National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-14T13:30:24.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Im większy brzuch tym lepiej. Etiopscy Bodi są u siebie wzorami piękna
items: Savoir vivre, czyli sztuka życia
items: Jak się zmieniło nasze podejście do macierzyństwa? [REPORTAŻ]
items: Władcy umysłów. Jak powstają i działają nowe religie
items: Magiczna Senegambia, zaskakujące miejsce, które przeczy logice na każdym kroku
items: Oto najbardziej śmierdzący przysmak na świecie - sfermentowane śledzie
items: Ochotnicy do bólu. Kto i dlaczego chce by go torturowano?
items: Już wiemy czemu psy tak bardzo kochają biegać. Działa to na nie jak marihuana
items: Antarktyda: niegościnna i fascynująca
items: Łasica: zwierzę, które męczy się najbardziej gdy odpoczywa
items: Są takie zwierzęta, których śladów nie szuka się w dzikiej przyrodzie. Odkrywa się je w szufladach i magazynach
items: Alkoholizm u muszki owocówki. Kto uprawia seks ten pije mniej
items: Święte kamienie: pogański kult, który zaadoptowało chrześcijaństwo
items: Kaniony Hańczy. "Żyją własnym życiem"
items: Dla wielu to fantazja, dla nich to plan. Nowe Jeruzalem ma Syberii
items: Z aparatem w kapsule czasu
items: Towarzysz numer jeden
items: Pobiegaliśmy z czworonogami ze schroniska
items: Aseksualne życie wrotek
items: Kłótnie nad grobem
items: Jerozolima – miasto boga
items: Wędrówka dusz. O co chodzi w reinkarnacji?
items: Żubr: leśny z konieczności
items: Odczarowany Kusz
items: Plastikożercy

Im większy brzuch tym lepiej. Etiopscy Bodi są u siebie wzorami piękna
type: item
date: 2020-02-10T06:42:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: etiopia
subject: etnografia
subject: otyłość
subject: podróże
subject: rzeka omo
subject: Travel
description: Im większy brzuch, tym atrakcyjniejszy kawaler – twierdzą afrykańscy Bodi. Dla zdobycia kobiecych serc tuczą się więc na potęgę.
encoded: Pokaźny brzuch to w całej niemal Afryce oznaka zdrowia, sukcesu i zamożności. Jednak członkowie plemienia Bodi z południowej Etiopii wierzą w to chyba najmocniej. Większość mężczyzn ma nadwagę, a prawdziwy wyraz temu przekonaniu dają w dorocznych obchodach Nowego Roku, który w kalendarzu Bodich przypada na przełom czerwca i lipca. Organizowana wówczas ceremonia Kael stanowi prawdziwą pochwałę otyłości. Imponujące gabaryty są efektem wymagającej „brzuchodajnej” diety, na której uczestnicy ceremonii spędzają poprzedzające pół roku. Jej podstawą jest mieszanka bydlęcej krwi, mleka i miodu. Fotograf Eric Lafforgue, który udokumentował niezwykły rytuał, przekonuje, że codzienne picie tej mikstury wymaga zdecydowania. – W czterdziestostopniowym upale krew trzeba wypić duszkiem, zanim skrzepnie – zauważa. Dietetyczny rygor w skrajnych przypadkach skutkuje nawet trzykrotnym wzrostem masy. Wszystko po to, by na czas Kael brzuch był jak największy i przerósł te, którymi chwalić się będą konkurenci. Podczas ceremonii wszyscy jej uczestnicy wysmarują się gliną i popiołem, a potem ubrani tylko w przepaski i czapki ze strusich piór będą tańczyć wokół świętego drzewa. Wydęte brzuchy i pośladki nie wywołają szyderczych uśmiechów, przeciwnie – wzbudzą wyrazy uznania. Zwłaszcza wśród kobiet, które nakłuwając je, będą sprawdzać, czy nie zostały wypełnione wodą. Wygra posiadacz brzucha o największym obwodzie. Zdobędzie szacunek rywali i damskie serca. Bez problemu znajdzie też żonę. Bodi to jedno z plemion zamieszkujących dolinę rzeki Omo na kenijsko-etiopskim pograniczu. Ten region uchodzi za prawdziwy matecznik ludzkości. Pełno tu skamieniałych szczątków przodków Homo sapiens, tutejsze plemiona prezentują zaś mozaikę bardzo starych wierzeń i zwyczajów, które przetrwały żywe aż do naszych czasów. Bodi od zawsze byli pasterzami. Dziś coraz częściej zajmują się rolnictwem, uprawiając na wydartych sawannie poletkach sorgo, kukurydzę i kawę. Głównie dzięki deszczom, których jest tu trochę…

bodi-0e7651e.jpg
width: 1979
height: 1400

Savoir vivre, czyli sztuka życia
type: item
date: 2019-09-16T08:32:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: jedzenie
subject: Kultura
subject: Lifestyle
subject: savoir-vivre
subject: Travel
description: Savoir-vivre to coś więcej niż sztywny zbiór zasad, reguł i wzorów zachowań
encoded: Historycy dowodzą, że miał kluczowe znaczenie dla rozwoju cywilizacji Zachodu. Antropolodzy – że tak jak wszystkie zachowania grzecznościowe jest umowny. Ale czy w zglobalizowanym świecie archaiczny ceremoniał ma jeszcze sens? Przez kilka stuleci był filozofią życia elit i regulował wszystkie jego sfery. Historycy dowodzą, że miał kluczowe znaczenie dla rozwoju cywilizacji Zachodu. Antropolodzy – że tak jak wszystkie zachowania grzecznościowe jest umowny. Ale czy w zglobalizowanym świecie archaiczny ceremoniał ma jeszcze sens? Ponad miliard mieszkańców współczesnego świata twierdzi, że ich spuścizna intelektualna ma swe źródła w starożytnej Grecji. To tam wierzono, że szczęście polega na możliwości podejmowania działań zmierzających do osiągania doskonałości. I tam właśnie należy szukać korzeni europejskiego savoir-vivre’u. – Starożytni Grecy cenili życie piękne, wyjątkowe, pełne ceremoniału i uprzejmości. Już Arystoteles pisał,że wszystko powinno być najwyższej jakości – człowiek, jego rzeczy i maniery. Do perfekcji doprowadzili tę sztukę epikurejczycy – tłumaczy dr Stanisław Krajski, historyk filozofii, specjalista od savoir-vivre’u. W średniowieczu te ideały upadły – standard zachowania stał się bardziej jednolity dla różnych warstw społecznych. Mniej było niuansów w sposobie myślenia i zachowania. Istnieli przyjaciele i wrogowie, doznania przyjemne i przykre, ludzie dobrzy i źli. Jadło się ze wspólnych misek, mięso ręką,zupy łyżką. Pierwszeństwo miał zawsze wyższy rangą. Jak spluwać z ogładą Dobre maniery wskrzesił renesans, a konkretnie Erazm z Rotterdamu, który w 1530 r. napisał niewielką rozprawę De civilitate morum puerillum. Książka zawierająca praktyczne wskazówki dotyczące zachowania się w towarzystwie i „zewnętrznej ogłady” stała się bestsellerem – w ciągu sześciu lat powstało sześć wydań, później wznowiono ją jeszcze 130 razy. Uczono z niej chłopców, jak siedzieć, witać się, pluć, smarkać i puszczać gazy. Autor radził: Odwróć się gdy spluwasz, by nie ub…

savoir-vivre1-f688746.jpeg
width: 1000
height: 667

Jak się zmieniło nasze podejście do macierzyństwa? [REPORTAŻ]
type: item
date: 2019-08-26T03:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: dzieci
subject: Kultura
subject: macierzyństwo
subject: matka
subject: niemowlaki
subject: ojciec
subject: Parenting
subject: rodzicielstwo
subject: rodzina
subject: tradycje
subject: wychowanie
description: Współczesne matki nie mogą liczyć na instynkt macierzyński. Wiedzę o tym, jak wychowywać dzieci, czerpią z poradników i gubią się w gąszczu teorii, zamiast uczyć się od Indian czy Papuasów najbardziej naturalnych zachowań.
encoded: Sophia i jej młodsza siostra Louisa od trzeciego roku życia codziennie ćwiczą grę na skrzypcach i fortepianie. Nigdy nie mogły narzekać, oglądać telewizji, grać w gry komputerowe, bawić się i nocować u koleżanek ani zapraszać ich do domu, występować w szkolnych przedstawieniach i przynosić ocen gorszych niż szóstki. Dzięki tym metodom wychowawczym prof. Amy Chua, amerykańska prawniczka chińskiego pochodzenia z Uniwersytetu Yale, znana jako „matka tygrysica”, stała się najbardziej rozpoznawalną Azjatką na Zachodzie. Gościła na okładkach Time’a, Economista i New York Timesa. Sławę zyskała dwa lata temu, gdy w badaniu poziomu nauczania na świecie PISA po raz pierwszy wzięły udział Chiny i zdeklasowały konkurencję. W eseju Bojowa pieśń tygrysicy. Dlaczego chińskie matki są lepsze Chua przekonywała, że zachodnie podejście do rodzicielstwa jest zbyt pobłażliwe, a dzieci mogą osiągnąć w życiu sukces tylko przez zimny chów. Taki model macierzyństwa w dynamicznie rozwijających się krajach azjatyckich jest powszechny. W Japonii odpowiednikiem chińskich tygrysic są kyoiku mama (matki edukatorki), które karierę swoich dzieci planują od momentu narodzin. Już w przedszkolu uczą je angielskiego i kaligrafii, pilnują, by uprawiały sport i rozwijały artystyczne zdolności, bo status społeczny w Japonii zależy wyłącznie od wykształcenia. – Sukces gospodarczy i stale rosnąca armia białych kołnierzyków powodują, że na matkach ciąży coraz większa presja, bo wyścig edukacyjny zaczyna się coraz wcześniej – tłumaczy dr Jacek Splisgart, etnolog z Uniwersytetu Gdańskiego. – Niedawno jeden z japońskich radnych w związku z dyskusją na temat niedoboru żłobków w Tokio napisał na Facebooku, że jeśli kobieta po urodzeniu dziecka rozważa powrót do pracy, to jest złą matką i powinna zrezygnować z macierzyństwa, bo jej powinnością jest odchowanie dzieci i opieka nad nimi do ukończenia studiów. Takie podejście do wychowania może szokować, ale Zachód fundował dzieciom równie bolesną szkołę życia. Chrześ…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/75a6710dad58f3b31d8945acdc46a0746bf29c73-0b56dfd.jpeg
width: 1859
height: 1260

Władcy umysłów. Jak powstają i działają nowe religie
type: item
date: 2019-07-15T07:20:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: azja
subject: buddyzm
subject: indie
subject: Kosmetyki
subject: Lifestyle
subject: medytacja
subject: religie
subject: Spa
subject: stany zjednoczone
subject: Travel
subject: Uroda
subject: wiara
subject: Wolny czas
description: Fenomen duchowości polega na tym, że człowiekowi można wmówić dowolne rzeczy, których udowodnić się nie da i nie można im zaprzeczyć
encoded: Aż 110 mln ludzi na świecie nie znalazło w tradycyjnych religiach odpowiedzi na wiele współczesnych pytań i przystąpiło do nowych ruchów religijnych. Średnio co tydzień powstaje nowy. To już zjawisko masowe – twierdzi prof. Christopher H. Partridge z Lancaster University, autor Encyclopedia of New Religions. Dawniej używano określenia sekty, ale nazwa ta zyskała pejoratywny charakter i obecnie stosowana jest wyłącznie do grup skrajnie niebezpiecznych, takich jak Heaven’s Gate (jej członkowie popełnili zbiorowe samobójstwo w 1997 r., by wsiąść na statek kosmitów lecący za kometą Hale’a-Boppa) czy Kościół Zjednoczenia założony przez Sun Myung Moona w Korei (wymaga od członków absolutnego posłuszeństwa, decydując m.in. o wyborze ich małżonka). Scenariusz zwykle jest podobny: charyzmatyczny lider skupia wokół siebie grupę zwolenników, strasząc ich nadchodzącą apokalipsą. Tworzy bezpieczny świat, którym rządzą jasne reguły, a nie rosnące raty kredytu czy groźba utraty pracy. Przywódca sekty dzięki posiadanej charyzmie staje się w oczach wyznawców sprawiedliwym sędzią, dobrym ojcem, troskliwym opiekunem, terapeutą i przyjacielem – pisze w książce Fenomen sekt Elżbieta Mudrak. Uzurpuje sobie prawo do kontrolowania ludzkiego zachowania na najsubtelniejszych poziomach sfer rodzinnej, intymnej, duchowej. Jego wpływ z czasem staje się tak pożądany, że [...] prowadzi do całkowitej zmiany dotychczasowego stylu życia jednostki. Guru dla każdego Wiele osób dostrzegło w tym szansę na zaistnienie, bo bycie duchowym przywódcą okazuje się banalnie proste. Wystarczy zastosować kilka rad, które zebrał Jag Venugopal, amerykański bloger hinduskiego pochodzenia: Ogłoś, że jesteś wcieleniem jakiegoś znanego świętego. Stwórz legendę wokół swych narodzin i dzieciństwa (co najmniej kilka cudów i kontaktów z bogami). Ubieraj się odpowiednio (najlepiej w suknię i turban). Mów niejasno (wszak przemawia przez ciebie bóg); a najlepiej mów łamanym angielskim (wykształcony mistrz jest podejrzany, naj…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c52923ddd4d5896c61c461e7e0669c76291865f0-4231d7b.jpeg
width: 500
height: 334

Magiczna Senegambia, zaskakujące miejsce, które przeczy logice na każdym kroku
type: item
date: 2019-06-24T10:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: afryka
subject: gambia
subject: Lifestyle
subject: podróże
subject: senegal
subject: Sport
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: W Gambii i Senegalu przeszłość wciąż jest żywa, przyszłość niepewna, a codzienność często beztroska.
encoded: Już samo lądowanie ma w sobie coś kosmicznego. Nie za sprawą egzotyki, ale nowoczesnego lotniska, którego 3,5-kilometrowy pas startowy jest zapasowym lądowiskiem dla amerykańskich promów kosmicznych. Bandżul, dawniej garnizon wojskowy, a obecnie 30-tysięczna stolica Gambii, najmniejszego kraju na kontynencie, w niczym nie przypomina afrykańskich miast. Jest dostojny, zielony i usłany pomnikami. Przed luksusowymi rezydencjami stoją drogie samochody, w tłumie jaśnieją białe koszule urzędników, a przy drodze – kolorowe billboardy. Wszystkie z głową państwa – Yahyą Jammehem – i po angielsku. Są życzenia urodzinowe, gratulacje z okazji kolejnych wygranych wyborów, wyrazy wdzięczności i dowody miłości. Trudno uwierzyć, że jeszcze pół wieku temu w kraju działały tylko jeden szpital i jedna szkoła, bitej drogi nie było żadnej, a sens walki o niepodległość widział tylko weterynarz i były prezydent kraju Dawda Kairaba. Gambia to zaledwie 50-kilometrowe wybrzeże Atlantyku, rzeka, której kraj zawdzięcza nazwę, oraz szeroki na kilkanaście kilometrów pas mokradeł i bambusowej dżungli po obu brzegach, z trzech stron graniczących z Senegalem. Mikroskopijnej republice, której jedynym bogactwem naturalnym były orzeszki ziemne, wróżono zaledwie kilka lat istnienia. A jednak przez pół wieku miał tu miejsce tylko jeden wojskowy przewrót, i to bezkrwawy – kiedy wybrany właśnie na piątą kadencję Jammeh zastąpił rządzącego od 30 lat Kairabę. Teraz przypomina o tym łuk triumfalny – choć mierzy zaledwie 35 m, jest najwyższą budowlą w kraju. Na świecie bardziej znane są jednak dwa inne budynki. Pierwszy jeszcze nie powstał, ale już budzi kontrowersje. Za dwa lata budowany właśnie szpital na 1111 łóżek ma być wizytówką Gambii. Co roku leczyć będzie 20 tys. chorych na AIDS dzięki ziołowej recepturze prezydenta. Drugi to pałac, w którym Jego Ekscelencja Szejk Profesor Doktor Prezydent Yahya Jammeh w każdy piątek i sobotę osobiście uzdrawia astmatyków, a w poniedziałki i wtorki nosicieli wirusa H…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/40a2a61768267120ff3ca8c5b13c941746ad6c85-a545d82.jpeg
width: 1194
height: 793

Oto najbardziej śmierdzący przysmak na świecie - sfermentowane śledzie
type: item
date: 2019-06-05T07:42:43.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: Kuchnia
subject: Lifestyle
subject: śledzie
subject: Sport
subject: szwecja
subject: Travel
subject: Wolny czas
subject: Zdrowie
description: Gdy jesienią 2012 r. do jednego z budynków w sztokholmskiej dzielnicy Södermalm wezwano po dwa wozy strażackie i policyjne, spodziewano się wycieku gazu na klatce schodowej.
encoded: Zamiast uszkodzonej instalacji na miejscu strażacy znaleźli jednak wyłącznie blaszaną puszkę z popularnym w Szwecji (i tylko tam) kiszonym śledziem. Podawany o tej porze roku w północnej części kraju surströmming produkowany jest na kilku wysepkach u wybrzeży Zatoki Botnickiej. Powszechnie uważa się go za przysmak o najbardziej przykrym zapachu na świecie. Z tego powodu stał się popularnym przedmiotem wyzwań w internecie, a YouTubedokumentujących – najczęściej opłakane – skutki jego konsumpcji. Surströmming to pamiątka po starych sposobach przechowywania ryb. Kiedy sól była droga, dodawano jej tylko tyle, aby nie zgniły. Obecnie wkłada się je do puszek, w których postępuje dalszy proces fermentacji. Uwalniający się wówczas gaz po roku nadaje puszkom kulisty kształt. Z obawy przed konsekwencjami ich wybuchu kilka linii lotniczych zakazało wnoszenia kiszonego śledzia na pokład. W Szwecji puszki otwiera się zwykle pod wodą, a wiele wspólnot mieszkaniowych zakazało tej czynności w budynkach. Roczne konserwy otwiera się w sierpniu. Do tak spreparowanego śledzia podaje się wówczas lokalną odmianę żółtych migdałokształtnych kartofli lub jęczmienną macę. Popija się go z kolei wódką lub piwem. Prawdziwi koneserzy preferują jednak... mleko.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/6a2a2174a361cb76a380c28ac941283540aebb28-af360a7.jpeg
width: 3888
height: 2592

Ochotnicy do bólu. Kto i dlaczego chce by go torturowano?
type: item
date: 2019-03-21T08:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: amnesty international
subject: ból
subject: chrześcijaństwo
subject: cierpienie
subject: Edukacja
subject: filipiny
subject: islam
subject: kara
subject: Kultura
subject: malezja
subject: manila
subject: Moto
subject: muzułmanie
subject: obrzędy
subject: półwysep arabski
subject: prawo
subject: Technologia
subject: tortury
subject: Travel
subject: wiara
description: Chociaż tortury powszechnie kojarzą się z zadawaniem bólu innym, większość ludzi na świecie umartwia się sama, na własne życzenie.
encoded: Ruben Enaje ukrzyżował się już 27 razy. Na co dzień pracuje na budowie. Kiedyś spadł z dużej wysokości, ale przeżył. Od 1985 r. dziękuje za to Bogu, przykuwając się do krzyża w każdy Wielki Piątek. Oprócz niego w San Pedro Cutud, 80 km na północ od Manili zawisło w kwietniu jeszcze 19 Filipińczyków. Wszyscy byli ochotnikami. – Moje cierpienia nie poszły na marne, bo dzięki nim żona i dzieci mają się dobrze – twierdzi Alex Laranang, który w tym roku ukrzyżował się po raz 14. W pobliskiej Malezji co roku na przełomie stycznia i lutego hindusi przebijają się sztyletami i hakami. Ich pokutno-dziękczynny marsz to punkt kulminacyjny festiwalu Thaipusam. Rytmiczne melodie wprowadzają pokutników w trans uśmierzający ból. Jedni przekuwają sobie języki lub policzki, inni wbijają w plecy wiele haków, na których ciągną pomocników lub dźwigają ważące kilkadziesiąt kilogramów konstrukcje zwane kavadi (brzemię). Są i tacy, którzy robią to wszystko jednocześnie. Cierpią okrutne męki, wierząc, że w ten sposób odpokutują grzechy i zapewnią sobie przychylność bogów. Muzułmanie natomiast okaleczają się podczas święta Aszura, opłakując śmierć wnuka proroka Mahometa Husajna ibn Alego, który w 680 r. zginął w bitwie pod Karbalą (doprowadziła do rozłamu w islamie i podziału na szyitów i sunnitów). Po kilkudniowych uroczystościach pobożni szyici idą boso do meczetów, biczując się pejczami zakończonymi ostrzami. Twierdzą, że dzięki temu głębiej przeżywają męczeństwo potomków Proroka. Największe kontrowersje budzi fakt, że w obrzędzie uczestniczą też dzieci – wierzy się, że rytualne nacięcia je uzdrowią. Te trzy krwawe święta to nie wyjątek – niemal każda religia zaleca, aby jej wyznawcy praktykowali jakąś formę umartwiania się, bo trenowanie ciała dyscyplinuje duszę, tworzy szczególną więź z Bogiem i pozwala wynagrodzić mu popełnione zło. – Cierpienie jest tym, co każdy może ofiarować i co jest „darem z serca” – wyjaśnia prof. Andrzej Szyjewski, antropolog religii z Uniwersytetu Jagielloński…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/9511d94acabc6d83ef3a4976a57777ad63722dbd-73d9d68.jpeg
width: 1500
height: 1000

Już wiemy czemu psy tak bardzo kochają biegać. Działa to na nie jak marihuana
type: item
date: 2019-02-04T06:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: bieganie
subject: ludzie
subject: marihuana
subject: mózg
subject: psy
subject: Sport
subject: szczęście
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Psy podczas biegania doznają podobnych stanów jak człowiek po marihuanie
encoded: O tym, że człowieka i psa może łączyć wyjątkowa nić porozumienia, wie chyba każdy właściciel czworonoga. Zaskakujące, że może mieć ona charakter narkotyczny – wynika z badań dr. Davida A. Raichlena z Uniwersytetu Arizona. Okazuje się bowiem, że podczas biegania psy doznają podobnych stanów jak człowiek po marihuanie. Wszystko za sprawą wydzielających się wówczas endokannabinoidów, naturalnych substancji stymulujących mózg i poprawiających nastrój, które należą do tej samej grupy związków chemicznych co tetrahydrokannabinol (główna substancja psychoaktywna marihuany). To dlatego psy wydają się tak szczęśliwe, kiedy hasają po łące. – Uczucie euforii, które im towarzyszy, ma uzasadnienie ewolucyjne. Jest to nagroda za podjęcie zadania, które wymagało sporej utraty energii. Ta forma adaptacji, która występuje tylko u niektórych ssaków, miała skłaniać psi organizm do utrzymywania dobrej kondycji potrzebnej do skutecznego polowania - mówi naukowiec. Mogła również pomóc znaleźć im wspólny język z człowiekiem, który podczas biegania także doznaje „odlotu”. Nasi przodkowie bowiem tak jak psy przemierzali niegdyś spore odległości, truchtając. Lekki haj znakomicie to ułatwiał i być może cementował więź rodzącą się między oboma gatunkami, która przetrwała tysiące lat.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bdebd2b516af477dc8dcc33f55c0362dbf1aa003-eb6c098.jpeg
width: 1923
height: 1282

Antarktyda: niegościnna i fascynująca
type: item
date: 2018-12-10T09:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: antarktyda
subject: antarktyka
subject: słoń morski
subject: Travel
description: Najbardziej niegościnny kontynent bywa nazywany rajem, choć życie tam jest dalekie od idylli. Dlaczego Antarktyda tak bardzo fascynuje?
encoded: Na stacje antarktyczne trafiają ludzie, którzy odkleili się od planety i spadli na jej spód - mówi jeden z bohaterów w filmie „Spotkania na krańcach świata” Wernera Herzoga. – Chyba właśnie tak się czułem za pierwszym razem, zupełnie odklejony – opowiada Mikołaj Golachowski, przewodnik polarny, a wcześniej pracownik naukowy Polskiej Akademii Nauk. O tym, że powinien wyjechać na Antarktydę, słyszał od znajomych jeszcze na studiach. Bo zawsze narzekał, że mu za gorąco. Ale do tej pory nie wie, czy zdecydowałby się tam przezimować, gdyby na uczelni nie zabrakło etatów. – Lubiłem pracę ze studentami i gdybym mógł, pewnie dalej bym to robił – tłumaczy. Szefowi Zakładu Biologii Antarktyki PAN spodobał się jego projekt o słoniach morskich. Najsilniejsze samce ważą ponad 4 tony i gromadzą w haremie nawet setkę samic. Przez miesiąc tylko kopulują i biją się z rywalami. Ale są też spryciarze, którzy zamiast walczyć o partnerki, gwałcą je po kryjomu. – Chciałem zbadać, ile młodych przychodzi na świat w ten właśnie sposób – wyjaśnia. Po raz pierwszy na Wyspie Króla Jerzego wylądował w 2003 r. Był już doktorem biologii i specjalistą od lądowych drapieżników. I jak na ironię trafił na jedyny ląd, Antarktydę, na którym ich nie ma. – Z tego powodu żyjące tam zwierzęta nie odczuwają strachu przed człowiekiem. To robi niesamowite wrażenie. Rozładowywaliśmy statek, a w pobliżu leżała foka z młodym i po prostu na nas patrzyła. Pomyślałem wtedy, że to chyba najlepsze miejsce na świecie. Uciekać chciał po dwóch tygodniach. Wiatr był silniejszy od huraganu Katrina. Wtedy latały nawet pingwiny. Odleciał też dach z polskiej stacji badawczej. Później Mikołaj zajął się swoim projektem o słoniach morskich. One mogły być dla człowieka niebezpieczne. – Aby pobrać ich DNA, musiałem zakradać się do tych kolosów ze szczotką do wyczesywania sierści. Problem w tym, że słonie morskie na lądzie słabo widzą. Wyprostowanego człowieka mogą wziąć za atakującego samca, zaś czołganie się niosło ryzyko, że we…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/31f6445b0021f7469c3addc468c1dcf12c1465b0-308c644.jpeg
width: 5628
height: 3724

Łasica: zwierzę, które męczy się najbardziej gdy odpoczywa
type: item
date: 2018-10-26T03:35:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: ciekawostki
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: Wolny czas
subject: Zdrowie
subject: zwierzęta
description: Brzmi dziwacznie? Przeczytaj dlaczego!
encoded: Z powodu dwukrotnie wyższego metabolizmu niż u innych ssaków o podobnej masie zimą i latem obniża ona swoją aktywność do niespełna 4 godzin na dobę, natomiast w czasie ekstremalnych temperatur bywa, że nie opuszcza nory przez kilka dni. Ale nawet pozostając bez ruchu, łasice zużywają tak dużo energii, że aby przetrwać, muszą zjadać 1–2 myszy dziennie. To więcej niż ważą samice tego gatunku! – Tak duże zapotrzebowanie na energię to efekt redukcji rozmiarów ciała, które jednocześnie stało się bardzo wydłużone. Dzięki tej adaptacji łasice mogą skutecznie polować na niewiele mniejsze od siebie gryzonie w ich norach i gniazdach. Ten częściowo podziemny tryb życia uniezależnił je również od warunków zewnętrznych, dzięki czemu zasiedlają różne strefy klimatyczne, od arktycznej tundry do półpustyń – wyjaśnia dr Karol Zub z Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży. Ale niekorzystny stosunek powierzchni do objętości ciała powoduje, że łasice są szczególnie narażone na przegrzanie i wychłodzenie organizmu. W efekcie całe ich życie przypomina balansowanie na granicy śmierci. Z tego powodu na wolności żyją najwyżej rok, w niewoli nawet 10 razy dłużej.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/36f2b45decdcce35ed9be036681088bee917adee-7b1308e.jpeg
width: 960
height: 640

Są takie zwierzęta, których śladów nie szuka się w dzikiej przyrodzie. Odkrywa się je w szufladach i magazynach
type: item
date: 2018-07-02T09:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: muzeum
subject: odkrycia
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Chociaż muzea zwykle nie kojarzą się z odkrywaniem nowych gatunków zwierząt, to właśnie tam naukowcy coraz częściej trafiają na ich trop.
encoded: Przeczesując stare zbiory, dr Kristopher Helgen, kurator kolekcji ssaków Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie odkrył już blisko 100 nowych gatunków, spośród których do tej pory 25 zostało sklasyfikowanych. Badacz wskazał m.in. dwa nowe gatunki borsuka. Największego odkrycia dokonał jednak ponad 10 lat temu w chicagowskim Field Museum, szperając w szufladach ze skórami olingo, przedstawiciela południowoamerykańskiej rodziny szopowatych. – Niektóre z nich były wyraźnie mniejsze, różniły się ubarwieniem, miały dłuższe futro, w dodatku znaleziono je w Andach na wysokości 1500–2700 m n.p.m., czyli znacznie wyżej niż pozostałe osobniki – wspomina. Jak się okazało, pod względem genetycznym różniły się one na tyle, że zostały sklasyfikowane jako odrębny gatunek. W ten sposób żyjący w lasach deszczowych na pograniczu Kolumbii i Ekwadoru olinguito (Bassaricyon neblina) stał się nie tylko najmniejszym przedstawicielem rodziny szopowatych, ale także pierwszym od ponad trzech dekad lat ssakiem odkrytym na półkuli zachodniej. Co ciekawe, wcześniej widywano go co najmniej od stu lat. Zawsze jednak mylono go z nieco większym krewniakiem. Olinguito wcale nie jest wyjątkiem – twierdzi dr Helgen. – Wiek odkryć wcale się nie skończył. Do tej pory prawdopodobnie poznaliśmy tylko jedną trzecią gatunków, które kryją się za murami muzeów.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/851ffc429ded89cdcb43934903fd3f1d1ab8faa2-1789c13.jpeg
width: 3850
height: 2571

Alkoholizm u muszki owocówki. Kto uprawia seks ten pije mniej
type: item
date: 2018-04-30T06:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: alkohole
subject: badania
subject: genetyka
subject: kosmos
subject: owoce
description: Od stu lat Drosophila melanogaster, czyli popularna muszka owocówka, jest ulubionym obiektem badań genetyków. Dlaczego? Bo ma podobne do nas nawyki.
encoded: Niektóre jej geny pokrywają się z naszymi, do tego szybko się mnoży, mutuje i żyje krótko, więc łatwo badać na niej cechy dziedziczne. Muszka owocówka brała też udział w podboju kosmosu. Na orbicie psa wyprzedziła o 10 lat, a człowieka o dwie dekady. A wszystko to w stanie upojenia – dowodzą naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego. Dzięki prof. Ulrike Heberlein wiadomo, że dawka etanolu, która stymuluje mózgi drozofil, odpowiada proporcjonalnie tej, która rozwiązuje nam języki, a ta sama ilość, która je upija – nas zwala z nóg. Procenty jednak mniej im szkodzą, bo ich układ immunologiczny potrafi eliminować z alkoholu toksyny, więc alkoholizm u owocówek jest normą. Muszki czerpią procenty z fermentujących owoców trochę przy okazji, żywią się bowiem drożdżami, które na nich żyją. Za te skłonności odpowiada gen podobny do ludzkiego. Oprócz czynników środowiskowych i psychospołecznych nasze nałogi warunkowane są także genetycznie. Wiadomo np., że osoby cierpiące z powodu depresji i zespołu stresu pourazowego mają w mózgu niższy poziom neuroprzekaźnika NPY, wpływającego m.in. na dobre samopoczucie. Alkohol i narkotyki stymulują w mózgu jego produkcję. Dlatego zły stan psychiczny często idzie w parze z używkami. U owocówek sprawa wygląda nieco inaczej. Upija się cała populacja, ale samce, które wiodą udane życie seksualne – mniej. Po stosunku mają bowiem w mózgach wyższy poziom neuropeptydu F (NPF) – odpowiednika naszego NPY. Kiedy naukowcy zablokowali jego receptory, samce po udanym seksie szukały pocieszenia w kieliszku, zaś te, którym podwyższono poziom NPF, zadowolone były nawet po nieudanych zalotach i piły mniej. Analogicznie manipulacje z neuroprzekaźnikami mogłyby więc pomóc w walce z ludzkim alkoholizmem. Cudowna pigułka jednak nieprędko powstanie. NPY popycha bowiem ssaki nie tylko do używek. Stabilizuje też nastrój, odpowiada za zwyczaje żywieniowe i reguluje sen. Manipulowanie nim wymaga więc ostrożności.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/8503bafb710bacbba2805807b8fab10f74261b7f-b530aaf.jpeg
width: 1000
height: 667

Święte kamienie: pogański kult, który zaadoptowało chrześcijaństwo
type: item
date: 2018-04-25T09:29:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: chrześcijaństwo
description: Spośród świętych postaci najczęściej po Polsce spacerowała Maryja, ale są też ślady św. Jacka Odrowąża, św. Rozalii czy Stanisława Kostki. Kamienie z charakterystycznymi zagłębieniami miejscowi interpretowali jako odciski świętych stóp i otaczali kultem.
encoded: Ponieważ zazwyczaj leżą poza granicami wsi, część badaczy sądzi, że przynajmniej niektóre były kamieniami granicznymi. – Być może z czasem zaczęły funkcjonować jako znak obecności świętych – wyjaśnia dr Łukasz Miechowicz z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN tworzący bazę danych „świętych” kamieni. Maksymilian Baruch, autor monografii Boże Stopki z 1907 r., wiązał je z przedchrześcijańską religią Słowian i ich kultem płodności. Dopiero później do starej tradycji miano dorobić legendy chrześcijańskie. Badacz odrzucał też inne teorie na temat pochodzenia wgłębień – że są to np. ślady po obróbce kamieniarzy (próby jakości surowca). Uważał, że takie głazy mogły być ołtarzami, o które niecono święty ogień. Ponieważ okoliczna ludność wierzyła w ich uzdrawiającą moc, z czasem wokół nich powstawały miejsca kultu, przekształcając się w sanktuaria maryjne. – Podobne wykucia i legendy spotykane są na obszarze całej Europy, zwłaszcza wschodniej. Na Bliskim Wschodzie znajdujemy odciski stóp Mahometa, w Indiach – Buddy. Kamień był najtrwalszym medium, a odcisk stopy najbardziej wymownym śladem czyjejś obecności. Część polskich stópek może wyrastać z czasów przedchrześcijańskich, co jednak trudno udowodnić – zaznacza dr Miechowicz. – Archeologia nie dysponuje precyzyjną metodą datowania wykuć, a najstarsze źródła sięgają czasów średniowiecza. Mamy dowody, że w okresie nowożytnym niektóre naturalne zagłębienia interpretowane jako ślady stóp bywały podkuwane i malowane w celu wyeksponowania.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/eeadb171acbd17bef58b93d0ad640866e2513432-01e8966.jpeg
width: 800
height: 482

Kaniony Hańczy. "Żyją własnym życiem"
type: item
date: 2018-01-12T07:49:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: geologia
subject: jeziora
subject: jezioro hańcza
description: Do tej pory podwodne ściany w Hańczy oglądali tylko nurkowie. Dzięki zdjęciom i obrazom sonarowym dziś może zobaczyć je każdy. Ale ich pochodzenie wciąż pozostaje zagadką
encoded: Już na kilku metrach głębokości światło słabnie. Mimo przejrzystej wody pole widzenia nurka w Hańczy to tylko kilkanaście metrów. Zbyt mało, żeby objąć wzrokiem jedną z podwodnych ścian. O ich istnieniu wiadomo od dawna, ale nikt nigdy nie oglądał ich w całości. – Mimo że przez ostatnie 25 lat nurkowaliśmy tu wiele razy, nie znaliśmy ich rzeczywistych rozmiarów, nie wiedzieliśmy, czym są ani jak powstały. Żaden geolog nie potrafił nam tego wyjaśnić – opowiada Paweł Szpygiel, pochylając się nad mapą geologiczną okolic jeziora. Trudno uwierzyć, że najgłębsze jezioro w Polsce to na niej wciąż biała plama. Nie jest to jednak wyłącznie problem Hańczy, bo aż 70 proc. polskich jezior wciąż nie ma planów batymetrycznych. – Dla nauki są to miejsca równie egzotyczne jak powierzchnia Księżyca, ale na śródlądziu praktycznie nie nurkuje się u nas w celach naukowych. Trudno powiedzieć dlaczego, bo jest to metoda znacznie tańsza niż odwierty i analizy wydobywanych próbek – mówi Szpygiel. – A przecież przed wojną to Polacy wykonywali pionierskie badania dna Bałtyku. W bloku socjalistycznym byliśmy jedynym krajem, w którym nurkowanie mogło rozwijać się turystycznie. Na wielu uczelniach działały kluby płetwonurków. Przyrodnicy rzadko jednak z tego korzystali. Dna jezior do dziś bada się głównie za pomocą sond i czerpaków opuszczanych z łodzi. To tak jakby latać we mgle helikopterem, zbierać białe nitki unoszące się nad łąką i na tej podstawie wnioskować, jak wygląda pajęczyna. Dopiero w 2010 r. w Hańczy zespół prof. Lauterbacha przeprowadził badania, które ustaliły, jak zmieniały się klimat i roślinność wokół jeziora, kiedy ustąpiła bryła martwego lodu. Dzięki analizie osadów wiadomo, że jeszcze ponad 12 tys. lat temu zalegał on w rynnie jeziora, a obecność lodowca na Skandynawii skutecznie hamowała ciepłe zachodnie wiatry nad Polską. W efekcie północno-wschodnia część kraju była ochłodzona znacznie dłużej niż południowa. Świadczyć może o tym także wieczna zmarzlina zalegająca w pobl…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/aee572151f7804a69f01824e93f9921083fe087a-3457b35.jpeg
width: 799
height: 548

Dla wielu to fantazja, dla nich to plan. Nowe Jeruzalem ma Syberii
type: item
date: 2017-03-08T09:10:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: objawienia
subject: religie
subject: rosja
subject: syberia
subject: wiara
description: Na Zachodzie ponownego przyjścia Jezusa na ziemię nie traktuje się już poważnie. W Rosji przeciwnie. W żadnym innym kraju Chrystus nie objawiał się tyle razy co tutaj
encoded: W Nowym Jeruzalem jest rok 52. Nie ma prądu, bieżącej wody ani sklepów. W centrum znajduje się plac modlitewny, od którego promieniście biegnie 14 uliczek. Przed domami zadbane ogródki, każdy dzieli się na część uprawną i kwiatową. Życie reguluje 60 przykazań. Jest wśród nich zakaz plotkowania, obrażania i jedzenia mięsa, który obowiązuje również zwierzęta. A co niedzielę, bez względu na pogodę, wszyscy wchodzą na górę po instrukcje od nauczyciela. – Bóg nie może rozmawiać ze zwykłymi śmiertelnikami, to dla nich zbyt niebezpieczne – wyjaśniają. Pytać można tylko o konkretne rzeczy. Jak postępować z żoną, ile mieć dzieci, jak należy gotować wodę na herbatę, czy najpierw nakarmić kozę, czy gospodarza i co jeśli kobieta zakocha się w żonatym mężczyźnie? Osada leży w sercu Syberii, na południu Kraju Krasnojarskiego, 200 km od najbliższego miasta i 100 km od asfaltowej drogi. Zbudowali ją ludzie, którzy na początku lat 90. uwierzyli, że nadchodzi koniec świata i przetrwa go jedynie grupka wiernych skupiona wokół Siergieja Anatoljewicza Toropa, byłego milicjanta, malarza samouka. Niewiele o nim wiadomo poza tym, że pracował jako inspektor ruchu drogowego. Został zwolniony po upadku ZSRR. Objawienie przeżył w trolejbusie. Chrystusem ogłosił się na placu Czerwonym, przybrał imię Wissarion i stworzył Kościół Ostatniego Testamentu. Uznał, że silną wspólnotę najlepiej tworzyć z dala od cywilizacji. Nowy Jeruzalem - osada leży w sercu Syberii, na południu Kraju Krasnojarskiego. Święty Sybir Na początku lat 90. zamieszkał w wiosce Pietropawłowka, na nową osadę wybrał polanę wokół Suchej Góry, do której dojechać można tylko zimą, gdy zamarzną otaczające ją bagna. Pionierzy zgromadzili zapasy, zamieszkali w namiotach, karczowali tajgę i stawiali domy. U stóp góry powstała osada zwana Miastem Słońca, gdzie żyją wybrańcy – najwierniejsi z wiernych. Na szczycie mieszka Jezus z drugą żoną i ośmiorgiem dzieci. Jego sąsiadem jest ewangelista (dawniej muzyk) oraz duchowny – były pułkowni…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/b444d4a73d491fc9680b388854e90830dd198298-1600067.jpeg
width: 640
height: 480

Z aparatem w kapsule czasu
type: item
date: 2015-03-03T08:37:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: fotografia
subject: mars
subject: tomasz stachura
description: Dzięki specyficznym warunkom środowiskowym na dnie Bałtyku w idealnym stanie zachowały się tysiące drewnianych wraków. Ich badanie to jednak nie lada sztuka.
encoded: O tym, jak trudne jest to wyzwanie, opowiada Tomasz Stachura, który XVI-wiecznego Marsa ukazał w pełnej krasie za pomocą mozaiki złożonej z 650 zdjęć. Jak pan trafił na Marsa? Tomasz Stachura: Przez Ławicę Słupską, położony na wysokości Ustki akwen oddalony o 25 mil morskich od brzegu. W 2011 r. Instytut Morski znalazł na jej dnie 44 XVIII-wieczne działa. Zostałem poproszony o ich sfotografowanie, a następnie złożenie w mozaikę. Rok później Johan Rönnby, naczelny podwodny archeolog Szwecji, pokazał moją pracę na jednej z ostatnich odpraw przed ekspedycją na Marsa. Razem z jej szefem Richardem Lundgrenem postanowili zrobić coś podobnego. Zadzwonili do mnie. Parę godzin po telefonie spakowałem się i dołączyłem do ekipy. Czy na dnie poczuł się pan, jakby wylądował na innej planecie? Wrażenie było raczej takie, jakbym odbywał podróż w czasie. Na głębokości 72 m w tym rejonie Bałtyku nie ma prądów morskich. Na dnie wszystko leży dokładnie tak jak w momencie zatonięcia, a niskie zasolenie morza i poziom tlenu powodują, że nawet drewniane wraki są tam idealnie zakonserwowane. Na takiej głębokości panuje jednak mrok. Jak zdołaliście oświetlić wrak na tyle, by zobaczyć go w całości? Nurek widzi wrak tylko w świetle latarki, mniej więcej na 2–3 m; reszta pozostaje kompletnie ciemna, wręcz czarna. Fotografując sekwencyjnie wrak, doświetlałem lampami błyskowymi dodatkowo 2–4 m2. Potem, gdy złożyliśmy zdjęcia w gotową mozaikę, pokazaliśmy wrak w całości, tak jak gdyby był pięknie oświetlony na co dzień. Czyli główną przeszkodą okazał się Bałtyk? Wręcz przeciwnie. Bałtyk to najlepsze miejsce dla nurków wrakowych. Przez setki lat toczyła się tu cała masa konfliktów, miały tu również miejsce trzy największe katastrofy morskie w historii (zatopienie Gustloffa, Steubena i Goi). Na otwartym morzu widoczność sięga nawet 30 m. W niektórych miejscach jasny piasek odbija światło i pozwala oglądać wraki bez sztucznego światła lamp. Legendy czy opinie o zimnym i brudnym Bałtyku są mocno prz…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/d2ebc775f86c895c3a3fc79042c6c1bddb9fa107-10b3093.jpeg
width: 1000
height: 684

Towarzysz numer jeden
type: item
date: 2015-01-19T10:26:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: prl
description: Spośród siedmiu I sekretarzy Komitetu Centralnego PZPR tylko Edward Gierek zasłużył na honory w III RP. I nikomu dziś nie przeszkadza, że jego sny o potędze skończyły się spektakularną katastrofą.
encoded: Na prostym odcinku drogi między Bobolicami a Koszalinem niebieski fiat 132 mirafiori na warszawskich numerach rejestracyjnych skręca nagle w prawo. Przejeżdża przez płytki rów, ścina drewniany słup linii telefonicznej, niewielką sosnę i zatrzymuje się na kolejnym drzewie. Z rozbitego auta ratownicy wyciągają 53-letniego kierowcę z ciężkim urazem głowy i towarzyszącą mu kobietę. Jest 5 sierpnia 1978 r. Sześć tygodni później, nie odzyskawszy przytomności, w warszawskim szpitalu wojskowym umiera prof. Sylwester Kaliski, jeden z najwybitniejszych polskich naukowców, który kilka lat wcześniej wprowadził PRL do elitarnego grona krajów eksperymentujących z energią jądrową. Razem z nim umierają sny Edwarda Gierka o potędze gospodarczej i własnej bombie atomowej. (Przeczytaj też wywiad: Polska – biedny kraj bogatych ludzi) Atomowy PRL Dzisiaj byli członkowie jego zespołu żartują z atomowej legendy, którą obrósł Instytut Fizyki Plazmy i Mikrosyntezy Laserowej. Choć jego podziemną halę na warszawskim Bemowie przykryto kilkumetrowym nasypem, ze zdobyciem wyników badań nie miałby problemów żaden wywiad. Prof. Karol Jach, najbliższy współpracownik Kaliskiego tłumaczy, że wystarczyło wejść do jednej z warszawskich księgarń i kupić jego książkę. A już na pewno wszelkie wątpliwości rozwiałaby wizyta w instytucie. Wejścia strzegł wówczas jeden portier, a w środku nie było nawet komputera. Celem zespołu było zbudowanie nowatorskiego reaktora, w którym podgrzewana promieniami lasera plazma przy użyciu ładunków wybuchowych uwalniałaby energię termojądrową. W przyszłości można by nią zasilić powstające w całym kraju fabryki, ale projekt wymagał żmudnych badań i sporych funduszy. Wzmianką o bombie prof. Kaliski miał ponoć rozbudzić jedynie wyobraźnię i hojność I sekretarza. Już sama myśl o inwestycji w technologię, którą Amerykanom udało się ujarzmić dopiero w ubiegłym roku, czyni go postacią absolutnie wyjątkową. W PRL-u I sekretarz jako szef partii i nieformalna głowa państwa (o funkcji…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/01554feeac922a14bf661772942bb0ac7b16050f-c3f0951.jpeg
width: 1000
height: 742

Pobiegaliśmy z czworonogami ze schroniska
type: item
date: 2015-01-19T09:24:35.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: bieganie
subject: psy
subject: schronisko na paluchu
description: Akcja "Dajmy pieskom pobiegać" za nami. Na wspólne bieganie zabraliśmy psy ze schroniska "Na paluchu". Efekt? Niemal 250 psich uśmiechów!
encoded: W imieniu własnym, schroniska i wolontariuszy chcielibyśmy z całego serca podziękować wszystkim, którzy mimo zimowej aury zdecydowali stawić się na Paluchu - piszą organizatorzy Anna Szczypczyńska, autorka popularnego bloga Panna Anna Biega oraz Maciej Nikodemski - redaktor "National Geographic". Dzięki Wam udało się wyprowadzić blisko 250 psów! Dla niektórych był to pierwszy spacer od miesiąca, inne po raz pierwszy od kiedy trafiły do schroniska spacerowały aż przez godzinę, a do boksów wróciły najedzone i wyhasane:) Cieszy nas również to, że sporo z was zdecydowało się przyjechać do schroniska pierwszy raz, mamy nadzieję, że będziecie częściej zaglądać i przyciągniecie kolejne osoby. Pomóc wyprowadzać psy można w każdą sobotę i niedzielę między 12 a 16. A na kolejną zorganizowaną akcję biegową zapraszamy już za miesiąc. Mamy nadzieję, że tym razem uda nam się przeprowadzić ją w 4 największych miastach Polski:) fot. archiwum prywatne fot. archiwum prywatne fot. archiwum prywatne fot. archiwum prywatne fot. archiwum prywatne

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/a985cfdf54ac4755a6dee3f9872e1e63fb8d63c2-20b2e92.jpeg
width: 960
height: 720

Aseksualne życie wrotek
type: item
date: 2014-12-15T15:02:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: dna
subject: natura
subject: nauka
subject: wrotki
description: Żaden inny organizm nie rozgrzewa ewolucjonistów tak jak wrotki z rodzaju Bdelloida. Zaledwie półmilimetrowe, proste i niemal przezroczyste bezkręgowce spotkać można w niemal każdym zbiorniku wodnym – od zamarzniętej kałuży po gorące źródła.
encoded: Ten niezwykły sukces osiągnęły dzięki temu, że w sprawach intymnych bardziej niż zwierzęta przypominają bakterie. Ich podłużne, pokryte rzęskami ciało, wyposażone w parzysty jajnik i teleskopowo składaną nogę, rozmnaża się wyłącznie na drodze dzieworództwa. I nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że celibat praktykują już 85 mln lat! Ich aseksualne życie od lat budzi zakłopotanie biologów ewolucyjnych. Partenogenezę (rozwój z komórki jajowej bez udziału plemnika) praktykuje bowiem zaledwie tysiąc z 3 mln odkrytych dotąd gatunków flory i fauny. Większość tylko częściowo, gdy w pobliżu nie ma akurat partnerów ani groźnych drobnoustrojów. Na krótką metę co prawda jest ona wydajniejsza niż rozmnażanie drogą płciową (pozwala zaoszczędzić sporo energii i przekazać wszystkie zamiast połowy własnych genów). Ale w dłuższej perspektywie zmniejsza różnorodność biologiczną, osłabia tempo ewolucji i szanse na przetrwanie gatunku. A w stale zmieniającym się otoczeniu zgodnie z hipotezą Czerwonej Królowej, aby utrzymać się w tym samym miejscu, trzeba biec, ile sił. Jakim więc cudem ewolucja nie wyeliminowała wrotek z tego wyścigu? Naukowcy z Uniwersytetu w Cambridge wykazali, że wrotki seks zastąpiły... jedzeniem. Energię czerpią z DNA innych gatunków: bakterii, grzybów i glonów. W ten sposób wzbogacają również własną pulę genetyczną i to napędza je w ewolucyjnym wyścigu. Naukowcy szacują, że 10 proc. ich genów jest obcego pochodzenia. Gdyby w toku ewolucji człowiek podążył ich śladem, seksem nazywalibyśmy dziś załatwianie sobie genów na dłuższe nogi lub bardziej błękitne oczy, a zamiast płodzić dzieci, tworzylibyśmy własne klony. Biorąc pod uwagę kierunek, w jakim rozwija się nauka, wypada przyznać, że wrotki znacznie skróciły sobie drogę.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/736422ee775670415093262e04bdf58c0dde172a-2b79d61.jpeg
width: 1000
height: 630

Kłótnie nad grobem
type: item
date: 2014-12-02T09:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: chrześcijaństwo
subject: jerozolima
subject: Społeczeństwo
description: Jerozolima to również święte miasto największej religii świata. Dla jednej trzeciej ludzkości najważniejsze miejsce kultu leży obecnie nie na Wzgórzu Świątynnym, ale w chrześcijańskiej dzielnicy Starego Miasta.
encoded: Za czasów Chrystusa Golgota (hebr. dosłownie „wierzchołek czaszki”) leżała poza murami miasta, na terenie opuszczonego kamieniołomu, i była 11-metrową skałą, na której wykonywano wyroki śmierci. Dziś w miejscu męki, ukrzyżowania, złożenia do grobu i – jak wierzą chrześcijanie – zmartwychwstania Chrystusa stoi trzecia już Bazylika Grobu Świętego. Pierwsza, wybudowana w IV w. z polecenia Konstantyna (pierwszego cesarza Rzymu, który przyjął chrzest) i zniszczona 200 lat później, była trzykrotnie większa od współczesnej. Odbudowana w 630 r. za panowania bizantyjskiego cesarza Herakliusza, została ponownie zrównana z ziemią w trakcie podboju fatymidzkiego kalifa Al-Hakima w 1009 r. Obecną, po zdobyciu Jerozolimy (90 lat później) wznieśli krzyżowcy, ale i ona z powodu pożarów, trzęsień ziemi i wojen wielokrotnie była remontowana i przebudowywana. Dziś nie jest własnością żadnego Kościoła, ale wspólnym dobrem wielu wyznań. Obowiązujące od XIX w. status quo narzucone zostało jednak siłą za czasów Imperium Osmańskiego, aby zakończyć odwieczne spory nad grobem Chrystusa, uznawanego skądinąd przez muzułmanów za proroka. Do dziś wyłącznej opieki nad kopułą dawnego kościoła krzyżowców domagają się prawosławni. Temu sprzeciwiają się pozostałe wyznania, z których każde walczy o posiadanie na własność jakiejś kaplicy. Więcej o Jerozolimie w grudniowym wydaniu "National Geographic Polska" – już w kioskach!

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/729a0c7bece2909d3dc1f62f15ee70dc9536261e-2d9d461.jpeg
width: 1000
height: 662

Jerozolima – miasto boga
type: item
date: 2014-12-01T08:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: chrześcijaństwo
subject: Edukacja
subject: islam
subject: jerozolima
subject: judaizm
subject: Społeczeństwo
description: Wznoszące się nad Jerozolimą Wzgórze Świątynne jest nie tylko centralnym punktem miasta. Dla milionów wyznawców judaizmu ten 14-hektarowy skrawek ziemi od tysięcy lat wyznacza centrum świata. Z tego samego powodu jest dziś jednym z jego największych punktów zapalnych.
encoded: – Nie ma powodu, dla którego obok tych prawdziwych nie mielibyśmy korzystać z cudów techniki – tłumaczy rabin Chaim Richman, dyrektor Instytutu Świątynnego w Jerozolimie. W swojej nowoczesnej galerii światło zapala za pomocą smartfona. W ten sam sposób odsłania kurtynę, za którą leży replika Arki Przymierza. Oprócz niej według biblijnych wskazówek jego pracownikom w ciągu dwóch dekad udało się odtworzyć już ponad 70 przedmiotów. Wśród nich są m.in. liturgiczne naczynia, złoty diadem i strój arcykapłana oraz pokryta 60-kilogramową warstwą złota 1,5-tonowa menora (symbol judaizmu). Ale najwięcej emocji budzi makieta przedstawiająca zburzoną blisko 2 tys. lat temu świątynię Heroda. Chociaż tak jak pozostałe przedmioty ma być wierną kopią, nie brakuje jej rozwiązań na miarę naszych czasów. Planowane są windy, ogrzewanie podłogowe, parking i skomputeryzowany dystrybutor wody z 12 kranami, dzięki któremu wszyscy kapłani jednocześnie mogą umyć ręce ilością wody przewidzianą w prawie żydowskim. Najwięcej kontrowersji budzi jednak nie tyle nowoczesna wizja budowli, ale jej lokalizacja. Zgodnie z tradycją judaizmu – tak jak jej pierwowzór – powstać może tylko na Wzgórzu Świątynnym, które obecnie leży na terenie Autonomii Palestyńskiej. Według Starego Testamentu to właśnie tutaj Bóg zebrał ziemię, z której ulepił biblijnego Adama, a ze skały, która później stała się fundamentem świątyni, stworzył świat. Dziś stoi tam jednak muzułmańskie sanktuarium Kubbat as-Sachra (zwane Kopułą na Skale) oraz Meczet Al-Aksa. Całe wzgórze jest obecnie trzecim co do ważności – po Mekce i Medynie – świętym miejscem dla wyznawców islamu. Skrzynia Przymierza Część ortodoksyjnych Żydów uważa jednak, że prawa boskie są stałe i niezależnie od uwarunkowań politycznych odbudowa świątyni jest ich obowiązkiem, a państwo Izrael bez świątyni w Jerozolimie jest jak ciało bez duszy. Jej odbudowę uzasadnia blisko dwieście zapisanych w Torze nakazów sprawowania kultu w świątyni. Podobnie jak nadejście Mesjasza…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/894634f651560b99f2ae98c58d5d3619e4760f52-2d9d461.jpeg
width: 1170
height: 678

Wędrówka dusz. O co chodzi w reinkarnacji?
type: item
date: 2014-11-04T11:50:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: buddyzm
subject: etnografia
subject: podróże
subject: religie
subject: Travel
description: Reinkarnacja jest czymś, co można by uznać za wspólny mianownik hinduistycznych wierzeń.
encoded: Hindusi, podobnie jak chrześcijanie, wierzą, że dusza jest nieśmiertelna i została stworzona na podobieństwo boga. W odróżnieniu od niego, nie jest jednak doskonała i aby się z nim połączyć, przechodzi przez kolejne, coraz wyższe wcielenia; od przedmiotu, przez postać rośliny, zwierzęcia, człowieka (i jeszcze parę wyższych). Podczas tej wędrówki – nazywanej sansarą – duch porzuca zużyte ciało tak, jak człowiek znoszoną odzież. O tym, czy kolejne wcielenie okaże się lepsze, czy gorsze, decyduje dobra lub zła karma (dobre lub złe uczynki). Ku mokszy, czyli oświeceniu Wyjście poza cykl ponownych narodzin i kolejnych wcieleń po śmierci kończy moksza, odpowiednik buddyjskiego oświecenia. Według wisznuizmu – jednego z głównych nurtów filozoficznych hinduizmu – może to nastąpić dzięki pozbyciu się materialnych pragnień. Ostateczne zjednoczenie z Absolutem, czyli bezosobowym Brahmanem, to miłosny związek indywidualnej duszy z Duszą Najwyższą. Możliwe jest dzięki jednej z trzech dróg: bhaktijodze (miłości i oddaniu), dźńajodze (zdobywaniu mądrości duchowej) lub karmajodze (bezinteresownemu działaniu). Reinkarnacja jest również podstawą filozofii buddyjskiej, choć zamiast duszy kolejnym wcieleniom podlega tu anatman (dosłownie „nie-dusza” lub „nie-ja”) zbudowana z pięciu skupisk: formy materialnej, uczuć, percepcji, mentalności oraz świadomości. O jej odrodzeniu – podobnie jak w hinduizmie – decyduje jednak prawo karmy, czyli rezultaty niezliczonych uczynków popełnianych zarówno w obecnym życiu, poprzednich wcieleniach, jak i przejściowym stanie po śmierci – tuż przed kolejnymi narodzinami. Są one jednak nieprzewidywalne, dlatego w buddyjskiej filozofii nie ma fatalizmu, z góry skazującego kogoś na gorsze wcielenie. Nikt nie może też go zbawić ani potępić, bo w tej koncepcji nie istnieje zdolny do tego bóg. Reinkarnacja w religiach świata Wiara w reinkarnację łączy nie tylko liczne odłamy hinduizmu. Znajdziemy ją m.in. w wierzeniach afrykańskich, świecie islamu (wierzą w nią …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/a3a149d0a9be7041ff629d5c7a3f3e6bf3ef4384-bdd720f.jpeg
width: 878
height: 604

Żubr: leśny z konieczności
type: item
date: 2014-01-07T22:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: ochrona zwierząt
subject: puszcza białowieska
subject: żubr
description: Chociaż Puszcza Białowieska to miejsce będące dziś ostoją żubrów, swoim największym mieszkańcom służy stosunkowo od niedawna
encoded: Z danych kopalnych wynika, że jeszcze kilka tysięcy lat temu król puszczy nie był gatunkiem leśnym. – Żył raczej w środowisku mieszanym, w puszczy schronił się po ostatnim zlodowaceniu, prawdopodobnie z powodu ekspansji lasów i presji człowieka – mówi dr Rafał Kowalczyk z Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży. Chociaż ochrona i dokarmianie żubrów trwały kilkaset lat (wspominają o tym XVI-wieczne Statuty litewskie), już 200 lat temu ich białowieską populację szacowano na ledwie 280 sztuk. – To znaczy, że to stosunkowo bogate środowisko nie oferowało im odpowiedniej ilości pokarmu i bez pomocy człowieka prawdopodobnie wyginęłyby w niej tak samo jak w innych lasach Europy – tłumaczy dr Kowalczyk. – Ale ponieważ żubr przetrwał tylko w puszczy, wszelkie reintrodukcje prowadzone są obecnie na obszarach leśnych, czyli tam, gdzie przez wieki sztucznie wspomagano jego istnienie.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ccaeca9c4b997082459501f16d89fbf87db7d9bd-b744f03.jpeg
width: 981
height: 1488

Odczarowany Kusz
type: item
date: 2013-12-03T08:30:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: sudan
description: Dzięki zdjęciom z latawca i obrazom anomalii pola magnetycznego polscy archeolodzy zmieniają historię Sudanu
encoded: – Czy może być coś lepszego niż odkrycie zaginionego miasta? – pyta dr hab. Bogdan Żurawski z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN, patrząc na obraz anomalii geomagnetycznych z sudańskiej wioski Sonijat. To właśnie dzięki pomiarom wykonanym za pomocą magnetometru protonowego polskim archeologom na początku marca udało się zlokalizować największy pałac królewski w dolinie środkowego Nilu. Mierząca 5 tys. m2 budowla to prawdopodobnie tylko fragment ogromnego miasta, z czasów kiedy Nubia była mocarstwem, a jej władcy rządzili całym Egiptem. Georadary i magnetometry to dziś podstawowe narzędzia archeologów. Pozwalają znaleźć ukryte w ziemi obiekty – nie tylko metalowe, ale też gliniane i z cegły mułowej, dawniej podstawowego budulca w dolinie Nilu. Niestety polskie misje nie zawsze na nie stać, a w ogarniętym gorączką złota Sudanie obowiązują na nie wysokie cła. Z konieczności wciąż zastępują je zwykłe aparaty, ale podwieszane na latawcach. – Tą starą metodą, wprowadzoną do archeologii jeszcze przed I wojną światową, fotografujemy stanowiska archeologiczne. Cienie na zdjęciu zdradzają zabudowania niewidoczne w terenie – wyjaśnia dr Żurawski. – Do Sonijatu pierwszy raz przyjechałem na początku lat 90. jako członek kanadyjskiej misji archeologicznej. Wtedy nie potrzebowałem żadnego sprzętu. Kiedy spytałem okolicznych mieszkańców, czy są tu jakieś stare budynki, najpierw pokazali mi swoje domy, a potem zaprowadzili na pustynię i wskazali sterczące z ziemi pozostałości starożytnych budowli. Jak się okazało, były to fundamenty kuszyckiej świątyni na obrzeżach wioski leżącej naprzeciw ujścia koryta ogromnej wyschniętej rzeki. Dziś stoi tu tylko kilka domów, ale dawniej prowadził tędy karawanowy szlak do wnętrza Afryki. Starożytne teksty i zawarte w nich dane topograficzne sugerowały, że współczesny region Tergis to pozostałość po kuszyckim mieście Tergebe, później zwanym Tergedus. Jeśli wierzyć steli faraona XXVI dynastii Psametyka II znalezionej w Tanisie, …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/8058adf3841bad2f882fb6e0ae2f462fcb118fac-ecd6044.jpeg
width: 1357
height: 879

Plastikożercy
type: item
date: 2013-11-19T08:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: bakterie
subject: oceany
subject: plastik
subject: zanieczyszczenie środowiska
description: Plastikowe odpady trafiające do oceanów są wielkim zagrożeniem dla podwodnego ekosystemu, ale dla niektórych organizmów pełnią podobną funkcję jak rafa koralowa
encoded: Na próbkach odpadów zebranych w zatoce Maine naukowcy znaleźli tysiąc różnych rodzajów mikrobów. – Możliwe, że każda kupka plastikowych śmieci jest ekosystemem, w którym żyją zespoły mikroorganizmów żywiących się tworzywami sztucznymi. Plastik jest dla nich jak szkielet rafy koralowej, którą mogą kolonizować, zwłaszcza że jest bardziej trwały niż cokolwiek innego – twierdzi dr Tracy Mercer z Woods Hole Oceanographic Institution, współautor badań. Choć są to związki pochodzenia organicznego, z uwagi na skomplikowaną strukturę większość żywych organizmów nie jest w stanie ich trawić. Bakterie jednak świetnie sobie z nim radzą, wprowadzając do swojego menu w błyskawicznym tempie. W ciągu kilku lat są w stanie ewoluować bardziej niż człowiek przez miliony lat. W 1975 r. Japończycy w zbiornikach ze ściekami odkryli bakterie z rodzaju Flarobacterium odżywiające się związkami chemicznymi powstającymi w trakcie produkcji nylonu. Było to ledwie 35 lat od czasu jego wynalezienia! Plastikożerne szczepy naukowcy znajdują dziś na wysypiskach śmieci, plażach, w dżungli, a nawet wewnątrz innych żywych organizmów. Tym, które zdecydowały się przejść na nową dietę, głód szybko nie zajrzy w oczy. Co roku na świecie przybywa 360 mln ton takich smakołyków, które nie zepsują się przez tysiąc lat.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/f8b11e6be838aad4486bd2f0f526037456542cbf-db65754.jpeg
width: 1416
height: 2128