National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-07-31T05:54:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: To podobno najbrzydsze miasto Europy. Wygląda jak plan dystopijnego filmu
items: Z Warszawy prosto do jednego z najbardziej fascynujących miast Azji. LOT uruchamia nową trasę
items: Dziś nad Polską wzejdzie Koźli Księżyc. To jedno z najpiękniejszych lipcowych zjawisk na niebie
items: Od rzymskiego Londinium po szklane wieżowce. Wielki przewodnik po Londynie
items: Pałac Kultury i Nauki nie przestaje budzić emocji. Tak powstała najsłynniejsza budowla PRL
items: Meteopatia to nie jest wymówka na gorszy dzień. Zaskakujące wnioski badaczy
items: Wraca akcja National Geographic Polska dla psów ze schronisk. Co poniedziałek poznamy historię jednego z nich
items: To nie lodowce wyrzeźbiły tatrzańskie doliny? Jaskinie ujawniły zaskakującą historię Tatr
items: Kazimierz został władcą Litwy jako nastolatek. Później wyniósł Jagiellonów na europejskie trony
items: Dwa roje meteorów spotkają się nad Polską. Nie wszystkie „spadające gwiazdy” będą jednak łatwe do zobaczenia
items: To nie kolor skóry najbardziej różni ludzi. Genetyczne odrębności tkwią zupełnie gdzie indziej
items: Najbardziej niedoceniane zabytki świata. Niektóre są starsze niż piramidy
items: Szykuje się noc stulecia dla obserwatorów. Oto dlaczego tegoroczne Perseidy będą inne niż zwykle
items: Trzy kosmiczne obiekty w jednym kadrze. Nadchodzi wyjątkowa lipcowa noc dla obserwatorów
items: Czarny kot w legendach świata. Bardzo często zwiastował szczęście, nie pecha
items: Na Grenlandii odkryto wirusy większe od bakterii, które mogą uratować nas przed katastrofą
items: 140 zamkniętych kąpielisk nad Bałtykiem. Fizyka prądów wstecznych wyjaśnia, dlaczego morze bywa bezwzględne
items: Polska laguna zachwyca dziką przyrodą. Stała się jedną z najważniejszych ostoi ptasich w Europie
items: Uzdrowicielska moc Bałtyku – 7 najlepszych sanatoriów, w których polska natura leczy najskuteczniej
items: Nad Polską pojawi się Truskawkowy Mikroksiężyc. To jedna z najbardziej niezwykłych pełni roku
items: Ranking najczystszych jezior w Polsce. Jedno z nich ma wodę jak kryształ
items: Koniec taniego Kraju Kwitnącej Wiśni? Japonia wprowadza rewolucyjne opłaty i mandaty od 2026 roku
items: Kosmiczny kataklizm widoczny gołym okiem. Zbliża się wyjątkowy wybuch, który można zobaczyć raz w życiu
items: Bez GPS-u, satelitów i łączności. Logistyczny koszmar i niezwykli pasażerowie wyprawy Endurance
items: Pilny komunikat Lekarzy bez Granic. Medyczka zatrzymana w Afganistanie za „zły ubiór”

To podobno najbrzydsze miasto Europy. Wygląda jak plan dystopijnego filmu
type: item
date: 2026-07-31T05:53:13.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: finlandia
subject: miasta
description: Kouvola w południowo-wschodniej Finlandii bywa nazywana betonową dżunglą, „Kouvostoliittem”, a nawet najbardziej przygnębiającym miastem kontynentu. Na jej wygląd wpłynęły strategiczne znaczenie kolei, wojenne bombardowania oraz gwałtowna powojenna rozbudowa. Dziś jedni widzą tu „dystopijne piekło”, inni – jedno z najciekawszych skupisk fińskiej architektury modernistycznej.
encoded: Spis treści: Najbrzydsze miasto Europy? Ten tytuł narodził się w internecie Miasto, które narodziło się dzięki kolei Bomby zniszczyły znaczną część zabudowy Dlaczego Kouvola została zabudowana betonem? Betonowe centrum wygląda jak dekoracja filmu science fiction Mieszkańcy przejęli obraźliwy przydomek Wśród szarych budynków kryją się dzieła wybitnych architektów Czy Kouvola rzeczywiście jest brzydka? Szare bloki, szerokie ulice i betonowe place sprawiły, że Kuovola zaczęła być porównywana do scenerii z ponurego filmu science fiction. Historia miejsca uznawanego w internecie za najbrzydsze miasto Europy jest jednak znacznie bardziej skomplikowana, niż sugerują krążące o nim memy. Najbrzydsze miasto Europy? Ten tytuł narodził się w internecie Nie istnieje oficjalny ranking, który przyznawałby Kouvoli tytuł najbrzydszego miasta Europy. Określenie to jest przede wszystkim efektem internetowych dyskusji, zdjęć przedstawiających najbardziej betonowe fragmenty centrum oraz żartów samych Finów. Kouvola od lat występuje w fińskiej kulturze internetowej jako symbol szarego, prowincjonalnego i pozornie mało atrakcyjnego miasta. Jednym z ironicznych określeń jest „Kouvostoliitto” – gra słów łącząca nazwę miasta z fińskim słowem oznaczającym Związek Radziecki, czyli Neuvostoliitto. Przydomek utrwaliły fotografie pustych placów, masywnych biurowców i bloków mieszkalnych wykonanych z betonu. W mediach społecznościowych kadry te są często dodatkowo przyciemniane albo wykonywane zimą, kiedy brak liści i światła wzmacnia wrażenie surowości. Podobne internetowe oceny rzadko są jednak obiektywne. Pokazuje to również historia Zgierza, który jeden z zagranicznych podróżników nazwał najbrzydszym miastem w Polsce. Opinie o wyglądzie miast mówią często równie wiele o oczekiwaniach odwiedzających, jak o samej architekturze. Miasto, które narodziło się dzięki kolei Aby zrozumieć wygląd Kouvoli, trzeba cofnąć się do XIX wieku. Przełomowym momentem było uruchomienie w latach 70. XIX stulecia li…

kuovola-GettyImages-1270563317-dff4968.jpg
width: 4999
height: 3333

Z Warszawy prosto do jednego z najbardziej fascynujących miast Azji. LOT uruchamia nową trasę
type: item
date: 2026-07-30T13:37:37.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: loty samolotem
subject: wietnam
description: Bez przesiadek, przez cały rok i trzy razy w tygodniu – PLL LOT zapowiedziały uruchomienie bezpośrednich rejsów z Warszawy do Hanoi. Pierwszy samolot wyruszy do stolicy Wietnamu wiosną 2027 roku.
encoded: Polskie Linie Lotnicze LOT rozpoczęły sprzedaż biletów na bezpośrednie loty z Warszawy do Hanoi. Nowe połączenie ma ułatwić podróże do jednego z najpopularniejszych krajów Azji Południowo-Wschodniej. Rejsy będą obsługiwane Boeingami 787 Dreamliner. Kiedy wystartują bezpośrednie loty z Warszawy do Hanoi? Inauguracyjny rejs z Lotniska Chopina zaplanowano na 31 marca 2027 roku. Połączenie będzie realizowane przez cały rok, trzy razy w tygodniu. Samoloty z Warszawy do Wietnamu mają startować: w poniedziałki, w środy, w piątki – za każdym razem o godz. 15.15. Rejsy powrotne z Hanoi zaplanowano na wtorki, czwartki i soboty. Start z wietnamskiej stolicy będzie następował o godz. 8.35 czasu lokalnego. Podróż z Warszawy do Hanoi potrwa około 10 godzin i 25 minut, natomiast lot w przeciwnym kierunku – około 11 godzin i 20 minut. Trasę mają obsługiwać szerokokadłubowe Boeingi 787 Dreamliner. Bilety są już dostępne w kanałach sprzedaży PLL LOT, m.in. na stronie internetowej i w aplikacji przewoźnika. Ceny zależą od terminu podróży i wybranej taryfy. Hanoi piątym azjatyckim kierunkiem LOT-u Hanoi zostanie piątym azjatyckim miastem w dalekodystansowej siatce LOT-u. Przewoźnik oferuje lub zapowiedział już bezpośrednie połączenia z Warszawy do Tokio, Seulu, New Delhi i Bangkoku. Nowa trasa ma służyć zarówno turystom, jak i osobom podróżującym służbowo. Może być również interesująca dla pasażerów z innych państw Europy Środkowej i Wschodniej, którzy będą mogli przesiąść się na lot do Wietnamu w Warszawie. – Otwarcie połączenia do Hanoi potwierdza nasze ambicje dalszego wzmacniania obecności PLL LOT w Azji oraz rozwoju hubu w Warszawie jako bramy między Europą Środkowo-Wschodnią a najbardziej perspektywicznymi kierunkami świata – przekazał Robert Ludera, członek zarządu PLL LOT ds. handlowych. Co zobaczyć w Hanoi? Stolica Wietnamu jest jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych i historycznych kraju. To też jeden z najmodniejszych kierunków wśród młodych ludzi. Słynie z zatłoczon…

hanoi-wietnam-GettyImages-509819985-8d7e2c7.jpg
width: 7360
height: 4912

Dziś nad Polską wzejdzie Koźli Księżyc. To jedno z najpiękniejszych lipcowych zjawisk na niebie
type: item
date: 2026-07-29T08:29:46.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: Porady
subject: Traveler
subject: astronomia
subject: księżyc
subject: niebo
subject: obserwacje
description: 29 lipca 2026 roku czeka nas jedna z najbardziej malowniczych pełni tego lata. Koźli Księżyc pojawi się wieczorem nisko nad południowo-wschodnim horyzontem i może przybrać złoty lub pomarańczowy odcień. Jego tajemnicza nazwa nie ma jednak nic wspólnego z wyglądem tarczy.
encoded: Spis treści: Koźli Księżyc 2026. Kiedy dokładnie nastąpi pełnia? O której godzinie Koźli Księżyc będzie widoczny z Polski? Dlaczego lipcowa pełnia nazywa się Koźlim Księżycem? Czy Koźli Księżyc naprawdę zmieni kolor? Czy pełnia 29 lipca będzie superksiężycem? Jak obserwować Koźli Księżyc z Polski? Pełnia utrudni obserwacje dwóch rojów meteorów Pełnia Koźlego Księżyca nastąpi 29 lipca 2026 roku o godz. 16.35 czasu polskiego. W tym momencie naszego satelity nie zobaczymy jeszcze z Polski, ponieważ będzie znajdował się pod horyzontem. Najbardziej efektowna część widowiska rozpocznie się dopiero wieczorem, gdy niemal idealnie okrągła tarcza wyłoni się nisko nad południowo-wschodnią częścią nieba. Koźli Księżyc 2026. Kiedy dokładnie nastąpi pełnia? Astronomiczna pełnia Księżyca przypadnie w środę 29 lipca o godz. 16.35 czasu obowiązującego w Polsce. Jest to dokładny moment, w którym Księżyc znajdzie się po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce, a jego zwrócona ku nam półkula będzie niemal w całości oświetlona. Pełnia nie jest zatem zjawiskiem trwającym przez całą noc, ale ściśle określonym momentem astronomicznym. Dla obserwatora patrzącego gołym okiem różnica jest jednak niemal niezauważalna. Tarcza będzie wyglądać na pełną zarówno wieczorem 29 lipca, jak i podczas sąsiednich nocy. Mechanizm tego zjawiska wyjaśniają kolejne fazy Księżyca, wynikające ze zmieniającego się położenia Ziemi, Księżyca i Słońca. O której godzinie Koźli Księżyc będzie widoczny z Polski? O godz. 16.35, gdy nastąpi właściwa pełnia, Księżyc będzie jeszcze znajdował się pod polskim horyzontem. Na jego pojawienie się trzeba będzie zaczekać do wieczora. W Warszawie wschód Księżyca nastąpi około godz. 20.44, w kierunku południowo-wschodnim. Dokładna godzina będzie różnić się o kilkanaście lub kilkadziesiąt minut zależnie od miejsca obserwacji. Na wschodzie Polski tarcza pojawi się wcześniej, a na zachodzie nieco później. Najciekawszy moment nastąpi tuż po wschodzie. Księżyc będzie wtedy znajdował się ba…

kozli-ksiezyc-GettyImages-2223876111-35944ef.jpg
width: 3992
height: 2657

Od rzymskiego Londinium po szklane wieżowce. Wielki przewodnik po Londynie
type: item
date: 2026-07-29T06:51:36.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: anglia
subject: ciekawostki
subject: europa
subject: londyn
subject: wielka brytania
description: Pałac Buckingham, Tower of London, British Museum, Camden Town i widok na Tamizę z jednego z najsłynniejszych mostów świata. Londyn skupia setki atrakcji, ale jego prawdziwy fenomen kryje się w warstwach historii, różnorodnych dzielnicach i niezwykłej zdolności do nieustannego przeobrażania się. Oto zaktualizowany przewodnik po brytyjskiej stolicy.
encoded: Londyn można zwiedzać wielokrotnie i za każdym razem zobaczyć inne miasto. Obok królewskich pałaców i monumentalnych świątyń wyrastają tu szklane wieżowce, dawne elektrownie zamieniają się w galerie sztuki, a pod współczesnymi ulicami archeolodzy odnajdują ślady rzymskiego Londinium. Podpowiadamy, co zobaczyć w Londynie, kiedy zaplanować wyjazd i o jakich formalnościach trzeba pamiętać. Londyn to nie jedno miasto. Najważniejsze informacje przed podróżą Londyn leży w południowo-wschodniej Anglii, nad Tamizą, i zajmuje powierzchnię około 1572 kilometrów kwadratowych. Wielki Londyn składa się z 32 gmin, czyli boroughs, oraz mającego szczególny status City of London. W całej metropolii mieszka około dziewięciu milionów osób, a jej mieszkańcy reprezentują setki narodowości i języków. Brytyjska stolica jest jednym z najważniejszych ośrodków finansowych, politycznych i kulturalnych świata. Nie ma jednak jednego ścisłego centrum. Zupełnie inaczej wyglądają historyczne City, reprezentacyjny Westminster, eleganckie Kensington, alternatywne Camden czy położone nad Tamizą Greenwich. Od 2016 roku urząd burmistrza Londynu sprawuje Sadiq Khan, który w 2024 roku został wybrany na trzecią kadencję. Nie należy mylić burmistrza całego Wielkiego Londynu z lordem majorem City of London – reprezentantem niewielkiej, historycznej i finansowej części miasta. Pod ulicami kryje się rzymskie Londinium Początki miasta wiążą się z rzymską inwazją na Brytanię w 43 roku n.e. Wkrótce potem nad Tamizą powstało Londinium, dogodnie położony port i ośrodek handlowy. Rzymskie miasto otaczały mury, których fragmenty można oglądać do dziś. Po odejściu Rzymian osadnictwo przeniosło się na zachód, w okolice dzisiejszego Covent Garden i Strand. Z czasem dawny rzymski ośrodek ponownie zyskał znaczenie, a Londyn wyrósł na gospodarcze centrum Anglii. Nie stał się jednak formalną stolicą na mocy jednego dokumentu – jego stołeczna rola kształtowała się stopniowo wraz z rosnącym znaczeniem Westminsteru, dworu i p…

londyn-panorama-GettyImages-2251881521-6abf90d.jpg
width: 8192
height: 5464

Pałac Kultury i Nauki nie przestaje budzić emocji. Tak powstała najsłynniejsza budowla PRL
type: item
date: 2026-07-28T06:53:23.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: ciekawostki
subject: pałac kultury i nauki
subject: prl
subject: warszawa
description: Miał być demonstracją siły Związku Radzieckiego i pomnikiem nowego ustroju. Z czasem stał się jednak jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Warszawy. Pałac Kultury i Nauki ma już 71 lat, a jego historia nadal wywołuje emocje – od zachwytu monumentalną architekturą po pytania o to, czy taki „dar” powinien zajmować centralne miejsce w stolicy.
encoded: Spis treści: Pałac Kultury i Nauki ma już 71 lat. Tak narodził się warszawski olbrzym „Dar narodu radzieckiego” miał pokazywać, kto rządzi w powojennej Polsce Pod budowę zburzono ocalałą część przedwojennej Warszawy Pałac w liczbach. Do budowy zużyto miliony cegieł Zegar Milenijny zmienił wygląd wieży W pałacu mieszczą się teatry, kina, muzea i ogromna Sala Kongresowa Taras widokowy na 30. piętrze przyciąga turystów Niekochany zabytek. Wpis do rejestru wywołał spór Koty w podziemiach, sokoły na wieży i pszczoły nad placem Defilad „Pekin” stał się częścią tożsamości Warszawy Wzniesiony w rekordowym tempie Pałac Kultury i Nauki w Warszawie przez dziesięciolecia górował nad całą Polską. W jego wnętrzach mieszczą się teatry, kina, muzea, uczelnia, basen i tysiące biur. Pod ziemią żyją koty, wysoko nad miastem gniazdują sokoły wędrowne, a z tarasu na 30. piętrze można oglądać panoramę zmieniającej się Warszawy. Oto historia i najciekawsze fakty o Pałacu Kultury i Nauki. Pałac Kultury i Nauki ma już 71 lat. Tak narodził się warszawski olbrzym Budowa Pałacu Kultury i Nauki rozpoczęła się 1 maja 1952 roku. Prace trwały nieco ponad trzy lata, a 21 lipca 1955 roku gmach został oficjalnie przekazany stronie polskiej. Dzień później, w obchodzone w PRL Narodowe Święto Odrodzenia Polski, udostępniono go mieszkańcom. Właśnie dlatego urodziny budynku tradycyjnie świętowane są 22 lipca. W 2026 roku PKiN obchodził 71. rocznicę otwarcia. Z tej okazji przygotowano m.in. specjalne wejścia na taras widokowy, pokaz filmu dokumentalnego „Pałac Kultury. Niekochany zabytek”, koncert i wydarzenia na Placu Centralnym. Za projekt budynku odpowiadał radziecki architekt Lew Rudniew, współtwórca monumentalnego gmachu Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego. Warszawski pałac nawiązywał do grupy moskiewskich wysokościowców, nazywanych „Siedmioma Siostrami”, które łączyły socrealistyczny monumentalizm z elementami amerykańskich wieżowców art déco. Rudniew i jego współpracownicy odbyli przed rozpoczęci…

palac-kultury-GettyImages-543821429-ba87801.jpg
width: 4943
height: 4075

Meteopatia to nie jest wymówka na gorszy dzień. Zaskakujące wnioski badaczy
type: item
date: 2026-07-27T09:18:48.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: meteorologia
subject: pogoda
subject: Zdrowie
description: Spada ciśnienie, nadciąga front, a wraz z nim ból głowy, rozdrażnienie i zmęczenie. Dla jednych to oczywisty dowód na działanie pogody, dla innych – efekt sugestii. Naukowcy potwierdzają, że warunki atmosferyczne mogą oddziaływać na organizm, ale zależność jest znacznie bardziej skomplikowana, niż sugerują komunikaty o „złym biomecie”.
encoded: Spis treści: Meteopatia – choroba czy potoczna nazwa dolegliwości? Czy spadek ciśnienia naprawdę wywołuje ból głowy? Pogoda wpływa na organizm, ale nie zawsze przez ciśnienie Dlaczego szary dzień odbiera energię? Czy prognoza biometeorologiczna może pogorszyć samopoczucie? Najlepszy test? Dziennik objawów i pogody Co pomaga na „zły biomet”? Kiedy nie wolno zrzucać objawów na pogodę? Czy meteopatia istnieje? Nauka odpowiada ostrożnie Deszcz stuka w szybę, niebo od rana zasnuwają chmury, a barometr pokazuje gwałtowny spadek ciśnienia. Czujemy senność, trudno się skoncentrować, zaczyna boleć głowa. Czy to rzeczywiście wina pogody, czy raczej znaleźliśmy wygodne wyjaśnienie gorszego dnia? Meteopatia – choroba czy potoczna nazwa dolegliwości? Meteopatia, nazywana również meteoropatią lub nadwrażliwością pogodową, nie oznacza jednej, ściśle określonej choroby. Termin ten opisuje dolegliwości pojawiające się lub nasilające w związku ze zmianami warunków atmosferycznych. Osoby uznające się za meteopatów najczęściej wymieniają: ból głowy lub napad migreny, zmęczenie i senność, rozdrażnienie, trudności z koncentracją, zawroty głowy, wahania nastroju, bóle mięśni i stawów, pogorszenie jakości snu. Nie istnieje jednak jeden test, który pozwalałby jednoznacznie rozpoznać meteopatię. Objawy są niespecyficzne – mogą występować również przy niedoborze snu, odwodnieniu, infekcji, przewlekłym stresie, migrenie, anemii czy zaburzeniach nastroju. Dlatego lekarze częściej mówią o wrażliwości na bodźce meteorologiczne niż o osobnej jednostce chorobowej. Biometeorologia bada natomiast, jak temperatura, wilgotność, wiatr, promieniowanie słoneczne i ciśnienie atmosferyczne wpływają na organizmy żywe. Czy spadek ciśnienia naprawdę wywołuje ból głowy? To właśnie ciśnienie atmosferyczne najczęściej trafia na ławę oskarżonych. Wraz z nadejściem niżu barometry wskazują niższe wartości, a część osób niemal natychmiast zgłasza ból głowy, osłabienie lub problemy z koncentracją. Badania nad związkie…

meteopatia-GettyImages-1060184390-a432092.jpg
width: 5000
height: 4000

Wraca akcja National Geographic Polska dla psów ze schronisk. Co poniedziałek poznamy historię jednego z nich
type: item
date: 2026-07-27T08:30:58.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Przyroda
subject: psy
subject: psychologia zwierząt
subject: schronisko dla zwierząt
description: National Geographic Polska rozpoczyna drugą edycję akcji, która ma pomóc psom ze schronisk znaleźć nowe domy. W każdy poniedziałek na Facebooku National Geographic Magazine Poland będziemy prezentować kolejnego psa: jego portret wykonany przez współpracującą z National Geographic fotografkę Julię Zabrodzką, historię oraz informacje o tym, jak można go adoptować.
encoded: Adopcja psa ze schroniska nie powinna być impulsem ani wyłącznie aktem litości. To decyzja o przyjęciu pod opiekę żywego zwierzęcia, które ma własny charakter, potrzeby i doświadczenia. Dlatego druga edycja akcji National Geographic Polska ma nie tylko pokazywać psy czekające na dom, lecz także pomagać przyszłym opiekunom lepiej zrozumieć, z czym wiąże się odpowiedzialna adopcja. Druga edycja akcji National Geographic Polska właśnie startuje Po raz drugi na Facebooku National Geographic Magazine Poland będziemy przedstawiać psy, które czekają na nowych opiekunów. W każdy poniedziałek opublikujemy portret kolejnego psa, wykonany przez współpracującą z National Geographic fotografkę Julię Zabrodzką. Każdej fotografii będzie towarzyszyć historia zwierzęcia, opis jego charakteru i potrzeb oraz praktyczne informacje dotyczące adopcji. Celem akcji jest nie tylko zwiększenie szans konkretnych psów na znalezienie domu, lecz także pokazanie, że udana adopcja zaczyna się od dobrego dopasowania człowieka i zwierzęcia. Bohaterami akcji będą między innymi psy znajdujące się pod opieką Schroniska na Paluchu. O tym, jak wygląda odpowiedzialna adopcja i z jakimi wyzwaniami należy się liczyć, opowiada Agata Węglińska-Szulc, wolontariuszka grupy Geriatria Schroniska na Paluchu. Adopcja psa nie jest akcją ratunkową Zdjęcie psa wyglądającego zza krat potrafi uruchomić silne emocje. Chcemy działać natychmiast: pojechać do schroniska, zabrać zwierzę do domu i wynagrodzić mu wszystko, co dotąd je spotkało. Tyle że sama litość nie jest dobrym fundamentem adopcji. – Dość niebezpiecznym mitem jest przekonanie, że pies ze schroniska jest biedny, trzeba go uratować, a kiedy już to zrobimy, będzie nam wdzięczny do końca życia – mówi Agata Węglińska-Szulc. Jak podkreśla, zwierzę, które trafia do schroniska, otrzymuje opiekę, diagnostykę i bezpieczne miejsce. Rozpoczyna się też praca nad jego zdrowiem oraz relacjami z ludźmi i innymi zwierzętami. – Zależy nam na domach, w których nikt nie będzie …

4WILUS-0865-725f572.jpg
width: 2000
height: 1333

To nie lodowce wyrzeźbiły tatrzańskie doliny? Jaskinie ujawniły zaskakującą historię Tatr
type: item
date: 2026-07-24T11:38:40.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: dolina
subject: epoka lodowcowa
subject: karpaty
subject: lodowce
subject: speleologia
subject: tatry
description: Większość głębokich dolin północnych Tatr istniała, zanim przez góry przeszły największe zlodowacenia – wynika z nowego badania. Lodowce pozostawiły w krajobrazie wyraźny ślad, ale zasadniczą część pracy mogły znacznie wcześniej wykonać rzeki. Historię liczącą kilka milionów lat naukowcy odczytali z osadów ukrytych w tatrzańskich jaskiniach.
encoded: Spis treści: Lodowce pozostawiły ślady, ale nie stworzyły dolin od podstaw Brakowało niemal 11 milionów lat historii Tatr Jaskinie stały się geologiczną kapsułą czasu Większość reliefu istniała 1,6 mln lat temu Największe zaskoczenie: erozja zwolniła podczas zlodowaceń Czy to oznacza, że lodowce były nieistotne? Większość gór przypomina Tatry bardziej niż najwyższe Alpy Tatry kojarzą się ze skalnymi kotłami, polodowcowymi jeziorami i szerokimi dolinami o przekroju przypominającym literę U. Łatwo więc przyjąć, że to właśnie lodowce stworzyły ich dzisiejszą rzeźbę. Najnowsze datowania pokazują jednak bardziej złożony obraz. Około 80% obecnej głębokości badanych dolin mogło powstać już około 1,6 mln lat temu, a więc przed okresem największych tatrzańskich zlodowaceń. Lodowce pozostawiły ślady, ale nie stworzyły dolin od podstaw Nie ulega wątpliwości, że lodowce silnie zmieniały krajobraz Tatr. Żłobiły w górnych partiach gór kotły, w których znajdują się dziś jeziora, wygładzały skały oraz przekształcały wcześniejsze doliny rzeczne o przekroju V w znacznie szersze doliny U-kształtne. Jednym z najbardziej znanych przykładów takiego krajobrazu jest Morskie Oko, jezioro wypełniające polodowcową misę skalną. Nowe badanie wskazuje jednak, że lodowce przekształcały krajobraz, który w znacznej mierze już istniał, zamiast od początku wydrążać główne doliny północnych Tatr. – To dokładnie oznacza, że lodowce przede wszystkim przekształciły już istniejący krajobraz, zamiast stworzyć go od podstaw – wyjaśnia w komentarzu dla National Geographic Polska dr hab. Jacek Szczygieł, naukowiec uczestniczący w projekcie. Brakowało niemal 11 milionów lat historii Tatr Geolodzy wiedzieli, że tatrzańskie doliny musiały istnieć przed pojawieniem się w nich lodowców. Bez odpowiednio wysokich gór i wcześniej ukształtowanej rzeźby lodowce górskie nie miałyby bowiem warunków do rozwoju. Problem polegał na tym, że nie potrafiono dokładnie określić, jak głębokie były doliny przed zlodowaceniami i ja…

jak-powstaly-tatry-b0162cb.jpg
width: 2813
height: 1875

Kazimierz został władcą Litwy jako nastolatek. Później wyniósł Jagiellonów na europejskie trony
type: item
date: 2026-07-22T07:25:08.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: litwa
subject: średniowiecze
description: Przejął władzę na Litwie jako trzynastolatek, przez 45 lat zasiadał na polskim tronie, odzyskał Pomorze Gdańskie i doprowadził zakon krzyżacki na skraj politycznego upadku. Kazimierz IV Jagiellończyk należał do najskuteczniejszych polskich monarchów, choć jego zwycięstwa kosztowały państwo fortunę, a ustępstwa wobec szlachty na trwałe zmieniły ustrój Królestwa.
encoded: Spis treści: Czy Kazimierz Jagiellończyk urodził się w atmosferze skandalu? Wojna trzynastoletnia. Największe zwycięstwo Kazimierza Jagiellończyka Jak Kazimierz Jagiellończyk zdobył Malbork? Co Polska zyskała dzięki drugiemu pokojowi toruńskiemu? Przywileje nieszawskie zmieniły ustrój Polski Król, Kościół i pusty skarbiec Ojciec królów. Jak Jagiellonowie zdobywali europejskie trony? Jakie ziemie przyłączono za panowania Kazimierza? Śmierć Kazimierza Jagiellończyka „Klątwa Jagiellończyka” i otwarcie grobu Czy Kazimierz Jagiellończyk był wybitnym królem? Kazimierz IV Jagiellończyk urodził się 30 listopada 1427 roku w Krakowie. Był najmłodszym synem Władysława II Jagiełły i jego czwartej żony, Zofii Holszańskiej. Jeszcze jako nastolatek został wielkim księciem litewskim, a po śmierci starszego brata, Władysława III Warneńczyka, sięgnął również po polską koronę. Przejął władzę na Litwie jako trzynastolatek, przez 45 lat zasiadał na polskim tronie, odzyskał Pomorze Gdańskie i doprowadził zakon krzyżacki na skraj politycznego upadku. Kazimierz IV Jagiellończyk należał do najskuteczniejszych polskich monarchów, choć jego zwycięstwa kosztowały państwo fortunę, a ustępstwa wobec szlachty na trwałe zmieniły ustrój Królestwa. O tym, jak wyglądał Kazimierz Jagiellończyk, można się dowiedzieć dzięki projektowi National Geographic Polska i Uniwersytetu Śląskiego „Nowy poczet Jagiellonów”. Czy Kazimierz Jagiellończyk urodził się w atmosferze skandalu? Narodziny synów Jagiełły i Zofii Holszańskiej rzeczywiście stały się źródłem dworskich plotek. Król był znacznie starszy od swojej czwartej żony, a przeciwnicy królowej oskarżali ją o niewierność. Sprawa doprowadziła do dochodzenia na dworze i oczyszczenia Zofii z zarzutów. Nie ma jednak podstaw, aby przedstawiać nieślubne pochodzenie Kazimierza jako prawdopodobny fakt. Dworskie oskarżenia mogły być elementem walki politycznej, w której stawką była przyszłość dopiero powstającej dynastii. Po śmierci Jagiełły tron polski objął starszy…

Kazimierz-Jagiellonczyk-6370e65.jpg
width: 2813
height: 1875

Dwa roje meteorów spotkają się nad Polską. Nie wszystkie „spadające gwiazdy” będą jednak łatwe do zobaczenia
type: item
date: 2026-07-21T13:29:33.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: meteoryty
subject: niebo
description: Pod koniec lipca maksimum aktywności osiągną niemal jednocześnie Południowe Delta Akwarydy i Alfa Kaprikornidy. Pierwszy rój może przynieść liczne, choć przeważnie słabe meteory. Drugi słynie z rzadszych, ale efektownych bolidów. W 2026 roku obserwatorom przeszkodzi jednak niemal pełny Księżyc.
encoded: Spis treści: Dwa roje meteorów osiągną maksimum niemal tej samej nocy Skąd biorą się „spadające gwiazdy”? Dlaczego meteory wyglądają, jakby nadlatywały z jednego miejsca? Pełnia Księżyca zepsuje część widowiska Jak obserwować roje meteorów z Polski? Nie tylko Delta Akwarydy i Alfa Kaprikornidy Pod koniec lipca na nocnym niebie aktywnych będzie kilka rojów meteorów. Najważniejsze z nich to oczywiście Perseidy, ale warto zwrócić oczy też na Południowe Delta Akwarydy i Alfa Kaprikornidy, których maksima przypadają około 30–31 lipca 2026 roku. Zjawiska będą widoczne także z Polski, ale warunki obserwacyjne okażą się znacznie trudniejsze, niż mogłyby sugerować zapowiedzi o „podwójnym deszczu meteorów”. Dwa roje meteorów osiągną maksimum niemal tej samej nocy Południowe Delta Akwarydy pozostają aktywne od lipca do drugiej połowy sierpnia. Według kalendarza International Meteor Organization ich maksimum w 2026 roku przypadnie w okolicach nocy z 30 na 31 lipca. Rój nie ma jednak bardzo krótkiego i gwałtownego szczytu aktywności. Podwyższona liczba meteorów może utrzymywać się przez kilka kolejnych nocy. W tym samym okresie maksimum osiągną Alfa Kaprikornidy. To znacznie mniej obfity rój: nawet w idealnych warunkach nie należy oczekiwać kilkudziesięciu meteorów w ciągu godziny. Jego przedstawiciele bywają jednak wolniejsi, jaśniejsi i bardziej widowiskowi niż meteory należące do Południowych Delta Akwarydów. Zdarzają się wśród nich efektowne bolidy, czyli wyjątkowo jasne meteory. Maksimum obu rojów nie oznacza, że wszystkie meteory pojawią się wyłącznie jednej nocy. Warto obserwować niebo także kilka dni przed 30 lipca i kilka dni później, zwłaszcza jeżeli prognoza pogody na noc maksimum będzie niekorzystna. Skąd biorą się „spadające gwiazdy”? Popularna nazwa jest myląca. Aby zrozumieć, czym właściwie są „spadające gwiazdy”, trzeba odróżnić meteoroid, meteor i meteoryt. Podczas roju obserwujemy świetliste ślady powstające, gdy drobiny pyłu i skał wpadają w ziemską atmosferę …

roje-meteorytow-193532e.png
width: 1672
height: 941

To nie kolor skóry najbardziej różni ludzi. Genetyczne odrębności tkwią zupełnie gdzie indziej
type: item
date: 2026-07-21T11:00:29.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: dna
subject: genetyka
description: Kolor skóry, włosów czy oczu wydaje się najbardziej oczywistą różnicą między ludźmi. Tymczasem genetyka pokazuje coś znacznie bardziej zaskakującego. Największa różnorodność naszego DNA kryje się w genach odpowiedzialnych za odporność. To właśnie one mogły zdecydować o tym, że Homo sapiens przetrwał epidemie, zmiany klimatu i podbił niemal każdy zakątek Ziemi.
encoded: Choć wygląd często dominuje w naszym postrzeganiu różnic między ludźmi, z punktu widzenia biologii jest on tylko niewielkim fragmentem historii zapisanej w genomie. W rzeczywistości ewolucja przez setki tysięcy lat znacznie bardziej „eksperymentowała” z układem odpornościowym niż z kolorem skóry. Ludzie są do siebie zaskakująco podobni Na pierwszy rzut oka mieszkańcy różnych części świata mogą wydawać się bardzo różni. Jednak genetycznie wszyscy współcześni ludzie są niezwykle podobni. Dwie losowo wybrane osoby mają średnio około 99,9 proc. identycznego DNA. Różnice obejmują zaledwie niewielki ułamek genomu – około 0,1 proc., czyli kilka milionów spośród ponad trzech miliardów „liter„ tworzących ludzki kod genetyczny. Co więcej, większość ludzkiej zmienności genetycznej występuje wewnątrz poszczególnych populacji, a nie pomiędzy ludźmi przypisywanymi do różnych „ras”. Dlatego współczesna genetyka podważa biologiczne podstawy tradycyjnego podziału ludzi na rasy. Innymi słowy, dwie osoby pochodzące z Europy mogą być pod względem genetycznym bardziej różne od siebie niż Europejczyk i mieszkaniec Azji czy Afryki. Kolor skóry to tylko niewielki fragment całej historii Kolor skóry należy do najbardziej widocznych cech człowieka, ale odpowiada za niego stosunkowo niewielka liczba genów. Naukowcy zidentyfikowali kilka najważniejszych, takich jak SLC24A5, SLC45A2, MC1R czy OCA2. Zmiany w zaledwie kilku z nich mogą prowadzić do dużych różnic w wyglądzie. To efekt przystosowania do różnych warunków środowiskowych. W rejonach o silnym nasłonecznieniu ciemniejsza skóra chroniła przed nadmiernym promieniowaniem UV i utratą kwasu foliowego, natomiast na północy jaśniejsza ułatwiała syntezę witaminy D przy niewielkiej ilości światła słonecznego. Dlatego różnice w kolorze skóry są ewolucyjnie stosunkowo młode i dotyczą niewielkiej części naszego genomu. Dzisiejsze zróżnicowanie pigmentacji jest efektem długiej historii migracji i adaptacji. Analizy kopalnego DNA wskazują, że pierwsi…

dzieci-roznice-dna-GettyImages-587481722-9600292.jpg
width: 5120
height: 3413

Najbardziej niedoceniane zabytki świata. Niektóre są starsze niż piramidy
type: item
date: 2026-07-17T12:29:38.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: cywilizacja majów
subject: piramidy
subject: sri lanka
subject: świat
subject: zabytki
description: Koloseum, piramidy w Gizie i Machu Picchu od lat przyciągają tłumy. Tymczasem w ich cieniu kryją się zapomniane zabytki świata, które zachwycają rozmachem, historią i atmosferą. Niektóre leżą tuż obok turystycznych hitów, inne wymagają wielodniowej wyprawy. Oto dziesięć miejsc, które zdaniem redaktorów National Geographic zasługują na znacznie większą uwagę.
encoded: W naszym zestawieniu prezentujemy 10 niezwykłych zabytków – od miejsca dziesiątego aż po zwycięzcę rankingu. To subiektywny wybór dziennikarzy i redaktorów National Geographic Polska, oparty na historycznym znaczeniu, wyjątkowości, atmosferze i potencjale podróżniczym tych miejsc. Nie jest to więc naukowy ani bezwzględny ranking, lecz redakcyjna lista obiektów, które naszym zdaniem zasługują na znacznie większą uwagę. 10. Circus Maximus we Włoszech. Tu emocje sięgały zenitu Większość osób przybywających do Rzymu kieruje się najpierw do Koloseum – amfiteatru z I wieku n.e., który mógł pomieścić około 50 tys. widzów. Zaledwie kilkaset metrów dalej rozciąga się jednak zielona dolina będąca pozostałością po obiekcie jeszcze potężniejszym. To Circus Maximus, najstarszy i największy tor wyścigowy antycznego Rzymu. Jego historia sięga czasów monarchii rzymskiej, a w okresie cesarstwa trybuny mogły według różnych szacunków pomieścić od około 150 do ponad 200 tys. osób. To tutaj odbywały się wyścigi rydwanów, uroczyste procesje i widowiska publiczne, które należały do najważniejszych wydarzeń w życiu mieszkańców imperium. Dzisiaj po monumentalnej konstrukcji pozostały przede wszystkim zarys areny i fragmenty zabudowań, dlatego trudno od razu wyobrazić sobie jej dawny rozmach. 9. Herkulanum we Włoszech. Miasto zachowane pod warstwą materiału wulkanicznego Erupcja Wezuwiusza w 79 roku n.e. kojarzy się przede wszystkim z zagładą Pompejów. Ten sam kataklizm zniszczył jednak także położone nieopodal Herkulanum. Los obu miast nie był identyczny. Pompeje zostały w dużej mierze przysypane popiołem i pumeksem, natomiast Herkulanum przykryły gorące spływy piroklastyczne oraz materiał wulkaniczny, który z czasem stwardniał. Dzięki temu zachowały się tam piętra budynków, drewniane elementy konstrukcyjne, meble, żywność, a nawet zwęglone zwoje. Stanowisko jest mniejsze od Pompejów, dlatego łatwiej objąć je wzrokiem i wyobrazić sobie układ starożytnego miasta. Wizyta w Herkulanum pozwala …

Anuradhapura-GettyImages-520870366-dca17a4.jpg
width: 5190
height: 3460

Szykuje się noc stulecia dla obserwatorów. Oto dlaczego tegoroczne Perseidy będą inne niż zwykle
type: item
date: 2026-07-17T11:15:52.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: Porady
subject: Traveler
description: Przed nami najlepsze warunki do obserwacji Perseidów od lat. Maksimum roju zbiega się z nowiem Księżyca. Sprawdź nasz praktyczny poradnik: kiedy i gdzie patrzeć, by dostrzec nawet 100 „spadających gwiazd” na godzinę.
encoded: Spis treści: Idealna faza Księżyca, czyli całkowita ciemność nad Polską Kiedy i w jakich godzinach patrzeć w niebo? Gdzie szukać „spadających gwiazd”? Prosta nawigacja Jak obserwować Perseidy z Polski? Praktyczny poradnik dla każdego Sierpniowe Perseidy to stały punkt letniego kalendarza, jednak nie co roku natura stwarza nam tak doskonałe warunki do podziwiania tego zjawiska. W 2026 roku miłośnicy nocnego nieba mają ogromne szczęście. Jeśli tylko dopisze pogoda, czeka nas noc pełna świetlnych rozbłysków, podczas której bez trudu dostrzeżemy nawet najmniej widoczne, delikatne meteory. Idealna faza Księżyca, czyli całkowita ciemność nad Polską Największym sprzymierzeńcem tegorocznych obserwacji będzie nasz naturalny satelita. Maksimum aktywności roju zbiega się niemal idealnie z nowiem Księżyca, który przypada dokładnie wieczorem 12 sierpnia. Co to oznacza w praktyce dla obserwatorów? Srebrny Glob schowa się całkowicie w cieniu i nie będzie „gasił” swoim blaskiem nocnego nieba. Brak księżycowej łuny pozwoli na dostrzeżenie znacznie większej liczby meteorów niż zazwyczaj, w tym bardzo subtelnych i drobnych smug światła, które przy silnym blasku tarczy Księżyca pozostałyby całkowicie niewidoczne. Szykuje się wyjątkowo czysty, kontrastowy i spektakularny pokaz. Perseidy to wyjątkowo spektakularne zjawisko na letnim niebie. Warto przypomnieć sobie ubiegłoroczne nagradzane zdjęcie Marcina Rosadzińskiego, które przedstawiało rój spadających gwiazd nad Bieszczadami. Kiedy i w jakich godzinach patrzeć w niebo? – To będzie wyjątkowo spektakularny wieczór, jakiego możemy doświadczyć, bo w ciągu zaledwie kilku godzin będziemy mogli zobaczyć dwa niesamowite zjawiska na niebie. Pierwsze z nich zacznie się niespełna dwie godziny przed Zachodem Słońca, bo akurat w tym czasie na jednej linii ustawią się Ziemia, Księżyc i Słońce i dojdzie do zaćmienia Słońca – mówi Robert Szaj, popularyzator astronomii z Fundacji Nicolaus Copernicus. Choć Perseidy są aktywne przez wiele tygodni, to w…

perseidy-2026-1501ec8.jpg
width: 2813
height: 1875

Trzy kosmiczne obiekty w jednym kadrze. Nadchodzi wyjątkowa lipcowa noc dla obserwatorów
type: item
date: 2026-07-13T09:37:45.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: księżyc
subject: niebo
subject: noc
subject: obserwacje
subject: wenus
description: W połowie lipca nadarzy się wyjątkowa okazja do wieczornych obserwacji. Nad zachodnim horyzontem Polski dojdzie do widowiskowego zbliżenia młodego Księżyca, olśniewającej Wenus oraz Regulusa, zwanego „Sercem Lwa”. To geometryczne spotkanie trzech zupełnie różnych ciał niebieskich będzie doskonale widoczne gołym okiem. Wyjaśniamy, kiedy dokładnie spojrzeć w niebo, by nie przegapić tego letniego spektaklu.
encoded: Spis treści: Zjawiskowy blask, czyli sekrety światła popielatego Wenus i Regulus: Kosmiczna latarnia i gwiazda w kształcie jajka Jak i kiedy obserwować koniunkcję z Polski? Praktyczny poradnik Ciepłe, lipcowe wieczory sprzyjają obserwacji zjawisk astronomicznych, ale tegoroczny środek miesiąca przyniesie zjawisko wyjątkowo fotogeniczne. Już 16 i 17 lipca 2026 roku czeka nas rzadki układ geometryczny, w którym obok siebie znajdą się trzy skrajnie odmienne obiekty: nasz naturalny satelita, najjaśniejsza planeta ziemskiego nieba oraz wirująca z zawrotną prędkością gwiazda. Do obserwacji nie potrzebujesz profesjonalnego sprzętu – wystarczą dobre chęci i bezchmurne niebo. Zjawiskowy blask, czyli sekrety światła popielatego Kluczowym elementem tego widowiska będzie sam wygląd Księżyca. Ponieważ 14 lipca przypada nów – jedna z faz Księżyca – dwa dni później – w czwartek 16 lipca – nad horyzontem pojawi się cieniutki sierpek oświetlony w zaledwie kilkunastu procentach. Taki układ stwarza idealne warunki do zaobserwowania zjawiska znanego jako światło popielate. Przez najbliższe dwa wieczory gołym okiem będzie można dostrzec nie tylko jasny rogalik, ale również zarys całej, pogrążonej w mroku tarczy Księżyca. Dzieje się tak, ponieważ nocna strona Srebrnego Globu jest w tym czasie delikatnie doświetlana przez światło słoneczne odbite od chmur i oceanów Ziemi. Oglądając światło popielate, patrzymy więc pośrednio na blask naszej własnej planety. Wenus i Regulus. Kosmiczna latarnia i gwiazda w kształcie jajka Tuż obok Księżyca letni pasjonaci astronomii bez trudu dostrzegą dwa inne punkty. Pierwszym i zdecydowanie najjaśniejszym będzie planeta Wenus, pełniąca obecnie rolę Gwiazdy Wieczornej. Świeci na tyle intensywnie, że bez problemu przebije się przez pomarańczową łunę tuż po zachodzie Słońca. Drugim, nieco subtelniejszym obiektem w tym zestawieniu będzie Regulus – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lwa. Choć z Ziemi wygląda jak spokojny punkt, w rzeczywistości to kosmiczn…

Konkunkcja-lipiec-b6d4bc9.png
width: 2752
height: 1536

Czarny kot w legendach świata. Bardzo często zwiastował szczęście, nie pecha
type: item
date: 2026-07-09T09:07:55.000Z
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: historia
subject: koty
subject: Kultura
subject: Lifestyle
subject: zabobony
description: Czarne koty od wieków wzbudzały emocje i prowokowały wyobraźnię. W jednych kulturach widziano w nich zwiastuny nieszczęścia, w innych — opiekunów domu, talizmany szczęścia i strażników przed złymi mocami.
encoded: W tym artykule: Czarny kot we Francji i w Europie Kot Maneki-neko w Japonii Czarny kot w Anglii Czarny kot w Ameryce Czarne koty na świecie Kot na morzu Kot sprzymierzeńcem marynarzy Kot maskotką okrętów Obsesje francuskich marynarzy Moce ezoteryczne i terapeutyczne Czarny kot to zwierzę niepospolite, na przestrzeni wieków przeżywał mnóstwo przygód. Istnieje w legendach krajów z całego świata i bez wątpienia jest to kot inny niż wszystkie. 5 kocich cech według naukowców. Sprawdź, czy twój kot ma choć jedną z nich Biolodzy wyróżnili 5 typów kocich charakterów. Które rasy kotów są najbardziej strachliwe? Czarny kot we Francji i w Europie W wielu francuskich regionach – w Zagłębiu Paryskim, w Żyrondzie, w regionie Loara – Atlantyk czy na Południu – tam najczęściej uważano, że czarny kot przynosi szczęście mieszkańcom domu, w którym żyje. A kiedy czarny kot kichnie w pobliżu panny młodej, w dzień ślubu, małżeństwo będzie szczęśliwe. W Béarn (historyczna prowincja w południowo–zachodniej Francji – przyp. tłum.) wierzono, że czarny kot dlatego przynosi szczęście, bo ma nadprzyrodzoną moc odganiania złych czarów. W Dolnej Bretanii opowiadano, że jeśli czarny kot ma choć jeden biały włos, to włos ten będzie szczególnie cennym talizmanem dla tego, kto go wyrwie. W Burbonii (region historyczny w centrum Francji, dzisiaj część Owernii – przyp. tłum.) w środku Francji pokutuje przesąd, że jeśli czarny kot umości się na kolanach kobiety w ciąży i mrugnie trzy razy, na świat przyjdzie chłopiec. W Wogezach, aby myśliwy niecelnie strzelał wystarczy ukryć w jego myśliwskiej torbie lewą łapę czarnego kota. Nader często jednak tradycje i zwyczaje idą wbrew logice... Trzeba zabić jedno zwierzę, żeby uratować inne. W Owernii sądzono, że spotkanie czarnej kotki przy pełni księżyca to dobra wróżba, bowiem istnieje duże prawdopodobieństwo, że wasza sakiewka napełni się złotem. W Szkocji wałęsający się czarny kot, który schroni się na dachu domostwa, przynosi mieszkańcom dobrobyt i szczęści…

czarny-kot-34da58c.jpg
width: 8658
height: 5775

Na Grenlandii odkryto wirusy większe od bakterii, które mogą uratować nas przed katastrofą
type: item
date: 2026-07-07T08:09:12.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: globalne ocieplenie
subject: grenlandia
subject: klimat
subject: lodowce
subject: ocieplenie klimatu
subject: topnienie lodowców
subject: wirusy
subject: zmiany klimatyczne
description: Podczas gdy światowa uwaga skupia się na tempie, w jakim Arktyka traci pokrywę lodową, międzynarodowy zespół badawczy dokonał na Grenlandii nieoczekiwanego odkrycia. Po raz pierwszy na powierzchni tamtejszego lądolodu zidentyfikowano aktywne gigantyczne wirusy. Te mikroskopijne monstra, wielkością przewyższające większość znanych bakterii, koegzystują z polarnymi algami. Odkrycie to rewolucjonizuje naszą dotychczasową wiedzę o kriofilu i odsłania zupełnie nowy, naturalny mechanizm biologiczny, który może bezpośrednio wpływać na tempo topnienia lodowców, a tym samym na dynamikę globalnego ocieplenia.
encoded: Spis treści: Megawirusy wkraczają do akcji. Co odkryto w arktycznym lodzie? Wojna mikrobów na powierzchni lądolodu – dlaczego to ważne? Nowe perspektywy badań. Co zmieniło się od czasu odkrycia? Lądolód Grenlandii, drugi co do wielkości rezerwuar słodkiej wody na Ziemi, dotychczas postrzegany był jako surowa, abiotyczna pustynia. Ostatnie lata przyniosły jednak rewolucję w biologii polarnej, udowadniając, że te ekstremalne obszary tętnią mikroskopijnym życiem. Najbardziej spektakularnym tego dowodem jest zidentyfikowanie tam aktywnych gigantycznych wirusów, których niezwykłe właściwości biochemiczne mogą trzymać w ryzach procesy odpowiedzialne za gwałtowne podnoszenie się poziomu światowych oceanów. Megawirusy wkraczają do akcji. Co odkryto w arktycznym lodzie? Tradycyjnie wirusy postrzegane są jako skrajnie uproszczone cząstki zakaźne – zaledwie paski materiału genetycznego zamknięte w białkowym kapsydzie (czyli specjalnym płaszczu białkowym), niezdolne do samodzielnego metabolizmu. Gigantyczne wirusy (należące do typu Nucleocytoviricota) całkowicie burzą ten paradygmat. Osiągają rozmiary rzędu 2,5 mikrometra (dla porównania standardowy wirus, np. grypy, mierzy zaledwie od 20 do 200 nanometrów) i posiadają ogromny genom składający się z nawet 2,5 miliona par zasad. O odkryciu innych gigantycznych wirusów, tym razem w Japonii, pisaliśmy wcześniej w tym roku. Analiza próbek pobranych z tzw. ciemnego lodu, czerwonego śniegu oraz kriokonitów (otworów ablacyjnych wypełnionych osadem) wykazała obecność specyficznych markerów genetycznych tych struktur. Kluczowym przełomem było jednak wyizolowanie z próbek cząsteczek mRNA. Obecność matrycowego kwasu rybonukleinowego stanowi bezpośredni, empiryczny dowód na to, że wirusy te są w tym środowisku żywe i wykazują aktywność transkrypcyjną. Posiadają one rzadką u wirusów zdolność do samodzielnej naprawy, replikacji oraz translacji własnego DNA, co stawia je biologicznie o krok bliżej organizmów komórkowych. Wojna mikrobów na pow…

grenlandia-lod-GettyImages-2162493423-e13b29d.jpg
width: 5280
height: 3956

140 zamkniętych kąpielisk nad Bałtykiem. Fizyka prądów wstecznych wyjaśnia, dlaczego morze bywa bezwzględne
type: item
date: 2026-07-06T13:36:17.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Porady
subject: Traveler
subject: morze bałtyckie
subject: plaże
subject: pogoda
description: Gwałtowne załamania pogody w pełni sezonu wakacyjnego to coraz częstszy scenariusz nad polskim morzem. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał ostrzeżenia przed silnym wiatrem dla ośmiu województw, w tym dla całego pasa wybrzeża. W porywach wiatr osiągał prędkość do 75 km/godz, co bezpośrednio przełożyło się na decyzje ratowników WOPR. Czerwone flagi oznaczające bezwzględny zakaz kąpieli podniesiono na około 140 kąpieliskach – od Świnoujścia na zachodzie, aż po Krynicę Morską na wschodzie.
encoded: Z punktu widzenia nauki, zakaz kąpieli w Morzu Bałtyckim nie wynika jedynie z dyskomfortu termicznego czy trudności z utrzymaniem równowagi na fali. Silny wiatr wiejący od morza uruchamia procesy hydrologiczne, które czynią z przybrzeżnej strefy Bałtyku strefę śmiertelnie niebezpieczną. Ukryty zabójca – jak powstają prądy wsteczne? Głównym powodem zamykania kąpielisk podczas silnego wiatru jest powstawanie prądów wstecznych (rozrywających). Kiedy masywny, długotrwały wiatr pcha fale w kierunku lądu, ogromne ilości wody kumulują się w strefie przybrzeżnej. Ta spiętrzona woda musi znaleźć ujście z powrotem w głąb morza. Wykorzystuje do tego obniżenia w dnie, np. rynny między rewami (podwodnymi wałami piasku). Woda zaczyna wracać przez te wąskie gardła z ogromną prędkością, dochodzącą nawet do 2–3 metrów na sekundę. Żaden człowiek, wliczając w to mistrzów olimpijskich w pływaniu, nie jest w stanie płynąć pod prąd o takiej sile. Prąd wsteczny potrafi porwać człowieka stojącego zaledwie po pas w wodzie i w ciągu kilkunastu sekund wyciągnąć go kilkadziesiąt metrów od brzegu. Co kluczowe, prądy te są niemal niewidoczne z perspektywy osoby kąpiącej się – woda w miejscu ich występowania może wydawać się paradoksalnie spokojniejsza, ponieważ fale tam nie pękają. Pułapka falowania i zmienne dno Bałtyku Morze Bałtyckie jest morzem stosunkowo płytkim, o specyficznej morfologii dna. Silne uderzenia fal (sztorm w skali makro lub lokalnej) nieustannie przemodelowują strukturę piasku, niszcząc dotychczasowe rewy i tworząc nowe zagłębienia. Miejsca, które jeszcze dzień wcześniej były bezpieczną mielizną, mogą zamienić się w głębokie doły z silnym zawirowaniem wody. Dodatkowym zagrożeniem przy wietrze do 75 km/godz. jest tzw. fala przyboczna oraz zjawisko przyboju. Uderzająca o brzeg masa wody generuje ogromną energię kinetyczną. Powracająca fala podcina nogi, a unoszący się w wodzie gęsty piasek i bąbelki powietrza drastycznie zmniejszają jej gęstość. W praktyce oznacza to, że w spie…

shutterstock2183625627-fd2546b.jpg
width: 5472
height: 3648

Polska laguna zachwyca dziką przyrodą. Stała się jedną z najważniejszych ostoi ptasich w Europie
type: item
date: 2026-07-02T09:03:49.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: fakty i mity
subject: pomorze
subject: szczecin
description: Zalew Szczeciński to wyjątkowa laguna Morza Bałtyckiego – największy taki akwen w Polsce, zlokalizowany na pograniczu z Niemcami. Naturalne mieszanie się słodkiej wody z Odry i słonej z morza kształtuje dynamiczny, rzadki ekosystem.
encoded: Spis treści: Ekologia i przyroda Zalewu Szczecińskiego Historia i geneza Zalewu Szczecińskiego Turystyka i rekreacja Zalewu Szczecińskiego Znaczenie gospodarcze i społeczno‑ekonomiczne Ciekawostki o Zalewie Szczecińskim – 10 faktów, które mogą cię zaskoczyć Laguna Zalewu Szczecińskiego to środowisko wodne o dużym znaczeniu geograficznym i społecznym. Płytki akwen, połączony z Morzem Bałtyckim aż trzema cieśninami, stanowi miejsce intensywnego życia biologicznego i przestrzeń dla rozwoju turystyki. Położony między Polską a Niemcami Zalew Szczeciński odgrywa również ważną rolę również w kontekście transportu wodnego. Ekologia i przyroda Zalewu Szczecińskiego Fauna – ryby, bentos i unikatowe gatunki Zalew Szczeciński należy do akwenów o wyjątkowo zróżnicowanej ichtiofaunie w Polsce. Oprócz wszystkich krajowych gatunków karpiowatych występują tu sandacz, miętus, sum, troć wędrowna, a także rzadkie gatunki, takie jak aloza, certa i ciosa. Ekosystem laguny opiera się w dużym stopniu na bentosie – organizmach dennych, takich jak larwy owadów, skąposzczety, mięczaki i małże. Szczególnie istotną rolę pełnią racicznice – małże filtrujące, które w przeszłości potrafiły oczyszczać dziennie nawet kilkaset ton wody. Bentos litoralny oraz makrofity strefy przybrzeżnej dostarczają pokarmu dla wielu gatunków ryb i stabilizują warunki chemiczne wód. Model ekosystemu Zalewu Szczecińskiego uwzględnia aż 45 komponentów troficzno-funkcjonalnych, od producentów pierwotnych po drapieżniki, co podkreśla złożoność biologiczną i znaczenie tego środowiska. Ptaki – ostoja europejska Zalew Szczeciński to jedna z najważniejszych ostoi ptasich w Europie. Na jego terenie odnotowano ponad 260 gatunków ptaków, w tym wiele gatunków chronionych. W okresie zimowym gromadzi się tu do 150 000 ptaków wodno-błotnych, a podczas migracji liczba ta wzrasta nawet do 250 000 osobników. Charakterystyczne gatunki lęgowe to bielik, derkacz, czernica, ohar, perkoz dwuczuby. W okresie zimowym dominują łabędź krzykliw…

zalew-szczecinski-10954ff.jpg
width: 6048
height: 4024

Uzdrowicielska moc Bałtyku – 7 najlepszych sanatoriów, w których polska natura leczy najskuteczniej
type: item
date: 2026-07-01T07:59:41.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Porady
subject: Traveler
subject: morze bałtyckie
subject: uzdrowisko
description: Bogaty w jod aerozol, lecznicza borowina i mikroklimat sosnowych lasów. Polskie wybrzeże to w końcu naturalne laboratorium zdrowia. Wyruszamy szlakiem bałtyckich kurortów – od tętniącego życiem „polskiego Monte Carlo” po ukryte w ciszy Dąbki – by sprawdzić, gdzie siły przyrody najlepiej wspierają współczesną medycynę. Oto 7 nadmorskich sanatoriów, w których odzyskasz życiową równowagę.
encoded: Spis treści: Uzdrowisko Kołobrzeg – kompleksowe zabiegi i nowoczesna baza nad morzem Sanatorium uzdrowiskowe MSWiA w Sopocie – rehabilitacja blisko plaży i molo Uzdrowisko Świnoujście – sanatoria z ofertą dla osób z problemami oddechowymi Sanatorium „Cegielski” w Ustce – kameralna atmosfera i profesjonalna obsługa Uzdrowisko Kamień Pomorski – borowina, solanki i spokojna lokalizacja Sanatorium „Energetyk” w Kołobrzegu – rodzinny klimat i szeroka oferta rehabilitacji Uzdrowisko Dąbki – zabiegi w otoczeniu przyrody i spokojnej atmosferze Sanatoria nad Bałtykiem przyciągają kuracjuszy z całej Polski dzięki połączeniu profesjonalnych zabiegów, leczniczego mikroklimatu i wypoczynku blisko morza. Ranking powstał na podstawie opinii pacjentów i branżowych zestawień. Obejmuje miejsca takie jak pełen atrakcji Kołobrzeg, Sopot czy Świnoujście, które regularnie otrzymują wysokie oceny za poziom świadczonych usług, nowoczesną bazę zabiegową oraz wyjątkową atmosferę sprzyjającą regeneracji i wypoczynkowi. Uzdrowisko Kołobrzeg – kompleksowe zabiegi i nowoczesna baza nad morzem Uzdrowisko Kołobrzeg jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc dla kuracjuszy szukających najlepszych sanatoriów nad Morzem Bałtyckim. To ośrodek oferujący szeroki zakres zabiegów, od balneoterapii przez hydroterapię po fizykoterapię. Baza zabiegowa jest regularnie modernizowana, a bliskość plaży sprawia, że kuracjusze mogą korzystać nie tylko z terapii, ale również codziennych spacerów nad morzem. Zaletą jest bogaty wybór pakietów turnusowych, dostosowanych do różnych potrzeb zdrowotnych. Opinie pacjentów podkreślają profesjonalizm personelu i wysoką jakość świadczonych usług. Wśród zabiegów znaleźć można kąpiele solankowe, masaże, inhalacje oraz terapie borowinowe. Wady? W sezonie letnim ośrodek cieszy się dużą popularnością, co może wiązać się z większą liczbą gości. Sanatorium uzdrowiskowe MSWiA w Sopocie – rehabilitacja blisko plaży i molo Sopockie sanatorium MSWiA przyciąga zarówno lokalizacją …

GettyImages-2248660784-d1123c8.jpg
width: 6722
height: 4481

Nad Polską pojawi się Truskawkowy Mikroksiężyc. To jedna z najbardziej niezwykłych pełni roku
type: item
date: 2026-06-28T06:33:31.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: księżyc
subject: obserwacje
subject: pełnia
description: W nocy z 29 na 30 czerwca nad Polską będzie można obserwować czerwcową pełnię Księżyca, znaną jako Truskawkowy Księżyc. Tegoroczna pełnia będzie jednocześnie tzw. mikroksiężycem – nasz naturalny satelita znajdzie się blisko apogeum swojej orbity, dlatego będzie wydawał się nieco mniejszy niż zwykle. Dodatkowym efektem będzie bardzo niskie położenie Księżyca nad południowym horyzontem, charakterystyczne dla czerwcowych pełni na półkuli północnej.
encoded: Spis treści: Czym jest Truskawkowy Mikroksiężyc? Dlaczego Księżyc będzie tak nisko nad Polską? Dlaczego Księżyc może wydawać się pomarańczowy? Jak oglądać Truskawkowy Mikroksiężyc w Polsce? Czy warto czekać na tę pełnię? Pierwsza letnia pełnia Księżyca od lat przyciąga uwagę nie tylko miłośników astronomii. Choć nazwa Truskawkowy Księżyc może sugerować niezwykłą barwę naszego satelity, w rzeczywistości pochodzi z tradycji rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej i odnosi się do okresu dojrzewania dzikich truskawek. W tym roku zjawisko będzie miało dodatkowy atut – będzie to mikroksiężyc, czyli pełnia przypadająca w pobliżu największej odległości Księżyca od Ziemi. Czym jest Truskawkowy Mikroksiężyc? Truskawkowy Księżyc to tradycyjna nazwa czerwcowej pełni, wywodząca się z kalendarza ludów Algonkinów. W Europie ta sama pełnia była dawniej określana także jako Miodowy Księżyc, Różany Księżyc lub Księżyc Kwitnienia, ponieważ przypada na początek astronomicznego lata. W 2026 roku czerwcowa pełnia będzie jednocześnie mikroksiężycem. Oznacza to, że nastąpi niedługo po przejściu Księżyca przez apogeum, czyli punkt orbity najbardziej oddalony od Ziemi. Dla obserwatora różnica między fazami Księżyca będzie subtelna – tarcza Księżyca będzie około 7 proc. mniejsza od przeciętnej pełni i wyraźnie mniejsza niż podczas superpełni. Większość osób nie zauważy tego gołym okiem bez bezpośredniego porównania ze zdjęciami wykonanymi podczas superpełni. Dlaczego Księżyc będzie tak nisko nad Polską? Najciekawszą cechą tegorocznej pełni nie jest jej rozmiar, lecz położenie na niebie. Pełnia przypada zaledwie kilka dni po przesileniu letnim, kiedy Słońce znajduje się najwyżej nad horyzontem w ciągu całego roku. Geometria ruchu Ziemi i Księżyca sprawia, że pełny Księżyc znajduje się wtedy po przeciwnej stronie nieba niż Słońce, dlatego porusza się po wyjątkowo niskiej trajektorii. Dla obserwatorów w Polsce oznacza to, że przez większą część nocy Księżyc będzie wisiał stosunkowo nisko nad poł…

truskawkowy-ksiezyc-GettyImages-2219781511-1acb4fe.jpg
width: 4096
height: 2736

Ranking najczystszych jezior w Polsce. Jedno z nich ma wodę jak kryształ
type: item
date: 2026-06-15T10:37:02.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: Edukacja
subject: ekologia
subject: jeziora
subject: ranking
description: Polskie jeziora z krystaliczną wodą to prawdziwe skarby na mapie letnich podróży. W rankingu prezentujemy zbiorniki, które zachwycają nie tylko przejrzystością, ale i malowniczym otoczeniem.
encoded: W tym artykule: Gdzie są najczystsze jeziora w Polsce? Które jeziora w Polsce mają najbardziej przezroczystą wodę? W którym jeziorze w Polsce znajduje się najmniej substancji toksycznych? Dlaczego warto dbać o polskie jeziora? Polska jest jednym z najbogatszych w jeziora państw w Europie. Najwięcej obszarów stanowiących pojezierza znajduje się w północnej Polsce, a zwłaszcza w województwach warmińsko-mazurskim, pomorskim i zachodniopomorskim. Dużych jezior, których powierzchnia przekracza jeden hektar, jest w naszym kraju ponad 9 tys. Oto jeziora, które zostały uznane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska za najczystsze w Polsce. Gdzie są najczystsze jeziora w Polsce? Klasyfikacja jakości wód w jeziorach to proces dość skomplikowany. Badaniami mającymi na celu ocenę czystości wód zajmuje się w naszym kraju Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Spośród jezior badanych w ostatnich latach przez GIOŚ najwyżej ocenioną jakość wody – czyli najlepiej funkcjonujące ekosystemy – ma 8 polskich jezior. Poniżej przedstawiamy najczystsze jeziora w Polsce wymienione w kolejności alfabetycznej. Jezioro Budzisławskie (Pojezierze Gnieźnieńskie, Wielkopolska), Jezioro Karskie Wielkie (Pojezierze Myśliborskie, Pomorze Zachodnie), Jezioro Kirsajty (Pojezierze Mazurskie, Warmia i Mazury), Jezioro Kownatki (Pojezierze Chełmińsko-Dobrzyńskie, Warmia i Mazury), Jezioro Lubowidzkie (Pomorze), Jezioro Malcz Północny (województwo lubuskie), Jezioro Płaskie (gmina Giby, Warmia i Mazury), Jezioro Włókna (Wielkopolska) Spośród 8 wyróżnionych jezior Jezioro Płaskie ma najwyżej ocenione parametry fizyczno-chemiczne. Które jeziora w Polsce mają najbardziej przezroczystą wodę? Jezioro Ostrowite w Parku Narodowym Bory Tucholskie wyróżnia się najbardziej przezroczystą wodą. To jezioro charakteryzuje stosunkowo niska linia brzegowa porośnięta lasem sosnowym. Od południowej strony Ostrowitego znajduje się długi, bo liczący prawie półtora kilometra, półwysep. Jak można przeczytać na stronie Parku …

najczystsze-jeziora-w-Polsce-c56a432.jpg
width: 4000
height: 2250

Koniec taniego Kraju Kwitnącej Wiśni? Japonia wprowadza rewolucyjne opłaty i mandaty od 2026 roku
type: item
date: 2026-06-13T10:14:52.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Porady
subject: Traveler
subject: japonia
description: Japonia od lat znajduje się na szczycie podróżniczych marzeń Polaków. Jednak rosnąca lawinowo liczba turystów zmusiła tamtejsze władze do radykalnych kroków. Jeśli planujesz podróż do Japonii w 2026 roku, musisz przygotować się na spore zmiany. Od drastycznych podwyżek podatków wyjazdowych, przez surowe mandaty karne na ulicach Tokio, aż po ograniczenia na kultowych szlakach – Kraj Kwitnącej Wiśni przestaje przymykać oko na turystyczny chaos. Sprawdziłem zaktualizowany przewodnik po przepisach, które bezpośrednio dotkną polskich podróżnych.
encoded: Spis treści: Walka ze śmieciami w Tokio – strażnicy Shibuya wypisują mandaty na miejscu Droższe pożegnanie z Azją. Drastyczny wzrost „Sayonara Tax” od 1 lipca Co musi wiedzieć Polak? Przepisy wjazdowe i pułapki prawne MSZ Informacje praktyczne dla Polaków – jak zaplanować wyprawę do Japonii? Jeszcze niedawno słaba pozycja japońskiego jena przyciągała do Kraju Kwitnącej Wiśni rekordowe tłumy globtroterów, czyniąc tę niezwykle egzotyczną destynację relatywnie przystępną cenowo. Według oficjalnych danych, w samym 2025 roku Japonię odwiedziło oszałamiające 42,7 miliona międzynarodowych turystów. Efekt? Masowa turystyka (tzw. overtourism) zaczęła paraliżować codzienne życie mieszkańców i niszczyć bezcenne zabytki. Japoński rząd podjął rękawicę. Z początkiem czerwca 2026 roku weszły w życie nowe, rygorystyczne przepisy, a kolejne rewolucje podatkowe zaplanowano już na lipiec. Polscy turyści, choć nadal zwolnieni z obowiązku wizowego, przed wejściem na pokład samolotu muszą poznać nowe realia, by unknąć drastycznych kar finansowych. Walka ze śmieciami w Tokio – strażnicy Shibuya wypisują mandaty na miejscu Jednym z największych zaskoczeń dla Polaków lądujących w Tokio jest... niemal całkowity brak publicznych koszy na śmieci. To pokłosie traumy po atakach sekty Najwyższa Prawda w latach 90. Japończycy są przyzwyczajeni do noszenia odpadków ze sobą do domów, jednak turyści rzadko przestrzegają tej niepisanej zasady. Do tej pory kończyło się na upomnieniach, ale limit cierpliwości został wyczerpany. W tokijskiej dzielnicy Shibuya ruszyła właśnie bezwzględna kampania pod hasłem „If you throw trash, you lose cash” (Śmiecisz – tracisz gotówkę). Osoby przyłapane na rzucaniu papierków, butelek czy niedopałków na chodnik spotkają się z natychmiastową reakcją. Władze skierowały na ulice specjalne, 50-osobowe patrole urzędników uprawnionych do wlepiania mandatów na miejscu. Kary wynoszą obecnie 2000 jenów (około 55-60 PLN). Co ważne z perspektywy zagranicznego turysty, system został…

japonia-turystyka-GettyImages-2223783049-f24f31f.jpg
width: 7008
height: 4672

Kosmiczny kataklizm widoczny gołym okiem. Zbliża się wyjątkowy wybuch, który można zobaczyć raz w życiu
type: item
date: 2026-06-13T07:54:21.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: kosmos
subject: obserwacje
description: Astronomowie na całym świecie z zapartym tchem obserwują niewielki i dotychczas niepozorny gwiazdozbiór Korony Północnej. Wszystkie dane wskazują, że w najbliższych tygodniach dojdzie tam do potężnej eksplozji termojądrowej, w wyniku której na naszym niebie pojawi się „nowa” gwiazda. Mowa o układzie T Coronae Borealis, zwanym potocznie Płonącą Gwiazdą. To jedno z tych wydarzeń, które przeciętny człowiek ma szansę zaobserwować tylko raz w życiu.
encoded: Spis treści: Dlaczego T Coronae Borealis wybuchnie właśnie teraz? Spektakularny rozbłysk widoczny z centrów miast Jak i gdzie szukać nowej gwiazdy na polskim niebie? Wybuch T Coronae Borealis (często określaną skrótem T CrB) to jedno z najbardziej wyczekiwanych zjawisk astronomicznych ostatnich dekad, które już wkrótce zmieni wygląd nocnego nieba nad Polską. Ten odległy o 3000 lat świetlnych układ podwójny, złożony z białego karła i czerwonego olbrzyma co około 80 lat doświadcza gwałtownej eksplozji termojądrowej. W efekcie niemal niewidoczna na co dzień gwiazda rozbłyśnie jasnością porównywalną z Gwiazdą Polarną. Dla obserwatorów w naszym kraju to wyjątkowa okazja – konstelacja Korony Północnej wznosi się latem niemal w sam zenit, co pozwoli na bezproblemowe dostrzeżenie spektakularnego rozbłysku gołym okiem, nawet z rozświetlonych centrów dużych miast. Dlaczego T Coronae Borealis wybuchnie właśnie teraz? To nie pierwszy raz, gdy piszemy o spodziewanym wybuchu T Coronae Borealis. Jedna z proponowanych dat to 25 czerwca 2026 r., ale moment erupcji pozostaje niepewny. Obserwacje z teleskopów kosmicznych pokazują, że układ wykazuje pewne podobieństwa do okresu poprzedzającego erupcję z 1946 r., co wzmacnia przekonanie, że wybuch jest bliski. T Coronae Borealis nie jest pojedynczą gwiazdą, lecz układem podwójnym oddalonym od Ziemi o około 3000 lat świetlnych. Składa się z dwóch obiektów: czerwonego olbrzyma (gwiazdy u schyłku swojego życia) oraz białego karła (gęstej, martwej pozostałości po innej gwieździe). Oba ciała krążą bardzo blisko siebie, co prowadzi do kosmicznego kanibalizmu. Czerwony olbrzym stale wyrzuca w przestrzeń materię, którą swoją potężną grawitacją ściąga biały karzeł. Wodór pochodzący z zewnętrznych warstw olbrzyma gromadzi się na powierzchni karła, tworząc gęstą, rozgrzaną powłokę. Gdy ciśnienie i temperatura w tej warstwie osiągną masę krytyczną, dochodzi do gwałtownej, niekontrolowanej fuzji termojądrowej. To, co czyni T CrB wyjątkową, to powtar…

T-Coronae-Borealis-7b44e8b.png
width: 1536
height: 1024

Bez GPS-u, satelitów i łączności. Logistyczny koszmar i niezwykli pasażerowie wyprawy Endurance
type: item
date: 2026-06-12T13:40:18.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: antarktyda
subject: ernest shackleton
subject: statki
description: Jak zaplanować wyprawę na niezbadany kontynent, gdy jedynym oknem na świat jest papierowa mapa, a o telefonach satelitarnych nikomu się jeszcze nie śniło? Ernest Shackleton rzucił wyzwanie Antarktydzie w czasach, gdy logistyka opierała się na ślepej ufności we własne kalkulacje, a błąd oznaczał wyrok śmierci. W najnowszym odcinku podcastu redakcji National Geographic Polska Mikołaj Golachowski odsłania kulisy tej morderczej wyprawy od strony, której nie znacie.
encoded: Spis treści: 69 psów, pasażer na gapę i kot prowokator. Życie na pokładzie Endurance Szaleństwo na szczycie. Samobójczy zjazd w lodową przepaść Paradoks Shackletona. Genialny podróżnik, któremu nie wyszło Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Współczesne wyprawy polarne, choć wciąż niebezpieczne, dysponują technologią, która w kilka sekund potrafi skorygować plany. Satelitarne mapy lodowe, prognozy pogody aktualizowane co godzinę i stała łączność z bazą to dziś standard. W 1914 roku rzeczywistość wyglądała zgoła inaczej. 69 psów, pasażer na gapę i kot prowokator. Życie na pokładzie Endurance – Musimy sobie uświadomić, że oni nie mieli żadnych środków komunikacji. To nie jest tak, że teraz mogę zadzwonić do ciebie nawet na Antarktydzie i spytać się, czy już jesteś i czy nie zapomniałaś mi dołożyć skarpetek ciepłych do depozytu. Wszystko musiało być od początku do końca zaplanowane – tłumaczy w rozmowie z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską były kierownik Polskiej Stacji Antarktycznej, Mikołaj Golachowski. Ta skomplikowana logistyka zakładała współpracę dwóch ekip po przeciwnych stronach kontynentu. Gdy Endurance utknął w lodzie, plan runął, a załoga została całkowicie odcięta od świata. Zanim Endurance stał się więzieniem w lodowym paku, na jego pokładzie tętniło niezwykle barwne – i głośne – życie. Ernest Shackleton zabrał ze sobą 69 psów zaprzęgowych sprowadzonych specjalnie z Kanady, które miały pomóc w planowanym trawersie Antarktydy. Zwierzęta w trakcie podróży zaczęły się rozmnażać, co tylko potęgowało chaos. – Trudno nawet sobie wyobrazić, jaki tam był rwetes i hałas podczas żeglowania – śmieje się w podcaście Mikołaj Golachowski, dodając natychmiast kolejny, mało znany szczegół: był z nimi również kot, który ponoć miał takie hobby, że uwielbiał przechadzać się po właśnie tych budach psich, żeby je jeszcze drażnić dodatkowo. Ten czworonożny celebryta (w rzeczywistości kocur o imieniu Mrs. Chippy, należący do cieśli McNisha) stał się maskotką całej załog…

10-4ba8fa3.jpg
width: 3000
height: 2000

Pilny komunikat Lekarzy bez Granic. Medyczka zatrzymana w Afganistanie za „zły ubiór”
type: item
date: 2026-06-12T07:38:13.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Ludzie
subject: afganistan
subject: kobiety
subject: lekarze
subject: lekarze bez granic
subject: prawa kobiet
description: Pracownica medyczna szpitala w Heracie została zatrzymana przez afgańskie Ministerstwo Promocji Cnoty i Zapobiegania Występkom za „nieodpowiedni ubiór”. Choć po dwóch dniach odzyskała wolność, organizacja Lekarze bez Granic bije na alarm. To kolejne wydarzenie, które obnaża bieżącą sytuację w Afganistanie – rygorystyczne przepisy uderzają bezpośrednio w afgański system ochrony zdrowia, odcinając kobiety i dzieci od podstawowej opieki medycznej.
encoded: 6 czerwca przedstawiciele Ministerstwa Promocji Cnoty i Zapobiegania Występkom zatrzymali w Heracie (miasto w zachodnim Afganistanie) pracowniczkę oddziału pediatrycznego Szpitala Regionalnego. Kobieta, której towarzyszył mąż, zmierzała do pracy w placówce wspieranej przez Lekarzy bez Granic. Powodem interwencji służb było rzekome nieprzestrzeganie zasad ubioru narzuconych kobietom przez lokalne władze. Choć zatrzymana została zwolniona po dwóch dniach, warunkiem wolności było podpisanie przez nią i jej rodzinę pisemnego zobowiązania do bezwzględnego przestrzegania wytycznych dotyczących stroju. Organizacja Lekarze bez Granic wyraziła stanowczy protest przeciwko tym działaniom. Zdarzenie to zbiegło się w czasie z falą masowych zatrzymań kobiet w prowincji Herat oraz brutalnym stłumieniem publicznych demonstracji przez policję, która 9 czerwca użyła broni palnej, pałek i biczów wobec protestujących. Kim są Lekarze bez Granic? Lekarze bez Granic (fr. Médecins Sans Frontières, MSF) to międzynarodowa, niezależna organizacja medyczno-humanitarna, założona w 1971 roku we Francji. Za swoją działalność na rzecz niesienia pomocy w rejonach konfliktów zbrojnych, epidemii i katastrof naturalnych organizacja została uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla w 1999 roku. W Afganistanie MSF działa od 1980 roku, utrzymując neutralność i niezależność finansową (projekty są finansowane głównie z prywatnych darowizn). Obecnie organizacja prowadzi w tym kraju siedem projektów w siedmiu prowincjach, koncentrując się na opiece położniczej, pediatrycznej, traumatologii oraz leczeniu gruźlicy. Jak wygląda sytuacja kobiet w Afganistanie Sytuacja praw kobiet w Afganistanie na przestrzeni ostatnich dekad ulegała drastycznym zmianom, determinowanym przez sytuację polityczną kraju: Lata 1996–2001 (Pierwsze rządy talibów) – Wprowadzono skrajną interpretację prawa szariatu. Kobiety zostały całkowicie pozbawione prawa do edukacji, pracy i poruszania się bez męskiego opiekuna (mahrama). Lata 2001–2021 (R…

afganistan-kobiety-medycyna-GettyImages-2231993516-e243fc5.jpg
width: 6048
height: 4032