Ten kraj tworzy 10 malutkich wysepek. Każda jest jak zupełnie inny świat
Wyspy Zielonego Przylądka urzekają różnorodnością. Są dzikie, słoneczne, pełne kontrastów. Na Oceanie Atlantyckim tworzą archipelag dziesięciu wysp, a każda z nich jest jak zupełnie inny mikroświat. To idealny kierunek na pierwsze spotkanie z Afryką.
Spis treści: Wyspa Sal – Wyspy Zielonego Przylądka Wyspa Santo Antao Wyspy Zielonego Przylądka – atrakcje Kajakiem z wulkanu Nurkowanie na Wyspach Zielonego Przylądka Kiedy jechać na Wyspy Zielonego Przylądka? Wyspy Zielonego Przylądka – na co uważać? Wyspy Zielonego Przylądka nie są tak popularne wśród turystów z Polski, jak na przykład Kreta czy Cypr, co może wiązać się z odległością. Bezpośredni lot z Polski na Sal (takie połączenia oferują biura podróży) trwa od 7 do 8 godzin. Dla rodzin z małymi dziećmi niemal 1/3 doby w powietrzu może być nie lada wyzwaniem. W końcu to podróż do zachodniej Afryki. Wyspy Zielonego Przylądka leżą na Oceanie Atlantyckim na wysokości Mauretanii i Senegalu – ok. 450 km. od linii brzegowej kontynentu. Legenda głosi, że gdy Bóg skończył tworzyć Ziemię, zatarł ręce z zadowolenia, a okruszki gliny, które wówczas spadły z boskich dłoni w Ocean Atlantycki, stały się Wyspami Zielonego Przylądka. Dziesięć okruszyn, z których najokazalsza, wyspa Santiago, jest niewiele większa od Berlina. Niewiele jest miejsc na ziemi, gdzie można z taką łatwością przeskakiwać z jednego świata w inny niczym telewidz przełączający kanały kablówki. Podróż przez Cabo Verde (tak z portugalskiego swój kraj nazywają mieszkańcy Republiki Zielonego Przylądka) to podróż przez kolory – od bladej, piaszczystej wyspy Sal, przez zieleń bujnej, zamglonej Santo Antao, po czerń wulkanicznej Fogo. Tak wyprawę na Wyspy Zielonego Przylądka wspomina dziennikarka Marta Zaraska. Wyspa Sal – Wyspy Zielonego Przylądka Sal, gdzie ląduję, na pierwszy rzut oka wydaje się przyjaźnie różnobarwna. W kurorcie Santa Maria pełno jest kwiatów i plażowiczów w kolorowych kostiumach, rumieniących swoje skory na wszelkie odcienie brązu i (niestety) czerwieni. Piasek jest czyściutki, jasny, woda błękitna. Samo miasto to nic specjalnego: dużo placów budowy i rozlazłych hoteli all inclusive. Wszystko zdaje się tu istnieć pod zagranicznego turystę: centra nurkowe, sklepiki pełne naszyjników z muszelek, włoskie pizzerie. Dopiero w maleńkim barze Mercedes, przy jednym z kilku stolików, odkrywam pierwsze prawdziwe smaki Cabo Verde – lokalną potrawę catchupa, czyli wyśmienity gulasz z fasoli i świeżo złowionej ryby. Tuż za granicami miasta kryje się zupełnie inny świat: płaski, spalony słońcem, złoto-brązowy. Kiedy jadę wypożyczonym samochodem (na oponach z Dębicy!) z Santa Maria w kierunku miasta Espargos, czuję się jak na pustyni. Jedyne żywe istoty, jakie spotykam, to wyliniałe osiołki. Największe wrażenie robi na mnie jednak Pedra de Lume. To zalany wodą krater wygasłego wulkanu i zarazem opuszczona od niemal 30 lat kopalnia soli – plamka błękitu wśród rdzawych wzgórz. W Pedra de Lume wydobywano sól od stuleci. To od tej soli właśnie (po portugalsku sal) pochodzi nazwa wyspy. Teraz zaś największą atrakcją jest kąpiel w zasolonym jeziorze, w którym, niczym w Morzu Martwym, można pławić się na powierzchni w przeróżnych pozycjach, uprawiać wszelakie akrobacje i nigdy nie zanurzyć się głębiej niż na kilka centymetrów. Wyspa Santo Antao Po wysuszonych pustkowiach Sal wyspa Santo Antao zdaje się kipieć zielenią. Mam wrażenie, że jeśli zatrzymam się, choć na chwilę, porosną mnie bluszcze i pochłonie dżungla. Od wilgoci wszystko zdaje się gnić: domy, drzewa, nawet same góry, które wystrzeliwują na niemal 2 tys. m prosto z oceanu, wbijając się w chmury ostrymi, postrzępionymi szczytami. Drogi na Santo Antao są wąskie, śliskie i pozawieszane nad przepaściami. Od widoków kręci się w głowie. Wydaje się, że maleńkie wioski, poprzyklejane do zboczy, mogą w każdej chwili runąć w dół. Jadąc samochodem, nie raz muszę się powstrzymywać, żeby nie zamknąć z przerażenia oczu. Zdecydowanie wolę podziwiać piękno Santo Antao na piechotę – przedzierając się przez pachnące mokrą ziemią uprawy trzciny cukrowej, plantacje kawy i gąszcze bananowców. Boso na scenę Z dzikiej Santo Antao biorę prom w kierunku Sao Vicente. Morze jest wzburzone i wielu współpasażerów przybiera ten sam kolor co zostawiona w tyle wyspa – zielony. Kiedy przybijamy do portu w Mindelo, oddycham z ulgą. Mindelo, o którym tak często śpiewała urodzona tu Cesaria Evora (nagrała nawet płytę o tytule Radio Mindelo), nie rozczarowuje. Spodziewałam się rozśpiewanego, klimatycznego miasteczka – i tak właśnie jest. Wieczorem z licznych barów unoszą się zapachy smażonych ryb i dźwięki morny, melancholijnej muzyki rodem z Wysp Zielonego Przylądka. To mieszanka melodii portugalskich, kubańskich, brazylijskich i afrykańskich. Gatunek ten popularyzowała podziwiana przez tak wielu polskich fanów Cesaria Evora nazywana „bosą diwą”, bo na scenie często występowała bez butów. Wyspy Zielonego Przylądka – atrakcje Choć w Mindelo nie ma zbyt wielu zabytków, spacer o zachodzie słońca po pastelowo-kolorowych brukowanych ulicach tego 70-tysięcznego miasteczka, które zdaje się bardziej należeć do Ameryki Południowej niż Afryki, jest wyjątkowo romantyczny. Położone około 500 km od zachodniego brzegu Afryki Mindelo jest przystanią dla żeglujących między Europą a Ameryką. W porcie cumuje pełno jachtów, od luksusowych po zardzewiałe łajby. W tutejszych barach spotkać można wielu zaprawionych marynarzy. W nadbrzeżnym Club Nautico przy szklance lokalnego grogu (drinku z rumem, cynamonem i sokiem z cytryny) i akompaniamencie muzyki na żywo wdaję się w rozmowę z Holendrem – byłym dentystą, który dostał alergii na produkty używane do wypełnień, rzucił zawód i postanowił zostać żeglarzem. Teraz przeprowadza przez ocean jachty dla zamożnych klientów. W pobliżu siedzi rodzina z dwójką maleńkich dzieci, która łódką opływa świat. Opowieści o podróżach i morskich przygodach mieszają się z nostalgicznymi dźwiękami gitary, a ja czuję się jak w jednym z portowych miast rodem z powieści Josepha Conrada. Po wizycie w Mindelo udaję się w górzyste wnętrze wyspy. Widoki, podobnie jak na Santo Antao, są fantastyczne. Miedziano-brązowe góry schodzą prosto w szafirowy ocean, a między lądem a wodą czekają na podróżnych niemal puste plaże usypane czarnymi wulkanicznymi skałami. Wiejące tutaj wiatry oferują jedne z najlepszych na świecie warunków do windsurfingu. Kiedy chodzę po górach Sao Vicente, uderza mnie widok licznych popadłych w ruinę kamiennych domów. Przez ponad 150 lat Wyspy Zielonego Przylądka wyludniała emigracja. Szlaki przetarli ci, którzy w połowie XIX w. wyjeżdżali do Stanów Zjednoczonych dorabiać jako wielorybnicy. Na początku XX w. już tysiące mieszkańców uciekało do Ameryki przed biedą i głodem w ojczyźnie. Teraz szacuje się, że po świecie rozsianych jest dwa razy tyle osób pochodzących z Cabo Verde, co mieszka na wyspach. 12 proc. PKB republiki mają stanowić pieniądze przysyłane przez rodzinę z zagranicy. Poza Sal na wyspach nie spotykam wielu obcokrajowców. A ci rzucają się tu w oczy, zwłaszcza że zwykle wyglądają inaczej niż lokalni kawowoskórzy Kreole – potomkowie mieszanych związków Portugalczyków z Afrykanami. Wyspy Zielonego Przylądka były niezaludnione do czasu, kiedy w połowie XV w. przybili do ich brzegów pierwsi europejscy marynarze z Portugalii, Hiszpanii i Genui. Przez kolejne 150 lat Cabo Verde stało się niechlubnym punktem tranzytowym przewozu niewolników z zachodniej Afryki do Ameryk. Ponieważ niemal wszyscy zamieszkujący wyspy europejscy koloniści to byli mężczyźni, szybko zaczęły się na Cabo Verde rodzić dzieci z mieszanych związków. I stąd nierzadkim widokiem są tu dziś czarnoskórzy z niebieskimi oczami czy blond włosami. Kajakiem z wulkanu Z Sao Vicente na wyspę Fogo nie da się dopłynąć bezpośrednio promem, więc wybieram się tam małym samolotem linii TACV z przesiadką w stolicy kraju, Prai. Fogo z nieba to ciemnobrązowy krążek ze smolistym okiem krateru. Praktycznie cała wyspa to aktywny wulkan – ogromny, czarny, wynurzający się z oceanu na niemal 3 tys. m w górę. Muszę przyznać, że początkowo, kiedy po niej chodzę, czuję się niepewnie – czy coś mi pod stopami zadrżało, czy to tylko złudzenie? A co, jak wybuchnie? Czy nie zapadnie się nagle w morze? To, że fogo po portugalsku oznacza „ogień”, nie napawa mnie otuchą. Kiedy wulkan wybuchł ostatni raz w 1995 r., ognista fontanna lawy sięgała 400 m w gorę. Szybko jednak zakochuję się w czarnej wyspie. Ludzie są tu przyjaźni, roślinność bujna, domki pastelowo-kolorowe, a sam wulkan, Pico do Fogo, okazuje się idealny do wspinaczek. Żeby na niego wejść, najlepiej wyruszyć ze stolicy wyspy, Sao Filipe, tuż o świcie. Później w ciągu dnia rozpalony słońcem czarny stok zamienia się w istny piekarnik. Po krótkiej jeździe terenowym samochodem (drogi są tutaj naprawdę kiepskie) zatrzymuję się w maleńkiej miejscowości Cha das Caldeiras. Stąd na szczyt są cztery godziny wspinaczki – w sumie około tysiąca metrów do przejścia, często w głębokim wulkanicznym pyle. Ale warto. Nie tylko dla niesamowitych widoków – nieziemskich, wypalonych krajobrazów kontrastujących z soczystą roślinnością wybrzeża. Także dla samego zejścia – a raczej biegu – w dół: w 40 zawrotnych minut można być z powrotem w Cha das Caldeiras. Jeśli ktoś chce, może też spróbować zjechać ze szczytu kajakiem albo na snowboardzie – jak to zrobili Eric Deguil (mistrz świata w kajakarstwie ekstremalnym) i Kamille de Faucompret (snowboardzistka, członkini francuskiej kadry olimpijskiej). Wieczorem zaś, już z powrotem w Sao Filipe, czas na kolację i kolejne lokalne przysmaki: wyśmienite homary i tuńczyki świeżo złowione w tutejszych wodach, a do tego kieliszek lokalnego wina cha prosto ze stoków wulkanu. I romantyczny akompaniament morny, granej na żywo oczywiście. Nurkowanie na Wyspach Zielonego Przylądka Najlepszymi miejscami do nurkowania są wyspy Sal, Boa Vista i Sao Vicente. Można tam znaleźć zarówno spokojne wody dla początkujących, jak i bardziej wymagające rewiry dla zaawansowanych nurków. Na wyspach działa wiele szkół nurkowych i wypożyczalni sprzętu. Szkoły często prowadzą kursy PADI, co oznacza, że możesz zdobyć międzynarodowy certyfikat nurkowy. Kiedy jechać na Wyspy Zielonego Przylądka? Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, kiedy jechać na Wyspy Zielonego Przylądka. Wszystko zależy od tego, jakie mamy oczekiwania co do pogody i aktywności. Na archipelagu ciepło jest przez cały rok. Temperatury wahają się tam między 22 a 30 stopniami Celsjusza. Pora sucha przypada na okres od listopada do czerwca. Od sierpnia do października mogą pojawiać się przelotne deszcze, za to roślinność jest wtedy bardziej bujna i zielona. Luty, marzec i kwiecień to z kolei idealny czas dla fanów sportów wodnych. Silniejsze wiatry zapewniają świetne warunki do uprawiania m.in. windsurfingu i kitesurfingu. Okazją do podróży na Wyspy Zielonego Przylądka może być też karnawał. Szczególnie hucznie obchodzi się go w lutym na wyspie Sao Vicente. Wyspy Zielonego Przylądka – na co uważać? Wyspy Zielonego Przylądka są bezpieczne dla turystów, ale jak wszędzie, warto zachować ostrożność. Kieszonkowcy mogą pojawiać się w tłumnych miejscach, takich jak targi w Praia czy Mindelo. Lepiej unikać spacerów po mniej uczęszczanych rejonach po zmroku, szczególnie w większych miastach. Warto korzystać z oficjalnych taksówek i zawsze ustalać cenę przejazdu przed jego rozpoczęciem. Nie ma obowiązkowych szczepień przed podróżą, ale zaleca się zabezpieczenie przeciwko WZW A i B oraz tężcowi. Woda z kranu nie nadaje się do picia – zawsze należy korzystać z wody butelkowanej. Na wyspach występują komary, więc warto zaopatrzyć się w repelenty. Ryzyko malarii jest niskie, ale warto się dodatkowo zabezpieczyć, zwłaszcza podczas pory deszczowej. Oficjalną walutą jest escudo zielonoprzylądkowe (CVE), ale euro jest powszechnie akceptowane, szczególnie w miejscach turystycznych. 1 EUR równa się około 110 CVE. W większych miastach i hotelach akceptowane są karty płatnicze, ale w mniejszych miejscowościach lepiej mieć gotówkę. Bankomaty są dostępne, choć może się zdarzyć, że nie zawsze działają. Źródło: National Geographic Polska
Dubaj - totalny zawrót głowy! Co warto wiedzieć przed podróżą do bajkowego Dubaju?
Dubaj najbardziej zaskakuje przestrzenią. Nawet jeśli na co dzień nie borykasz się z agorafobią, wyjazd do Dubaju może porządnie zakręcić ci w głowie. Przekonaj się, czym jeszcze może cię zaskoczyć to największe miasto Zjednoczonych Emiratów Arabskich?
Dubaj. Autostrady o sześciu pasach w jedną stronę i sześciu w drugą, ogromne ślimaki skrzyżowań, ponad dwieście drapaczy chmur wznoszących się ponad 100 m w górę. A wokół – pustka: ubite piaszczyste place czekające na zabudowę, pustynia stojąca tuż u progu miasta, wdzierająca się do środka z wiatrem, ziarenko po ziarenku. Kiedy spaceruję po dzielnicy finansowej Dubaju, wśród wież biurowców wbijających się w bezchmurne niebo, uderza mnie, jak powierzchowna jest szklana nowoczesność tego miasta. Na tyłach wieżowców, drogich hoteli i ekskluzywnych restauracji nie ma nic. Piach. To nie paryskie Champs-Élysées, za którymi rozciągają się ulice pełne kunsztownych kamienic, czy nowojorska 5th Avenue z upakowanym zapleczem Upper East Side. W Dubaju za cienką warstwą ultranowoczesnych budynków jest tylko pełna wiatru przestrzeń. Dubaj - miasto dla kierowców Podróżując do Dubaju przekonujesz się, że to miasto jest niejako oazą technologii pośród pustyni. Dopiero jadąc metrem w Dubaju widzę, jak ogromne jest to miasto.Miasto dla kierowców. Zwiedzanie Dubaju na piechotę to zadanie karkołomne. Potrzeba godziny, by przemieścić się 52 km czerwoną linią z jednego końca metropolii na drugi, potrzeba godziny. W Dubaju za cenę niemal dwukrotnie wyższą niż ta, którą trzeba zapłacić za zwyczajny bilet, można przejechać się w luksusie: skórzane fotele, mało ludzi. Wybieram zatem „złoty” wagon dla VIP-ów. Konduktor sprawdza w wejściu, czy pasażerowie mają odpowiedni bilet – ale kontroli w Dubaju podlegają jedynie ci pasażerowie, którzy nie wyglądają na VIP- ów. Eleganckie kobiety w dizajnerskich kostiumach i sznurach pereł na szyi wsiadają przez nikogo niezatrzymywane. W Dubaju wielką zaletą wagonu dla VIP-ów jest to, że znajduje się na czele pociągu i przez ogromną przednią szybę (dubajskie metro jest sterowane komputerowo) można w czasie jazdy podziwiać widoki. Większość trasy znajduje się bowiem nie pod ziemią, a nad nią. Przejażdżka po Dubaju tym supernowoczesnym metrem to atrakcja sama w sobie – a przy okazji najlepszy sposób przemieszczania się po mieście. W Dubaju czasem nie wiadomo, czy lepiej, kiedy nie ma korków (a potrafią być potworne), czy kiedy są – bo wtedy przynajmniej nikt nie jeździ ulicami 200 km na godzinę. Zwiedzanie Dubaju Z poruszaniem się po Dubaju na piechotę też bywa ciężko. Latem problemem jest niebotyczny upał. Zimą temperatury są przyjemne (około 25 stopni) i spacerować można, ale poza starą częścią Dubaju, Deirą, za bardzo nie ma gdzie. To nie jest miasto dla pieszych. Przekonuję się o tym, kiedy próbuję przejść z centrum finansowego do najwyższego wieżowca świata, 160-piętrowego Burdż Chalifa. Otóż – przejść się nie da. Po drodze jest wielkie skrzyżowanie, bez chodników, bez kładek, a ruch ogromny. W końcu zmuszona jestem wziąć taksówkę. Przejeżdżam nią ledwie kilkaset metrów, ale kierowca nie jest szczególnie zdziwiony. W Dubaju mało co kogo dziwi. Burdż Chalifa w Dubaju zapiera dech. Jest strzelisty, ogromny, jakby wyjęty z innej skali. Kiedy próbuję sobie zrobić zdjęcie u jego podstawy, okazuje się, że dopiero aparat położony na ziemi obejmuje cały budynek w kadrze. Na szczyt wieży, po widoki na miniaturowy Dubaj w dole, pędzi się 10 m na sekundę najdłuższą windą świata. Ale uwaga: bilety na ten przejazd trzeba rezerwować sporo wcześniej – czasem warto i na dwa tygodnie w przód. Jak przystało na Dubaj, jest i opcja dla niecierpliwych posiadaczy grubych portfeli – można wykupić wjazd na taras widokowy bez kolejki. Kosztuje to, bagatela, 340 zł od osoby, czyli niemal trzy i pół razy tyle co normalny bilet. Wieczór w Dubaju Wieczorem, u podnóża Burdż Chalifa, czeka mnie wyjątkowy spektakl: tańczące w rytm muzyki fontanny. Miejsce do obserwacji mam super. Siedzę w restauracji Baker & Spice na brzegu rozległego sztucznego jeziora, na skraju promenady, po której spacerują mieszkańcy Dubaju: mężczyźni w białych tunikach diszdaszach, a kobiety w czarnych luźnych abajach. Przedstawienie zaczyna się od muzyki. Arabska melodia rozlewa się po jeziorze, załączają się światła i nagle powierzchnia wody unosi się strzelistymi słupami w górę, ponad 150 m ku niebu, faluje, tańczy, zniża się i wynosi zabarwiona ponad sześcioma tysiącami świateł. Choreografia w rytm muzyki jest tak wyśmienita, że mam wrażenie, iż to nie fontanna, a zrobieni z wody tancerze unoszący się na powierzchni jeziora. Dubaj, kultura i... historia? Następnego dnia wybieram się do starej dzielnicy Dubaju, Deiry. Choć „stara” to niezbyt odpowiednie słowo dla opisania okolicy, której historia nie sięga dalej niż kilkadziesiąt lat wstecz. Jak na Dubaj jednak to niemal prehistoria. To tu na początku XX w. kwitł handel perłami, a później – przemyt złota. To tu przybijały statki perskich i hinduskich kupców. Dziś na kanale Dubai Creek wciąż jest pełno barek obładowanych towarem, a wąskie ulice suków przesyca zgiełk handlarzy. Co można kupić w Dubaju? W ofercie jest wszystko: od kiczowatych chińskich zabawek, przez podróbki torebek Chanel i oryginalne kaszmirskie paszminy, po aromatyczne przyprawy i misternie haftowane, skórzane pantofle. A do pantofli, dla chętnych, są jeszcze bardziej misternie haftowane suknie – tak wysadzane cekinami, koralikami i wszelkiej maści świecidełkami, że nie pogardziłaby nimi żadna Disnejowska królewna. W Złotym Suku, jak przystało, jest na sprzedaż tyle złota, że od blasku mrużę oczy. Łańcuszki, pierścionki, wisiorki, kolczyki, bransolety – co kto chce i na co kogo stać. Dla najzamożniejszych są tak ogromne i ciężkie złote kolie, że trudno uwierzyć, by ktokolwiek mógł je nosić, nie narażając kręgów szyjnych na złamanie. Wielu z kupujących to Hindusi zwabieni na targ dobrymi cenami i gwarancją jakości – dla nich złoto to inwestycja. Restauracja Al-Mahara w hotelu Burdż al-Arab oferuje ryby i na żywo, i do jedzenia Zabytki Dubaju Ze złotego suku kieruję się dalej w przeszłość Dubaju, do najstarszej dzielnicy miasta, Bastakii. Aby tam dotrzeć, muszę się przedostać na drugą stronę kanału. Najszybszym i najbardziej klimatycznym środkiem transportu po Dubai Creek są małe drewniane łódki – abry. Chybotliwe, obładowane są autentycznym duchem przeszłości miasta z czasów, kiedy nie było tu metra, autostrad, maybachów. W porównaniu z sukami Bastakiya to oaza ciszy. Wszystko tu jest w jasnokarmelowym kolorze – wąskie ulice, murowane domy i zdobiące je wieże wiatrów, tradycyjne systemy wentylacji. Tu też znajduje się najstarszy zabytek Dubaju, mur obronny z 1800 r. Choć „mur obronny” to zbyt wielkie słowa na opisanie niziutkiej ścianki ze starych kamieni, o którą – gdyby nie była ogrodzona – można by się potknąć i iść dalej. Oryginalnie miała 2,5 m wysokości, a jej zadaniem była ochrona mieszkańców przed najeźdźcami. Dziś to wyjątkowo ciekawy zabytek właśnie dlatego, że jest tak niezabytkowy. Przypomina, jak daleko Dubaj zaszedł. Co warto wiedzieć o Dubaju? Jeszcze w latach 60. XX w. Dubaj był zapyziałą mieściną na pustyni, gdzie samochody dzieliły wąskie drogi z osłami i wielbłądami – pierwszy asfalt wylano w 1960 r. Dwa lata po odkryciu ropy, czyli w 1968 r., Dubaj miał ledwie 65 tys. mieszkańców (z czego jakieś 25 tys. to Persowie). Dziś mieszka tu ponad 2 mln osób. Asfaltu nie brakuje. Współczesny przepych Dubaju uderza mnie ze wzmożoną siłą kolejnego dnia, kiedy wybieram się do słynnych galerii handlowych. Dubaj w Księdze Rekordów Guinessa Zaczynam od Dubai Mall, największego centrum zakupowego świata pod względem powierzchni (548 tys. m²; znalazł się przez to w Księdze rekordów Guinnessa). Znajduje się tu 1200 sklepów oraz 160 restauracji i kafejek. No i oczywiście słynne dubajskie akwarium, w którym chętni mogą ponurkować z rekinami z gatunku tawroszy piaskowych, które osiągają do 3,5 m długości i w naturze zdarzało się, że atakowały ludzi. Oszczędni mogą za darmo podziwiać przez największy panel akrylowy świata (również w Księdze rekordów Guinnessa) 140 gatunków stworzeń – od gigantycznych płaszczek i rekinów po... nurków z butlami na plecach. Dla tych, co wolą wodę w jej stałej postaci (śnieg), w kolejnej ogromnej dubajskiej galerii handlowej, Mall of the Emirates, jest Ski Dubai, czyli największy zadaszony stok narciarski na świecie (oczywiście – w Księdze rekordów Guinnessa). 6 tys. ton śniegu i 400 m zjazdu, wyciągi zupełnie jak w Alpach i spory tłum ludzi w identycznych strojach narciarskich z logiem Ski Dubai. Pogoda – zachmurzenie z opadami. Zażywających sztucznego alpejskiego szaleństwa można podziwiać przez ogromne szyby rozciągające się przez wszystkie poziomy centrum. Najbardziej jednak zaskakuje mnie to, że wokół pełno jest sklepów sprzedających zimowe ubrania: puchowe kurtki, czapki uszatki, rękawiczki na futerku. Jakby na zewnątrz wcale nie było plus 30 stopni, a tak z minus 30. Dubai Marina Trzeci dzień zwiedzania Dubaju to wycieczka na drugi koniec miasta, do Dubai Marina. Przyznaję – jestem w sporym szoku, kiedy odkrywam, że po kilku kilometrach niskich budynków: willi, salonów samochodowych, małych centrów handlowych, wypiętrza się w Dubaju kolejne ogromne centrum pełne szklanych wieżowców. Dzielnica mieszkalna Dubai Marina wzorowana jest na kanadyjskim Vancouver, wybudowana wokół sztucznego (jak przystało na Dubaj) kanału. Większość apartamentowców wznosi się tu od 250 do 300 m w górę, niektóre nawet na 400. Tu buduje się drapacz chmur The Pentominium, który po ukończeniu ma być najwyższym budynkiem mieszkalnym świata (122 piętra). Lokatorzy penthouse’u nie będą mogli zapraszać do siebie znajomych cierpiących na lęk wysokości. Promenadę między brzegiem morza a budynkami mieszkalnymi wypełniają drogie restauracje i butiki (można nawet kupić sobie futro bez rękawów, w sam raz na lato). Po drogach zaś wolno suną – tak by wszyscy zdążyli się przyjrzeć – superluksusowe auta: ferrari, maybachy, porsche. Turyści w Dubaju Planując podróż do Dubaju na pewno zastanawiasz się, jakich innych turystów napotkasz na swej drodze. Dziewczyny z Dubaju - to zdanie przychodzi na myśl, kiedy myśli się o tym wyjątkowym miejscu. Turyści odwiedzający Dubaj bez wątpienia są równie wyjątkowi jak on sam. Widzę tu pełno Rosjan z twarzami zaczerwienionymi wylegiwaniem się na plażach tutejszych pięciogwiazdkowych hoteli. Zero pośpiechu, relaks. Dubaj. Zwiedzania ciąg dalszy Z Dubai Marina biorę taksówkę na słynną sztuczną wyspę w kształcie palmy, Palma Dżumajra. Aby ją stworzyć, musiano nawieźć 94 mln m³ piasku i 7 mln ton kamieni. Oddano eleganckie apartamentowce mieszkańcom, otworzono sklepy i hotele. A wyspa powoli zapada się w morze. Wprawdzie tylko 5 mm na rok, ale badania geologiczne wykazują, że ten proces może w każdej chwili dramatycznie przyspieszyć. Z perspektywy samochodu wyspa palma nie robi większego wrażenia. Owszem, jest ładnie. Zadbane budynki i trawa tak zielona, jakby ją ktoś pomalował ździebełko po ździebełku. Ale aby docenić oryginalny wygląd wyspy i jej konstrukcję, trzeba patrzeć z góry – z samolotu, albo dla śmiałków – podczas skoku spadochronowego (niektóre biura podróży oferują w Dubaju taką atrakcję). Na kolację wybieram się do jednej z wyśmienitych hinduskich restauracji w mieście – Aryaas. Kuchnia jest wyłącznie wegetariańska, a smakowicie przyprawione dania rozpływają się w ustach. Jedna czwarta mieszkańców Dubaju to robotnicy budowlani, głównie z Indii i Pakistanu, którzy za marne pensje budują bogactwa Emiratów. To stąd tyle w tym mieście niedrogich knajpek specjalizujących się w hinduskiej kuchni – i które zdecydowanie warto odwiedzić. Dubaj Mój ostatni dzień – lenistwo. Wybieram się na plażę. Można albo za darmo – rozłożyć kocyk na jednej z czyściutkich publicznych plaż Dubaju, np. Dżumajra Beach, albo popławić się w luksusie i wykupić sobie wejściówkę do jednego z tutejszych ekskluzywnych resortów, np. Jebel Ali Golf Resort & Spa (155 zł od osoby), Le Méridien Mina Seyahi (150 zł) czy do One & Only Royal Mirage (230 zł). W tym ostatnim spędzam wieczór. W atmosferze Baśni z tysiąca i jednej nocy, wśród udrapowanych baldachimów, w miękkim świetle świec zaciągam się sziszą o smaku truskawki. Błogość. Ciekawostki o Dubaju Fadi Kikano jest bankierem na stałe mieszkającym w Dubaju. Chętnie opowiada o mieście, które dla turystów stanowi zarówno atrakcję, jak i zagadkę. Prawdziwych mieszkańców Dubaju spotkasz w... Ciężko powiedzieć, kto jest „prawdziwym” mieszkańcem Dubaju, ponieważ żyje tu mieszanka różnych kultur. Wszyscy są tak naprawdę prawdziwymi dubajczykami. Mówią o nas, mieszkańcach Dubaju... Że jesteśmy zepsuci, leniwi i musimy mieć nierówno pod sufitem, skoro decydujemy się mieszkać na rozpalonej pustyni! Ale wielu dubajczyków haruje długie godziny. I zieleń też mamy, np. Safa Park. W Dubaju koniecznie spróbuj... Wycieczki na pustynię w samochodzie z napędem 4x4, zwłaszcza o zachodzie słońca. Przejedź się też wieczorem abrą (wodną taksówką) w Madinat Jumeirah. Najbardziej rozrywkowy wieczór spędzisz w... Barasti Bar na plaży Dżumajra, Rockbottom Club w Bur Dubai czy Nasimi Beach w Atlantis on the Palm – wiele tego jest. Ale najlepiej bawiłem się w Harry Ghatto’s, japońskim barze karaoke w Emirates Towers. Na pamiątkę kup... Jakąś złotą biżuterię na suku złota. To niewątpliwie najpopularniejszy suwenir z Dubaju, nie tylko z powodu ogromnego wyboru tego typu produktów, ale przede wszystkim dlatego, że złoto jest tu tańsze niż niemal gdziekolwiek na świecie. NO TO W DROGĘ. INFORMACJE O DUBAJU: Dubaj zajmuje powierzchnię 83,6 tys. km². Ludność Dubaju liczy: ok. 5,3 mln (cały kraj). Języki używane w Dubaju to: arabski (oficjalny), perski, angielski, hinduski. Religia: Islam. Waluta, którą możesz posługiwać się w Dubaju to dirham (AED); 1 dirham = 0,85 zł. Kiedy warto wybrać się do Dubaju Zimą, najlepiej między grudniem a lutym. Latem jest zdecydowanie za gorąco. Do Dubaju wiza jest wymagana. Trzeba się o nią ubiegać przed wyjazdem, najlepiej przez biuro podróży w Polsce, np. Odkryj Dubaj (www.odkryjdubaj.pl). Całą procedurę da się załatwić przez internet. Jeżeli leci się liniami Emirates, można ubiegać się o wizę (ze zniżką) przez stronę tych linii po zakupie biletu. Nie ma wiz wielokrotnego wjazdu. DOJAZD DO DUBAJU Do Dubaju można dostać się samolotem. Linie Emirates latają bezpośrednio z Warszawy. Cena biletu w obie strony ok. 2600 zł. www.emirates.com KOMUNIKACJA W DUBAJU Taksówki w Dubaju są bardzo tanie i powszechnie dostępne – ale jazda nimi często mrozi krew w żyłach. Wiele hoteli zapewnia darmowe przejazdy busami do popularnych centr handlowych i na plaże. Warto kupować bilety dzienne na metro. Kobiety samotnie podróżujące po Dubaju mogą zadzwonić po tzw. różową taksówkę - ladies taxi (są wyposażone w foteliki dla dzieci) – niestety w Dubaju nie ma tych taksówek zbyt wiele. dtc.dubai.ae BEZPIECZEŃSTWO Dubaj jest bardzo bezpieczny, jeśli chodzi o przestępczość. Gorzej na drogach – kierowcy jeżdżą bardzo szybko i nieostrożnie, stąd wiele wypadków. Najlepiej poruszać się metrem. ZDROWIE Opieka medyczna w Dubaju jest na bardzo wysokim poziomie. Nie ma zagrożenia malarią. Nie są wymagane żadne specjalne szczepienia. Można bezpiecznie pić wodę z kranu. Uwaga! Latem na ryzyko udaru słonecznego. NIEPEŁNOSPRAWNI Dubaj jest przyjazny dla osób na wózkach – wszystkie stacje metra mają windy, a niektóre wagony specjalne miejsca dla wózków. W muzeach znajdują się podjazdy dla wózków, a chodniki są generalnie w bardzo dobrym stanie. GARŚĆ POTRZEBNYCH INFORMACJI O DUBAJU Wszędzie z łatwością można porozumieć się w języku angielskim. Wielu mieszkających tu ekspatów nie zna arabskiego. Lepiej ubierać się konserwatywnie (zwłaszcza kobiety), choć na ulicach widuje się panie w krótkich spódniczkach. Skok ze spadochronu (w tandemie) nad wyspą palmą: www.xtremedesert.com/skydive. Spektakl fontann odbywa się co pół godziny od zmierzchu do 22 (w dni powszednie) lub 23 (w weekendy, czyli od czwartku do soboty). POCZUJ KLIMAT Film: City of Life (2009) – przedstawiający Dubaj jako miasto wielu krzyżujących się kultur. Książki: Jeffery Deaver Carte Blanche – nowa książka o Jamesie Bondzie, w której agent mierzy się ze złem właśnie w Dubaju; Becky Wicks Opowieści dubajskie – arabska kultura w oczach rozrywkowej singielki; Jim Krane City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism – reportaż o nierównościach ekonomicznych w Dubaju. ADRESY Ambasada RP w ZEA, Abu Dhabi, PO BOX 2334, tel. +971 2 446 52 00, tel. dyżurny: +971 508 113 249, abudhabi.amb.sekretariat@msz.gov.pl, www.abuzabi.msz.gov.pl www.dubaimetro.eu – metro w Dubaju www.Timeoutdubai.com – najlepsze restauracje, bary, wydarzenia, koncerty i inne atrakcje www.zomato/Dubai – świetny serwis o restauracjach w Dubaju Dubaj - czas: 5 dni, koszt: 5,3 tys. zł (w tym bilet lotniczy i wiza)
10 sposobów, by jedzenie w samolocie nie smakowało jak tektura
Naukowcy wyliczają, że podczas podróży lotniczej nasze poczucie smaku jest nawet 30 proc. gorsze niż na ziemi. Oto kilka wskazówek, jak sobie z tym radzić.
Reklama linii One Pan Am z lat 50. przedstawiała stewardesę serwującą pasażerom kawior. W latach 60. amerykańska linia Trans World Airlines (TWA) chwaliła się ofertą homarów i befsztyków filet mignon. Niestety kilka dekad (i cięć kosztów) później nastały jednak smutne czasy dla podniebnych smakoszy. Zamiast kawioru – krakersy, zamiast homarów – wyschnięty kurczak. Wielki przerób, kiepskie piekarniki na pokładzie (wymaga tego bezpieczeństwo lotu), hałas, niskie ciśnienie i wilgotność w kabinie – to wszystko działa przeciwko naszym kubkom smakowym. Naukowcy wyliczają, że podczas podróży lotniczej nasze poczucie smaku jest nawet 30 proc. gorsze niż na ziemi. Są jednak sposoby, by poprawić kulinarne doznania w chmurach. (Fot. Alamy/BEW) 10 sposobów, BY jedzenie w samolocie nie smakowało jak tektura 1. Włóż korki w uszy Badacze z University of Manchester w Wielkiej Brytanii odkryli, że im większy hałas, tym mniej słono i mniej słodko smakują nam potrawy. Dlatego też ekskluzywne restauracje często inwestują w specjalne wyciszające panele na ściany, aby dźwięki z zewnątrz nie psuły smaku dań. Tymczasem wnętrze standardowej kabiny samolotu huczy na blisko 95–105 dB (podobnie jak motocykl bez tłumika). Aby więc poprawić odczucie smaku nad chmurami, warto włożyć korki w uszy lub wziąć ze sobą słuchawki wyciszające otoczenie. 2. Zamów przed odlotem Coraz więcej linii oferuje możliwość wyboru potraw z karty jeszcze przed odlotem (zwykle za dodatkową opłatą). W lotach KLM z Amsterdamu możemy zamówić np. sushi, a Air France oferuje np. posiłki zrobione z produktów ekologicznych. W liniach Air Baltic można zamówić tradycyjne dania łotewskie, np. śledzie z serkiem wiejskim albo placki ziemniaczane z wędzonym łososiem. 3. Weź własne nakrycie (o ile można) Badania przeprowadzone przez Charlesa Spence’a, profesora psychologii z University of Oxford, wykazały, że to, z jakich talerzy i jakimi sztućcami jemy, wpływa na nasze odczucie smaku. Np. jogurt smakuje lepiej z metalowej łyżeczki niż z plastikowej. Dlatego też np. KLM w klasie biznes oferuje misternie grawerowane sztućce i porcelanowe talerze zaprojektowane przez dizajnera Marcela Wandersa. 4. Dobrze wybierz danie Niektóre potrawy lepiej sprawdzają się w powietrzu, inne gorzej. – W lotniczej kuchni trudnym mięsem jest wołowina, gdyż łatwo traci soczystość i staje się żylasta. Dlatego linie lotnicze jej unikają. Podobnie jest z potrawami, których składnikiem jest makaron gotowany al dente – mówi Marek Kłuciński, rzecznik PLL LOT. Dobrze sprawdzają się za to dania wegetariańskie, zwłaszcza azjatyckie. Taki wybór poleca Victoria Baillie z firmy Skyscanner przeprowadzającej rankingi linii lotniczych. Na dodatek jeśli zamówimy specjalny posiłek wegetariański, dostaniemy jedzenie wcześniej niż inni pasażerowie. 5. Pij wodę i sok pomidorowy Wodę – aby nawodnić organizm. A sok pomidorowy – gdyż wyjątkowo dobrze smakuje na pokładzie, zwłaszcza z tabasco. Linie lotnicze już dawno zauważyły, że pasażerowie zamawiają wyjątkowo dużo soku pomidorowego. Lufthansa, która podczas lotów rozdawała praktycznie tyle samo tego soku co piwa, zleciła wręcz badania, by odkryć powody takich preferencji. Okazuje się, że sok pomidorowy smakuje nad chmurami tak dobrze choćby dlatego, że zdaje się znacznie mniej kwaśny niż na ziemi. 6. Żuj gumę Niska wilgotność w kabinie samolotu powoduje, że mamy mniej śliny w ustach (koniecznej, by smaki dobrze się rozpuszczały) i mniej śluzu w nosie (przez co gorzej wyczuwamy aromaty). Ponieważ żucie gumy zwiększa przepływ śliny w ustach, warto ją wziąć ze sobą na pokład. Według autorów badania opublikowanego w ubiegłym roku w International Journal of Dentistry najlepsza jest do tego celu guma miętowa (choć inne gumy smakowe też się nieźle sprawdzają). Należy ją żuć dobrych kilka minut, zanim zacznie działać. 7. Nie pij kawy ani alkoholu Z tego samego powodu (utraty smaku przez odwodnienie organizmu) na pokładzie lepiej unikać alkoholu i kawy. W przypadku wina wiele nie stracimy. Na wysokości bardziej pachnie ono alkoholem, traci smak – twierdzą sommelierzy. Ci, którzy lubią gorzką kawę, zauważą, że smakuje ona dość normalnie, gdyż gorzki smak postrzegamy w kabinie samolotu podobnie jak na ziemi. Jeśli jednak lubimy kawę na słodko, trzeba będzie dosypać więcej cukru niż zwykle, by osiągnąć ulubiony poziom słodyczy. 8. Dosyp przypraw W dużej mierze to, co nazywamy smakiem, to tak naprawdę zapach – naukowcy wyliczają, że stanowi on od 75 do 95 proc. tego, co smakujemy. Tymczasem niskie ciśnienie w kabinie samolotu powoduje, że substancje odpowiedzialne za zapach nie unoszą się w powietrzu tak samo jak na ziemi i nie możemy ich równie dobrze wywąchać. Badanie przeprowadzone w 2011 r. w specjalnym symulatorze kabiny samolotowej w Niemczech wykazało, że szczególnie narażone na pogorszenie są delikatne i świeże nuty smakowe. Dlatego też Heston Blumenthal, słynny brytyjski kucharz współpracujący z liniami British Airways, zaczął dodawać do kreowanych przez siebie posiłków lotniczych mocniejszych, azjatyckich przypraw. A pasażerowie KLM szczególnie chętnie zamawiają pikantne potrawy, m.in. hinduskie. Może więc warto zabrać na pokład własny sos tabasco (w małej saszetce) albo sproszkowane chili? A jeśli to nie pomoże, dosolić i dopieprzyć danie. 9. Powiedz sobie, że będzie smakować wyśmienicie Badania naukowe wykazują, że jeśli spodziewamy się, iż coś będzie źle smakować, tak się stanie. Brian Wansink, profesor żywienia na Stanford University, zaoferował uczestnikom jednego ze swoich eksperymentów wino do obiadu. Połowa ochotników otrzymała wino z nalepką sugerującą, że pochodzi ono z Dakoty Północnej, reszta – z nalepką „Kalifornia”. W rzeczywistości było to dokładnie to samo wino, ale ci co myśleli, że jest ze stoków Dakoty Północnej, twierdzili, że smakuje gorzej. Na dodatek cały posiłek się ich zdaniem popsuł. Może więc przed wejściem na pokład samolotu warto powiedzieć sobie, że będzie smakowicie? Zresztą już sama wykwintna nazwa (przeczytana w menu) polepsza nasze odczucia smakowe, czego również dowodzą badania Briana Wansinka. Emirates Airlines wiedzą, co robią, nazywając danie na trasie Brisbane–Singapur „piersią kaczki polaną dzikim leśnym miodem, pieczoną w łagodnym sosie wiśniowym”. Mniam! 10. Wybierz linię słynącą z dobrych dań na pokładzie Świat W pierwszej klasie: Etihad Airways W klasie biznes: Austrian Airlines W klasie ekonomicznej Premium: Air New Zealand W klasie ekonomicznej: Thai Airways International Źródło: Skytrax Passenger's Choice Awards Europa Tanie linie: Pegasus (Turcja) Rejsy krótkiego zasięgu: Scandinavian Airlines (SAS) Rejsy dalekiego zasięgu: KLM Źródło: Skyscanner’s European Airline Food Awards Warto wiedzieć: Sprawdź, zanim polecisz Marco Hart, redaktor portalu AirlineMeals.net, zebrał ponad 20 tys. zdjęć posiłków lotniczych z około 600 linii lotniczych z całego świata (włącznie z Air Burkina czy Air Kazachstan). Zdjęcia te przesyłają mu podróżni, którzy również na łamach AirlineMeals.net oceniają przedstawione posiłki. Według serwisu obecnie najlepsze potrawy oferują linie bliskowschodnie: Etihad, Emirates, Qatar Airways. – Oczywiście są wciąż i takie linie, które serwują rozmokłe kanapki albo inne ciężkie do zidentyfikowania produkty. Plastikowy kubek z sokiem i orzeszki, jak masz szczęście. Większość takich linii jest w Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej – mówi Marco Hart. Przed zakupem biletu warto więc pobuszować na jego stronie i sprawdzić na zdjęciach, co która linia ma do zaoferowania. Co też zrobiliśmy! Nam spodobały się zdjęcia dań z Austrian Airlines i posiłków pierwszej klasy linii Etihad. Jak w ekskluzywnej restauracji – aż ślinka cieknie.
W połowie drogi między Chinami a Paryżem. Nie tylko na mapie.
Na stopniach XVI-wiecznego meczetu siedzi kilku staruszków. Mają spalone słońcem twarze i tradycyjne kanciaste czapki na czubkach głów. Niedaleko nastolatek, który odbija piłkę o ścianę pięćsetletniej medresy Miri Arab. Oprócz nich nikogo. A przecież stoję na jednym z głównych placów miasta wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO! Gdyby Buchara leżała w Europie albo na Dalekim Wschodzie, z pewnością dawno już byłaby zadeptana przez turystów. Ale leży w Azji Środkowej, w pół drogi od tego, co większość z klientów biur podróży uważa za ciekawe i na co chętnie wydałoby oszczędności z całego roku. W pół drogi od Chin, w pół od Paryża. W połowie Jedwabnego Szlaku. Herbata, przyprawy, jedwab, porcelana… Choć od dawna nie suną już przez Bucharę karawany, wciąż czuć w mieście atmosferę dawnych targów, przeładunków, kupieckich ustaleń. To tu handlarze z Aleppo i Bagdadu spotykali swoich biznesowych partnerów z chińskiego Kaszgaru czy indyjskiego Dźharkhandu, a pośrednicy i sklepikarze zbijali fortuny. To tu toczyło się życie naukowe i artystyczne, które miało wpływ na cały, nie tylko muzułmański świat. Najlepszym przykładem jest Abu Ali Husain ebn Abdallah Ebne Sina znany w Europie jako Awicenna, syn perskiego urzędnika podatkowego, który już w wieku 18 lat został lekarzem tutejszego władcy Nuh Ibn Mansura. A potem jednym z najwybitniejszych filozofów i uczonych średniowiecza. Jest już wieczór, miasto stopniowo odżywa. Za dnia temperatura sięga 42°C w cieniu (w słońcu termometr pewnie by się stopił). Aby nie spłonąć żywcem kilka godzin temu, musiałam przemykać od cienia do cienia, nieustannie schładzając czoło wilgotną chusteczką, a podeszwy tenisówek zaczęły mi się topić od chodzenia po rozpalonych chodnikach. Dziennie wypijam co najmniej 4 litry wody. Trudno uwierzyć, ale zimą otaczająca miasto pustynia Kyzyłkum pokrywa się śniegiem, a mróz potrafi sięgać –20°C. Już wiem, że najlepiej przyjechać do Uzbekistanu wiosną lub jesienią. Muzułmańskich zabytków są w Bucharze dziesiątki: najstarszy meczet pochodzi jeszcze z IX w., a w jego podziemiach mieszczą się V-wieczne ruiny świątyni zoroastryjskiej wybudowanej na ruinach jeszcze starszej, buddyjskiej. Zaczynam się martwić, że 10 GB pamięci w aparacie nie starczy na uwiecznienie tych wszystkich misternych mozaik, turkusowych arabesek, idealnie proporcjonalnych wież, ogromnych błękitnych kopuł. Najbardziej pociąga mnie plac wokół minaretu Kalon, 47-metrowej wieży z 1127 r. Wygląda, jakby była w części zrobiona z koronki, ale to pozory. Jest mocna i stabilna. Została skonstruowana tak, by wytrzymywać nawet silne trzęsienia ziemi. I od 900 lat jej się to udaje. Z jednej strony minaretu mieści się medresa Miri Arab (ta o której ścianę nastolatek kopał piłkę), z drugiej meczet Kalon. Oba budynki lśnią od kunsztownych niebieskich wzorów. I mają siłę magnesu. Przychodzę tu i rano, i w południe, i na zachód słońca. Obserwuję bucharskie życie: rozklekotane łady powoli toczące się drogą, dzieciaki bawiące się w berka na placu przed minaretem. W Bucharze zabytki wtopione są w miasto, idealnie pasują do ulepionych z ziemi domów i wąskich uliczek. Nie ma tu postkomunistycznych bloków, sieciowych sklepów. Nie ma zakorkowanych, roztrąbionych ulic. Zamiast tego jest leniwy spokój, cisza zakłócona jedynie dobiegającą z jakiegoś okna tradycyjną muzyką. W powietrzu unosi się zapach świeżo pieczonego chleba – lepioszki. Można ją kupić na każdym rogu, zazwyczaj od starszych kobiet. To prawdopodobnie najlepsze i najpiękniejsze pieczywo na świecie. Każdy placek zdobi dziurkowany wzorek. Do popicia lepioszki najlepsze są uzbeckie wina (choć Uzbekistan jest krajem muzułmańskim, alkohol jest tu łatwo dostępny). Na ich degustację udaję się do budynku starego karawanseraju, czyli zajazdu dla karawan. Lutfiya Achilova, enolog, wita mnie z uśmiechem i stawia na stole najpierw uzbecką, a potem polską flagę. Jest przygotowana na turystów z prawie każdego kraju. Prawie, bo jak sama przyznaje, ostatnio zaskoczyli ją podróżnicy z Wysp Owczych. Takiej flagi jeszcze nie ma, a za duńską mogliby się obrazić. Kto szczególnie lubi uzbeckie wina? – Co ciekawe, Irańczycy – mówi Achilova. – Skoro u siebie nie mogą, to przyjeżdżają do nas. Piją, proszą o dolewki i zwykle kończy się śpiewami – zdradza. Ja degustuję z umiarem, choć muszę przyznać, że uzbeckie wina są naprawdę pyszne. Tym bardziej godne podziwu, że klimat do uprawy winorośli Uzbecy mają ciężki – susza, upały, mrozy. Na koniec decyduję się kupić butelkę białego, wytrawnego shirazu dla rodziny w Polsce. Cena? 12 tys. somów, czyli ok. 20 zł. Wyciągam z plecaka reklamówkę banknotów. W Uzbekistanie noszenie portfela mija się z celem. Najwyższy nominał to 1000 somów. Za obiad dla dwóch osób w przeciętnej restauracji trzeba zapłacić jakieś 25 tys., czyli spory plik. Nic dziwnego, że Uzbecy mają godne podziwu zdolności w przeliczaniu banknotów palcami. Po degustacji win wracam do mojego hotelu przez kryte średniowieczne bazary. Manewruję pomiędzy straganami, na których leżą ręcznie malowane szkatułki, puzderka, a przede wszystkim haftowane jedwabiem szale, poduszki, pościel, narzuty na łóżko. Przemykam się pod pracowniami, gdzie wykuwa się misy, talerze, dzbany. Rzemieślnicy kończą już pracę, odkładają pędzle i dłuta. Rozwijają na ziemi czerwone dywany, na których będą grać z przyjaciółmi w karty czy tryktraka. Rozkładają plansze, ustawiają pionki. Po Bucharze Samarkanda wyaje się nowoczesną metropolią. Są tu ruchliwe szerokie ulice, banki, supermarkety pełne zachodnich produktów. Znajduję tu i polskie krówki, i czekoladki Wedla, a nawet mleko znad Wisły. Ale choć brak bucharskiej atmosfery, zabytki Samarkandy i tak zachwycają. Najbardziej te w kompleksie mauzoleów Szahi Zinda. Prawda, że brzmi to jak z Baśni tysiąca i jednej nocy? I tak też wygląda. To tu znajduje się jedna z najkunsztowniejszych budowli muzułmańskiego świata. Drzwi w drzwi stoją XIV-wieczne mauzolea. Niektóre z nich były tak świetnie pomyślane, że mimo upływu wieków nie wymagają remontu. Jeden z budynków mieści grobowiec Qusam ibn-Abbasa, kuzyna Mohameta, który według legendy przywiózł w VII w. do Uzbekistanu islam. W pełnym przepychu wnętrzu rozstawiono pod ścianami wąskie ławeczki. Siadam na jednej z nich i podziwiam piękną kopułę sufitu. Nagle miejsce obok zajmuje mężczyzna w średnim wieku i zaczyna recytować śpiewnym głosem wersety z Koranu. To muezin wzywający wiernych do modlitwy. Ma piękny głęboki, hipnotyczny wręcz głos. Zrywa się wiatr, a niebo złowieszczo ciemnieje. Kiedy wychodzę z kompleksu Szahi Zinda, czuję na twarzy ostre smagania pyłu. Zbliża się burza piaskowa. Wszystko trwa tylko kilka minut i cichnie tak nagle, jak się zaczęło. Około 80 proc. Uzbekistanu to pustynia, która od wieków próbuje wedrzeć się do miast. Z piaskiem w zębach i we włosach wracam do swojego pensjonatu. Już od bramy uwodzi mnie zapach obiadu. Zamawiam herbatę i siadam po turecku na wściekle kolorowych poduchach przy jednym z niskich stołów stojących w ogrodzie. Jak w każdym uzbeckim domu, hotelu i restauracji dzbanek i miseczki do picia mają niebiesko-złoto-biały wzór przypominający kwiat bawełny (roślina stanowi podstawę tutejszej gospodarki i to na jej uprawy poświęcono Jezioro Aralskie). Dizajn piękny i pewnie dlatego aż tak popularny, że filiżanek, talerzy czy czarek z innym wzorem po prostu nie sposób dostać na uzbeckich straganach. Następnego dnia wstaję o 4.30, żeby zdążyć na wschód słońca. Wszyscy zachwalają, że nad meczetami Registanu, placu będącego niegdyś centrum średniowiecznej Samarkandy, wygląda zjawiskowo. Oficjalnie kompleks ten jest z samego rana dla turystów zamknięty, ale jak to bywa w Uzbekistanie – jeśli postoi się przy strażnikach wystarczająco długo, wszystkie bramy da się otworzyć. Nauczyłam się tego w Taszkencie – najpierw muzeum Timurydów (dynastia założona przez Timura w 1370 r.) okazało się czynne po godzinach, potem podobnie otwarto dla mnie muzeum Moyie Mubarek, gdzie znajduje się najstarszy, VII-wieczny, Koran świata. O 5 rano jestem w Registanie praktycznie sama i mogę wejść, gdzie chcę. Chodzę cichymi krużgankami, podziwiam misterne dzieła średniowiecznych rzemieślników. Na koniec wspinam się na jeden ze strzelistych minaretów medresy Ulugbeka, by zobaczyć z góry skąpaną porannym światłem Samarkandę. Ten widok zdecydowanie wart jest zarwanej nocy. Tego samego dnia jadę taksówką przez Góry Zarafszańskie, które są przedmurzem Himalajów. Mój cel to Shahrisabz, miasto w którym 9 kwietnia 1336 r. urodził się największy bohater narodowy Uzbekistanu – Timur Chromy zwany też Tamerlanem. Droga prowadzi przez przełęcz Takhtakaracha, na krętej szosie więcej jest kóz niż samochodów. Samo Shahrisabz jest – w porównaniu do Samarkandy – raczej skromne, jednak ruiny pałacu letniego Timura świadczą o świetnej przeszłości tego miasta. Dla mnie największą atrakcją jest jednak bazar – pełen ludzi, gwaru, zapachów świeżego cynamonu i szafranu. Miejsce, gdzie w jednej budce można kupić i złociste chusty na głowę, i krwisty barani udziec. Kiedyś, żeby dotrzeć z Samarkandy do Taszkientu, karawana musiała iść około tygodnia. Dziś to teoretycznie krótka i przyjemna jazda pociągiem. Teoretycznie, bo w praktyce pustynia daje mi popalić. Miały być trzy i pół godziny i klimatyzacja. Jest siedem godzin i piekarnik, bo generator nie działa. Za oknem niekończące się połacie bladego piasku i żwiru. Całe szczęście, że mam przy sobie zamrożone butelki z wodą, którymi mogę się ochładzać. Kiedy w końcu wysiadam w Taszkencie, z ulgą spieszę w chłodne podziemia metra. Nie uchodzę jednak daleko, gdyż zatrzymuje mnie policja. Paszporcik do kontroli. Otworzyć plecak. Pokazać potwierdzenie zameldowania (każdy turysta musi być zarejestrowany w hotelu i zawsze mieć przy sobie odpowiedni kwitek – jak nie, to mandat, nawet do tysiąca dolarów). Te zatrzymania przez policję to w Taszkencie plaga. Czasami trzeba się wylegitymować na każdej stacji metra i w każdym przejściu podziemnym, i przy wejściu, i przy wyjściu. Niektórzy zachodni turyści traktują „zbieranie” zatrzymań przez policję jako rodzaj zabawy – im więcej jednego dnia, tym lepiej. Mnie to aż tak nie bawi. Policja pilnuje też, żeby nie robić zdjęć w metrze. Nie wolno, bo to ważny obiekt wojskowy. A byłoby co fotografować! Taszkenckie metro jest jednym z najpiękniejszych na świecie. Każda stacja inna, wyłożona a to marmurami, a to granitem. Są kryształowe żyrandole, malowane sufi ty, mozaiki. Zakaz zakazem, a w internecie i tak można znaleźć stąd sporo fotografii. W końcu, już w stolicy przyszedł czas na pamiątki. W XVI-wiecznej medresie Barak Chan mieszczą się maleńkie sklepiki, w których rzemieślnicy sprzedają i zarazem wyrabiają swoje produkty: malują precyzyjne miniaturki, haftują, rzeźbią i kują. Już z daleka słychać dźwięki dłut i pił. Kiedy wchodzę do jednego z butików-warsztatów, w drzwiach wita mnie młoda dziewczyna. W ofercie: pięknie haftowane jedwabnymi nićmi narzuty na łóżka, poszewki na poduszki, tradycyjne czapki duppi i kolorowe torby. Widząc moje zainteresowanie, dziewczyna tłumaczy mi, że wszystko to haftowane jest przez panny z uzbeckich wiosek. Z takiego haftu kawalerowie mogą dowiedzieć się wiele o charakterze dziewczyny i zdecydować, czy warto ją poślubić. Drobny ścieg świadczy o cierpliwości, dobrze dobrane kolory – o guście, ciekawe, oryginalne wzory – o rozumie. Dochodzę do wniosku, że ja z moją niezdolnością do haftowania na uzbecką żonę się nie nadaję i przechodzę do sklepiku obok. Tam w oko wpada mi misternie zdobiona lakowa szkatułka. Piękna, ale droga. Przyglądam się jej dokładniej, jest lekko uszkodzona. OK, kupię, ale za dużo niższą cenę. Sprzedawca nie daje się zbić z pantałyku, podmalowuje ją dla mnie na poczekaniu. Przyglądam się cacku. I płacę za nią resztę banknotów, które zostały mi w reklamówce. Tak dobija się targu na Jedwabnym Szlaku. Marta Zaraska
Kanada: Grizzly na stopie, czyli wyprawa Góry Skaliste
Wizyta bez wiz. I ograniczeń. Z dziesięciu milionów kilometrów kwadratowych Kanady wybieram Góry Skaliste. Są piękne, dzikie. Zachwycające!
Jak głosi lokalna legenda, z braku przymiotników na opisanie własnego kraju Kanadyjczycy musieli wymyślić nowy – humongous, czyli „wyjątkowo ogromny” (de facto jest to wyraz z amerykańskiego slangu, ale mniejsza o to). Kiedy pierwszy raz zobaczyłam prerie na obrzeżach Calgary, zrozumiałam, że w określeniu humongous nie ma żadnej przesady. Pomiędzy szklanymi drapaczami chmur przechadzają się bankierzy, prawnicy, pracownicy firm konsultingowych. Tyle że chodzą w butach z ostrogami i kapeluszach kowbojskich. Przy biurowych automatach z kawą zamiast o kursach akcji rozmawia się o wyścigach wozów konnych i o tym, który zawodnik najdłużej utrzymał się na byku. No tak, w końcu jestem w Calgary, na które Kanadyjczycy ze wschodniego wybrzeża mówią z przekąsem Cowtown, krowie miasto. To ekonomiczna stolica prowincji Alberta, słynąca z tego, że zamieszkuje ją znacznie więcej krów niż ludzi – stosunek wynosi ponad pięć milionów do trzech i pół. Jest lipiec. Ulice downtown wysłane są sianem, wystawy sklepów wymalowane w bizony i tipi, a wodzowie lokalnych plemion indiańskich przechadzają się po zabytkowej Ósmej Alei wystrojeni w pióropusze. Powód? Stampede – z angielskiego „paniczny pęd” – największe na świecie rodeo i festiwal kowbojski, podczas którego na 10 dni lata całe miasto zamienia się w Dziki Zachód. Zresztą daleko w czasie cofać się nie musi. Jeszcze w 1875 r. nie było w tym miejscu nic prócz dwóch rzek i lasów świerkowo-jodłowych. Najpierw wybudowano fort, potem kolej, którą pierwsi pionierzy zaczęli zjeżdżać na te bogate w złoża węgla i ropy tereny. W 1912 r. w Calgary było jedynie 47 tys. mieszkańców. Dziś, czyli niecałe sto lat później, jest ich ponad milion. ŻADNYCH TRIKÓW, CZYSTE RODEO Idę na rodeo z pewnym powątpiewaniem. Kowboje, dzikie konie, łapanie cieląt na lasso – wątpliwa atrakcja dla kobiety, myślę. A jednak. Piętnaście minut po rozpoczęciu spektaklu z emocji ledwo mogę usiedzieć w plastikowym foteliku! Podobnie zresztą jak większość widzów dopingujących kowbojom (i kowbojkom), którzy z całego świata zjechali do Calgary ujeżdżać szalejące byki i walczyć o nagrody sięgające stu tysięcy dolarów. Ile sekund się utrzyma? Czy zwierzę go nie stratuje? Kto będzie szybszy? Cała arena kipi od adrenaliny. Gdybym oglądała podobne wyczyny w telewizji czy westernie na dużym ekranie, uznałabym, że to trik kamery, manipulacja, komputerowe sztuczki. Po emocjach rodeo można pójść na piwo do jednego z przerobionych na saloony barów downtown, nauczyć się tańca liniowego i posłuchać muzyki country na jednym z koncertów albo ( jak ja) wybrać się na kanadyjski obiad do restauracji The Ranche położonej na terenie Fish Creek Provincial Park, jednego z największych na świecie parków miejskich. Choć „miejski” to raczej nieodpowied- nie słowo dla tego dzikiego rezerwatu, po którym od czasu do czasu błąkają się niedźwiedzie. The Ranche znajduje się w uroczym XIX-wiecznym ranczu (stąd nazwa), a z jego tarasu można obserwować przechadzające się w wysokich trawach jelenie i kojoty. Jedzenie jest wyśmienite: smażone morskie przegrzebki (specjalność wschodniej Kanady) z grillowaną cukinią, kanadyjski łosoś z ciasteczkami krabowymi czy – dla mięsożernych – żeberka z bizona. A na deser miodowo-pomarańczowy krem brulée. PROSIMY HAŁASOWAĆ Kanadyjczycy uwielbiają rozmawiać o tym, co im weszło do ogródka. Jeżozwierz na tarasie? Skunks w jadalni? E, to nic, u mojego sąsiada kuguar cały dzień przesiedział na drzewie. Dopiero rangersi musieli zwierzaka uśpić i wywieźć z powrotem w góry. W Calgary istnieje nawet specjalna linia na którą można dzwonić, „jeśli masz problemy z niedźwiedziami, wilkami czy innymi dużymi zwierzętami”, jak ogłasza strona internetowa miasta. W Kanadzie trudno zapomnieć, jak dziki jest to kraj. Wzdłuż autostrady transkanadyjskiej, którą z Calgary jadę w Góry Skaliste, stoją billboardy: „Witamy w kraju grizzly”. Na parkingach tablice: „Pamiętaj, jesteś na terytorium niedźwiedzi”. Znaki w lesie: „Prosimy hałasować” (właśnie po to, żeby odstraszać zwierzęta). Kiedy po raz pierwszy idę w Góry Skaliste, biorę ze sobą młotek. Na kuguary. Nic lepszego nie mam, a czuję się bezpieczniej. (Następnym razem przygotowałam się już lepiej. Jedna wizyta w calgaryjskim sklepie Mountain Equipment Co-op wystarczy, by przyszykować się na przetrwanie najcięższych nawet warunków. Składany prysznic zasilany energią słoneczną, nadajnik lawinowy na wypadek zasypania, przenośny wen? on, niedźwiedzioodporne pojemniki na żywność. W Mountain Equipment Co-op można kupić niemal wszystko. Mnie wystarczył sprej na niedźwiedzie – gaz pieprzowy w takiej koncentracji, że może powstrzymać atak grizzly. Zdecydowanie lepsze niż młotek). Prawda jest jednak taka, że wypadków z dzikimi zwierzętami jest niezmiernie mało. Zwykle można je podziwiać z dystansu: kozice górskie przeskakujące przez urwiska czy łosie brodzące w moczarach. Jak na Kanadę, w Albercie grizzly jest niewiele – około 760 (w sąsiedniej Kolumbii Brytyjskiej jest ich 17 tys.), za to niedużych, czarnych niedźwiedzi jest aż 40 tys. (w Polsce żyje około 90 niedźwiedzi brunatnych). W Górach Skalistych najłatwiej niedźwiedzie zauważyć po samochodach. Mówi się o tym „kanadyjski korek”. Jedziesz pustą drogą, a tu nagle na poboczu pełno zaparkowanych aut – ktoś najwyraźniej zobaczył grizzly. Pierwszego niedźwiedzia wypatruję właśnie w ten sposób – przechadza się kilka metrów od brzegu autostrady. Mój mąż z wypiekami na twarzy i aparatem w ręce wybiega z samochodu. „Co robisz?!”, krzyczę za nim, „Przecież to niebezpieczne!”. „Ale za to jakie będą zdjęcia!”, słyszę w odpowiedzi. Zdjęcia mam, męża na szczęście jeszcze też. INDIAŃSKIE PĘDZLE Góry Skaliste to bezkresne pasma szczytów, nieodkrytych dolin, niezmierzonych dziewiczych lasów. Prawie pięć tysięcy kilometrów z północy na południe i prawie żadnych ludzi. Można spędzić miesiące, przemierzając coraz to inne szlaki, podziwiając jeziora, lodowce, wodospady. Kolory są tu niesamowite. Po pierwsze – niebo. Zwykle głęboko niebieskie, często wręcz fioletowe. Calgary to miejsce wyjątkowo słoneczne (średnio 2400 godzin słońca rocznie w porównaniu do około 1590 w Warszawie), a niezwykle czyste powietrze zapewnia tutejszemu niebu bajeczną przejrzystość. Po drugie – kwiaty. Łąki w Górach Skalistych usypane są kolorami, od złotych storczyków po czerwień „indiańskich pędzli”, które wczesnym latem przyciągają do siebie kolibry. Po trzecie – jeziora. Turkusowe barwy Louise Lake czy choćby Moraine Lake w parku narodowym Banff zapewniły im stałe miejsce w kalendarzach ściennych. I pewnie wiele oskarżeń, że muszą być podkręcone w programach graficznych, bo przecież takie kolory w naturze nie są możliwe. Są. Kryształowo czystej wodzie kolor nadaje pył skalny, który wody nanoszą z pobliskich lodowców. Szlak wijący się nad Louise Lake jest jednym z najpiękniejszych, jakie przechodzę w Górach Skalistych. Zaczyna się on od słynnego zamczyska hotelu wybudowanego w XIX w. podczas konstrukcji kolei transkanadyjskiej; obecnie mieści się tu luksusowy resort spa. Ścieżka wije się brzegiem jeziora i pnie na górę Big Beehive (Wielki Ul) na wysokość 2270 m n.p.m. Louise Lake wygląda ze szczytu jak szmaragd osadzony pośród ciemnozielonych lasów i postrzępionych szczytów. Dalej szlak przecina kwieciste hale ku bajkowej Równinie Sześciu Lodowców, gdzie u podnóża lodowca Victoria ( jednego z najbardziej obfotografowanych na świecie) można odzyskać siły, popijając herbatę czy gorącą czekoladę z tutejszego schroniska. Kilka bajkowych jezior Gór Skalistych znajduje się w standardowych programach wycieczek turystycznych – Lake Louise, Emerald Lake, Peyto Lake. Jest jednak wiele innych, mniej znanych, a często jeszcze piękniejszych, które na dodatek można podziwiać w niezakłóconym spokoju. Jak choćby te w Dolinie Pięciu Jezior w parku narodowym Jasper, gdzie różne kolory wody układają się od brzegu pasami – od zieleni, przez szmaragd, po ciemnoniebieski. Sama trasa z Calgary, przez park narodowy Banff, na północ do miejscowości Jasper jest wyjątkowo spektakularna, a jej nazwa – Icefield Parkway (Aleja Pól Lodowych) – uzasadniona widokami śnieżnobiałych szczytów. Tutaj też można zatrzymać się na nietypową przejażdżkę specjalnie przystosowanym do jazdy po lodzie i śniegu autobusem, który wspina się po polu lodowym Columbia, największym w Górach Skalistych. SKOK PO SZCZĘŚCIE Kanada to prawdziwy raj dla miłośników sportów na świeżym powietrzu. Zimą – narty zjazdowe, biegówki, wycieczki w rakietach śnieżnych i przejażdżki psimi zaprzęgami. Latem – chodzenie po górach, wspinaczki skalne, loty na paralotniach, łowienie ryb (wspaniałe łowiska pstrągów!), jazda konna i spływy pontonami po spienionych górskich rzekach. Ja decyduję się na to ostatnie. Tutejsze firmy oferujące rafting bardzo poważnie traktują bezpieczeństwo uczestników. Zanim zabiorą kogokolwiek na rzekę, zapewniają pełne szkolenie – jak wypłynąć z wiru, jak wiosłować, żeby ominąć zatopione drzewo, jak się ustawić, jeśli wpadnie się do wody. Poziomy są dostosowane do umiejętności – od łatwych spływów dla początkujących po szalone wiry (poziom 4+) dla zaawansowanych. Ja wybieram się na rzekę Bow. Chcę spłynąć przez kanion Horseshoe. Dzień jest słoneczny, a chłodna bryza przynosi ulgę od upału (tak, upału – temperatura przekracza 30°C). Spieniona rzeka przecina malownicze skalne zbocza kanionu. Tyle że jedyny moment, żeby to docenić, to krótkie postoje. Podczas spływu całą moją uwagę pochłaniają wiosłowanie i walka z wirami. Mięśnie bolą (i to jeszcze długo po zejściu na ziemię), ale zabawa jest świetna. No i ten skok. Do zimnej jak lód niebieskiej wody, z siedmiu metrów. Przewodnik zatrzymuje nasz ponton u podnóża wysokiego klifu. „To kto skacze?”, pyta. Waham się, ale na widok uśmiechniętych twarzy wracających ochotników postanawiam spróbować. Najtrudniejszy jest krok do przodu, w pustkę. Pierwsza myśl, kiedy zaczynam spadać: wspaniale, co za wolność! Druga: super, czemu nie robię tego częściej? Trzecia: gdzież ta rzeka, przecież już dawno powinna być, dlaczego ja wciąż lecę?! A potem zanurzenie, kryształowo czysta woda i zastrzyk endorfin. Efekt? Uśmiech od ucha do ucha – jak u reszty. WIADRO Z DINOZAUREM Większość turystów przylatujących do Calgary kieruje się prosto na zachód, w Góry Skaliste. A przecież Alberta to przede wszystkim kraina prerii – spalonych słońcem, ciągnących się od horyzontu po horyzont połaci zbóż i traw. Drogi są tu proste jak od linijki, miasteczka niewielkie, zapomniane. Na tutejszych targach staroci można kupić pamiątki po pierwszych osadnikach, a noc spędzić w saloonach rodem z Dzikiego Zachodu. Jednak największą atrakcją na wschód od Calgary są tzw. badlands, „złe ziemie”: księżycowe równiny poprzecinane głębokimi kanionami, wysuszone, nakrapiane skałami osadowymi w kształcie gigantycznych grzybów, pomiędzy którymi wygrzewają się grzechotniki (tak, nawet w Kanadzie). To na wschodzie Alberty znajduje się największe na świecie cmentarzysko dinozaurów. W Dinosaur Provincional Park znaleziono do tej pory szczątki ponad 35 gatunków – od mięsożernego albertozaura po rogate ceratopsy. Podobno niemal każdy mieszkaniec badlands ma w garażu wiadro ze skamielinami, które wykopał we własnym ogródku. Światowej sławy muzeum paleontologiczne, Royal Tyrrell Museum w Drumheller, robi na mnie ogromne wrażenie – nie tylko ze względu na ilość zgromadzonych tu szkieletów dinozaurów, ale i profesjonalizm prezentacji oraz trójwymiarowe galerie, w których odtworzono świat sprzed tysięcy lat, epoka po epoce. Po zwiedzaniu można samemu spróbować pracy paleontologa w terenie (wyprawy dla dorosłych i dla dzieci organizuje muzeum). Nocą niebo nad preriami wysypane jest gwiazdami. Warunki do obserwacji są wymarzone. Siedzimy z mężem w ciszy, którą przerywa tylko odległe wycie kojotów, kiedy nagle zaczyna się spektakl. Najpierw na niebie pojawiają się białawe chmury, potem z góry płyną strumienie światła, jakby ktoś włączył reflektory. Horyzont pokrywa się falującymi firanami światła. Mienią się od zieleni po pomarańcz. Zorza polarna! Jeszcze jedna niespodzianka Kanady. Powierzchnia: 9 984 670 km2. Stolica: Ottawa. Ludność: 33,76 mln. Języki: oficjalnie – angielski i francuski, w Albercie w praktyce tylko angielski. Waluta: dolar kanadyjski, 1 CAD Najlepsze miesiące na wizytę to czerwiec, lipiec, sierpień, początek września. Na okres Stampede (daty ruchome, można sprawdzić na stronie – http://calgarystampede.com) – zakwaterowanie trzeba rezerwować z dużym wyprzedzeniem. Bezwizowy wjazd możliwy jest jedynie dla posiadaczy paszportów biometrycznych, tj. wydawanych w Polsce od 28 sierpnia 2006 r. Okres bezwizowego pobytu wynosi do 6 miesięcy. Więcej informacji – www.canada.pl. Najwygodniej i najszybciej dotrzeć do Calgary przez Amsterdam, Frankfurt, Londyn, Paryż. Bilety rezerwowane z dużym wyprzedzeniem od ok. 1250 zł (z dwiema przesiadkami), zwykle ok. 2600 zł. Najlepiej wynająć samochód. Na lotnisku w Calgary punkty mają wszystkie największe sieci; koszt – od 30 dol. za dzień. Autobusy – Greyhound Canada ma połączenia z Calgary do Banff (5 dziennie, 1 godz. 40 min); do Lake Louise (4 dziennie, 2 godz. 30 min), do Jasper (4 dziennie, 9 godz. 15 min), www.greyhound.ca. Pociąg – nie można kupować biletów z miejscowości do miejscowości, jedynie pakiety turystyczne – www.rockymountaineer.com – np. przejazd Calgary–Vancouver (dwa dni, jeden nocleg) – 709 dol. od osoby z wyżywieniem. Po Calgary można poruszać się pociągiem miejskim Ctrain, ma on dość ograniczony zasięg, ale wystarczy, by przemieszczać się między głównymi atrakcjami turystycznymi (www.calgarytransit.com). Autobusy jeżdżą rzadko; taksówki są trudno dostępne. Najlepszy stosunek jakości do ceny – pensjonaty bed & breakfast www.bbalberta.com, www.bedandbreakfast.com. Ceny od 60 do ok. 175 dol. za pokój. Sieć zabytkowych hoteli Fairmont (www.fairmont.com) oferuje zakwaterowanie w pięciogwiazdkowym standardzie – Fairmont Lake Louise od ok. 350 dol. za pokój. W Calgary Mountain Equipment Co-op można kupić sprej na niedźwiedzie; sklepy w Banff oferują dzwonki odstraszające niedźwiedzie (przynajmniej w teorii), które montuje się np. do plecaka. Najlepiej jednak hałasować w lesie i po odludnych szlakach chodzić w grupie minimum czterech osób. Napięcie w sieci 110 V, gniazdka w stylu amerykańskim. Ceny w sklepach podawane są bez podatku VAT, w Albercie jest to 5 proc. Słowa „Indianie” i „Eskimosi” uchodzą za obraźliwe. Indian nazywa się „członkami Pierwszych Narodów”, Eskimosów – Inuitami. Rafting – 80 dol. od osoby; Rodeo – od 24,50 do 120,50 dol. (zależy od miejscówki). Konsulat Generalny RP w Calgary, 30-8211; 15 Street NE, Alberta, T2E 7L8. tel. dyżurny: (00-1403) 279-2877 (nagłe wypadki), calgary@polishconsulate.ca. www.travelalberta.com Filmy nakręcone w Albercie: „Tajemnica Brokeback Mountain”, „Tańczący z wilkami”.
Singapur: Zobacz to niesamowite miasto w 48 godzin
Jak w ciągu dwóch dni zobaczyć całą Azję.
Już pierwszy łyk singapurskiego powietrza przekonuje mnie, że w tym kraju nie ma tlenu. Oczywiście wiem, że w teorii jest go tyle samo co wszędzie, czyli 21 proc., ale w praktyce nie ma czym oddychać. Jest tak parno, że cienkie okładki mojego paszportu zwijają się po kilku dniach w rulonik. Tak parno, że włosy nie chcą się układać, ale za to zmarszczki magicznie znikają. Tak parno, że gdy idzie się do dentysty, każą oddychać wyłącznie przez nos, bo inaczej narzędzia parują i nie da się nimi pracować. Dwa, trzy miesiące, a buty zaczynają rozkładać się w sza? e. To dlatego najlepsze i najbardziej popularne obuwie w Singapurze to gumowe japonki, którym niestraszna ani wilgoć, ani największe oberwanie chmury (a chmury tutaj obrywają się często i solidnie). Na prognozę pogody nie ma za bardzo co zwracać uwagi. I tak wiadomo, że będzie ok. 30 stopni, nieco słońca, ale i pewnie poleje. Najniższa temperatura odnotowana kiedykolwiek w Singapurze to 19,4 stopnia Celsjusza (w 1934 r.). Najwyższa – 36 stopni. Parasol zawsze warto mieć przy sobie. Jeśli nie na deszcz, to żeby ochronić się przed ostrym słońcem. Mam wrażenie, że Singapurczycy zawsze po ulicach chodzą z parasolką. PIERWSZY DZIEŃ 10:00 Dzielnica Little India jest dla mnie sporym zaskoczeniem. Czego się spodziewałam? Nieskazitelnie czystych chodników, wypolerowanych fasad i ogólnego poukładania graniczącego z nudą... W końcu Singapur słynie z drastycznego prawa nakazującego porządek. Za śmiecenie – 1 tys. dol. singap. (ok. 2,2 tys. zł) kary. Za jedzenie w metrze – 500 dol. singap. (ok. 1,1 tys. zł). Jeszcze do niedawna nawet posiadanie gumy do żucia niosło ryzyko spędzenia roku w więzieniu (teraz gumę można już w Singapurze kupić, choć tylko w aptekach). A tymczasem okolice ulicy Serangoon to rzeczywiście wycinek Indii, może bez krów, ale ze sporą dozą hinduskiej atmosfery. Kobiety w różnobarwnych sari tłoczą się w małych sklepikach po świeżą okrę, a w powietrzu unosi się zapach egzotycznych przypraw. Do zwiedzenia, co ciekawe, przede wszystkim meczet: Masjid Abdul Gaaoor Mosque, wyjątkowo udana mieszanka stylów mauretańskich, europejskich i hinduskich. Na lunch zaś godna polecenia jest restauracja Glassy Junction (72A Dunlop Street), a szczególnie ich świetnie przyprawiony dal makhani. 13:00 Singapur, jak przystało na miasto wyrosłe przy porcie, to prawdziwa mieszanka etniczna. Są tu Chińczycy (stanowiący większość, bo aż 74 proc. społeczeństwa), Malajowie, Hindusi, Europejczycy i potomkowie chińskomalajskich związków nazywani Peranakan. Najlepiej zaś tę mieszaninę kultur zauważyć, chodząc po centrum Singapuru – jak łatwo z Małych Indii przenieść się do Chinatown albo dzielnicy arabsko-malajskiej. Każda z nich zaś to odrębny świat. W Kampong Glam dokąd udaję się z Little India, zamiast zapachu curry w powietrzu unosi się aromat z szisz, a zamiast sari w sklepach sprzedaje się dywany i chusty do zakrywania włosów. Najlepszym miejscem na wypicie kawy jest deptak Bussorah, nad którego północnym końcem górują złote kopuły Meczetu Sułtana. To najważniejsze miejsce kultu dla tutejszych muzułmanów, czy to pochodzenia arabskiego, malajskiego, czy tamilskiego. Wnętrze niestety nieco rozczarowuje (chyba że kogoś zafascynuje ogromny dywan o powierzchni 4 tys. m2). Dodatkowego koloru Bussorah Street dodają różnobarwne, filigranowo wykończone kamienice, w których mieszczą się sklepy z antyka- mi i małe restauracyjki. A nad tym wszystkim – strzeliste palmy. Moją ulubioną ulicą jest jednak Haji Lane, wąska alejka wciśnięta pomiędzy pomalowane na intensywne czerwienie i żółcie zabytkowe domy, o ścianach artystycznie zdobionych graffiti (tak, nawet w tej krainie ładu i porządku). To tu mieszczą się najbardziej oryginalne singapurskie butiki, do których czasem trzeba wspiąć się wąskimi, stromymi schodami albo przestąpić przez wygrzewającego się w progu kota. Do wyszperania są tu kreacje lokalnych projektantów, oryginalne akcesoria czy np. ekologiczne suknie wieczorowe uszyte z bambusa (Zhai, 82 Haji Lane). 15:00 Żeby odpocząć od chodzenia, wybieram się na Sentosa Island, czyli do parku rozrywki Singapuru. W tutejszym Universal Studios można pojeździć zapierającą dech w piersiach kolejką Battlestar Galactica, odwiedzić Jurassic Park i Shreka, zaś w akwarium Underwater World ponurkować z rekinami. Dla mnie jednak największą atrakcją jest egzotyczna plaża ocieniona palmami: Tanjong Beach. Co z tego, że sztuczna, że piasek przywieziony z Malezji? I tak wszystko wygląda jak na pocztówce, fale rozbijają się na brzegu, a słońce opala. Tylko rozłożyć kocyk, w pobliskiej kawiarence zamówić drinka (oczywiście z papierową parasolką) i voila – pełen relaks. A jedyne co przypomina, że to jednak nie Karaiby, a Singapur, to sunące do portu ogromne sylwetki statków na horyzoncie. 18:00 Pod wieczór spalona słońcem wracam do centrum miasta. Czas na kolację w prawdziwie singapurskim stylu – czyli w tzw. hawker centre. To kompleks, w którym pod jednym dachem skupiają się liczne niewielkie, ale za to niebywale tanie restauracyjki (główne dania oferowane są w cenach od ok. 1 do 4 dol. singap.). Fioletowa linia metra zabiera mnie od brzegu wyspy Sentosa do stacji Outram Park w Chinatown. Niedaleko stąd mieści się jeden z najsłynniejszych singapurskich hawker centres, Maxwell Food Centre (11 South Bridge Road). Miejsce samo w sobie nieszczególne – ogromny spadzisty dach, rodzaj hali bez ścian. A w środku gwar, kakofonia zapachów i ponad setka maleńkich stanowisk oferujących wyśmienity przegląd azjatyckiej kuchni. Najlepszych kucharzy zaś można rozpoznać po długości kolejki, jaka ustawia się po ich dania. Czasem trzeba odstać nawet i 45 min. Tam gdzie ja się wybieram, kolejka jest krótsza. Jestem wegetarianką, zamawiam tofu smażone w sosie chili. Palce lizać. 20:00 15 min. na piechotę od Maxwell Food Centre i już jestem w Clarke Quay. To tutaj bawi się nocą Singapur. Nawet w poniedziałek wieczór liczne tutejsze knajpki pełne są po brzegi. W The Clinic Bar warto spróbować drinków z kroplówki (do picia przez słomkę, nie dożylnie) w stylizowanym na szpital barze, gdzie kelnerki przebrane są za lekarki, a siedzi się w wózkach inwalidzkich. Jeśli zaś komuś takie medyczne skojarzenia nie odpowiadają, może sprawdzić aktualne notowania piw na „giełdzie” Beer Market, gdzie ceny zmieniają się co pół godziny w zależności od popytu. DRUGI DZIEŃ 10:00 Spacerując ulicą Orchard zwłaszcza w weekendy, można odnieść wrażenie, że w tym samym momencie przechadza się tędy połowa mieszkańców Singapuru. Powód? Zakupy. Kiedyś były tu sady i plantacje gałki muszkatołowej. Dziś królują ogromne domy handlowe: Tangs, Takashimaya, The Heeren. W Singapurze zakupy to niemal sport narodowy, a Orchard Road jest niewątpliwie jego główną areną. Dla tych o grubych portfelach są butiki Versace, Gucci czy Ti? any. Dla tych o cieńszych – Marks and Spencer czy Zara. Nawet jeśli nie jest się zbytnim zakupoholikiem, warto zobaczyć to szaleństwo. Do przegryzienia zaś lokalny przysmak – sprzedawane na ulicy lody w kromce tostowego chleba. 13:00 Z harmidru „ulicy ogrodów” Orchard Road uciekam do prawdziwych ogrodów – tych botanicznych. Choć nie mogę powiedzieć, że to oaza ciszy: cykady, egzotyczne ptaki – tym razem to natura hałasuje wokół. Najbardziej wart wizyty jest National Orchid Garden – największy na świecie ogród orchidei. Jest ich tu aż 1 tys. gatunków plus 2 tys. hybryd. Naprawdę jest czym nacieszyć oczy. Szczególnie dużo czasu spędzam w pełnej mgły „chłodziarni” (Cool House). I choć rosnące tutaj wysokogórskie orchidee są delikatne i piękne, muszę przyznać, że innym ważnym po wodem, dla którego nieśpieszno mi z wyjściem, jest panujący tu niezmiernie odświeżający chłód. 15:00 10 min. jazdy taksówką od ogrodów botanicznych i już jestem w miejscu, gdzie zaczęła się historia Singapuru: pod posągiem brytyjskiego męża stanu sir Thomasa Stamforda Rafflesa uważanego za założyciela tego miasta-państwa. To właśnie tu, na brzegu rzeki, miał on w 1819 r. po raz pierwszy postawić stopę na singapurskim lądzie. Obecnie nazwa „Raffles” jest w Singapurze synonimem jakości i luksusu. Jest więc i Raffles Hospital (pięciogwiazdkowa prywatna klinika), jest prestiżowa szkoła Raffles Girls’ School, no i oczywiście jeden z najsłynniejszych hoteli świata – Raffles Hotel (1 Beach Road). Spacer od pomnika w kierunku tego luksusowego (i oczywiście drogiego) hotelu to wyprawa w kolonialną przeszłość Singapuru. Szczególne wrażenie robi na mnie monumentalny budynek sądu najwyższego i sąsiadujący z nim gmach ratusza – dowód na to, że na początku XX w. Brytyjczycy brali Singapur bardzo serio. Jednak dopiero na wewnętrznym, kipiącym tropikalną zielenią dziedzińcu Raffles Hotel czuję się, jakbym rzeczywiście przeniosła się w czasy, kiedy zatrzymywał się tu Joseph Conrad i Rudyard Kipling. Jedyne czego mi brakuje, to korkowy kapelusz. 17:00 Najciekawsze (i najstarsze) świątynie Singapuru mieszczą się w miejscu dość nietypowym – w szklano-stalowym centrum biznesowym nazywanym przez tubylców CBD – Central Business District ( jeden przystanek kolejki od ratusza). Na tle drapacza chmur banku OCBC taoistyczna świątynia Spokojnego Morza (Wak Hai Cheng Bio, 30B Phillip St.) wygląda jak wyjęta z innego świata – świata łodzi rybackich czy handlarzy opium. Zaledwie 400 m dalej jest równie misterna Świątynia Niebiańskiej Szczęśliwości (Thian Hock Keng, 158 Telok Ayer St.) – kolejna ostoja spokoju w biznesowym harmidrze CBD. Dziś trudno uwierzyć, że kiedy wybudowano ją w 1821 r., znajdowała się na brzegu morza. Jak dla mnie jednak najbardziej wyciszającym miejscem w całym mieście jest czwarte piętro w nowo wybudowanej świątyni Relikwii Zęba Buddy (Buddha Tooth Relic Temple, 288 South Bridge Road). Tuż za progiem budynek ten szokuje złotem – wszystko tu lśni i mieni się: od ogromnego posągu Buddy po su? t, ściany i lampy. Na czwartym piętrze również nie brakuje złota: ząb Buddy (co do którego niektórzy eksperci mają wątpliwości, czy nie należał do jakiegoś zwierzęcia) otoczony jest stupą wykonaną z 480 kg 24-karatowego złota wysadzanego 600 szmaragdami. To co tworzy atmosferę tego miejsca, to monotonne inkantacje mnichów, rozłożone pod ścianami poduszki do medytacji i delikatny zapach kadzideł: wszystko to razem wzięte powoduje, że nie chce się stąd wychodzić. 18:30 Kiedy opuszczam świątynię Relikwii Zęba Buddy, uderza mnie chaos i kakofonia ulicy: jestem w samym sercu Chinatown. Na sprzedaż jest wszystko – od (nielegalnych) medykamentów z kości tygrysa, przez zabytkowe azjatyckie meble, po typowo turystyczne pamiątki. Po dwóch dniach chodzenia najbardziej kuszą mnie jednak niezliczone salony tradycyjnej chińskiej refleksologii stóp. Zwłaszcza że nie jest drogo: pół godziny terapii za 20 dol. Naciskanie odpowiednich punktów na moich stopach ma poprawić działanie moich narządów wewnętrznych, ułatwić przepływ energii Qi i oczywiście – zrelaksować. Niestety robię strategiczny błąd. Na pytanie, czy ma być masaż delikatny, czy mocny, wybieram „średni”. Okazuje się, że drobna Chinka ma palce ze stali. Po pół godzinie (i licznych prośbach o „lżej”) mój masaż kończy się siniakami. Dopiero potem dowiaduję się, że jeśli chce się czegoś bardziej dostosowanego do europejskiej skóry, trzeba iść do salonu odnowy uczęszczanego przez mieszkających tu obcokrajowców. Mądry Polak po szkodzie. 19:00 Dość obolała i niestety niezbyt zrelaksowana kuśtykam w kierunku Sri Mariamman (244 South Bridge Road), najstarszej i najbardziej uroczej świątyni hinduistycznej Singapuru. Wita mnie niesamowicie kolorowa brama z wieżą jakby ulepioną z różnorakich bóstw. A w środku – jeszcze więcej barw, mitologicznych potworów i bogów. Tra? am akurat na nabożeństwo, więc świątynia pełna jest gwaru, tradycyjnej muzyki i szelestu sari. Na kolację zaś udaję się do restauracji Eight Treasures (282A South Bridge Rd). Składam zamówienie i na stole pojawia się wieprzowi- na w sosie miodowym, kaczka po pekińsku i ryba na ostro. Wszystko wyśmienite i... zupełnie bezmięsne. Eight Treasures to typowa lokalna restauracja wegetariańska oferująca tzw. pseudomięso (mock meat) wyrabiane z soi i warzyw. Warto dać się oszukać. 21:00 Ostatnie spojrzenie na Singapur nocą: z 63. piętra baru 1 Altitude (1 Raffles Place) widać cały kraj. Tylko dla osób pozbawionych lęku wysokości. INFO Ludność: 5 mln. Położenie: Azja Środkowo-Wschodnia, na północy sąsiaduje z Malezją. Język: w teorii angielski. W praktyce często tzw. singlish, czyli mieszanka angielskiego, malajskiego, hokkien, mandaryńskiego, tamilskiego. Waluta: dolar singapurski, 1 SGD Cały rok. Ciekawym okresem jest Chiński Nowy Rok (przypada w styczniu lub lutym), kiedy miasto dekoruje się na czerwono i odbywają się parady. Jeśli zaś na zakupy, to najlepiej podczas Wielkiej Singapurskiej Wyprzedaży, w tym roku od 27 maja do 24 lipca. Obywatele polscy mogą wjeż­dżać i przebywać w Singapurze do 90 dni bez wizy. www.ica.gov.sg Loty z większości dużych por­tów europejskich oferują m.in. Sin­gapore Airlines, Air France, Alita­lia, British Airways, Iberia etc. Najlepiej kolejką miejską MRT oraz taksówkami, które nie są drogie, choć czasem trudno je złapać. Jeśli przyjeżdża się na dłużej, warto kupić kartę EZ-link dającą zniżki na przejazdy i ułatwiającą korzystanie z autobusów i kolejki (wystarczy ją zeskanować). Do nabycia m.in. w sklepach 7 Eleven. Uwaga na komary! W Singapurze występuje tzw. gorączka denga. W przypadku nagłej gorączki i bólu głowy warto udać się do lekarza. I unikać ibuprofenu oraz aspiryny, ponieważ mogą one spowodować, że choroba przyjmie postać gorączki krwotocznej (bezpiecznym lekiem jest paracetamol). Można bezpiecznie pić wodę z kranu. Restauracje w Singapurze są oficjalnie oceniane pod względem czystości od A (najczystsze) po D (zdecydowanie unikać). Odpowiedni certyfikat musi być wywieszony w widocznym miejscu NIEPEŁNOSPRAWNI Singapur to dla osób na wózku jeden z najbardziej przystępnych krajów w Azji. Największe problemy dotyczą komunikacji miejskiej. Singapore’s National Council of Social Service (170 Ghim Moh Rd) oferuje darmowe kopie informatora Access Singapore o usprawnieniach dla osób niepełnosprawnych w hotelach, sklepach, kinach itd. Ciekawe informacje zawiera też strona The Disabled People's Association: www.dpa.org.sg, np. numery do taksówek przystosowanych dla osób na wózkach. Ostrożnie z wwożeniem leków do Singapuru – na import niektó­rych trzeba mieć zezwolenie. Wię­cej: www.hsa.gov.sg.
Paryż: Marché de Saint-Ouen. Tu znajdziesz wszystko - naprawdę wszystko!
Od srebrnych łyżeczek po ludzkie czaszki. Oto Marché de Saint-Ouen w Paryżu, największy pchli targ świata.
Żeby docenić bogactwa Marché de Saint-Ouen, najlepiej zarezerwować sobie cały dzień. Zgubić się w labiryntach krętych uliczek, pójść na lunch do kultowego bistro Chez Louisette, zjeść ślimaki w maśle czosnkowym, posłuchać na żywo piosenek Edith Piaf. Pogadać z antykwariuszami. Nie spieszyć się. Brocante, czyli targi staroci, są we Francji instytucją. Każda niemal maleńka wieś ma swoje „brocante” choćby tylko raz na rok, i to właśnie tam można znaleźć najlepsze okazje. Problem tylko, że czasem trzeba zjeździć dziesiątki takich targów, by znaleźć coś ciekawego. W Paryżu, choć na superokazję nie ma co liczyć, wybór jest zawsze ogromny. Paryski Marché de Saint-Ouen to tak naprawdę piętnaście targów przyklejonych jeden do drugiego, każdy o innej specjalności i atmosferze. Elegancki Malassis, snobistyczny Biron, Paul Bert z meblami. Mój ulubiony? Vernaison! To tu w 1885 roku zaczęła się historia całego targu de Saint-Ouen, kiedy nowe prawo zmusiło handlarzy-włóczęgów do przeniesienia straganów za mury miejskie. Można tu dostać XIX-wieczne filiżanki, stare kieliszki po kilka euro za sztukę, porcelanowe lalki, przełączniki do światła sprzed wojny, sukienki z lat 50. Nieco dalej sklepik Les Porte-Clés (alejka nr 5, stoisko 88) – w ofercie pięć tysięcy breloczków z lat 60. Jednak najbardziej zadziwia mnie butik Aux Lys de France (alejka nr 1, stoisko 23), gdzie wypatruję ludzką czaszkę. Dowiaduję się, że pochodzi z Borneo i jest to rytualnie spreparowana czaszka kogoś, kto trafił do łowców głów z plemienia Dayak. W porze lunchu antykwariusze z Ouen popijają wino przy zabytkowych stolikach. To, co urzeka mnie najbardziej, to właśnie ten leniwy klimat. Nie tylko mnie. Woody Allen nakręcił tu kilka scen najnowszego filmu Midnight in Paris. A targ Ouen warto zobaczyć jeszcze przed premierą. CO WARTO PRZYWIEŹĆ? ZABYTKOWE MEBLE Te z pchlego targu Biron i Paul Bert często wypożyczane są jako rekwizyty do filmów kostiumowych. Do wyboru wszystkie epoki – od Ludwika XIV czy Napoelona III (drogie) po stuletnie, popularne (bardzo tanie). Na zdjęciu hiszpański stół z połowy XIX w., kupiony na targu Biron. Dębowy blat z jednej deski ma dwa metry długości. Ułożono go na misternie kutych metalowych nogach. Cena: 1600 euro TRZY PORADY UPOLOWAĆ JAK OKAZJĘ? 1. Rozmawiać ze sprzedawcami. To pasjonaci! Jeśli wykażemy choć niewielką znajomość rzeczy, może ona zostać nagrodzona niższą ceną. 2. Jak uniknąć podróbek? Zwracać m.in. uwagę, czy wszystkie elementy przedmiotu wyglądają na równie stare. 3. Nie bać się niskich cen. Nie wszystko, co wiekowe, musi być drogie. Ważne, żeby nam się podobało. NO TO W DROGĘ: PARYŻ Waluta: euro do Marché de SaintOuen najłatwiej dojechać metrem (stacje Porte de Clignancourt lub Garibaldi). Czynne: od sob. do pon., od 9.30 do 18.00, www.marchesauxpuces.fr oraz www.parispuces.com już za 400 zł w obie strony (Air France, LOT, Easy Jet, Wizzair). pensjonaty, tzw. chambres d’hôtes (np. www.gites-de-france.com); uroczy i niedrogi (jak na Paryż) hotel Grand Hôtel Français (trzy gwiazdki), www.grand-hotel-francais.fr breloczek z lat 60. – 1 euro; zabytkowy korkociąg – 3 euro; lustro z epoki Napoleona III – 250 euro, XIX-wieczna laska z rączką z kości słoniowej w kształcie głowy psa – 820 euro. Wszystkie ceny do negocjacji.
Po wizycie w sułtanacie Brunei, malutkim państewku na Borneo, przestałam twierdzić, że pieniądze szczęścia nie dają
O Allahu, spraw, aby nasza podróż była łatwa i skróć jej dystans” – błogosławieństwo z głośników wypełnia samolot Royal Brunei Airlines na kilka minut przed startem z Singapuru do Bandar Seri Begawan, stolicy maleńkiego sułtanatu Brunei i siedziby jednego z najbogatszych i najrozrzutniejszych ludzi świata – sułtana Haji Hassanala Bolkiaha. Na przedstartowej modlitwie wyjątkowość lotu BI422 się nie kończy. Kiedy spoglądam na ekran z mapą regionu, zauważam sporą strzałkę. Silny wiatr w ogon? Żeby tylko nie turbulencje! Jeden ze współpasażerów tłumaczy mi jednak, że nie grozi nam żaden huragan. Strzałka wskazuje kierunek Mekki, na wypadek gdyby ktoś chciał się podczas lotu pomodlić. Widzimisię sułtana Spodziewałam się miniaturowego Dubaju, luksusowych drapaczy chmur, przystrzyżonych trawniczków, centrów handlowych, nowoczesnych oznak bogactwa. A tymczasem okazuje się, że większość budynków w Bandar Seri Begawan ma ledwo kilka pięter i wygląda jak z lat 80. Ruchu na ulicach prawie nie ma, pusto i cicho, prowincjonalnie. Dopiero kiedy moja taksowka ( jedna z 50 zarejestrowanych w Brunei) zajeżdża pod hotel Empire, dopada mnie słynny brunejski przepych. To tu będę nocować! Biorąc pod uwagę, że konstrukcja tego resortu molocha pochłonęła ok. 2,7 mld dol., inwestycja raczej się szybko nie zwróci. Zbilansowaniu budżetu nie pomoże nawet i to, że noc w najbardziej ekskluzywnym apartamencie kosztuje 12,7 tys. dol. Ja dzięki promocji internetowej płacę za dwójkę tylko 400 zł. Brunejski hotel Empire szczyci się aż sześcioma gwiazdkami (według Brunejczyków – siedmioma) i wszystko w nim kapie złotem. Podłogi są z włoskich marmurów. Żyrandole z kryształów Swarovskiego. Poręcze schodów pozłacane 21-karatowym złotem. Największe wrażenie robi na mnie jednak strzeliste na siedem pięter atrium, przez okna którego roztacza się widok na Morze Południowochińskie. Widok, przy którym blakną nawet marmurowe kolumny i pozłacane meble. Na pomysł konstrukcji hotelu Empire wpadł nie kto inny, tylko książę Jefri, brat obecnego sułtana, którego sława playboya i rozrzutnika obiegła świat. Początkowo Empire miał być prywatnym „placem zabaw” księcia. Dopiero w 2000 r. kompleks stał się hotelem. Promocję na nocleg zawdzięczam temu, że resort ten świeci pustkami. Trudno raczej zapełnić 423 pokoje w mało komu znanym, 140-tysięcznym mieście gdzieś na końcu świata, choćby nie wiem jak piękne były tutejsze plaże. A są naprawdę piękne: jasny piasek, palmy i szmaragdowe fale. Ludzi – praktycznie wcale. Szczęśliwy jak Brunejczyk Zanim jednak oddam się lenistwu plażowania, ruszam zwiedzać BSB – jak w skrócie nazywa się stolicę Brunei, Bandar Seri Begawan (żeby nie połamać języka, zapewne). Pierwsza atrakcja – meczet Sultan Omar Ali Saifuddin – czyli znowu bogactwo i przepych. Idealne proporcje budynku i ta ogromna złota kopuła znana z większości broszur o Brunei rzeczywiście robią wrażenie. W końcu jest to podobno jeden z najpiękniejszych meczetów świata: lśniący w słońcu miks złota i nieskazitelnie białych marmurowych ścian. W środku jest dość prosto, ale jak zwykle luksusowo: granity z Szanghaju, ręcznie robione dywany z Arabii Saudyjskiej i ogromne kryształowe żyrandole. Turystów nie ma wcale i mogę zwiedzać i fotografować, ile dusza zapragnie. Żadnych biletów, żadnego „nie dotykać”, żadnych tłumów depczących po piętach – tylko dwóch modlących się mężczyzn i ja. Wychodzę na tyły złoto-białego meczetu. I przeżywam szok! Widzę zupełnie inne Brunei. Byle jakie drewniane domy kryte przerdzewiałą blachą, pranie suszące się na płocie, dziurawy mostek nad zamulonym kanałem, jakieś rury, puszki po farbie, kot śpiący na progu. Jedyne co dzieli te dwa światy, to wysokie kute ogrodzenie i... tak z kilkaset milionów dolarów. Statystyki mówią, że Brunei jest jednym z najbogatszych krajów świata: PKB na mieszkańca wyższy niż w Stanach Zjednoczonych czy Szwajcarii, bezrobocie: 3,7 proc., podatek dochodowy od osób prywatnych – zero. To przez statystyki nie spodziewałam się tych mizernych domów, zdezelowanych kładek, okien bez szyb. Uroczo – owszem, ale nie bogato. Brunejczycy mogliby pewnie być sfrustrowani, tryskać żółcią na samą myśl o przepychu, w jakim pławią się rządzący. A nie są. Brunei to jeden z najszczęśliwszych krajów świata – na dziewiątym miejscu, daleko przed Polską! Rzeczywiście, jeśli porównać warunki życia w Brunei i w otaczającej go Malezji, różnice widać gołym okiem. Żyje się tu dłużej, zdrowiej, drogi są dobre, malarię wytępiono, mało kto jest niepiśmienny. A że sułtan lubi popławić się w złocie – no cóż, tak to bywa z sułtanami... Z meczetu Sultan Omar Ali Saifuddin ide na nadbrzeże rzeki Brunei, która oddziela nowoczesne centrum BSB od największego na świecie miasta zbudowanego na palach – Kampong Ayer. Tysiące chybotliwych drewnianych domów, a każdy oparty na licznych drewnianych nogach zanurzonych w zielonkawa wodę – tak mieszka się w wodnym mieście od ponad 1300 lat. Dziś co dziesiąty Brunejczyk ma adres w Kampong Ayer. W sumie niemal 40 tys. osób. Ledwie przez głowę przechodzi mi myśl, ze ciekawie byłoby popływać łódka pomiędzy różnokolorowymi domami Kampong Ayer, a już w moją stronę pruje kilka motorowych wodnych taksówek nazywanych przez tubylców pieszczotliwie latającymi trumnami. Skąd ta nazwa, przekonuje się, jak tylko wsiadam do jednej z nich. Jest drewniana, długa i wąska, a po chwili rozpędza sie do takiej prędkości, ze zdaje się niemal unosić nad powierzchnia wody. Mój taksówkarz z nonszalanckim wyrazem twarzy lawiruje swoja „trumna” pomiędzy domami i innymi równie rozpędzonymi łódkami. Woda bryzga, dzieci machają nam z tarasów, kobiety wieszają pranie, czyjeś radio gra na cały regulator, a zapach gotowania miesza się z zapachem rzeki. Nagle nad skłębiona zielenią dżungli dostrzegam złote kopuły i ogromne spadziste dachy w stylu malajskim. To Istana Nurul Iman – największy dom mieszkalny świata, należący oczywiście do sułtana. 200 tys. m_, 1788 pokoi i 257 łazienek. Koszt budowy? Ponad 400 mln dol. Nic dziwnego, ze trafi ł do Księgi rekordów Guinnessa. To tu również sułtan garażuje część swojej niebotycznej kolekcji samochodów, prawdopodobnie ok. 5 tys. sztuk – w sumie wartych jakieś, bagatela, 4 mld dol. 500 rolls- -royce’ów sułtana to kolejny powód, dla którego znalazł się on w księdze Guinnessa (nikt nie posiada na własność więcej samochodów tej marki niż on). Gdyby sułtan miał ochotę na przejażdżkę czymś innym niż rolls-royce, ma do wyboru jeszcze 362 bentleye, 531 mercedesów czy tez takie perełki jak lamborghini diablo jota, bugatti EB110, sześć dauerów 962 czy pięć mclarenów F1. A na dalsze podróże – ogromny prywatny boeing 747-400 z pozłacanymi meblami. I sześć mniejszych samolotów, tak na co dzien. Taksówkarz „trumny” zdejmuje rękę z gazu i motor ucicha, zwalnia. Wpływamy w las mangrowców. To przyrodnicza wersja Kampong Ayer – labirynty kanałów i drzewa na patykowatych korzeniach zanurzonych w wodę niczym pale brunejskich domów. Słychać piski ptaków i buszujących pomiędzy drzewami nosaczy sundajskich, niezwykle rzadkich małp o dziwacznie kartoflowatych nosach, które występują niemal wyłącznie tu. Niby tak blisko miasta, a jednocześnie tak daleko, jakbym nagle znalazła się w dzikim sercu Borneo. Amor z dżungli Wracam do centrum Bandar Seri Begawan – na trop sułtana. Tym razem udaję się do muzeum Royal Regalia, gdzie w klimatyzowanym chłodzie (co za ulga!) podziwiać można ogromny złocony powóz, którym sułtan przejechał ulicami BSB w dniu swojej koronacji, niezliczone zdjęcia sułtana i jego rodziny oraz prezenty, które władca Brunei otrzymał od dygnitarzy z całego świata. Jest to kuriozalna kolekcja przykładów, jak ciężko kupić coś komuś, kto ma niemal wszystko. Niektóre prezenty są prawdziwymi dziełami sztuki, jak choćby srebrna miniatura żaglowca; inne to małe szkaradki – np. niebieska waza na kwiatki (drodzy Niemcy – niewypał, naprawdę!). Prezentów od rządu Polski brak. Następnego ranka wynajmuję samochód (na transport publiczny nie ma co za bardzo liczyć) i ruszam w głąb Brunei. Kraj jest na tyle mały, że w jeden dzień mogę przejechać go praktycznie wzdłuż i wszerz. Zaczynam od „wzdłuż”: główna autostrada Brunei biegnąca wybrzeżem Morza Południowochińskiego jest dobrej jakości, ruch niewielki, a krajobrazy przypominają mi Polskę. Atrakcji turystycznych brak. Dopiero kiedy zjeżdżam w wąziutką asfaltową drogę w kierunku rezerwatu Labi, dociera do mnie, że jestem w sercu Borneo. Żadnych ludzi, żadnych samochodów, tylko napierające na jezdnię kłębowisko zieleni. Jadę tak długo, aż droga kończy się dżunglą. Asfalt nagle się urywa i przed podróżnym staje ściana roślinności. Czas wziąć w ręce maczetę i zacząć się przedzierać. Ja wprawdzie żadnych narzędzi nie mam, ale i tak ruszam przed siebie. Duszę, muszę przyznać, mam na ramieniu. Bo czytałam, że w lasach Borneo mieszkają słynne pantery borneańskie czy pytony siatkowe, które nie dość, że dorastają do ponad 10 m i mogą ważyć dwa razy tyle co ja, to jeszcze potrafią świetnie pływać. Jednym słowem – wolałabym ich nie spotkać. Co innego zobaczyć np. najdłuższego owada świata, Phobaeticus chani, który wygląda jak patyk i mierzy niemal 60 cm, żabę zmieniającą kolory czy ślimaka, który niczym amor strzela w potencjalnych partnerów specjalnymi strzałkami nasączonymi hormonami, aby zwiększyć swoje szanse na związek. A to tylko trzy ze 123 nowo odkrytych w 2010 r. gatunków Borneo! Kto wie, co jeszcze czai się w tutejszej dżungli? Ja nie spotykam ani panter ani pytonów, nie spotykam też jednak (niestety) żaby-kameleona ani nie odkrywam żadnych nowych gatunków. Jednak same dźwięki dżungli, ten nieustający wrzask, szelest, kapanie wody, i te zapachy – wilgotne, ziemiste – są same w sobie warte, by zapuścić się w głąb. Wieczorem zaś czas na rozrywkę w stylu brunejskim, czyli park Jerudong. Miał być nowoczesny park rozrywki a la Disneyland – jest wielki opuszczony kompleks pełen nieczynnych kolejek i komarów. Początkowo Jerudong był placem zabaw dla rodziny sułtana, potem wielkim gestem otworzono go dla publiczności. Z czasem jednak park popadł w zaniedbanie, wiele z atrakcji odsprzedano i wywieziono, inne pordzewiały. Teraz działają tylko co niektóre – a to pusta karuzela kręci się w kółko, a to elektryczne samochodziki stoją cicho pod ścianą. Przede mną leniwa część podróży do Brunei – słońce, plaża i drinki. Bezalkoholowe oczywiście. Brunei to kraj w stu procentach objęty prohibicją . Turystom niemuzułmanom wolno wprawdzie wwieźć do kraju dwie butelki mocniejszego alkoholu plus 12 puszek piwa, ale wyłącznie na użytek własny. Za to trzeba przyznać, że Brunejczycy opanowali robienie drinków bezalkoholowych do perfekcji. Virgin mojito poproszę!
Ten kraj to esencja Afryki: splątane lianami puszcze, puste plaże, gwarne miasta. I Pigmeje, prawdziwe dzieci buszu.
Na spotkanie z Pigmejami wybieram się maleńką, wydrążoną w pniu pirogą. Mój przewodnik wiosłuje w górę rzeki Lobe, równie zielonej co piętrzące się na brzegach lasy. W łódce wieziemy prezenty dla wodza: nieco cukru, sól, papierosy. To, czego nie da się upolować w dżungli. Za Pigmejów uważa się plemiona, których dorośli mężczyźni mają zwykle mniej niż metr pięćdziesiąt wzrostu. Można ich spotkać nie tylko w Afryce, ale i w Australii, Brazylii, Tajlandii czy na Filipinach. Większość z nich zamieszkuje tropikalne lasy i stąd też niektórzy badacze tłumaczą niewielki wzrost Pigmejów brakami witaminy D – w głębi dżungli słońca jest niewiele. Rzeczywiście. Kiedy tylko wciągamy pirogę na ląd i wchodzimy w głąb buszu, natychmiast otacza nas półmrok. Ogromne drzewa niemal zupełnie zasłaniają niebo. Dla kameruńskich Pigmejów z plemienia Baka las jest matką, żywicielem, opiekunem. Czerpią z niego miód i lecznicze rośliny, polują na antylopy i małpy, z leśnych rzek wyławiają ryby i krokodyle. Wioska, którą odwiedzam, jest niewielka i niemal zupełnie wtopiona w przyrodę. Niskie, kopulaste domy uplecione są z gałęzi, krótkie łóżka pozbijane z cienkich pni drzew. Na grillu w komunalnej kuchni smażą się ryby. Jedyny ślad cywilizacji to suszące się w słońcu aluminiowe misy. Wszystko wokół wydaje mi się tymczasowe, prowizoryczne. Mój przewodnik to potwierdza: Baka są plemieniem koczowniczym i przemieszczają się z miejsca na miejsce w poszukiwaniu zwierzyny. Nie przywiązują się do rzeczy. Kilku Pigmejów siedzi na zamiecionej ziemi, przypatruje mi się z ciekawością. Dorośli mężczyźni są wzrostu dziecka, mają może metr czterdzieści. Jeden z nich trzyma w ręku długą włócznię z wykutym metalowym ostrzem, prawdopodobnie zatrutym, gdyż takich właśnie używają Baka do polowań. Niestety z tymi łowami z roku na rok jest coraz gorzej. Chciwość Zachodu na egzotyczne drewno powoduje, że lasy Kamerunu powoli znikają, a razem z nimi i zwierzyna. Idę dalej, w głąb wsi. Na środku uklepanego placu stoi tam-tam: on też jest niski, dopasowany do wzrostu przeciętnego mieszkańca. Jeden z Pigmejów zaczyna grać. – Tak porozumiewamy się z sąsiednimi wioskami – mówi. – Wieść o śmierci królowej Wiktorii szybciej rozniosła się po afrykańskim buszu dzięki tam-tamom niż telegrafem od miasta do miasta. Z ciszy w chaos Tak jak wioska Pigmejów to oaza spokoju, tak miasto Duala to rozbrzęczany ul. To tu ląduje większość podróżników, którzy chcą zwiedzić Kamerun. Ledwo odbieram mój plecak na lotnisku, a już znika niesiony przez ludzką falę w kierunku rozklekotanych taksówek. Nie mam jednak czasu go gonić, gdyż zatrzymuje mnie lekko przepocony urzędnik: moja wiza jest nieważna, twierdzi. Trzeba pieczątek, pozwoleń, no i opłat oczywiście. Jakimś cudem udaje mi się wyrwać ze szponów kameruńskiej biurokracji, kolejnym cudem udaje mi się znaleźć mój plecak (muszę jednak za niego zapłacić samozwańczym portierom okup) i zdyszana wsiadam w zakurzonego peugeota. Ruszamy do centrum Duali. Z każdym kilometrem chaos wokół nabiera na sile: motocykle mieszają się w szaleńczym pędzie z samochodami, kobiety w kolorowych strojach niosą na głowach stosy produktów, psy szczekają, dzieci piszczą, no i to trąbienie: nieustanne, zupełnie bez powodu (innego niż „jadę, to trąbię”). Duala, choć nie jest stolicą, jest najważniejszym miastem w kraju. Ta ważność objawia się chaosem do potęgi. Ulice nie mają nazw, ruch zdaje się nie mieć żadnych reguł. Za punkty orientacyjne służą niezliczone stacje benzynowe: w prawo za ELF-em, potem prosto i w lewo tuż przed Shellem. Kamerunki lubią ubierać się wesoło, w pstrokate sukienki z bufiastymi rękawami, a do tego chusty z tej samej tkaniny zawiązane na głowie. Za jedyne 5 tys. CFA (około 30 zł) można nie tylko kupić lokalny materiał (nazywany tu pagne), ale i uszyć z niego sukienkę u krawca. Uwaga, może dorzucić niezamówione bufiaste rękawy! Szaszłyk z soi Wystrojona w moją nową, wściekle zieloną pagne ruszam z Duali na północny zachód, do Limbe. Nad tym niewielkim miastem góruje ogromny wulkan Kamerun. Ponad 4000 m n.p.m. plus zasnuta mgłami, kipiąca zieleń. Na dodatek jest to wulkan aktywny (ostatni wybuch w 2000 r.). W porze suchej można się na niego wspiąć. Normalnym śmiertelnikom zajmuje to półtora dnia. Ale najlepsi lokalni sportowcy podczas corocznych zawodów potrafią wbiec na szczyt w jedyne cztery i pół godziny. Miasteczko Limbe ożywa nocą. Wszędzie gwar, śmiech, no i niezliczone, żarzące się grille, które po zmierzchu wystawiane są wzdłuż ulic. Zapach szaszłyków i innych specjałów wabi mnie do jednego takiego straganu. – Z czego to jest? – pytam kucharza (nie jem mięsa, więc wolę się upewnić). – Soja – słyszę w odpowiedzi. Mile zaskoczona obecnością produktów wegetariańskich na rynku kameruńskim zamawiam jednego pięknie zrumienionego szaszłyka, którego sprzedawca polewa jeszcze pikantnym sosem. Pierwszy kęs i okazuje się jednak, że moja „soja” ma maleńkie kostki, i to bynajmniej nie ptasie. Wolę nie pytać, z jakiego gryzonia została zrobiona, gdyż obawiam się, że znam odpowiedź (była tańsza od wołowiny i kurczaka). Później dowiaduję się, że „soja” to po prostu „szaszłyk”. Ponieważ wciąż jestem głodna, rozglądam się za restauracją. W końcu trafiam na niewielki budynek z wyblakłym szyldem „Restaurant”. Wchodzę do środka przez zasłonkę z koralików. Okazuje się, że jestem w prywatnym domu. Na kuchence wielki gar, a obok może ośmioletnia dziewczynka z aluminiową chochlą. Już chcę się wycofać, przeprosić za pomyłkę, kiedy dziecko wskazuje mi miejsce przy nakrytym ceratą stole. – Restaurant – mówi z uśmiechem. Jak „restaurant”, to „restaurant”. Siadam. Menu nie ma: danie dnia znajduje się w garze. Dziewczynka bierze talerz i nakłada chochlą mój obiad. Są to warzywa, jakaś kość (niezbyt wegetariańska, ale można odłożyć na bok), no i oczywiście – fufu. To zachodnioafrykańska specjalność, coś w rodzaju ubitych ziemniaków, tyle że potrawę tę robi się z yamów (słodkich ziemniaków). Zieleń kontra pomarańcz Najlepsza w Kamerunie jest sama podróż. Nic tak nie zmusza do rozstania się z europejskim pośpiechem, tymi wszystkimi deadline’ami, planami i rozkładami. O zegarku można zapomnieć. Minibusy i międzymiastowe taksówki (nazywane tu bush taxi) odchodzą, kiedy się zapełnią, i jadą taką drogą, jaka tego dnia pasuje kierowcy. Do Mundemby, blisko Nigerii, miałam dojechać w dwie godziny, a zajęło mi to cały dzień. Czekanie, ślimacze tempo jazdy, no i przystanki na wino palmowe. W hotelu w Mundembie nie ma prądu. Jest noc, zupełna ciemność, więc nie wiem nawet, jak wygląda mój pokój, ale i tak go biorę – wyboru w mieście nie ma. Na korytarzu porozstawiane są świece. Żadnej telewizji, radia, telefonów czy iPodów. Żadnego harmidru nowoczesności. Cisza. Choć nie, ciszy nie ma. Tuż za oknem afrykańska przyroda krzyczy, cyka, wyje: a to goniące się małpy, a to jakiś ptak o przejmującym, egzotycznym głosie, a to setki, tysiące insektów. W dżunglę zapuszczam się następnego dnia. W Parku Narodowym Korup łatwo się zgubić, ścieżki są niewyraźne i poplątane. Całe szczęście, że mam przewodnika, który zdaje się znać każdy krzak na pamięć. Co chwila wskazuje mi kolejną botaniczną atrakcję – a to narośle na pniu, które wyglądają jak jabłka, a to niebotycznie ogromne drzewa, które nazywa bubinga. W Parku Korup rośnie 620 gatunków drzew i krzewów, żyje ponad 400 gatunków ptaków, około 1000 gatunków motyli i ponad 160 gatunków ssaków. To tu podobno znajduje się najlepiej zachowany, najbardziej pierwotny las tropikalny Afryki. Na tyle też niezbadany, że do dziś naukowcy odkrywają w nim nowe gatunki i to nie tylko owadów czy ziół, ale i pokaźnych drzew. Tak jak Mundemba to wszechobecna zieleń, tak Foumban, dalej na północ, to ceglasty pomarańcz. Wszystko w tym mieście pokryte jest unoszącym się z ziemi laterytowym pyłem: od dachów domów po drzewa, samochody i (niestety) mój plecak. Również i pałac rządzącego plemieniem sułtana Bamoun obsypany jest pokaźną warstwą pyłu. Ten budynek to prawdziwie smakowity kąsek dla turysty. Nie tylko sama architektura jest ciekawa, pomieszanie stylów lokalnych z muzułmańskimi, ale i kolekcje znajdujące się w środku, np. tykwy ozdobione ludzkimi szczękami czy kielich osadzony na czubku czaszki wroga. Na szczęście wyroby rzemieślnicze, z których słynie Foumban i które sprzedawane są na targowisku Village des Artisans, nie zawierają żadnych części ciał sąsiadujących plemion. Na licznych straganach królują misternie rzeźbione maski, filigranowe statuetki z brązu i smukłe tam-tamy. Jeden z nich jest tak zdobny, że nie mogę oprzeć się pokusie. Po długotrwałych negocjacjach opuszczam targ z ogromnym bębnem na plecach. Nie przejmuję się, jak przetransportuję go przez pół kraju z powrotem do Duali. Najwyraźniej przesiąkłam już kameruńskim nastawieniem do życia: nie ma się co martwić, jakoś to będzie. Krewetki rządzą Co tu kryć, przyroda w Kamerunie jest zachwycająca: i dżungla, i wulkan Kamerun, i wulkaniczne jeziora. Do tego jeszcze puste, szerokie plaże, jak choćby te wokół Kribi, gdzie udaję się na koniec (i to tam spotykam Pigmejów). Wynajmuję domek na plaży. Tylko ja, piasek, palmy i ocean. Żywię się w lokalnej restauracji specjalizującej się w grillowanych krewetkach w sosie kokosowym. Są nie tylko niesamowicie tanie, ale i niebiańskie w smaku. Trudno się jednak dziwić, skoro sama nazwa kraju wzięła się od krewetek. Kiedy w XV w. przyjechali tu pierwsi Portugalczycy i zobaczyli, jak wspaniałe owoce morza znajdują się w lokalnych wodach, zaczęli wołać: camaroes, camaroes (krewetki, krewetki). I tak już zostało. Camaroes – Kamerun. A co do tam-tamu, to dotaszczyłam go do Duali, a potem do Europy bez problemu. I od czasu do czasu chcę wybębnić na nim wiadomość do Pigmejów o treści: „Wracam!” INFO Powierzchnia: 475 tys. km2. Stolica: Jaunde. Język: angielski i francuski (oficjalne) oraz 24 języki lokalne. Ludność: 20 mln. Religia: chrześcijaństwo 40 proc., islam 40 proc. Waluta: frank środkowo- afrykański, 100 CFA = 0,61 zł. Czas: 14 dni Koszt: 7 tys. zł (plus bilet lotniczy) 3 SPOSOBY NA KAMERUN Nocleg: Centre d’accueil Missionaire – 8 tys. CFA (48 zł) za pokój z prysznicem; tel. (+237) 342 3611. Prosto, czysto, tanio. Hotel Bano Palace – 80 euro za pokój; Rue Drouot Face Lycée d’AKWA, BP 12449 Duala; tel. (+237) 334 377 58. www.hotelbanopalace.com Phare de Kribi – od 28 tys. CFA (170 zł) za pokój; tel. (+237)756 404 64, uroczy hotel na plaży. www.pharedekribi.com Jedzenie: Grillowane ryby (świeżo złowione) sprzedawane na targowiskach, zwykle w sosie z orzeszków ziemnych – ok. 1 tys. CFA (6 zł). Restauracje w Kribi, np. Framotel Grill, ok. 2 tys. CFA za danie (12 zł). l’Ovalie, Duala; restauracja francuska. Trzydaniowe menu dnia, w tym np. krewetki w sosie z czerwonej papryki – 11 tys. CFA (ok. 66 zł). www.lovalie.net Rozrywka: Targowiska, życie uliczne, wylegiwanie się na plażach. Zupełnie za darmo! Wynajem pirogi, aby odwiedzić wioskę Pigmejów – ok. 5 tys. CFA (30 zł). Wspinaczka na wulkan Kamerun: 35 tys. – 50 tys. CFA od osoby (210–300 zł). Najlepiej naszą zimą, w porze suchej. W porze deszczowej wiele dróg może być nieprzejezdnych; dżungle doskonale prezentują się na przełomie grudnia i stycznia, kiedy jeszcze są bujnie zielone po ostatnich opadach. Do Kamerunu z Europy latają Air France (przez Paryż), Brussels Airlines (przez Brukselę) i swiss (przez zurych). Cena ok. 5 tys. zł. Uwaga, choć Jaunde jest stolicą, to Duala jest głównym ośrodkiem ekonomicznym kraju i tam znajduje się najważniejsze lotnisko. Podróżowanie po Kamerunie wymaga cierpliwości. Wszelkie godziny przyjazdów i odjazdów należy traktować szacunkowo. Międzymiastowe bush taxi (zwykle samochody osobowe) odjeżdżają, kiedy się zapełnią. W podróż przez Kamerun weź zmoczoną chusteczkę – przyda się do osłaniania twarzy przed laterytowym pyłem. z tego samego powodu zostaw swój nowy plecak w domu i zabierz stary. oraz zapomnij o białych ubraniach. Czerwonoziem zabarwia wszystko na kolor ceglany i jest wyjątkowo trudny do wyprania. Nie jedz lewą ręką i nie podawaj jej nikomu w przywitaniu. Lewa ręka uważana jest za nieczystą. Przy wjeździe wymagane jest zaświadczenie o szczepieniu na żółtą febrę. www.pygmies.info – wszystko o Pigmejach Baka (w jęz. angielskim), http://cameroon-tourism.webs.com – porady turystyczne (w jęz. angielskim, niemieckim, hiszpańskim, portugalskim i francuskim), http://poradnik.poland.gov.pl – wymagania wizowe, bezpieczeństwo (po polsku), www.fitfortravel.nhs.uk/destinations/africa/cameroon.aspx – jak zadbać o zdrowie w Kamerunie (w jęz. angielskim). NIEPEŁNOSPRAWNI Niestety Kamerun nie jest przyjazny osobom na wózkach, w miastach praktycznie nie ma chodników, drogi są wyboiste, a transport pomiędzy miastami zupełnie nieprzystosowany. Książki: Zoo w walizce Geralda Durrella; po angielsku – Travels in the White Man’s Grave Donalda MacIntosha; Film: Chocolat (1988) – o francuskim kolonializmie w Kamerunie; Muzyka: polecam płyty wydawane przez Putumayo: Women of Africa, Africa czy African Groove, które zawierają utwory kameruńskich artystów.