National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-03T10:50:14.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Malaria bez paniki, ale z wiedzą. Co naprawdę powinni wiedzieć podróżnicy
items: Największe oraz najbardziej kolorowe i dziwne owady żyjące wśród nas – ranking TOP 10
items: Zobacz koty z różnych stron świata [GALERIA]
items: Dlaczego jabłko pływa? 9 faktów o żywności, których nie znacie
items: Słoń, niewolnik własnej potęgi. Tak silne, a wciąż zagrożone
items: Porozmawiajmy o pogodzie! 6 zaskakujących ciekawostek
items: Po co żujemy? Nie, wcale nie chodzi o to, o czym myślisz
items: Cisza strumieni: Jak ratować mieszkańców bagien, strumieni i jezior?
items: Leki ziołowe pomagają nam od wieków, ale często nie wiemy dlaczego
items: Muzyka piramid. To ich kolejny fascynujący sekret
items: Kjerag: norweska ekstremalna góra dla odważnych
items: Apteczka dla dziecka
items: Ojcowska pewność: DNA
items: Przyszłość w stereo
items: Jak spakować apteczkę idealną
items: O rozpędzaniu „medycznego koła” - wywiad z profesorem J. Woy-Wojciechowskim
items: O motylach, co mrówki nabierają
items: Ćwiczenia nie dla każdego
items: Jak pszczoły do kofeiny
items: Trujący miejski mikroklimat
items: Wody w Wiśle nie zabraknie
items: Mężne serce sikorki
items: Obiad pod specjalnym nadzorem
items: Oszczędne lanie
items: Pożytki z rolnej szachownicy

Malaria bez paniki, ale z wiedzą. Co naprawdę powinni wiedzieć podróżnicy
type: item
date: 2026-02-03T12:40:24.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Nauka
subject: malaria
subject: Zdrowie
description: Malaria wciąż budzi niepokój wśród podróżników, choć wiedza na jej temat jest dziś znacznie większa niż jeszcze kilkanaście lat temu. To poważna choroba zakaźna przenoszona przez komary, która występuje głównie w krajach tropikalnych, ale przy odpowiedniej profilaktyce ryzyko zachorowania można znacząco ograniczyć. Zamiast straszyć, warto zrozumieć, gdzie malaria rzeczywiście stanowi zagrożenie, jak się przed nią chronić i kiedy zachować szczególną czujność.
encoded: Spis treści: Czym jest malaria i dlaczego wciąż budzi emocje? Gdzie malaria naprawdę występuje – a gdzie nie? Objawy malarii – dlaczego bywają mylące? Czy można się zaszczepić przeciwko malarii? Profilaktyka – najskuteczniejsza broń przeciw malarii Malaria bez paniki – ale z rozsądkiem Wokół malarii narosło wiele mitów i uproszczeń, które często prowadzą do niepotrzebnej paniki albo – przeciwnie – do lekceważenia realnego ryzyka. Tymczasem współczesna medycyna jasno określa, w jakich regionach świata choroba występuje, kto jest najbardziej narażony oraz jakie działania profilaktyczne są skuteczne. Świadomy podróżnik nie musi rezygnować z wypraw do egzotycznych krajów, ale powinien wiedzieć, jak rozpoznać objawy, kiedy skonsultować się z lekarzem i dlaczego ochrona przed ukłuciami komarów oraz odpowiednio dobrane leki odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu zachorowaniu. Czym jest malaria i dlaczego wciąż budzi emocje? Malaria to choroba zakaźna wywoływana przez pasożyty z rodzaju Plasmodium, przenoszone na ludzi przez ukłucia zakażonych samic komarów Anopheles. Choć w Europie niemal o niej zapomniano, na świecie wciąż pozostaje jednym z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych w regionach tropikalnych i subtropikalnych. Najczęściej u ludzi chorobę powodują cztery gatunki pasożyta: Plasmodium falciparum – najgroźniejszy, odpowiedzialny za ciężkie postacie i zgony, Plasmodium vivax, Plasmodium ovale, Plasmodium malariae. To właśnie P. falciparum odpowiada za większość ciężkich przypadków, zwłaszcza w Afryce Subsaharyjskiej. Przebieg zakażenia może być gwałtowny i prowadzić do powikłań neurologicznych, niewydolności narządów, a nawet śmierci – szczególnie u osób nieleczonych lub leczonych zbyt późno. Gdzie malaria naprawdę występuje – a gdzie nie? Malaria nie występuje „wszędzie”, choć czasem tak się ją przedstawia. Choroba pozostaje endemiczna w wielu krajach: Afryki (szczególnie Subsaharyjskiej), Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, Ameryki Środkowej i Południowej,…

komar-malaria-GettyImages-944691370-b0b184b.jpg
width: 5400
height: 3526

Największe oraz najbardziej kolorowe i dziwne owady żyjące wśród nas – ranking TOP 10
type: item
date: 2022-07-29T13:01:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: chrząszcze
subject: Edukacja
subject: owady
description: Nie od dzisiaj wiadomo, że przyroda niejedno ma imię. Wśród wszystkich żyjących zwierząt znajdziemy te zachwycające swoim wyglądem i takie nie wydające się na pierwszy rzut oka zbyt interesujące. Przed wami dziwne owady, które wzbudzają zarówno pozytywne, jak i negatywne odczucia.
encoded: W tym artykule: Kometa Madagaskaru Nimfa stawowa Modliszki Goliat Patyczaki Tarczówki Straszyk olbrzymi Jętki Mrówki miodne Księżycówka amerykańska Kometa Madagaskaru Ranking najdziwniejszych owadów otwiera „Kometa Madagaskaru” – jedna z największych ciem, należąca do rodzaju Argema. Rozpiętość jej skrzydeł sięga 15–18 cm, a długość liczona z ozdobnym „trenem” u samców – nawet 25 cm. W naturze motyle te występują w deszczowych lasach we wschodniej części Madagaskaru, ale można je hodować w lepidarium. Gąsienice są wybredne, smakują im głównie aromatyczne liście weinmanii i roślin z rodziny mirtowatych. Po opuszczeniu kokonu (który jest ażurowy, dzięki czemu nie szkodzi mu woda deszczowa) motyle szybko szukają partnera, bo na przedłużenie gatunku muszą im wystarczyć zapasy zgromadzone w stadium gąsienicy. Ciekawostka: Dorosłe ćmy nie mają otworu gębowego i przez całe swoje fruwające życie (ok. tygodnia) nic nie jedzą. Nimfa stawowa Tę pospolitą, niebiesko-czarną ważkę – nimfę stawową – można spotkać nad jeziorami i stawami Europy od końca kwietnia do września. Ma niewielkie rozmiary – długość mniej więcej 3 cm i skrzydła o rozpiętości nieco ponad 4 cm. Wyglądem bardzo przypomina łątki, które późną wiosną masowo wyrajają się nad wodami, tworząc zachwycające błękitne chmury. Ciekawostka: Mimo anielskiego wyglądu wszystkie ważki to drapieżniki. Polują zarówno z zasadzki, jak i w locie. Modliszki Samice modliszki są znane głownie z niezwykłego apetytu na partnerów – często po kopulacji (a nawet zamiast niej) zjadają ich na przekąskę. Pewnie dlatego samce umieją całkiem dobrze latać, podczas gdy ich partnerki używają skrzydeł głownie do odstraszania agresorów. Modliszka ze zdjęcia zamieszkuje tereny na południe od Sahary i Madagaskar. Jest agresywna, potrafi upolować zdobycz sporo większą od siebie, nawet kręgowca. Ciekawostka: Nauce jest znanych ponad 2000 gatunków modliszek. W Polsce występuje tylko jeden – modliszka zwyczajna. Goliat Goliaty (istnieje kilka gatunków) s…

dziwne-owady-4ee6f32.jpeg
width: 1024
height: 711

Zobacz koty z różnych stron świata [GALERIA]
type: item
date: 2020-12-15T08:26:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: koty
subject: Travel
description: Są z nami od co najmniej 5 tys. lat, a jednak wciąż mają opinię niezależnych samotników. Koty to wspaniali przyjaciele, pod warunkiem że zadasz sobie trud, by je poznać.
encoded: Artykuł pochodzi z magazynu "Kaleidoscope" Zobacz wszystkie zdjęcia

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/513dd0cdc177dd0eef4e3715f28030561dfa4af6-9f8ba38.jpeg
width: 5315
height: 3543

Dlaczego jabłko pływa? 9 faktów o żywności, których nie znacie
type: item
date: 2019-10-24T12:47:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ciekawostki
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: Travel
description: Przeciętny człowiek w ciągu życia zjada 100 ton żywności i wypija ponad 45 tys. litrów wody.
encoded: Poznaj 9 ciekawostek o żywności!

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/6a5b268661c39dbcb762833994618514fbf46d90-a66a03a.jpeg
width: 2510
height: 2510

Słoń, niewolnik własnej potęgi. Tak silne, a wciąż zagrożone
type: item
date: 2019-07-22T06:43:31.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: indie
subject: Kultura
subject: namibia
subject: natura
subject: nepal
subject: ochrona przyrody
subject: słonie
subject: Travel
subject: zwierzęta
description: Od 4 tysięcy lat człowiek oswaja słonie indyjskie (Elephas maximus) i wykorzystuje jako zwierzęta pociągowe. Te majestatyczne kolosy (ponad 6 m długości i ok. 3 m wzrostu przy 5 tonach masy) potrafią przemierzać leśne ostępy z ważącym tonę pniem drzewa na ciosach i poganiaczem na grzbiecie.
encoded: Kiedyś występowały niemal w całej Azji, od wiecznie zielonych lasów deszczowych na nizinach aż po trawiaste równiny i puszcze rosnące ponad 3 000 m n.p.m. Dziś tereny, na których mogłyby spokojnie mieszkać i żerować, niebezpiecznie się kurczą. Trzeba bowiem pamiętać, że ci wielcy roślinożercy jedzą przez 16 godzin na dobę, a do wyżywienia słonia potrzeba ok. 150 kg paszy i prawie 100 litrów wody dziennie. Tępione za „napady” na pola uprawne, odławiane za młodu do pracy na plantacjach, przepędzane przez wycinające drzewa maszyny te największe lądowe ssaki trafiły na Czerwoną Listę gatunków zagrożonych wyginięciem. I to mimo że ich populacja nie ucierpiała aż tak bardzo wskutek łowów na kość słoniową, jak to miało miejsce w wypadku ich afrykańskich kuzynów. Wszystko dlatego, że największe ciosy (siekacze) słoni indyjskich nie przekraczają 40 kg wagi (u afrykańskich mogą ważyć i 90 kg), a samice w ogóle nie mają „kłów” wartych zachodu kłusowników. Za to kiepsko rozmnażają się w niewoli, a na wolności rodzą słoniątko zaledwie raz na 4–5 lat. Na legalnej aukcji w Namibii cena kości słoniowej była w tym roku niższa od oczekiwań i osiągnęła zaledwie 164 dolarów za kilogram, ale podobno wynikało to z niskiej jakości oferowanego surowca. Jakiś czas temu w Chinach na czarnym rynku cena przekraczała 560 dolarów, jednak i tu zapewne spadła po informacji, że z rządowych magazynów „wyparowało” w tym roku 110 ton kości, która kosztowała życie 11 tys. zwierząt. Czy oznacza to, że słonie mogą poczuć się bezpieczniejsze? Raczej nie. Są duże i potrzebują dużego terytorium. A człowiek nie lubi takiej konkurencji. Paweł i Bożena Młodkowscy podczas wędrówek po Nepalu podglądali szare kolosy. Niestety, mimo determinacji nie udało im się spotkać żadnego na wolności. Spędzili za to kilka dni w słoniowej wiosce. Zdjęcia dokumentujące los łagodnych olbrzymów przyniosły Pawłowi Grand Prix IV Wielkiego Konkursu Fotograficznego National Geographic. Według niektórych źródeł kość słoni indyjskich …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/baeb15b5384a49a545ab3c706d28b2642933b9d0-f55d5d9.jpeg
width: 640
height: 426

Porozmawiajmy o pogodzie! 6 zaskakujących ciekawostek
type: item
date: 2019-03-04T00:47:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Moto
subject: pogoda
subject: Technologia
subject: Travel
description: Polacy mówią „leje jak z cebra”, ale u Anglików z nieba padają psy i koty. Jak dotąd nie udokumentowano nigdzie psiego ani kociego opadu, za to z deszczem spadały już na ziemię ryby, żaby, węże, ślimaki, chrząszcze, dżdżownice i meduzy.
encoded: Poznaj sześć zaskakujących faktów o ekstremalnej pogodzie na Ziemi.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/adf0728c04ad6563ff28929dc78477bcdea4d373-a0ec3d5.jpeg
width: 5000
height: 3333

Po co żujemy? Nie, wcale nie chodzi o to, o czym myślisz
type: item
date: 2018-09-21T02:00:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: badania naukowe
subject: Kuchnia
subject: pożywienie
subject: Shopping
subject: Zdrowie
description: Na pozór wydaje się, że żucie pożywienia służy rozdrobnieniu go na kawałki wystarczająco małe, by dało się je połknąć bez ryzyka udławienia. Otóż nic podobnego!
encoded: Doktor Roland Ennos, biomechanik z University of Manchester, wykazał, że na przekór tej opinii żucie jest potrzebne, by zlepić kęs we w miarę sztywną kulkę bez kantów, co ułatwia połknięcie i minimalizuje szanse na to, że po drodze jedzenie dostanie się do niewłaściwej dziurki, czyli do tchawicy. Jako specjalista od rozgryzania i demaskowania podobnych „oczywistości” dr Ennos zajmuje się teraz znalezieniem odpowiedzi na pytanie, po co nam linie papilarne. Z pewnością nie powstały po to, by można było za ich pomocą identyfikować przestępców. Dawniej sądzono, że ułatwiają chwytanie przedmiotów, ale okazuje się, że chropowate materiały nie zwiększają tarcia na styku z miękką powierzchnią, jaką jest skóra. Badacz chce sprawdzić, czy aby linie papilarne nie działają jak bieżnik opon – odprowadzając wodę, zwiększają tarcie, gdy powierzchnie są wilgotne. Inna możliwość: układ rowków sprawia, że skóra na opuszkach jest bardziej elastyczna, co zmniejsza ryzyko powstawania pęcherzy.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/5dabeeaf1029a86d28c860f08125d1a85f8e37a3-e6c8179.jpeg
width: 500
height: 500

Cisza strumieni: Jak ratować mieszkańców bagien, strumieni i jezior?
type: item
date: 2018-08-02T01:49:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: bagna
subject: Edukacja
subject: ekosystem
subject: fauna
subject: Kultura
subject: rzeka
subject: Travel
subject: woda
description: Słodkowodne zwierzęta znikają szybciej niż lądowe czy morskie. Czasem jedynym ratunkiem dla nich są hodowle zachowawcze.
encoded: Jeziora, bagna i rzeki to niespełna 0,3 proc. słodkiej wody na Ziemi i mniej niż 0,01 proc. wody ogółem. A jednak żyje tu 126 tys. gatunków rozmaitych stworzeń: ślimaków, małży, krokodyli, żółwi, płazów i ryb. Połowa spośród opisanych dotychczas gatunków ryb to właśnie mieszkanki płynących i stojących wód słodkich, a od 18 lat co roku naukowcy odkrywają ponad 300 nowych. Dla wszystkich innych istot zbiorniki śródlądowe są źródłem wody niezbędnej do życia, a także miejscem, gdzie znajdują pożywienie i wychowują potomstwo. Fauna słodkowodna ubożeje jednak kilkakrotnie szybciej niż lądowa czy morska. Przez ostatnie 100 lat do 1996 r. wyginęło 91 gatunków ryb, a kolejnych 11 uznano za wymarłe w środowisku naturalnym. Z danych International Union for Conservation of Nature (IUCN) wynika, że spośród znanych dziś 3120 gatunków ryb wód słodkich (510 dopisano do listy tylko w ub. roku) aż 1147 jest zagrożonych wyginięciem. Zagładzie mogło też ulec 25 gatunków słodkowodnych jeżowców, gromady, która żyje na Ziemi od 300 mln lat. W USA blisko połowa spośród 573 gatunków uznanych za zagrożone lub bliskie wyginięcia to właśnie mieszkańcy wód słodkich. Z rzek płynących przez półsuche obszary Meksyku znikło 68 proc. endemicznych gatunków ryb. Drastycznie zmalała populacja jesiotra w Morzu Kaspijskim. Pod koniec lat 70. z tego akwenu rocznie pozyskiwano 22 tys. ton najbardziej cenionego w świecie kawioru. U progu XXI w. ilość ta spadła do zaledwie 1,1 tys. ton. Dzieje się tak dlatego, że ekosystemy słodkowodne są najbliżej związane z działalnością człowieka. Co więcej, są to z reguły środowiska niewielkich rozmiarów, oddzielone od siebie barierami nie do pokonania dla większości ich mieszkańców. O ile wodne ptaki czy ssaki mogą w obliczu zagrożenia przenieść się do innych, bardziej im odpowiadających siedlisk, o tyle ryby, małże czy ślimaki wyemigrować nie zdołają. Jeśli nie przystosują się do zmian – giną. Człowiek potrzebuje coraz więcej wody – nie tylko do picia i mycia, ale prze…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ad1c69225993d72703f457b22ce3911b2ede8864-8830925.jpeg
width: 714
height: 475

Leki ziołowe pomagają nam od wieków, ale często nie wiemy dlaczego
type: item
date: 2018-07-24T08:40:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: cynamon
subject: długowieczność
subject: Edukacja
subject: Kuchnia
subject: Kultura
subject: nauka
subject: naukowcy
subject: zdjęcia
subject: Zdrowie
description: Cynamon i żeń-szeń pod lupą naukowców.
encoded: Być może właśnie z tego powodu amerykańska FDA jak dotychczas dopuściła na tamtejszy rynek tylko jeden ziołowy lek wieloskładnikowy: maść z liści zielonej herbaty. Badacze z University of Maryland w Baltimore, a ściślej hodowane przez nich robaczki Caenorhabditis elegans, mmogą to jednak zmienić. Mimo skromnych rozmiarów (ok. 1 mm długości) dzielą one z człowiekiem aż 60–80 proc. genów, w tym te odpowiedzialne za długość życia. W badaniu robaczki karmiono rozmaitymi ziołowymi mieszankami, a następnie sprawdzano, czy efekty ich działania są takie same u mutantów pozbawionych któregoś z genów. W ten oto elegancki sposób ustalono na razie, które składniki popularnych chińskich mieszanek na długowieczność rzeczywiście przedłużają życie. W czołówce rankingu znalazły się: cynamon (Cinnamonum cassia) i żeń-szeń (Panax ginseng). Pierwszy wydłużył robaczkom życie o 10,8–14,5 proc., drugi – o 7,7 proc. Zdaniem badaczy wynika to z obniżania przez wspomniane rośliny stężenia nadtlenku wodoru niszczącego komórki oraz zawartości amyloidu (powiązanego z chorobą Alzheimera), a jednocześnie aktywowanie białek pomagających komórkom radzić sobie ze stresem. – To pierwsza naukowo zweryfikowana metoda testowania skuteczności leków wieloskładnikowych. Teraz trzeba tylko sprawdzić, czy uzyskane wyniki można odnieść do ludzi.

cynamon-558a895.jpeg
width: 909
height: 565

Muzyka piramid. To ich kolejny fascynujący sekret
type: item
date: 2018-04-18T09:25:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: muzyka
description: Nie tylko odmawianie różańca czy kręcenie modlitewnym młynkiem, ale także wchodzenie na piramidę okazuje się modlitwą.
encoded: Badacze z politechnik w stolicy Meksyku i stanie Georgia w USA twierdzą, że wiele meksykańskich piramid jest właśnie wyrazem modlitwy do boga deszczu. Modlitwy, która rozbrzmiewa do dziś, dzięki stopom tysięcy turystów. Wchodząc po stopniach wydrążonej piramidy El Castillo w Chichén-Itzá, można usłyszeć, jak w miarę zbliżania się do szczytu kroki zaczynają rozbrzmiewać niczym krople deszczu spadające do ogromnego wiadra. Ale El Castillo nie jest jedyną muzyczną piramidą. Jorge Cruz i Nico Declercq odkryli, że dźwięki o podobnej, „kroplowej” częstotliwości powstają przy wchodzeniu np. na nierównostopniową i pełną w środku Piramidę Księżyca w Teotihuacán. Zdaniem inżynierów zjawisko przenoszenia i wzmacniania dźwięku nie zależy zatem od tego, czy budowla jest pełna, czy pusta w środku, ale raczej wynika z odbicia fal od nierównej powierzchni, ich rozproszenia i wzmacniania tylko niektórych częstotliwości. Choć El Castillo jest uznawana za świątynię pierzastego boga-węża Kukulcana, zdaniem Cruza mogła ona, podobnie jak Piramida Księżyca, być poświęcona także bogowi deszczu Chaacowi. W obu znaleziono bowiem jego maski. Być może starożytni Majowie konstruowali swe świątynie właśnie po to, by pod stopami wiernych rozbrzmiewały „muzyką kropel”, wysyłając modlitwę do boga deszczu. – Większość, jeśli nie wszystkie piramidy Majów zostały stworzone jako święte góry, wokół których zbierały się chmury, dając deszcz – twierdzi Francisco Estrada-Belli, archeolog z Boston University.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/f6bc663694554b7685cbe8d6774bd57509afe716-b6ec2cf.jpeg
width: 500
height: 334

Kjerag: norweska ekstremalna góra dla odważnych
type: item
date: 2018-03-19T10:00:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: góry
subject: kjerag
subject: norwegia
subject: wspinaczka górska
description: Nie imponuje bezwzględną wysokością, ale jej północny uskok opada niemal pionowo 984 m w dół.
encoded: To właśnie on przyciąga na norweską górę Kjerag położoną nad Lysefjorden, nieopodal miasta Forsand, najwięcej turystów. Wielu wspina się tu dla zapierającego dech widoku na błękitne wody Lysefjorden, ale nie jest to zadanie łatwe. Różnica wysokości między podnóżem a szczytem wynosi aż 570 m; na dojście trzeba zarezerwować 2,5–3 godziny. Jeśli ma się szczęście, niedaleko szczytu można zaobserwować niezwykłe zjawisko: daje się słyszeć huk podobny do strzału, któremu towarzyszy obłoczek „dymu”. Akustyczny efekt pojawia się zwłaszcza przy wschodnim wietrze, który do tego musi wiać z określoną siłą. Dawniej wierzono, że dźwięk wydaje woda wypchnięta ze skał. Uskok jest też coraz popularniejszym miejscem BASE jumpingu. Skakało z niego ok. 30 tys. śmiałków. Nie wszystkim udało się wyjść z tej przygody bez szwanku. Tylko do roku 2005 zanotowano co najmniej 76 wypadków, a 9 skoczków pogoń za adrenaliną przypłaciło życiem.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ca27480b0f0160366adecf90234946742cd35e3d-2aed0c3.jpeg
width: 1000
height: 667

Apteczka dla dziecka
type: item
date: 2013-08-25T06:00:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Porady
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: apteczka turystyczna
subject: dzieci
subject: leki
subject: wakacje
subject: zdjęcia
description: W podróży czeka na malucha mnóstwo wrażeń. Niestety mogą się przytrafić także te mniej przyjemne. Podpowiadamy, jak spakować apteczkę i być przygotowanym na wszystko
encoded: Podróż z dzieckiem to wyzwanie, ale zarazem gwarancja, że zobaczymy znany nam świat z nowej perspektywy. Interakcja z nowym i nieznanym miewa jednak niepożądane skutki: ugryzienia, oparzenia, sensacje żołądkowe – z tym wszystkim trzeba się liczyć w czasie wyjazdu. Dziecko to nie mały dorosły. Jego skóra jest delikatniejsza, bardziej podatna na urazy. I choć szybko się goi, w wyposażeniu podróżnym powinien się znaleźć środek odkażający i porządny zapas plastrów. Skóra dziecka jest też bardziej „przepuszczalna”. Z tego powodu np. wiele preparatów odstraszających owady czy chroniących przed słońcem nie jest zalecanych dla niemowląt ze względu na ryzyko wchłaniania. Zwierzęta małe i duże Dzieci o wiele częściej niż dorośli na urlopie babrzą się w ziemi, są przez to bardziej narażone na kontakt z pasożytami, takimi jak glisty, tasiemce, włosogłówka. W ciepłych krajach także z tęgoryjcem czy – podczas pływania w naturalnych zbiornikach – przywrą (bilharcjoza) albo leptospirą. Zarażenie może przy tym manifestować się późno, niekiedy długo po powrocie z urlopu. W nieznanym otoczeniu bezpieczniej bawić się na kocu niż bezpośrednio na ziemi, trawie czy piasku. Jak najczęściej trzeba też czyścić ręce malucha. Osobnym problemem jest kontakt ze zwierzętami. Dzieci często nie mogą się oprzeć pokusie pogłaskania „piesia”, nawet jeżeli w rzeczywistości jest to łaskun chiński albo inny egzotyczny futrzak. Nie chodzi tu nawet o ugryzienie – choć trzeba być na to wyczulonym, bo starsze dzieci często go nie zgłaszają z obawy przed ukaraniem przez rodziców. Potencjalnie niebezpieczne może być nawet wylizanie dziecka przez nieznane zwierzę. Po takim kontakcie twarz i ręce malca należy dokładnie umyć wodą i mydłem, najlepiej zdezynfekować wodą z dodatkiem jodowinylopirolidonu (np. betadine). Najgroźniejszym, ale na szczęście nieczęstym skutkiem kontaktu ze śliną zwierzęcia jest zakażenie wirusem wścieklizny. Jasne jak słońce Kolejnym zagrożeniem na wakacjach jest słońce. Narażenie na prom…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bb5973134069cd5129e054525cf2c500c2fe88b0-b690de7.jpeg
width: 2040
height: 1360

Ojcowska pewność: DNA
type: item
date: 2012-03-23T08:59:26.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: dna
description: Profesor Tadeusz Dobosz jest jednym z pionierów badań DNA w kryminalistyce i medycynie sądowej. Kieruje Zakładem Technik Molekularnych Katedry Medycyny Sądowej wrocławskiej Akademii Medycznej, gdzie zajmuje się przede wszystkim genetyką sądową oraz medycyną molekularną.
encoded: Dzięki genetyce otworzyły się przed nami nowe horyzonty. Badania DNA przydają się z pewnością nie tylko do wykluczania (lub potwierdzania) spornego ojcostwa? Z pewnością, choć stanowią spory wycinek pracy genetyka. Dla nas, naukowców, o wiele ciekawsze jest np. badanie pokrewieństwa między dawno nieżyjącymi postaciami. Głośna była np. sprawa identyfikacji szczątków pochowanych w katedrze we Fromborku – czy są to kości Mikołaja Kopernika. Tam badanie DNA nie dało jednoznacznej odpowiedzi. My we Wrocławiu zajmowaliśmy się wyjaśnianiem pokrewieństwa dwóch Odrowążów: błogosławionego Czesława, przeora dominikanów i patrona naszego miasta, oraz św. Jacka z Krakowa. Badanie stanęło w pewnym momencie pod znakiem zapytania, bo relikwiarz jest opieczętowany jeszcze przez papieża Klemensa X. Problem rozwiązał mój syn. Ma bardzo szczupłe dłonie, więc po prostu przecisnął jedną przez szczelinę w relikwiarzu i wyjął ząb mądrości, który Jackowi nigdy nie wyrósł, i ten ząb wykorzystaliśmy do badań, przy czym DNA było izolowane techniką nieniszczącą. Zwróciliśmy go po badaniu, z zewnątrz był „jak nowy” (DNA pochodziło z resztek miazgi w komorze). Na pierwszy rzut oka nikt by nie powiedział, że miał ponad 800 lat! I co się okazało? Dawne DNA często jest niestety uszkodzone, niekompletne. Udało się nam jednak ustalić, że z pewnością nie byli synami jednej matki. Być może mieli tego samego ojca, ale tego nie mogliśmy stwierdzić. Najprawdopodobniej zatem średniowieczny zapis „mój brat” odnosił się tylko do tego, że obaj byli braćmi zakonu dominikanów. Jak daleko wstecz można wykorzystywać DNA do takich analiz? Najstarsze DNA, jakie miałem okazję przebadać, pochodziło z zęba neandertalczyka sprzed 100 tys. lat. Z pewnością należało do mężczyzny, ale było już tak uszkodzone, że nie zdołaliśmy ustalić nic więcej. Co ciekawe, lokalizacja decydujących o płci fragmentów DNA była nieco inna niż u współcześnie żyjącego mężczyzny. Fragmenty te plasowały się pomiędzy dzisiejszym ludzkim (i szympa…

ng2-5b1a9be.jpg
width: 600
height: 400

Przyszłość w stereo
type: item
date: 2012-03-21T12:56:13.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: bliźnięta
description: Statystyki są nieubłagane – liczba mnogich ciąż rośnie. W ostatnich 20 latach o połowę. Z danych GUS wynika, że w 2007 r. w Polsce urodziło się 9104 bliźniąt – 2,34 proc. ogółu urodzeń.
encoded: Według szacunków za dekadę już co dwudziesta ciężarna urodzi bliźnięta, a za 40 lat być może nawet co druga. I to mimo że Homo sapiens „z natury” jest tzw. gatunkiem monoowulacyjnym, co oznacza, że w jednym cyklu płodności u samicy dojrzewa jedno zdolne do zapłodnienia jajeczko. Podobnie jest u naszych najbliższych kuzynów – szympansów, goryli i orangutanów, gdzie opisywana w niewoli częstość bliźniaczych urodzeń wynosi odpowiednio 2,36 proc., 0,75 proc. i 1,1 proc. Eksperci nie są zgodni co do przyczyn wzrostu liczby bliźniąt. Jedni upatrują ich głównie w zmianach środowiska i sposobu odżywiania. Obecne zarówno w mięsie zwierząt hodowlanych, jak i w glebie czy wodzie substancje hormonopodobne mogą zwiększać liczbę komórek jajowych dojrzewających jednocześnie w jednym cyklu. Inni twierdzą, że „winne” są socjologia i demografia – kobiety coraz później decydują się na dziecko, a u 40-latki szansa na bliźniaki rośnie sześciokrotnie (to efekt podwyższonego stężenia hormonu FSH w przysadce, które poza tym również jest dziedziczne). W USA bliźnięta stanowiły ponad 1/5 urodzeń u kobiet powyżej 45. roku życia i tylko 2 proc. u nastoletnich matek. Nie bez znaczenia jest też rozwój technik wspomaganego rozrodu – zarówno stymulacji hormonalnej, jak i zapłodnienia in vitro. Z danych jednej tylko Kliniki Położnictwa i Ginekologii w Warszawie wiadomo, że o ile do końca XX w. odsetek porodów bliźniaczych nie przekraczał 1,5 proc., to w minionej dekadzie wzrósł do niemal 5 proc., z czego 1/5 była wynikiem stosowania technik wspomaganego rozrodu. Trzeba pamiętać, że te dane odnoszą się tylko do popularniejszych bliźniąt dwujajowych, zwanych fachowo dizygotycznymi. Taka para dorasta co prawda we wspólnej macicy, ale powstaje w wyniku niezależnego zapłodnienia dwóch komórek jajowych dwoma różnymi plemnikami. Bywa, że pochodzącymi od dwóch różnych ojców. Ma zatem ze sobą tyle wspólnego co zwyczajne rodzeństwo. Takie heterozygotyczne bliźnięta mogą np. mieć różny kolor skóry. Znany jest…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/999c46cb215257aa88821faef1597acfdd1cae40-ba8bf29.jpeg
width: 670
height: 446

Jak spakować apteczkę idealną
type: item
date: 2011-10-06T13:05:16.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Porady
subject: Traveler
subject: Traveler Site
description: Zdrowotna awaria może się przytrafić każdemu podczas wymarzonego wyjazdu. Apteczka w podróży powinna być czymś tak obowiązkowym jak ta w samochodzie.
encoded: Najlepiej kompletować ją indywidualnie, biorąc pod uwagę własne zdrowie i samopoczucie (np. czy jesteśmy podatni na przeziębienia albo jak „mocny” mamy żołądek), ale także charakter wyprawy i specyfikę miejsca, do którego się jedzie. Z innymi problemami może się spotkać ktoś, kto zamierza spędzić weekend w Paryżu, a z innymi ten, kto przez dwa miesiące będzie przemierzał rowerem bezdroża Ameryki Południowej. Jak duża powinna być apteczka? Służy ona raczej jako ubezpieczenie od zdarzeń nieprzewidzianych, a trudno przypuszczać, by wszyscy uczestnicy wyprawy zachorowali jednocześnie na to samo (zasada nie dotyczy dolegliwości żołądkowych, ale te można złagodzić także środkami niemedycznymi). Przed wyjazdem warto dowiedzieć się, ile tabletek potrzeba na tzw. kurs leczenia. Dotyczy to m.in. antybiotyków – trzeba je brać przez określony czas, a nie tylko do ustąpienia objawów. Większość leków jest jednak objawowa, czyli przyjmujemy je tylko wtedy, gdy źle się czujemy (im dłuższy wyjazd, tym większe prawdopodobieństwo, że coś nas dopadnie). Na koniec pozostaje jeszcze czysta ekonomika – duża apteczka jest po prostu ciężka, zabiera więcej miejsca i wydamy na nią więcej pieniędzy. Niezależnie od tego, co włożymy do naszej apteczki, warto wiedzieć, że: Żelazną pozycję powinny w niej zajmować leki, które przyjmujemy stale albo istnieje duże prawdopodobieństwo, że będą potrzebne, np. środki zobojętniające dla tych, co cierpią na dolegliwości typu wrzodowego, czy leki łagodzące chorobę lokomocyjną (bodaj najbardziej znany jest aviomarin, ale przeciwwymiotnie działają też niektóre leki przeciwalergiczne: z cynaryzyną – Cinnarizinum, z difenhydraminą – Apap Noc, z chlorfenoksaminą – Gripex Noc. Ich wadą jest to, że przytępiają zmysły). Wszystkie dostępne bez recepty środki mają tzw. pułap skuteczności, co znaczy, że większa ilość tabletek nie da lepszego efektu, a co najwyżej może nasilić działania niepożądane. Warto przeczytać skład leku albo spytać farmaceutę, żeby nie wozić kil…

O rozpędzaniu „medycznego koła” - wywiad z profesorem J. Woy-Wojciechowskim
type: item
date: 2011-09-29T04:00:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Technologia
subject: agnieszka osiecka
description: Profesor Jerzy Woy-Wojciechowski jest znanym lekarzem i kompozytorem, autorem wielu książek oraz muzyki m.in. do piosenki Agnieszki Osieckiej „Tylko nie pal!”.
encoded: OD CZEGO ZACZYNA SIĘ HISTORIA MEDYCYNY? Za ojca medycyny uznaje się powszechnie greckiego lekarza Hipokratesa. On pierwszy skodyfikował działania medyczne i spisał je w 70 księgach. CZYLI OJCEM ZOSTAŁ TROCHĘ ZA SPRAWĄ SZCZĘŚCIA. W KOŃCU PRZED NIM MOGLI BYĆ INNI, TYLE ŻE ICH PISMA NIE ZACHOWAŁY SIĘ DLA POTOMNYCH? Na pewno w medycynie wiele zależy od szczęścia. Nie można jednak zapominać, że zasługi tego medyka były naprawdę ogromne, a z jego spuścizny korzystano przez wieki. Przysięga Hipokratesa obowiązuje do dziś. Choć trzeba przyznać, w różnych epokach historycznych naginano jego słowa. Niektóre wersje były dalekie od oryginału i mocno zależne od politycznej koniunktury. Wiele zmian wynikało po prostu z rozwoju medycyny. Dziś trudno, by lekarz przysięgał, że nigdy nie użyje noża, bo nie mógłby poświęcić się chirurgii i innym zabiegowym dyscyplinom. CO PO HIPOKRATESIE? Historia rozwoju europejskiej medycyny, czy może szerzej: medycyny naszego rejonu świata, znaczona jest swego rodzaju kamieniami milowymi. Takim był pierwszy szpital, założony przez benedyktynów w VII w n.e. Takim była też akademia Awicenny, który ok. 1000 r. gromadził na Bliskim Wschodzie rzesze medyków i uczył ich praktycznych metod leczenia na przykładach. W tej historii są i polskie nazwiska. Wspomnę tu dwa XVI-wieczne. Wojciech Oczko był autorem pierwszej wyczerpującej rozprawy o kile, zaś Józef Struś, burmistrz Poznania i lekarz królów (Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta), wydał po łacinie pierwszą przekrojową rozprawę o tętnie. Za pierwszego polskiego lekarza z prawdziwego zdarzenia uznaje się jednak Andrzeja Świerada (to od niego wziął nazwę Świeradów Zdrój) urodzonego około 960 r. na południu Polski, być może w Oławie. Działał nie tylko w naszym kraju, ale też na terenie Bawarii, dzisiejszych Czech, Słowacji i Węgier. Jego podobizna jest nawet wyhaftowana na płaszczu koronacyjnym królów węgierskich. Światowe życie chyba jednak go nie bawiło, bo na starość został pustelnikiem. Umartwiał się …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/88750bb763955bd4ba90d75fbf1c0b997ccf64cf-7c2344d.jpeg
width: 500
height: 298

O motylach, co mrówki nabierają
type: item
date: 2011-01-27T12:27:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: entomologia
subject: motyle
subject: mrówki
description: Marcin Sielezniew jest entomologiem, entuzjastą motyli myrmekofilnych, czyli takich, które do swojego rozwoju wykorzystują mrówki. To dla nich przeniósł się z Warszawy do Białegostoku, a w przyszłości planuje zamieszkać na podlaskiej wsi, by mieć jeszcze bliżej do obiektów swych badań. Ostatnio ze swoją drugą połówką Izabelą Dziekańską, która dzieli jego pasję, wydali pierwszy w Polsce fotograficzno-rysunkowy atlas motyli we wszystkich postaciach.
encoded: Skąd właściwie u motylka pomysł, żeby zainwestować w mrówki? Być może było tak: gdzieś w stepach Mongolii, gdzie lata są krótkie, a zimy długie i mroźne, żyły sobie gąsienice żywiące się nasionami. To pokarm o stosunkowo wysokiej zawartości białka, o wiele treściwszy niż liście. Stąd już tylko mały krok do poszerzenia diety o białko innego, zwierzęcego pochodzenia. Zaś w mongolskich stepach było wtedy sporo mrówek tylko dwóch rodzajów: Myrmica i Formica. U obu w mrowiskach jest mnóstwo smacznych larw. Trzeba było tylko znaleźć sposób, jak dostać się do tej spiżarni. I modraszki tego dokonały. Ich gąsienice nauczyły się udawać mrówcze larwy. Tak po prostu? O nie, w końcu mrówki nie są głupie. Przez miliony lat ewolucji wykształciły skomplikowany system komunikacji, którego celem jest także sprawne wykrywanie zagrożeń i intruzów. Chemiczna mowa mrówek to przykład połączenia skomplikowania i prostoty. Opiera się na kilku związkach zwanych węglowodorami powierzchniowymi. Ich mieszanka w odpowiednich proporcjach tworzy kod rozpoznawczy konkretnej kolonii. Modraszek musi ten kod złamać. Czyli musi mrówkę zmanipulować? Jak mu się to udaje? No cóż, zwykle larwa zaczyna udawać, że jest larwą mrówki, co ułatwia jej fakt, że mrówki kiepsko widzą. Podstawową rolę w komunikacji odgrywają u nich wspomniane sygnały chemiczne, istotny jest też dotyk i dźwięki. Najważniejsze zatem dla gąsienicy to odpowiednio pachnieć – jak larwa mrówki. Jeśli jeszcze ćwierka jak ona i umie uzyskać pokarm, stukając w dolną wargę aparatu gębowego niepodejrzewającej niczego mrówki, można powiedzieć, że jest w domu. To potrafią właśnie modraszki alkony. Są przez mrówki czyszczone, a nawet przenoszone razem z całą kolonią. Mają jeszcze lepiej niż prawdziwe larwy. Szczytem perfidii jest imitowanie dźwięków wydawanych przez mrówczą królową. Wszystko po to, by dostawać jeszcze lepszy wikt i opiekę. Ale jak się zaczęła cała przygoda z mrówkami? Skąd motyl „wiedział”, że powinien udawać mrówczą larwę? Cóż, m…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/d9da311cf4da05f4323d6b9a4b89d9045925c481-32ab7a6.jpeg
width: 500
height: 337

Ćwiczenia nie dla każdego
type: item
date: 2010-08-17T10:05:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: badania naukowe
subject: ćwiczenia siłowe
subject: ćwiczenia wytrzymałościowe
subject: geny
subject: mięśnie
subject: naukowcy
description: Na zamiłowaniu do ćwiczeń fizycznych nie każdy jednakowo zyskuje. Nasz indywidualny, genetyczny garnitur sprawia, że nawet jeśli uprawiamy ten sam sport i w takim samym wymiarze, nie u wszystkich da to takie same efekty zdrowotne.
encoded: Z badań dr. Claude’a Boucharda wynika, że u co piątej z przebadanych pod tym kątem osób niemal w ogóle nie rośnie tzw. wydolność tlenowa (a z nią tężyzna fizyczna), zaś prawie u co trzeciego spośród trenujących nie wzrasta wrażliwość na insulinę – wskaźnik ryzyka cukrzycy. Po przebadaniu próbek mięśni uczestników programu ćwiczeń naukowcy wyodrębnili ok. 30 genów pozwalających przewidzieć, u kogo aktywność fizyczna rzeczywiście poprawia stan zdrowia. Tylko „szczęśliwy” układ liter w DNA sprawiał, że ćwiczenia przynosiły oczekiwane efekty zdrowotne. – Dziś lekarze i eksperci w dziedzinie zdrowia publicznego niemal z automatu każdemu oprócz leków zalecają zwiększenie dziennej dawki ruchu i ćwiczenia aerobowe – mówi Bouchard. – Mamy nadzieję, że już niedługo takich rad będzie się udzielać tylko tym, którym rzeczywiście może to pomóc – dodaje. – Pozostałym lekarze zaproponują skuteczniejsze w ich przypadku sposoby zapobiegania chorobom cywilizacyjnym.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/e342669a42cd49057a49c11710d643f091c1175e-d4e76fd.jpeg
width: 500
height: 464

Jak pszczoły do kofeiny
type: item
date: 2010-08-12T10:32:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: badania naukowe
subject: kawa
subject: kofeina
subject: pszczoły
subject: używki
description: Powszechnie wiadomo, że miododajne pracusie odwiedzają kwiaty nie dla ich ładnego wyglądu, lecz z powodu cukru.
encoded: Okazuje się jednak, że nie tylko. Badacze z Uniwersytetu w Hajfie odkryli bowiem, że pszczołom bardziej smakuje nektar z dodatkiem kofeiny lub nikotyny. Obie substancje w dużych stężeniach są trujące, ale w małych stanowią skuteczny wabik na owady – badane robotnice chętniej latały do pojemniczków z nektarem wzbogaconym używkami. Takie roślinne „dopalacze” występują zresztą w naturze: kwiaty tytoniu (Nicotiana glauca) zawierają nikotynę w stężeniu do 2,5 mg/l, a drzewa cytrusowe – całkiem spore ilości kofeiny (średnio 11–17,5 mg/l kwiatowego nektaru, ale grejpfruty nawet ponad 90 mg/l). Co ciekawe, w warunkach laboratoryjnych owady najchętniej wybierały nektar ze stosunkowo niewielkim stężeniem kofeiny lub nikotyny (tej ostatniej ok. 1 mg/l). Gdy stężenie używek wzrastało, wracały do „czystego” roztworu cukrów. Najprawdopodobniej rośliny w toku ewolucji „nauczyły się” wytwarzać nektar w odpowiednim stężeniu używek, by wabić, a nie odstraszać potencjalnych zapylaczy. Na razie jednak naukowcom nie udało się wyjaśnić, z czego wynikają te pszczele preferencje.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/429cde0d77112fa0f0ebaf86f4ab6134cd581020-d8010d4.jpeg
width: 600
height: 545

Trujący miejski mikroklimat
type: item
date: 2010-08-04T13:12:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: badania
subject: smog
subject: zanieczyszczenia powietrza
subject: zanieczyszczenie
description: Wiemy, że dwutlenek węgla przyczynia się do ocieplania klimatu, ale z badań Marka Z. Jacobsona z Uniwersytetu Stanforda wynika, że jego rosnące stężenie ma bardziej bezpośredni wpływ na nasze życie.
encoded: Zwłaszcza jeśli mieszkamy w dużym mieście. Na takich obszarach tworzą się bowiem „bąble” o podwyższonej zawartości CO2. Niczym pod kopułą temperatura lokalnie się podnosi. W wyższej temperaturze rośnie z kolei stężenie pyłów, a także ozonu, który choć w stratosferze chroni nas przed zabójczym promieniowaniem, przy gruncie działa szkodliwie. Jako cząsteczka bardzo reaktywna może prowadzić to tworzenia wielu innych niebezpiecznych związków chemicznych. Co gorsze, z badań Jacobsona wynika, że w miarę upływu czasu dochodzi do stabilizacji powietrza wewnątrz miejskiego bąbla. Zwiększenie wymiany z sąsiednimi obszarami staje się możliwe dopiero przy naprawdę silnych wiatrach, co jeszcze podwyższa lokalne poziomy szkodliwych związków. Taka „miejscowość” zanieczyszczeń stawia pod znakiem zapytania zasadność proponowanych obecnie rozwiązań, których celem jest tylko ogólne zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, bez wdawania się w geograficzne szczegóły ich pochodzenia. I tak Jacobson wykazał np., że w rejonie Los Angeles z powodu zanieczyszczenia powietrza umiera więcej ludzi, niż wynikałoby to z wyliczeń biorących pod uwagę tylko ogólny (krajowy), a nie lokalny poziom CO2. Tymczasem w myśl proponowanych regulacji za tonę dwutlenku węgla wypuszczoną w powietrze nad pustynią w Newadzie trzeba by zapłacić dokładnie tyle samo co za tonę wprowadzoną do atmosfery np. w centrum Nowego Jorku. Szacuje się, że co roku w samych Stanach Zjednoczonych z powodu zanieczyszczenia powietrza umiera nawet 100 tys. osób.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bff386d24482eb0c92bfb40146e8e9e6b3c6d245-f247b96.jpeg
width: 500
height: 333

Wody w Wiśle nie zabraknie
type: item
date: 2010-07-24T05:00:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: opady
subject: polska
subject: pustynie
subject: rolnictwo
subject: rzeka
subject: susza
subject: wisła
subject: woda
description: Polska wysycha! Pod względem zasobów wody jesteśmy prawie jak pustynny Egipt! Czy takie alarmistyczne doniesienia są prawdziwe i czy naprawdę powinniśmy się obawiać posuchy w kranach?
encoded: Od razu uspokajamy: żaden z rozważanych przez ekspertów scenariuszy wodnych nie jest dla nas katastroficzny. W najbliższych dekadach temperatury na obszarze Polski wzrosną najwyżej o 2,5–3°C, a ilość opadów praktycznie się nie zmieni. Ba! – możemy mieć nawet więcej wody niż dziś. – Biorąc pod uwagę bezwzględne zasoby wód powierzchniowych, faktycznie nie wypadamy najlepiej – mówi dr Tomasz Walczykiewicz z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Krakowie. – Na jednego mieszkańca przypada u nas rocznie ok. 1600 m3, podczas gdy w Europie średnio ok. 4500 m3. Mimo wszystko to jeszcze nie Egipt i z pewnością nie ma mowy o jakiejś katastrofie w zaopatrzeniu. Zgodnie z analizą przygotowaną dla Ministerstwa Środowiska co najmniej do roku 2030 nasz kraj nie będzie zagrożony niedostatkiem wody. Podobnego zdania jest dr Piotr Herbich z Państwowego Instytutu Geologii w Warszawie: – Wody mamy pod dostatkiem i analizując dane zbierane od ponad 50 lat, trudno mi sobie wyobrazić sytuację, w której groziłyby nam braki w zaopatrzeniu – potwierdza. – Dziś pobieramy ledwie 17–18 proc. tego, co moglibyśmy pompować bez uszczerbku dla podziemnych zasobów i bez szkody dla środowiska, czyli ekosystemów, które też z niej korzystają. A trzeba pamiętać, że z podziemnych zbiorników czerpie nie tylko ludność, ale także przemysł. Wystarcza dla wszystkich chętnych. Choć zatem niedobory wody w dającej się przewidzieć przyszłości nam nie grożą, trzeba dbać, by to, co mamy, było dobrej jakości. A z tym są problemy. – Weźmy taki Kraków – wzdycha dr. Walczykiewicz. – Leży nad Wisłą, a zupełnie nie korzysta z jej zasobów. Krakowianie piją wodę z Raby, pompowaną z wybudowanego na potrzeby komunalne zbiornika w Dobczycach. To tańsze niż odsalanie i oczyszczanie wiślanego ścieku. Ścieki to zresztą osobne zagadnienie. Z unijnymi wytycznymi w tej dziedzinie jesteśmy na bakier. Nasz kraj zobowiązał się, że do 2015 r. wybuduje lub zmodernizuje 1734 oczyszczalnie (dla wszystkich miast powyżej 2 tys. tzw. mi…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/79b75fec3e62c39e9d4921628de9c1a69e0fcc33-3c16912.jpeg
width: 375
height: 500

Mężne serce sikorki
type: item
date: 2010-04-21T10:14:34.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: loty samolotem
subject: ornitologia
subject: pióra
subject: ptaki
subject: wędrówki
description: Doktor Jarosław Nowakowski, z wykształcenia leśnik, z zamiłowania ornitolog, szef Stacji Badania Wędrówek Ptaków Uniwersytetu Gdańskiego. Osobiście zaobrączkował przynajmniej 30 tysięcy ptaków.
encoded: Teraz uczy tej sztuki innych. Warszawiak od pokoleń, przeniósł się na północne Kaszuby, żeby być bliżej głównych ptasich szlaków wędrówkowych na wybrzeżu Bałtyku, ale też niedaleko wspaniałych dębowo-bukowych drzewostanów Puszczy Wierzchucińskiej. Jak to się stało, że pan, leśnik, zajął się obrączkowaniem ptaków? Cóż, mój dziadek, z którym byłem silnie związany, studiował leśnictwo przed wojną, ale studiów nie ukończył. Chyba bardzo tego żałował i chciał, żebym kontynuował jego niezrealizowaną pasję. Oczywiście, nigdy tego nie powiedział, ale tak kierował moimi zainteresowaniami, że sam nie wiem, kiedy postanowiłem zostać leśnikiem. Tylko że mnie od początku interesował las jako złożone środowisko, dom dla wielu gatunków roślin i zwierząt, a nie jako magazyn kubików, czyli metrów sześciennych, drewna. I już wtedy wiedziałem, że będę badać ptaki. Konkretnie – sikory: bogatki, modraszki, sosnówki. Są liczne lub bardzo liczne, a więc łatwo zebrać dużą liczbę obserwacji czy pomiarów. Szybko się mnożą, bo w sezonie mogą wyprowadzić nawet 20 młodych, które przystępują do lęgów już w następnym roku. To pozwala podglądać, jak zmieniają się pod wpływem zmian środowiska. Naprawdę obserwować ewolucję w działaniu. Można badać różnice między poszczególnymi gatunkami sikorek i szukać ich przyczyn. Dlaczego dla modraszki lepsze jest to, a dla bogatki co innego? Dlaczego jedne robią to, a drugie tamto? Właśnie na potrzeby tamtych magisterskich badań nauczyłem się obrączkowania. Trudno było? Praca, można rzec, pionierska (śmiech). Nie dlatego, że nie było wypracowanych metod, ale ja oczywiście robiłem wszystko sam od początku. Kupiłem sieci prosto z Japonii – bo przeczytałem, że naukowe chwytanie ptaków naśladuje stare japońskie metody kłusownicze. Razem z kolegą ze studiów, Mietkiem Kurowskim, rozstawialiśmy je w pobliskim lesie i w ten sposób rozpoczęła się zabawa, która trwa do dziś. Rzecz jasna tam wówczas łapały się głównie sikory i tak już zostało (śmiech). W jakiejś książce p…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/72470b5ffeb09831965d6aca48217e5ff2167967-bf302c6.jpeg
width: 1600
height: 1067

Obiad pod specjalnym nadzorem
type: item
date: 2009-09-27T17:56:06.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: jedzenie
description: Profesor Jana Hajšlova zajmuje się naukowo-organicznymi zanieczyszczeniami żywności i jej bezpieczeństwem pod względem chemicznym.
encoded: Obecnie szefuje laboratorium zanieczyszczeń i trucizn w żywności na wydziale Chemii i Analiz Żywności w Instytucie Technologii Chemicznych w Pradze. Jej zespół uczestniczy w badaniach w ramach unijnego projektu Conffidence, którego celem jest opracowanie szybkich i tanich sposobów oznaczania niepożądanych składników w żywności i paszach. Prace prof. Hajšlovej nabierają szczególnego znaczenia w obliczu planowanych zmian w unijnych przepisach dotyczących żywności. Być może już niedługo każdy konsument będzie mógł sprawdzić, skąd pochodzi jedzenie na jego stole. Czytałam ostatnio holenderską pracę, której autorzy dowodzili, że możliwe jest odróżnienie mleka od krowy hodowanej w sposób ekologiczny (wypasanej na pastwisku) od pochodzącego z konwencjonalnej fermy, której mieszkanki przez całe życie stoją w boksach i nigdy nie oglądają zielonej łąki. Czy to naprawdę możliwe? Czy można udowodnić producentowi takie „fałszerstwo”? Tak, to możliwe. W ostatnich latach podobne badania stały się zresztą przedmiotem wielkiego zainteresowania, tak ze strony konsumentów, jak i producentów żywności. Organiczne mleko pochodzące od wolno pasących się krów ma nieco inny skład ze względu na wyższą zawartość karotenoidów w trawie łąkowej niż w przemysłowych paszach. Dlatego możemy sprawdzić i udowodnić, czy konkretna partia mleka rzeczywiście pochodzi od krów mogących na co dzień delektować się świeżą trawą. Rozumiem, że można w ten sposób badać także inne produkty żywnościowe? Oczywiście. Na przykład na sympozjum poświęconym technikom badania żywności w Atenach moja pracownia przedstawiała wyniki chemicznej analizy różnych tłuszczów roślinnych – olejów (choć nie wszystkie wyglądają jak olej, niektóre nawet w stanie naturalnym, nieutwardzane, bardziej przypominają masło). Dzięki urządzeniu zwanemu spektrometrem masowym oraz specjalnemu programowi DART (z ang. Direct Analysis in Real Time) w ciągu minuty uzyskujemy swoisty „odcisk palca” każdego z badanych olejów i możemy z całą pewnością …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/a65d7c6f89794c57280447933462f951627cd28d-8984bd6.jpeg
width: 1600
height: 1057

Oszczędne lanie
type: item
date: 2009-09-03T04:27:00.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: ekologia
subject: woda
description: Choć 70 proc. naszej planety pokrywają morza i oceany, woda jest towarem coraz bardziej deficytowym, ponieważ tylko niecały 1 proc. jej zasobów nadaje się do picia.
encoded: Według ONZ około połowa ludzkości jeszcze przed 2015 r. będzie narzekać na brak wody. Zapotrzebowanie na wodę pitną wzrośnie na świecie do 2030 r. aż o 30 proc. Populacja naszej planety będzie wynosić wówczas 8,3 mld ludzi. Na całym świecie czystej wody nie ma prawie miliard osób, a 2,6 mld – kanalizacji. Także Polska musi zmagać się z niedoborem wody zdatnej do picia, mycia czy nawadniania pól. Czysta woda wciąż drożeje, podobnie jak odprowadzanie powstałych z niej ścieków. To ekonomia sprawiła, że w porównaniu z rokiem 1990 w przeciętnym gospodarstwie domowym zużycie wody spadło o ponad połowę. W 2005 r. było to już tylko 104 l, co jest wynikiem poniżej średniej unijnej (130 l), i spada nadal. Jak sprawić, by pieniądze nie płynęły jak woda? Na początek wystarczy sprawdzenie uszczelek. Jeśli z kranu kapie, to w ciągu doby „ucieka” nam z niego od słoika do sporego wiadra najczystszej wody. Roczna oszczędność zdecydowanie przekracza koszty uszczelki (choć może nie hydraulika). Instalacja na kranach perlatorów – urządzeń, które napowietrzają (a przez to zmniejszają) strumień wody – przy założeniu używania baterii tylko 5 minut dziennie pozwala zaoszczędzić rocznie od 10 do ponad 30 m3. Biorąc pod uwagę także opłaty za ścieki, w portfelu zostaje 70–200 zł. Choć przeciętna wanna ma pojemność 120–150 l, „oszczędniejsze” napełnienie jej w 2/3 (70–90 l) to wartość porównywalna z 5-minutowym prysznicem. A zatem prysznic nie daje aż takich oszczędności, jak to przedstawiają porównywarki. Za to świetnie sprawdza się ogranicznik na spłuczce klozetowej, z której „wycieka” 30 proc. naszego dziennego zużycia. To największe marnotrawstwo, bo systemy wodociągowe dostarczają do spłuczki klozetowej wodę tej samej jakości co do kranu, pod którym myjemy zęby. Czy naprawdę musimy spłukiwać toaletę wodą pitną? Tzw. systemy recyklingu szarej wody pozwalają sporo zaoszczędzić dzięki wykorzystywaniu tej samej wody dwa razy. Jeśli czteroosobowa rodzina zużywa przez rok ok. 200 tys. litrów wo…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/2aea6507a82b6d969a754418931f58fd65a44d8c-7877060.jpeg
width: 500
height: 375

Pożytki z rolnej szachownicy
type: item
date: 2009-08-27T13:52:15.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: ziemia
subject: żywność
description: Na tle Europy i świata polskie gleby mają się całkiem dobrze. To pozytywna strona znacznego rozdrobnienia gospodarstw i względnego technologicznego zacofania naszego rolnictwa.
encoded: Niewielkie powierzchnie upraw pozwoliły nam uniknąć znanej z USA monokulturowej katastrofy, gdzie na ogromnych obszarach produkcja może być utrzymywana tylko dzięki stale rosnącym nakładom na nawozy i pestycydy. Nawet na tle Europy jesteśmy niezwykle ekologiczni. Zużywamy np. tylko ok. 80 kg nawozów mineralnych (NPK) na hektar (GUS 2004), podczas gdy w niektórych krajach Unii wskaźnik ten często przekracza 300 kg NPK/ha. To nasz atut, bo Europejczycy deklarują, że są skłonni zapłacić więcej za żywność wyprodukowaną bez sztucznych nawozów i pestycydów oraz przetwarzaną bez użycia konserwantów i szeroko rozumianych „polepszaczy”. Nasi naukowcy pracują zresztą nad nawożeniem „na żądanie” – oczywiście na żądanie roślin. Chodzi o pakowanie azotu, fosforu czy potasu w specjalne polimerowe otoczki, które uwalniałyby swoją zawartość tylko wtedy, gdy stężenie w okolicznej glebie spada poniżej założonego poziomu. Dodatkową (poza wyjątkową efektywnością) zaletą takich nawozów jest zdolność do gromadzenia dużych ilości wody i oddawania jej w czasie suszy. Polimerowe granulki potrafią wyłapać i zatrzymać tysiące razy więcej wody, niż wynosi ich objętość. To cecha bardzo przydatna w czasach, gdy opady stają się całkowicie nieprzewidywalne, a coraz większy obszar kraju jest zagrożony niedoborem wody. Obecnie aż 38 proc. terenów rolnych (głównie w północnej Wielkopolsce, na Lubelszczyźnie i Górnym Śląsku) cierpi na niedostatek wilgoci. To z kolei przekłada się na zmiany profilu upraw. Zamiast żyta i ziemniaków rolnicy coraz częściej sieją sorgo, kukurydzę i słonecznik – rośliny wytrzymujące wysokie temperatury i skąpe opady. Wysokie plony przestały jednak być w UE priorytetem. W przeciwieństwie do Afryki czy Azji na naszym kontynencie mamy nadprodukcję żywności. Dlatego zadaniem na przyszłość jest obniżanie kosztów oraz ochrona gleby i wód. Jednym ze sposobów na to, by produkcja roślinna stała się tańsza, jest stosowanie tzw. uprawy konserwującej, w której rezygnuje się z części na…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/e38bbd756bc22ef661fee8187145c5d15ee696e4-6f92f73.jpeg
width: 500
height: 335