znaczy, że nie zachwyca. Aż trudno uwierzyć, że kilka razy przestał płynąć. Tak było w maju i czerwcu 1978 r. Wówczas podczas suszy nurt osłabł tak bardzo, że przez 28 dni przez krawędź urwiska nie przepłynęła ani kropla wody... Na koniec jadę do Triple Frontier – miejsca, w którym schodzą się granice trzech państw: Brazylii, Argentyny i Paragwaju. Tam zbiegają się rzeki Iguazú i Parana. Można też odwiedzić trzy miasta: Ciudad del Este (Paragwaj), Puerto Iguazu (Argentyna) i Foz do Iguazu (Brazylia). I to w jeden dzień! Ciekawostki o wodospadach Iguazú Przed przybyciem Hiszpanów tereny wokół wodospadu należały do Indian Guarani. Nazwa rzeki i wodospadu pochodzi z języka guaraní. Słowo Yguasu powstało z połączenia słów y – „woda” i ûasú – „wielka”. Po portugalsku pisze się je Iguaçu. Rzeka Iguaçu podczas swojego biegu jeszcze przed wodospadem Iguazu opada po blisko 70 progach skalnych. Docierając do wodospadu ma 4 km szerokości. 80% obszaru wodospadu Iguazu jest na terytorium Argentyny, pozostałe 20% na obszarze Brazylii. Wodospad otaczają parki narodowe. Na ich terenie występuje ok. 400 gatunków ptaków. Liczącą 80 metrów długości kładką można przejść w pobliże najwyższego spadku wód, czyli Diabelskiej Gardzieli. Wodospady Iguazú pojawiły się m.in. w słynnym na cały świat filmie „Misja”. Dojazd do Iguazú Z Warszawy do Rio de Janeiro samolotem z przesiadką np. w Madrycie. Potem z Rio do Foz de Iguazú samolotem linii GOL. Źródło: archiwum NG.
Świąteczny weekend w Wiedniu? Michał Cessanis ma dla was gotowy plan wyjazdu!
Urokliwe jarmarki adwentowe, muzea i galerie, a do tego świetna austriacka kuchnia. Jest wiele powodów, by odwiedzić Wiedeń przed świętami.
Spis treści: Świąteczne kule wymyślono w Wiedniu Wiedeńskie jarmarki świąteczne Galerie i muzea w Wiedniu Wiedeńska architektura Kawa po wiedeńsku Co zjeść w Wiedniu Być może mój tekst zaczynam od końca, ale tak naprawdę chodziło o kulę. To właśnie dla niej wróciłem do Wiednia, by sprawić sobie prezent na święta. Szklana kula z wirującym śniegiem, który wprawia się w ruch jednym potrząśnięciem. W środku z miniaturowym bałwanem, choinkami, czy z Mikołajem dźwigającym worek z prezentami. I tu nie chodzi o jakąś zwykłą kulę, lecz o tę najprawdziwszą na świecie. Bo ta świąteczna dekoracja powstała właśnie w Wiedniu. Świąteczne kule wymyślono w Wiedniu W stolicy Austrii przy ulicy Schumanngasse 87 znajduje się manufaktura Original Wiener Schneekugel, która produkuje kule od 1905 roku. Jej największą i pilnie strzeżoną tajemnicą jest przepis na śnieg! – Jego recepturę znam tylko ja i przechowuję ją w sejfie – mówi Erwin Perzy III. To wnuk Erwina Perzego I, producenta narzędzi chirurgicznych, który na początku XX wieku próbował opracować lepsze światło do sal operacyjnych. Napełniał szklane kule wodą i podświetlał je. Potem zaczął do nich dodawać kaszę mannę, by uzyskać efekt rozproszonego światła. Co prawda jego eksperyment się nie udał, za to narodził się w jego głowie genialny pomysł na biznes. W pierwszej kuli wynalazca umieścił miniaturowy model Bazyliki Narodzenia Najświętszej Maryi Panny stojącej w mieście Mariazell. Budowa miniaturowych obiektów była jego pasją. W sklepiku przy fabryce można zobaczyć jedną z najstarszych kul z tym kościołem właśnie, pochodzącą z 1920 roku. Są także zdjęcia wynalazcy oraz wyposażenie jego pracowni. Są także setki, jeśli nie tysiące śnieżnych kul, w różnych rozmiarach. I z najróżniejszymi miniaturami: ludzi, roślin, zwierząt czy budynków umieszczonych w środku. Jestem przekonany, że gdy tutaj zawitacie, wyjdziecie stąd z niejedną kulą (ja już mam trzy). Wiedeńskie jarmarki świąteczne Zresztą oryginalne kule śnieżne kupicie w okresie świątecznym w Wiedniu nie tylko w przyfabrycznym sklepie. Są także na jarmarkach adwentowych, odbywających się w całym mieście – manufaktura ma na nich swoje stoiska. Oczywiście ten największy i najbardziej oblegany przez turystów znajduje się przed Ratuszem, choć muszę przyznać, że jestem nim zawiedziony. Owszem, są tu i wielka choinka, i lodowisko, i diabelski młyn oraz drewniane chaty z grzanym winem (tańszym niż na jarmarku np. we Wrocławiu) i austriackim jedzeniem. Jednak na stoiskach ze świątecznymi dekoracjami króluje tandeta, a nie lokalne rękodzieło. Tak więc jeśli już tutaj zawitacie (a pewnie tak będzie), to odradzam kupowania pamiątek – chyba, że chodzi o kule. Po inne świąteczne gadżety lepiej wybrać się na znacznie bardziej kameralny jarmark na placu Marii Teresy, pomiędzy Muzeum Historii Sztuki a Muzeum Historii Naturalnej. Albo jeszcze lepiej jechać na Karlsplatz – plac Karola. Tu do 23 grudnia trwa Art Advent, na którym spotkacie wielu artystów sprzedających ceramikę, ozdoby świąteczne, ubrania, obrazy czy rzeźby. Jest też mała karuzela napędzana siłą mięśni dorosłych oraz uliczny teatr. Bardzo to klimatyczne miejsce, zdecydowanie mniej zatłoczone niż plac przed Ratuszem. I zdecydowanie bardziej prawdziwe, jeśli szukacie autentycznej atmosfery świątecznej. Galerie i muzea w Wiedniu A kiedy już nacieszycie oko świecidełkami, napijecie się austriackiego grzańca, to poświęćcie trochę czasu na sztukę i zajrzyjcie np. do galerii Albertina. To w niej znajduje się jedna z największych i najcenniejszych kolekcji grafik i rysunków. Zgromadzono ich tutaj ponad milion! Ich autorami są Dürer, Picasso, Rubens, Klimt czy Schiele. Są tu też zbiory fotografii (m.in. Helmuta Newtona). Na stałych ekspozycjach pokazane są najciekawsze kierunki sztuki ostatnich 130 lat: od francuskiego impresjonizmu, przez niemiecki ekspresjonizm, rosyjską awangardę, aż do współczesności. A wszystko to w komnatach paradnych największego pałacu mieszkalnego Habsburgów. Dwadzieścia z nich odrestaurowano, wyposażono w większości w oryginalne meble i udostępniono zwiedzającym. Cóż, kilka godzin, a nawet i kilka dni to zdecydowanie za mało, by dokładnie prześledzić zbiory Albertiny. Dlatego jestem tu podczas każdego pobytu w stolicy Austrii. Powracam także do Muzeum Leopoldów z wystawą „Wien 1900”. Przełom wieków był dla Wiednia szczególny. To miasto arystokracji i liberalnych intelektualistów, przepychu i biedy, konserwatyzmu i nowych idei stało się miejscem eksperymentów artystycznych oraz laboratorium nowych idei. Od 1900 r. Wiedeń urósł do rangi artystycznego i intelektualnego centrum świata. Stał się jednym z ośrodków modernizmu, nowoczesności w różnych dziedzinach. Od malarstwa i grafiki, poprzez literaturę, muzykę, po teatr, taniec i architekturę. Wystawa świetnie to pokazuje. Przełom w sztuce, architekturze, muzyce, wyposażeniu wnętrz był skokowy. Estetyka Gustava Klimta, Kolomana Mosera, Oskara Kokoschki czy Egona Schielego była odległa od klasycznych dzieł o lata świetlne. Podobnie projekty architektoniczne Oskara Wagnera i Josefa Hoffmana czy dizajn i wyposażenie wnętrz uderzające do dziś nowoczesnością. Nie chodziło jednak tylko o estetykę i ekspresję. Wiedeń tamtych czasów to również miasto Zygmunta Freuda (także ma swoje muzeum) i narodziny psychoanalizy, Ludwika Wittgensteina i rewolucji w języku filozofii, Gustava Mahlera – innowatora opery, Arnolda Schönberga, który z kolei dokonał rewolty w muzyce. Wystawa w Muzeum Leopoldów liczy ponad tysiąc eksponatów, więc jest na co popatrzeć. Wiedeńska architektura Patrzeć warto też na architekturę Wiednia. Miałem to szczęście, że podczas ostatniego pobytu zamieszkałem w słynnym Grand Hotelu przy Ringu wiedeńskim (Ringstrasse), ulicy na tyle długiej – ciągnie się przez ponad 5 kilometrów, by pomieścić monumentalne budowle, z których miasto słynie. Jest tu i Opera Narodowa i wspomniane muzea przy placu Marii Teresy, stoją też gmachy Parlamentu, czy Uniwersytetu Wiedeńskiego. Jest i cała Dzielnica Muzealna. Niezwykle ciekawa jest historia Grand Hotelu, który wraz z hotelami Sacher, Bristol i Imperial należy do najsłynniejszych w mieście. W 1862 roku wiedeński hotelarz Anton Schneider najpierw kupił ziemię, a potem wybudował na niej hotel, który po otwarciu w 1870 roku szybko pokochała wiedeńska śmietanka towarzyska. Bajeczny wówczas Grand oferował 300 pokoi, 200 łazienek, salę balową, windy parowe i biuro telegraficzne, co na ówczesne czasy było absolutną sensacją. Spotykali się tutaj artyści, dziennikarze, politycy. Rozkochany w tym miejscu król walca Johann Strauss w 1894 roku świętował 50 lat pracy artystycznej. Po II wojnie światowej hotel został zamknięty. Później przez 20 lat był siedzibą Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, która wyprowadziła się z imponującego gmachu w 1989 roku. Kolejni właściciele kosztem 100 milionów euro przywrócili „Grandowi” dawny blask. Dobre to miejsce do zamieszkania nie tylko ze względu na fascynującą historię, ale też samo położenie właśnie przy Ringstrasse. Kawa po wiedeńsku Nie chcę wam niczego narzucać, ale… Uwielbiam wiedeńskie kawiarnie za panującą w nich atmosferę, wspaniałe wnętrza, za te wszystkie ciasta i ciasteczka. I za zapach świeżo mielonej kawy, który roznosi się po salach, ale też w pobliżu kawiarni. Wabi przechodniów tak skutecznie, że po prostu tam wchodzę. Rozsiadam się na wygodnych sprężynowych kanapach, zanurzam w lekturze gazety albo książki i zamawiam filiżankę czarnego aromatycznego naparu. Tak też było w jednej z najbardziej znanych kawiarni w mieście – Café Landtmann działającej od 1873 r. (była wówczas największą w Wiedniu), ulokowanej na parterze neobarokowego pałacu Lieben-Auspitz, w pobliżu Uniwersytetu Wiedeńskiego i ratusza. Jej gośćmi byli Zygmunt Freud, Marlena Dietrich, Paul McCartney czy Hillary Clinton i pewnie jeszcze wiele innych mniej lub bardziej znanych postaci nieodnotowanych w księdze gości. Lubię tu zaglądać w sobotę rano. Lubię też przyglądać się szarmanckim kelnerom w białych smokingach i czarnych muszkach poruszających się po sali z taką elegancją, że trudno oderwać od nich wzrok. Zamawiam kawę i kawałek czekoladowego ciasta. I to mi zawsze wystarczy, bym poczuł się jak w niebie. Co zjeść w Wiedniu Jeśli jednak poczujecie duży głód, to już spieszę ze sprawdzonymi adresami na obiad czy kolację. I pewnie nie będę oryginalny w swych polecajkach, ale nic na to nie poradzę, że uwielbiam sznycle wiedeńskie i tafelspitz, czyli austriacką sztukę mięsa. I to sztukę, że palce lizać! Wiedeńskiego sznycla chyba nikomu nie muszę przedstawiać. Właściwie pobyt w tym mieście bez zjedzenia tego kotleta dla mnie nie istnieje. Zazwyczaj rezerwuję stolik w restauracji Figlmüller przy Bäckerstraße, nazywanej domem sznycla wiedeńskiego. Kiedy w 1905 r. Johann Figlmüller otwierał małą winiarnię w pobliżu katedry św. Szczepana, nie mógł przypuszczać, że po latach będą to dwie restauracje, do których codziennie ustawi się ogonek gości, a stoliki trzeba będzie rezerwować z co najmniej kilkudniowym wyprzedzeniem. Wszystko po to, by skosztować cieniutko rozbitego kotleta cielęcego lub wieprzowego w delikatnej panierce, idealnie odchodzącej od mięsa oraz ziemniaczanej sałatki. Dziś to sztandarowe danie serwują potomkowie Figlmüllera w czwartym pokoleniu, bracia Hans Jr i Thomas Figlmüller. Podczas ostatniej podróży do Wiednia odkryłem jeszcze jedną restaurację ze sznyclami. Nazywa się Praterwirt i mieści przy Praterstrasse 45. To właściwie połączenie sklepu mięsnego z restauracją oraz barem, do którego na kufel piwa chętnie wpadają sąsiedzi tego miejsca. Atmosfera panuje tu swobodna, a w karcie dań oprócz sznycli są też steki, a na przystawkę zupa wołowa, smalec ze skwarkami i marynowaną cebulą, tatar wołowy czy kości szpikowe podawane z ciemnym chrupiącym pieczywem. Jeśli jednak wolicie mięso, ale w zdecydowanie lżejszym wydaniu, to polecam wspomniany tafelspitz. Wołowina duszona przez trzy godziny na wolnym ogniu to typowe austriackie danie. Uwielbiał je cesarz Franciszek Józef I, dlatego często podawane było na przyjęciach. A tym samym stało się niezwykle popularną potrawą. Na tafelspitz wybrałem się do restauracji Plachutta po sąsiedzku z zamkiem Schönbrunn, znanej z klasycznej kuchni wiedeńskiej. Jej właścicielami jest rodzina Plachuttów prowadząca kilka restauracji w Wiedniu. Nestor rodu, prof. Ewald Plachutta to jeden z najsłynniejszych kucharzy w Austrii (jego książki kucharskie sprzedały się w nakładzie ponad 1,5 mln egzemplarzy). Tak więc lepszego miejsca na pożegnalną kolację nie mogłem wybrać. Zasiadłem przy stoliku nakrytym białym obrusem. Chwilę później pojawiło się cesarskie danie, serwowane tradycyjnie w miedzianym garnku i z dodatkami, takimi jak szpinak, tarte i pieczone ziemniaki oraz sosami: jabłkowo-chrzanowym i szczypiorkowym. Mięso wyjęte z rosołu było delikatne i bardzo smaczne, podobnie jak sam bulion wołowy. Po tej kolacji obiecałem sobie, że następnym razem też zajrzę do rodziny Plachuttów, by spróbować innych tradycyjnych dań. Tak więc znów mam powód, by do Wiednia powrócić. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Tak podróżują celebryci i politycy. Sprawdziliśmy, jak VIP-y latają z lotniska Chopina
Dyskretna kontrola biletowo-bagażowa, elegancki salonik i limuzyna wioząca pod sam samolot. Sprawdziliśmy, jak na lotnisku Chopina podróżują celebryci, dyplomaci i biznesmeni korzystający z usługi VIP Line. Cena może szokować.
W tym artykule: Strefa VIP na lotnisku Chopina Ile kosztuje Strefa VIP? Zabieramy was do miejsca na lotnisku Chopina, o którym wielu pasażerów za pewne nie wie, bo nie widać go wchodząc do ogólnodostępnego terminala ze stanowiskami odpraw i nadawania bagażu. Mowa o Strefie VIP Line znajdującej się nie na poziomie odlotów, lecz na poziomie przylotów stołecznego portu lotniczego. Prowadzi do niej osobny podjazd, strefa ma także własny parking. Z czekających w środku luksusów mogą skorzystać pasażerowie, którzy wcześniej zarezerwują specjalną usługę i za nią zapłacą 1600 zł netto od osoby. Co jest w tej cenie? Strefa VIP na lotnisku Chopina Warto zaznaczyć, że VIP Line to zupełnie inna usługa niż saloniki biznesowe dostępne po odprawie, z których na co dzień korzystają pasażerowie latający w klasie biznes lub ci, którzy posiadają karty priority pass. W tym miejscu od samego początku goście traktowani są wyjątkowo, bo czeka na nich indywidualna i dyskretna odprawa i to bez kolejek. Strefa dla VIP-ów ma własną kontrolę biletowo-bagażową, celną oraz paszportową. Po jej przejściu podróżni mogą zrelaksować się w dwóch salonikach – Prezydenckim i Senatorskim, z wygodnymi kanapami, stolikami, książkami i magazynami do poczytania oraz barem z napojami bezalkoholowymi i alkoholowymi i ciepłymi czy zimnymi przekąskami. Przed podróżą pasażerowie mogą też zrelaksować się… w fotelu do masowania ciała. W strefie VIP od października jest także galeria fotografii Tomasza Gudzowatego – wystawa trwa do września 2025 roku. To kolekcja zdjęć wykonanych w różnych częściach świata o tytule „NINE”. Ekspozycja przedstawia dziewięć wielkoformatowych fotografii. Zdjęcia prezentują różne formy aktywności mieszkańców najróżniejszych zakątków świata. Oprócz wystawy w strefie VIP Line dostępne są także dwa albumy z twórczością artysty pt. „CLOSER” i „Photography as a New Kind of Love Poem”, które goście strefy VIP otrzymują w prezencie. VIP-y mogą także odświeżyć się przed lub po podróży, bowiem łazienki są z prysznicami. A gdy już zasiądą w fotelach, dzięki tabletom z aplikacją Baltony mogą wybrać i kupić wybrane produkty ze specjalną 20-procentową zniżką. Zakupy zostaną im dostarczone w pół godziny do saloniku. Kiedy nadchodzi czas odlotu, pasażerowie wiezieni są do samolotu limuzyną. Co ciekawe, mogą wcześniej sami zdecydować, czy chcą być pierwszymi czy ostatnimi pasażerami na pokładzie. Ile kosztuje Strefa VIP? Tanio nie jest. 1600 zł netto to cena jednorazowego wejścia do strefy VIP Line (kolejna osoba płaci 1000 zł netto). Jeśli ktoś podróżuje z dzieckiem w wieku 2–12 lat dodatkowo zapłaci 300 zł netto, a za zwierzaka – 100 zł netto. 600 zł netto kosztuje usługa City Transfer – na terenie Warszawy lub w promieniu 20 km od lotniska samochodami klasy Premium. Można też wykupić roczne karnety VIP: 10 wejść za 14,5 tys. zł netto, 30 wejść za 38,5 tys. zł netto, 50 wejść za 48,5 tys. zł. Źródło: Instagram @michalcessanis, National Geographic Traveler Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Najlepsze atrakcje Tallinna – co warto zobaczyć w stolicy Estonii?
Tallinn, stolica Estonii, jest miejscem, w którym średniowieczna architektura harmonijnie współistnieje z nowoczesnymi dzielnicami, oferując turystom unikatowe doświadczenia. W tym przewodniku odkryjesz najważniejsze zabytki Starego Miasta, ale także nowoczesne przestrzenie, które pokazują innowacyjną stronę Tallinna.
Spis treści: Stare Miasto w Tallinnie – średniowieczna perła UNESCO Nowoczesna strona Tallinna – dzielnice i atrakcje Natura w okolicach Tallinna Estońskie tradycje i kultura Stare Miasto w Tallinnie – średniowieczna perła UNESCO Stare Miasto w Tallinnie to jeden z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych średniowiecznych kompleksów miejskich w Europie, który w 1997 roku trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Główna jego część – Główny Rynek – otoczona jest kolorowymi kamieniczkami krytymi czerwoną dachówką, które niegdyś były domami bogatych kupców z Hanzy​. Gruba Małgorzata – Muzeum Morskie i wieża widokowa Na obrzeżach Starego Miasta znajduje się Gruba Małgorzata, monumentalna wieża obronna będąca częścią Muzeum Morskiego. Jest to nie tylko imponujący zabytek z okresu średniowiecza, ale także punkt widokowy, z którego rozciąga się wspaniały widok na Stare Miasto i Morze Bałtyckie​. Na szczycie wieży znajduje się kawiarnia, gdzie można odpocząć, podziwiając panoramę. Atmosfera tego miejsca przenosi odwiedzających w czasy, gdy Tallinn był ważnym portem handlowym. Apteka Magistracka – najstarsza apteka w Europie W sercu Starego Miasta, tuż przy gotyckim ratuszu, znajduje się Apteka Magistracka (Raeapteek) – najstarsza apteka w Europie, założona w 1422 roku. Apteka działa do dziś, oferując współczesne leki, a jednocześnie pełni funkcję muzeum. Można tam zobaczyć niewielką wystawę poświęconą dawnym metodom leczenia, gdzie nie brakuje ciekawostek, takich jak puder z rogu jednorożca na potencję czy preparaty ze skóry węża​. Nowoczesna strona Tallinna – dzielnice i atrakcje Tallinn nie tylko pielęgnuje swoją bogatą historię, ale również staje się jednym z czołowych ośrodków technologicznych w Europie. Dwie dzielnice, które pokazują nowoczesne oblicze miasta, to Rotermann i Noblessner. Rotermann – rewitalizowana przestrzeń Dzielnica Rotermann to przykład nowoczesnej rewitalizacji. W dawnych zabudowaniach portowych, przy wykorzystaniu starej tkanki miejskiej, powstały eleganckie apartamenty, restauracje i galerie sztuki. To tutaj, w ogródkach kawiarnianych, często usłyszymy delikatną muzykę, która towarzyszy mieszkańcom podczas relaksu​. Rotermann to symbol nowoczesności w Tallinnie, gdzie tradycja łączy się z nowatorskimi projektami architektonicznymi. Noblessner – nadmorska dzielnica artystów i restauracji Noblessner, dawniej główna stocznia imperialnej Rosji, to dziś tętniąca życiem dzielnica nadmorska, która przyciąga zarówno turystów, jak i lokalnych artystów. Znajdują się tu galerie, pracownie artystyczne oraz restauracje oferujące widok na morze​. Noblessner to także miejsce, gdzie nowoczesne technologie stają się codziennością. Roboty dostarczają kawę zamówioną przez aplikację, co dodaje miastu wyjątkowego, futurystycznego charakteru. Natura w okolicach Tallinna Poza nowoczesnym miastem, Tallinn oferuje również dostęp do wspaniałej natury, idealnej na odpoczynek i aktywne spędzanie czasu. Jednym z najciekawszych miejsc w okolicach Tallinna jest Park Narodowy Lahemaa. Park Narodowy Lahemaa – największy park w Estonii Zaledwie 40 minut jazdy od Tallinna znajduje się Park Narodowy Lahemaa, który jest najstarszym i największym parkiem narodowym w Estonii. To miejsce idealne dla miłośników przyrody i trekkingu​. Na szczególną uwagę zasługuje torfowisko Viru Raba, przez które prowadzi drewniana ścieżka o długości 3,5 km. Spacerując nią, można podziwiać malownicze krajobrazy, a także cieszyć się powietrzem – jednym z najczystszych w Europie. Ścieżki trekkingowe i dziewicze wyspy Estonia oferuje również rozległe szlaki trekkingowe. Jednym z najdłuższych jest szlak o długości 370 km, który rozpoczyna się na granicy z Łotwą i ciągnie się aż do północnego wybrzeża​. W okolicach Tallinna znajduje się także wiele dziewiczych wysp, które są idealnym miejscem na pikniki i wypoczynek na łonie natury. Estońskie tradycje i kultura Estońska kultura to mieszanka starodawnych tradycji i nowoczesnego stylu życia. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów estońskiej kultury są sauny. Sauny – narodowa pasja Estończyków Sauna od wieków jest integralną częścią życia Estończyków. To nie tylko sposób na relaks, ale również forma socjalizacji i rytuał pielęgnowany przez pokolenia. Każda sobota jest w Estonii „dniem sauny” – „laupäev on saunapäev”. Estończycy spotykają się z rodziną i przyjaciółmi, aby wspólnie odpocząć​. W Tallinnie popularnym miejscem na saunowy relaks jest Iglupark, gdzie można wynająć drewniane domki w kształcie igloo i po każdej sesji w saunie zanurzyć się w chłodnym Bałtyku​.
Klasą biznes do Osaki. Finnair stawia na stonowaną elegancję
Stonowane kolory, produkty od słynnych fińskich projektantów i kosmiczny fotel. Tak wygląda nowa klasa biznes linii Finnair. Przetestowałem ją, lecąc z Helsinek do Osaki.
Spis treści: Fotel bardziej jak sofa Dodatki mają znaczenie Posiłki w klasie biznes Klasa biznes Finnair To nie była krótka podróż. Ponad 13 godzin w samolocie Airbus A350 lecącym z Helsinek do Osaki. Dlatego cieszyłem się jak dziecko, że mogę ją odbyć na leżąco, a nie na siedząco. A właściwie w wielkim fotelu mogłem przyjmować każdą dowolną pozycję. I jeszcze zajadać się pysznościami z podniebnego bistro, tysiące metrów nad ziemią. Fotel bardziej jak sofa Linia lotnicza Finnair zmodernizowała kabiny klasy biznes we wszystkich swoich samolotach A350 i A330. Faktycznie, zmiana jest ogromna. Kilka lat temu miałem okazję lecieć w klasie biznes linii Finnair – była to podróż do Chin. Z tego lotu zapamiętałem proste w wyglądzie, jasne i wygodne fotele rozkładające się do pozycji łóżka. Problem był jednak w tym, że nie dawały pasażerom żadnej prywatności. Każdy mógł obserwować sąsiada, podglądać co robi w danym momencie, co sprawiało pewien dyskomfort podczas dalekiego lotu. Teraz nie ma o tym mowy – największa zmiana dotyczy właśnie foteli w klasie biznes. To nie są zwykłe siedziska, lecz ciemnogranatowe kokony z dyskretnym oświetleniem, schowkami na drobiazgi, portami USB A i C, gniazdkiem do podłączenia komputera i bezprzewodową ładowarką do smartfona, w których można zrelaksować się podczas dalekiej podróży. Zostały zaprojektowane przez amerykańską firmę Collins Aerospace, specjalizującą się w rewolucyjnych projektach na rynku lotniczym. Ich twórcom zależało na tym, by przypominały bardziej sofę w domu niż fotel lotniczy. Z takiej sofy można korzystać w różnych pozycjach – i na siedząco i na leżąco. A jednocześnie daje możliwość wygodnej pracy przy komputerze czy też zjedzenia posiłku przy wysuwanym stoliku w kolorze jasnego drewna. Dodatki mają znaczenie Fotel faktycznie jest wygodny. Do tego każdy pasażer dostaje dwie poduszki – większą i mniejszą. Mogą one służyć za podłokietniki czy też podkładkę pod odcinek lędźwiowy kręgosłupa, co przydaje się zwłaszcza przy wspomnianej już pracy z laptopem. Jednak największe wrażenie robią dodatki. Poduszki, prześcieradła i kołdry, a także kosmetyczki dla gości klasy biznes zaprojektowane zostały przez firmę Marimekko. 60 lat temu stworzyła ona swój flagowy wzór – kwiat Unikko (ma już ponad 100 wersji kolorystycznych). We wzorach tej marki (dziś nie są to już tylko kwiaty) od lat kochają się nie tylko Finowie. Możecie przeczytać o tym w najnowszym wydaniu polskiej edycji „ELLE Decoration”, w którym poznacie fascynującą historię Marimekko (magazyn kupicie w sklepie Kultowy.pl). Tekstylia to jednak nie wszystko. Dania w klasie biznes serwowane są na porcelanie Iittala zaprojektowanej przez Harri Koskinena. To jeden z najbardziej znanych fińskich projektantów, laureat prestiżowej nagrody Compasso d’Oro w 2005 roku. Jego prace od lat doceniane są przez miłośników prostego i praktycznego wzornictwa. Takie też są teraz talerze, półmiski, miseczki czy filiżanki na pokładzie fińskiego przewoźnika. Klasyczne i eleganckie. Posiłki w klasie biznes Zapytacie, no dobrze, porcelana porcelaną, ale co na niej podano? Podczas lotu z Helsinek do Osaki pasażerowie klasy biznes mieli takie menu. Na przystawkę: tartę z krewetkami podawaną z wędzonym na zimno łososiem, ikrą z pstrąga tęczowego, marynowanym koprem włoskim i ogórkiem, hummus z jarmużu z sezonowymi warzywami, marynowaną rzodkiewką i plastrami szwedzkiego sera Västerbotten, który przez Szwedów uznawany jest za króla serów i nieraz trafiał na królewskie stoły. Danie główne do wyboru: wolno gotowaną wołowinę w panierce, podawaną z grzybami, puree z warzyw i sosem na bazie czerwonego wina (to był mój wybór), pstrąga tęczowego w panierce panko z dodatkiem chrzanu i musztardy, smażonego pora i pieczonych warzyw. A na deser: czekoladową markizę z polewą jagodową, ciasto limonkowe z kruszonką z solonym karmelem,, bitą śmietaną i jagodami (to był mój wybór). Do tego podawane były wykwintne alkohole oraz napoje bezalkoholowe, w tym pyszny fiński sok jagodowy. Po tak obfitym posiłku mogłem wygodnie ułożyć się w swoim kokonie i na 18-calowym ekranie obserwować trasę mojego lotu. A potem przykryć się miękką kołdrą i przespać większość podróży. Półtorej godziny przed lądowaniem dostałem śniadanie: jajecznicę z serem Västerbotten, kiełbaską, pomidorami, grzybami, a także jogurt oraz owoce. I oczywiście jagodowy sok. Klasa biznes Finnair Podsumowując: nowa klasa biznes linii lotniczej Finnair jest bardzo stonowana. Nie chodzi tylko o granatowy fotel, ale też o wszystkie dodatki w kolorach ziemi. Nie drażnią zmysłów, raczej je uspokajają, co w tak długiej podróży na pewno jest dobre. Choć przyznaję, że brakuje mi tu nieco kolorystycznego szaleństwa. Oczywiście można zastanawiać się, czy w tak dalekiej podróży samolotem jakiekolwiek szaleństwo jest potrzebne, czy może bardziej odpoczynek i spokojny sen, by mieć siłę na szaleństwa tam, dokąd się zmierza. Ile to kosztuje Porównanie cen biletów linii Finnair w klasie biznes, premium economy i w klasie ekonomicznej: Bilet w klasie biznes na trasie Warszawa–Helsinki–Osaka–Helsinki–Warszawa kosztuje ok. 12 tys. zł. Można także np. polecieć w jedną stronę w klasie biznes, a wrócić w nowej klasie premium economy. Koszt biletu w dwie strony przy mieszanych klasach podróży to wydatek ok. 9,5 tys. zł. Bilet w dwie strony w klasie premium economy kosztuje ok. 6,3 tys. zł. Bilet w klasie ekonomicznej na tej trasie w dwie strony kosztuje ok. 3,2 tys. zł. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Dolny Śląsk jak nigdy wcześniej potrzebuje turystów. Nie odwołujcie rezerwacji!
Turyści masowo zaczęli odwoływać rezerwacje w hotelach i pensjonatach, a także w atrakcjach turystycznych na Dolnym Śląsku – alarmują mieszkańcy, którzy pracują w branży turystycznej. I apelują, by tego nie robić. Choć powódź przyniosła w regionie olbrzymie straty, to nie w całym województwie, lecz w kilku gminach, a kilka innych podtopiła. Wiele atrakcji wciąż jest otwartych, a właściciele tych, który zmagali się z wielką wodą, uruchamiają je na nowo.
Spis treści: Trudna sytuacja dolnośląskiej turystyki Wycieczki szkolne mile widziane Lista atrakcji – Mam nadzieję, że w przyszły weekend wznowimy spływy pontonowe – mówi z nadzieją w głosie Mariusz Dubiel, właściciel firmy ski-raft, organizator spływów Przełomem Bardzkim w Kotlinie Kłodzkiej. I opisuje sytuację: – Obecnie mamy niemal stuprocentowy wskaźnik odwołań rezerwacji. To prawdziwy dramat, bo nasi goście rezygnują nawet ze spływów umówionych za miesiąc czy z wyjazdów integracyjnych. Ale są też takie grupy, które na integracje do nas przyjeżdżają. Płacą za pobyt, i zamiast spływów pomagają nam sprzątać. I to jest wspaniałe – dodaje. Podkreśla, że Nysa już się uspokoiła i nie ma żadnego zagrożenia podczas spływów. Co ciekawe, rozmawiam z nim, kiedy właśnie rzeką płynie i sprawdza, jak wygląda sytuacja. Trudna sytuacja dolnośląskiej turystyki Ale nie tylko Mariusz apeluje, by goście przyjeżdżali, wypoczywali na Dolnym Śląsku i zostawiali tu swoje pieniądze. Inaczej region, który przede wszystkim żyje z turystyki czeka fala zwolnień w tej branży. – Czekamy na gości. Słońce znów świeci, kończy się porządkowanie terenów. To, czego ludzie potrzebują to praca, aby przedsiębiorcy turystyczni i zatrudnieni u nich mieszkańcy Dolnego Śląska mieli środki do mierzenia się ze skutkami wielkiej wody. Przyjeżdżajcie! – mówi Ela Szumska z Kopalni Złota w Złotym Stoku. Aneta Macherzyńska z Urzędu Miasta w Polanicy-Zdroju dodaje: – Od początku tygodnia, zauważyliśmy, że turyści zaczęli masowo odwoływać swoje rezerwacje. Dotyczy to miejscowości uzdrowiskowych, w tym Polanicy-Zdroju, które powódź szczęśliwie ominęła. Nasi hotelarze i restauratorzy alarmują i proszą o wsparcie. Wielu powodzian jest tutaj zatrudnionych i jak tak dalej pójdzie, to może być źle. Potrzebujemy turystów jak nigdy wcześniej! Wycieczki szkolne mile widziane Jakub Feiga z Dolnośląskiej Organizacji Turystycznej podkreśla, że nie ma formalnych przeciwwskazań do organizacji wycieczek szkolnych w regionach tam, gdzie infrastruktura funkcjonuje bez problemów. A takich gmin jest wiele również na Ziemi Kłodzkiej i w Karkonoszach.– Również turyści indywidualni i grupowi mogą być spokojni. Na pewno u nas wypoczną – dodaje. – Szczególnie teraz Dolny Śląsk będzie potrzebował waszego wsparcia. Dlatego jako Dolnoślązaczka pisząca o tajemnicach historii, kochająca szczególnie ten rejon, proszę: sprawdźcie, zanim odwołacie. Zadzwońcie, zapytajcie, zanim podejmiecie taką decyzję. Bo w tej całej sytuacji te decyzje są podwójnie ważne, a ja obiecuję, że ten jeden z najpiękniejszych rejonów świata, odwdzięczy się Wam stokrotnie – zachęca Joanna Lamparska, dziennikarka National Geographic Traveler. Lista atrakcji Dolnośląska Organizacja Turystyczna przygotowała i stale aktualizuje listę dostępności dolnośląskich atrakcji turystycznych w tym trudnym czasie po powodzi. Jest ona dostępna w aktualnościach na stronie dolnyslask.travel. Wśród atrakcji, które znajdują się na Ziemi Kłodzkiej i już zapraszają gości są m.in.: unikatowy młyn papierniczy w Dusznikach-Zdroju, Muzeum Zabawek w Kudowie-Zdroju. W Karkonoszach i Górach Izerskich działają m.in.: Sky Walk Ścieżka w chmurach w Świeradowie-Zdroju, Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze, Huta Szkła Julia w Piechowicach. Na pozostałych obszarach występowały głównie mniejsze podtopienia. Dziś już nie ma żadnych problemów ze zwiedzaniem okolic Wałbrzycha, Borów Dolnośląskich czy Doliny Baryczy. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Odwiedziłem pierwszą w Polsce restaurację z Zieloną Gwiazdką Michelin. Czym zasłużyła na to wyróżnienie?
Gdańska restauracja Eliksir jako pierwsza w naszym kraju otrzymała z Zieloną Gwiazdkę Michelin. Łączy ona wyśmienitą kuchnię z dbałością o lokalny rynek i ochronę środowiska.
W tym artykule: Restauracja Eliksir – gdzie się znajduje Co dostałem na talerzu i ile to kosztuje Regionalne produkty Segregowanie odpadów to nie wszystko Szlak Gdańsk-Pomorskie Culinary Prestige Czym jest Zielona Gwiazdka Michelin? Wyróżnienie to po raz pierwszy wprowadzone zostało w 2020 roku. Jest przyznawane restauracjom, które są wzorem do naśladowania w zakresie zrównoważonych praktyk. Otrzymują je lokale, które łączą doświadczenie kulinarne na najwyższym poziomie bazujące na lokalnych produktach z wyjątkowymi zobowiązaniami do ochrony środowiska. Wyróżnienie to ma na celu promowanie działań na rzecz zrównoważonej gastronomi i ekologii. Zobowiązuje do trwałych praktyk w tej materii. Inspektorzy Michelin zwracają szczególną uwagę na takie aspekty, jak: pochodzenie składników, sezonowość produktów, wpływ na środowisko, systemy zarządzania odpadami, recykling, komunikacja z gośćmi na temat zrównoważonego podejścia restauracji. Restauracja Eliksir – gdzie się znajduje Restauracja Eliksir mieści się w Willi Komendanta. To budynek z 1882 r. w Garnizonie – historycznej części dzielnicy Gdańsk Wrzeszcz. Dziś staje się ona interesującym miejscem na kulinarnej mapie miasta. Początki Garnizonu sięgają końca XIX wieku, kiedy zbudowano tu koszary dla Czarnych Huzarów Cesarza Wilhelma II. Po II wojnie światowej teren stał się bazą dla Ludowego Wojska Polskiego. Likwidacja bazy w latach 90. XX wieku otworzyła drogę dla nowych możliwości. Dziś powstają tu mieszkania i biura oraz restauracje. Eliksir jest połączeniem koktajlbaru, restauracji, cigar roomu oraz przestrzeni eventowej. Specjalnością tego miejsca jest koktajl pairing, czyli dopasowywanie koktajli do podawanych dań. Wybrałem się więc do restauracji prowadzonej przez szefa kuchni Pawła Wątora, by skosztować menu degustacyjnego składającego się z sześciu dań i pięciu koktajli. Chciałem sprawdzić, czy jest tu smacznie, ale przede wszystkim dowiedzieć się, jak Eliksir dąży do zrównoważonego rozwoju w gastronomii. Co dostałem na talerzu i ile to kosztuje Po przekroczeniu progu restauracji goście wchodzą najpierw do baru. I to nie byle jakiego, bo z wyborem 400 alkoholi z całego świata serwowanych przy długim, drewnianym barze. Wnętrza w całej restauracji są stonowane i klimatyczne. Atmosfera zaś swobodna, toteż nie trzeba tu przychodzić w wieczorowych kreacjach czy pod krawatem. Zdarza się, że szef Paweł Wątor osobiście wita gości, choć, jak wiadomo, jego królestwem jest kuchnia. A jest to kuchnia wybitna, o czym zacząłem się przekonywać tuż po spróbowaniu pierwszych dań. Do wyboru są potrawy z tradycyjnej karty dań z przystawkami, zupami, daniami głównymi i deserami oraz dwa menu degustacyjne – wegetariańskie oraz mięsne. Zdecydowałem się na to drugie, by próbując mniejszych porcji mieć większą różnorodność smaków. Kelnerzy podali mi na początek pyszny chleb na zakwasie z palonym masłem i puszystym smalcem, a do tego kieliszek szampana. Następnie na stole zaczęły pojawiać się dania: mazurska polędwica wołowa z żółtkiem i szalotką, wędzony jesiotr z kawiorem i hibiskusem, żurek na zakwasie z kiszonego selera z przepiórczym jajkiem, rozpływający się w ustach boczek z jabłkiem i ziemniakiem, pstrąg z pietruszką i agrestem, na deser domowego wyrobu mascarpone z kaszubską ratafią (to tradycyjna nalewka z wiśni, ziół i przypraw), truskawką i makiem, do tego pięć alkoholowych koktajli – jest także wersja bezalkoholowa. Taka uczta kosztuje 355 zł za dania i 219 zł za koktajle (wersja bezalkoholowa 119 zł). Wszystko, czego skosztowałem było smaczne. Z pewnością tu wrócę z przyjaciółmi. Regionalne produkty Diabeł jak zawsze tkwi w szczegółach. A w przypadku Eliksiru – w produktach, z jakich przygotowywane są dania. Oraz w zasadzie zero waste. Np. z obierek warzywnych powstają tutaj chipsy, a ze skórek cytrusowych barmani przygotowują kordiały, lemoniady i syropy. Blisko 80% produktów w Eliksirze jest regionalnych. Jak chociażby: kawior Antonius z ekologicznego gospodarstwa rybackiego Gosławice, certyfikowana wołowina z gospodarstwa w Gierlaszkach na Mazurach, śmietany, jogurty czy masło z zakładu mleczarskiego „Śnieżka” w Perlinie, świnia jabłkowa, której podstawą karmy są naturalne ogryzki jabłek, pstrągi i jesiotry z Zielenicy z Pomorza Zachodniego, kozie sery od Kaszubskiej Kozy w Robaczkowie na obrzeżach Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego, sery od Burych Misiów, produkowane przez podopiecznych fundacji wspólnoty Burego Misia im. Bogdana Jasińskiego z Kościerzyny. Jest także kawa z gdyńskiej palarni, grzyby i owoce z Bydgoszczy oraz domowej roboty przetwory. Regionalne są także napoje. – Bardzo ważne jest dla nas wspieranie lokalnych producentów i korzystanie z dobrej jakości produktów – mówi Paweł Wątor. Jednak nie tylko to w przypadku Eliksiru zdecydowało o międzynarodowym sukcesie i pierwszej w Polsce Zielonej Gwiazdce Michelin. – Idea zrównoważonego rozwoju niezmiennie przyświeca nam od 8 lat. Cały czas rozwijamy nasze działania w tej dziedzinie – przyznaje Wątor. Segregowanie odpadów to nie wszystko Jakie są zatem te działania? Restauracja m.in. inteligentnie zarządza energią. Dzięki specjalnemu, polskiemu systemowi Fibaro zaoszczędza do 23 proc. energii cieplnej każdego roku. Wszystkie tekstylia prane są w ekologicznej pralni. Ogromną wagę przywiązuje się do segregowania odpadów. Dostawcy zobowiązani są do zabierania ze sobą opakowań zbiorczych, dzięki czemu restauracja umożliwia ponowne ich wykorzystanie. Poza tym w Eliksirze używa się energooszczędnej zmywarki. Odzyskuje ona energię zawartą w ściekach i parze wodnej i wykorzystuje ją do ogrzewania zimnej wody wlotowej, co pozwala na obniżenie zużycia prądu. Co ciekawe, w przeciągu ostatniego roku restauracja zdołała obniżyć swoją emisję CO2 aż od 7 proc. w porównaniu do roku 2022. Dzięki licznym inicjatywom, Eliksir przyczynił się do wygenerowania 41 ton CO2 w 2023 roku. – Dzięki naszym dotychczasowym działaniom w duchu eko, jako jedna z 14 ﬁrm z Polski jesteśmy częścią eksperymentalnego projektu Unii Europejskiej ETSM2030. Ma on na celu stworzenie systemu zrównoważonego rozwoju dla turystyki – mówi Paweł Wątor. – Chcemy otrzymać zielony listek, który jest dowodem na to, że ﬁrma podejmuje świadome działania wspierające ochronę środowiska i zrównoważony rozwój. Na stronie internetowej restauracji www.eliksir.pl można się zapoznać ze szczegółowymi raportami z emisji CO2. Przeczytamy tam też o innych proekologicznych działaniach gdańskiego lokalu. Szlak Gdańsk-Pomorskie Culinary Prestige To propozycja dla smakoszy jakościowych kulinariów, które oferuje region pomorski. Szlak tworzą restauracje gotujące w zgodzie z przyjętą filozofią slow food i serwujące autorskie dania, bazujące na regionalnych produktach na najwyższym europejskim poziomie. Szlak kulinarny to nie tylko oferta restauracyjna, ale również szereg wydarzeń kulinarnych, takich jak: Noc Restauracji, Sopot od kuchni, czyli Slow Food Festival, Święto Szparagów, Chmielaton, Festiwal Żurawiny, Truskawkobranie, Pomorska Gęsina na św. Marcina, Festiwal Pomuchla. Więcej informacji znajdziecie na pomorskie-prestige.eu. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Spędziłem noc w hotelu tuż przy lotnisku Chopina. Tego widoku z okna nigdy nie zapomnę!
Teoretycznie takie sytuacje utrudniają podróż: samolot startujący w godzinach nocnych (red-eye flight), startujący bardzo wcześnie rano albo gorzej – odwołany lot. Na pomoc przychodzi pobyt w hotelu zlokalizowanym przy lotnisku, z którego skorzystałem podczas ostatniej dalekiej podróży.
W tym artykule: Cichy pokój Śniadania od 5 rano Ile to kosztuje Historia hoteli na lotniskach Rezerwuj pokoje na godziny Nigdy wcześniej nie spałem w hotelu przy lotnisku. Jednak tym razem leciałem wcześnie rano z przesiadką przez Monachium do Nowego Jorku i chciałem nocować jak najbliżej lotniska Chopina w Warszawie. Zarezerwowałem więc pokój w 5-gwiadkowym hotelu Renaissance, który chwali się, że z recepcji na terminal jest zaledwie 67 kroków. Następnego dnia liczyłem kroki i wyszło mi o jeden mniej. Cichy pokój W hotelu do dyspozycji gości jest bar, dwie restauracje, club lounge, siłowania, strefa SPA i basen. A oprócz standardowych pokoi są także apartamenty. Do hotelu przyjechałem po godzinie 15, tak by zrelaksować się przed daleką podróżą – nie tylko w basenie, ale także w wyciszonym, gustownie urządzonym pokoju. W ogóle nie było słychać lądujących i startujących samolotów. Za to widok na nie z okna miałem rewelacyjny. W pokojach hotelu Renaissance jest bardzo cicho, ponieważ wykorzystywane są okna, składające się z trzech szyb. Każda z szyb ma różną grubość. Do tego dochodzi zwiększona liczba okuć na skrzydle, co poprawia ich szczelność, a co za tym idzie – także akustykę. Ściany budynku hotelu przy lotnisku mają standardowo zwiększone przekroje i dodatkowe warstwy izolacji. Wreszcie – przed oddaniem budynku do użytku wykonuje się specjalistycznym sprzętem pomiary akustyczne pod względem przenikania hałasu do wnętrza, biorąc pod uwagę różne pory dnia. Czyli spokojny sen, choć z widokiem na startujące samoloty, jest zapewniony. Śniadania od 5 rano Następnego dnia, wcześnie rano mogłem zjeść śniadanie. Są one podawane gościom już od 5 rano, co jest ogromnym plusem. I to w ogóle dobra wiadomość nie tylko dla turystów, ale nawet dla mieszkańców Warszawy, którzy akurat muszą zjeść śniadanie o świcie. Taksówką z centrum dojadą tu w 10 minut i mogą raczyć się do woli do godziny 11 daniami na bazie jajek, wypiekami, wędlinami, serami, pastami, warzywami, owocami, wegańskimi potrawami zero waste. Po śniadaniu mogłem ruszać w wymarzoną podróż do Nowego Jorku. Ile to kosztuje Ceny standardowych dwuosobowych pokoi w Renaissance Warsaw Airport Hotel poza sezonem zaczynają się od ok. 350 zł za noc, a w sezonie od ok. 600 zł. Ceny apartamentów to odpowiednio 1000 zł i 1400 zł. Więcej informacji na www.marriott.com. Historia hoteli na lotniskach Początkowo hotele na lotniskach to była usługa typu bed and breakfast. Prosty dizajn, niewielu pracowników, brak udogodnień typu siłownia czy wyciszone ściany. Dziś jednak na lotniskach znajdują się pełnoprawne 5-gwiazdkowe hotele. Kto był pionierem hoteli zlokalizowanych na lotniskach pozostaje kością niezgody. Z jednej strony za pioniera uważa się sieć Hilton Hotels & Resorts, która w 1959 roku otworzyła taki obiekt w San Francisco. Z drugiej strony środowisko związane z lotnictwem twierdzi, że pierwszy był hotel zbudowany w 1929 roku na terenie lotniska w Oakland. Jeszcze inne źródła mówią, że pierwszy był hotel Dearborn Inn w Detroit (1931). Jego pomysłodawca, Henry Ford, zainwestował w projekt, gdy zdał sobie sprawę, że pasażerowie korzystający z lotniska jego imienia nie mieli gdzie zjeść ani przespać się bliżej niż w Detroit. Dziś Dearborn Inn należy do sieci Marriott International. Rezerwuj pokoje na godziny Pewne jest jedno – jeśli globalnie każdego dnia w podróż samolotem rusza nawet 10 mln osób, to hotel przy lotnisku ma sens. Tym bardziej, że w przeciwieństwie do tradycyjnych hoteli ze stawkami za całą dobę, niektóre oferują opcje godzinowego pobytu. Jedna z bardziej znanych platform rezerwacyjnych do tego typu pobytów to www.byhours.com. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Zamek Grodno liczy sobie już ponad 700 lat. Wiąże się z nim mroczna historia
Przemierzając Dolny Śląsk, poznałem receptę na dobre życie. I wróciłem z pysznymi wspomnieniami. Ponadto odwiedziłem jedną z najpiękniejszych warowni w regionie, czyli zamek Grodno.
W tym artykule: Pizza z pieca Hefajstos Rzeczy ulotne Marny los Małgorzaty W sercu gór Swoich Leszczynowy sad i Złota Woda I pomyśleć, że nasz wymarzony dom, nasz azyl z dala od miasta, znaleźliśmy i kupiliśmy w Blue Monday, najbardziej depresyjny dzień w roku – śmieje się Paweł Inglot, który wraz z żoną Olgą we wsi Dębno niedaleko Wołowa otworzyli agroturystykę Inglotówka. Zanim jednak przyjęli w ubiegłym roku pierwszych gości, organizowali lekcje konnej jazdy i zajęcia z hipoterapii. Olga jest bowiem instruktorką jeździectwa. I to od koni wszystko się zaczęło. Oboje są z Wrocławia. Paweł przez 15 lat prowadził firmę reklamową, Olga, architektka krajobrazu, graficzka, ilustratorka i specjalistka od wzornictwa przemysłowego, zajęła się wychowywaniem trzech córek. A gdy te podrosły, wróciła do pracy. Na dodatek znalazła ją… w Gdańsku. Dzielili więc z Pawłem życie na dwa miasta. – Aż przyszła chwila, kiedy uznaliśmy, że dość już tej tułaczki, że albo teraz, albo nigdy. I postanowiliśmy wynieść się za miasto i zająć naszą pasją, jaką są konie – wspomina Olga. Wymarzonego miejsca szukali w różnych regionach Polski, nawet na Żuławach Wiślanych oraz na Podkarpaciu, gdzie Paweł w dzieciństwie spędzał lato u babci i jak mówi, zawsze lubił „szwendaczki po łąkach i polach”. – Chciałam, żeby w okolicy było dużo lasów, żebym mogła po nich jeździć konno. Ostatecznie uznaliśmy też, że choć chcemy mieszkać poza miastem, to jednak nie więcej niż godzinę jazdy od Wrocławia. I tak trafiliśmy do wsi Dębno. Zaryzykowaliśmy, ale mieliśmy też poduszkę finansową, która dała nam poczucie bezpieczeństwa – dodaje Olga. Pizza z pieca Hefajstos Siedzimy w starej stajni, której historia sięga 1914 r. To właśnie tutaj przyjmowani są goście. Na parterze jest kuchnia z najprawdziwszym glinianym piecem, który ulepił zdun Gustaw i któremu nadał imię Hefajstos, a na piętrze przytulne pokoje z miejscami nawet dla 12 osób. – Masz ochotę na pizzę? – dopytuje Paweł. Pewnie, że mam! Tyle że w Inglotówce goście sami ją muszą sobie przygotować, a przy okazji integrować się ze sobą. – Pomyślałem, że to świetny sposób na proste warsztaty, bo kto nie lubi pizzy? I to był strzał w dziesiątkę, gdyż nie tylko goście, którzy u nas nocują, na nie przychodzą, ale też sporo sąsiadów, mieszkańców gminy Wołów – dodaje gospodarz. Dla mnie jednak robi wyjątek i sam staje przy kuchennym blacie. Widzi, że po kilkugodzinnej podróży z Warszawy jedyne, na co mam ochotę, to zasiąść do stołu, zjeść coś dobrego i napić się marokańskiej miętowej herbaty, którą właśnie zaparzyła Olga. Perła w koronie polskich kolei. Trasa łącząca Wałbrzych z Kłodzkiem zachwyca na każdym kroku Dziewięć stalowych mostów, czterdzieści pięć wiaduktów, trzy tunele. Razem to 286. Wiem, coś nie psuje, ale 286 to nie suma wymienionych atrakcji, tylko numer linii kolejowej, która łącz... Paweł podaje mi trójkątny placek z pyszną pomidorową salsą, serem i salami na ceramicznym talerzyku. I to nie byle jakim, bo wypalonym i pomalowanym w konie przez Olgę w jej małej przydomowej pracowni. Tak, Olga zdecydowanie jest kobietą wielu talentów! I lubi urządzać wnętrza, co widać dobrze w odrestaurowanej stajni. Z koryta, z którego krowy i konie piły kiedyś wodę, powstał zlew (choć najpierw miały być w nim posadzone zioła), rodzinny stół został zbity ze starej więźby dachowej, a kuchenna wyspa, przy której siedzimy na wysokich barowych stołkach – z desek z odzysku. Kredens, gdzie trzymane są szklanki czy kieliszki, jest zaś od przyjaciółki – zbieraczki staroci z Wrocławia, która wstawiła go do Inglotów na przechowanie, a został na zawsze. Olga w urządzaniu stajni nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa. Wnętrza chce zapełnić sztuką, wyposażyć je rzeczami od lokalnych artystów, które będzie można także kupić. Przysiada się do nas Ida, najmłodsza z trzech córek Inglotów. – To mój ulubiony dom, mamy dwa pieski Lolę i Pakusia, pięć kotów i dziesięć koni – wylicza. A Paweł dodaje, że wiosną i latem można poleżeć na ich łące, poczytać książki, a przez cały rok zregenerować się w leśnym spa – w Inglotówce jest i sauna, i bania, z których każdy może skorzystać. Rzeczy ulotne Dopytuję Olgę i Pawła, co dała im wyprowadzka na wieś. – Zdecydowanie zwolniliśmy i zaczęliśmy dostrzegać rzeczy ulotne. Chłoniemy zapachy, dźwięki, przemiany zachodzące w naturze. Ćwiczymy naszą uważność. Cieszymy się, gdy widzimy żurawie przelatujące nad domem albo niebo pełne gwiazd, którym zachwycamy się zwłaszcza wiosną i latem, leżąc na kocu – odpowiadają. Choć przyznają, że agroturystyka to także ciężka codzienna praca, zwłaszcza gdy prowadzi się ją tak jak oni – angażując się na tysiąc procent, a nie traktując tego jako dodatkowe zajęcie. Bo, jak podkreślają, zależało im na stworzeniu miejsca prawdziwie rodzinnego, zgodnego z ich filozofią życia, charakterem i sercem. – Zapuściliśmy tu korzenie – mówi z pełnym przekonaniem Olga. W tak pięknym, odludnym miejscu i z tak dobrą energią przekazywaną przez właścicieli nawet i ja miałbym ochotę zapuścić korzenie, gdyby nie fakt, że Inglotówka była jedynie krótkim przystankiem w mojej podróży przez Dolny Śląsk. Jechałem bowiem w stronę Sudetów Środkowych, by odkryć w nich jeszcze więcej miejsc idealnych na ucieczkę od miasta. „Najpiękniejszy region Polski". To tu łączą się góry i woda Na Dolny Śląsk trafiłem dosyć późno, bo dopiero pod koniec studiów. Na miłość nigdy nie jest jednak za późno. Szklarska Poręba i Lądek-Zdrój to dziś jedne z moich ulubionych miejsc ... Marny los Małgorzaty Kręta droga poprowadziła mnie do jednej z najpiękniejszych warowni na Dolnym Śląsku, zamku Grodno w Zagórzu Śląskim znajdującego się na Europejskim Szlaku Zamków i Pałaców. Jest na nim ponad 20 historycznych obiektów z regionu, m.in. zamki Czocha, Książ, Grodziec, Sarny, Topacz czy Wleń. Grodno jest jednym z najlepiej zachowanych, a jego początki w tym miejscu sięgają czasów Piastów Śląskich. Pod koniec XVI w. zamek został przebudowany na renesansową rezydencję. Stoi na górze Choina, 450 m n.p.m. Dojść do niego może każdy i to bez zadyszki. Spacer z bezpłatnego parkingu zajmuje maksymalnie kwadrans. W zamku można zobaczyć wiele z zachowanych średniowiecznych murów, jak i niektóre z ocalałych renesansowych pomieszczeń, a oprowadzanie przez przewodnika wliczone jest w cenę zwiedzania. Odwiedzam więc budynek bramny (można w nim przenocować), kaplicę z renesansowym portalem, sień zamkową, salę tortur, oglądam krzyże pokutne, dziedziniec górny, sale rycerską i myśliwską. Zaglądam też do lochu księżniczki Małgorzaty. Biedaczka skończyła marnie, walcząc o prawa kobiet. Jak głosi legenda, kiedy Śląskiem władali jeszcze książęta z rodu Piastów, zamek Grodno dzierżył mężny, dumny burgrabia, a w warowni mieszkała z nim córka Małgorzata. Kiedy dziewczyna skończyła 13 lat, ojciec postanowił wydać ją za mąż. Ale nie za tego, w którym się zakochała (był jednym z rycerzy starających się o jej rękę), a za 70-letniego, majętnego właściciela sąsiedniego zamku, który po pochowaniu czwartej żony zapragnął nowej. Małgorzata nie chciała takiej przyszłości, dlatego w trakcie jednej z przechadzek z niechcianym kandydatem na męża zepchnęła go z Kruczych Skał wznoszących się stromo nad rzeką Bystrzycą. Zginął na miejscu. Niestety, ojciec widział wszystko z zamkowej wieży. Małgorzatę zamknął w lochu i skazał na okrutną śmierć z głodu. Tę historię opowiadają sobie wszyscy ci, którzy wchodzą na zamkową wieżę i palcami wskazują skały, na których Małgorzata walczyła o swoją niezależność. I zachwycają się panoramą na znajdujące się po stronie zamku Góry Wałbrzyskie i będące po drugiej stronie malowniczej rzeki Bystrzycy, zmieniającej się wyżej w zaporowe Jezioro Bystrzyckie, Góry Sowie. Wychodząc z zamku, podpytuję jeszcze przewodnika, gdzie warto coś zjeść w okolicy, bo zaczynam odczuwać lekki głód. – Jedź na pstrąga do Cichej Wody. Niczego lepszego nie trafisz! – zapewnia. W sercu gór Swoich Po pół godzinie jazdy docieram do Lasocina w sercu Gór Sowich, miejscowości położonej na szlaku na szczyt Wielkiej Sowy (1015 m n.p.m.). To właśnie tutaj znajduje się rodzinna agroturystyka Cicha Woda, założona ponad 20 lat temu przez Szymona Balaka i jego żonę Mirosławę, a prowadzona dziś przy wsparciu syna Grzegorza i synowej Magdy. – Wszystko zaczęło się przez przypadek. Od niewielkiego zadaszonego grilla, na którym zaczęliśmy przyrządzać pstrągi wyławiane z naszego stawu. Pewnego dnia przyszła do nas grupa letników i spytała, czy poczęstujemy ich rybą. Tak też się stało, a następnego dnia przyprowadzili kolejnych turystów, którzy już za grillowanego pstrąga chcieli zapłacić – wspomina 76-letni pan Szymon, któremu zdecydowanie mogę pozazdrościć wigoru. Od tamtej pory w Lasocinie wiele się zmieniło. Zamiast budki z grillem jest pokaźnych rozmiarów restauracja, są pokoje dla gości, którzy dopominali się miejsc noclegowych po wieczorach spędzonych przy rybie i różnych napitkach. Jest także niewielki ogród, w którym można się pobawić z alpakami albo suczką Lili uwielbiającą dzieci. A wokół lasy i górskie zbocza, na których wypasają się owce i kozy. Jak magnes przyciąga turystów na Dolny Śląsk. Kupujesz 1 bilet, zwiedzasz 4 atrakcje „Explore Wałbrzych”, czyli wspólny bilet do największych atrakcji turystycznych miasta, okazał się prawdziwym strzałem w dziesiątkę i magnesem przyciągającym turystów. – Ludzie zaczęli zamawiać tyle pstrągów (sprowadzane są z hodowli nadmorskich i wpuszczane do stawu), że w kuchni pracowała już nie tylko mama, ale też ciocie Ela, Mariola i Rózia, której szarlotka trafiła nawet do menu. Bez nich byśmy sobie nie poradzili – opowiada Grzegorz. W restauracji wszystkie stoliki zajęte. Mój pstrąg wychodzi dziś spod ręki Agnieszki, szefowej kuchni. Jest niezwykle aromatyczny – to za sprawą czosnku i mieszanki ziół, która jest rodzinnym sekretem i nie zmieniła się od lat. – Jeśli tak lubisz ryby, to musisz jechać do łowiska Złota Woda. Tam też zjesz pysznego pstrąga. Moja córka Kalina go bardzo lubi. Jest podawany zupełnie inaczej niż u nas – poleca Grzegorz, a ja zapisuję adres tego miejsca i planuję wpaść na kolację. Po uczcie w Cichej Wodzie jadę do wsi Łomnica, gdzie wynająłem pokój w agroturystyce Leszczynowe Wzgórze. A po drodze trafiam na miejsca, które rzadko są na listach tych najważniejszych do zobaczenia na Dolnym Śląsku, choć może to i lepiej, bo ludzi w nich mniej i łatwiej o zachwyt. A ten pojawił się u mnie, gdy patrzyłem na kamieniołom Głuszyca nazywany Kamykami, położony na stokach góry Ostoja. Dawniej pozyskiwano tutaj ciemną skałę wulkaniczną o składzie zbliżonym do bazaltów, którą nazywano melafirem. W latach 70. ub. wieku wyrobisko zalano wodą i powstał malowniczy staw popularny wśród wędkarzy. Zaś zbocza kamieniołomu upodobali sobie wspinacze (zwłaszcza zimą lubią się wspinać po tworzących się lodospadach). Z Kamyków blisko już do wsi Grzmiąca, z której wyruszam na zielony szlak biegnący na Gomólnik Mały (807 m n.p.m.). To w moim przypadku niespieszny spacer przez górskie łąki i wysoki las, trwający niecałą godzinę, choć jest też trasa zdecydowanie bardziej wymagająca, zajmująca ponad dwie godziny – przez Muflonową Perć. Na Przełęczy pod Gomólnikiem zielony szlak spotyka się z czarnym, na który gdybym się wybrał, dotarłbym m.in. do Skalnej Bramy i ruin zamku Rogowiec. Tymczasem na szczycie Gomólnika czeka na mnie nagroda. I to jaka! Z nowego, niewielkiego drewnianego tarasu widokowego w kształcie spodka, który idealnie wtopił się w krajobraz, dostrzec można szczyty: Jeleniec, Rogowiec, Borową, Suchą, Jałowiec, Ślężę i Wielką Sowę. Dobre to miejsce na posiedzenie w ciszy albo na rodzinny piknik z ogniskiem i pieczonymi kiełbaskami, jaki można urządzić obok tarasu (jest przygotowane palenisko), i nacieszenie oka zielenią. Leszczynowy sad i Złota Woda Na Leszczynowe Wzgórze w Łomnicy dojeżdżam przed zmrokiem. Gdy podjeżdżam pod dom, Michała Adamczyka, gospodarza tego miejsca, zastaję przy rąbaniu drewna. – Roboty wokół domu jest zawsze tyle, że trudno się z nią uporać, choć ja to bardzo lubię – podkreśla Michał, z zawodu fotograf, pracujący m.in. dla Filharmonii Sudeckiej w Wałbrzychu. Niewielką agroturystykę prowadzi wraz z żoną Patrycją. Są tutaj trzy pokoje (borsuk, muflon i sowa) dla 12 osób, wspólna sala z kuchnią, w której można oglądać zdjęcia okolicy z lotu ptaka autorstwa Michała. I tyle natury dookoła! Adamczykowie mają kilkuhektarowy sad leszczynowy ze ścieżkami do spacerowania i z miejscem na ognisko. Wkrótce też odkrywam, że polecane łowisko Złota Woda mam dosłownie pod nosem. Tak więc po zachodzie słońca zaglądam do restauracji na pstrąga z patelni. Mam szczęście, bo zastaję w niej Gracjana Rudnickiego, który wraz z tatą Jerzym serwują, jak czytam w komentarzach w internecie, „najlepsze ryby pod słońcem”. Zanim zamówię pstrąga, z uwagą przypatruję się wnętrzom rodzinnej restauracji i browaru. Zgromadzono w nich niepoliczalną wręcz ilość antyków: starych radioodbiorników, wag, elementów pieców do wypieku chleba oraz przedwojenne nalewaki do piwa. Jest też potężna kolekcja 1,2 tys. kufli (a na wystawienie czeka ich jeszcze ponad 3,5 tys.). – Skupujemy te wszystkie artefakty od miejscowych zbieraczy, a zaczęło się od pewnego pana, który przyniósł nam starą bambusową wędkę – mówi Gracjan. Wracamy jednak do stołu, bo właśnie pojawiła się na nim ryba. Jej wyjątkowość polega na tym, że u Rudnickich nie przyprawia się pstrąga czosnkiem i ziołami, a jedynie po wyciągnięciu z wody i wypatroszeniu obsypuje solą i wrzuca na patelnię (smaży się po 3 min z każdej strony). Najlepiej jeść rybę palcami i zacząć od chrupiącej skórki posmarowanej lekko masłem i skropionej cytryną, a potem dobrać się do soczystego mięsa. Gracjan wspomina, że rekordzista za jednym razem pochłonął dziewięć pstrągów. Ale zapewniam was, że wystarczy jeden, by mieć pyszne wspomnienia Dolnego Śląska. „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji „National Geographic Traveler”, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. Reportaże z nagrodzonych miast i wsi ukażą się co miesiąc zarówno na łamach prasowego, jak i internetowego wydania naszego magazynu. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.