Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak przybliża postać jednego z najmniej znanych Jagiellonów. Władysław Jagiellończyk, król Czech i Węgier, bywa zapamiętany jako władca słaby – ten, który na wszystko się zgadzał. To jednak za jego czasów Jagiellonowie stworzyli coś na kształt środkowoeuropejskiej wspólnoty politycznej, obejmującej kilka tronów i utrzymywanej dzięki rodzinnej współpracy.
Spis treści: Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Jagiellonowie na czterech tronach Bracia, którzy współpracowali Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach W historii Jagiellonów łatwo skupić się na wielkich królach zasiadających na tronie w Krakowie – a pominąć tych, którzy budowali potęgę dynastii poza jego granicami. Władysław Jagiellończyk, władca Czech i Węgier, przez lata pozostawał w cieniu bardziej znanych braci. Tymczasem to właśnie on odegrał kluczową rolę w stworzeniu jagiellońskiej dominacji w Europie Środkowej – choć jego sposób rządzenia do dziś budzi pytania i kontrowersje. O tym mniej znanym w Polsce władcy z dynastii Jagiellonów opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Władysław był uczniem Jana Długosza i – jak podkreśla prof. Czwojdrak – wyróżniał się na tle rodzeństwa. Odebrał staranne wykształcenie, mówił płynnie kilkoma językami i swobodnie poruszał się w świecie dyplomacji. W historii zapisała się sytuacja, gdy młody królewicz przywitał włoskiego posła w jego ojczystym języku – ku jego autentycznemu zachwytowi. Kompetencje dyplomatyczne Władysława nie budziły wątpliwości. A jednak historia zapamiętała go inaczej. Przydomek „król bene” (od łacińskiego „dobrze”) nie był komplementem – odnosił się do jego skłonności do zgadzania się na postulaty możnych. Czy rzeczywiście brakowało mu ambicji? A może była to świadoma strategia rządzenia w skomplikowanej rzeczywistości politycznej Czech i Węgier? W państwach tych silna pozycja elit ograniczała władzę monarchy, a kompromis często okazywał się jedyną drogą do utrzymania stabilności. Jagiellonowie na czterech tronach – Droga Władysława do władzy nie była przypadkowa. Tron czeski objął dzięki porozumieniu swojego ojca, Kazimierza Jagiellończyka, z Jerzym z Podiebradów. Niedługo później został również królem Węgier. Choć sam nie wykazywał szczególnej ekspansywności, znalazł się w centrum jednego z najważniejszych projektów politycznych epoki – rozszerzenia wpływów Jagiellonów w Europie Środkowej. – opowiada prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska. W tym samym czasie jego bracia obejmowali kolejne władze: Jan Olbracht, Aleksander Jagiellończyk i Zygmunt Stary zasiadali na tronie w Krakowie. W efekcie dynastia kontrolowała równocześnie kilka kluczowych państw regionu. Jak zauważa prof. Czwojdrak, była to sytuacja niemal bez precedensu – rodzinna sieć władzy, oparta nie tylko na polityce, ale też na relacjach osobistych. Bracia, którzy współpracowali Jagiellonowie utrzymywali ze sobą bliskie kontakty, korespondowali i wspierali się politycznie. Zygmunt Stary jeszcze jako młody książę spędził wiele czasu na dworze węgierskim Władysława, ucząc się realiów rządzenia poza Polską. Ta współpraca sprawiała, że mimo podziału na różne państwa dynastia działała w pewnym sensie wspólnie. Postać Władysława Jagiellończyka wymyka się prostym ocenom. Z jednej strony – władca ustępliwy, z drugiej – człowiek dobrze wykształcony i sprawny dyplomata, który potrafił utrzymać władzę w trudnych warunkach politycznych. Być może jego rządy najlepiej opisuje napięcie między ambicją a kompromisem – napięcie, które definiowało całą epokę Jagiellonów w Europie Środkowej. Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Król incognito w kokpicie. Przez lata w tajemnicy woził pasażerów po Europie
Przez lata woził pasażerów po Europie, nie zdradzając swojej tożsamości. Król Niderlandów Willem-Alexander był aktywnym pilotem liniowym, łącząc obowiązki monarchy z pasją do latania.
Spis treści: Król za sterami samolotu Pasażerowie nie mieli pojęcia Co dalej z lataniem króla? Willem-Alexander to jeden z nielicznych monarchów na świecie, którzy prowadzili tak „zwyczajne” życie zawodowe. Jako drugi pilot w KLM przez lata uczestniczył w regularnych lotach pasażerskich, pozostając anonimowy dla większości podróżnych. Jego historia to niezwykłe połączenie królewskiej funkcji i codziennej pracy w kokpicie. Król za sterami samolotu KLM potwierdził, że król Niderlandów przez długi czas latał jako co-pilot na Boeingach 737, obsługując regularne rejsy pasażerskie w Europie. Używał przy tym pseudonimu „Meneer van Buren”, co pozwalało mu zachować prywatność i funkcjonować jak każdy inny członek załogi. Jako pilot liniowy musiał spełniać te same wymagania co inni – przechodził regularne szkolenia, testy symulatorowe i badania medyczne, a także utrzymywał odpowiednią liczbę godzin w powietrzu, by zachować licencję. Latanie nie było więc symboliczną pasją, lecz realną, wymagającą odpowiedzialności pracą. Regularne loty – często kilka razy w miesiącu – były dla monarchy sposobem na oderwanie się od obowiązków państwowych. W wywiadach podkreślał, że największą satysfakcję daje mu pełne skupienie na procedurach i technice, gdzie liczą się konkretne decyzje, a nie protokół dyplomatyczny. Co więcej, Willem-Alexander przyznał, że gdyby nie urodził się w rodzinie królewskiej, zostałby zawodowym pilotem. Fascynacja lotnictwem towarzyszy mu od młodości – jeszcze zanim objął tron, zdobywał kolejne uprawnienia i doświadczenie, które później pozwoliły mu zasiąść w kokpicie komercyjnego samolotu. Pasażerowie nie mieli pojęcia Większość podróżnych nie zdawała sobie sprawy, kto siedzi w kokpicie. Król rzadko ujawniał swoją tożsamość, choć czasem zdradzał go charakterystyczny głos podczas komunikatów pokładowych – zwłaszcza gdy przedstawiał się jako kapitan lub drugi pilot. Jak sam przyznawał, te krótkie momenty kontaktu z pasażerami były jedną z niewielu sytuacji, w których mógł być po prostu częścią załogi, a nie głową państwa. Na pokładzie obowiązywały jednak te same zasady bezpieczeństwa i procedury, co wobec każdego pilota – bez wyjątków wynikających z jego statusu. Załogi były wcześniej informowane o jego obecności, ale dla pasażerów pozostawał anonimowy. Taka organizacja pozwalała zachować zarówno pełen profesjonalizm operacyjny, jak i dyskrecję. W ten sposób tysiące osób mogły lecieć z monarchą, nie mając o tym najmniejszego pojęcia. Co ciekawe, sporadycznie zdarzały się sytuacje, gdy ktoś go rozpoznawał – najczęściej już po wylądowaniu. Ta nietypowa praktyka sprawiła, że Willem-Alexander zyskał opinię jednego z najbardziej „normalnych” królów Europy, który potrafi funkcjonować poza oficjalnym ceremoniałem i protokołem. Co dalej z lataniem króla? Zmiany we flocie KLM mogą wpłynąć na przyszłość królewskiej kariery pilota. Linie stopniowo zastępują Boeingi 737 nowoczesnymi Airbusami A321 neo, które różnią się zarówno systemami pokładowymi, jak i filozofią sterowania. Oznacza to konieczność przejścia pełnego szkolenia typowego, obejmującego naukę nowych procedur, treningi w symulatorze oraz egzaminy certyfikacyjne. Dla Willema-Alexandra nie byłoby to jednak niczym wyjątkowym – jako aktywny pilot już wcześniej przechodził podobne procesy, utrzymując swoje uprawnienia zgodnie z rygorystycznymi normami lotniczymi. Eksperci podkreślają, że przesiadka na A321neo to naturalny krok w karierze każdego pilota operującego w europejskich liniach. Sam król wielokrotnie zaznaczał, że chce nadal latać, traktując to jako ważną część swojego życia. Wszystko wskazuje więc na to, że jego przygoda z lotnictwem jeszcze się nie kończy – nawet jeśli będzie wymagała dostosowania się do nowej generacji samolotów i kolejnych szkoleń. Źródło: BBC News Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Dlaczego Jagiellonowie wymarli tak szybko? Tajemnice królewskiego rodu
Dynastia, która stworzyła jedno z największych państw Europy, zniknęła zaskakująco szybko. Jeszcze w XVI wieku Jagiellonowie rządzili rozległymi terytoriami od Bałtyku po Dunaj – a potem nagle zabrakło następców. Czy o ich końcu zdecydował przypadek, biologia, czy może polityczne wybory? Posłuchaj nowego odcinka podcastu National Geographic Polska, w którym prof. Bożena Czwojdrak opowiada o końcu wielkiej dynastii.
Spis treści: Od potęgi do kryzysu sukcesji Biologia, polityka, przypadek Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Kiedy Kazimierz Jagiellończyk i Elżbieta Rakuszanka doczekali się licznego potomstwa, wydawało się, że przyszłość dynastii Jagiellonów jest więcej niż bezpieczna. Para królewska miała aż trzynaścioro dzieci – wśród nich przyszłych władców, duchownych i świętego. Od potęgi do kryzysu sukcesji – Można było odnieść wrażenie, że Jagiellonowie „zabezpieczyli się na pokolenia” – a sam Kazimierz Jagiellończyk mógł odchodzić spokojny o los tronu – opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, w rozmowie z Łukaszem Załuskim. – Rzeczywistość okazała się jednak znacznie bardziej skomplikowana. Choć synowie Kazimierza obejmowali trony w Polsce, Czechach i na Węgrzech, kolejne pokolenia nie były już tak liczne ani tak trwałe – tłumaczy badaczka epoki. Część potomków nie doczekała się dzieci, inni umierali młodo, a jeszcze inni wybierali drogę kariery kościelnej zamiast zakładania rodzin. W efekcie dynastia, która wydawała się niemal „nieśmiertelna”, zaczęła się kurczyć. Biologia, polityka, przypadek W rozmowie w podcaście National Geographic Polska prof. Czwojdrak zwraca uwagę, że nie ma jednej prostej odpowiedzi na pytanie o wymarcie Jagiellonów. Na ich los złożyło się kilka czynników: późne małżeństwa, niewielka liczba potomków w kolejnych pokoleniach, a także realia polityczne, które nie zawsze sprzyjały stabilnej sukcesji. Nie bez znaczenia był również zwykły przypadek – coś, czego dynastie nie są w stanie kontrolować. Symbolicznym końcem dynastii była śmierć Zygmunta II Augusta w 1572 roku. Król nie pozostawił legalnego następcy, co doprowadziło do bezprecedensowej sytuacji w historii Polski – wolnej elekcji. To właśnie wtedy zakończyła się epoka Jagiellonów, a Rzeczpospolita weszła w nowy etap swoich dziejów. Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
W sercu Polski stoją dziesiątki średniowiecznych warowni. To świetny pomysł na wiosenny weekend
Zamki na Mazowszu to propozycja kilku sprawdzonych tras weekendowych, które prowadzą przez historyczne warownie, pałace i romantyczne parki w okolicach Warszawy.
Spis treści: Zamek w Czersku – średniowieczna warownia nad Wisłą Zamek w Liwie – historia i muzeum w jednym miejscu Nieborów i Arkadia – pałac i romantyczny park Opinogóra, Guzów, Walewice – mniej oczywiste kierunki Mazowsze rzadko kojarzy się z zamkami, a jednak region oferuje zaskakująco dużo miejsc o bogatej historii. W przeciwieństwie do Dolnego Śląska nie znajdziemy tu dziesiątek monumentalnych twierdz, ale rozproszone po regionie warownie i rezydencje tworzą spójną propozycję krótkich wyjazdów. To właśnie na tej idei opiera się zestawienie tras – nie jako pełny katalog zabytków, lecz jako inspiracja do odkrywania mniej oczywistych miejsc. Warto jednak jasno zaznaczyć: nie wszystkie obiekty to klasyczne zamki. Część z nich to ruiny średniowiecznych warowni, inne to rezydencje magnackie lub pałace z późniejszych epok. Nasze zestawienie ma charakter inspiracyjny – pokazuje wybrane miejsca, a nie kompletną listę wszystkich zamków regionu. Zamek w Czersku – średniowieczna warownia nad Wisłą Jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów jest zamek w Czersku, dawna siedziba książąt mazowieckich i jeden z najważniejszych punktów obronnych regionu w średniowieczu. Warownia została wzniesiona na przełomie XIV i XV wieku z inicjatywy księcia Janusza I Starszego i pełniła funkcję zarówno twierdzy obronnej, jak i ośrodka administracyjnego Mazowsza. Jej strategiczne położenie nad dawnym nurtem Wisły nie było przypadkowe – rzeka stanowiła naturalną barierę oraz ważny szlak handlowy. To obiekt o wyraźnie średniowiecznym charakterze, jednak dziś należy pamiętać, że: jest to trwała ruina, a nie w pełni zachowany zamek został udostępniony do zwiedzania pełni funkcję miejsca wydarzeń i rekonstrukcji historycznych Zamek wyróżnia się charakterystycznym układem trzech wież, które do dziś dominują nad okolicą. Zachowane fragmenty murów obronnych pozwalają wyobrazić sobie dawną skalę założenia, choć jego pierwotna forma była znacznie bardziej rozbudowana. Warto zwrócić uwagę, że obiekt był wielokrotnie przebudowywany i stopniowo tracił znaczenie militarne. Po włączeniu Mazowsza do Korony jego rola zaczęła maleć, a w kolejnych wiekach zamek popadł w ruinę. Mimo to do dziś zachował czytelny układ przestrzenny, który pozwala odtworzyć jego funkcje obronne. Mimo zachowanego jedynie fragmentarycznie układu murów i wież, miejsce przyciąga niepowtarzalną atmosferą oraz widokiem na dolinę Wisły. Szczególnie wyraźnie widać stąd, jak ważne było jego położenie strategiczne. Dziś zamek w Czersku to nie tylko zabytek, ale również żywa przestrzeń turystyczna. Organizowane są tu turnieje rycerskie, inscenizacje historyczne oraz wydarzenia plenerowe, które przybliżają realia średniowiecza. To jeden z najlepszych przykładów na Mazowszu, gdzie wartość historyczna łączy się z walorami krajobrazowymi, a ruiny nie tracą swojego znaczenia – wręcz przeciwnie, pozwalają lepiej poczuć autentyczny charakter miejsca. Zamek w Liwie – historia i muzeum w jednym miejscu Kolejnym punktem na trasie jest zamek w Liwie, który powstał w XV wieku jako warownia obronna strzegąca granicy między Mazowszem a ziemiami należącymi do Korony. Jego fundatorem był również książę Janusz I Starszy, który rozbudowywał system obronny regionu. Zamek pełnił funkcję strażnicy granicznej oraz punktu kontrolującego szlaki handlowe, co miało duże znaczenie gospodarcze i militarne. W kolejnych stuleciach obiekt był niszczony i odbudowywany, m.in. podczas wojen szwedzkich. Ostatecznie utracił swoje znaczenie militarne i stopniowo popadał w ruinę, zanim podjęto próby jego częściowej rekonstrukcji. Obecnie obiekt: jest częściowo zrekonstruowany pełni funkcję muzeum regionalnego stanowi przestrzeń wydarzeń historycznych i edukacyjnych Na szczególną uwagę zasługuje zachowana wieża gotycka, która jest najstarszym i najbardziej autentycznym elementem założenia. To wokół niej odtworzono część zabudowy, dzięki czemu odwiedzający mogą lepiej wyobrazić sobie dawny układ zamku. W przeciwieństwie do Czerska nie mamy tu do czynienia wyłącznie z ruiną – to raczej połączenie rekonstrukcji i oryginalnej substancji zabytkowej, które tworzy bardziej „czytelną” przestrzeń dla zwiedzających. Zamek w Liwie znany jest także z lokalnych legend, w tym opowieści o Żółtej Damie, która według przekazów pojawia się w murach warowni. Tego typu historie dodatkowo wzmacniają turystyczny charakter miejsca i przyciągają odwiedzających. Dziś obiekt pełni rolę centrum kulturalnego, gdzie organizowane są turnieje rycerskie, lekcje muzealne i wydarzenia plenerowe. To przykład miejsca, w którym historia została przystosowana do współczesnej turystyki, bez całkowitego zatarcia jego autentycznego charakteru. Nieborów i Arkadia – pałac i romantyczny park Nie wszystkie punkty na trasie to zamki. Jednym z najważniejszych jest pałac w Nieborowie, związany z rodem Radziwiłłów. Ta atrakcja Mazowsza należy do najlepiej zachowanych rezydencji arystokratycznych w tej części Polski. Obiekt powstał w XVII wieku i był wielokrotnie modernizowany, zachowując przy tym klasyczną formę rezydencji barokowej. Przez lata pełnił funkcję reprezentacyjnej siedziby magnackiej, a jego wnętrza do dziś wyróżniają się autentycznym wyposażeniem i historycznym układem pomieszczeń. To miejsce wyróżnia się: bardzo dobrym stanem zachowania klasyczną architekturą rezydencjonalną bogatą historią właścicieli Szczególnie istotna jest rola rodu Radziwiłłów, którzy przez długi czas rozwijali to założenie, dbając zarówno o architekturę, jak i otaczający krajobraz. Dzięki temu pałac zachował spójny charakter historyczny, rzadko spotykany w tego typu obiektach. Tuż obok znajduje się park romantyczny Arkadia, założony pod koniec XVIII wieku jako starannie zaplanowana przestrzeń inspirowana ideą sentymentalizmu i natury. Nie jest to klasyczny park pałacowy – to raczej kompozycja krajobrazowa pełna symboliki, ruin stylizowanych na antyczne oraz malowniczych budowli, takich jak Świątynia Diany. Arkadia została zaprojektowana jako miejsce refleksji i kontemplacji, co odróżnia ją od bardziej formalnych ogrodów. Spacer po jej terenie to doświadczenie, w którym natura i architektura przenikają się w przemyślany sposób. Całość – pałac w Nieborowie i park w Arkadii – tworzy jedno z najbardziej kompletnych założeń tego typu w Polsce. To miejsce, gdzie architektura, historia i krajobraz tworzą spójną całość, a jednocześnie pokazują różne oblicza dawnej kultury rezydencjonalnej. Opinogóra, Guzów, Walewice – mniej oczywiste kierunki Artykuł wskazuje również mniej oczywiste lokalizacje, które często są pomijane w popularnych zestawieniach, choć mają istotne znaczenie dla historii i kultury regionu. Wśród nich znajdują się: Opinogóra – związana z postacią Zygmunta Krasińskiego, jednego z najważniejszych poetów polskiego romantyzmu. Znajduje się tu neogotycki pałacyk oraz rozległy park krajobrazowy, a cały kompleks pełni dziś funkcję muzeum biograficznego. To miejsce wyróżnia się nie tylko architekturą, ale też silnym kontekstem literackim i intelektualnym. Guzów – przykład rozwoju rezydencji w XIX wieku, związany z rodziną Sobańskich, która odegrała istotną rolę w życiu gospodarczym i towarzyskim epoki. Pałac w Guzowie reprezentuje architekturę inspirowaną francuskim renesansem, a jego historia pokazuje przemiany majątków ziemiańskich w czasach uprzemysłowienia. Walewice – miejsce o znaczeniu historycznym i kulturowym, znane przede wszystkim jako rezydencja związana z Marią Walewską, postacią związaną z Napoleonem Bonaparte. Pałac otoczony jest klasycystycznym założeniem parkowym i stanowi przykład harmonijnej architektury dworskiej wkomponowanej w krajobraz. Choć określanie ich jako „nieznane perełki” bywa przesadą, to faktem jest, że są one rzadziej wybierane przez turystów niż najbardziej rozpoznawalne atrakcje Mazowsza. To właśnie w takich miejscach najlepiej widać inną stronę regionu – mniej oczywistą, spokojniejszą i bardziej związaną z historią elit, kulturą i codziennością dawnych rezydencji. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Przez ponad sto lat kształtowały wyobrażenie o polskich królach. Czy Matejko wymyślił wizerunki władców
Poczet królów polskich Matejki to jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii polskiej sztuki, ale czy rzeczywiście pokazuje prawdziwe twarze władców? Prof. Bożena Czwojdrak wyjaśnia, na ile te wizerunki są zgodne z historią.
Spis treści: Nie było fotografii – były źródła pośrednie Co mówi współczesna nauka? Czy Matejko był świadkiem otwarć królewskich grobowców? Dziś wiemy więcej, jak wyglądali Jagiellonowie Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach „Poczet królów i książąt polskich” to seria rysunków stworzona przez Jana Matejkę w latach 1890–1892. Cykl ten przedstawia 44 polskich władców – królów i książąt – a także cztery postacie kobiece: księżne i królowe. Posłuchaj nowego odcinka wideopodcastu National Geographic Polska. Rozmówczynią Łukasza Załuskiego jest prof. Bożena Czwojdrak, historyczka i mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Nie było fotografii – były źródła pośrednie Matejko pracował w XIX wieku, przedstawiając postaci sięgające nawet wczesnego średniowiecza. Oczywiście nie dysponował żadnymi realistycznymi portretami większości władców. Dlatego opierał się na różnych typach źródeł: miniatury i iluminacje rękopisów – np. kroniki średniowieczne, gdzie pojawiały się schematyczne przedstawienia władców, monety i pieczęcie – szczególnie cenne, bo często powstawały za życia danego władcy, nagrobki i rzeźby – np. sarkofagi królewskie na Wawelu, wcześniejsze portrety (jeśli istniały) – zwłaszcza dla władców od XVI wieku wzwyż. W przypadku postaci takich jak Bolesław Chrobry czy Mieszko I, materiał ikonograficzny był bardzo skromny lub wręcz symboliczny. Matejko musiał więc uzupełniać luki własną wizją. Co mówi współczesna nauka? Współcześni historycy i archeolodzy są zgodni, że Jan Matejko z dużą starannością oddawał realia poszczególnych epok, szczególnie w zakresie ubioru oraz insygniów władzy – oczywiście w granicach wiedzy dostępnej w XIX wieku. Jednocześnie podkreśla się, że wygląd twarzy wielu przedstawionych władców ma charakter w dużej mierze hipotetyczny, zwłaszcza w przypadku postaci z najwcześniejszych okresów historycznych, dla których brak wiarygodnych źródeł ikonograficznych. Mimo tych ograniczeń dzieła Matejki mają ogromne znaczenie edukacyjne i kulturowe – to one w dużej mierze ukształtowały wyobrażenie Polaków o wyglądzie dawnych władców. Czy Matejko był świadkiem otwarć królewskich grobowców? Tak, choć uczestniczył tylko w otwarciu grobów dwojga polskich władców. – Jan Matejko był przy otwarciu grobowców Jadwigi Andegaweńskiej i Kazimierza Wielkiego. Można by więc podejrzewać, że tych dwoje królów Polski jest mniej więcej zbliżonych na wizerunkach malarza do ich faktycznych wyglądów – mówi prof. Bożena Czwojdrak i dodaje – Większości władców Matejko sobie po prostu wyobrażał. Badaczka epoki zwraca też uwagę, że w porównaniu z naszymi sąsiadami, na ziemiach Królestwa Polskiego nie powstawało wcale tak wiele wizerunków władców. Czesi w tym czasie malowali swoich królów i królowe na potęgę. – My mamy pecha, bo do nas praktycznie nie docierała z Zachodu kultura obrazu. Ja z zazdrością patrzę na moich kolegów historyków czeskich, którzy wydawali przy okazji rocznicy śmierci Karola Luksemburskiego wydawali albumy z wizerunkami swojego władcy. A my nawet nie wiemy, jak wyglądała Jadwiga Andegaweńska – mówi mediewistka w podcaście National Geographic Polska. Dziś wiemy więcej, jak wyglądali Jagiellonowie Dzięki projektowi National Geographic, którego celem była rekonstrukcja wizerunków władców z dynastii Jagiellonów, możemy przyjrzeć się obliczu królów i królowych z tej dynastii. Dynastia Jagiellonów przez niemal dwa stulecia wywierała decydujący wpływ na dzieje Polski, Litwy, Czech i Węgier, będąc okresem politycznej potęgi oraz rozkwitu kultury, często nazywanym złotym wiekiem. Znane nam z tradycji artystycznej wizerunki tych władców są jednak w dużej mierze efektem twórczej interpretacji. „Nowy Poczet Jagiellonów” podejmuje próbę odtworzenia ich wyglądu w oparciu o wiarygodne źródła historyczne, przywracając bardziej autentyczny obraz postaci, które odegrały kluczową rolę w historii regionu. Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Odwiedziłem jedną z najbardziej północnych stolic Europy. Nigdzie nie jadłem tak dobrej łososiowej
Nie ma w Europie drugiej stolicy, która jednocześnie tak wiele czerpałaby ze Wschodu, Zachodu i Północy – i gdzie narodowe temperamenty najchętniej studzi się i rozgrzewa w saunie.
Spis treści: Statystyczny Fin wypija 10 kilogramów kawy rocznie Łososiowa palce lizać Zimą woda w zatoce zmienia się w grubą warstwę lodu Biblioteka jako manifest, design jako codzienność Bardzo fiński wieczór Jak zorganizować podróż do Helsinek Wysiadam z pociągu na dworcu głównym w Helsinkach i przez chwilę stoję pod monumentalnym zegarem, który od ponad stu lat wyznacza rytm spotkań. Granitowa fasada projektu Eliela Saarinena jest surowa, niemal północna w wyrazie, a masywne kolumny, monumentalne rzeźby trzymające kule światła i geometryczny porządek jasno wskazują, że budynek powstał w pierwszej połowie XX wieku. Nie ma tu nadmiaru dekoracji. Jest funkcja, jest materiał, jest światło. To pierwsza lekcja Helsinek, którą nie raz jeszcze przerobię spacerując po stolicy Finlandii – forma wynika tu zarówno z historii, jak i z wyjątkowego sposobu, w jaki pada światło w tym kraju. Statystyczny Fin wypija 10 kilogramów kawy rocznie Dworzec znajduje się w samym centrum miasta. Wychodzę na zaśnieżoną aleję. Zimowe Helsinki sprawiają wrażenie, jakby okres bożonarodzeniowy nigdy się tu nie kończył. Północny mrok rozświetlają migające lampki i neony. Mijam znakomicie przystosowanych do życia w ciemności i mrozie Finów. Tu ktoś rozgrzewa się, robiąc niezliczoną liczbę pajacyków, tam przechadzają pracownicy biur w sportowych butach i studenci z kubkami kawy. Finlandia od lat utrzymuje się w światowej czołówce spożycia kawy na mieszkańca – statystycznie Fin wypija jej ponad 10 kilogramów rocznie. W praktyce oznacza to, że w Helsinkach przerwa na kawę jest niemal instytucją publiczną. Jako kawosz nie mogę sobie odmówić filiżanki. Wraz z moim fińskim towarzyszem Janne siadam w Café Noir (Pohjoisesplanadi 35). „W Helsinkach nie spodziewaj się kawy najwyższej światowej jakości. To, że pijemy dużo, nie znaczy, że dobrze. W fińskich kawiarniach najczęściej znajdziesz tanią kawę przelewową” – tłumaczy Janne, a ja po chwili przekonuję się, że taki system ma jednak swoje zalety – w cenie jest bowiem nieograniczona liczba dolewek. Łososiowa palce lizać Pokrzepiony trzema filiżankami ruszam na Plac Senacki. To geometryczne serce miasta. Po jednej stronie wznosi się helsińska Katedra – biała, klasycystyczna, z pięcioma zielonymi kopułami. Po przeciwnej – Pałac Rządu i gmach Uniwersytetu Helsińskiego. Wszystko zaprojektowane w pierwszej połowie XIX wieku dla rosyjskiego cara. I tu ważny kontekst: Helsinki stały się stolicą w 1812 roku decyzją Aleksandra I, który przeniósł ją z Turku, aby móc zarządzać Finlandią bliżej Petersburga. Miasto miało być wizytówką Wielkiego Księstwa Finlandii istniejącego w ramach Imperium Rosyjskiego. Na schodach katedry siedzą grupy młodych ludzi. Latem to naturalna trybuna do obserwowania miasta, zimą – punkt startowy dla saneczkarzy. A kto dorastał w latach 90. XX wieku pamięta kultowy kawałek „Sandstorm”, kręcony dokładnie w tym miejscu. W środku świątyni zaskakuje prostota: brak złoconych ikonostasów, brak nadmiaru obrazów. Luterańska powściągliwość. Idę w kierunku zatoki. Helsinki rozkładają się wachlarzem między wodą a granitowym podłożem. Tutejsze chodniki i nabrzeża zbudowano z tego samego różowawego kamienia, który wystaje z ziemi w postaci skał. To jedno z nielicznych europejskich miast, w którym geologia jest tak widoczna na każdym kroku. Kilka kroków dalej zaczyna się port. Na targu Kauppatori sprzedawcy oferują łososia w każdej postaci – marynowanego, wędzonego, w zupie lohikeitto. W chłodny lutowy dzień łososiowa wydaje się znakomitym pomysłem. W smaku trochę przypomina naszą jarzynową – lekko kremowa z dużą ilością kopru i pietruszki. Na tym portowym targu można dostać więcej skarbów fińskiej kuchni. Pod namiotami leżą borówki, kurki i chleb żytni. Finlandia ma ponad 180 tysięcy jezior i niemal 75 proc. powierzchni kraju pokrywają lasy. To nie są dane z broszury turystycznej – to absolutny fundament tutejszej kuchni. Zimą woda w zatoce zmienia się w grubą warstwę lodu Z przystani odpływa prom do Suomenlinna. Rejs trwa kilkanaście minut. Twierdza powstała w XVIII wieku, gdy Finlandia należała jeszcze do Szwecji. Miała chronić przed ekspansją Rosji. Ironia historii sprawiła, że w 1808 roku poddała się właśnie Rosjanom niemal bez walki. Dziś Suomenlinna to dzielnica z około 800 mieszkańcami, wpisana na listę UNESCO. Są tu bastiony, suche doki, magazyny prochu i drewniane domy w pastelowych kolorach. Spaceruję wzdłuż murów, z których widać archipelag. Helsinki składają się z ponad 300 wysp. Woda nie jest tu dodatkiem do miasta – jest jego strukturą. Zimą zamienia się w grubą warstwę lodu. W jednej z dawnych kazamat (rodzaj ceglanych schronów) działa browar. W innej – szkoła artystyczna. Twierdza, która miała odstraszać wroga, stała się przestrzenią codzienności. Dzieci jadą na rowerach do szkoły, turyści rozkładają koce na trawie, a prom kursuje tu jak miejski autobus. Skoro jestem już nad brzegiem Zatoki Fińskiej, nie mogę sobie odmówić wizyty w tradycyjnej fińskiej saunie. Nie da się zrozumieć Helsinek bez sauny. W całej Finlandii jest ich około trzech milionów – niemal jedna na dwóch mieszkańców. W mieście działają zarówno prywatne sauny w blokach, jak i publiczne łaźnie nad wodą. Są dosłownie wszędzie. Jedną z najbardziej znanych jest Löyly (Hernesaarenranta 4) – nowoczesny kompleks z drewnianą elewacją, który stał się ikoną współczesnej architektury. Kilkaset metrów dalej działa Allas Sea Pool – baseny z podgrzewaną wodą i bezpośrednim zejściem do Bałtyku. Zimą kąpiel w przeręblu nie jest ekstrawagancją, lecz elementem fińskiego stylu życia. Kiedy ja jestem opatulony w trzy warstwy ubrań, niezłomni Finowie kursują w kąpielówkach między gorącą sauną, a lodowatym przeręblem. W saunie nie rozmawia się głośno o polityce ani biznesie. To przestrzeń równości. W przeszłości to właśnie tam podejmowano decyzje, zawierano umowy, a nawet przyjmowano porody. Temperatura sięga 80–100 stopni, a wilgotność zależy od ilości wody wylanej na rozgrzane kamienie. Rytuał jest prosty: nagrzewanie, chłodzenie, powtórzenie. Biblioteka jako manifest, design jako codzienność Wracam do centrum i kieruję się w stronę nowoczesnej bryły z drewna i szkła. To Oodi (po polsku po prostu – oda) – biblioteka otwarta w 2018 roku, naprzeciwko gmachu parlamentu. Powstała z okazji 100-lecia niepodległości Finlandii i jest doskonałym przykładem pragmatycznego podejścia do życia Finów. Zamiast stawiać kolejny pomnik, zbudowali sobie praktyczną przestrzeń publiczną. Lokalizacja w samym sercu miasta też nie jest przypadkowa. Oodi jest „salonem obywatelskim”, miejscem spotkań, pracy i debat. Na parterze – kino i przestrzeń wystawowa. Piętro wyżej – drukarki 3D, studia nagrań, sale prób, a nawet publicznie dostępne maszyny do szycia. Dopiero na najwyższym poziomie zaczynają się regały z książkami. Biblioteka jest tu bardziej centrum usług publicznych niż magazynem literatury. Korzystanie z niej jest bezpłatne, podobnie jak edukacja na wszystkich poziomach. Finlandia od lat znajduje się w czołówce rankingów jakości edukacji i przejrzystości życia publicznego. Jednym z najciekawszych przykładów są tzw. fińskie baby boxy, o których pisaliśmy już w naszym serwisie. W Helsinkach widać to w detalach: dostępności przestrzeni, braku bramek i kontroli przy wejściach, zaufaniu. W tramwajach często nie ma kontrolerów. System działa, bo większość płaci. W Muzeum Designu (Korkeavuorenkatu 23) oglądam projekty Alvara Aalto – architekta, który potrafił łączyć modernizm z organiczną linią. To w jego pracach tak wyraźnie odbija się fińskie światło. Zarówno to z północy, skąpe i czasem przebijane spektakularnymi pokazami zorz polarnych na niebie, jak i letnie, nieskończone. Budynki i meble Aalto są obecne w całym mieście. Helsinki to w pewnym sensie katalog fińskiej myśli projektowej XX wieku. Helsinki w 2012 roku były Światową Stolicą Designu. Nie chodzi jednak o festiwalowy slogan. Wystarczy wejść do modernistycznej dzielnicy Punavuori czy na ulicę Esplanadi, by zobaczyć, jak projektowanie przenika codzienność – od mebli po przystanki tramwajowe. Marki takie jak Marimekko czy Iittala powstały z myślą o funkcjonalności i trwałości. Fiński design rzadko epatuje ozdobnością. Ma służyć przez dekady, nie przez sezon. Bardzo fiński wieczór Wieczorem wracam nad wodę. W lutym słońce znika szybko, jakby ktoś jednym ruchem zgasił światło nad Zatoką Fińską. Nie ma długiego, miękkiego zmierzchu – jest krótka chwila różu nad linią horyzontu i zaraz potem – oczywiście! – granat. Cisza w europejskiej stolicy to coś uderzającego. Słychać chrzęst śniegu pod butami i metaliczny dźwięk lin uderzających o maszt. I to wszystko. Temperatura spada kilka stopni poniżej zera, wiatr od morza potęguje chłód, a dzień – choć już wyraźnie dłuższy niż w grudniu – wciąż trwa zaledwie kilka godzin. Zimą Helsinki nie próbują nikogo uwodzić. Nie mają iluminowanych bulwarów ani karnawałowego rozmachu. Siłą miasta jest konsekwencja – w urbanistyce, edukacji, projektowaniu. Tramwaje kursują punktualnie mimo śniegu, prom do Suomenlinny przecina lód, biblioteka tętni cichą obecnością, a sauna rozgrzewa się do stu stopni, jakby była najpewniejszą odpowiedzią na północny mróz. Jak zorganizować podróż do Helsinek Jak dotrzeć do Helsinek Do Helsinek można dolecieć bezpośrednio z Warszawy, Krakowa i Gdańska. Najwięcej połączeń oferuje Finnair – narodowy przewoźnik Finlandii, który kilka razy dziennie lata do swojego głównego hubu na lotnisku Helsinki-Vantaa. Linie słyną z wysokiej punktualności, nowoczesnej floty oraz skandynawskiego standardu obsługi, dzięki czemu podróż jest komfortowa nawet na krótkiej trasie. Pasażerowie mogą liczyć m.in. na wygodne przesiadki w Helsinkach, przejrzysty system rezerwacji i dobre skomunikowanie z dalszymi lotami do Skandynawii i Azji. Lot z Warszawy trwa ok. 1 godz. 40 min, co sprawia, że Helsinki są jednym z najszybciej dostępnych kierunków w północnej Europie. Alternatywnie można wybrać rejsy PLL LOT (z Warszawy) lub połączenia z przesiadką w jednym z portów Europy Zachodniej. Z lotniska Helsinki-Vantaa do centrum najwygodniej dojechać pociągiem (linie I i P) – podróż trwa ok. 30 min. Bilet w strefie ABC kosztuje ok. 4,10 euro. Dostępne są także autobusy oraz taksówki (ok. 35–45 euro do centrum). Jak się poruszać po Helsinkach Transport publiczny w Helsinkach jest zintegrowany w ramach systemu HSL (Helsinki Region Transport). Metro, tramwaje, autobusy i pociągi podmiejskie działają w jednym systemie biletowym. Warto ściągnąć aplikację HSL, za pomocą której łatwo kupować bilety. Bilet jednorazowy w granicach centrum (strefa AB) kosztuje ok. 3,10 euro. Lotnisko Helsinki-Vantaa to główny węzeł przesiadkowy Finnair, który łączy Europę z Azją i Ameryką Północną. Linie słyną z punktualności oraz krótkich czasów transferowych – to jeden z najlepiej zorganizowanych portów przesiadkowych w tej części Europy. W centrum miasta wiele tras można pokonać pieszo, a latem popularne są rowery miejskie. Gdzie nocować w Helsinkach Hotel Kämp (Pohjoisesplanadi 29) – historyczny, pięciogwiazdkowy hotel przy Esplanadi. Ceny od ok. 250 euro za noc. Scandic Grand Central Helsinki – nowoczesny hotel w budynku dawnej poczty, tuż obok dworca głównego. Pokoje od ok. 140–180 euro. Oodi Hostel / The Yard Hostel – opcja budżetowa w ścisłym centrum, łóżka w pokojach wieloosobowych od ok. 35–45 euro. Co i gdzie zjeść w Helsinkach Old Market Hall (Vanha Kauppahalli) – zabytkowa hala targowa z 1889 r. przy porcie. Warto spróbować zupy z łososia (lohikeitto) i kanapek ze śledziem. Ravintola Savotta – tradycyjna kuchnia fińska w sąsiedztwie Placu Senackiego. W menu m.in. renifer i ryby z północnych jezior. Löyly – restauracja i sauna nad Bałtykiem, nowoczesna interpretacja fińskiej kuchni sezonowej. Warto jeszcze warto wiedzieć przed podróżą do Helsinek Helsinki Card zapewnia darmowy transport miejski oraz wstęp do wielu muzeów i atrakcji. Prom na twierdzę Suomenlinna kursuje przez cały rok – także zimą, gdy zatoka częściowo zamarza. W Finlandii napiwki nie są obowiązkowe – rachunek zazwyczaj obejmuje opłatę serwisową. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Alpejski region, w którym słychać dwa języki. Włoski temperament spotyka się tu z tyrolską tradycją
Południowy Tyrol to region, gdzie alpejski krajobraz, włosko-austriacka kultura i bogata oferta aktywnego wypoczynku łączą się w wyjątkowe doświadczenie podróżnicze. Poznaj najważniejsze ośrodki narciarskie, atrakcje i tradycje tego niezwykłego zakątka Europy.
Spis treści: Południowy Tyrol – najważniejsze ośrodki narciarskie i ich oferta Południowy Tyrol poza nartami – atrakcje i tradycje przez cały rok Praktyczne wskazówki dla podróżujących do Południowego Tyrolu Południowy Tyrol to region w północnej części Włoch, w którym harmonijnie przenikają się dwa światy: alpejska tradycja oraz włoska lekkość i styl. Miejsce to wyróżnia się nie tylko wyjątkowymi krajobrazami – od monumentalnych Dolomitów, przez zielone doliny po malownicze miasteczka – ale także różnorodnością oferty turystycznej. Latem zachęca do pieszych wędrówek i rowerowych wypraw pośród gór, zimą zaś przyciąga nowoczesnymi ośrodkami narciarskimi i bogatym życiem après ski. Południowy Tyrol oferuje niezłą jakość infrastruktury, szeroki wybór noclegów, wellness i bogactwo wydarzeń kulturalnych, co czyni go jednym z najbardziej uniwersalnych kierunków podróżniczych w Alpach. Południowy Tyrol – najważniejsze ośrodki narciarskie i ich oferta Alta Badia – trasy, kuchnia i après ski Alta Badia uznawana jest za jeden z najpiękniejszych ośrodków narciarskich Dolomitów. Dysponuje ponad 130 km świetnie przygotowanych tras o zróżnicowanym poziomie trudności oraz słynnym stokiem Gran Risa, na którym regularnie rozgrywane są zawody Pucharu Świata. Ośrodek oferuje zarówno łagodne, rodzinne stoki, jak i wyzwania dla zaawansowanych narciarzy. Kuchnia regionu wyróżnia się autentycznością i innowacyjnością – w górskich schroniskach organizowane są cykliczne wydarzenia, takie jak A Taste for Skiing, podczas których można spróbować potraw przygotowanych przez wyróżnianych szefów kuchni. Alta Badia słynie również z klimatycznego après ski – szczególną popularnością cieszy się Club Moritzino z muzyką na żywo oraz panoramicznymi widokami na Dolomity. Poza nartami, region oferuje 74 km szlaków pieszych, 30 km tras biegowych i dwa tory saneczkowe. To sprawia, że jest doskonałą bazą także dla miłośników zimowych wędrówek czy rodzinnych rozrywek poza stokiem. Seiser Alm/Alpe di Susi – rodzinny raj na największej górskiej łące Europy Seiser Alm (Alpe di Siusi) to największa wysokogórska hala w Europie, znana z panoramicznych widoków i łagodnych tras narciarskich idealnych dla rodzin z dziećmi oraz osób początkujących. Połączona jest z Val Gardena, tworząc jeden z największych regionów narciarskich Południowego Tyrolu z ponad 180 km tras. Na miejscu znajduje się także 50 km szlaków pieszych, 80 km tras do narciarstwa biegowego i kilka torów saneczkowych. Co roku organizowany jest tu festiwal Swing on Snow, podczas którego muzyka na żywo rozbrzmiewa w górskich schroniskach – wydarzenie to od 20 lat podkreśla unikatowy charakter regionu. Kronplatz/Plan de Corones – aktywności sportowe i alpejska kultura Kronplatz (Plan de Corones) to ośrodek, który oferuje ponad 120 km tras narciarskich, nowoczesne gondole i snowparki dla entuzjastów freestyle’u. Znajdują się tu również liczne trasy dla początkujących, jak i możliwość uprawiania freeride’u. Kronplatz słynie z bogatego życia après ski oraz wyjątkowych atrakcji kulturalnych – na szczycie góry znajdują się dwa renomowane muzea: Lumen (poświęcone fotografii górskiej) oraz MMM Corones, stworzone przez słynnego alpinistę Reinholda Messnera. Wyjątkowym wydarzeniem jest Speck & Wine Emotion, gdzie można degustować regionalne specjały i lokalne wina. Dla szukających adrenaliny przewidziano możliwość lotu paralotnią zimą czy udział w polskim tygodniu Ski Beats. Południowy Tyrol poza nartami – atrakcje i tradycje przez cały rok Bolzano i Merano – miasta z klimatem i historią Stolica regionu – miasto Bolzano – to miejsce spotkania kultur włoskiej i austriackiej. Warto zwiedzić Muzeum Archeologiczne Południowego Tyrolu z niezwykłą mumią Ötziego oraz przespacerować się po klimatycznym starym mieście. Bolzano słynie również z tradycyjnych jarmarków bożonarodzeniowych oraz bogatej oferty kulturalnej. Merano zachwyca łagodnym klimatem, rozległymi ogrodami botanicznymi oraz renomowanymi termami – doskonałymi na relaks po aktywnym dniu w górach. Miasto znane jest z festiwalu winogron i szerokiej oferty wellness. Festiwale, wellness i kulinarne odkrycia regionu Południowy Tyrol to miejsce o bogatej tradycji festiwalowej. Przez cały rok odbywają się tu wydarzenia muzyczne (m.in. Swing on Snow), święta wina, lokalne festyny oraz słynne jarmarki świąteczne. Region słynie z wysokiego poziomu wellness – liczne hotele i pensjonaty oferują nowoczesne spa, zabiegi relaksacyjne i dostęp do term. Kuchnia południowotyrolska łączy tradycje alpejskie i włoskie. Wśród lokalnych specjałów warto wymienić speck (wędzoną szynkę), knedle, zupę jęczmienną, ravioli z ricottą oraz słynny strudel jabłkowy. Wiele restauracji i schronisk oferuje dania przygotowywane zgodnie z wielopokoleniową tradycją. Szlaki piesze, saneczkowe i lodowcowe przygody Region oferuje setki kilometrów szlaków pieszych prowadzących przez Dolomity i zielone doliny. Popularnością cieszą się wycieczki na rakietach śnieżnych oraz narciarstwo biegowe, zwłaszcza w takich miejscach jak Eggental czy Schnalstal/Val Senales, gdzie sezon trwa nawet do późnej wiosny. Na miłośników mocniejszych wrażeń czekają również trasy saneczkowe oraz możliwość zwiedzania lodowca czy wypraw z przewodnikiem do naturalnej jaskini lodowej. Według badania „Tourism development in the Dolomites” przeprowadzonego przez Università di Trento, zróżnicowana infrastruktura turystyczna Południowego Tyrolu znacząco przyczynia się do wydłużenia sezonu i wzrostu liczby odwiedzających region poza sezonem narciarskim. Praktyczne wskazówki dla podróżujących do Południowego Tyrolu Język, transport i infrastruktura turystyczna Południowy Tyrol jest regionem trójjęzycznym – mieszkańcy posługują się niemieckim, włoskim oraz ladyńskim. Komunikacja publiczna jest świetnie rozwinięta, region posiada dobrze skomunikowaną sieć pociągów i autobusów, a także liczne połączenia z głównymi lotniskami Włoch i Austrii. Infrastruktura noclegowa obejmuje zarówno luksusowe hotele wellness, rodzinne pensjonaty, jak i schroniska górskie, często o wysokim standardzie. Kiedy jechać i jak zaplanować aktywny urlop Największy ruch turystyczny przypada na sezon narciarski (grudzień–kwiecień) oraz letnie miesiące (czerwiec–wrzesień), kiedy region zamienia się w raj dla miłośników górskich wypraw i rowerowych tras. Dzięki rozbudowanej bazie atrakcji i wydarzeń, Południowy Tyrol można odwiedzać przez cały rok, a różnorodność ośrodków pozwala dopasować wyjazd do własnych potrzeb – zarówno na dłuższy urlop, jak i spontaniczny, krótki wyjazd. Źródło: idm-suedtirol.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
To jeden z najbardziej zielonych regionów w Polsce. Znakomity kierunek na wiosenny weekend
Lubuskie należy do najmniej oczywistych regionów turystycznych Polski, a jednocześnie skrywa zaskakująco wiele atrakcji: dziką przyrodę parków narodowych, unikatowe geoparki, zabytkowe pałace oraz winnice. Region słynie z ogromnej liczby lasów i jezior, ale też z niezwykłych historii związanych z dawnymi fortyfikacjami czy architekturą sakralną. Jeśli zastanawiasz się, co zobaczyć w Lubuskiem, ten przewodnik pokaże miejsca, które najlepiej oddają charakter tej części Polski.
Spis treści: Park Narodowy „Ujście Warty” – raj dla miłośników ptaków Park Mużakowski – polsko-niemieckie arcydzieło ogrodowe UNESCO Geopark Łuk Mużakowa – niezwykła historia zapisania w krajobrazie Szlak Kościołów Drewnianych Regionu Kozła Lubuski Szlak Wina i Miodu – powrót do winiarskich tradycji Jezioro Sławskie – największe jezioro regionu Międzyrzecki Rejon Umocniony – jeden z największych systemów bunkrów w Europie Zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu Bulwar Nadwarciański w Gorzowie Wielkopolskim Park Miłości im. Michaliny Wisłockiej w Lubniewicach Łagów Lubuski – perła między jeziorami Położone przy granicy z Niemcami województwo lubuskie jest jednym z najbardziej zielonych regionów kraju. Lasy zajmują tu niemal połowę powierzchni, a krajobraz tworzą jeziora, rzeki, wzgórza morenowe i rozległe doliny rzeczne. Dzięki temu region przyciąga zarówno miłośników natury, jak i osoby zainteresowane historią oraz turystyką kulturową. Na mapie atrakcji znajdują się tu m.in. Park Narodowy „Ujście Warty”, transgraniczny Park Mużakowski wpisany na listę UNESCO, Międzyrzecki Rejon Umocniony czy liczne winnice. W ostatnich latach Lubuskie coraz mocniej zaznacza swoją obecność na turystycznej mapie Polski. Park Narodowy „Ujście Warty” – raj dla miłośników ptaków Jednym z najcenniejszych przyrodniczo miejsc w regionie jest Park Narodowy „Ujście Warty”, utworzony w 2001 roku. Obejmuje on rozległe tereny ujścia Warty do Odry oraz system rozlewisk, łąk i starorzeczy. Park zajmuje około 8 tysięcy hektarów i jest uznawany za jeden z najważniejszych obszarów ptasich w Europie. Obserwowano tu ponad 270 gatunków ptaków, a w okresie migracji pojawiają się setki tysięcy osobników. Największą atrakcją są: ptasie migracje jesienne i wiosenne, rozległe mokradła i rozlewiska, specjalne wieże obserwacyjne dla birdwatcherów. Dzięki naturalnemu charakterowi doliny Warty park zachował krajobraz przypominający dawne rozlewiska wielkich europejskich rzek. Park Mużakowski – polsko-niemieckie arcydzieło ogrodowe UNESCO Na pograniczu Polski i Niemiec znajduje się Park Mużakowski, jeden z najpiękniejszych parków krajobrazowych Europy. Jego twórcą był XIX-wieczny arystokrata Hermann von Pückler-Muskau, który zaprojektował ogromne założenie ogrodowe o powierzchni ponad 700 hektarów. Park został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2004 roku. Cechą charakterystyczną tego miejsca jest krajobrazowa kompozycja złożona z: szerokich łąk i polan, krętych alei spacerowych, mostów nad Nysą Łużycką, historycznych budowli parkowych. Dziś Park Mużakowski jest jednym z najważniejszych punktów turystycznych regionu i przykładem transgranicznej współpracy w ochronie dziedzictwa kulturowego. Geopark Łuk Mużakowa – niezwykła historia zapisania w krajobrazie W pobliżu Parku Mużakowskiego znajduje się także Geopark Łuk Mużakowa, unikatowy obszar geologiczny powstały w wyniku działania lodowca. Jego charakterystyczny półkolisty kształt widoczny jest nawet na zdjęciach satelitarnych. Na terenie geoparku znajdują się: kolorowe jeziorka pokopalniane, ślady dawnych kopalni węgla brunatnego, ścieżki edukacyjne pokazujące procesy geologiczne. Eksploatacja złóż węgla trwała tu do 1973 roku, a późniejsza rekultywacja doprowadziła do powstania niezwykle malowniczego krajobrazu. Szlak Kościołów Drewnianych Regionu Kozła W południowo-wschodniej części województwa znajduje się Szlak Kościołów Drewnianych Regionu Kozła. Trasa o długości około 23 kilometrów łączy trzy wyjątkowe świątynie: kościół w Klępsku, kościół w Chlastawie, kościół w Kosieczynie. Budowle te są cennymi przykładami drewnianej architektury sakralnej z XVI i XVII wieku. Ich wnętrza zdobią polichromie przedstawiające sceny biblijne, ornamenty roślinne i symbole religijne. Szczególnie znany jest kościół w Klępsku, którego dekoracje malarskie tworzą jeden z najlepiej zachowanych zespołów malowideł protestanckich w Polsce. Lubuski Szlak Wina i Miodu – powrót do winiarskich tradycji Lubuskie jest dziś jednym z najważniejszych regionów winiarskich w Polsce. Tradycje produkcji wina sięgają tu średniowiecza, a współczesny rozwój branży przyspieszył po utworzeniu Lubuskiego Szlaku Wina i Miodu w 2007 roku. Na szlaku znajduje się kilkadziesiąt miejsc związanych z lokalną produkcją: winnice, pasieki, gospodarstwa agroturystyczne, restauracje serwujące regionalne produkty. Coraz większą popularnością cieszą się także wydarzenia takie jak Winobranie w Zielonej Górze, które jest jednym z największych festiwali winiarskich w Polsce. Jezioro Sławskie – największe jezioro regionu Jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc wypoczynkowych jest Jezioro Sławskie, największe jezioro województwa lubuskiego. Jezioro ma powierzchnię ponad 800 hektarów i oferuje: szerokie plaże i kąpieliska, mariny dla żeglarzy, trasy dla kajakarzy i rowerzystów. Miejscowość Sława zyskała dzięki temu miano „lubuskiej riwiery”, przyciągając turystów z całej Polski. Międzyrzecki Rejon Umocniony – jeden z największych systemów bunkrów w Europie Jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji historycznych regionu jest Międzyrzecki Rejon Umocniony (MRU). To ogromny system fortyfikacji zbudowany przez III Rzeszę w latach 30. XX wieku. Kompleks obejmuje: ponad 100 bunkrów, sieć podziemnych tuneli o długości kilkudziesięciu kilometrów, systemy transportowe i techniczne. Obecnie część obiektów udostępniono do zwiedzania, a podziemia stały się również zimowiskiem dla tysięcy nietoperzy, co nadaje temu miejscu dodatkowe znaczenie przyrodnicze. Zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu Wśród najważniejszych zabytków regionu znajduje się zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu, jeden z największych kompleksów rezydencjonalnych w zachodniej Polsce. Barokowy pałac otacza rozległy park krajobrazowy z: starymi alejami drzew, mostami i kanałami wodnymi, historycznymi pawilonami. W ostatnich latach miejsce to zyskało dodatkowy rozgłos jako jedna z najciekawszych atrakcji turystycznych regionu, przyciągając coraz większą liczbę odwiedzających. Bulwar Nadwarciański w Gorzowie Wielkopolskim W Gorzowie Wielkopolskim warto odwiedzić Bulwar Nadwarciański, czyli nowoczesną przestrzeń rekreacyjną nad rzeką Wartą. To popularne miejsce: spacerów i jazdy na rowerze, wydarzeń kulturalnych, spotkań mieszkańców i turystów. Bulwar pokazuje, jak miasta regionu starają się wykorzystywać potencjał rzek i nadrzecznych krajobrazów. Park Miłości im. Michaliny Wisłockiej w Lubniewicach W niewielkich Lubniewicach znajduje się niezwykłe miejsce – Park Miłości im. Michaliny Wisłockiej. Inspiracją do jego powstania była postać słynnej lekarki i autorki książki „Sztuka kochania”. Park nad jeziorem Lubiąż oferuje: romantyczne alejki spacerowe, instalacje artystyczne, miejsca odpoczynku z widokiem na wodę. To jedna z najbardziej oryginalnych atrakcji turystycznych Lubuskiego. Łagów Lubuski – perła między jeziorami Jednym z najbardziej malowniczych miasteczek regionu jest Łagów Lubuski, położony pomiędzy dwoma jeziorami: Trześniowskim i Łagowskim. Nad miejscowością góruje średniowieczny zamek joannitów, a okolicę otacza Łagowski Park Krajobrazowy. Dzięki temu miejsce to stało się popularnym kierunkiem weekendowych wyjazdów. Źródło: National Geographic Traveler, atrakcjelubuskie.pl Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Internet w samolotach LOT. Wi-Fi trafi na pokłady pierwszych samolotów
Polskie Linie Lotnicze LOT wdrożyły usługę Wi-Fi na pokładzie pierwszego Boeinga 787 Dreamliner . Do końca kwietnia internet pojawi się w kolejnych dwóch samolotach dalekodystansowej floty. Nowość pozwoli pasażerom być online przez cały lot – na trasach długodystansowych!
Dobra wiadomość dla pasażerów Polskich Linii Lotniczych LOT. Od teraz podróżujący na pokładzie pierwszego Boeinga 787 Dreamliner mogą korzystać z usługi Wi-Fi przez cały lot. To długo wyczekiwana odpowiedź na potrzeby pasażerów – zarówno tych udających się w podróż służbową, jak i osób lecących na wakacje czy odwiedzających rodzinę. Zapowiedź wprowadzenia internetu na pokładach samolotów LOT po raz pierwszy pojawiła się dwa lata temu. Nowoczesna technologia została dostarczona przez firmę Viasat, która zainstalowała system Viasat Amara na pokładzie samolotu. Już do końca kwietnia internet pojawi się także w kolejnych dwóch Dreamlinerach należących do dalekodystansowej floty PLL LOT. Nowe możliwości na trasach długodystansowych – internet dostępny dla każdego Internet na pokładzie PLL LOT otwiera całkowicie nowe możliwości. Teraz pasażerowie mogą pozostać w stałym kontakcie z bliskimi, korzystać z komunikatorów, pracować zdalnie, a nawet oglądać filmy i seriale online podczas lotu. LOT przygotował dwa zróżnicowane pakiety: Pakiet Chat, umożliwiający komunikację tekstową za 7 USD, Pakiet Streaming, pozwalający na pełne przeglądanie stron internetowych, streaming i pracę online w cenie 29 USD. To rozwiązanie sprawia, że każdy może wybrać zakres usług dopasowany do własnych potrzeb – zarówno jeśli zależy mu jedynie na podstawowej łączności, jak i wtedy, gdy chce aktywnie korzystać z internetu podczas długiego rejsu. Kto skorzysta z darmowego Wi-Fi? Świetna oferta dla klasy biznes Szczególnie korzystne są informacje dla pasażerów podróżujących w klasie biznes. Dla nich dostęp do internetu na pokładzie PLL LOT jest zupełnie bezpłatny. Również osoby posiadające określone statusy w programie Miles & More (u wybranych linii partnerskich) mogą korzystać z internetu za darmo – niezależnie od klasy podróży. To ukłon w stronę lojalnych klientów i osób, które szczególnie cenią sobie komfort i łączność podczas lotu. Elastyczność tej oferty sprawia, że coraz więcej pasażerów będzie mogło doświadczyć pełnej swobody i wygody podczas podróży na dalekich trasach. Rewolucja w powietrzu: odpowiedź na realne potrzeby podróżnych PLL LOT przyznaje wprost: internet na długich trasach to już nie luksus, lecz standard oczekiwany przez podróżnych. Izabela Leszczyńska, Dyrektor Biura Rozwoju Produktu i Customer Experience PLL LOT podkreśla, że wdrożenie Wi-Fi to naturalny etap rozwoju produktu i odpowiedź na oczekiwania klientów. Technologia Viasat Amara, wybrana ze względu na stabilność i jakość, gwarantuje dostęp do sieci na całym świecie, niezależnie od miejsca przelotu. Dzięki temu pasażerowie PLL LOT mogą być online od startu aż do lądowania, bez zakłóceń. Internet w Dreamlinerach pozwala nie tylko na produktywną pracę, ale także na relaks i rozrywkę. Nowa era polskich podróży lotniczych – co dalej? Don Buchman, prezes Viasat Aviation, nie kryje dumy ze współpracy z PLL LOT. Podkreśla, że zapewnienie szybkiego, stabilnego i globalnego internetu w samolotach Dreamliner to przełomowy krok na rynku lotniczym Europy Środkowej. Wybór Viasat Amara przez polskiego przewoźnika to jasny sygnał dla pasażerów: LOT podąża za najnowszymi światowymi trendami i dąży do zagwarantowania najlepszych doświadczeń podróżnych. Firma Viasat buduje globalną sieć satelitarną, dzięki której pasażerowie mogą być w stałym kontakcie z całym światem, niezależnie od miejsca podróży. Jak skorzystać z Wi-Fi podczas lotu? Instrukcja i szczegóły oferty Wszyscy pasażerowie Dreamlinerów PLL LOT mogą wykupić wybrany pakiet Wi-Fi bezpośrednio na pokładzie samolotu. Po połączeniu z siecią Wi-Fi na urządzeniu mobilnym, należy wybrać interesujący pakiet i uiścić opłatę zgodnie z cennikiem. Informacje o dostępności internetu oraz szczegółach oferty znajdują się na oficjalnej stronie PLL LOT. Warto podkreślić, że wdrażanie internetu będzie przebiegać sukcesywnie – do końca kwietnia dostęp uzyskają kolejne dwa samoloty. Docelowo cała dalekodystansowa flota Dreamlinerów zostanie wyposażona w system Wi-Fi. Źródło: Lot.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Bawaria pełna kontrastów: 4 pomysły na dzień poza Monachium
Bawaria zachwyca nie tylko Monachium. Wystarczy wsiąść do pociągu, by w ciągu kilku godzin znaleźć się w miejscu, które wygląda jak z baśni: pod alpejskim szczytem, nad krystalicznym jeziorem albo w średniowiecznym mieście o burzliwej historii. Oto cztery pomysły na jednodniową wycieczkę z Monachium, które pozwolą odkryć najpiękniejsze krajobrazy i najciekawsze miejsca południowych Niemiec.
Spis treści: Zamek Neuschwanstein – bajkowa wizja króla Ludwika II Lindau – wyspa na Jeziorze Bodeńskim Norymberga – miasto historii i pamięci Jezioro Königssee – alpejska cisza w Parku Narodowym Berchtesgaden Jak podróżować po Bawarii – Bayern Ticket Choć Monachium jest sercem Bawarii, to właśnie podróże poza stolicę regionu pozwalają odkryć jego prawdziwą różnorodność. W promieniu zaledwie kilkudziesięciu lub kilkuset kilometrów można zobaczyć bajkowe zamki, alpejskie jeziora, średniowieczne miasta i miejsca ważne dla historii Europy. Dzięki dobrze rozwiniętej sieci kolei regionalnej wiele z tych miejsc można odwiedzić podczas jednodniowej wycieczki, wracając wieczorem do Monachium. To sprawia, że Bawaria jest jednym z najbardziej atrakcyjnych regionów Europy dla osób, które chcą połączyć miejskie zwiedzanie z odkrywaniem natury i historii. Zamek Neuschwanstein – bajkowa wizja króla Ludwika II Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Niemiec jest zamek Neuschwanstein, położony w Alpach Bawarskich w pobliżu miejscowości Füssen, około 120 kilometrów od Monachium. Jego strzeliste wieże i romantyczna sylwetka sprawiają wrażenie, jakby został przeniesiony wprost z baśni. Budowę zamku rozpoczęto w 1869 roku na polecenie króla Ludwika II Bawarskiego, władcy znanego z zamiłowania do sztuki, muzyki i romantycznej architektury. Neuschwanstein miał być prywatną rezydencją monarchy i hołdem dla twórczości Richarda Wagnera, którego Ludwik II był wielkim mecenasem. Choć zamek nigdy nie został w pełni ukończony, szybko stał się jedną z największych atrakcji turystycznych Europy. Co roku odwiedza go ponad 1,3 miliona turystów, którzy przyjeżdżają tu z całego świata. Inspiracja dla Disneya Neuschwanstein jest powszechnie uznawany za inspirację dla zamku Śpiącej Królewny w Disneylandzie. Walt Disney odwiedził Bawarię w latach 50., a charakterystyczna sylwetka zamku stała się wzorem dla baśniowej architektury parków rozrywki. Najlepszy widok na budowlę rozciąga się z mostu Marienbrücke, zawieszonego nad wąwozem rzeki Pöllat. To właśnie stąd powstają najbardziej znane zdjęcia zamku. Lindau – wyspa na Jeziorze Bodeńskim Na południowo-zachodnim krańcu Bawarii, około 180 kilometrów od Monachium, znajduje się niezwykłe miasto Lindau. Jego historyczne centrum położone jest na wyspie na Jeziorze Bodeńskim (Bodensee) i połączone z lądem groblą oraz mostem. Jezioro Bodeńskie należy do największych jezior Europy Środkowej i leży na styku trzech państw: Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Dzięki temu Lindau ma wyjątkową atmosferę miejsca, w którym spotykają się różne kultury i tradycje. Najbardziej charakterystycznym miejscem miasta jest port z latarnią morską i monumentalnym posągiem lwa bawarskiego, strzegącym wejścia do przystani. Widok Alp odbijających się w tafli jeziora sprawia, że Lindau uchodzi za jedno z najpiękniejszych miast regionu. Spacer po wyspie prowadzi przez wąskie średniowieczne uliczki, kolorowe kamienice i zabytkowe place, które przypominają o wielowiekowej historii handlu nad Jeziorem Bodeńskim. Norymberga – miasto historii i pamięci Około 170 kilometrów na północ od Monachium leży Norymberga – jedno z najważniejszych historycznie miast Niemiec. W średniowieczu była potężnym ośrodkiem handlowym i politycznym Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Nad miastem góruje Zamek Cesarski (Kaiserburg), z którego rozciąga się panorama starówki pełnej gotyckich kościołów, mostów i kamienic. W XX wieku Norymberga zapisała się jednak w historii także z dużo mroczniejszych powodów. Miejsce nazistowskich zjazdów W latach 30. XX wieku miasto stało się głównym miejscem zjazdów partii nazistowskiej (Reichsparteitag). Na południowo-wschodnich obrzeżach Norymbergi powstał ogromny kompleks terenów zjazdowych NSDAP. Do dziś zachowały się monumentalne budowle, w tym niedokończona Hala Kongresowa, która obecnie mieści centrum dokumentacji poświęcone historii nazizmu. To jedno z najważniejszych miejsc pamięci w Niemczech, pokazujące mechanizmy propagandy i totalitaryzmu. Jednocześnie współczesna Norymberga jest tętniącym życiem miastem kultury, słynącym m.in. z najstarszego jarmarku bożonarodzeniowego w Niemczech – Christkindlesmarkt. Jezioro Königssee – alpejska cisza w Parku Narodowym Berchtesgaden Na południowym krańcu Bawarii, około 150–160 kilometrów od Monachium, znajduje się jedno z najbardziej malowniczych jezior w Niemczech – Königssee, czyli Jezioro Królewskie. Leży ono na terenie Parku Narodowego Berchtesgaden, jedynego parku narodowego w niemieckich Alpach. Utworzono go, aby chronić wyjątkowy krajobraz wysokogórski, obejmujący alpejskie doliny, lodowcowe jeziora i strome wapienne ściany. Königssee przypomina fiord – jest długie, wąskie i otoczone wysokimi górami, które niemal pionowo opadają do wody. Jezioro słynie z niezwykle czystej wody i wyjątkowej ciszy, ponieważ po jego powierzchni pływają wyłącznie elektryczne łodzie pasażerskie. Kościół św. Bartłomieja Najbardziej rozpoznawalnym miejscem nad jeziorem jest kościół pielgrzymkowy św. Bartłomieja z charakterystycznymi czerwonymi kopułami. Świątynia stoi na półwyspie otoczonym górami i jest jednym z najczęściej fotografowanych miejsc w całych Alpach Bawarskich. Rejs po jeziorze prowadzi również do punktów startowych licznych szlaków turystycznych, dzięki którym można odkrywać dziką przyrodę Parku Narodowego Berchtesgaden. Jak podróżować po Bawarii – Bayern Ticket Planowanie jednodniowych wycieczek po regionie ułatwia Bayern Ticket, czyli specjalny bilet kolejowy umożliwiający nielimitowane podróże regionalnymi pociągami i komunikacją publiczną w całej Bawarii przez jeden dzień. To rozwiązanie szczególnie popularne wśród turystów chcących zobaczyć kilka miejsc poza Monachium bez wynajmowania samochodu. Bilet obowiązuje w pociągach regionalnych (RB, RE, S-Bahn) oraz w wielu autobusach i tramwajach. W dni robocze można z niego korzystać od godziny 9:00 do 3:00 następnego dnia, a w weekendy – już od północy. Aktualnie cena Bayern Ticket wynosi około 29 euro dla jednej osoby, a każda kolejna osoba dopisana do biletu podnosi koszt o kilka euro. Maksymalnie z jednego biletu może korzystać do pięciu osób podróżujących razem, co sprawia, że jest to jedna z najtańszych opcji zwiedzania regionu. Źródło: Bavaria.Travel, Germany.Travel, National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Lwia Skała" Sigirija to największy skarb Sri Lanki. Wielu uważa ją za nieoficjalny 8 cud świata
Twierdza Sigiriya to jeden z najbardziej niezwykłych zabytków Sri Lanki. Wzniesiona na szczycie monumentalnej, 180-metrowej Lwiej Skały, powstała w V wieku n.e. jako spektakularna forteca i królewska rezydencja.
W tym artykule: Jak powstała twierdza Sigirija? Co wyróżnia twierdzę Sigirija? Jak zaplanować podróż na Sri Lankę? Co warto zobaczyć w twierdzy Sigirija? Kiedy warto odwiedzić twierdzę Sigirija? Twierdza Sigirija (Sigiriya) leży w Prowincji Środkowej Sri Lanki. Starożytna forteca została wzniesiona na szczycie 180-metrowej skały przez króla Kassapę w V wieku n.e. Konstrukcja jest od 1982 roku wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest również jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych na Sri Lance. Jak powstała twierdza Sigirija? Twierdza Sigirija została zbudowana przez króla Kassapę I jako stolica jego państwa. Pałac wzniesiono w V wieku naszej ery na szczycie 200-metrowej Lwiej Skały. Ośrodek pełnił funkcję siedziby władcy Sri Lanki zaledwie przez kilka lat. Od początku twierdza miała służyć obronie państwa przed oczekiwanym atakiem ze strony królewskiego brata Mogallany. Kilka lat wcześniej Kassapa pozbawił praw do tronu Mogallanę, który był prawowitym następcą tronu. Mężczyzna został zmuszony do ucieczki do Indii. Jego ostateczny powrót na Sri Lankę był jednak tylko kwestią czasu. Doszło do tego w 497 roku, kiedy w wyniku wojny domowej Kassapa stracił tron i królem został Mogallana. Aż do XIV wieku twierdza Sigirija pełniła funkcję klasztoru buddyjskiego. Później została opuszczona. Dziś jest to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc na Sri Lance. Ciekawostki o Brazylii, które wielu zaskoczą. Nawet jej największych miłośników Ciekawostki o Brazylii, czyli kraju o powierzchni 27 razy większej od Polski. W tym artykule zebraliśmy wiele zaskakujących i mało znanych faktów na temat tego najludniejszego państwa Ameryki... Co wyróżnia twierdzę Sigirija? Sigirija zachwyca położeniem na potężnej skale. Wejście do twierdzy prowadzi przez charakterystyczną, monumentalną rzeźbę przedstawiającą lwie łapy z pazurami. Twierdza jest otoczona pięknymi ogrodami, stawami i freskami. Pałac Królewski, który znajdował się na szczycie Lwiej Skały, był dostępny dzięki rozbudowanemu systemowi schodów, korytarzy i chodników. Ściana Lustrzana, która znajduje się u podstawy góry, jest znana z połyskującej wypolerowanej powierzchni. To na tej ścianie odwiedzający wypisywali wiersze i malowali rysunki. Freski Sigirija są jednymi z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych przykładów starożytnej sztuki na Sri Lance. Obrazy przedstawiają młode dziewczęta. Uważa się, że powstały na osobiste zlecenie króla Kassapy I. Twierdza jest również znana z zaawansowanego – jak na swoją epokę – systemu hydraulicznego, doprowadzającego i odprowadzającego wodę z Lwiej Skały. Jak zaplanować podróż na Sri Lankę? W tej chwili nie ma bezpośrednich stałych połączeń lotniczych z Polski na Sri Lankę. Do Kolombo najłatwiej dolecieć z jedną przesiadką w Londynie (British Airways) lub w Dubaju (Emirates). Podróż będzie trwała około 11 godzin. Za bilety będzie trzeba zapłacić przynajmniej 3,5 tys. zł w dwie strony. Odwiedzając Sri Lankę, warto rozważyć zatrzymanie się w jednym z hoteli ekologicznych, których kilkanaście jest na wyspie. O kameralnym hotelu The Kip pisaliśmy w National-Geographic.pl. Najlepszym sposobem dotarcia do twierdzy Sigirija z Kolombo jest pociąg do Habrany. Za bilety będzie trzeba zapłacić od 800 do 1200 rupii lankijskich (ok. 13 zł). Podróż trwa około 5 godzin. Co warto zobaczyć w twierdzy Sigirija? Sigiriya to jedno z najpopularniejszych miejsc turystycznych na Sri Lance. Stanowisko archeologiczne jest otwarte dla zwiedzających od poniedziałku do piątku od 7.00 do 17.30. Opłata za wstęp dla obcokrajowców wynosi 30-35 USD za osobę. Odwiedzający mogą wspinać się na skalną fortecę i zwiedzać ruiny Pałacu Królewskiego, Lustrzaną Ścianę i lokalne freski. Wspinaczka na szczyt skały bez wcześniejszego przygotowania może być wymagająca. Jednak zapierające dech w piersiach widoki ze szczytu są warte wysiłku. Wejście po schodach może być równie emocjonujące. Trzeba być jednak gotowym na pokonanie 1200 stopni. Oprócz twierdzy turyści mogą również zwiedzać zachwycające ogrody otaczające Sigiriję. W ogrodach można podziwiać endemiczne gatunki roślin, w tym wiele roślin leczniczych. Ogrody są siedliskiem różnych roślin, w tym roślin leczniczych. Są też świadectwem wyrafinowanej urbanistyki starożytnej Sri Lanki. Plan ogrodów jest jednym z lepszych przykładów znakomitej urbanistyki starożytnej Sri Lanki. Kiedy warto odwiedzić twierdzę Sigirija? Szczyt sezonu na Sri Lance przypada na okres od stycznia do kwietnia. Wówczas na wyspie panuje klimat umiarkowany, co sprzyja jednodniowym wycieczkom. Pora sucha panuje od maja do sierpnia. Przez większą część roku na Sri Lance temperatura dochodzi do około 30 stopni Celsjusza, a wilgotność osiąga nawet 80%. Październik, listopad i grudzień to najbardziej wilgotne miesiące na Sri Lance. W tym czasie nie warto planować dłuższego pobytu na wyspie. Źródło: SigiriyaFortress.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Ta grecka wyspa zachowała spokojny charakter. Turystyka nie odebrała jej autentyczności
Kefalinia to największa wyspa archipelagu Wysp Jońskich i jedno z najbardziej spektakularnych miejsc w Grecji. Słynie z turkusowych zatok, białych klifów, podziemnych jezior i malowniczych wiosek, które wciąż zachowują autentyczny charakter. Choć wyspa pojawia się w wielu rankingach najpiękniejszych miejsc w Europie, nadal można tu znaleźć spokojne zakątki, gdzie natura i historia tworzą niezwykłą całość.
Spis treści: Argostoli – stolica wyspy i poranne spotkanie z żółwiami Assos – jedna z najbardziej malowniczych wiosek Grecji Myrtos – jedna z najsłynniejszych plaż Europy Jaskinia Melissani – światło, woda i mitologia Wyspa wina – tradycja roboli Góra Enos – dzika natura Kefalonii Święty Gerasimos – patron wyspy Jak zaplanować podróż na Kefalinię Położona na Morzu Jońskim u zachodnich wybrzeży Grecji Kefalinia zachwyca różnorodnością krajobrazów. Surowe klify przechodzą tu w łagodne zatoki, zielone wzgórza w górskie masywy, a małe porty rybackie w tętniące życiem nadmorskie miasteczka. Wyspa od wieków była miejscem spotkań kultur – od starożytnej Grecji i Cesarstwa Rzymskiego, przez panowanie weneckie, aż po czasy współczesne. Dziś przyciąga podróżników, którzy szukają dzikiej przyrody, spektakularnych plaż i śródziemnomorskiego stylu życia. Argostoli – stolica wyspy i poranne spotkanie z żółwiami Serce Kefalonii bije w Argostoli, stolicy wyspy położonej nad szeroką zatoką. Choć miasto zostało niemal całkowicie zniszczone podczas katastrofalnego trzęsienia ziemi w 1953 roku, odbudowano je z zachowaniem charakteru nadmorskiego portu. Jedną z największych atrakcji Argostoli jest codzienny poranny spektakl przy nabrzeżu. W pobliżu łodzi rybackich pojawiają się żółwie morskie (Caretta caretta), które przypływają w poszukiwaniu resztek ryb wyrzucanych przez rybaków. Najłatwiej zobaczyć je wczesnym rankiem, kiedy port zaczyna budzić się do życia. To niezwykłe spotkanie z dziką przyrodą stało się symbolem wyspy i przypomnieniem, że Morze Jońskie pozostaje jednym z ważniejszych siedlisk tych zagrożonych gadów w Europie. Spacerując po Argostoli, warto przejść się również po kamiennym moście De Bosset, który łączy miasto z półwyspem Drapano. Jedna z ciekawostek o Grecji mówi, że to najdłuższy kamienny most nad morzem w Grecji. Assos – jedna z najbardziej malowniczych wiosek Grecji Na północno-zachodnim wybrzeżu wyspy znajduje się Assos, niewielka miejscowość położona na wąskim półwyspie. Choć ma zaledwie kilkadziesiąt domów, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc na Kefalonii. Kolorowe, pastelowe domy stoją tu tuż nad wodą, a nad wioską górują ruiny potężnej weneckiej twierdzy z XVI wieku. Zamek został zbudowany przez Wenecjan, którzy przez kilka stuleci kontrolowali Wyspy Jońskie i bronili ich przed najazdami osmańskimi. Dziś Assos uchodzi za jedną z najbardziej fotogenicznych miejscowości na wyspie. Z krętej drogi prowadzącej do wioski rozciągają się spektakularne widoki na Morze Jońskie i klifowe wybrzeże Kefalonii. Myrtos – jedna z najsłynniejszych plaż Europy Trudno mówić o Kefalonii bez wspomnienia o plaży Myrtos. To właśnie ona najczęściej pojawia się na zdjęciach promujących wyspę. Plaża leży w głębokiej zatoce otoczonej wysokimi klifami i słynie z: białych kamieni i drobnego żwiru, intensywnie turkusowej wody, spektakularnych zachodów słońca. Dzięki temu Myrtos od lat trafia do rankingów najpiękniejszych plaż świata. Charakterystyczna droga prowadząca serpentynami w dół klifu jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych widoków na Kefalonii. Warto jednak pamiętać, że plaża – choć zachwycająca – bywa wymagająca dla kąpiących się. Morze szybko staje się głębokie, a fale mogą być silne, zwłaszcza przy wietrznej pogodzie. Jaskinia Melissani – światło, woda i mitologia Jednym z najbardziej niezwykłych miejsc na wyspie jest jaskinia Melissani, położona niedaleko miejscowości Sami. W jej wnętrzu znajduje się podziemne jezioro o krystalicznie czystej wodzie, po którym można pływać łodzią. Charakterystyczny efekt świetlny powstaje dzięki temu, że część stropu jaskini zapadła się wiele wieków temu, wpuszczając do środka promienie słońca. Gdy światło pada pod odpowiednim kątem, woda przybiera intensywnie niebieski kolor, a skały odbijają je niczym lustro. Według mitologii greckiej miejsce to było świętym sanktuarium nimf. Archeolodzy rzeczywiście odnaleźli tu przedmioty związane z kultem nimf i boga Pana, co potwierdza, że jaskinia miała znaczenie religijne już w starożytności. Wyspa wina – tradycja roboli Kefalinia ma również długą tradycję winiarską, sięgającą czasów starożytnych. Najbardziej charakterystycznym lokalnym winem jest robola, białe wino produkowane z winogron uprawianych głównie na stokach górskich w środkowej części wyspy. Winnice często rosną na kamienistych tarasach, gdzie gleba jest uboga, ale dobrze nagrzewa się od słońca. Dzięki temu powstaje wino o wyraźnej mineralności, świeżości i cytrusowych nutach, które idealnie pasuje do lokalnej kuchni opartej na rybach i owocach morza. Góra Enos – dzika natura Kefalonii Centralną część wyspy zajmuje masyw góry Enos, najwyższego szczytu całych Wysp Jońskich. Wznosi się on na wysokość ponad 1600 metrów nad poziomem morza. Na jego zboczach znajduje się Park Narodowy Enos, który chroni unikatowe lasy jodły greckiej (Abies cephalonica) – gatunku występującego niemal wyłącznie w tym regionie. Dla wielu podróżników to jedno z najbardziej zaskakujących miejsc na wyspie. Zamiast typowego śródziemnomorskiego krajobrazu można tu zobaczyć górskie lasy, chłodniejsze powietrze i panoramę kilku wysp jednocześnie. Przy dobrej pogodzie ze szczytu widać nawet Itakę – legendarną ojczyznę Odyseusza. Święty Gerasimos – patron wyspy W kulturze Kefalonii szczególne miejsce zajmuje święty Gerasimos, patron wyspy i jeden z najbardziej czczonych świętych w Grecji. Jego klasztor znajduje się w dolinie Omala i co roku przyciąga tysiące pielgrzymów. Relikwie świętego są przechowywane w srebrnym relikwiarzu, a najważniejsze uroczystości odbywają się dwa razy w roku – w sierpniu i październiku. Imię Gerasimos jest na wyspie bardzo popularne, choć często pojawiające się w opowieściach stwierdzenie, że „większość mężczyzn nosi to imię”, jest raczej literacką przesadą niż statystycznym faktem. Jak zaplanować podróż na Kefalinię Dojazd na Kefalinię Najłatwiej dostać się na Kefalinię samolotem z przesiadką w Atenach. Koszt lotu na wyspięzaczyna się od ok. 650 zł w dwie strony. W wakacje na wyspę można dostać się także czarterem. Z Aten można dojechać autobusami KTEL. Najwygodniejszą opcją jest podróż do portu Patras (2,5 godz.). Autobusy jadą codziennie co 30 min, koszt przejazdu to 21 euro. Prom do Sami na Kefalinii z Patras (2 godz. 45 min) odpływa latem codziennie, a koszt biletu to 18 euro. Obecnie jednak na wyspę można dostać się także bezpośrednimi lotami sezonowymi z wielu europejskich miast, w tym również z Polski, które obsługują linie czarterowe i tanie linie lotnicze. Coraz popularniejszą opcją jest także podróż promem z innych wysp jońskich, zwłaszcza z Zakynthos czy Lefkady. Ceny lotów i promów są dziś bardziej zmienne niż kilka lat temu – w szczycie sezonu letniego bilety lotnicze i przeprawy promowe mogą być nawet kilkadziesiąt procent droższe niż poza sezonem. Transport na wyspie Terminal autobusowy KTEL znajduje się przy wjeździe do Argostoli od strony południowej. Autobusy kursują m.in. do miejscowości: Sami, Skala, Poros, Kateleios, Agios Gerasimos, Agia Efimia, Divarata, Fiskardo, Svoronata. Ceny biletów: 2–7 euro w zależności od trasy. Argostoli ma również połączenie morskie z Lixouri na półwyspie Paliki. W lecie prom odpływa co 30 min, poza sezonem co godzinę. Podróż zajmuje 20 min, koszt 3 euro. W ostatnich latach coraz więcej turystów decyduje się jednak na wynajem samochodu lub skutera, ponieważ transport publiczny na wyspie jest stosunkowo rzadki poza głównymi trasami. Dzięki temu łatwiej dotrzeć do mniej dostępnych plaż i punktów widokowych, zwłaszcza na północnym wybrzeżu. W sezonie letnim liczba kursów autobusowych zwykle wzrasta, ale rozkłady jazdy nadal są ograniczone w porównaniu z bardziej turystycznymi regionami Grecji. Noclegi Największy wybór noclegów jest w Argostoli. Tanie są apartamenty King Agamemnon (od 35 euro za dobę) oraz Hotel Mirabel (od 50 euro) przy głównym placu. Blisko centrum jest też Tourist Hotel (od 75 euro). Za wyższą kwotę można zatrzymać się w Aenos Hotel (od 80 euro). W innych miejscowościach: Karavomylos z Sami Beach Hotel (od 85 euro) oraz Lassi z Hotelem Mediterranee (od 105 euro). Spragnionym luksusu polecam Emelisse Nature Resort w Fiskardo (od 240 euro). W ostatnich latach baza noclegowa na Kefalonii znacznie się rozwinęła, zwłaszcza dzięki apartamentom wakacyjnym i ofertom wynajmu krótkoterminowego. Ceny noclegów w sezonie letnim są obecnie wyraźnie wyższe niż kilka lat temu, szczególnie w popularnych miejscowościach takich jak Fiskardo, Assos czy Lassi. Coraz większą popularnością cieszą się także niewielkie butikowe hotele oraz prywatne wille z basenem, które przyciągają turystów szukających spokojniejszego wypoczynku poza największymi kurortami. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Ten polski region ma własny język i własny rytm. Wakacje płyną tu wolniej
8 miejsc na Kaszubach na weekendową wycieczkę to propozycja dla tych, którzy marzą o bliskości natury, malowniczych jeziorach i zabytkach z historią. Region słynie z ponad 700 jezior, pofałdowanego krajobrazu i wyjątkowej kultury kaszubskiej. Sprawdź, gdzie warto pojechać, co zobaczyć i jak zaplanować krótki, ale intensywny wypad.
Spis treści: Wieżyca – najwyższe wzniesienie Pojezierza Pomorskiego Droga Kaszubska – jedna z najbardziej malowniczych tras w Polsce Chmielno i Kółko Raduńskie – serce Szwajcarii Kaszubskiej Złota Góra i punkty widokowe nad Jeziorem Ostrzyckim Bytów – zamek krzyżacki i historia Pomorza Krokowa – pałac i park w stylu rezydencjonalnym Rzucewo – pałac nad Zatoką Pucką Hel i Fokarium – nadmorska przygoda blisko Kaszub Kaszuby to jeden z najbardziej zróżnicowanych krajobrazowo regionów północnej Polski. Znajdziemy tu jeziora rynnowe, morenowe wzgórza, rozległe lasy i zabytki pamiętające czasy krzyżackie. To również obszar o silnej tożsamości kulturowej – z własnym językiem, tradycją i kuchnią. Weekend na Kaszubach może być zarówno aktywny, jak i spokojny – wszystko zależy od wybranego kierunku. Oto miejsca, które pozwolą poczuć klimat regionu i zobaczyć jego największe atuty. Wieżyca – najwyższe wzniesienie Pojezierza Pomorskiego Wieżyca (329 m n.p.m.) to najwyższe wzniesienie Pojezierza Pomorskiego oraz jeden z najwyższych punktów północnej Polski o charakterze nizinnym. Położona w paśmie Wzgórz Szymbarskich, na terenie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Szwajcarii Kaszubskiej. Jej ukształtowanie jest efektem działalności lądolodu – to klasyczne wzgórze morenowe powstałe w czasie ostatniego zlodowacenia. Choć często można spotkać się z informacją, że jest najwyższym wzniesieniem Niżu Środkowoeuropejskiego aż po Ural, stwierdzenie to jest zbyt daleko idącym uproszczeniem – w rzeczywistości to najwyższy punkt Pojezierza Pomorskiego i jeden z wyższych w obrębie północnych nizin Polski. Na szczycie znajduje się wieża widokowa im. Jana Pawła II, z której przy dobrej pogodzie rozciąga się szeroka panorama na okoliczne jeziora – m.in. Jezioro Ostrzyckie – oraz rozległe kompleksy leśne i falujący krajobraz morenowy. Wejście na wzniesienie nie jest wymagające i zajmuje zwykle kilkanaście minut z pobliskiego parkingu; trasa jest odpowiednia dla rodzin z dziećmi, choć w deszczowe dni warto zadbać o stabilne obuwie ze względu na piaszczysto-leśne podłoże. Wieża jest zazwyczaj dostępna za niewielką opłatą, a najlepsze warunki widokowe panują rano oraz przed zachodem słońca, gdy światło podkreśla urozmaiconą rzeźbę terenu. Wieżyca jest łatwo dostępna komunikacyjnie – można tu dojechać samochodem (parkingi przy stoku i u podnóża wzniesienia), pociągiem PKM do przystanku Wieżyca lub rowerem, korzystając z oznakowanych szlaków turystycznych Kaszub. Miejsce ma charakter całoroczny: latem i jesienią przyciąga miłośników trekkingu, nordic walking oraz rowerów górskich, natomiast zimą funkcjonuje tu stok narciarski Koszałkowo-Wieżyca z wyciągiem i wypożyczalnią sprzętu, co czyni je jednym z nielicznych punktów na Pomorzu umożliwiających jazdę na nartach bez wyjazdu w góry. W okolicy działa rozwinięta baza noclegowa – od agroturystyki po pensjonaty i domki nad jeziorami – a lokalne restauracje serwują dania kuchni kaszubskiej, w tym potrawy z ryb jeziornych. Ze względu na położenie w obszarze chronionym obowiązuje tu poruszanie się wyznaczonymi szlakami i dbałość o środowisko. Wieżyca to doskonały punkt startowy do dalszego zwiedzania regionu, łączący walory przyrodnicze, widokowe i rekreacyjne, a jednocześnie jedna z najłatwiej dostępnych atrakcji krajobrazowych północnej Polski. Droga Kaszubska – jedna z najbardziej malowniczych tras w Polsce Droga Kaszubska to jedna z najbardziej widowiskowych tras krajobrazowych północnej Polski, prowadząca przez serce Szwajcarii Kaszubskiej. Odcinek ten, oznaczony jako droga wojewódzka nr 228, łączy m.in. Chmielno, Zawory, Ręboszewo, Brodnicę Dolną, Ostrzyce i Wieżycę, tworząc spójną trasę widokową o długości około 20 kilometrów. To propozycja zarówno dla zmotoryzowanych turystów, jak i dla rowerzystów czy motocyklistów, którzy cenią dynamiczny, pofałdowany krajobraz i częste punkty widokowe. Trasa prowadzi przez obszar o wyraźnie polodowcowej rzeźbie terenu – z licznymi morenowymi wzniesieniami, stromymi zjazdami i jeziorami rynnowymi, czyli długimi, wąskimi akwenami powstałymi w wyniku działalności wód roztopowych pod lądolodem. Charakterystyczne dla tego obszaru są duże różnice wysokości jak na warunki nizinne, co sprawia, że droga momentami przypomina górską serpentynę. To właśnie ta zmienność terenu decyduje o wyjątkowych walorach krajobrazowych. Jednym z najważniejszych przystanków na trasie jest Jezioro Ostrzyckie, popularne wśród kajakarzy i żeglarzy, z dobrze rozwiniętą infrastrukturą turystyczną – przystaniami, wypożyczalniami sprzętu wodnego i bazą noclegową. Warto również zatrzymać się na Złotej Górze, skąd rozciąga się panorama na tzw. Kółko Raduńskie, czyli system połączonych jezior rynnowych (m.in. Jezioro Raduńskie Górne i Dolne). Ten układ hydrologiczny jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu Kaszub i stanowi ważny fragment regionalnych szlaków kajakowych. Droga Kaszubska jest szczególnie atrakcyjna wiosną i jesienią – w okresie świeżej zieleni lub podczas intensywnych barw liści – jednak również latem przyciąga turystów szukających widokowych tras spacerowych i rowerowych. Należy pamiętać, że odcinki są kręte i miejscami wąskie, dlatego kierowcy powinni zachować ostrożność, zwłaszcza w sezonie wysokiego ruchu turystycznego. Dla rowerzystów trasa może być wymagająca kondycyjnie ze względu na strome podjazdy, ale rekompensatą są rozległe panoramy i liczne miejsca odpoczynku. Wzdłuż Drogi Kaszubskiej znajdują się gospodarstwa agroturystyczne, restauracje serwujące kuchnię kaszubską, punkty sprzedaży lokalnych produktów oraz oznakowane zejścia do jezior. To sprawia, że przejazd tą trasą nie jest jedynie przemieszczaniem się między miejscowościami, lecz pełnoprawną atrakcją turystyczną – pozwalającą w krótkim czasie zobaczyć najbardziej reprezentacyjny krajobraz regionu. Chmielno i Kółko Raduńskie – serce Szwajcarii Kaszubskiej Chmielno to jedna z najbardziej rozpoznawalnych miejscowości turystycznych Kaszub, położona malowniczo między Jeziorem Białym a Jeziorem Kłodno, w bezpośrednim sąsiedztwie systemu jezior określanego jako Kółko Raduńskie. Miejscowość od lat przyciąga turystów spokojem, kameralną atmosferą oraz silnie zachowaną tradycją kaszubską. To dobre miejsce dla osób szukających wypoczynku nad wodą, ale również dla tych, którzy chcą lepiej poznać lokalną kulturę i rzemiosło. Jedną z najważniejszych atrakcji jest Muzeum Ceramiki Kaszubskiej Neclów, prezentujące dorobek kilku pokoleń rodziny garncarzy. Charakterystyczne motywy zdobnicze – tulipany, lilie, ryby czy gwiazdy kaszubskie – są elementem regionalnej tożsamości wizualnej. Zwiedzanie muzeum pozwala zrozumieć, czym jest tradycyjna ceramika kaszubska oraz jaką rolę odgrywała w codziennym życiu mieszkańców regionu. W sezonie letnim organizowane są także warsztaty, podczas których można samodzielnie spróbować pracy na kole garncarskim. W Chmielnie i okolicznych wsiach działają również lokalne warsztaty rękodzieła, oferujące haft kaszubski, wyroby z drewna czy regionalne pamiątki. To miejsce, gdzie tradycja nie jest jedynie elementem ekspozycji muzealnej, ale realnie funkcjonuje w przestrzeni społecznej i turystycznej. Bliskość jezior sprawia, że miejscowość stanowi doskonałą bazę dla miłośników sportów wodnych. Działają tu przystanie kajakowe, wypożyczalnie rowerów wodnych i sprzętu rekreacyjnego. Kółko Raduńskie – obejmujące m.in. Jezioro Raduńskie Górne i Dolne – jest częścią popularnego szlaku kajakowego, który pozwala na kilkugodzinne lub całodniowe spływy w otoczeniu polodowcowego krajobrazu. Akweny są stosunkowo czyste i dobrze zagospodarowane, a linia brzegowa urozmaicona zatokami i półwyspami. Chmielno oferuje także rozbudowaną bazę noclegową – od pensjonatów i gospodarstw agroturystycznych po domki letniskowe z widokiem na jezioro. W lokalnych restauracjach można spróbować kuchni kaszubskiej, w tym potraw z ryb słodkowodnych, zup rybnych czy tradycyjnych wypieków. Określenie „miasteczko kochanków” oraz legenda dotycząca pochodzenia nazwy miejscowości mają charakter folklorystyczny i stanowią element lokalnej narracji, a nie potwierdzony fakt historyczny. Niezależnie od legend, Chmielno rzeczywiście sprzyja romantycznym spacerom brzegiem jeziora, szczególnie o zachodzie słońca, kiedy tafla wody odbija światło, a okoliczne wzgórza tworzą spokojne, niemal sielskie tło. Połączenie przyrody, tradycji i kameralnej atmosfery sprawia, że Chmielno i Kółko Raduńskie uznawane są za prawdziwe serce Szwajcarii Kaszubskiej. Złota Góra i punkty widokowe nad Jeziorem Ostrzyckim Złota Góra to jedno z najbardziej charakterystycznych i najczęściej fotografowanych miejsc widokowych na Kaszubach, położone nad brzegiem Jeziora Ostrzyckiego, w obrębie Szwajcarii Kaszubskiej. Wzniesienie dominuje nad okolicą i umożliwia podziwianie klasycznego krajobrazu młodoglacjalnego – z wyraźnie pofałdowaną rzeźbą terenu, mozaiką lasów, pól oraz długą, wąską taflą jeziora rynnowego. To właśnie tutaj najlepiej widać, jak działalność lądolodu ukształtowała pagórkowaty charakter regionu. Złota Góra wznosi się bezpośrednio nad Jeziorem Ostrzyckim, które jest jednym z najpopularniejszych akwenów w centralnej części Kaszub. Jezioro ma wydłużony kształt i dobrze rozwiniętą linię brzegową z zatokami oraz półwyspami, co dodatkowo podnosi walory widokowe. Panorama obejmuje zarówno otwarte przestrzenie wodne, jak i porośnięte lasem wzgórza morenowe, które przy dobrej widoczności tworzą wieloplanowy, malarski pejzaż. To miejsce szczególnie polecane na: piknik z widokiem na jezioro, fotografię krajobrazową, zwłaszcza o tzw. złotej godzinie, obserwację zachodu słońca, kiedy tafla wody odbija intensywne barwy nieba, krótki postój podczas przejazdu Drogą Kaszubską. Złota Góra jest łatwo dostępna – w pobliżu znajdują się miejsca parkingowe, a dojście na punkt widokowy nie jest wymagające. To dobra lokalizacja zarówno dla rodzin z dziećmi, jak i osób starszych. W sezonie letnim odbywają się tu wydarzenia plenerowe oraz spotkania integracyjne, ponieważ przestrzeń sprzyja organizacji imprez na świeżym powietrzu. Okolice oferują rozbudowaną sieć szlaków pieszych i rowerowych, prowadzących wzdłuż Jeziora Ostrzyckiego oraz przez pobliskie wzniesienia. Trasy są zróżnicowane pod względem długości i stopnia trudności – od krótkich spacerów brzegiem jeziora po bardziej wymagające podjazdy rowerowe w kierunku Wieżycy. Bliskość miejscowości Ostrzyce zapewnia dostęp do infrastruktury turystycznej: działają tu pensjonaty, ośrodki agroturystyczne, restauracje oraz wypożyczalnie sprzętu wodnego. W sezonie letnim Jezioro Ostrzyckie przyciąga również miłośników kajakarstwa i żeglarstwa rekreacyjnego, a zimą – przy sprzyjających warunkach – okolica zyskuje bardziej surowy, spokojny charakter. Niezależnie od pory roku, Złota Góra pozostaje jednym z najlepszych miejsc, by zrozumieć fenomen krajobrazowy Kaszub: harmonijne połączenie wody, lasów i łagodnych, choć wyraźnych wzniesień morenowych. Bytów – zamek krzyżacki i historia Pomorza Zamek w Bytowie to jedna z najlepiej zachowanych twierdz krzyżackich w Polsce i jeden z najważniejszych zabytków średniowiecznej architektury obronnej na Pomorzu. Wzniesiony na przełomie XIV i XV wieku przez zakon krzyżacki, pełnił funkcję warowni obronnej, siedziby administracyjnej oraz punktu kontrolnego na pograniczu ziem pomorskich. Jego masywna, ceglana bryła z czterema charakterystycznymi basztami doskonale oddaje militarny charakter epoki. Twierdza została zaprojektowana na planie zbliżonym do prostokąta, z wewnętrznym dziedzińcem i potężnymi murami obronnymi. Zamek pełnił funkcję strażnicy na ważnym szlaku komunikacyjnym, a po okresie krzyżackim przechodził w ręce książąt pomorskich, a następnie administracji brandenburskiej i pruskiej. Dzięki temu jego historia odzwierciedla złożone dzieje regionu – zmieniające się granice, wpływy polityczne i kulturowe. Obecnie w zamku mieści się Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie, które prezentuje bogate zbiory związane z historią i kulturą regionu. Zwiedzający mogą zobaczyć: wystawy etnograficzne poświęcone kulturze kaszubskiej, ekspozycje dotyczące historii Pomorza i średniowiecznego budownictwa obronnego, zbiory sztuki ludowej i dawnego rzemiosła, rekonstrukcje dawnych wnętrz zamkowych. W sezonie turystycznym organizowane są tu wydarzenia plenerowe, turnieje rycerskie, koncerty i wystawy czasowe, które przybliżają realia życia w średniowieczu oraz epokach późniejszych. Wejście na jedną z baszt umożliwia podziwianie panoramy Bytowa i okolicznych terenów. Samo miasto Bytów również zasługuje na uwagę. Zachował się tu fragment dawnych murów miejskich oraz układ urbanistyczny typowy dla miast lokowanych w średniowieczu. Spacer po centrum pozwala dostrzec ślady wielokulturowej przeszłości – przez stulecia przenikały się tu wpływy polskie, niemieckie i kaszubskie, co widoczne jest w architekturze, nazwach oraz tradycjach. Bytów to dobre miejsce dla osób zainteresowanych historią pogranicza oraz procesami, które kształtowały tożsamość Pomorza. Wizyta w zamku pozwala zrozumieć nie tylko militarne znaczenie twierdzy, ale także jej rolę administracyjną i symboliczną – jako centrum władzy w regionie o skomplikowanej historii politycznej. Dzięki dobrze zachowanej strukturze architektonicznej i funkcji muzealnej Zamek w Bytowie pozostaje jednym z najważniejszych punktów na mapie zabytków Kaszub. Krokowa – pałac i park w stylu rezydencjonalnym Zespół pałacowo-parkowy w Krokowej to jedna z najciekawszych rezydencji arystokratycznych na Pomorzu, której początki sięgają średniowiecza. Pierwotnie w tym miejscu funkcjonowała siedziba rycerska, należąca do rodu von Krockow, który przez stulecia odgrywał istotną rolę w historii regionu. W kolejnych epokach obiekt był rozbudowywany i przekształcany – z warownej siedziby w bardziej reprezentacyjny pałac w stylu rezydencjonalnym, łączący elementy architektury obronnej i dworskiej. Dzisiejsza bryła pałacu zachowała historyczny charakter, z wyraźnymi detalami architektonicznymi i harmonijną kompozycją przestrzenną. Po gruntownej renowacji obiekt pełni funkcję hotelową, muzealną i kulturalną. W jego wnętrzach organizowane są wystawy, koncerty, konferencje oraz wydarzenia promujące historię i kulturę Pomorza. Część ekspozycji poświęcona jest dziejom rodu von Krockow oraz skomplikowanej historii pogranicza polsko-niemieckiego. Otaczający pałac park krajobrazowy to idealne miejsce na spacer wśród starodrzewu, alei lipowych i rozległych trawników. Kompozycja parku nawiązuje do założeń ogrodowych charakterystycznych dla rezydencji arystokratycznych – z otwartymi osiami widokowymi i naturalistycznym układem zieleni. To przestrzeń sprzyjająca spokojnemu wypoczynkowi, fotografii oraz krótkiej przerwie w podróży po regionie. Krokowa ma również korzystne położenie – znajduje się niedaleko wybrzeża Bałtyku oraz miejscowości takich jak Dębki czy Karwia. Dzięki temu zwiedzanie pałacu można łatwo połączyć z wypoczynkiem nad morzem lub spacerem po nadmorskich rezerwatach przyrody. To dobra propozycja dla osób, które chcą w jednym dniu połączyć kontakt z historią, architekturą i naturą. Warto wybrać się tu trasą rowerową Via Baltica. Pałac w Krokowej stanowi przykład, jak dawne rezydencje szlacheckie mogą dziś funkcjonować jako przestrzenie otwarte dla turystów – łącząc funkcję zabytkową z nowoczesnym zapleczem noclegowym i kulturalnym. Dzięki temu miejsce to jest nie tylko świadectwem przeszłości, ale także żywym elementem współczesnej mapy turystycznej Pomorza. Rzucewo – pałac nad Zatoką Pucką Rzucewo to kameralna miejscowość położona nad brzegiem Zatoki Puckiej, między Puckiem a Osłoninem. To miejsce, w którym krajobraz nadmorski łączy się z historią ziemiańskich rezydencji i archeologiczną przeszłością regionu. Najważniejszym zabytkiem jest neogotycki pałac z XIX wieku, malowniczo usytuowany tuż przy linii brzegowej. Budowla, nazywana niekiedy „zamkiem w Rzucewie”, wyróżnia się romantyczną architekturą z elementami stylu angielskiego gotyku oraz charakterystycznymi wieżyczkami i detalem ceglanej elewacji. Pałac otoczony jest parkiem krajobrazowym ze starodrzewem, który płynnie przechodzi w nadmorski klif i otwartą przestrzeń zatoki. Spacer alejkami pozwala podziwiać panoramę Półwyspu Helskiego oraz spokojne wody Zatoki Puckiej, szczególnie efektowne o wschodzie i zachodzie słońca. Obecnie obiekt pełni funkcję hotelowo-restauracyjną, dzięki czemu można nie tylko zwiedzić jego otoczenie, ale także zatrzymać się na nocleg lub posiłek z widokiem na wodę. Informacje o lipach sadzonych rzekomo za czasów Jana III Sobieskiego funkcjonują jako lokalna ciekawostka i element narracji turystycznej, jednak trudno je jednoznacznie potwierdzić w źródłach historycznych. Niezależnie od tych przekazów park rzeczywiście zachwyca dojrzałym drzewostanem i spokojną atmosferą. Rzucewo ma również znaczenie archeologiczne. W okolicach odkryto ślady osadnictwa z epoki kamienia, a teren ten bywa określany jako jedno z ważniejszych stanowisk związanych z pradziejową obróbką bursztynu. Region nad Zatoką Pucką od wieków sprzyjał rozwojowi osad dzięki dostępowi do wody, rybołówstwa i handlu. To miejsce szczególnie polecane osobom, które szukają mniej oczywistych punktów na mapie Pomorza. W przeciwieństwie do popularnych kurortów nadmorskich, Rzucewo oferuje ciszę, otwartą przestrzeń i możliwość spokojnego spaceru wzdłuż brzegu. Połączenie historycznej architektury, nadmorskiego krajobrazu i kameralnej atmosfery sprawia, że to idealna propozycja na odpoczynek z dala od tłumów, a jednocześnie blisko głównych atrakcji regionu. Hel i Fokarium – nadmorska przygoda blisko Kaszub Choć Hel geograficznie znajduje się na Półwyspie Helskim, a więc poza ścisłymi granicami Kaszub, w praktyce często stanowi naturalne uzupełnienie wycieczki po regionie. Bliskość Trójmiasta oraz centralnych Kaszub sprawia, że wiele osób łączy zwiedzanie jezior i wzgórz z jednodniowym wypadem nad otwarte morze. Sam półwysep jest unikatową formą geograficzną – to wąski, piaszczysty wał oddzielający wody Zatoki Puckiej od Morza Bałtyckiego, o długości około 35 kilometrów. Największą atrakcją Helu jest Fokarium Stacji Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego, które od lat prowadzi program ochrony i rehabilitacji foki szarej w Morzu Bałtyckim. Foka szara to największy drapieżny ssak żyjący w Bałtyku, a jej populacja w XX wieku była silnie zagrożona wyginięciem. Działalność fokarium obejmuje leczenie chorych i osłabionych osobników, odchów młodych fok oraz działania edukacyjne zwiększające świadomość ekologiczną odwiedzających. Część zwierząt po zakończeniu rehabilitacji wraca do naturalnego środowiska. Obiekt ma charakter nie tylko turystyczny, lecz przede wszystkim naukowo-edukacyjny. Zwiedzający mogą obserwować karmienia fok, poznać informacje dotyczące ekosystemu Bałtyku, zagrożeń środowiskowych czy zasad odpowiedzialnego zachowania nad morzem. To szczególnie wartościowa atrakcja dla rodzin z dziećmi – łączy kontakt ze zwierzętami z rzetelną wiedzą przyrodniczą. Sam Hel oferuje również inne atrakcje: szerokie, piaszczyste plaże od strony otwartego morza, spokojniejsze wody Zatoki Puckiej, popularne wśród windsurferów i kitesurferów, latarnię morską z punktem widokowym, pozostałości fortyfikacji i obiektów militarnych związanych z historią II wojny światowej. Dojazd na Hel możliwy jest samochodem, pociągiem kursującym wzdłuż półwyspu, a w sezonie także tramwajem wodnym z Gdyni. Warto jednak pamiętać, że w okresie wakacyjnym ruch bywa intensywny, dlatego najlepiej zaplanować wizytę wcześnie rano lub poza szczytem sezonu. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Potrafią wstrzymać oddech na kilka minut. Ten lud przystosował się do życia pod wodą
Ludność Bajau od pokoleń żyje w ścisłej symbiozie z morzem. To społeczność z Azji Południowo-Wschodniej, która zasłynęła niezwykłymi zdolnościami nurkowania na jednym oddechu. Badania naukowe pokazują, że ich organizmy wykazują realne adaptacje fizjologiczne i genetyczne związane z życiem w warunkach niedotlenienia.
Spis treści: Bajau – kim są morscy nomadzi? Wyjątkowe umiejętności nurkowania Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Mit o „ludziach ze skrzelami” Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Żyją głównie na wodach Filipin, Malezji i Indonezji. Tradycyjnie zamieszkiwali łodzie lub domy na palach, a ich codzienność przez stulecia była nierozerwalnie związana z rybołówstwem, połowem mięczaków i polowaniem podwodnym. Współcześnie część społeczności prowadzi bardziej osiadły tryb życia, jednak kulturowa tożsamość Bajau nadal silnie związana jest z morzem. Bajau – kim są morscy nomadzi? Bajau (Sama-Bajau, Badjao, Badżawowie) to grupa etniczna określana często mianem „morskich nomadów”. Ich tradycyjny model życia opierał się na stałej mobilności – przemieszczali się między wyspami i lagunami, żyjąc na łodziach zwanych lepa-lepa. Morze było dla nich nie tylko źródłem pożywienia, lecz także przestrzenią społeczną, duchową i ekonomiczną. W przeciwieństwie do wielu społeczności lądowych Bajau przez setki lat funkcjonowali w środowisku, w którym kluczową umiejętnością było nurkowanie bez sprzętu. To właśnie ten styl życia stał się impulsem do badań nad możliwą adaptacją ewolucyjną. Wyjątkowe umiejętności nurkowania Bajau są uznawani za jednych z najlepszych freediverów (nurków wstrzymujących oddech) na świecie. Tradycyjnie nurkowali w poszukiwaniu: ryb, pereł, ogórków morskich, skorupiaków. Niektórzy członkowie społeczności osiągają głębokości kilkudziesięciu metrów, pozostając pod wodą przez kilka minut bez aparatu tlenowego. Kluczowe jest tu zrozumienie, że nie chodzi wyłącznie o trening. Oprócz praktyki istotne znaczenie mają także uwarunkowania fizjologiczne. Warto jednak zaznaczyć, że często powtarzana informacja, jakoby Bajau spędzali „60% czasu pracy pod wodą”, nie ma jednoznacznego potwierdzenia w literaturze naukowej. Nurkowanie jest integralną częścią ich zajęć, lecz dokładne proporcje zależą od regionu i trybu życia danej społeczności. Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Najbardziej znanym odkryciem jest fakt, że Bajau mają średnio większą śledzionę niż sąsiednie populacje lądowe. Dlaczego śledziona jest tak ważna? Śledziona pełni funkcję magazynu krwi bogatej w tlen. W sytuacji niedotlenienia – np. podczas zanurzenia – może się kurczyć i uwalniać dodatkową porcję czerwonych krwinek do krwiobiegu. To zwiększa zdolność transportu tlenu i wydłuża czas przebywania pod wodą. Mechanizm ten jest elementem tzw. odruchu nurkowego ssaków – naturalnej reakcji organizmu na zanurzenie twarzy w wodzie i wstrzymanie oddechu. U Bajau efekt ten może być silniejszy dzięki większej objętości śledziony. Badania wykazały, że nawet osoby z tej społeczności, które nie nurkują zawodowo, mają powiększoną śledzionę. Sugeruje to, że nie jest to wyłącznie efekt treningu, lecz może mieć podłoże genetyczne. Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Analizy genetyczne wskazują na obecność wariantów genów powiązanych z regulacją funkcji śledziony oraz reakcji organizmu na niedotlenienie (hipoksję). Wśród badanych genów zwrócono uwagę m.in. na: PDE10A – gen związany z regulacją hormonów tarczycy, które mogą wpływać na wielkość śledziony, BDKRB2 – gen powiązany z odpowiedzią naczyń krwionośnych na niedotlenienie. Naukowcy podkreślają jednak, że mówimy o wielogenowym charakterze adaptacji. Nie istnieje pojedynczy „gen nurkowania”. To złożona kombinacja wariantów genetycznych, które w warunkach określonego stylu życia mogły być premiowane przez dobór naturalny. Ewolucja czy trening? Co naprawdę odpowiada za zdolności Bajau Często pojawia się uproszczenie, że „ewolucja obdarzyła Bajau supermocami”. W rzeczywistości proces ten jest znacznie bardziej złożony. Ewolucja nie działa celowo. Jeśli dana cecha – np. większa śledziona – zwiększa szanse przeżycia i reprodukcji w określonym środowisku, może stopniowo stawać się częstsza w populacji. W przypadku Bajau środowiskiem selekcyjnym było życie wymagające regularnego nurkowania i pracy w warunkach hipoksji. Nie można jednak pominąć roli: intensywnego treningu od najmłodszych lat, adaptacji układu oddechowego, zmian w tolerancji na podwyższony poziom dwutlenku węgla, uwarunkowań kulturowych i dietetycznych. To współdziałanie biologii i środowiska. Mit o „ludziach ze skrzelami” W przestrzeni medialnej i internetowej pojawiają się sensacyjne teorie, jakoby Bajau mieli „przodków ze skrzelami”. Nie ma na to żadnych dowodów. Człowiek jako gatunek nie posiada ani nie posiadał struktur anatomicznych pozwalających na oddychanie pod wodą. Takie narracje mają charakter mitologiczny lub marketingowy i nie znajdują potwierdzenia w genetyce ani antropologii. Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Przypadek Bajau jest szczególnie interesujący dla biologów ewolucyjnych, ponieważ pokazuje, że adaptacje do środowiska mogą zachodzić stosunkowo szybko w skali ewolucyjnej. Podobne zjawiska obserwuje się u: Tybetańczyków przystosowanych do życia na dużych wysokościach, mieszkańców Andów czy mieszkańców Etiopii żyjących w warunkach przewlekłej hipoksji. U Bajau presja środowiskowa była jednak związana nie z wysokością, lecz z częstym przebywaniem pod wodą. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
ITB Berlin 2026 – Polska zaskakuje turystyką slow i kulinarnymi emocjami na powierzchni 500 m²!
3–5 marca 2026 roku Berlin zamieni się w światową stolicę turystyki podczas ITB Berlin 2026. Polska zaprezentuje się jako odpowiedzialna destynacja, oferując degustacje dań od mistrzów kuchni Michelin i nowoczesne podejście do turystyki slow na stoisku o powierzchni ponad 500 m².
Międzynarodowe Targi Turystyczne ITB Berlin 2026 to wydarzenie, które już od 3 do 5 marca przyciągnie uwagę całego świata turystycznego do Berlina. Polska, wykorzystując powierzchnię ponad 500 m² na Polskim Stoisku Narodowym, wywoła emocje i zaskoczenie. Na miejscu pojawi się ponad 40 wystawców – regiony, miasta, organizacje turystyczne i przedsiębiorcy. Wspólna prezentacja ma wzmocnić obraz Polski jako nowoczesnej i odpowiedzialnej destynacji, silnie zakorzenionej w autentyczności i różnorodności. Turystyka slow i kontakt z lokalną kulturą motywem przewodnim polskiej ekspozycji Temat przewodni wystąpienia Polski to turystyka slow. Polska postawiła na zrównoważone podróżowanie, głębokie przeżycia i autentyczne spotkania z kulturą oraz naturą. W programie polskiego stoiska nacisk położono na jakość doświadczeń – nie liczy się wyłącznie cel podróży, lecz również droga i przeżycie. Uczestnicy targów ITB Berlin 2026 będą mogli przekonać się, jak wygląda współczesna Polska: otwarta, nowoczesna, a zarazem wierna swoim tradycjom. Kulinarne show: degustacje na żywo i gwiazdorska obsada kuchni Michelin Jednym z najbardziej wyczekiwanych elementów polskiej obecności na ITB Berlin 2026 są degustacje dań przygotowywanych na żywo. Za kuchnię odpowiadają szefowie z restauracji wyróżnionych gwiazdkami Michelin, Bib Gourmand, Zieloną Gwiazdką oraz rekomendacjami Michelin. To właśnie kuchnia stanie się kluczem do emocjonalnego przyciągania gości. Smaki regionalnych produktów, sezonowe składniki i nowoczesne interpretacje tradycyjnych dań będą fundamentem polskiej opowieści o turystyce. Intensywna platforma biznesowa i branżowe rozmowy przy polskim stoisku ITB Berlin 2026 to nie tylko pokazy i degustacje, ale również kluczowe spotkania biznesowe. Polskie stoisko stanie się miejscem dialogu branżowego, spotkań z touroperatorami, liniami lotniczymi, portami lotniczymi, organizacjami międzynarodowymi oraz przedstawicielami mediów. Celem jest wzmocnienie obecności Polski na strategicznych rynkach zagranicznych i zacieśnianie międzynarodowej współpracy. To także okazja do podkreślenia strategicznej roli turystyki w polskiej gospodarce. Polska jako autentyczna i atrakcyjna destynacja przez cały rok Obecność Polski na ITB Berlin 2026 to konsekwentna realizacja strategii budowania marki kraju jako destynacji atrakcyjnej i otwartej o każdej porze roku. Połączenie turystyki slow, lokalnej kuchni i silnej reprezentacji branżowej tworzy przekaz o odpowiedzialności i nowoczesności. Polska pokazuje, że autentyczność, kontakt z lokalnymi społecznościami i nowoczesne podejście do podróżowania mogą być siłą napędową rozwoju turystyki na arenie międzynarodowej. Źródło: Polska Organizacja Turystyczna
Wilczy, Śnieżny, Truskawkowy – skąd się wzięły nazwy kolejnych pełni Księżyca
Pełnie Księżyca od wieków budziły fascynację ludzi – nie tylko jako zjawisko astronomiczne, lecz także jako element porządkujący czas, przyrodę i codzienne życie. Tradycyjne nazwy pełni, takie jak Wilczy Księżyc, Różowa Pełnia czy Niebieski Księżyc, nie są dziełem naukowców, lecz efektem obserwacji natury i doświadczeń dawnych społeczności. Skąd się wzięły te określenia, co naprawdę oznaczają i dlaczego do dziś funkcjonują w kulturze popularnej?
Spis treści: Pełnia jako zjawisko astronomiczne i kulturowe Skąd wzięły się nazwy pełni Księżyca? Wilczy, Śnieżny i Robaczy Księżyc – zimowy i wczesnowiosenny cykl pełni Wiosenne i letnie pełnie – cykl wzrostu i obfitości Pełnie jesienne – czas zbiorów i przygotowań Niebieski Księżyc – mit, który stał się definicją Czy nazwy pełni są uniwersalne? Pełnia dziś – między nauką a popkulturą Choć współczesna astronomia opisuje pełnię Księżyca jako konkretną fazę wynikającą z geometrycznego ustawienia Ziemi, Słońca i Księżyca, dla dawnych ludzi miała ona znacznie szersze znaczenie. Cykliczność pełni pozwalała przewidywać zmiany pór roku, planować prace rolnicze, polowania i rytuały, a także orientować się w upływie czasu. To właśnie z tej potrzeby narodziły się ludowe nazwy pełni, ściśle związane z warunkami pogodowymi, fazami wegetacji roślin i zachowaniem zwierząt. Pełnia jako zjawisko astronomiczne i kulturowe Pełnia Księżyca to jedna z najlepiej rozpoznawalnych faz naszego naturalnego satelity. Występuje wtedy, gdy Ziemia znajduje się pomiędzy Słońcem a Księżycem, a cała widoczna z naszej perspektywy tarcza Księżyca jest oświetlona. Z astronomicznego punktu widzenia jest to regularne i przewidywalne zjawisko, pojawiające się średnio co 29,53 dnia, czyli w rytmie tzw. miesiąca synodycznego. Jednak dla człowieka pełnia nigdy nie była wyłącznie zjawiskiem naukowym. Przez tysiąclecia cykl Księżyca wyznaczał rytm życia, wpływał na rolnictwo, polowania, rytuały religijne, a nawet na sposób mierzenia czasu. Właśnie z tej potrzeby orientacji w świecie przyrody narodziły się tradycyjne nazwy pełni Księżyca, które do dziś funkcjonują w kulturze popularnej. Skąd wzięły się nazwy pełni Księżyca? Nazwy przypisywane poszczególnym pełniom nie są oficjalnymi terminami astronomicznymi. Ich źródłem jest folklor, obserwacja przyrody oraz praktyczne potrzeby dawnych społeczności. Najbardziej rozpowszechniony zestaw nazw, znany dziś w Europie, wywodzi się głównie z tradycji rdzennych ludów Ameryki Północnej, a także z europejskich almanachów rolniczych, które przejęły i uporządkowały te określenia. Dla dawnych społeczności nazwa pełni była informacją, a nie poetycką metaforą. Wskazywała, co dzieje się w przyrodzie, jaki jest etap roku i jakie działania należy podjąć: zbierać plony, przygotować zapasy, rozpocząć polowania lub chronić się przed zimą. Warto podkreślić, że nie istniał jeden uniwersalny system nazw. To, co dziś uznajemy za „klasyczny” zestaw, jest w rzeczywistości zbiorem tradycji z konkretnych regionów świata, który z czasem został spopularyzowany globalnie. Wilczy, Śnieżny i Robaczy Księżyc – zimowy i wczesnowiosenny cykl pełni Wilczy Księżyc, przypadający zwykle na styczeń, swoją nazwę zawdzięcza zwiększonej aktywności wilków w środku zimy. W okresie niedoboru pożywienia drapieżniki częściej zbliżały się do ludzkich osad, co pozostawiło trwały ślad w ludowych nazwach i wierzeniach. Lutowa pełnia, znana jako Śnieżny Księżyc, odzwierciedlała najtrudniejszy moment zimy, kiedy opady śniegu były najobfitsze, a warunki życia najbardziej wymagające. W niektórych tradycjach funkcjonowała także jako Głodny Księżyc, co podkreślało realne zagrożenie brakiem żywności. Z kolei Robaczy Księżyc, pojawiający się w marcu, symbolizował początek odwilży. Rozmarzająca gleba odsłaniała dżdżownice, co było sygnałem, że zima ustępuje miejsca wiośnie, a przyroda zaczyna się odradzać. Wiosenne i letnie pełnie – cykl wzrostu i obfitości Wraz z nadejściem wiosny pojawia się Różowy Księżyc, którego nazwa nie odnosi się do koloru tarczy, lecz do kwitnących na różowo dzikich roślin. Był to symbol odradzającej się przyrody i początku intensywnego wzrostu. Kolejna pełnia, często nazywana Kwiatowym Księżycem, podkreślała szczyt wiosennego rozkwitu, gdy roślinność była już bujna, a dni stawały się coraz dłuższe. Następujący po niej Truskawkowy Księżyc wiązał się bezpośrednio z sezonem zbiorów owoców, zwłaszcza tych dojrzewających na przełomie wiosny i lata. Letnie pełnie często miały nazwy związane z dojrzałością natury, obfitością i stabilizacją warunków pogodowych. Był to czas intensywnej pracy, ale także względnego bezpieczeństwa żywnościowego. Pełnie jesienne – czas zbiorów i przygotowań Szczególne miejsce w kalendarzu zajmuje Księżyc Plonów, czyli pełnia przypadająca najbliżej równonocy jesiennej. Dzięki temu, że wschodził tuż po zachodzie Słońca przez kilka kolejnych dni, umożliwiał dłuższą pracę przy zbiorach bez użycia sztucznego światła. Jesienne pełnie, takie jak Kukurydziany Księżyc czy Jęczmienny Księżyc, były bezpośrednio związane z rolnictwem i magazynowaniem żywności. Ich nazwy miały charakter czysto użytkowy i stanowiły część kalendarza prac polowych. Późnojesienne i wczesnozimowe pełnie sygnalizowały z kolei koniec cyklu wegetacyjnego i konieczność przygotowania się na nadchodzącą zimę. Niebieski Księżyc – mit, który stał się definicją Jednym z najbardziej znanych pojęć związanych z pełnią jest Niebieski Księżyc. Wbrew obiegowym opiniom nie oznacza on zmiany koloru tarczy Księżyca. Współcześnie termin ten odnosi się najczęściej do drugiej pełni występującej w jednym miesiącu kalendarzowym. Co istotne, jest to definicja stosunkowo nowoczesna, która nie wywodzi się z dawnych wierzeń ludowych. Wcześniejsze znaczenie „niebieskiego księżyca” odnosiło się raczej do rzadkości zjawiska, co do dziś przetrwało w języku jako metafora czegoś niezwykłego lub mało prawdopodobnego. Czy nazwy pełni są uniwersalne? Choć dziś nazwy pełni Księżyca funkcjonują globalnie, nie są one wspólnym dziedzictwem całej ludzkości. Różne kultury – od Azji, przez Afrykę, po Amerykę Południową – posługiwały się odmiennymi systemami opisu cyklu księżycowego lub w ogóle nie nadawały nazw poszczególnym pełniom. Popularny dziś zestaw nazw to efekt uproszczenia i globalizacji kultury, który sprawił, że lokalne tradycje zostały przyjęte jako „uniwersalne”. W rzeczywistości jednak są one świadectwem konkretnego sposobu życia, ściśle związanego z klimatem umiarkowanym i cyklem rolniczym. Pełnia dziś – między nauką a popkulturą Współczesna astronomia traktuje pełnię jako jedną z faz orbitalnych Księżyca, pozbawioną znaczenia symbolicznego. Jednocześnie kultura popularna, media i astrologia wciąż przypisują jej emocjonalne, psychologiczne i symboliczne znaczenie. Choć badania naukowe nie potwierdzają wpływu pełni na ludzkie zachowanie, fascynacja Księżycem pozostaje niezmienna. Tradycyjne nazwy pełni pełnią dziś funkcję edukacyjną i kulturową, przypominając o tym, jak silnie człowiek był kiedyś związany z rytmem natury. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Na podkarpackim wzgórzu odtworzono osadę sprzed tysięcy lat. To podróż do pradziejów ziem polskich
Skansen Archeologiczny Karpacka Troja to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Polsce, sięgające czasów epoki brązu. Położony w malowniczej dolinie rzeki Ropy skansen pozwala zanurzyć się w historię sprzed ponad 4000 lat, odkrywając tajemnice pradawnych kultur i średniowiecznego grodu.
Spis treści: Najważniejsze odkrycia archeologiczne w Trzcinicy – co skrywa Karpacka Troja? Dwie epoki historii Trzcinicy – od epoki brązu po średniowiecze Skansen Karpacka Troja – historia na żywo i nowoczesna edukacja Jak zaplanować wizytę w Karpackiej Troi – dojazd, bilety, noclegi i czas zwiedzania W południowo-wschodniej Polsce, nieopodal Jasła, znajduje się miejsce, które łączy najstarsze dzieje ziem polskich z nowoczesnym podejściem do archeologii i edukacji historycznej. Skansen Archeologiczny Karpacka Troja w Trzcinicy to wyjątkowa przestrzeń, gdzie odkrycia sprzed tysięcy lat ożywają w formie imponujących rekonstrukcji i ekspozycji muzealnych. Dzięki wieloletnim badaniom archeologicznym, prowadzonym przez specjalistów z Muzeum Podkarpackiego w Krośnie Trzcinica stała się skarbnicą prahistorii ziem polskich, porównywaną nawet do ruin Troi. To miejsce fascynuje nie tylko badaczy, ale i turystów, rodziny z dziećmi oraz miłośników historii. Najważniejsze odkrycia archeologiczne w Trzcinicy – co skrywa Karpacka Troja? Rekonstrukcja i odkrycia archeologiczne Badania w Trzcinicy rozpoczęły się pod koniec XX wieku z inicjatywy Janusza Gancarskiego z Muzeum Podkarpackiego w Krośnie. Już w latach 90. XX w. natrafiono na ślady niezwykle dawnej osady obronnej z ok. 2100 roku p.n.e., znacznie starszej niż wiele znanych grodzisk w Europie Środkowej. W wyniku długoletnich wykopalisk odkryto pozostałości kompleksu fortyfikacji ziemno-drewnianych, który funkcjonował nieprzerwanie przez setki lat, przechodząc ewolucję technologiczną i kulturową. W grodzisku znaleziono około 160 tys. zabytków – od naczyń ceramicznych, narzędzi krzemiennych, przedmiotów z brązu, po ślady kontaktów międzykulturowych z terenami dzisiejszych Bałkanów, Kotliny Karpackiej, a nawet z kręgiem cywilizacji mykeńskiej. Odkryto również fragmenty metalurgicznych pieców, co wskazuje na zaawansowany poziom technologiczny osady jak na ówczesne czasy. Na podstawie układu i liczby warstw archeologicznych udało się potwierdzić, że Trzcinica była miejscem ciągłego osadnictwa przez ponad 1000 lat, a nie jednorazową strukturą obronną. To właśnie z uwagi na strategiczne położenie, rozbudowaną strukturę obronną oraz wyjątkowe znaczenie kulturowe osada zyskała przydomek „Karpackiej Troi” – przez analogię do legendarnej Troi znanej z eposu Homera. Nazwa ta podkreśla wyjątkowość i historyczną rangę stanowiska archeologicznego, które do dziś pozostaje jednym z najważniejszych w Polsce i Europie Środkowej. Dwie epoki historii Trzcinicy – od epoki brązu po średniowiecze Skansen Archeologiczny Karpacka Troja prezentuje dwa główne etapy dziejów osady, które razem tworzą ciągłość osadniczą na przestrzeni ponad trzech tysięcy lat. To wyjątkowe na skalę europejską miejsce dokumentuje zarówno pradziejową aktywność ludzką, jak i średniowiecze w Polsce. Osada z epoki brązu (ok. 2100–1300 p.n.e.) to pierwotna warownia, która zachwyca skalą i poziomem zaawansowania. Na jej terenie odkryto system umocnień ziemno-drewnianych, którego pozostałości dowodzą przemyślanej organizacji przestrzeni i funkcji obronnej. Znalezione artefakty, w tym ceramika i ozdoby charakterystyczne dla kultury Otomani‑Füzesabony, wskazują na intensywne kontakty handlowe i kulturowe z terenami dzisiejszych Węgier, Rumunii i Bałkanów. To jedno z najstarszych tak dobrze udokumentowanych grodzisk w Europie Środkowej. Grodzisko słowiańskie (ok. 770–1031 n.e.) to kontynuacja osadnictwa, która ukazuje przemiany zachodzące na tych terenach w okresie formowania się struktur państwowych. Warownia zajmowała niemal 3,5 ha powierzchni, a jej wały obronne sięgały miejscami nawet 10 metrów wysokości, co czyniło ją jednym z najpotężniejszych grodów w regionie. Wykopaliska potwierdzają istnienie zaawansowanej zabudowy drewnianej, obecność kuźni, a nawet ślady życia codziennego ówczesnych mieszkańców – od narzędzi po fragmenty tkanin i biżuterii. Obie fazy osadnicze w Trzcinicy świadczą nie tylko o ciągłości kulturowej i gospodarczej, ale również o strategicznym znaczeniu tych terenów na przecięciu szlaków handlowych i migracyjnych. To miejsce, w którym historia odcisnęła swoje piętno przez całe tysiąclecia, pozostawiając po sobie świadectwo wielokulturowości i zaawansowanej cywilizacji zamieszkującej te ziemie. Skansen Karpacka Troja – historia na żywo i nowoczesna edukacja Skansen Archeologiczny Karpacka Troja to wyjątkowe miejsce, gdzie przeszłość spotyka się z nowoczesnością, tworząc przestrzeń do nauki, eksploracji i zanurzenia się w codzienność sprzed tysięcy lat. Na powierzchni ponad 8 hektarów odtworzono z niezwykłą dokładnością warunki życia w epoce brązu i we wczesnym średniowieczu. Odwiedzający mogą tu zobaczyć autentyczne rekonstrukcje osady z epoki brązu, w tym chaty, warsztaty rzemieślnicze, wały obronne, bramy i ulice. Elementy te zostały odtworzone na podstawie badań archeologicznych i stanowią wierne odwzorowanie ówczesnej architektury i technologii. Równie imponujące są średniowieczne struktury obronne, które pokazują, jak wyglądał gród słowiański w okresie IX–XI wieku. Sercem Karpackiej Troi jest nowoczesny pawilon ekspozycyjny, gdzie znajdują się muzealne zbiory, sala wystaw czasowych oraz interaktywne ekspozycje multimedialne. Dzięki nim historia staje się zrozumiała i fascynująca zarówno dla dorosłych, jak i najmłodszych gości. Skansen oferuje bogaty program edukacyjny – od warsztatów archeologicznych, pokazów dawnych rzemiosł, po lekcje muzealne prowadzone przez specjalistów. Szczególną atrakcją jest „Sala Małego Odkrywcy”, gdzie dzieci mogą poprzez zabawę poznawać historię i archeologię. Nie brakuje również atrakcji multimedialnych – w tym kina 3D, które przenosi widzów w realia życia w osadzie sprzed wieków. Na terenie obiektu działa także punkt gastronomiczny, gdzie można odpocząć i posmakować lokalnych przysmaków. Skansen Karpacka Troja to doskonałe miejsce na rodzinny weekend, wycieczkę szkolną, jak i indywidualne zwiedzanie z przewodnikiem lub audioguide’em. Całość tworzy unikatowe doświadczenie, które łączy wiedzę, emocje i autentyczny kontakt z przeszłością. Jak zaplanować wizytę w Karpackiej Troi – dojazd, bilety, noclegi i czas zwiedzania Skansen Archeologiczny Karpacka Troja to miejsce, które warto odwiedzić z odpowiednim przygotowaniem. Najłatwiej dotrzeć tu samochodem – najlepiej kierować się do Jasła, a stamtąd w stronę Biecza i Gorlic, podążając za czytelnymi tablicami informacyjnymi prowadzącymi do skansenu. Dojazd transportem publicznym jest możliwy, ale wymaga sprawdzenia lokalnych rozkładów jazdy – autobusy z Jasła kursują sezonowo i nieregularnie. Na miejscu warto zarezerwować sobie co najmniej 2–3 godziny, aby zobaczyć rekonstrukcje osad, pawilon wystawienniczy, punkt widokowy oraz wziąć udział w zajęciach edukacyjnych. Dla bardziej zaangażowanych odwiedzających dzień może okazać się za krótki – zwłaszcza przy okazji wydarzeń specjalnych lub warsztatów. Bilety wstępu są dostępne w różnych wariantach: normalne, ulgowe i rodzinne, a także z opcją oprowadzania lub udziału w warsztatach. Ceny są umiarkowane i dostosowane do możliwości turystów rodzinnych, a skansen regularnie organizuje dni bezpłatnego wstępu lub promocyjne wydarzenia tematyczne. Źródła: karpackatroja.pl; podkarpackie.eu Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
10 nieoczywistych pomysłów na weekend w Polsce. Nie tylko góry i morze
Szukasz pomysłu na weekend z rodziną lub z przyjaciółmi? Oto 10 kierunków w Polsce, które potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych piechurów. W gronie dziennikarzy National Geographic Traveler przygotowaliśmy propozycje podróżnicze po Polsce dla osób szukających nieoczywistych miejsc, bliskości natury i autentycznych regionalnych klimatów. Poza popularnymi szlakami czekają tu dzikie krajobrazy, pogranicza kultur, uzdrowiska z czystym powietrzem i niezwykłe formy geologiczne, które pokazują Polskę z zupełnie innej strony.
Spis treści: Kraina Lessowych Wąwozów – polska Toskania w wersji dzikiej Hajnówka – brama do Puszczy Białowieskiej i wielokulturowości Roztoczański Park Narodowy – kraina wody, lasów i koników polskich Łuk Mużakowa – geologiczny fenomen i krajobraz jak z innej planety Śląsk Cieszyński – pogranicze kultur i tradycji Gołdap – uzdrowisko na końcu Polski Mazury Zachodnie – cisza, przestrzeń i mniej oczywiste jeziora Kościerzyna – serce Kaszub Chojnice – historia i brama do Borów Tucholskich Akwedukt w Fojutowie – inżynieria w środku lasu Polska wciąż potrafi zaskakiwać nawet doświadczonych podróżników. Poza oczywistymi kierunkami – Tatrami, Trójmiastem czy Krakowem – istnieją miejsca mniej znane, a jednocześnie niezwykle różnorodne krajobrazowo i kulturowo. To regiony, w których natura, historia i lokalna tożsamość tworzą wyjątkowy klimat, często porównywany do zagranicznych destynacji. Poniższa lista to inspiracyjny przegląd 10 miejsc w Polsce, które nie są masowe, a potrafią dostarczyć intensywnych wrażeń: od surowych form geologicznych, przez wielokulturowe pogranicza, po obszary idealne dla osób szukających ciszy, aktywności i autentyczności. Kraina Lessowych Wąwozów – polska Toskania w wersji dzikiej Kraina Lessowych Wąwozów w województwie lubelskim to największe skupisko wąwozów lessowych w Europie, powstałych w wyniku wielowiekowego oddziaływania wody opadowej, procesów erozyjnych i specyficznej budowy geologicznej lessu. Miękka, pylasta skała sprzyjała tworzeniu głębokich parowów, które dziś osiągają kilkanaście metrów głębokości i ciągną się kilometrami, tworząc naturalne korytarze i labirynty. Charakterystyczną cechą tego obszaru jest silna zmienność krajobrazu w zależności od pory roku. Wiosną wąwozy są wilgotne, intensywnie zielone i pełne ptasich siedlisk, latem dają przyjemny cień, jesienią zachwycają paletą barw lessowych ścian i liści, a zimą przybierają niemal baśniowy charakter. Region ma także duże znaczenie przyrodnicze i kulturowe. Wąwozy pełnią funkcję naturalnych korytarzy ekologicznych, a otaczające je pola i sady tworzą mozaikowy krajobraz typowy dla wschodniej Polski. To właśnie tutaj można obserwować tradycyjne formy rolnictwa, stare sady i lessowe drogi, które od wieków służyły lokalnym społecznościom. To miejsce szczególnie docenią: miłośnicy pieszych wędrówek, nordic walkingu i fotografii krajobrazowej, osoby szukające alternatywy dla zatłoczonych parków narodowych, turyści zainteresowani geoturystyką, krajobrazami rolniczymi i ciszą. Dodatkowym atutem regionu jest bliskość Kazimierza Dolnego, znanego z artystycznej atmosfery, Nałęczowa o uzdrowiskowym charakterze oraz lokalnych winnic i gospodarstw agroturystycznych, co pozwala połączyć aktywny wypoczynek z elementami turystyki kulinarnej i enoturystyki. Hajnówka – brama do Puszczy Białowieskiej i wielokulturowości Hajnówka to miasto położone na styku kultur, które od lat pełni rolę głównej bramy do Puszczy Białowieskiej. Jednocześnie jest to miejsce o wyraźnie zaznaczonej tożsamości lokalnej, kształtowanej przez prawosławie, tradycje białoruskie, polskie i dawne wpływy pogranicza wschodniego. Ta różnorodność widoczna jest zarówno w architekturze, jak i w codziennym życiu mieszkańców. Miasto stanowi ważny punkt dla turystyki przyrodniczej, oferując łatwy dostęp do szlaków pieszych, rowerowych i ścieżek edukacyjnych, prowadzących w głąb jednego z najcenniejszych ekosystemów Europy. Puszcza Białowieska zachowała naturalne procesy przyrodnicze, które w innych częściach kontynentu zanikły setki lat temu, co czyni ją wyjątkowym miejscem do obserwacji fauny i flory. Największe atuty Hajnówki to: bliskość ostatniego pierwotnego lasu nizinnego w Europie, Sobór Świętej Trójcy – monumentalna świątynia o wyjątkowej akustyce i nowoczesnej bryle, spokojne tempo życia oraz kontakt z naturą bez nadmiaru komercyjnej infrastruktury. Hajnówka pełni także funkcję centrum kultury regionu, gdzie odbywają się wydarzenia związane z muzyką cerkiewną, folklorem i tradycją wschodniego pogranicza. Lokalna kuchnia, oparta na prostych, sezonowych składnikach, stanowi dodatkowy element poznawania regionu. To kierunek idealny dla osób szukających ciszy, refleksji i autentycznego kontaktu z przyrodą, a także dla podróżników zainteresowanych kulturą pogranicza i turystyką odpowiedzialną, opartą na szacunku dla środowiska naturalnego. Roztoczański Park Narodowy – kraina wody, lasów i koników polskich Roztoczański Park Narodowy obejmuje fragment Wyżyny Roztoczańskiej, gdzie łagodne wzniesienia, źródłowe rzeki i rozległe kompleksy leśne tworzą harmonijny, niemal sielankowy krajobraz. To obszar o wyjątkowo dobrze zachowanej równowadze przyrodniczej, w którym natura wciąż wyznacza rytm życia. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów parku są koniki polskie, czyli potomkowie dawnych tarpana. Zwierzęta te żyją na specjalnych ostojach w warunkach zbliżonych do naturalnych, pełniąc ważną rolę w utrzymaniu otwartych przestrzeni i różnorodności biologicznej. Ich obecność jest nie tylko atrakcją turystyczną, ale również częścią czynnej ochrony przyrody. Roztocze wyróżnia się dużą ilością wód powierzchniowych i źródlisk, dzięki czemu rzeki zachowują krystaliczną czystość i naturalny charakter. Doliny rzeczne tworzą siedliska dla wielu gatunków ptaków, płazów i bezkręgowców, co czyni region atrakcyjnym dla miłośników obserwacji przyrody. Roztocze zachwyca: krystalicznie czystymi rzekami, idealnymi do kajakarstwa i spokojnych spływów, trasami pieszymi i rowerowymi o niskim stopniu trudności, dostosowanymi także do rodzin z dziećmi, bogactwem flory i fauny strefy przejściowej, gdzie spotykają się wpływy wschodnie i zachodnie. To doskonałe miejsce na slow travel, regenerujący wypoczynek blisko natury oraz reset od miejskiego hałasu, bez konieczności rezygnowania z komfortu i dostępnej infrastruktury turystycznej. Łuk Mużakowa – geologiczny fenomen i krajobraz jak z innej planety Park Mużakowski to unikatowa formacja polodowcowa, powstała w wyniku działalności lądolodu, który zdeformował warstwy geologiczne, tworząc charakterystyczny, łukowaty układ terenu. Obszar ten rozciąga się po obu stronach granicy polsko-niemieckiej i jest jednym z najbardziej niezwykłych krajobrazów geologicznych w Polsce. Najbardziej rozpoznawalnym elementem regionu są kolorowe jeziora poeksploatacyjne, powstałe na terenach dawnego górnictwa węgla brunatnego. Ich intensywne barwy – od mlecznego błękitu, przez zieleń, po głęboką czerwień – są efektem naturalnych procesów chemicznych zachodzących w wodzie i podłożu, a nie ingerencji człowieka. Łuk Mużakowa to także przykład miejsca, gdzie przyroda przejmuje tereny poprzemysłowe, stopniowo przekształcając je w atrakcyjne krajobrazowo przestrzenie. Dawne wyrobiska, hałdy i kanały wodne stały się dziś elementem szlaków pieszych i rowerowych, umożliwiających poznanie historii regionu w terenie. Dlaczego to miejsce zaskakuje? krajobrazem przypominającym Islandię lub Park Yellowstone, rzadko spotykanym w tej części Europy, możliwością eksploracji dawnych terenów górniczych w bezpiecznej, udostępnionej formie, statusem światowego geoparku UNESCO, podkreślającym jego znaczenie naukowe i edukacyjne. To propozycja dla osób ciekawych nieoczywistej przyrody, geologii i turystyki poznawczej, a także dla podróżników, którzy chcą zobaczyć, jak natura i historia przemysłu mogą współistnieć w jednym krajobrazie. Śląsk Cieszyński – pogranicze kultur i tradycji Śląsk Cieszyński to region o wyjątkowo złożonej historii, w którym przez stulecia przenikały się wpływy polskie, czeskie i austriackie, pozostawiając trwały ślad w krajobrazie kulturowym. Ta wielowarstwowość widoczna jest nie tylko w architekturze miast i wsi, ale także w codziennych zwyczajach, języku i kuchni regionalnej, które do dziś stanowią ważny element lokalnej tożsamości. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc regionu jest Cieszyn – miasto podzielone granicą, gdzie jedna część należy do Polski, a druga do Czech. Naturalna granica na rzece Olzie przez lata kształtowała specyficzny model współistnienia dwóch społeczności, co dziś przekłada się na wyjątkową atmosferę pogranicza i bogatą ofertę kulturalną. Śląsk Cieszyński wyróżnia się również silną tradycją protestancką, rzadką w skali kraju. Zabytkowe kościoły, cmentarze i instytucje społeczne świadczą o długiej historii współistnienia różnych wyznań i kultur. Obok nich funkcjonują lokalne festiwale, wydarzenia folklorystyczne i regionalna kuchnia, w której widoczne są wpływy kuchni środkowoeuropejskiej. Najważniejsze wyróżniki regionu: Cieszyn jako miasto podzielone granicą, będące symbolem historii pogranicza, silna tożsamość lokalna oraz widoczne tradycje protestanckie, bliskość Beskidów, oferujących liczne szlaki górskie i widokowe trasy spacerowe. To idealny kierunek dla osób zainteresowanych historią, etnografią i turystyką kulturową, które chcą poznać region o wyraźnym charakterze i autentycznym dziedzictwie. Gołdap – uzdrowisko na końcu Polski Gołdap, położona na północno-wschodnim krańcu kraju, jest jednym z najbardziej wysuniętych na wschód miast w Polsce i jednocześnie miejscem, które kojarzy się z ciszą, przestrzenią i czystym środowiskiem naturalnym. Region ten uchodzi za jeden z obszarów o najlepszej jakości powietrza, co w połączeniu z naturalnymi warunkami klimatycznymi stworzyło podstawy do rozwoju funkcji uzdrowiskowej. Status uzdrowiska wynika z połączenia specyficznego mikroklimatu, bogactwa zieleni oraz infrastruktury nastawionej na zdrowie i rekreację. Centralnym punktem jest park zdrojowy z tężniami solankowymi, które sprzyjają poprawie funkcjonowania układu oddechowego i ogólnemu odprężeniu. Gołdap to także miejsce całorocznego wypoczynku. Zimą region przyciąga miłośników sportów zimowych dzięki trasom narciarskim i biegowym, latem natomiast oferuje rozbudowaną sieć szlaków pieszych i rowerowych, prowadzących przez lasy, wzgórza i tereny przygraniczne. Na miejscu znajdziesz: tężnie solankowe i park zdrojowy sprzyjające regeneracji organizmu, zimą trasy narciarskie, latem szlaki piesze i rowerowe, bliskość granicy oraz krajobrazy nawiązujące do Suwalszczyzny. To propozycja dla osób szukających zdrowotnego wypoczynku bez tłumów, kontaktu z naturą i miejsca, w którym można zwolnić tempo oraz zadbać o dobre samopoczucie. Mazury Zachodnie – cisza, przestrzeń i mniej oczywiste jeziora Mazury Zachodnie to część Pojezierza Mazurskiego, która pozostaje poza głównym nurtem masowej turystyki, dzięki czemu zachowała kameralny, spokojny charakter. Brak dużych kurortów i imprezowych marin sprawia, że region ten wybierają osoby ceniące kontakt z naturą, przestrzeń i autentyczność. Krajobraz Mazur Zachodnich tworzą rozległe jeziora połączone kanałami, pagórkowate tereny polodowcowe oraz lasy, które sprzyjają wypoczynkowi aktywnemu, ale bez presji tłumów. To obszar szczególnie atrakcyjny dla żeglarzy, którzy preferują spokojną żeglugę i noclegi w naturalnym otoczeniu, a nie zatłoczone porty. Region oferuje: doskonałe warunki do żeglarstwa i sportów wodnych, w tym kajakarstwa i paddleboardingu, mniejsze miejscowości z lokalną gastronomią i rodzinnymi pensjonatami, krajobrazy sprzyjające turystyce niespiesznej, długim spacerom i wycieczkom rowerowym. Mazury Zachodnie to propozycja dla tych, którzy nie szukają festiwalowej atmosfery, lecz chcą doświadczyć jezior w ich najbardziej naturalnej, spokojnej odsłonie. Kościerzyna – serce Kaszub Kościerzyna uznawana jest za jedno z najważniejszych miast Kaszub, regionu o silnie zakorzenionej tożsamości językowej, kulturowej i obyczajowej. Miasto pełni funkcję lokalnego centrum administracyjnego i kulturalnego, a jednocześnie zachowuje kameralny charakter, typowy dla kaszubskich miejscowości. Dzięki położeniu wśród jezior i lasów Kościerzyna stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania Kaszub: zarówno tych bardziej turystycznych, jak i mniej znanych, spokojnych zakątków. W okolicy znajdują się liczne trasy piesze i rowerowe, a także obiekty prezentujące dziedzictwo materialne i niematerialne regionu. Na uwagę zasługują: kultura kaszubska oraz rozwinięte regionalne muzealnictwo, kuchnia oparta na lokalnych produktach, prostych recepturach i sezonowości, dostęp do tras pieszych i rowerowych, prowadzących przez lasy i pagórkowaty teren. To dobry wybór dla osób chcących poznać Polskę regionalną „od środka”, z dala od masowych atrakcji, w rytmie wyznaczanym przez lokalne tradycje i przyrodę. Chojnice – historia i brama do Borów Tucholskich Chojnice to miasto o wyraźnie średniowiecznym rodowodzie, którego układ urbanistyczny i zabytkowa zabudowa do dziś przypominają o jego strategicznym znaczeniu handlowym i obronnym. Jednocześnie jest to jedno z najważniejszych miast regionu, pełniące rolę naturalnej bramy do Borów Tucholskich – jednego z największych kompleksów leśnych w Polsce. Zachowane fragmenty murów miejskich, bramy oraz historyczne centrum tworzą spójną przestrzeń, w której historia przenika się z nowoczesnym życiem lokalnym. Chojnice oferują bogaty kalendarz wydarzeń kulturalnych, festiwali i inicjatyw społecznych, które przyciągają zarówno mieszkańców, jak i turystów zainteresowanych kulturą regionalną. Miasto wyróżnia się: zachowanymi murami obronnymi i zabytkowym układem starego miasta, rozwiniętą ofertą kulturalną, obejmującą wydarzenia plenerowe i instytucje kultury, świetnym położeniem dla aktywnej turystyki leśnej, rowerowej i kajakowej. Dzięki bliskości lasów, jezior i rzek Chojnice są idealnym miejscem dla osób, które chcą połączyć zwiedzanie historycznego miasta z aktywnym wypoczynkiem na łonie natury. To przykład miasta, które harmonijnie łączy funkcję historyczną i przyrodniczą. Akwedukt w Fojutowie – inżynieria w środku lasu Akwedukt w Fojutowie to największa i najbardziej imponująca budowla hydrotechniczna tego typu w Polsce, zlokalizowana w sercu Borów Tucholskich. Obiekt powstał w XIX wieku jako element rozbudowanego systemu melioracyjnego i do dziś stanowi przykład zaawansowanej myśli inżynieryjnej swojej epoki. Konstrukcja umożliwia skrzyżowanie dwóch cieków wodnych na różnych poziomach – jedna rzeka przepływa nad drugą, nie mieszając się z jej nurtem. To rozwiązanie, rzadko spotykane na skalę krajową, budzi zainteresowanie zarówno miłośników historii techniki, jak i osób poszukujących nietypowych atrakcji turystycznych. Dlaczego warto tu przyjechać? unikatowa hydrotechniczna konstrukcja, wyróżniająca się skalą i precyzją wykonania, położenie wśród Borów Tucholskich, sprzyjające spacerom i aktywnemu wypoczynkowi, ciekawy punkt na trasie rowerowej lub kajakowej, łatwy do połączenia z innymi atrakcjami regionu. Akwedukt w Fojutowie jest dowodem na to, że polska infrastruktura historyczna potrafi być równie fascynująca jak klasyczne zabytki architektury, a jednocześnie doskonale wpisuje się w naturalny krajobraz otaczających lasów. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Te rasy psów są najmądrzejsze. Psychologowie opracowali zaskakujący ranking
Wielu właścicieli intuicyjnie wyczuwa mądrość swoich pupili, ale nauka dostarcza na to dowodów. Kanadyjski psycholog przeanalizował zdolność uczenia się oraz posłuszeństwo dziesiątek popularnych ras. Wyniki badań pozwoliły wyłonić listę najmądrzejszych ras psów na świecie.
W tym artykule: Czy psy są inteligentne? Jak Stanley Coren badał inteligencję psów? Jaka jest najmądrzejsza rasa psa? 79 najmądrzejszych ras psów Prof. Stanley Coren to kanadyjski psycholog i autor badań z zakresu inteligencji psów. Jest autorem wielu publikacji na ten temat, m.in. popularnych również w Polsce książek „Tajemnice psiego umysłu" i „Jak rozmawiać z psem". Analizuje w nich zdolności poznawcze różnych ras psów. Badania prof. Corena dotyczą tematów takich jak zachowanie psów, komunikacja i więź między człowiekiem a zwierzęciem. Jako jeden z pierwszych badaczy przyjrzał się inteligencji i emocjom „najlepszego przyjaciela człowieka". Czy psy są inteligentne? Właściciele psów nie mają wątpliwości, że ich pupile są mądre, a nauka tylko potwierdza te obserwacje. Badania wykazały, że psy wykazują się niezwykłą zdolnością do nauki i rozwiązywania problemów. Nierzadko ich potencjał umysłowy porównywany jest do poziomu intelektualnego małych dzieci. Zdaniem prof. Stanleya Corena dorosły pies jest równie inteligentny co 2,5-letnie dziecko. Naukowiec potwierdził to w kilkunastu prowadzonych przez siebie testach. To, co szczególnie wyróżnia intelekt psów, to ich inteligencja społeczna i emocjonalna. Psy wykazują się wrażliwością na uczucia i zamiary ludzi. Pozwala im to na budowanie głębokich relacji z właścicielami. Badania wykazały, że psy potrafią interpretować ludzkie gesty i mimikę. To z kolei wskazuje na ich zaawansowany poziom umiejętności komunikacyjnych. Ponadto eksperymenty potwierdziły, że psy posiadają imponujące zdolności pamięciowe. Potrafią przypominać sobie wydarzenia z przeszłości i uczyć się na podstawie własnych doświadczeń. Co ciekawe, niektóre rasy psów wykazują pewne umiejętności, które nie rozwinęły się w przypadku innych ras. Dobrym przykładem są rasy myśliwskie, takie jak beagle, jamniki czy gończy polski, które mocniej niż inne psy rozwinęły zdolność wykrywania zapachów. Jak Stanley Coren badał inteligencję psów? Kanadyjski psycholog podzielił inteligencję psów na na kilka rodzajów. Jako kluczowe wymienia: inteligencję adaptatywną, która odpowiada za kreatywność psów, inteligencję pracy, czyli rozumienie i wykonywanie poleceń, inteligencję instynktowną, która pomaga wyodrębniać tzw. wrodzone talenty wśród zwierząt. Do tych 3 typów inteligencji dodał również inteligencję kinetyczną (ruchową), inteligencję przestrzenną oraz inteligencję interpersonalną. Prof. Stanley Coren badał inteligencję psów za pomocą różnych metod, w tym obserwacji, eksperymentów oraz ankiet. Jednym z najczęściej wykonywanych zadań było ocenianie inteligencji psów poprzez tzw. testy posłuszeństwa, ale także polecenia wymagające rozwiązywania problemów oraz obserwacje interakcji społecznych. Psycholog wykorzystywał również ankiety, aby zbierać dane od właścicieli psów dotyczące zachowań ich zwierząt oraz obserwacji podczas domowych treningów. Dodatkowo, badacz analizował zdolności poznawcze psów, badając ich umiejętności komunikacyjne, zdolność zapamiętywania oraz uczenia się nowych poleceń. Psy rozumieją średnio 89 słów. Które rasy są najmądrzejsze? Te psy reagują na więcej słów i wyrażeń niż inne. Dlaczego? Jaka jest najmądrzejsza rasa psa? W wyniku prowadzonych przez siebie badań prof. Stanley Coren wybrał jedną rasę, którą uznał za szczególnie inteligentną. Zdaniem naukowca najmądrzejsza rasa psa to border collie. Kanadyjski psycholog doszedł do takich wniosków, badając m.in. posłuszeństwo, umiejętność rozwiązywania problemów i społeczną percepcję tych psów. Wrodzony instynkt pasterski i zdolność szybkiego uczenia się sprawiają, że jest to rasa, która wyjątkowo prędko przechodzi proces tresury. Border collie wywodzi się z pogranicza Anglii i Szkocji, gdzie w XIX wieku został wyodrębniony jako oddzielna rasa i początkowo nazywany po prostu „owczarkiem do pracy" („working sheepdog"). Miłośniczką border collie była m.in. brytyjska królowa Wiktoria. 79 najmądrzejszych ras psów Oto lista najmądrzejszych ras psów. Zestawienie powstało na podstawie eksperymentu, podczas którego psy uczono nowej komendy. Najwyższy poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom poniżej 5 prób i są posłuszne w 95% przypadków 1. Border collie 2. Pudel 3. Owczarek niemiecki 4. Golden retriever 5. Doberman pinczer 6. Owczarek szetlandzki 7. Labrador retriever 8. Papillon 9. Rottweiler 10. Australian cattle dog Drugi poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 5–15 prób i są posłuszne w 85% przypadków 11. Welsh corgi Pembroke 12. Sznaucer miniatura 13. Springer spaniel angielski 14. Tervuren, owczarek długowłosy 15. Schipperke, owczarek belgijski 16. Szpic wilczy 17. Wyżeł niemiecki krótkowłosy 18. Flat-coated retriever, Angielski cocker spaniel, Sznaucer 19. Épagneul breton 20. Retriever z Nowej Szkocji 21. Wyżeł weimarski krótkowłosy 22. Malinois, Berneński pies pasterski 23. Szpic miniaturowy 24. Irlandzki spaniel dowodny 25. Wyżeł węgierski krótkowłosy 26. Welsh Corgi Cardigan Trzecie poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 15–25 prób i są posłuszne w 70% przypadków 27. Chesapeake Bay retriever, Puli, Yorkshire terrier 28. Sznaucer olbrzymi, Portugalski pies dowodny 29. Airedale terrier, Bouvier des Flandres 30. Border terrier, Owczarek francuski briard 31. Springer spaniel walijski 32. Manchester terrier 33. Samojed 34. Field spaniel, Nowofunland, Terier australijski, Amerykański staffordshire terier, Seter szkocki, Bearded collie 35. American Eskimo dog, Cairn terrier, Kerry blue terrier, Seter irlandzki 36. Elkhund szary 37. Pinczer małpi, Australijski silky terier, Pinczer miniatura, Seter angielski, Pies faraona, Clumber spaniel 38. Norwich terrier 39. Dalmatyńczyk Czwarty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 25–40 prób i są posłuszne w 50% przypadków 40. Soft-coated wheaten terrier, Bedlington terrier, Foksterier krótkowłosy 41. Curly-coated retriever, Wilczarz irlandzki 42. Kuvasz, Owczarek australijski (typ amerykański) 43. Chart perski, Szpic fiński, Pointer 44. Cavalier King Charles spaniel, Wyżeł niemiecki szorstkowłosy, Black-and-tan coonhound, Amerykański spaniel dowodny 45. Husky syberyjski, Bichon Frise, King charles spaniel 46. Spaniel tybetański, Foxhound angielski, Otterhound, Foxhound amerykański, Greyhound, Harrier, Parson Russel terrier, Gryfon Korthalsa 47. West Highland white terrier, Hawańczyk, Chart szkocki 48. Bokser, Dog niemiecki 49. Jamnik, Staffordshire bulterier, Shiba Inu 50. Malamut 51. Whippet, Shar pei, Foksterier szorstkowłosy 52. Rhodesian ridgeback 53. Podenco z Ibizy, Terier walijski, Terier irlandzki 54. Boston terrier, Akita Piąty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 40–80 prób i są posłuszne w 40% przypadków 55. Skye terrier 56. Norfolk terrier, Sealyham terrier 57. Mops 58. Buldog francuski 59. Gryfonik brukselski, Maltańczyk 60. Charcik włoski 61. Grzywacz chiński 62. Dandie Dinmont terrier, Petit Basset Griffon Vendéen, Terier tybetański, Chin japoński, Lakeland terrier 63. Owczarek staroangielski 64. Pirenejski pies górski 65. Terier szkocki, Bernardyn 66. Bulterier 67. Chihuahua 68. Lhasa apso 69. Bulmastif Szósty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom powyżej 100 prób i są posłuszne w 30% przypadków 70. Shih Tzu 71. Basset 72. Mastif, Beagle 73. Pekińczyk 74. Bloodhound 75. Borzoj 76. Chow chow 77. Buldog 78. Basenji 79. Chart afgański Na listę nie należy patrzeć dogmatycznie. Już sam jej autor – prof. Stanley Coren – zaznacza, że w innym badaniu treserom udało się szybko nauczyć posłuszeństwa psa rasy staffordshire bulterier, choć na powyższej liście ten pies znalazł się dopiero na 49. pozycji. Nierzadko mniejsza lub większa inteligencja może bowiem być cechą osobniczą zwierzęcia. – Wyjątek stanowią charty afgańskie. Te psy są jak koty – pisał prof Coren. – Charty nie są posłuszne nikomu. ŹRÓDŁA: American Psychological Association, StanleyCore.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Prawdziwa historia Wielkiego Marty'ego. Czy filmowy mistrz ping-ponga istniał naprawdę?
Film „Wielki Marty” z Timothéem Chalametem, który właśnie wszedł na ekrany polskich kin, jest jednym z największych faworytów tegorocznego wyścigu po Oscary. Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że historia ambitnego pingpongisty jest inspirowana prawdziwymi wydarzeniami.
Spis treści: Dzieciństwo i młodość Marty'ego Reismana – prawdziwe początki legendy Droga do sukcesu i rywalizacja na światowym poziomie Filmowa interpretacja biografii – granica faktu i fikcji Wpływ Marty’ego na sport i dalsze losy pingpongisty Wyróżniony 10 nominacjami do Oscara film Josha Safdiego „Wielki Marty” opowiada historię utalentowanego, ale niedocenianego pingpongisty Marty'ego Mausera, który próbuje przebić się na światowe salony sportu mimo przeciwności losu. Obraz pokazuje trudną drogę zawodnika od lokalnych turniejów do międzynarodowej sławy oraz cenę, jaką musi zapłacić za sukces. Czy Marty istniał naprawdę? Tak – reżyser nie kryje, że inspiracją do powstania filmu była prawdziwa historia pingpongisty Marty'ego Reismana. Dzieciństwo i młodość Marty'ego Reismana – prawdziwe początki legendy Prawdziwy Marty Reisman – podobnie jak jego filmowy odpowiednik – przyszedł na świat w 1930 roku w żydowskiej rodzinie na nowojorskim Manhattanie, w dzielnicy o silnej tożsamości etnicznej i społecznej. Dorastając w trudnych realiach ekonomicznych Wielkiego Kryzysu, szybko odkrył, że sport może być nie tylko ucieczką od codzienności, lecz także szansą na przekroczenie barier społecznych. Ping-pong, czyli tenis stołowy, w latach 30. i 40. XX wieku zyskiwał w Stanach Zjednoczonych coraz większą popularność – zarówno jako forma rekreacji w parkach, jak i jako dyscyplina rywalizacji sportowej na poziomie lokalnym. Już w dzieciństwie Marty Reisman wyróżniał się niezwykłą sprawnością manualną oraz błyskotliwością, które szybko zwróciły uwagę okolicznych graczy i właścicieli klubów sportowych. Jego wczesne sukcesy wynikały z umiejętności adaptacji do różnych stylów gry oraz z ogromnej determinacji, budzącej podziw zarówno rywali, jak i mentorów. Rodzina, pochodzenie i środowisko społeczne Wychowanie w żydowskiej rodzinie w Nowym Jorku miało istotny wpływ na kształtowanie charakteru Marty’ego Reismana. W realiach pierwszej połowy XX wieku dzieci imigrantów często napotykały bariery społeczne i ekonomiczne, co wymagało od nich ponadprzeciętnej zaradności oraz wytrwałości. Rodzina Reismana nie była wyjątkiem – Marty już od najmłodszych lat podejmował dorywcze prace, by wspierać domowy budżet. Podobnie jak to pokazano w filmie – pracował w lokalnym sklepie. Jego determinacja, by wyróżnić się w sporcie, wyrastała właśnie z tych trudnych doświadczeń i stanowiła motor napędowy jego późniejszych sukcesów. Droga do sukcesu i rywalizacja na światowym poziomie Kariera Marty’ego Reismana nabierała tempa w latach 40., gdy zaczął regularnie triumfować w lokalnych turniejach ping-ponga rozgrywanych w Nowym Jorku i innych miastach wschodniego wybrzeża. W tym okresie amerykański tenis stołowy przeżywał dynamiczny rozwój, a rywalizacja między zawodnikami miała coraz większe znaczenie nie tylko sportowe, lecz także społeczne. Reisman szybko zdobył opinię niezwykle utalentowanego i niekonwencjonalnego gracza, słynącego z nietypowego uchwytu rakietki oraz zaskakujących zagrań. Wbrew popularnym uproszczeniom nie zdobył mistrzostwa USA w 1949 roku, lecz przez dekady budował swoją pozycję jako jeden z najbardziej rozpoznawalnych amerykańskich zawodników, odnosząc liczne sukcesy w turniejach krajowych i międzynarodowych. Był jednym z pionierów, którzy podejmowali rywalizację z czołowymi graczami z Europy i Azji – regionów, gdzie tenis stołowy osiągnął już rangę sportu o ogromnym prestiżu. Filmowa interpretacja biografii – granica faktu i fikcji Filmowa wizja losów Marty’ego koncentruje się na kluczowych etapach kariery bohatera, łącząc elementy autentyczne z narracją fabularyzowaną. Dramatyczne pojedynki oraz konflikty rodzinne zostały wyraźnie wzmocnione pod kątem emocjonalnym, co jest typowe dla kina biograficznego. Twórcy podporządkowali przebieg wydarzeń zasadom dramaturgii, budując wyraziste punkty kulminacyjne i symboliczne momenty przełomu. Jedną z najważniejszych różnic między filmem a rzeczywistością jest sposób przedstawienia turnieju w Azji. W obrazie pełni on rolę przełomowego momentu kariery, po którym bohater niemal natychmiast zdobywa międzynarodową sławę. W rzeczywistości zagraniczne występy Reismana były rozciągnięte w czasie i miały charakter stopniowego budowania pozycji, bez jednego spektakularnego zwycięstwa, które odmieniłoby jego los z dnia na dzień. Podobnie uproszczono wątek rywalizacji z Endo. W filmie Endo jest przedstawiony jako główny antagonista i sportowy odpowiednik „czarnego charakteru”, skupiający w sobie wszystkie trudności, z jakimi mierzy się bohater. Historycznie rywalizacja Reismana była znacznie bardziej rozproszona, a sukcesy i porażki wynikały z konfrontacji z wieloma zawodnikami o różnych stylach gry, nie zaś z jednej symbolicznej relacji. Istotnym elementem fabularyzacji jest również postać grana przez Gwyneth Paltrow, ukazana jako emocjonalne i moralne oparcie bohatera oraz katalizator jego przemiany. W rzeczywistości w życiu Reismana nie istniała jedna osoba o tak jednoznacznej roli – relacje osobiste miały charakter bardziej złożony i mniej dramatyczny, a decyzje sportowe wynikały zarówno z ambicji, jak i z pragmatycznych uwarunkowań codzienności. W rzeczywistości sukces Reismana był efektem wieloletniej, systematycznej pracy oraz nieustannego doskonalenia techniki, a nie serii widowiskowych zwrotów akcji. Filmowe zwycięstwa, często osiągane w skrajnie dramatycznych okolicznościach, zostały wyraźnie podkolorowane na potrzeby narracji. Mimo tych uproszczeń ogólna wymowa filmu – mówiąca o wytrwałości, walce z przeciwnościami i pokonywaniu własnych ograniczeń – pozostaje zgodna z duchem prawdziwej historii, choć jej szczegóły podporządkowano logice ekranowej opowieści. Wpływ Marty’ego na sport i dalsze losy pingpongisty Po zakończeniu czynnej kariery sportowej Marty Reisman zaangażował się w popularyzację tenisa stołowego w Stanach Zjednoczonych. Pozostał aktywny jako barwna postać środowiska sportowego – występował w pokazach, uczestniczył w turniejach pokazowych i wspierał młodszych zawodników swoją wiedzą oraz doświadczeniem. Zyskał opinię oryginalnego innowatora i mentora, który promował grę opartą na intuicji, kreatywności i swobodzie stylu, przeciwstawiając się sztywnym schematom szkoleniowym. Marty Reisman był dwukrotnie żonaty i miał córkę Debbie ze swoją pierwszą żoną, Geri Falk. Jego drugą żoną była Yoshiko Reisman. Zmarł w 2012 roku. Źródła: The True Story Behind ‘Marty Supreme’, The Real-Life Story Behind Marty Supreme, What’s the True Story Behind Marty Supreme?, Is Marty Supreme Based on a True Story? Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Miasto cesarzy da się zwiedzić w dwa dni. Zaplanuj idealny weekend w Wiedniu
Weekend w Wiedniu i jak go zorganizować, aby w dwa dni zobaczyć najważniejsze atrakcje, nie przepłacić i uniknąć chaosu? Stolica Austrii zachwyca architekturą, kulturą i kuchnią, ale wymaga dobrego planu. W tym poradniku znajdziesz gotowy schemat zwiedzania, praktyczne informacje o dojeździe, cenach, komunikacji miejskiej, noclegach i kartach turystycznych. To kompleksowe kompendium dla osób planujących krótki, ale intensywny city break w Wiedniu.
Spis treści: Weekend w Wiedniu – czy dwa dni wystarczą? Jak dojechać do Wiednia na weekend Komunikacja miejska w Wiedniu – jak poruszać się po mieście Weekend w Wiedniu – plan zwiedzania na 2 dni Vienna Pass i Vienna City Card – czy warto je kupić? Ceny w Wiedniu – ile kosztuje weekend Co zjeść w Wiedniu – kuchnia, której trzeba spróbować Gdzie nocować w Wiedniu – najlepsze dzielnice na weekend Parkingi i parkowanie w Wiedniu – co trzeba wiedzieć Która pora roku najlepsza na weekend w Wiedniu Wiedeń łączy w sobie monumentalną historię dawnej stolicy cesarstwa z nowoczesnym stylem życia europejskiej metropolii. Miasto regularnie zajmuje wysokie miejsca w rankingach jakości życia, co przekłada się także na komfort podróżowania. Dzięki przejrzystemu układowi urbanistycznemu i rozbudowanej infrastrukturze turystycznej weekend w Wiedniu można zaplanować bardzo efektywnie, nawet przy ograniczonym czasie. Weekend w Wiedniu – czy dwa dni wystarczą? Dwa dni nie pozwolą zobaczyć wszystkiego, ale w zupełności wystarczą, by poznać esencję miasta i zrozumieć jego charakter. Wiedeń jest stosunkowo kompaktowy, a historyczne centrum wpisane na listę UNESCO obejmuje obszar, który można zwiedzać pieszo. Najważniejsze atrakcje – od katedry św. Szczepana, przez Hofburg, po Operę Wiedeńską – znajdują się w niewielkiej odległości od siebie, co znacząco oszczędza czas. Przy dobrej organizacji w weekend da się połączyć zwiedzanie zabytków, wizyty w muzeach oraz doświadczenie lokalnej kultury kawiarnianej bez poczucia pośpiechu. Charakter miasta a tempo zwiedzania Wiedeń sprzyja spokojnemu, uporządkowanemu zwiedzaniu, nawet przy napiętym planie. Miasto jest czytelne urbanistycznie, dobrze oznakowane i przewidywalne w poruszaniu się. Brak chaosu komunikacyjnego oraz wysoka punktualność transportu publicznego sprawiają, że łatwo trzymać się harmonogramu. Co istotne, wiele atrakcji nie wymaga długich dojazdów, a liczne parki i deptaki pozwalają naturalnie zwolnić tempo pomiędzy kolejnymi punktami programu. Dla kogo weekend w Wiedniu to dobry wybór To kierunek idealny dla par szukających romantycznej atmosfery, osób podróżujących solo, a także dla miłośników kultury wysokiej, architektury i dobrej kuchni. Wiedeń docenią również turyści, którzy cenią porządek, bezpieczeństwo i dobrą organizację, a jednocześnie chcą uniknąć nadmiernie turystycznego zgiełku. Miasto sprawdzi się zarówno przy pierwszym city breaku, jak i przy kolejnych, bardziej tematycznych wizytach. Jak dojechać do Wiednia na weekend Samolot i dojazd z lotniska do centrum Lotnisko Wiedeń-Schwechat położone jest ok. 18 km od centrum miasta i uchodzi za jedno z najlepiej skomunikowanych lotnisk w Europie. Najszybszym połączeniem jest City Airport Train (CAT), który dowozi pasażerów bezpośrednio do ścisłego centrum. Tańszą, choć nieco wolniejszą alternatywą pozostaje kolej S-Bahn, obsługująca także przystanki pośrednie. Autobusy lotniskowe stanowią wygodne rozwiązanie dla osób nocujących poza centrum. W zależności od wybranego środka transportu czas dojazdu wynosi od 15 do 40 minut, co czyni przylot nawet na krótki weekend bardzo komfortowym. Pociąg do Wiednia – kiedy to najlepsza opcja Dla osób podróżujących z południa Polski, Czech lub Słowacji pociąg bywa równie wygodny jak samolot, szczególnie przy wyjazdach bez bagażu rejestrowanego. Wien Hauptbahnhof to nowoczesny dworzec z bezpośrednim dostępem do metra, tramwajów i autobusów. Przyjazd pociągiem eliminuje konieczność dojazdu z lotniska i pozwala rozpocząć zwiedzanie niemal od razu po przyjeździe. Weekend w Wiedniu samochodem – winiety i dojazd Podróż samochodem wymaga zakupu winiety na autostrady, a w obrębie miasta obowiązują strefy płatnego parkowania z ograniczeniami czasowymi. Z tego względu wjazd autem do centrum rzadko jest praktycznym rozwiązaniem. Najlepszą opcją są parkingi Park & Ride, zlokalizowane przy liniach metra, które umożliwiają szybki i tani dojazd do centrum komunikacją miejską, bez stresu związanego z parkowaniem. Komunikacja miejska w Wiedniu – jak poruszać się po mieście Metro, tramwaje i autobusy – jak działają Wiedeńska komunikacja miejska uchodzi za jedną z najlepiej zorganizowanych w Europie, co ma ogromne znaczenie przy krótkim pobycie. Sieć metra (U-Bahn) składa się z kilku linii, które łączą centrum z dalszymi dzielnicami i kluczowymi atrakcjami, takimi jak Schönbrunn czy Prater. Tramwaje doskonale uzupełniają metro, szczególnie w obrębie historycznego centrum, a autobusy obsługują trasy lokalne i nocne. Środki transportu kursują często i punktualnie, a czytelne oznaczenia oraz mapy sprawiają, że nawet osoby odwiedzające miasto po raz pierwszy bez trudu odnajdują się w systemie. Rodzaje biletów i ich opłacalność W Wiedniu obowiązuje jednolity system biletowy, który pozwala korzystać z metra, tramwajów i autobusów na jednym bilecie. Do wyboru są bilety jednorazowe oraz czasowe – 24-, 48- i 72-godzinne, liczone od momentu skasowania. Przy planowaniu city breaku najbardziej opłacalny jest bilet 48-godzinny, który umożliwia swobodne przemieszczanie się bez konieczności każdorazowego zakupu biletu. Alternatywą są karty turystyczne obejmujące transport, szczególnie korzystne przy intensywnym zwiedzaniu i częstych przejazdach. Weekend w Wiedniu – plan zwiedzania na 2 dni Dzień pierwszy – historyczne centrum i klasyka Wiedeń do miasto przyjazne pieszym. Pierwszy dzień najlepiej poświęcić na spacer po Innere Stadt, czyli sercu Wiednia. To tutaj koncentrują się najważniejsze symbole dawnej potęgi cesarskiej. Katedra św. Szczepana stanowi naturalny punkt orientacyjny, od którego łatwo dotrzeć do Hofburga – dawnej rezydencji Habsburgów. Spacer wzdłuż Ringstrasse pozwala zobaczyć monumentalne budynki, takie jak Opera Wiedeńska czy Parlament. Popołudnie warto przeznaczyć na chwilę wytchnienia w jednej z tradycyjnych kawiarni, gdzie można poczuć charakterystyczny rytm miasta i jego kulturę codzienności. Dzień drugi – pałace, muzea i dzielnice lokalne Drugi dzień to dobry moment na opuszczenie ścisłego centrum i poznanie bardziej zróżnicowanego oblicza miasta. Pałac Schönbrunn zachwyca skalą i ogrodami, natomiast Belweder łączy architekturę barokową z bogatą ofertą muzealną. Po południu warto skierować się do spokojniejszych dzielnic, takich jak Leopoldstadt czy Neubau, gdzie mniej turystyczna atmosfera pozwala zobaczyć Wiedeń z perspektywy mieszkańców. To także dobre miejsca na kolację w lokalnej restauracji lub spacer bez wyraźnego planu. Vienna Pass i Vienna City Card – czy warto je kupić? Co obejmuje Vienna Pass Vienna Pass umożliwia wstęp do kilkudziesięciu najważniejszych atrakcji turystycznych, w tym pałaców, muzeów i punktów widokowych, bez konieczności kupowania osobnych biletów. Jedną z największych zalet karty jest możliwość ominięcia kolejek, co przy krótkim pobycie znacząco oszczędza czas. Pass dostępny jest w wariantach czasowych, dzięki czemu łatwo dopasować go do intensywnego weekendowego planu. To rozwiązanie szczególnie korzystne dla osób, które chcą zobaczyć jak najwięcej w ciągu dwóch dni i mają jasno określoną listę atrakcji. Kiedy karta turystyczna się opłaca Jeśli plan zwiedzania opiera się głównie na spacerach po mieście, architekturze oglądanej z zewnątrz i jednej lub dwóch płatnych atrakcjach, bardziej opłacalna może być Vienna City Card. Oferuje ona nielimitowane przejazdy komunikacją miejską oraz zniżki do wybranych muzeów, restauracji i sklepów. To dobra opcja dla osób, które chcą zachować elastyczność, a jednocześnie obniżyć koszty transportu i okazjonalnych wejść. Ceny w Wiedniu – ile kosztuje weekend Jedzenie, atrakcje i komunikacja Wiedeń nie należy do najtańszych europejskich miast, jednak ceny są przewidywalne i przejrzyste, co ułatwia planowanie wydatków. Obiad w restauracji to zwykle koszt od kilkunastu do kilkudziesięciu euro, w zależności od standardu i lokalizacji. Tańszą alternatywą są lokale typu bistro oraz piekarnie oferujące ciepłe posiłki. Bilety do muzeów mieszczą się w średnim europejskim przedziale cenowym, a koszty komunikacji miejskiej pozostają relatywnie niskie w stosunku do jakości usług. Jak zaplanować budżet na 2 dni Weekend w Wiedniu można zaplanować zarówno w wersji budżetowej, jak i bardziej komfortowej. Największy wpływ na koszty ma wybór noclegu – hotele w centrum są droższe, ale pozwalają ograniczyć wydatki na transport. Liczba płatnych atrakcji oraz decyzja o zakupie karty turystycznej również znacząco wpływają na końcowy budżet. Przy rozsądnym planowaniu możliwe jest pogodzenie zwiedzania, dobrej kuchni i komfortowego pobytu bez nadmiernych wydatków. Co zjeść w Wiedniu – kuchnia, której trzeba spróbować Klasyczne dania kuchni wiedeńskiej Kuchnia wiedeńska to połączenie wpływów dawnego cesarstwa z lokalną tradycją. Wiener Schnitzel przygotowywany z cielęciny, cienko rozbity i smażony na maśle klarowanym, uznawany jest za kulinarny symbol miasta. Tafelspitz, czyli gotowana wołowina podawana z warzywami i dodatkami, był jednym z ulubionych dań cesarza Franciszka Józefa. Na deser warto spróbować Kaiserschmarrn – puszystego, rwanego naleśnika podawanego z cukrem pudrem i konfiturą. Najlepszych smaków warto szukać w tradycyjnych gospodach i restauracjach, często oddalonych od najbardziej turystycznych ulic. Kawiarnie wiedeńskie i kultura kawowa Kultura kawiarni wiedeńskich została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO i stanowi integralną część życia miasta. To miejsca, w których nie tylko pije się kawę, ale także czyta prasę, pracuje lub prowadzi długie rozmowy. Charakterystyczna jest różnorodność sposobów podawania kawy – od klasycznej czarnej po wersje z mlekiem i bitą śmietaną. W wiedeńskich kawiarniach czas płynie wolniej, a pobyt nie jest ograniczony presją szybkiego opuszczenia stolika. Gdzie nocować w Wiedniu – najlepsze dzielnice na weekend Centrum i okolice – blisko atrakcji Innere Stadt oraz sąsiednie dzielnice to najlepszy wybór dla osób, które chcą maksymalnie wykorzystać krótki pobyt. Nocleg w tej części miasta pozwala dotrzeć do większości atrakcji pieszo, bez konieczności korzystania z komunikacji miejskiej. To także dobre rozwiązanie dla tych, którzy planują wieczorne spacery lub kolacje w centrum. Minusem są wyższe ceny, jednak oszczędność czasu często rekompensuje koszt. Dzielnice tańsze, ale dobrze skomunikowane Dzielnice takie jak Leopoldstadt czy Favoriten oferują bardziej przystępne cenowo noclegi, a jednocześnie bardzo dobrą komunikację z centrum. Dzięki gęstej sieci metra i tramwajów dojazd do głównych atrakcji zajmuje kilkanaście minut. To dobre rozwiązanie dla osób, które chcą połączyć rozsądny budżet z komfortem poruszania się po mieście. Parkingi i parkowanie w Wiedniu – co trzeba wiedzieć Strefy parkowania w mieście W większości dzielnic Wiednia obowiązują płatne strefy krótkiego parkowania, często z ograniczeniem czasowym. Kontrole są regularne, a przepisy egzekwowane konsekwentnie, dlatego parkowanie na ulicy w centrum bywa uciążliwe i stresujące. Dodatkowym utrudnieniem jest ograniczona liczba miejsc parkingowych w najbardziej popularnych lokalizacjach. Park & Ride – wygodne rozwiązanie Najbardziej praktyczną opcją dla osób podróżujących samochodem są parkingi Park & Ride, zlokalizowane przy stacjach metra. Umożliwiają one pozostawienie auta na cały dzień w rozsądnej cenie i szybki dojazd do centrum komunikacją miejską. To rozwiązanie łączy wygodę z oszczędnością czasu i pieniędzy. Która pora roku najlepsza na weekend w Wiedniu Wiosna i lato – zwiedzanie i spacery Wiosna i wczesne lato to najlepszy okres na zwiedzanie miasta pieszo. Przyjemne temperatury sprzyjają spacerom po centrum oraz wizytom w ogrodach pałacowych, takich jak te przy Schönbrunnie. W tym czasie miasto ożywa, a liczne wydarzenia plenerowe dodają mu energii. Jesień i zima – kultura, jarmarki, muzea Jesień to idealny moment dla miłośników muzeów, koncertów i opery, gdy sezon kulturalny jest w pełni. Zima przyciąga natomiast jarmarkami bożonarodzeniowymi, iluminacjami i wyjątkową atmosferą, szczególnie w historycznym centrum. Choć dni są krótsze, Wiedeń nadrabia je bogatą ofertą kulturalną i klimatem sprzyjającym spokojnemu zwiedzaniu. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Co 10. drzewo na świecie znajduje się na terenie Kanady – zaskakujące fakty o kraju liścia klonowego
Jest 32 razy większa od Polski i obejmuje aż sześć stref czasowych. Kanada to kraina gór, potężnych lodowców, fascynujących miast i dzikiej przyrody. Oto 7 faktów, które pozwolą lepiej poznać fenomen kraju liścia klonowego.
W tym artykule: Kanada ciekawostki: 71% syropu klonowego pochodzi z Kanady Quebec City to najbardziej europejskie miasto Ameryki W Kanadzie znajduje się światowa stolica niedźwiedzi polarnych Kanada zaprasza obcych Czy istnieje język kanadyjski? Prawie połowa terytorium Kanady to lasy Montreal to największe francuskojęzyczne miasto po Paryżu O tym, co warto zobaczyć w Kanadzie, często piszemy w naszym serwisie. Poniżej 7 zaskakujących i mniej znanych faktów na temat tego jednego z największych i najbardziej fascynujących państw na świecie. Kanada ciekawostki: 71% syropu klonowego pochodzi z Kanady To jeden z najpopularniejszych produktów z symbolem listka klonowego. Syrop klonowy wytwarzany z soku klonowego jest uznawany za mniej kaloryczny zamiennik miodu. Kanada produkuje 71% światowego syropu klonowego, z czego 91% jest wytwarzane w Quebecu. Syrop klonowy jest jednym ze znaków rozpoznawczych kanadyjskiej kultury. Dzieje się tak, odkąd rdzenni mieszkańcy tego kraju nauczyli wczesnych osadników, jak zbierać sok i gotować z niego syrop. Obecnie istnieje ponad 8 tys. firm produkujących syrop klonowy w liczbie 13,2 miliona galonów rocznie. Quebec City to najbardziej europejskie miasto Ameryki Turyści odwiedzający Quebec City mają często wrażenie, że są w jednym z francuskich miasteczek znad Loary. Architektura tego miasta, zbudowanego przez francuskich kolonistów w XVI i XVII wieku, sprawa, że trudno się tu poczuć jak na ziemi amerykańskiej. Quebec City znane jest z bogatej historii, brukowanych uliczek i starych fortyfikacji. Co ciekawe, luksusowy hotel Château Frontenac w Quebec City dzierży tytuł rekordzisty „Księgi rekordów Guinnessa" najczęściej fotografowanego hotelu na świecie. W Kanadzie znajduje się światowa stolica niedźwiedzi polarnych Poznajcie miasteczko Churchill w prowincji Manitoba. Żyje tu mniej niż tysiąc ludzi, za to ponad 15 tys. niedźwiedzi polarnych. Ponieważ całą światową populację niedźwiedzi polarnych szacuje się na 25 tys. osobników, nie trudno obliczyć, że większość z nich żyje w okolicy Churchill. Nie bez powodu więc, miasteczko zyskało przydomek „światowej stolicy niedźwiedzi polarnych". Ogromna populacja tych zwierząt wynika z położenia miasta nad samą Zatoką Hudson, gdzie zimują niedźwiedzie polarne. Wśród mieszkańców Churchill panuje zwyczaj, by nie zamykać na zamki drzwi od domów i samochodów. Na wypadek nagłych odwiedzin niedźwiedzi, mogą się szybko ewakuować. Kanada zaprasza obcych Kanada jest krajem otwartym nie tylko na imigrantów, którzy od dekad budują wielokulturowe społeczeństwo tego państwa. W Kanadzie z otwartymi ramionami wyczekuje się również obcych z innych zakątków Wszechświata. To pierwszy kraj na świecie, który zbudował specjalne lądowisko dla UFO. Podest waży nieco ponad 130 ton, a w jej wnętrzu umieszczono kapsułę czasu, która ma zostać otwarta w 2067 roku. Tę niezwykłą konstrukcję można obejrzeć w mieście St. Paul w Albercie. Czy istnieje język kanadyjski? Nie. W Kanadzie obowiązują dwa języki oficjalne: język angielski i język francuski. Każdy z nich jest używany w lokalnej wersji, która do pewnego stopnia odbiega od angielskiego używanego w Londynie, czy francuskiego z Paryża. Język angielski w odmianie kanadyjskiej jest bardzo zbliżony do sposobu mówienia Amerykanów z USA. Bywa jednak bardziej archaiczny w pisowni i niektóre słowa są zapisywane w taki sposób, jak by to zrobili Brytyjczycy. Dobrym przykładem jest słowo „centrum", które Brytyjczycy i Kanadyjczycy zapiszą jako „centre", a Amerykanie jako „center". Poza tym Kanadyjczycy znani są z kończenia zdań, krótkim zapytaniem „eh?". Kanadyjski francuski jest z kolei dużo bardziej oddalony od francuszczyzny z Francji. Mowa ta trafiła do Kanady w XVII i w XVIII wieku i w pewien sposób zakonserwowała się na ówczesnym etapie rozwoju. Dziś dla Francuzów kanadyjska odmiana ich języka brzmi staroświecko i archaicznie. Natomiast Kanadyjczycy przyznają, że francuski z Paryża sprawia wrażenie języka nazbyt eleganckiego, a na swój sposób nawet snobistycznego. Co ciekawe, istnieje język kannada (przez dwa „n"). Jednak nie ma on nic wspólnego z państwem Kanada. Język kannada to jeden z języków drawidyjskich używany w Indiach. Prawie połowa terytorium Kanady to lasy Lasy zajmują aż 347 milionów hektarów ziemi. To w przybliżeniu tyle, ile wynosi powierzchnia 10 krajów wielkości Polski. Drzewa rosną na 42% kanadyjskiej ziemi. To nie wszystko. Co 10. drzewo na świecie znajduje się właśnie na terenie Kanady. Na powierzchni tego potężnego kraju występują przede wszystkim tundry, ale również lasy liściaste typowe dla strefy umiarkowanej, lasy subalpejskie w Kolumbii Brytyjskiej i lasy deszczowe wzdłuż wybrzeża. Montreal to największe francuskojęzyczne miasto po Paryżu W drugim co do wielkości mieście Kanady (po Toronto) językiem urzędowym jest francuski. Już samą oryginalną nazwę miasta „Mont Royal" można przetłumaczyć jako „królewskie wzgórze". W obszarze metropolitalnym Montrealu ponad 69% ludzi mówi w domu po francusku. Do znajomości tego języka przyznaje się zaś ponad 85% mieszkańców Montrealu. Pozostali montrealczycy najczęściej posługują się wyłącznie angielskim. Montreal, jak i cała prowincja Quebec, zostały w 1535 roku odkryte przez francuskiego podróżnika Jacquesa Cartiera i szybko stały się koloniami Francji. W XVII wieku w wyniku procesów zjednoczeniowych zaczęło kształtować się jedno terytorium Kanady. Pozostałe największe francuskojęzyczne miasta na świecie to Kinszasa w Republice Demokratycznej Konga, Abidżan w Wybrzeżu Kości Słoniowej i Dakar w Senegalu. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Odwiedziłem kraj, który nie istnieje. Czas zatrzymał się tu w epoce ZSRR
Pojechałem nad Dniestr, żeby zobaczyć państwo, którego nie ma na oficjalnych politycznych mapach Europy. Mimo braku uznania międzynarodowego w Naddniestrzu działa separatystyczny rząd, funkcjonuje lokalna waluta, a ulice zdobią własne flagi z sierpem i młotem.
Spis treści: Czym właściwie jest Naddniestrze Twierdza w Benderach i duch Münchhausena Tyraspol – stolica, w której czas się zatrzymał Casa Caraman – odrobina autentyczności Jak dojechać do Naddniestrza i gdzie nocować? Do Naddniestrza nie wjeżdża się przypadkiem. Przygotowania do podróży i formalności związane z pozwoleniem na wjazd zacząłem kilka miesięcy wcześniej. Jadąc w końcu od Kiszyniowa, stolicy Mołdawii, w kierunku zbuntowanej republiki, nie widzę wielu znaków informujących, dokąd prowadzi droga. Nie ma tu turystycznego szlaku, nie ma też momentu, w którym można zapomnieć, że przekracza się granicę bytu politycznego nieformalnie zawieszonego między Mołdawią a Rosją. Kontrola paszportowa odbywa się sprawnie, ale bez pośpiechu. Dostaję kartkę – pozwolenie na pobyt, które trzeba będzie oddać przy wyjeździe oraz „obstawę” w postaci przewodnika, tłumacza i dwoje przedstawicieli lokalnej telewizji. Czym właściwie jest Naddniestrze Naddniestrze, a dokładniej Naddniestrzańska Republika Mołdawska, to wąski pas ziemi wzdłuż lewego brzegu Dniestru, formalnie należący do Mołdawii, faktycznie rządzony przez separatystyczne władze od 1990 roku. Po krótkiej, ale krwawej wojnie z Kiszyniowem region ogłosił niepodległość. Nikt jej nie uznał, poza innymi nieuznawanymi bytami. Funkcjonuje tu jednak własny rząd, armia, waluta, paszporty i flaga. Ta ostatnia jest pierwszą rzeczą, którą zauważa się na ulicach Tyraspola: czerwono-zielona, z sierpem i młotem. Przewodnik tłumaczy mi symbolikę naddniestrzańskiej flagi bez cienia ironii: czerwony to rewolucja, zielony to ropa. – Nie jesteśmy sowieckim reliktem – słyszę wielokrotnie, choć im dłużej tu jestem, tym bardziej mam wrażenie, że to zdanie pełni funkcję zaklęcia. Powtarzane wystarczająco często ma odsunąć skojarzenia, które i tak narzucają się same. Twierdza w Benderach i duch Münchhausena Pierwszym przystankiem są Bendery, miasto położone formalnie po „mołdawskiej” stronie Dniestru, ale kontrolowane przez Naddniestrze. To tu znajduje się jedna z najlepiej zachowanych twierdz osmańskich w tej części Europy. Forteca Bendery, wzniesiona w XVI wieku, była elementem większego systemu obronnego Imperium Osmańskiego. Przez jej mury przewinęli się Turcy, Rosjanie, Szwedzi. I właśnie Szwedzi prowadzą do najbardziej nieoczywistego skojarzenia. To tutaj po klęsce pod Połtawą schronił się Karol XII, a wraz z nim baron Münchhausen. Ten sam, który później zasłynął jako bohater literackich opowieści o lataniu na kuli armatniej. Przewodnik opowiada o tym bez uśmiechu, jakby każda legenda była tu równie prawdopodobna jak archiwalne dokumenty. Naddniestrze ma zresztą wyraźną skłonność do tworzenia opowieści na granicy faktu. Tuż obok twierdzy stoi cerkiew, której nie sposób przeoczyć. Cała złota, lśniąca nawet w pochmurny dzień. Przewodnik zatrzymuje się i rzuca zdanie, które zapisuję dokładnie tak, jak padło: „Kościół jest ze złota, bo kiedy lśnimy, Bóg nas lepiej widzi”. Nie dopytuję. W tym miejscu nadmiar pytań mógłby zepsuć sens tej deklaracji. Tyraspol – stolica, w której czas się zatrzymał Szerokie aleje, niska zabudowa, dużo zieleni. Tyraspol to typowe miasto, które rozwinęło się w XX wieku. Przez stolicę Naddniestrza b, nad którym urządzono park z ławkami i ścieżkami spacerowymi. W centrum stoi pomnik Katarzyny Wielkiej – założycielki miasta – a kilka ulic dalej monumentalny Lenin, który wciąż pełni funkcję punktu orientacyjnego. Przy Leninie nie ma turystów robiących sobie zdjęcia dla żartu. Ludzie przechodzą obok, jakby był elementem krajobrazu. Tłumaczka mówi mi: – Tyraspol to takie Małe Włochy, mamy słońce i dużo kawiarni. Brzmi to absurdalnie, ale chwilę później, kiedy udaje mi się na kwadrans zgubić oficjalną grupę (sprawdziła się zawsze skuteczna w podobnych sytuacjach metoda na toaletę), trafiam do kawiarni No Name (ul. Junosti 20 b). Zamawiam flat white. Jest całkiem niezły. To jeden z tych drobnych szczegółów, które burzą prostą narrację o „zamrożonym postsowieckim skansenie”. Spacerując po Tyraspolu, trudno nie zauważyć porządku. Parki są zadbane, ulice czyste, komunikacja działa punktualnie. Trochę przypomina mi to białoruski Mińsk i przypominam sobie, że za porządkiem na ulicach stoi autorytarny system rządów. W jednym z budynków trafiam do stołówki w stylu radzieckim. Menu wypisane na tablicy, plastikowe tace, kompot w szklankach. Zamawiam kotleta z ziemniakami i kompot. Nie jest źle – jedzenie jest smaczne i z pewnością mogłoby się wpisać w trend „nostalgicznego komfort foodu”. Podczas zwiedzania Tyraspolu wciąż towarzyszą mi przewodnik i dwie osoby z kamerą. Filmują wszystko: wejścia, rozmowy, posiłki. Na początku próbuję to ignorować, potem przestaję. To część lokalnej rzeczywistości – kontrola, dokumentacja, narracja. Na koniec proszą mnie o wypowiedź. Chcą wiedzieć, co mi się podobało. Odpowiadam zgodnie z prawdą, ale ostrożnie. Bardzo nie chcę być wykorzystany przez tutejszą propagandę, która chętnie pokaże „zachwyconego pobytem dziennikarza z Zachodu”. Casa Caraman – odrobina autentyczności Z miasta wyjeżdżamy na wieś Tiernowka leży kilka kilometrów od Tyraspola, ale różnica jest wyraźna. Tu czas porusza się wolniej, a przestrzeń jest bardziej otwarta. Na naddniestrzańskiej prowincji też częściej rozbrzmiewa rdzenny dla tych ziem język rumuński. W samym centrum wsi Tiernowka znajduje się Casa Caraman. To dom-muzeum rodziny Karamanów. Oficjalnie to atrakcja turystyczna, w praktyce – miejsce pamięci o dawnej Mołdawii, tej sprzed granic i deklaracji. Dom jest drewniany, niski, z izbami urządzonymi tak, jakby gospodarze wyszli tylko na chwilę. – To tradycyjny dom, w którym żyły nasze babcie – słyszę od opiekunki miejsca. Na ścianach wiszą dywany. Jeden z nich pochodzi z XVIII wieku. Na nim wyszyte drzewo życia z detalami, które przyciągają wzrok na dłużej. To nie eksponat zza szyby, tylko przedmiot, który przez pokolenia był częścią codzienności. W styczniu odbywa się tu festiwal sarmali. Zjeżdża się ponad 600 osób, drogę zamykają, a wieś na jeden dzień staje się centrum regionu. Sarmale – gołąbki w liściach winorośli – gotuje się w ogromnych ilościach. To wydarzenie kulinarne, ale też społeczne. Kto przyjedzie, zostanie ugoszczony. Lepiej zapowiedzieć się wcześniej, ale nikt nie wyjdzie stąd głodny ani trzeźwy. Mołdawskie wino strumieniami trafia do szklanek. Jak dojechać do Naddniestrza i gdzie nocować? Do Naddniestrza najłatwiej wjechać od strony mołdawskiej. Z Kiszyniowa kursują marszrutki (bilet kosztuje ok. 55–60 lei mołdawskich, czyli 10–12 zł). Można też dojechać własnym autem. Wjazd wymaga paszportu, pobyt jest rejestrowany na granicy. Walutą jest rubel naddniestrzański, praktycznie niewymienialny poza regionem. Płatności kartą bywają ograniczone. Noclegi najlepiej planować w Tyraspolu. Dostępne są hotele o przyzwoitym standardzie, często pamiętające czasy radzieckie, ale odnowione. Popularne są m.in. Hotel Russia czy Elektromash. Standard nie zaskakuje, ale jest czysto, bezpiecznie i w miarę wygodnie. Alternatywą są mniejsze pensjonaty, często prowadzone przez prywatnych właścicieli. Można się też zatrzymać w Casa Caraman w Tiernowce. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Oto najstarszy klasztor w Polsce – przetrwał wojny, rozbiory i kasaty
Opactwo benedyktynów w Tyńcu to jedno z najważniejszych miejsc sakralnych i historycznych w Polsce. Położone na malowniczym wapiennym wzgórzu nad Wisłą, opactwo powstało w XI wieku i jest najstarszym funkcjonującym klasztorem benedyktyńskim w kraju. W ciągu prawie tysiąca lat przechodziło przez zniszczenia, odbudowy i przemiany, by dziś stać się popularnym celem pielgrzymek, turystyki kulturowej oraz miejscem kontemplacji i zwiedzania.
Spis treści: Historia opactwa benedyktynów w Tyńcu Architektura i zabytki opactwa Życie benedyktynów – Reguła św. Benedykta Jak zaplanować wycieczkę do Tyńca Opactwo benedyktynów w Tyńcu to nie tylko najstarszy klasztor w Polsce, ale także jedno z najcenniejszych miejsc dziedzictwa religijnego i kulturowego w kraju. Położone na malowniczym wzgórzu nad Wisłą w zachodniej części Krakowa, opactwo tynieckie od XI wieku pełniło kluczową rolę duchową, edukacyjną i obronną. Przez stulecia przetrwało najazdy tatarskie, wojny i okres kasaty, by dziś służyć jako miejsce kontemplacji, turystyki religijnej oraz zwiedzania architektonicznego. Bogata historia, wyjątkowa architektura romańska i barokowa, a także życie według reguły świętego Benedykta czynią z Tyńca obowiązkowy punkt na mapie każdego, kto interesuje się dziedzictwem benedyktynów w Polsce. Historia opactwa benedyktynów w Tyńcu Historia opactwa benedyktynów w Tyńcu sięga czasów odbudowy polskiej państwowości po najazdach i kryzysie lat 40. XI wieku. Opactwo w Tyńcu zostało prawdopodobnie założone około 1044 roku z inicjatywy Kazimierza I Odnowiciela, który sprowadził zakonników benedyktyńskich z zachodu Europy jako element wzmocnienia struktur kościelnych i kulturalnych. Usytuowanie klasztoru na wysokim wzgórzu nad Wisłą miało nie tylko znaczenie religijne, ale też strategiczne – kontrolowało szlaki handlowe i wodne prowadzące do Krakowa. Według przekazów pierwszym opatem był Aaron, późniejszy biskup Krakowa, co świadczy o wyjątkowym znaczeniu tego miejsca już od samego początku. Opactwo tynieckie szybko stało się jednym z głównych centrów duchowych w Polsce, a jego klasztor — jednym z najważniejszych ośrodków benedyktyńskich w Europie Środkowej. To jeden z ciekawszych przykładów rozwoju zakonów w średniowieczu. Na przestrzeni wieków opactwo benedyktynów w Tyńcu doświadczyło wielu dramatycznych wydarzeń. Najazd tatarski w 1259 roku niemal doszczętnie zniszczył zabudowania klasztorne. Odbudowywano je przez kolejne dekady, a zakonnicy kontynuowali działalność mimo licznych trudności. W okresie potopu szwedzkiego klasztor został splądrowany i spalony, a w czasach konfederacji barskiej służył jako ważna twierdza obronna, co dziś tłumaczy jego masywne mury i rozmieszczenie. Ciekawostką jest, że przez pewien czas benedyktyni prowadzili tu także szkołę klasztorną oraz skryptorium, w którym kopiowano manuskrypty i kroniki — część z nich przetrwała do dziś. W epoce zaborów, w 1816 roku, opactwo zostało skasowane przez władze austriackie, a mnisi musieli opuścić klasztor. Przez kolejne dziesięciolecia budowla popadała w ruinę, służąc m.in. jako magazyn i budynek świecki. Dopiero w 1939 roku benedyktyni oficjalnie powrócili do Tyńca, podejmując trud odbudowy duchowego i kulturowego dziedzictwa tego miejsca. Dziś opactwo tynieckie nie tylko pełni funkcję klasztoru, ale także centrum edukacyjnego, wydawniczego i turystycznego, a jego mury są żywym świadkiem ponad 950 lat historii Polski. Architektura i zabytki opactwa Opactwo w Tyńcu to fascynujący przykład architektonicznej ewolucji sakralnych budowli w Polsce. Przez niemal tysiąc lat swojej historii łączyło i przekształcało style, zachowując elementy średniowiecznej architektury romańskiej, gotyckiej oraz barokowej. Obecny wygląd kompleksu klasztornego jest efektem wielowiekowych przebudów, odbudów po zniszczeniach oraz adaptacji do zmieniających się potrzeb liturgicznych i obronnych. Centralnym punktem założenia jest Kościół Świętych Piotra i Pawła, którego korzenie sięgają XI wieku. W zachowanych fragmentach romańskich murów, widocznych zwłaszcza w dolnych partiach kościoła i fundamentach, kryją się ślady najstarszych warstw budowli. W kolejnych epokach dobudowano gotyckie sklepienia, wydłużono prezbiterium i wprowadzono barokowe dekoracje, widoczne przede wszystkim we wnętrzach — w ołtarzu głównym, na sklepieniach oraz w detalach sztukatorskich. Warto zwrócić uwagę na harmonijne połączenie elementów stylów architektonicznych, co czyni kościół nie tylko miejscem kultu, ale też żywym muzeum stylów sakralnych od średniowiecza po epokę nowożytną. Szczególnie cennym detalem są gotyckie portale oraz fragmenty dawnego wystroju z okresu późnego średniowiecza. Dawne zabudowania klasztorne, otaczające wewnętrzny dziedziniec, zostały zorganizowane w klauzurowym układzie architektonicznym. Układ ten służył życiu wspólnotowemu zakonników, zapewniając wyciszenie, skupienie oraz przestrzeń do modlitwy i pracy. W obrębie klasztoru znajdują się także krużganki, refektarz, dormitorium oraz biblioteka — niektóre z pomieszczeń zachowały oryginalne sklepienia kolebkowe i krzyżowo-żebrowe. Ciekawostką jest fakt, że w murach opactwa odkryto ślady średniowiecznych polichromii oraz fragmenty wczesnopiśmiennych inskrypcji łacińskich, co potwierdza wysoką rangę intelektualną i artystyczną klasztoru w minionych epokach. Dziś te zabytki można podziwiać podczas zwiedzania, zarówno w obrębie kościoła, jak i w Muzeum Opactwa, które gromadzi eksponaty z różnych okresów funkcjonowania wspólnoty benedyktyńskiej. Życie benedyktynów – Reguła św. Benedykta Życie benedyktynów od początku istnienia opactwa w Tyńcu było ściśle podporządkowane regule świętego Benedykta z Nursji, spisanej na przełomie V i VI wieku. Jej fundamentalna zasada ora et labora – módl się i pracuj – definiowała rytm dnia mnichów jako harmonijne połączenie modlitwy, pracy fizycznej, studiów oraz kontemplacji. Reguła ta, wyjątkowa na tle innych zakonnych tradycji, zakładała stabilność wspólnoty, posłuszeństwo opatowi oraz pokorę jako fundament życia duchowego. Benedyktyni w Tyńcu prowadzili życie według precyzyjnego planu dnia. Rozpoczynali go wcześnie rano modlitwami liturgicznymi, następnie zajmowali się pracą – w zależności od epoki: rolnictwem, zielarstwem, rzemiosłem, kopiowaniem ksiąg, a w czasach współczesnych także działalnością wydawniczą i edukacyjną. Codzienna praca była dla nich nie tylko obowiązkiem, ale formą służby Bogu i wspólnocie. Szczególne miejsce zajmowała działalność skryptoriów klasztornych, czyli pracowni, w których benedyktyni przepisywali i iluminowali rękopisy. Tynieccy mnisi zasłynęli w średniowieczu jako strażnicy i twórcy wiedzy, przekazując dalej teksty religijne, filozoficzne oraz kroniki historyczne. Wielowiekowa tradycja intelektualna opactwa pozostawiła po sobie liczne świadectwa piśmiennictwa, z których część przechowywana jest dziś w klasztornej bibliotece oraz muzeum. Wspólnota benedyktynów w Tyńcu pełniła również istotną funkcję w życiu okolicznych mieszkańców – prowadząc działalność duszpasterską, edukacyjną i charytatywną. Zakonnicy nauczali miejscową ludność, sprawowali sakramenty i organizowali pomoc dla ubogich. Ich obecność wpływała pozytywnie na rozwój lokalnej kultury i duchowości. Do dziś życie klasztorne w Tyńcu toczy się według dawnych zasad, choć z uwzględnieniem współczesnych wyzwań. Mnisi uczestniczą w pracy naukowej, przygotowują publikacje, prowadzą rekolekcje i warsztaty duchowe, zachowując przy tym tradycyjne rytuały liturgiczne oraz codzienny rytm wspólnotowego życia w duchu milczenia, skupienia i modlitwy. Jak zaplanować wycieczkę do Tyńca Zwiedzanie opactwa benedyktynów w Tyńcu Dziś opactwo benedyktynów w Tyńcu jest otwarte dla wszystkich, którzy pragną poznać jego bogatą historię, architekturę oraz duchowe dziedzictwo. Klasztor zaprasza zarówno turystów indywidualnych, jak i grupy zorganizowane, oferując wiele form zwiedzania — od klasycznych spacerów po terenach opactwa, po rozbudowane wycieczki z przewodnikiem i udział w wydarzeniach kulturalnych. W obrębie dawnych klasztornych budynków mieści się Muzeum Opactwa, gdzie prezentowane są średniowieczne artefakty, fragmenty dawnych murów, rekonstrukcje rękopisów, elementy wyposażenia liturgicznego oraz detale architektoniczne z różnych epok. Ekspozycja została zaprojektowana tak, by ukazać ewolucję życia monastycznego oraz zmiany w sztuce i kulturze klasztornej na przestrzeni wieków. Podczas wizyty szczególnie warto zobaczyć: krużganki klasztorne, prowadzące do poszczególnych części kompleksu, dziedziniec wewnętrzny, będący centrum życia wspólnotowego, kościół Świętych Piotra i Pawła, z jego wielowarstwową architekturą, oraz stałe i czasowe ekspozycje muzealne, ukazujące duchowy i artystyczny wymiar życia benedyktynów. Odwiedzający mogą również wziąć udział w wydarzeniach organizowanych przez klasztor — m.in. warsztatach kaligrafii, koncertach muzyki dawnej czy rekolekcjach duchowych. Opactwo benedyktynów w Tyńcu jako cel turystyczny Położenie opactwa na skalnym wzgórzu, nad malowniczym przełomem Wisły, sprawia, że Tyniec to nie tylko duchowe, ale i przyrodnicze serce okolic Krakowa. Bliskość miasta oraz niezwykłe walory krajobrazowe przyciągają turystów szukających spokoju, refleksji i estetycznych doznań. Wokół klasztoru rozciągają się tereny objęte ochroną krajobrazową – idealne do spacerów, wycieczek rowerowych czy kontemplacji wśród przyrody. Wędrując szlakami w okolicach opactwa, można odkryć punkty widokowe na dolinę Wisły, wapienne skały oraz dzikie zakola rzeki. Dla wielu gości wizyta w Tyńcu to również okazja do doświadczenia turystyki religijnej — nie tylko w kontekście zwiedzania, ale także osobistego spotkania z duchowością i ciszą miejsca, które od prawie tysiąca lat promieniuje tradycją modlitwy i pracy. Informacje praktyczne dla odwiedzających Opactwo benedyktynów w Tyńcu znajduje się w dzielnicy Dębniki, na południowy zachód od centrum Krakowa, w odległości ok. 12–15 km. Do klasztoru można bez problemu dojechać: komunikacją miejską (autobusy linii 112, 203 lub 219), samochodem (dostępny bezpłatny parking), rowerem malowniczą trasą Wiślaną, a nawet łodzią turystyczną po Wiśle – sezonowo, z przystani w centrum Krakowa. Godziny zwiedzania, cennik biletów oraz informacje o aktualnych wydarzeniach i usługach przewodnickich najlepiej sprawdzać na oficjalnej stronie opactwa, ponieważ oferta jest sezonowa i może się zmieniać. Warto zaplanować pobyt tak, by uwzględnić czas na relaks w klasztornej kawiarni, zakup produktów benedyktyńskich (np. naturalnych kosmetyków, miodów, win, ziół) oraz chwilę wyciszenia w przestrzeni duchowej tego niezwykłego miejsca. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Ryszard Kapuściński to jeden z najchętniej tłumaczonych polskich pisarzy. Jego reportaże do dziś budzą dyskusje
Ryszard Kapuściński to ikona polskiego reportażu. Przez lata relacjonował najważniejsze wydarzenia XX wieku z krajów ogarniętych wojną i rewolucją. Czy wiesz, co naprawdę ukształtowało jego spojrzenie na świat?
Spis treści: Wczesne lata życia Ryszarda Kapuścińskiego – dorastanie na Kresach i wojenne doświadczenia Studia, pierwsze kroki w dziennikarstwie i wczesne podróże Kapuścińskiego Globalny reportaż Ryszarda Kapuścińskiego – od Afryki po krańce świata Ryszard Kapuściński – mistrz literatury faktu i światowego reportażu Dziedzictwo Ryszarda Kapuścińskiego i kontrowersje po jego śmierci Od której książki Ryszarda Kapuścińskiego warto zacząć? Uznawany za mistrza reportażu Ryszard Kapuściński był obecny w momentach przełomowych historii – w Iranie podczas rewolucji, w Afryce u progu niepodległości, w Ameryce Południowej ogarniętej przewrotami. Styl pisania polskiego reportażysty stał się wzorem dla wielu dziennikarzy i reporterów na całym świecie. Czym zasłużył sobie na ten kultowy status? Wczesne lata życia Ryszarda Kapuścińskiego – dorastanie na Kresach i wojenne doświadczenia Ryszard Kapuściński, jeden z najwybitniejszych polskich reporterów i pisarzy XX wieku, przyszedł na świat 4 marca 1932 roku w Pińsku na Polesiu (obecnie na terytorium Białorusi) w rodzinie nauczycielskiej jako syn Józefa i Marii Kapuścińskich. Już wczesne lata życia wpłynęły na jego późniejszą wrażliwość, spojrzenie na świat i karierę literacką – jego ojciec był żołnierzem kampanii wrześniowej 1939 r., a rodzina żyła w niedostatku, co ukształtowało jego pierwsze doświadczenia biedy i społecznych nierówności. Po wybuchu II wojny światowej życie młodego Kapuścińskiego zostało gwałtownie przerwane – w wieku siedmiu lat musiał wraz z matką i młodszą siostrą uciekać przed sowiecką okupacją i groźbą deportacji, co oznaczało liczne przeprowadzki i ciągłą niepewność. Te traumatyczne doświadczenia – głód, strach i wojenne zagrożenie – utkwiły w jego pamięci i stały się fundamentem jego późniejszego zrozumienia ludzkiego cierpienia oraz empatii wobec ludzi dotkniętych konfliktami na świecie. Kresowa mozaika kultur – wieloetniczni rówieśnicy złożeni z Niemców, Ukraińców, Litwinów, Białorusinów, Ormian i Żydów – z którymi dorastał w Pińsku, nauczyła go od najmłodszych lat tolerancji i otwartości na różnorodność kulturową, co potem stało się znakiem rozpoznawczym jego reportaży. To właśnie ta wczesna ekspozycja na wielość języków i obyczajów ukształtowała jego podejście do „inności” i międzykulturowości. Po wojnie Kapuściński zamieszkał z rodziną w Warszawie, gdzie ukończył gimnazjum i w 1950 r. zdał maturę w prestiżowym Liceum im. Stanisława Staszica. Już jako nastolatek interesował się literaturą – debiutował w wieku 17 lat w tygodniku „Dziś i jutro”, a sportowo osiągał sukcesy: był zapalonym piłkarzem i wicemistrzem Warszawy juniorów w boksie w wadze koguciej. Te wczesne przeżycia i konfrontacje z trudną rzeczywistością wojny i przesiedleń stworzyły u Kapuścińskiego głęboką wrażliwość na los człowieka w sytuacjach ekstremalnych, co w dalszej karierze reportera i korespondenta z frontów świata stawało się centralnym tematem jego twórczości. Studia, pierwsze kroki w dziennikarstwie i wczesne podróże Kapuścińskiego Po ukończeniu Liceum im. Stanisława Staszica w Warszawie Ryszard Kapuściński rozpoczął swoją przygodę z mediami jako gońca w redakcji „Sztandaru Młodych”, gdzie szybko odkrył, że jego prawdziwą pasją jest dziennikarstwo. Równolegle podjął studia na Uniwersytecie Warszawskim — najpierw na filologii polskiej, a później na wydziale historii, choć to praktyka dziennikarska w pełni go zaangażowała i ukształtowała jego dalszą karierę. Podczas Październikowej Odwilży w 1956 roku Kapuściński zdobył pierwsze uznanie jako reportażysta – został wyróżniony za reportaż o Nowej Hucie, który ukazał jego wrażliwość i zdolność opisania przemian społecznych w Polsce. To doświadczenie nie tylko potwierdziło jego talent, ale również otworzyło drzwi do pierwszych dalekich podróży, które później stały się znakiem rozpoznawczym jego twórczości. Już w tym samym roku wyjechał w swoje pierwsze reporterskie podróże do Azji – odwiedził Indie, Afganistan i Pakistan, a w 1957 roku kontynuował wyprawy do Japonii i Chin, co w tamtych czasach było rzadkością dla młodego dziennikarza. Te podróże nie tylko poszerzyły jego horyzonty, lecz także dały początek jego unikalnemu stylowi reportażu o światach poza Zachodem, głęboko zanurzonych w lokalnych realiach i kontekstach kulturowych. W obliczu politycznych napięć w Polsce, gdy kolegium redakcyjne „Sztandaru Młodych” zostało rozwiązane i jego uczestnicy ukarani za wsparcie reformistycznego pisma „Po prostu”, Kapuściński zdecydował się wrócić do kraju i ostatecznie odejść z redakcji. Ta decyzja była jego aktem niezależności i świadectwem niezależności dziennikarskiego. Podróż z Chin do Polski koleją transsyberyjską, którą odbył pod koniec lat 50., zapisał po kilkudziesięciu latach jako refleksję nad złożonością imperiów i humanistycznym spojrzeniem na codzienność ludzi na obrzeżach wielkich systemów — doświadczenia te znalazły później odbicie w jednej z jego najważniejszych książek, „Imperium”. W pierwszej połowie lat 60. Ryszard Kapuściński pracował przez cztery lata jako reporter tygodnika „Polityka”, przemierzając Polskę i pisząc reportaże społeczne i lokalne, które w 1962 roku zostały zebrane w książce „Busz po polsku” — jednej z pierwszych jego ważnych publikacji pokazujących zmysł obserwacji i narracyjną głębię. Globalny reportaż Ryszarda Kapuścińskiego – od Afryki po krańce świata W latach 1960–1970 Ryszard Kapuściński stał się jednym z najbardziej znanych polskich korespondentów zagranicznych, a jego nazwisko zaczęło być utożsamiane z reportażem światowym. Po kilku latach pracy w kraju został wysłany jako korespondent Polskiej Agencji Prasowej do Afryki, gdzie spędzał znaczną część lat 60. i 70. XX wieku. W okresie, gdy kolejne afrykańskie kolonie zdobywały niepodległość, Kapuściński pojawiał się „tam, gdzie działo się coś ważnego”, często wcześniej niż inne media. Jego reporterski talent polegał na byciu jak najbliżej ludzi, których opisywał – unikał hoteli dla zagranicznych korespondentów, wybierając życie w skromnych pensjonatach i domach lokalnej ludności, co pozwalało mu głębiej zrozumieć realia społeczno‑kulturowe młodych państw afrykańskich. Podczas jednego z pobytów zapadł na malaryczne zapalenie opon mózgowych, co zmusiło go do powrotu do Warszawy, jednak już w 1967 r. wyruszył w podróż przez siedem republik azjatyckich i zakaukaskich ZSRR. Ta trzymiesięczna wędrówka zaowocowała książką „Kirgiz schodzi z konia”, w której Kapuściński pokazał inny, bardziej ludzki i złożony obraz sowieckiego imperium – daleki od utartych ideologicznych schematów. W kolejnej fazie kariery został korespondentem PAP w Ameryce Łacińskiej, gdzie przez około pięć lat mieszkał i pracował w Chile, Meksyku, Boliwii i Brazylii. Z tego okresu pochodzą jedne z jego najważniejszych książek: „Dlaczego zginął Karl von Spreit” (o Gwatemali) oraz „Chrystus z karabinem na ramieniu” (o Boliwii, Dominikanie i Haiti) – teksty, które łączą reporterską precyzję z refleksją nad przemianami politycznymi i społecznymi w Ameryce Łacińskiej. W 1974 r. Ryszard Kapuściński rozpoczął współpracę z paryskim pismem „Kultura”, dzięki czemu ponownie wyjechał do Afryki, gdzie relacjonował wojnę domową w Angoli. Swoje doświadczenia z tego konfliktu opisał w książce „Jeszcze dzień życia” – jednym z najbardziej wstrząsających i uniwersalnych opisów wojny w literaturze reportażowej XX wieku. Lata 80. przyniosły przerwę w dalekich wyjazdach z powodu stanu wojennego w Polsce – Kapuściński skupił się wtedy czasowo na twórczości poetyckiej. W 1986 r. ukazał się jego tomik „Notes”, a sam pisarz, wierny tradycyjnej formie, pisał wyłącznie na maszynie do pisania, niezależnie od miejsca zamieszkania – czy to w bloku na warszawskiej Woli, czy w domu na Kolonii Staszica. Pod koniec lat 80. rozpoczął kolejną wielką podróż – tym razem po upadającym Związku Radzieckim, którą kontynuował do 1991 r., gromadząc materiały do jednego ze swoich ostatnich wielkich dzieł – „Imperium”. Całe honorarium, jakie uzyskał za rosyjskie wydanie „Cesarza”, Kapuściński przeznaczył na finansowanie tego przedsięwzięcia, co świadczy o jego oddaniu reportażowi i determinacji w opisywaniu rzeczywistości. W 1990 r. ukazał się pierwszy tom „Lapidarium” – zbiór krótkich refleksji z podróży i lektur, który Kapuściński określał jako „poetykę fragmentu”. W kolejnych częściach tego cyklu rozwijał myśl o globalnej przemianie świata, pisząc o znikających punktach orientacyjnych i dynamice nowej epoki. W roku 2000 na Międzynarodowych Targach Książki we Frankfurcie ukazał się jego album fotograficzny „Z Afryki”, podsumowujący lata pracy w tym regionie. W ciągu roku spędzonego w Niemczech Kapuściński udzielił ponad sto wywiadów, wygłosił dziesiątki wykładów i prowadził setki spotkań autorskich, co sam podsumował jako stałą walkę między potrzebą twórczości a obowiązkiem dzielenia się doświadczeniem – pokolenia reportera, który na zawsze zmienił oblicze literatury faktu. Ryszard Kapuściński – mistrz literatury faktu i światowego reportażu Ryszard Kapuściński jest uważany za jednego z najważniejszych pisarzy literatury faktu XX wieku, który przekroczył granice tradycyjnego reportażu i wyznaczył nowe standardy w tej dziedzinie. Jako autor o wyjątkowej wiarygodności i głębi refleksji potrafił w syntetyczny i przenikliwy sposób wyjaśniać złożone procesy historyczne, społeczne i kulturowe, co wyróżniało go na tle innych dziennikarzy i pisarzy. Wojna, przemoc i ludzkie cierpienie są stałymi tematami w wielu z jego publikacji, które w sumie obejmują ponad 26 książek przetłumaczonych na ponad 30 języków. Najnowsze przekłady obejmują m.in. chińskie wydanie „Podróży z Herodotem”, co potwierdza trwałą aktualność jego myśli i globalny zasięg twórczości. Międzynarodową sławę Kapusciński zyskał szczególnie po 1983 r., gdy światowy rynek literacki przyjął anglojęzyczne wydanie „Cesarza”. Dzieło to, opowiadające o wielkości i upadku cesarza Etiopii – Hajle Syllasje, zostało przez brytyjski „Sunday Times” uznane za Książkę Roku, co jeszcze bardziej umocniło jego pozycję na arenie międzynarodowej. „Cesarz” ukazuje, jak osobista władza i symbolika monarchy splatają się z dramatyczną historią narodu – i stał się jedną z wizytówek literatury faktu. Na podstawie książki „Cesarz” w 1987 r. Royal Court Theatre w Londynie wystawił sceniczną adaptację, która z powodu ogromnego zainteresowania przeniesiona została z małej sceny na dużą salę. W Polsce natomiast prapremiera teatralna tej historii miała miejsce już w 1978 r. w Teatrze im. Jaracza w Łodzi. Podróże Kapuścińskiego po Afryce i krajach Bliskiego Wschodu zaowocowały także innymi kluczowymi tytułami, takimi jak „Szachinszach”, opisujący realia dworu szacha Iranu Rezy Pahlawiego. Jego reportaże to nie tylko faktografia, ale także głęboka refleksja nad mechanizmami władzy, tożsamości i losami ludzi żyjących w cieniu wielkich historycznych wydarzeń. Kiedy opublikował „Jeszcze dzień życia”, relację z wojny domowej w Angoli, uznani pisarze i krytycy literaccy docenili jego niespotykane połączenie reportażu z artystyczną narracją. Salman Rushdie napisał wtedy o Kapuścińskim: „Jeden Kapuściński wart jest tysiąca skamlących i fantazjujących gryzipiórków…”, podkreślając jego zdolność do oddania prawdziwego obrazu wojny i ludzkiego doświadczenia. Te proste, ale głębokie zasady sam stosował konsekwentnie – np. przy przygotowywaniu książki „Heban” zgromadził i przestudiował blisko 260 pozycji dotyczących Afryki, co świadczy o jego niezwykłej pracowitości i dociekliwości. Kapuściński pozostał wierny tradycyjnym metodom pracy – nigdy nie używał komputera, a zawsze pisał na maszynie do pisania, niezależnie od miejsca zamieszkania. Jego życie prywatne łączyło prostotę z intensywnością twórczą, co również wpływało na charakter jego pisarstwa. Ryszard Kapuściński zmarł w 2007 roku, pozostawiając po sobie dorobek, który do dziś inspiruje reporterów i pisarzy na całym świecie, a jego książki są nie tylko dokumentami epoki, lecz uniwersalnymi opowieściami o ludzkim losie i współczesnej historii. Dziedzictwo Ryszarda Kapuścińskiego i kontrowersje po jego śmierci Ryszard Kapuściński zmarł w 2007 roku, pozostawiając po sobie dorobek, który do dziś inspiruje reporterów i pisarzy na całym świecie, a jego książki są nie tylko dokumentami epoki, lecz uniwersalnymi opowieściami o ludzkim losie i współczesnej historii. Jednak wizerunek Kapuścińskiego jako nieomylnego mistrza reportażu zaczął być przedmiotem debat i sporów po publikacji w 2010 r. biografii „Kapuściński non‑fiction” autorstwa Artura Domosławskiego – cenionego dziennikarza i reportera, który podjął próbę ukazania pisarza „bez mitów” i analizowania zarówno jego mocnych stron, jak i słabości. Książka Domosławskiego, oparta na obszernych materiałach i rozmowach, wzbudziła głębokie kontrowersje w polskiej przestrzeni publicznej – część czytelników i krytyków uznała ją za ważny, rzetelny portret człowieka złożonego i skomplikowanego, inni z kolei krytykowali autora za to, że obnażał prywatne aspekty życia Kapuścińskiego i podważał niektóre elementy jego legendy. Publikacja spotkała się z oporem ze strony wdowy po Kapuścińskim, Alicji Kapuścińskiej, która próbowała zablokować jej wydanie w sądzie, argumentując, że narusza dobre imię męża oraz jego prywatność. Doszło także do sporów wokół wydania i treści biografii – w pewnym momencie wydawca zgodził się usunąć fragmenty pod naciskiem rodziny, co wywołało oburzenie części środowiska literackiego i dyskusję o granicach wolności twórczej i prawa do interpretacji faktów. Zwolennicy Domosławskiego podkreślali, że jego książka jest nie tylko biografią, ale także refleksją nad naturą reportażu, pamięcią historyczną i konstrukcją legendy publicznej postaci, zachęcając do krytycznego spojrzenia na mit wielkiego reportażysty. Dzięki temu debacie – często burzliwej – twórczość Kapuścińskiego zyskała dodatkową warstwę interpretacyjną i pozostaje przedmiotem analiz oraz dyskusji zarówno w Polsce, jak i za granicą. Od której książki Ryszarda Kapuścińskiego warto zacząć? Dla osób, które dopiero rozpoczynają przygodę z twórczością Ryszarda Kapuścińskiego, doskonałym punktem wyjścia jest „Cesarz” – jego najbardziej znana książka, będąca symbolicznym portretem władzy absolutnej i jej upadku na przykładzie cesarstwa Hajle Sellasje w Etiopii. Dzieło to jest nie tylko przystępne w formie, ale i głęboko uniwersalne, przez co idealnie wprowadza w styl i sposób myślenia Kapuścińskiego. Drugą rekomendowaną pozycją jest „Szachinszach”, ukazująca losy Iranu tuż przed rewolucją islamską – to książka bardziej refleksyjna, poruszająca mechanizmy społecznych przemian. Osoby zainteresowane Afryką powinny sięgnąć po „Heban”, który zawiera wielowymiarowy obraz kontynentu, bazujący na dekadach obserwacji i podróży. Z kolei „Podróże z Herodotem” spodobają się czytelnikom poszukującym głębszych filozoficznych i kulturowych przemyśleń o naturze świata, historii i człowieka – to esej, pamiętnik i traktat o reporterskiej pasji w jednym. Źródło: nagrodakapuscinskiego.pap.pl Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.