National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-13T10:31:59.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Czy święty Stanisław był zdrajcą? Prof. Bożena Czwojdrak o największej zagadce Piastów
items: Piwo, biesiady i turnieje. Tak wyglądało średniowiecze w Polsce
items: Warszawa bliżej Doliny Krzemowej. Rusza nowe hitowe połączenie LOT-u za ocean
items: Średniowiecze nie było wcale „ciemne”! Prof. Bożena Czwojdrak obala mity o polskiej historii
items: Piwo zamiast wody i dzikie uczty? Tak wyglądało życie codzienne w polskim średniowieczu
items: Kobiety, intrygi i śmiertelne toasty. Co ukrywają średniowieczni kronikarze?
items: Testament, który podzielił Polskę. Początek 200 lat chaosu w Polsce
items: Tajemnica rozbicia dzielnicowego. Czy Piastowie sami zgotowali sobie ten los?
items: „Najbardziej polskie miasto w Niemczech”. Odwiedziłem rozrywkowe Oberhausen
items: Więcej świń niż ludzi i klocki zamiast złota. 20 faktów o Danii, które Cię zaskoczą
items: Sekret chrztu Polski. Kobieta, która zmieniła historię naszego kraju
items: Arktyczny atak w środku wiosny. Jak meteorologiczna anomalia przywróci zimę w kwietniu?
items: Czy Piastowie byli „majordomusami”? Jak nowoczesna nauka zmienia naszą historię
items: Stolnik, Rataj i postne podstępy Dobrawy. Jak naprawdę wyglądało życie w Polsce 1000 lat temu?
items: Triumf czy polityczny hazard? Kulisy koronacji, która zmieniła wszystko
items: Wyklęty syn i kronikarz z zagranicy. Mroczne cienie złotego wieku Chrobrego
items: Zakopane poza szlakiem. 6 miejsc, w których wciąż bije serce Tatr
items: Koronacja, której mogło nie być? Tajemnice politycznego hazardu Bolesława Chrobrego
items: Podziemne giganty i polska Sahara. Odkrywamy fizyczne rekordy Polski, o których rzadko uczą w szkołach
items: Najmniej znane państwa świata. Większość ludzi nie potrafi wskazać ich na mapie
items: Monika Witkowska o „klątwie K2” i pożegnaniu z ośmiotysięcznikami. „Życie jest za krótkie na nudę”
items: To tylko niewielka wulkaniczna wyspa na środku oceanu. Uchodzi za jeden z najpiękniejszych rajów świata
items: Rejsy ekspedycyjne National Geographic. Poznaj świat z pokładu statku oczami badaczy
items: Zmiana czasu na letni już w ten weekend. Kto ją wymyślił i kiedy przestawimy zegarki po raz ostatni?
items: Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach

Czy święty Stanisław był zdrajcą? Prof. Bożena Czwojdrak o największej zagadce Piastów
type: item
date: 2026-05-12T14:00:25.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Konflikt Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem stanowi fundament polskiej tożsamości, ale czy na pewno znamy prawdę o tym, co wydarzyło się na Skałce? Prof. Bożena Czwojdrak w najnowszym odcinku podcastu National Geographic rzuca nowe światło na postać biskupa, którego – jak twierdzi – „stworzył” PR-owy majstersztyk Wincentego Kadłubka.
encoded: Od wieków historia ta wydaje się czarno-biała – okrutny król kat i niewinny biskup męczennik. Jednak współczesna mediewistyka, reprezentowana przez prof. Bożenę Czwojdrak, coraz częściej staje w „teamie Bolesława”. Zagadka roku 1079 pozostaje najbardziej intrygującym kryminałem w dziejach Polski, w którym główne role grają wielka polityka, osobiste ambicje i brakujące dowody. Milczenie Galla Anonima i PR-owy majstersztyk Kadłubka Najstarsze źródło, kronika Galla Anonima pisana zaledwie 30 lat po wydarzeniach, jest uderzająco lakoniczne. Gall nie podaje nawet imienia biskupa ani nazwy jego diecezji. Wspomina jedynie o „biskupie zdrajcy”, którego król skazał na karę obcięcia członków. Dlaczego kronikarz był tak powściągliwy? – Gall nie napisał ani imienia, ani diecezji. On je znał, wszyscy je znali. Nie napisał, bo biskup był zdrajcą – należało zapomnieć imienia zdrajcy, nie należało go upubliczniać – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Dopiero ponad sto lat później Wincenty Kadłubek stworzył barwną opowieść o królu szaleńcu i cudownym zrośnięciu się ciała świętego. Zdaniem profesor, Kadłubek był „szefem najlepszej firmy public relations”, który potrzebował stworzyć krakowskiego świętego na wzór głośnego wówczas w Europie morderstwa Tomasza Becketa. Badacz lędźwi czy obrońca uciśnionych? Co mogło być przyczyną tak brutalnego konfliktu? Choć legenda mówi o obronie niewiernych żon rycerzy przed gniewem króla, rzeczywistość mogła być znacznie bardziej prozaiczna i dotyczyć wpływów oraz pieniędzy. Bolesław Śmiały zaczął ograniczać potęgę biskupa krakowskiego, tworząc nowe diecezje i odbierając mu ziemie. Interesujące są również zarzuty, jakie król miał stawiać duchownemu. Kadłubek, chcąc ośmieszyć argumenty władcy, włożył w jego usta ostre słowa, które paradoksalnie mogą zawierać ziarno prawdy o charakterze Stanisława: „Bolesław nazywał go nie biskupem, a piekarzem... nie badaczem ksiąg, ale badaczem lędźwi”. Według prof. Czwojdrak, jeśli te cechy rzeczywiście wyszły na jaw,…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-13-074f818.png
width: 3000
height: 2000

Piwo, biesiady i turnieje. Tak wyglądało średniowiecze w Polsce
type: item
date: 2026-05-08T08:30:44.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy w średniowieczu pito wyłącznie piwo, a biesiady trwały tygodniami? W najnowszym podcaście National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak odkrywa kulisy dawnej kuchni, gier i turniejów.
encoded: Słynna uczta u Wierzynka, turnieje rycerskie i huczne świętowanie to tylko niektóre z obrazów, jakie przychodzą na myśl, gdy mówimy o późnym średniowieczu. W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego opowiada o tym, co faktycznie trafiało na stoły, jakie napoje towarzyszyły biesiadom i dlaczego polskie turnieje tak bardzo różniły się od tych znanych z zachodnioeuropejskich eposów. Tajemnice słynnej uczty u Wierzynka Jednym z najbardziej znanych wydarzeń w polskiej historii jest uczta wydana w Krakowie w XIV wieku przez Mikołaja Wierzynka. Choć wydarzenie to ma w sobie elementy legendy, zwyczaj organizowania wystawnych przyjęć był w tamtym okresie rzeczywistością. Długie, trwające nawet tydzień uroczystości (na przykład wesela) kończyły się bankietami, które dla zamożnych mieszczan czy rycerzy były kwestią ogromnego prestiżu. Podobną ucztę, po zaślubinach Władysława Jagiełły z Zofią Holszańską, wyprawił również sam Zawisza Czarny. Turnieje rycerskie – teatr polityczny, a nie sport Wbrew wyobrażeniom o romantycznych pojedynkach znanych z zachodniej literatury turnieje rycerskie w Polsce nie cieszyły się wielką popularnością ani dobrą renomą. Brak tradycji: polski rycerz nie miał wielu okazji do walki w kraju. Sławny Zawisza Czarny musiał jeździć na dwór Zygmunta Luksemburskiego, aby móc uczestniczyć w renomowanych turniejach. Rozrywka dla gawiedzi: jak zauważa prof. Czwojdrak, turnieje były na ziemiach polskich postrzegane raczej jako element sztuczny lub sposób władcy na wydawanie pieniędzy i rozrywkę dla tłumu niż jako szlachetny sport. Preferencje władców: Władysław Jagiełło zdecydowanie bardziej wolał spędzać czas na polowaniach niż na organizacji turniejów. „Rozchodniaczek” i podsumowanie uczty Biesiady miały swoje własne, stałe reguły i sekwencję serwowanych dań. Ciekawym zwyczajem było podawanie na sam koniec posiłku dania, które jednoznacznie informowało gości, że spotkanie dobiegło końca. Była to potrawa z przecieranego groc…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-8-8fdbec8.png
width: 3000
height: 2000

Warszawa bliżej Doliny Krzemowej. Rusza nowe hitowe połączenie LOT-u za ocean
type: item
date: 2026-05-07T14:48:06.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: loty samolotem
subject: polskie linie lotnicze lot
subject: san francisco
subject: stany zjednoczone
description: Z Lotniska Chopina w Warszawie wystartował pierwszy bezpośredni samolot do San Francisco. To strategiczny krok polskiego przewoźnika, który otwiera przed podróżnymi nie tylko bramy do Doliny Krzemowej, ale i do jednego z najbardziej fascynujących miast świata. Nowe połączenie to szansa na zacieśnienie więzi biznesowych i turystyczny hit nadchodzących sezonów.
encoded: Spis treści: Nowy most między Polską a Kalifornią Komfortowa podróż Dreamlinerem Co warto zobaczyć w „Mieście nad Zatoką”? Strategiczne znaczenie dla regionu Polskie Linie Lotnicze LOT oficjalnie dołączyły San Francisco do swojej regularnej siatki połączeń, czyniąc je szóstym miastem w Stanach Zjednoczonych (po Nowym Jorku, Chicago, Los Angeles, Miami i Newark), do którego pasażerowie mogą dotrzeć bezpośrednio z Warszawy. Inauguracyjny rejs to zwieńczenie długofalowej strategii rozwoju na kluczowym rynku północnoamerykańskim. Nowy most między Polską a Kalifornią – Wybór San Francisco nie jest przypadkowy. Miasto, położone na styku Pacyfiku i Zatoki San Francisco, to globalne centrum innowacji. – Dzisiejsza inauguracja połączenia z Warszawy do San Francisco to nie tylko rozszerzenie naszej siatki połączeń, ale przede wszystkim inwestycja w kierunek, który łączy biznes, innowacje i globalne ambicje – podkreśla Robert Ludera, Członek Zarządu ds. Handlowych PLL LOT. – Wraz z debiutem tego kierunku, San Francisco staje się szóstym lotniskiem w Stanach Zjednoczonych obecnym w naszej regularnej siatce połączeń. Ta trasa stworzy realną przestrzeń do budowania partnerstw biznesowych, wymiany wiedzy oraz wzmacniania relacji gospodarczych pomiędzy Polską, Europą Środkowo-Wschodnią a zachodnim wybrzeżem Stanów Zjednoczonych. Komfortowa podróż Dreamlinerem Loty na trasie Warszawa (WAW) – San Francisco (SFO) odbywają się cztery razy w tygodniu – w środy, czwartki, soboty i niedziele. Pasażerowie pokonują dystans ponad 9 tysięcy kilometrów na pokładach najnowocześniejszych samolotów szerokokadłubowych świata – Boeingów 787 Dreamliner. Podróż trwa około 11 godzin i 30 minut, co czyni ją najszybszym sposobem na dotarcie z Europy Środkowej na północne wybrzeże Kalifornii. Dzięki zaawansowanej technologii Dreamlinerów, pasażerowie mogą liczyć na wyższe ciśnienie w kabinie i lepszą wilgotność powietrza, co znacząco pomaga radziś sobie z jet lagiem. Co warto zobaczyć w „Mieście nad Zato…

san-francisco-GettyImages-2196065152-95dc170.jpg
width: 7765
height: 4987

Średniowiecze nie było wcale „ciemne”! Prof. Bożena Czwojdrak obala mity o polskiej historii
type: item
date: 2026-05-06T07:38:48.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy średniowiecze to epoka mroku, zacofania i ascezy? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak wyjaśnia, dlaczego historycy sprzeciwiają się takiemu obrazowi i jak wyglądała rzeczywistość tamtych czasów.
encoded: Wyobrażenie o średniowieczu jako epoce ponurej, pozbawionej intelektualnych osiągnięć i kultury, to jeden z największych mitów w historii. Jak przekonuje prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego, w rzeczywistości był to okres niezwykle barwny, dynamiczny i stanowiący fundament pod późniejszy renesans. W rozmowie z Łukaszem Załuskim historyczka obala krzywdzące opinie i przybliża codzienne realia, kulinarne zwyczaje oraz rozrywki dawnych Polaków. „Ciemne wieki” – niesprawiedliwy stereotyp Pojęcie „ciemnych wieków” wcale nie odnosi się do ponurego nastroju epoki ani braku inteligencji. Prof. Czwojdrak wskazuje, że określenie to dotyczy wczesnego średniowiecza – konkretnie VI i VII wieku po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Wówczas starano się odciąć od zdobyczy antyku, co zaowocowało mniejszą liczbą zachowanych źródeł pisanych z tamtego okresu. – Na hasło ciemne średniowiecze wszyscy mediewiści dostają białej gorączki. Cały czas walczymy z tym przekonaniem. – przyznaje z uśmiechem prof. Bożena Czwojdrak. Ekspertka podkreśla, że epoka ta rozwijała filozofię, medycynę i naukę, płynnie przechodząc do rozkwitu renesansu. Huczne życie na dworach i rozrywki Przekonanie o powszechnej ascezie i religijności wszystkich ówczesnych ludzi również mija się z prawdą. Choć na dworach pojawiali się władcy spędzający dużo czasu na modlitwie, życie codzienne tętniło rozrywką. Leszek Biały i Henryk Brodaty – ich spotkania towarzyskie w łaźniach nierzadko kończyły się tragicznie z powodu zaskoczenia przez wrogów lub po prostu hucznej zabawy. Porwanie Przemysła II – władca został wyciągnięty przez Brandenburczyków z Rogoźna, podczas gdy jego otoczenie spało po udanej zabawie na jarmarku. Gry i hazard: na dworach chętnie grano w kości, karty (będące pierwowzorem współczesnego mariasza) oraz szachy. W tę ostatnią grę z synami grywał m.in. Kazimierz Jagiellończyk. Kulinaria i codzienne smaki Życie codzienne w średniowieczu było głośne i pełne smaków. Choć dieta różniła się w zależ…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-10-5dbd156.png
width: 3000
height: 2000

Piwo zamiast wody i dzikie uczty? Tak wyglądało życie codzienne w polskim średniowieczu
type: item
date: 2026-05-05T09:57:21.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy średniowiecze to epoka ciemności i ascezy? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak obala popularne mity o życiu codziennym, zwyczajach i kulinariach naszych przodków sprzed setek lat.
encoded: Wyobraźmy sobie średniowieczny jarmark – zapach pieczonego mięsa, gwar rozmów i stukot kości do gry. To nie jest epoka ciszy i nudy – to świat barwny, głośny i pełen smaków. W najnowszej rozmowie Łukasz Załuski pyta prof. Bożenę Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego o to, jak naprawdę wyglądało codzienne życie, co jedzono i pito oraz jak wyglądały rozrywki na dworach. Mroki średniowiecza – mit czy prawda? Prof. Bożena Czwojdrak zdecydowanie sprzeciwia się nazywaniu średniowiecza „wiekami ciemnymi”. Jak tłumaczy, termin ten nie odnosi się do ponurej atmosfery czy braku rozwoju, lecz do ograniczonej liczby źródeł, którymi dysponujemy z okresu wczesnego średniowiecza. Historyczka przyznaje, że na hasło „ciemne średniowiecze” badacze dostają „białej gorączki”. Podkreśla, że epoka ta rozwijała filozofię, medycynę i naukę, dając podwaliny pod późniejszy renesans. Zamiast ciągłej ascezy i modlitwy, życie na dworach tętniło życiem, a władcy i szlachta chętnie korzystali z uciech, w tym gier takich jak karty czy kości. Piwo zamiast wody i sekrety uczt Jednym z najciekawszych tematów poruszonych w podcaście są średniowieczne nawyki kulinarne. Jak wyjaśnia ekspertka, podstawowym napojem było wówczas piwo, które ze względu na proces warzenia było bezpieczniejsze od wody. W miastach niemal każdy dom miał własny, mały browar. Na dworach natomiast pito piwo o różnej zawartości alkoholu, a także miód sycony, do którego produkcji wyłączne prawo (regale) miał władca. Wino, zwłaszcza węgierskie, spopularyzował w Polsce Kazimierz Wielki, tworząc modę, która przetrwała przez wieki. Od polewki piwnej po bobrowe ogony Podczas gdy elity mogły cieszyć się białym pieczywem i mięsem, dieta chłopska opierała się na kaszach, strączkach i chlebie. Ciekawostką jest średniowieczny post, podczas którego jadano ogony bobrowe, uważane wówczas za potrawę postną. Prof. Czwojdrak obala też mit, że w tamtych czasach używano ogromnych ilości przypraw w celu zamaskowania zepsutego mięsa. Średniowieczna kuchni…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-9-f6b8125.png
width: 3000
height: 2000

Kobiety, intrygi i śmiertelne toasty. Co ukrywają średniowieczni kronikarze?
type: item
date: 2026-05-01T13:15:47.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Średniowieczni władcy Polski nie tylko walczyli o terytoria, ale mierzyli się z nietypowymi problemami osobistymi i politycznymi skandalami. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak odkrywa pikantne kulisy życia polskich Piastów.
encoded: Spis treści: Małżeństwa, które nigdy nie zostały skonsumowane Władcy, których zgubił hulaszczy tryb życia Kobiety, które pociągały za sznurki Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce Rozbicie dzielnicowe często kojarzy się z nudnymi lekcjami historii i ciągłymi wojnami. Tymczasem za chłodnymi kartami kronik kryją się niezwykłe ludzkie dramaty, sekrety alkowy oraz intrygi, które mogłyby zawstydzić niejeden współczesny serial. W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego zabiera nas w podróż po mniej znanych, ale niezwykle fascynujących zakątkach polskiego średniowiecza. Małżeństwa, które nigdy nie zostały skonsumowane Zaskakującym wątkiem w historii Piastów są ich relacje małżeńskie, a właściwie ich brak. Dwoje ważnych władców krakowskich, Bolesław Wstydliwy oraz Leszek Czarny, zmagało się z problemami w sferze intymnej. Prof. Czwojdrak zwraca uwagę na specyficzny charakter relacji Bolesława z żoną Kingą (późniejszą świętą). – Mamy też przekazy że kiedy był proces beatyfikacyjny Kingi, to Władysław Łokietek, który przecież był spokrewniony... jako dziecko miał wielokrotnie bawić się w łożnicy księżnej i cytuję przekaz: „po wiadomych oznakach wiedział że została do końca życia dziewicą” – opowiada z uśmiechem prof. Bożena Czwojdrak. Z kolei Leszek Czarny otwarcie zmagał się z impotencją. Jego żona Gryfina publicznie wyznała na wiecu, że jej mąż jest niezdolny do pożycia, co było wówczas ogromnym skandalem i stawiało pod znakiem zapytania legalność małżeństwa. Władca próbował się leczyć, stosując specyfiki ze sproszkowanych żab i jaszczurek, jednak bez rezultatu. Władcy, których zgubił hulaszczy tryb życia Choć zamachy na władców nie były w Polsce tak powszechne jak na Zachodzie, polscy książęta bywali ofiarami własnych słabości. Jak zauważa ekspertka podcastu, zgubą dla wielu z nich okazywał się alkohol. Najlepszym tego przykładem jest śmierć Kazimierza Sprawiedliwego. – Kazimierz siedział sobie w Wiślicy i b…

Projekt-bez-nazwy-7-546cc25.png
width: 3000
height: 2000

Testament, który podzielił Polskę. Początek 200 lat chaosu w Polsce
type: item
date: 2026-04-29T12:22:11.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Czy śmierć Bolesława Krzywoustego w 1138 roku rzeczywiście skazała Polskę na wieki upadku? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak rozprawia się z mitem „testamentu” i tłumaczy, dlaczego rozbicie dzielnicowe, choć skomplikowane, było fascynującą grą o władzę.
encoded: Spis treści: Testament Krzywoustego – mit o początku chaosu? Gra o tron – Piastowie, których trudno odróżnić Dlaczego rozbicie trwało tak długo? Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce W powszechnej świadomości śmierć Bolesława Krzywoustego kojarzy się z dramatycznym podziałem państwa, który na 200 lat pogrążył Polskę w chaosie. Czy jednak system senioratu był rzeczywiście przyczyną zguby, czy może jedynie ramą, której nie zdołały wytrzymać ludzkie ambicje? W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego analizuje meandry polskiego średniowiecza wskazując, że historia naszych władców to nie tylko daty i bitwy, ale przede wszystkim polityczne intrygi, które do dziś potrafią zaskakiwać. Testament Krzywoustego – mit o początku chaosu? Wielu z nas w szkole uczyło się, że testament Bolesława Krzywoustego miał uratować jedność państwa, a w rzeczywistości stał się przyczyną rozbicia dzielnicowego. Prof. Czwojdrak proponuje spojrzenie z innej perspektywy: podziały terytorialne między synów były w tamtym czasie normą, a nie rewolucją. – To nie jest żadne novum, to funkcjonowało w Polsce wcześniejszej, ale także i poza granicami państwa polskiego. To była całkowicie naturalna sprawa – wyjaśnia historyczka. Jak zauważa ekspertka, problemem nie był sam dokument, lecz fakt, że system senioratu przegrał starcie z realiami politycznymi. Synowie Krzywoustego nie czekali na śmierć ojca, by zacząć ze sobą rywalizować – kłótnie wybuchały już za jego życia. Gra o tron – Piastowie, których trudno odróżnić Słuchając o rozbiciu dzielnicowym, łatwo się pogubić w gąszczu imion. Prof. Czwojdrak z uśmiechem przyznaje, że historycy również mają z tym problem. Przyczyną jest niezwykła popularność kilku imion wśród Piastów, co tworzyło logistyczny koszmar. – Załatwili nas w cudzysłowie nasi Piastowie, bo mieli swoje ulubione imiona i wszystkim synom dawali tak samo na imię. Jak przejdziemy sobie na Śląsk, to mamy tam praktycznie samych He…

Projekt-bez-nazwy-8-2-b85545f.png
width: 3000
height: 2000

Tajemnica rozbicia dzielnicowego. Czy Piastowie sami zgotowali sobie ten los?
type: item
date: 2026-04-27T08:40:42.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: historia
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Rozbicie dzielnicowe w Polsce często kojarzy nam się z nudnym rozdziałem w podręczniku historii, pełnym niezrozumiałych dat i skomplikowanych koligacji. Tymczasem była to prawdziwa „Gra o tron” – czas pełen politycznych intryg, niezwykłych zgonów i dynastycznych dramatów, które na dekady zmieniły losy naszego kraju. Posłuchaj nowego odcinka podcastu, w którym prof. Bożena Czwojdrak opowiada o fascynującym średniowieczu w Polsce.
encoded: Spis treści: Testament, który miał łączyć, a podzielił Polskę Dynastia pełna imienników i „nietypowych” zgonów Polska gra o tron – Małopolska kontra Wielkopolska Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska Łukasz Załuski rozmawia z prof. Bożeną Czwojdrak z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego o tym, jak testament Bolesława Krzywoustego wpłynął na kształt średniowiecznej Polski. Czy podział państwa rzeczywiście miał być receptą na pokój? A może Piastowie byli skazani na chaos przez własne ambicje i… słabość do mocnych trunków? Testament, który miał łączyć, a podzielił Polskę W powszechnej opinii panuje przekonanie, że Bolesław Krzywousty podzielił państwo, by zapobiec konfliktom między synami. Prof. Bożena Czwojdrak obala ten mit, nazywając go „kompletnym absurdem”. W tamtym czasie prawo zwyczajowe w Europie było jasne – władca wyznaczał dzielnice dla każdego potomka. Dlaczego więc eksperyment Krzywoustego zakończył się fiaskiem? Jak zauważa historyczka, problemem nie był sam podział, lecz brak zdolności utrzymania władzy centralnej przez najstarszego z rodu, Władysława Wygnańca. To otwierało drogę do kolejnych konfliktów, które wciągały w wir walk kolejne pokolenia Piastów. Dynastia pełna imienników i „nietypowych” zgonów Śledzenie losów Piastów to wyzwanie nawet dla historyków. Prof. Czwojdrak z uśmiechem przyznaje, że książęta „załatwili nas” tym, że nadawali swoim synom te same imiona. Gdy do tego dodamy skomplikowane linie dynastyczne – cieszyńską, oświęcimską czy śląską – łatwo się pogubić. Jednak to nie tylko imiona były problemem. W podcaście usłyszymy również o fascynujących, a czasem tragikomicznych kulisach władzy. Przykładem jest Kazimierz Sprawiedliwy, którego śmierć była równie prozaiczna, co niespodziewana. Po uczcie, podczas której „wychylił kubek wina i padł na ziemię”, sekcja zwłok wykazała stan organów, który – jak sugeruje mediewistka – wskazywał na to, że przyczy…

Projekt-bez-nazwy-9-1-14cf918.png
width: 3000
height: 2000

„Najbardziej polskie miasto w Niemczech”. Odwiedziłem rozrywkowe Oberhausen
type: item
date: 2026-04-25T10:56:22.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: miasta
subject: niemcy
description: Lubię szukać polskich śladów za granicą, ale nie spodziewałem się trafić na nie w samym sercu niemieckiego Zagłębia Ruhry. To właśnie tutaj, w cieniu dawnych kopalń i hut, kryje się miejsce, które nieformalnie zyskało miano jednego z „najbardziej polskich miast w Niemczech”. Jak to możliwe, że niemal co trzeci mieszkaniec tej przemysłowej metropolii nosi polsko brzmiące nazwisko? Zaintrygowany historią „Ruhrpolen” – imigrantów, którzy na przełomie wieków na stałe wpisali się w ten region, odkryłem Oberhausen, które dziś wydaje się być wzorem nie tylko przyjaznej asymilacji ludzi pochodzących z różnych kultur, ale także udanej transformacji od ciężkiego przemysłu do ważnego centrum turystyki i rozrywki.
encoded: Spis treści: Dziedzictwo „Ruhrpolen” – skąd się wzięli Polacy w Zagłębiu Ruhry? Polskie ślady w Oberhausen – Restauracja Gdańska i duch historii Nowe Centrum Miasta – serce współczesnego Oberhausen Gazomierz Oberhausen – ikona przemysłowej transformacji W samym centrum apokalipsy zombi: Sandbox VR Sea Life Oberhausen – podwodne królestwo Metronom – scena muzyczna w sercu Zagłębia Ruhry Jak zaplanować podróż do Oberhausen Oberhausen, położone w zachodniej części Niemiec, w sercu Zagłębia Ruhry, to miasto o dwóch obliczach. Z jednej strony to nowoczesne centrum handlu i rozrywki, z drugiej – miejsce o głębokich, historycznych powiązaniach z Polską. Często określane mianem jednego z „najbardziej polskich miast” w Niemczech stanowi żywy dowód na fenomen tzw. Ruhrpolen – imigrantów z Górnego Śląska i Wielkopolski, którzy na przełomie XIX i XX wieku masowo przybywali do tego regionu w poszukiwaniu pracy w kopalniach i hutach. Dziedzictwo „Ruhrpolen” – skąd się wzięli Polacy w Zagłębiu Ruhry? Kiedy zagłębiam się w historię Oberhausen, szybko dostrzegam, że obecność migrantów z ziem polskich była jednym z fundamentów rozwoju tego miasta. Masowa migracja rozpoczęła się w drugiej połowie XIX wieku, w czasie gwałtownej industrializacji Zagłębia Ruhry. Polaków przyciągały przede wszystkim kopalnie węgla i huty stali, które potrzebowały taniej i licznej siły roboczej. Większość przybyszów pochodziła z Wielkopolski, Śląska i Mazur, czyli terenów znajdujących się wówczas pod panowaniem Prus. Choć formalnie byli obywatelami Cesarstwa Niemieckiego, zachowywali własną tożsamość językową, religijną i kulturową, co sprawiło, że zaczęto ich określać mianem „Ruhrpolen”. Nie bez znaczenia był fakt, że Oberhausen było miastem tradycyjnie katolickim. Z rozmów, które prowadzę na miejscu, wynika, że skala tej migracji była ogromna – na przełomie XIX i XX wieku setki tysięcy Polaków osiedliło się w całym regionie, a w samym Oberhausen ich potomkowie stanowią dziś znaczącą część mieszkańców. Sł…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/04/OberhausenGTM2026Neue-Mitte-OberhausenCarsten-Walden-5629d78.jpg
width: 5464
height: 3640

Więcej świń niż ludzi i klocki zamiast złota. 20 faktów o Danii, które Cię zaskoczą
type: item
date: 2026-04-24T11:34:13.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: ciekawostki
subject: dania
subject: kopenhaga
description: Dlaczego Duńczycy uchodzą za jednych z najszczęśliwszych ludzi na świecie? To kraj niewielki, liczący niespełna 6 milionów mieszkańców, rozrzucony na ponad 400 wyspach, gdzie morze nigdy nie jest daleko . A jednak właśnie tu powstało LEGO, stąd pochodzi nazwa Bluetooth, a codzienność to mieszanka luzu, designu i kultury „hygge”. Oto 20 faktów, które pokazują, że Dania to znacznie więcej niż spokojna Skandynawia.
encoded: Spis treści: 5 rzeczy, które naprawdę zaskakują w Danii i życiu Duńczyków Hygge, dziwne urodziny i królewska tradycja – co naprawdę wyróżnia Danię? LEGO, Bluetooth i kawa – z czego słynie Dania na świecie? Od piratów po trudny język – mniej znane fakty z historii i kultury Danii – Dania jest krajem skandynawskim, ale nie za bardzo. Nie zobaczycie tam słońca o północy, skoków narciarskich ani reniferów. Niewtajemniczeni sądzą, że nordyckie nacje nie różnią się specjalnie między sobą. Są jednak w błędzie. Szwedzi to Prusacy Północy: trzymają się prosto, ubierają podobnie i są posłuszni [ciekawostki o Szwecji]. Norwegowie przypominają Szkotów. To twardy naród górali. Duńczycy z kolei są zrelaksowani i rozluźnieni. Ich ulubiona pozycja to pozycja siedząca – zapewnia dobry kontakt wzrokowy – zaczyna swoją książkę „Duńczycy" brytyjska pisarka Helen Dyrbe. Czym wyróżniają się Duńczycy, ich historia i kultura? Oto najbardziej interesujące ciekawostki o Danii. 5 rzeczy, które naprawdę zaskakują w Danii i życiu Duńczyków Najstarsza flaga świata wciąż w użyciu – Dannebrog uchodzi za najstarszą flagę narodową na świecie używaną do dziś. Według legendy spadła z nieba podczas bitwy w 1219 roku – i choć to mit, sama flaga faktycznie ma ponad 800 lat historii. Rowerowy raj z autostradami dla cyklistów – Kopenhaga ma specjalne „superścieżki rowerowe” łączące miasto z przedmieściami. Codziennie do pracy lub szkoły rowerem dojeżdża tam ponad połowa mieszkańców – to jeden z najlepszych wyników na świecie. Państwo może… sprawdzić twoje zasłony – W Danii istnieje silna kultura zaufania społecznego, ale też przejrzystości. Niektóre dane o dochodach są publiczne, a w przeszłości zdarzało się, że urzędy mogły kontrolować standard życia obywateli (np. czy odpowiada deklarowanym zarobkom). Duńczycy jedzą absurdalne ilości słodyczy – Statystyczny mieszkaniec Danii zjada rocznie nawet ponad 8 kg słodyczy. Popularne są zwłaszcza charakterystyczne słone lukrecje, które dla wielu obcokrajowców są……

solvang-dania-GettyImages-1327140099-a6220d1.jpg
width: 5558
height: 3840

Sekret chrztu Polski. Kobieta, która zmieniła historię naszego kraju
type: item
date: 2026-04-24T05:57:00.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: chrześcijaństwo
subject: Piastowie
description: Wszyscy znamy datę 966, ale czy rozumiemy prawdziwe kulisy decyzji Mieszka I? W oficjalnych kronikach chrzest Polski to wielka polityka i dziejowa konieczność. Jednak prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego rzuca nowe światło na tę historię, wskazując, że o sukcesie tej „operacji” zdecydowała nie tyle dyplomacja, co spryt i… łamanie postów przez czeską księżniczkę.
encoded: W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak opowiada o kulisach chrztu Polski i pierwszych latach czeskiej księżniczki Dobrawy na dworze księcia Mieszka I. Przeszkoda, o której nie piszą podręczniki Mieszko I, władca pogański, stając przed wyborem przyjęcia chrześcijaństwa, musiał mierzyć się z barierami, o których rzadko myślimy. Chodziło o styl życia, a konkretnie – o rygorystyczne zasady postne, które dla pogańskiego wodza były nie do zaakceptowania. – Największą przeszkodą dla naszego księcia jest to, że jeżeli będzie władcą chrześcijańskim, to będzie musiał pościć – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Średniowieczne kalendarze postne były bezlitosne. Posty obejmowały nie tylko piątki i Wielki Post, ale także wigilie wszystkich świąt patronalnych. W praktyce oznaczało to, że Mieszko przez 2/3 roku nie mógłby jeść mięsa. Dla ówczesnego władcy, którego życie opierało się na ucztach i sile, była to bariera psychologiczna i obyczajowa nie do przeskoczenia. Dobrawa – mistrzyni dyplomacji przy stole To właśnie w tym momencie do gry wchodzi Dobrawa (Dąbrówka). Zamiast nudnych wykładów o teologii, postawiła na pokaz praktyczny. Zrozumiała, że aby przekonać męża do nowej wiary, musi pokazać mu, że chrześcijaństwo nie oznacza końca przyjemności życia. – Dobrawa, żeby przekonać Mieszka, łamała posty. To jest bardzo interesująca informacja dla historyka. Popatrz, ja złamię post i nic się nie stanie – mówi prof. Czwojdrak. Czeska księżniczka wysłana przez brata, by „udobruchać” dzikiego pogańskiego władcę, okazała się genialną strateżką. Pokazując Mieszkowi, że łamanie postów nie skutkuje gniewem bożym, zbiła jego najważniejszy argument przeciwko chrztowi. Czy chrzest był „cichym układem”? Prof. Czwojdrak zwraca uwagę, że Dobrawa nie manipulowała Mieszkiem, by nawrócić go w sensie mistycznym. Ona pokazywała mu korzyści. Chrześcijaństwo w tamtym czasie było przepustką do elity zachodniego świata. Dzięki sprytowi żony Mieszko mógł zachować twarz, un…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-4-5609951.png
width: 3000
height: 2000

Arktyczny atak w środku wiosny. Jak meteorologiczna anomalia przywróci zimę w kwietniu?
type: item
date: 2026-04-22T10:34:00.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Przyroda
subject: pogoda
description: Cieszymy się z pięknej, słonecznej środy, ale synoptycy ostrzegają. To ostatni tak ciepły moment przed nadchodzącym załamaniem. Już w weekend polska aura wykona ostry zwrot – nad kraj spłynie zimne powietrze, a deszcz w niektórych regionach zamieni się w śnieg. Dlaczego kwiecień funduje nam tak gwałtowny powrót do zimy? Analizujemy „nurkujący niż”, który zdominuje pogodę w najbliższych dniach i sprawdzamy, jak silny będzie podmuch arktycznego chłodu.
encoded: Spis treści: Baryczny paradoks. Dlaczego wiosna zwalnia tempo? Dynamika układów niżowych. Wschodni pas Polski w strefie frontowej Weekend z „nurkującym” niżem: miejscami 5 stopni i mokry śnieg Jeszcze w środę, 22 kwietnia, Polska korzysta z przewagi pogodnego wyżu, którego centrum ulokowało się w rejonie Islandii. Ten układ narzuca północną cyrkulację i kieruje nad kraj chłodne powietrze z rejonów okołobiegunowych, dlatego nocami lokalnie możliwy jest lekki mróz, zwłaszcza przy gruncie. Zmiana zacznie się w drugiej połowie tygodnia. Najpierw wkroczy wir niżowy, a w niedzielę 26 kwietnia nad Polskę ze Skandynawii spłynie zimny niż. Baryczny paradoks. Dlaczego wiosna zwalnia tempo? Obecna stabilizacja aury nie jest przypadkowa – to bezpośredni efekt nietypowej konfiguracji barycznej. Wyż, który zajął miejsce typowe dla Niżu Islandzkiego, tworzy swoistą blokadę cyrkulacyjną, wymuszając napływ (adwekcję) chłodnych mas powietrza z północy. W efekcie wiosenna termika wyhamowuje, a nad Polską panują warunki sprzyjające nocnej radiacji. Bezchmurne niebo, typowe dla centrum wyżu, pozwala skumulowanej w ciągu dnia energii cieplnej gwałtownie uciekać w przestrzeń kosmiczną, co prowadzi do drastycznych spadków temperatury po zachodzie słońca. Dynamika układów niżowych. Wschodni pas Polski w strefie frontowej Analiza synoptyczna wskazuje, że po wschodnich peryferiach dominującego wyżu przemieszcza się aktywny układ niskiego ciśnienia, mający swoje źródło w basenie Oceanu Arktycznego. Trajektoria układu, kierująca się ku pograniczu Białorusi, Rosji i Ukrainy, sprawi, że wschodnie rubieże Polski znajdą się bezpośrednio w strefie oddziaływania cyrkulacji cyklonalnej. Zjawisko to zainicjuje rozwój zachmurzenia wielowarstwowego oraz przemieszczanie się frontu chłodnego, który otworzy drogę dla kolejnej adwekcji (napływu) mas powietrza o charakterystyce arktycznej. Weekend z „nurkującym” niżem: miejscami 5 stopni i mokry śnieg Sobota będzie stanowić fazę przejściową w przebiegu proces…

zima-krakow-GettyImages-2254670239-114f4bc.jpg
width: 4000
height: 2878

Czy Piastowie byli „majordomusami”? Jak nowoczesna nauka zmienia naszą historię
type: item
date: 2026-04-22T08:30:41.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Od lat uczymy się historii o „piastowskich początkach”, w których Piast Kołodziej zakładał podwaliny pod potęgę dynastii. Jednak prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego przekonuje, że za romantycznymi legendami kryje się chłodna, polityczna kalkulacja, a dzisiejsza nauka pozwala nam przejrzeć na oczy i dostrzec w naszych przodkach coś znacznie ciekawszego niż tylko plemienną tradycję.
encoded: Spis treści: Piast Kołodziej – majordomus w służbie władzy? Język zdradza nasze sekrety Koniec mitu o „izolowanych plemionach” Historia pisana na nowo Posłuchaj całej rozmowy o początkach państwa polskiego Wszyscy znamy tę historię – Piast, skromny kołodziej, który dzięki boskiej opatrzności kładzie podwaliny pod najsłynniejszą polską dynastię. Ta malownicza legenda od pokoleń kształtuje naszą wyobraźnię, skutecznie maskując brutalną, polityczną rzeczywistość tamtych czasów. Co jeśli za tym mitem nie kryje się pokora, lecz wyrachowany polityczny przewrót, przypominający walki o wpływy na wielkich dworach średniowiecznej Europy? Piast Kołodziej – majordomus w służbie władzy? Dziś, dzięki nowoczesnym badaniom genetycznym i świeżemu spojrzeniu lingwistów, wreszcie zdejmujemy z historii maskę podyktowaną dawnymi ideologiami. Jedna z najstarszych polskich legend opowiada o Piaście, który zajmował się kołami wozów. Tymczasem historycy coraz częściej wskazują na bardziej prozaiczną, choć fascynującą interpretację. Słowo „piast” prawdopodobnie nie wywodzi się od koła, lecz od funkcji piastuna – opiekuna, zarządcy dworu. – Jest duża szansa, że ten praprzodek naszych Piastów był po prostu takim majordomusem na dworze [...] być może Popielidów – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Historia zna takie przypadki – podobny mechanizm zadziałał w dynastii Karolingów, którzy jako zarządcy dworu Merowingów stopniowo przejęli pełnię władzy. Czy zatem nasza pierwsza dynastia to historia „dyplomatycznego przewrotu” na dworze poprzedników? Język zdradza nasze sekrety Czy zastanawialiście się kiedyś, skąd w naszym języku wzięło się słowo „lekarz”? Choć wydaje się ono rdzennie słowiańskie, kryje w sobie ślad prastarych kontaktów. Nasza polszczyzna, wbrew mitom o czystej izolacji, od zawsze była językiem „wymiany”. – Bardzo proste słowo „lekarz” jest pochodzenia gockiego, języka, który już nie istnieje – zdradza historyczka. To tylko wierzchołek góry lodowej. Słownictwo, którym posługujemy się …

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-5-1c06f37.png
width: 3000
height: 2000

Stolnik, Rataj i postne podstępy Dobrawy. Jak naprawdę wyglądało życie w Polsce 1000 lat temu?
type: item
date: 2026-04-20T12:59:33.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
description: Cofnijmy się o tysiąc lat. Nie ma kamiennych miast, brukowanych ulic ani szkół. Jest dym unoszący się z palenisk, zbrojni wojowie i chłopi pracujący na polach. Prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego w rozmowie z Łukaszem Załuskim zdradza, że nasze wyobrażenia o życiu w początkach państwa Piastów często mijają się z prawdą.
encoded: Spis treści: Drużyna, czyli przyjaciele, a nie tylko wojsko Mit o uciśnionym chłopie i sześć tygodni pracy Osady służebne – ślady historii w twoim nazwisku Chrześcijaństwo? Tak, ale tylko dla elit Jak Dobrawa „zmanipulowała” Mieszka? Posłuchaj całej rozmowy o życiu w czasach pierwszych Piastów W powszechnym wyobrażeniu początki polskiej państwowości to mglista, niemal baśniowa kraina – czas tajemniczych pogańskich obrzędów, pierwszych grodów i wielkich przemian, o których wiemy często tylko tyle, ile przekazali nam średniowieczni kronikarze. Zbyt często patrzymy na ten okres wyłącznie przez pryzmat królewskich insygniów i wielkiej polityki, zapominając, że fundamentem tego państwa byli ludzie, których życie toczyło się w zupełnie innym rytmie. Jak zatem naprawdę wyglądała rzeczywistość w cieniu pierwszych piastowskich umocnień? Czy nasi przodkowie faktycznie żyli w strachu przed „pańszczyźnianym batem”, a chrzest kraju był rewolucją, która zmieniła wszystko z dnia na dzień? W rozmowie z prof. Bożeną Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego odkrywamy prawdziwą twarz Polski sprzed tysiąca lat – kraju, w którym dieta władcy zależała od sprytnych manewrów jego żony, a społeczeństwo wcale nie składało się wyłącznie z uciemiężonych chłopów. Drużyna, czyli przyjaciele, a nie tylko wojsko Współczesne skojarzenie ze słowem „drużyna” kieruje nasze myśli ku oddziałom elitarnych wojowników. Jednak u progu państwowości termin ten miał znacznie szersze, niemal rodzinne znaczenie. Wywodzi się on ze starosłowiańskiego pojęcia oznaczającego najbliższe otoczenie i przyjaciół. – Dla nas drużyna to są woje. Drużyna w starosłowiańskim [...] oznaczało po prostu najbliższe otoczenie przyjaciół. Druzja to jest przyjaźń. Drug to jest przyjaciel, towarzysz – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. To z tej grupy z czasem wykształcił się dwór, którego głównym zadaniem było dbanie o to, by władca mógł skupić się wyłącznie na rządzeniu. Pierwsi urzędnicy, o których wspominają źródła, to nie ministrowie, lec…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-6-0a7e1c7.jpg
width: 800
height: 533

Triumf czy polityczny hazard? Kulisy koronacji, która zmieniła wszystko
type: item
date: 2026-04-18T06:26:53.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Dla jednych – ukoronowanie potęgi pierwszych Piastów. Dla innych – ryzykowny ruch na krawędzi politycznej przepaści. Rok 1025 w podręcznikach jawi się jako moment chwały, ale prof. Bożena Czwojdrak w najnowszym podcaście National Geographic stawia sprawę jasno: to była gra o najwyższą stawkę. Czy Bolesław Chrobry, sięgając po koronę tuż przed śmiercią, świętował zwycięstwo, czy ratował sypiące się dziedzictwo?
encoded: W polskiej świadomości narodowej Bolesław Chrobry to postać pomnikowa. Jednak patrząc na wydarzenia sprzed tysiąca lat okiem historyka, obraz ten staje się znacznie bardziej dynamiczny i... niepewny. Kiedy w 1024 roku zmarli niemal jednocześnie papież i cesarz, w Europie powstała próżnia, którą polski władca postanowił bezwzględnie wykorzystać. Czy była to jednak przemyślana strategia, czy „ucieczka do przodu” człowieka, który wiedział, że kończy mu się czas? Pokerowa zagrywka Piasta: dlaczego 1025 rok był ryzykiem? Sytuacja geopolityczna Bolesława Chrobrego wcale nie była tak stabilna, jak mogłoby się wydawać. Po latach wojen z Henrykiem II Polska była wyczerpana, a relacje z nowym cesarzem, Konradem II, pozostawały chłodne. Koronacja Chrobrego bez wyraźnej, aktualnej zgody papiestwa (lub przy wykorzystaniu niejasnych pełnomocnictw sprzed lat) była ruchem, który mógł ściągnąć na kraj gniew potężnych sąsiadów. – Musimy uciekać od sformułowania, że na 100% Bolesław Chrobry koronował się w roku 1025 tylko jako król-senior. Jeśli, jak sugerują niektórzy historycy, koronował wtedy także swojego syna Mieszka II, był to polityczny hazard mający na celu zabezpieczenie dynastii przed wewnętrznym rozpadem – zauważa prof. Bożena Czwojdrak. Chrobry grał o „wszystko albo nic”. Korona miała być barierą ochronną dla jego następcy, namacalnym dowodem na to, że Polska nie jest już tylko trybutariuszem cesarstwa, ale pełnoprawnym królestwem. Propaganda i milczenie: co ukryli przed nami kronikarze? Fascynujące jest to, jak różnie o tym „triumfie” opowiadają źródła. Niemiecki kronikarz Thietmar, który szczerze nienawidził Chrobrego, z bólem odnotowywał wzrost jego potęgi, podczas gdy nasz Gall Anonim budował legendę „Bolesława Wielkiego”. Jednak to, czego w kronikach nie ma, jest równie ciekawe jak to, co w nich zapisano. Brak szczegółowego opisu ceremonii z 1025 roku sugeruje, że mogła ona odbyć się w pośpiechu lub w warunkach, które nie sprzyjały wielkiej pompie. Prof. Czwojdrak zwr…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-2-04d4675.png
width: 3000
height: 2000

Wyklęty syn i kronikarz z zagranicy. Mroczne cienie złotego wieku Chrobrego
type: item
date: 2026-04-16T09:20:06.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Bolesław Chrobry przeszedł do historii jako władca potężny i bezwzględny, ale jego prywatne życie i kulisy budowania państwowej propagandy kryją dramaty, o których rzadko wspomina się na lekcjach historii. W najnowszym podcaście National Geographic prof. Bożena Czwojdrak rzuca nowe światło na postać Bezpryma – syna, którego król próbował wymazać z pamięci – oraz na sensacyjne odkrycia dotyczące pochodzenia Galla Anonima.
encoded: Spis treści: Bezprym: syn pozbawiony prymatu Gall Anonim nie był Galem? Sensacja w polskiej kronice Gdzie była stolica? Polska na kołach Posłuchaj całej rozmowy o czasach Bolesława Chrobrego Budowa państwa polskiego w XI wieku nie była jedynie pasmem zwycięskich bitew, ale przede wszystkim bezwzględną grą o przetrwanie dynastii. Podczas gdy my celebrujemy wielkość Chrobrego, prof. Bożena Czwojdrak przypomina, że za fasadą złotych tkanin i wystawnych uczt kryły się rodzinne tragedie i brutalne decyzje o tym, kto ma prawo do korony, a kto musi zniknąć w mroku dziejów. Bezprym: syn pozbawiony prymatu Jednym z najbardziej intrygujących wątków poruszonych przez prof. Czwojdrak jest postać Bezpryma, pierworodnego syna Chrobrego, który został całkowicie pominięty w sukcesji na rzecz młodszego Mieszka II. Czy jego imię było jedynie przydomkiem nadanym przez złośliwych? – Niektórzy historycy tłumaczą imię Bezprym jako „ten, który jest pozbawiony prymu, prymatu”, czyli pierwszeństwa – po prostu tego, którego „wykolegowano” z drogi do tronu – wyjaśnia prof. Czwojdrak. Według ekspertki Bolesław Chrobry mógł dokonać odnowienia swojej koronacji w 1025 roku właśnie po to, by przy okazji namaścić Mieszka II i jednoznacznie wskazać go jako swojego jedynego następcę, łamiąc przy tym prawo pierworodztwa. To był polityczny hazard, który po śmierci króla doprowadził kraj na skraj upadku. Gall Anonim nie był Galem? Sensacja w polskiej kronice Kolejnym mitem, który prof. Czwojdrak dekonstruuje w rozmowie z Łukaszem Załuskim, jest tożsamość naszego pierwszego kronikarza. Choć od stuleci nazywamy go Gallem Anonimem, współczesna nauka wskazuje na zupełnie inny kierunek niż Francja. – Określenie „Gal” jest już bardzo mocno nieadekwatne. Badania prof. Tomasza Jasińskiego wskazują ewidentnie na basen Morza Śródziemnego. To na pewno Włochy, być może mnich z Lido – tłumaczy prof. Czwojdrak. Ta zmiana perspektywy rzuca nowe światło na to, jak powstawała „historia oficjalna” Polski. Anonim nie pisa…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-3-d0314f5.png
width: 3000
height: 2000

Zakopane poza szlakiem. 6 miejsc, w których wciąż bije serce Tatr
type: item
date: 2026-04-15T11:06:43.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: fakty i mity
subject: krupówki
subject: tatry
subject: zakopane
description: Pod Giewontem wciąż można odnaleźć ciszę, zapach starego drewna i magię, której nie przykrył komercyjny blichtr. Zapomnij o tłumach na Krupówkach – zabierzemy Cię w podróż po miejscach, gdzie historia Tatr spotyka się z autentyczną kulturą i dziką naturą. Odkryj zakątki, które definiują duszę polskiej stolicy Tatr na nowo.
encoded: Spis treści: Willa Oksza: Tam, gdzie narodził się „pępek świata” Kaplica na Jaszczurówce: Manifestacja tatrzańskiej duchowości Cmentarz na Pęksowym Brzyzku: Ogród pamięci i rzeźby Chałupa Gąsieniców Sobczaków: Skansen ukryty w mieście Kumoterki: Śnieżna Formuła 1 w góralskim wydaniu Resort Sośnica: Modernizm z widokiem na Giewont Gdy większość turystów tłoczy się na Krupówkach, w bocznych uliczkach Zakopanego i na okolicznych polanach toczy się inne życie. To świat pachnący starym drewnem, wypełniony rżeniem koni na mrozie i ciszą muzealnych sal, w których rodziła się polska nowoczesność. Odkrywamy Zakopane dla koneserów – od zapomnianych willi, przez szalone wyścigi na śniegu, aż po architektoniczny modernizm w najlepszym wydaniu. Willa Oksza: Tam, gdzie narodził się „pępek świata” Większość odwiedzających Zakopane kieruje kroki do Willi Koliba, tymczasem to Willa Oksza przy ulicy Zamoyskiego skrywa najbardziej intrygujące opowieści o bohemie artystycznej przełomu wieków. Zaprojektowana przez Stanisława Witkiewicza, jest trzecim w historii budynkiem wzniesionym w stylu zakopiańskim, ale to jej wnętrza skrywają prawdziwy skarb – Galerię Sztuki XX wieku. To właśnie tutaj możemy zrozumieć, dlaczego Zakopane stało się magnesem dla największych umysłów epoki. W surowych, drewnianych ścianach eksponowane są dzieła Witkacego, Stryjeńskiej czy Skoczylasa. Oksza to nie tylko muzeum; to portal do czasów, gdy pod Tatrami eksperymentowano z formą, kolorem i... substancjami psychoaktywnymi, tworząc podwaliny pod polską sztukę nowoczesną. Spacerując po skrzypiących podłogach, warto zwrócić uwagę na detale snycerskie – motywy wschodzącego słońca i sosręby, które Witkiewicz podniósł z rangi wiejskiej snycerki do poziomu sztuki narodowej. Kaplica na Jaszczurówce: Manifestacja tatrzańskiej duchowości Choć jest znana, często bywa traktowana jedynie jako szybki przystanek w drodze do Morskiego Oka. To błąd. Kaplica Najświętszego Serca Jezusa na Jaszczurówce to architektoniczny majster…

kumoterkiGettyImages-2262563543-710fc87.jpg
width: 4000
height: 2667

Koronacja, której mogło nie być? Tajemnice politycznego hazardu Bolesława Chrobrego
type: item
date: 2026-04-13T12:16:13.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Każdy uczeń potrafi wskazać datę 1025 r. jako moment narodzin Królestwa Polskiego. Jednak dla historyków to dopiero początek pytań. Czy Bolesław Chrobry rzeczywiście czekał na koronę aż do śmierci, czy może nosił ją na skroniach od ćwierćwiecza? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic prof. Bożena Czwojdrak zagląda za kulisy najważniejszej ceremonii w dziejach wczesnej Polski, obnażając luki w naszej wiedzy i fascynujące gry dyplomatyczne średniowiecza.
encoded: Spis treści: 1025 czy rok 1000? Zagadka dwóch koronacji Złote obrusy i polityczny teatr: jak Piastowie imponowali Europie Posłuchaj całej rozmowy o tajemniczej koronacji Chrobrego Większość z nas wyobraża sobie koronację Bolesława Chrobrego jako uroczysty, niemal filmowy moment, który ostatecznie scalił państwo Piastów. Tymczasem rzeczywistość roku 1025 jest pełna białych plam. Nie znamy dokładnego miejsca ceremonii, nie dysponujemy opisem liturgii, a co więcej – niektórzy badacze poddają w wątpliwość samą datę. Czy celebrowana hucznie rocznica tysiąclecia królestwa opiera się na kruchych fundamentach? Prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego sugeruje, że to, co bierzemy za fakt, może być jedynie zgrabną narracją kronikarzy. 1025 czy rok 1000? Zagadka dwóch koronacji Największy spór historyków dotyczy tego, kiedy Bolesław Chrobry faktycznie stał się królem. Choć podręczniki stawiają na rok 1025, sławny Gall Anonim konsekwentnie nazywa Bolesława królem już od zjazdu gnieźnieńskiego w 1000 roku. Według kronikarza to wtedy cesarz Otton III miał zdjąć z głowy diadem i nałożyć go na skronie Piasta. – Gdybyśmy chcieli zaczynać od tajemnic, musimy zacząć od tego, czy rok 1025 nie jest przypadkiem drugą koronacją Bolesława Chrobrego – zauważa w podcaście prof. Bożena Czwojdrak. Ekspertka wskazuje na zagadkowe monety bite przez władcę na długo przed 1025 rokiem, na których widnieje napis „Rex” (król), a nie „Dux” (książę). Czy Chrobry uprawiał polityczny marketing, zanim jeszcze oficjalnie otrzymał zgodę od papieża? Wszystko wskazuje na to, że dla ówczesnych władców prestiż płynący z gestu cesarza był ważniejszy niż formalne rzymskie dekrety. Złote obrusy i polityczny teatr: Jak Piastowie imponowali Europie Jeśli do koronacji Chrobrego doszło w 1025 roku, uroczystość mogła wyglądać zupełnie inaczej, niż sądzimy. Możliwe, że nie był to tylko akt wywyższenia ojca, ale sprytny zabieg sukcesyjny. – Wszystko na to wskazuje, że w 1025 roku Chrobry koronował jednocześnie swo…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-5783899.jpg
width: 800
height: 533

Podziemne giganty i polska Sahara. Odkrywamy fizyczne rekordy Polski, o których rzadko uczą w szkołach
type: item
date: 2026-04-12T09:32:17.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Przyroda
subject: fakty i mity
subject: geografia
subject: polska
subject: rekordy
description: Choć każdy z nas potrafi wskazać Wisłę czy Rysy, polska mapa fizyczna skrywa anomalie, które wymykają się podręcznikowym schematom. Od „ruchomych” punktów depresji, po jeziora przypominające fiordy – oto polskie „naj”, które udowadniają, że nasza natura wciąż potrafi zaskakiwać.
encoded: Spis treści: Jeziorna rynna bez końca: Jeziorak Marzęcino: nowy rekord polskiej depresji Podziemny Mount Everest: Jaskinia Wielka Śnieżna Ślady lądolodu: Hańcza i Trygław Pustynia Błędowska: antropogeniczny fenomen Wybrzeże z innej perspektywy: Góra Gosań Mapa fizyczna Polski to znacznie więcej niż pasowy układ rzeźby terenu. To kraina skrajności, gdzie procesy polodowcowe i działalność człowieka stworzyły wyjątkowe w skali europejskiej formacje. Często mijamy te miejsca, nie zdając sobie sprawy, że stoimy nad najgłębszą otchłanią Niżu Europejskiego lub na dnie dawnego morza, które dziś jest najniższym punktem kraju. Oto polskie „naj” z bliska. Jeziorna rynna bez końca: Jeziorak Gdy myślimy o wielkich jeziorach, wzrok ucieka ku Mazurom. Jednak to na Pojezierzu Iławskim znajduje się najdłuższe jezioro w Polsce – Jeziorak. Ta spektakularna rynna polodowcowa ciągnie się przez ponad 27 kilometrów, przecinając krajobraz niczym błękitna wstęga. To tutaj ukryta jest Wielka Żuława, jedna z największych wysp śródlądowych, a sam akwen ze swoimi licznymi zatokami i kępami jest domem dla rzadkich gatunków ptaków wodnych. Marzęcino: nowy rekord polskiej depresji Przez dekady miano najniżej położonego punktu Polski dumnie nosiły Raczki Elbląskie. Jednak najnowsze, precyzyjne pomiary geodezyjne zrewidowały tę wiedzę. Oficjalnym rekordzistą jest dziś Marzęcino na Żuławach Wiślanych, gdzie teren znajduje się na poziomie 2,2 m p.p.m. To właśnie tutaj najwyraźniej widać walkę człowieka z żywiołem wody, a każdy centymetr wysokości ma kluczowe znaczenie dla hydrologii regionu. Podziemny Mount Everest: Jaskinia Wielka Śnieżna Dla miłośników ekstremów prawdziwe rekordy są nie na szczytach, lecz głęboko pod nimi. Jaskinia Wielka Śnieżna w Tatrach to absolutny gigant – to najdłuższa i najgłębsza jaskinia w Polsce. Labirynt korytarzy o długości blisko 24 kilometrów i deniwelacja przekraczająca 800 metrów czynią ją wyzwaniem dostępnym jedynie dla najbardziej doświadczonych grotołazów. To praw…

mapa-topograficzna-Polski-shutterstock2140614361-1e19c55.jpg
width: 3028
height: 2531

Najmniej znane państwa świata. Większość ludzi nie potrafi wskazać ich na mapie
type: item
date: 2026-04-06T06:25:04.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: ciekawostki
subject: fakty i mity
subject: kraje
subject: mikropaństwa
description: Najmniej znane państwa świata to nie zawsze te najmniejsze czy najbardziej odległe. W wielu przypadkach chodzi raczej o kraje rzadko odwiedzane przez turystów lub takie, które rzadko pojawiają się w globalnych mediach. Na świecie istnieje wiele państw, które mimo fascynującej historii i niezwykłej geografii pozostają niemal anonimowe dla większości podróżników.
encoded: Spis treści: Kiribati – państwo rozproszone na środku Pacyfiku Nauru – mikropaństwo o powierzchni 21 km² Eswatini – afrykańskie królestwo o zmienionej nazwie Timor Wschodni – młode państwo Azji Tonga – królestwo setek wysp Tuvalu – jedno z najmniejszych państw świata Saint Kitts i Nevis – najmniejsze państwo obu Ameryk Wyspy Świętego Tomasza i Książęca – tropikalne państwo w Zatoce Gwinejskiej Dżibuti – strategiczny kraj na Rogu Afryki Dlaczego niektóre państwa pozostają mało znane? Lista najmniej znanych państw świata nie jest jednak obiektywnym rankingiem. To raczej zestaw inspirujących kierunków podróży, które wyróżniają się położeniem, skalą czy historią. Wśród nich znajdziemy wyspiarskie państwa Oceanii, niewielkie kraje Karaibów oraz mało znane państwa Afryki. Warto też pamiętać, że „mała rozpoznawalność” może wynikać z różnych czynników – liczby turystów, wielkości populacji, izolacji geograficznej czy niewielkiej obecności w mediach. Poniżej przedstawiamy dziewięć krajów, które często pojawiają się w zestawieniach najmniej znanych państw świata. Kiribati – państwo rozproszone na środku Pacyfiku Kiribati to jedno z najbardziej odległych państw świata. Ten wyspiarski kraj leży na środkowym Pacyfiku i składa się z 33 wysp rozrzuconych na ogromnym obszarze oceanu. W rzeczywistości archipelag tworzą 32 atole koralowe oraz jedna wyspa – Banaba, która różni się geologicznie od pozostałych. Łączna powierzchnia lądów jest niewielka, ale wody terytorialne państwa należą do największych na świecie. Kiribati często pojawia się w dyskusjach o zmianach klimatycznych. Większość wysp wznosi się zaledwie kilka metrów nad poziomem morza, dlatego kraj jest szczególnie narażony na skutki podnoszenia się poziomu oceanów. Mimo izolacji państwo ma bogatą kulturę oceaniczną i tradycję żeglarską, a lokalna społeczność pielęgnuje silne więzi z oceanem i naturą. Nauru – mikropaństwo o powierzchni 21 km² Nauru to jedno z najbardziej niezwykłych państw na mapie świata. Wyspa położona je…

najmniej-znane-panstwa-swiata-9d42fea.jpg
width: 2813
height: 1875

Monika Witkowska o „klątwie K2” i pożegnaniu z ośmiotysięcznikami. „Życie jest za krótkie na nudę”
type: item
date: 2026-03-31T11:49:09.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: himalaizm
subject: kobiety
subject: sporty ekstremalne
description: Zaczęła zdobywać ośmiotysięczniki po czterdziestce, a na K2 stanęła jako 56-latka, odczarowując mit góry, która rzekomo „nie lubi kobiet”. W szczerej rozmowie Monika Witkowska – himalaistka, żeglarka i dziennikarka – opowiada o tym, dlaczego decyduje się zejść z najwyższych szczytów świata, jak „rozmawia” z górami i dlaczego marzenia to nie coś, co się spełnia, ale coś, co się… wykonuje.
encoded: Spis treści: Czy K2 faktycznie nie lubi kobiet? Odczarowanie klątwy Kobieca strategia: „Myślimy o tym, że trzeba jeszcze zejść” Dlaczego to koniec z ośmiotysięcznikami? Marzenia się „spełnia”, a nie „czekasz, aż się spełnią” Posłuchaj całej rozmowy z Moniką Witkowską Monika Witkowska to postać, której nie da się zamknąć w jednej definicji. Himalaistka, która zdobyła Koronę Ziemi i cztery ośmiotysięczniki, żeglarka, która opłynęła przylądek Horn, oraz autorka poczytnych książek. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska podróżniczka dzieli się refleksjami na temat współczesnego himalaizmu, kobiecej strategii przetrwania w ekstremalnych warunkach oraz odwagi, by w odpowiednim momencie powiedzieć „pas”. – „Dla mnie praca musi być połączona z pasją. Życie jest krótkie i nie ma czasu na marnotrawienie go na nudę” – podkreśla Witkowska. Czy K2 faktycznie nie lubi kobiet? Odczarowanie klątwy Przez dekady w środowisku wspinaczkowym krążyła legenda o „klątwie K2”. Statystyki były bezlitosne: przez pierwsze 50 lat od zdobycia szczytu niemal wszystkie kobiety, które na nim stanęły, ginęły krótko po sukcesie. Monika Witkowska, będąc drugą Polką w historii (po Wandzie Rutkiewicz), która zdobyła ten prestiżowy szczyt, patrzy na to z zupełnie innej perspektywy. – K2 było dla mnie kobietą. Wyczułam taką kumpelską chemię, dobre fluidy. Z kolei Broad Peak, z którego zjechałam nieprzytomna 300 metrów, był dla mnie facetem – wyznaje podróżniczka. Według niej rok 2022, w którym zdobyła szczyt, ostatecznie przełamał złą passę. W jej międzynarodowej grupie to właśnie kobiety miały statystycznie lepszy współczynnik wejść niż mężczyźni. – Myślę, że odczarowałyśmy tę górę. Wszystkie dziewczyny mają się dobrze i wchodzą na kolejne szczyty – dodaje z uśmiechem. Kobieca strategia: „Myślimy o tym, że trzeba jeszcze zejść” Witkowska zwraca uwagę na fundamentalne różnice w podejściu do ryzyka między płciami. Choć himalaizm nazywa sportem „egoistycznym”, przyznaje, że to właśnie kobi…

Projekt-bez-nazwy-2-af35084.jpg
width: 800
height: 533

To tylko niewielka wulkaniczna wyspa na środku oceanu. Uchodzi za jeden z najpiękniejszych rajów świata
type: item
date: 2026-03-29T07:15:16.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: bora bora
subject: fakty i mity
subject: ocean spokojny
subject: oceania
subject: polinezja francuska
subject: wyspy
description: Bora Bora od lat uznawana jest za jedną z najpiękniejszych wysp świata, ale jej fenomen to nie tylko turkusowa laguna i luksusowe bungalowy. Za tym obrazem kryją się procesy geologiczne, wyzwania codziennego życia mieszkańców wyspy oraz fakty, które często bywają upraszczane.
encoded: Spis treści: Bora Bora – jak powstał jeden z najbardziej znanych rajów świata? Teoria Darwina w praktyce: jak Bora Bora przekształca się w atol Życie na Bora Bora – między rajem a codziennością Czy Bora Bora to najpiękniejsza wyspa świata? Bora Bora to jedna z najbardziej rozpoznawalnych wysp świata, kojarzona z turkusową laguną, rafą koralową i luksusowymi bungalowami na wodzie. Choć często przedstawiana jest jako odizolowany raj, w rzeczywistości to miejsce o bogatej historii geologicznej i złożonej codzienności mieszkańców, gdzie natura i nowoczesność funkcjonują obok siebie. Bora Bora – jak powstał jeden z najbardziej znanych rajów świata? Bora Bora należy do archipelagu Wysp Towarzystwa w Polinezji Francuskiej i jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc na świecie. Jej charakterystyczny wygląd to efekt wulkanicznego pochodzenia, które wciąż definiuje krajobraz wyspy i wpływa na jej wyjątkową formę. Centralną część Bora Bora tworzą pozostałości dawnego wulkanu, a najwyższe szczyty – Mount Otemanu i Mount Pahia – są jego reliktem. To właśnie one nadają wyspie dramatyczny, niemal filmowy charakter. W rzeczywistości są to fragmenty dawnego krateru, który przez tysiące lat ulegał erozji pod wpływem wiatru, deszczu i procesów chemicznych zachodzących w tropikalnym klimacie. Całość otacza rozległa laguna i rafa koralowa, które odpowiadają za słynny, intensywnie turkusowy kolor wody. Barwa ta nie jest przypadkowa – wynika z połączenia kilku czynników: płytkiej laguny, przez którą światło łatwo dociera do dna, białego, koralowego piasku, odbijającego promienie słoneczne, czystej wody oceanicznej, pozbawionej osadów rzecznych. To właśnie połączenie tych elementów sprawia, że wyspa wygląda jak naturalnie zamknięty ekosystem, w którym życie morskie rozwija się w wyjątkowo stabilnych warunkach. Laguna pełni funkcję naturalnej bariery – chroni wnętrze wyspy przed silnymi falami oceanu, tworząc spokojne środowisko dla raf, ryb i innych organizmów. Teoria Darwina w prak…

Bora-Bora-161430b.jpg
width: 2813
height: 1875

Rejsy ekspedycyjne National Geographic. Poznaj świat z pokładu statku oczami badaczy
type: item
date: 2026-03-28T08:14:18.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Adventure
subject: Porady
subject: Traveler
subject: rejsy
subject: towarzystwo national geographic
description: Podróżowanie drogą morską to nie tylko przemieszczanie się między portami. To możliwość dotarcia do miejsc, gdzie kończą się drogi, a zaczyna prawdziwa przygoda. Rejsy ekspedycyjne National Geographic łączą wygodę z nauką, pozwalając odkrywać najbardziej niedostępne zakątki globu w towarzystwie światowej klasy ekspertów.
encoded: Spis treści: Flota stworzona do zadań specjalnych Wiedza, która zmienia perspektywę Kierunki, które zapierają dech w piersiach Zrównoważony rozwój i ochrona oceanów Jak przygotować się do rejsu życia? Informacje praktyczne – ceny, dostępność i rezerwacje Współczesna turystyka morska ewoluowała. Dzisiejszy podróżnik nie szuka już tylko odpoczynku przy basenie, ale przede wszystkim autentyczności i głębokiego zrozumienia odwiedzanych ekosystemów. Rejsy ekspedycyjne National Geographic, realizowane we współpracy z Lindblad Expeditions, zostały zaprojektowane tak, aby wypełnić lukę między tradycyjnym rejsem a wyprawą badawczą. To wyjątkowa szansa, by stanąć na lądzie, który odwiedzają nieliczni, i spojrzeć na naturę przez obiektyw fotografów, których zdjęcia znamy z magazynu z żółtą ramką. Flota stworzona do zadań specjalnych Kluczem do sukcesu rejsów ekspedycyjnych jest odpowiedni sprzęt. W przeciwieństwie do gigantycznych wycieczkowców jednostki National Geographic to niewielkie, zwinne statki, które mogą wpływać do płytkich zatok i manewrować między krami lodowymi. Flota obejmuje zarówno nowoczesne jednostki o wysokiej klasie lodowej (takie jak National Geographic Endurance), jak i mniejsze statki operujące na wodach tropikalnych. Każdy statek wyposażony jest w pontony typu Zodiac, kajaki oraz deski SUP, co umożliwia szybkie desanty na dzikie plaże czy eksplorację jaskiń morskich. Co więcej, na pokładach znajdują się zaawansowane narzędzia badawcze, takie jak zdalnie sterowane pojazdy podwodne (ROV) czy hydrofony, dzięki którym pasażerowie mogą w czasie rzeczywistym usłyszeć śpiew wielorybów. Wiedza, która zmienia perspektywę Tym, co wyróżnia te rejsy spośród innych, jest obecność ekspertów. Na pokładzie nie jesteś tylko turystą – stajesz się częścią zespołu. W każdej wyprawie uczestniczą biolodzy morscy, historycy i antropolodzy, którzy prowadzą codzienne wykłady oraz towarzyszą gościom podczas wypraw terenowych. Niezwykle istotnym elementem jest również obecność fo…

ekspedycje-natgeo-932cc03.jpg
width: 2813
height: 1875

Zmiana czasu na letni już w ten weekend. Kto ją wymyślił i kiedy przestawimy zegarki po raz ostatni?
type: item
date: 2026-03-27T11:05:15.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Przyroda
subject: czas
subject: zegar biologiczny
description: Już niedługo po raz kolejny przestawimy zegarki, przechodząc z czasu zimowego na letni. Choć zmiana ta towarzyszy nam od dekad, wciąż powracają pytania o jej zasadność i wpływ na nasze zdrowie.
encoded: W tym artykule: Kto wymyślił zmianę czasu? Od kiedy zmieniamy czas w Polsce? Zmiana czasu – który czas był pierwszy? Letni czy zimowy? Zmiana czasu – kiedy ostatni raz przestawimy zegarki? Zmiana czasu – ciekawostki Kto wymyślił zmianę czasu? Zaczęło się w Niemczech. 30 kwietnia 1916 roku obywatele II Rzeszy pierwsi na świecie przesunęli zegarki o godzinę do przodu. To nie Niemcy jednak wpadli na pomysł sezonowej zmiany czasu. Pierwszy na ten pomysł wpadł amerykański uczony i polityk Benjamin Franklin. Ten sam, który uważany jest za wynalazcę piorunochronu, a jednocześnie współautor Konstytucji USA. Franklin zauważył, że gdyby ludzie wstawali i kładli się spać wcześniej, zyskałaby na tym gospodarka. Tym tropem poszedł Brytyjczyk William Willet. Był tak przekonany o genialności pomysłu, że z własnych funduszy w 1907 r. opublikował broszurkę „The Waste of Daylight" („Marnowanie światła dziennego"). W opracowaniu wyliczył, że gdyby w okresie letnim przestawić zegary o 80 minut, można byłoby zaoszczędzić na oświetleniu kilka milionów funtów. Rząd brytyjski do wyliczeń Willeta podchodził sceptycznie. Tematem zainteresowali się natomiast Niemcy, którzy jako pierwsi w Europie zdecydowali się na inny czas letni i zimowy. W ich ślady poszły kolejne europejskie państwa, a wraz z nimi Amerykanie, którzy 19 marca 1918 roku ogłosili obowiązek stosowania czasu letniego na czas wojny. Strategiczna decyzja miała dać oszczędność ogromnych ilości paliwa wykorzystywanego do produkcji energii elektrycznej. Od kiedy zmieniamy czas w Polsce? W naszym kraju pierwsze próby wprowadzenia zmiany czasu czyniono jeszcze w pierwszej połowie XX wieku. Jednak dopiero od 1977 nieprzerwanie przestawiamy zegarki każdej wiosny i jesieni. Dziś czas letni obowiązuje w prawie 70 krajach świata. Od roku 2000 w całej Unii Europejskiej czas letni zaczyna się w ostatnią niedzielę marca, a kończy w ostatnią niedzielę października. Zmiana czasu – który czas był pierwszy? Letni czy zimowy? Po raz pierwszy zmien…

zmiana-czasu-f9306d9.jpg
width: 6000
height: 4000

Król Władysław zgadzał się na wszystko. W jego czasach Jagiellonowie zasiadali na 4 europejskich tronach
type: item
date: 2026-03-21T11:59:54.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Podcasty
subject: czechy
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: węgry
description: W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak przybliża postać jednego z najmniej znanych Jagiellonów. Władysław Jagiellończyk, król Czech i Węgier, bywa zapamiętany jako władca słaby – ten, który na wszystko się zgadzał. To jednak za jego czasów Jagiellonowie stworzyli coś na kształt środkowoeuropejskiej wspólnoty politycznej, obejmującej kilka tronów i utrzymywanej dzięki rodzinnej współpracy.
encoded: Spis treści: Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Jagiellonowie na czterech tronach Bracia, którzy współpracowali Posłuchaj całej rozmowy o Jagiellonach W historii Jagiellonów łatwo skupić się na wielkich królach zasiadających na tronie w Krakowie – a pominąć tych, którzy budowali potęgę dynastii poza jego granicami. Władysław Jagiellończyk, władca Czech i Węgier, przez lata pozostawał w cieniu bardziej znanych braci. Tymczasem to właśnie on odegrał kluczową rolę w stworzeniu jagiellońskiej dominacji w Europie Środkowej – choć jego sposób rządzenia do dziś budzi pytania i kontrowersje. O tym mniej znanym w Polsce władcy z dynastii Jagiellonów opowiada prof. Bożena Czwojdrak, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego. Najlepiej wykształcony z synów Kazimierza Władysław był uczniem Jana Długosza i – jak podkreśla prof. Czwojdrak – wyróżniał się na tle rodzeństwa. Odebrał staranne wykształcenie, mówił płynnie kilkoma językami i swobodnie poruszał się w świecie dyplomacji. W historii zapisała się sytuacja, gdy młody królewicz przywitał włoskiego posła w jego ojczystym języku – ku jego autentycznemu zachwytowi. Kompetencje dyplomatyczne Władysława nie budziły wątpliwości. A jednak historia zapamiętała go inaczej. Przydomek „król bene” (od łacińskiego „dobrze”) nie był komplementem – odnosił się do jego skłonności do zgadzania się na postulaty możnych. Czy rzeczywiście brakowało mu ambicji? A może była to świadoma strategia rządzenia w skomplikowanej rzeczywistości politycznej Czech i Węgier? W państwach tych silna pozycja elit ograniczała władzę monarchy, a kompromis często okazywał się jedyną drogą do utrzymania stabilności. Jagiellonowie na czterech tronach – Droga Władysława do władzy nie była przypadkowa. Tron czeski objął dzięki porozumieniu swojego ojca, Kazimierza Jagiellończyka, z Jerzym z Podiebradów. Niedługo później został również królem Węgier. Choć sam nie wykazywał szczególnej ekspansywności, znalazł się w centrum jednego z najważniejszych projektów polityc…

Wladyslaw-Jagiellonczyk-034daba.jpg
width: 2813
height: 1875