Erfurt i Würzburg: dwa zupełnie odmienne miasta. Pomysł na weekend w Niemczech
Odwiedziłem dwa niemieckie miasta z odmienną duszą. Erfurt to gotyk i średniowiecze, Würzburg – barok i frankońskie wina.
Spis treści: Erfurt: stolica Turyngii Würzburg: barokowa perła Frankonii Erfurt i Würzburg – informacje praktyczne Miasto pachnie kawą i wilgotnym kamieniem. Poranny chłód nie odstrasza jednak gości siedzących przed kawiarniami. Katedra Marii Panny, monumentalna gotycka budowla z potężnymi schodami, i stojący obok kościół Świętego Sewera od wieków tworzą duchowe serce Erfurtu. Do dziś historycy zadają sobie pytanie, po co dawni włodarze miasta postawili dwie tak potężne świątynie jedną tuż obok drugiej. Niebawem mam się przekonać, że to nie jedyna tajemnica, którą skrywa położona niemal w sercu Niemiec stolica Turyngii. Erfurt: stolica Turyngii Erfurt, dziś nieco na uboczu głównych szlaków, kryje zaułki, o jakich wiele miast może pomarzyć. To jedna z nielicznych niemieckich metropolii, która z II wojny światowej wyszła niemal bez zniszczeń. Starówka zachowała historyczny układ urbanistyczny i setki oryginalnych budynków pamiętających późne średniowiecze. Nie tego się spodziewam, przyjeżdżając tu po raz pierwszy. Po Niemczech podróżuję dużo i miasta w tym kraju rzadko mnie zaskakują. Kiedy więc wcześniej tego dnia wysiadłem na dworcu w Erfurcie i zagubiłem się w labiryncie uliczek, gdzie brukowane drogi pamiętają czasy Marcina Lutra, czułem, że trafiłem do jednego z ciekawszych miast w tej części Europy. Średniowieczny most ze sklepikami Krämerbrücke (most Kupców) to jeden z najdłużej stale zamieszkanych mostów Europy. Zabudowany urokliwymi domami o konstrukcji szkieletowej kryje warsztaty rzemieślnicze, galerie, sklepy z winem i przyprawami. W tym roku most będzie hucznie obchodził swoje 700-lecie. Tuż obok znajduje się Wenigemarkt – niewielki trójkątny plac w historycznym centrum miasta. Jego nazwa oznacza dosłownie „mały rynek” i odróżnia go od większego Domplatz, głównego skweru targowego Erfurtu – Wenigemarkt to idealne miejsce, aby delektować się najlepszymi lodami lub drinkiem, usiąść wygodnie i podziwiać widok na słynny średniowieczny most. To jedno z moich ukochanych miejsc w mieście – opowiada mi Romy z lokalnej organizacji turystycznej. Będąc w okolicy, warto również wstąpić do niewielkiego lokalu Goldhelm Schokoladen. To tu powstaje jeden ze słodkich symboli Erfurtu – lokalne pralinki zdobione płatkami róż. Zaglądam do środka, gdzie dowiaduję się, że słodkie przysmaki są tu przygotowywane ręcznie, a sama czekolada pochodzi z upraw zrównoważonych w Peru. Wszystkie drogi na erfurckim Starym Mieście prowadzą w kierunku Rynku Rybnego (Fishmarkt). Dominują tu elegancki neogotycki gmach ratusza i renesansowe pałace dawnych mieszczan. Bogato zdobione przypominają mi kamienice dawnego Gdańska. Uwagę przykuwa wyjątkowo urokliwy Dom pod Szerokim Paleniskiem. Fasada budynku jest na nim zdobiona niezwykłymi płaskorzeźbami. Podchodzę bliżej, bo potrzebuję chwili, aby rozszyfrować ich znaczenie. Ależ oczywiście! To alegoria pięciu zmysłów. Z zamyślenia wyrywa mnie jeden w moich własnych – powonienie. W powietrzu wyczuwam bowiem dymny zapach pieczonego na ogniu mięsa. Czas na obiad! Tuż obok Rynku Rybnego stoi niepozorna budka z napisem Thüringen Bratwurst. Ta grillowana, koniecznie na węglu, a nigdy nieopiekana elektrycznie, kiełbaska to kolejny kulinarny symbol Erfurtu. Wursty z tego miasta podaje się w bułce i z lokalną musztardą. Co ciekawe, erfurcka musztarda okryta jest w całych Niemczech sławą tej najznakomitszej. Można ją dostać w rozsianych po mieście sklepach wyspecjalizowanych właśnie w sprzedaży musztardy. Zapomniana synagoga i klasztor ciszy Kilka minut późnej trafiam do Starej Synagogi – jednej z najstarszych zachowanych w Europie. Mury tej gotyckiej świątyni pamiętają IX w. Historia miejsca jest równie zaskakująca, co historia całego regionu. Pierwsza bożnica działała tu przynajmniej do XIV w., kiedy w następstwie epidemii dżumy w Erfurcie nastąpiła seria pogromów na Żydach. Wyznawcy Mojżesza byli zmuszeni opuścić miasto, a gmach synagogi przerobiono na miejską kamienicę. Co ciekawe, z czasem o dawnym przeznaczeniu tego budynku zapomniano. W latach 30. XX w. w dawnej żydowskiej świątyni działała restauracja, w której stołowali się członkowie partii nazistowskiej zupełnie nieświadomi historii tego miejsca. Prawdziwą przeszłość budynku odkryto dopiero 1993 r. Dziś jest to jeden z najciekawszych zabytków otwartych dla zwiedzających. Warto tu zajrzeć zwłaszcza, aby zobaczyć słynny „skarb erfurcki” (Erfurter Schatz). To zbiór monet, klejnotów i złotych pierścieni ukrytych przez żydowskich mieszkańców przed XIV-wiecznymi pogromami. Tuż obok można zajrzeć do mykwy – rytualnej łaźni z XIII w., kolejnego świadka wielokulturowej przeszłości miasta. Nieopodal stoi kolejny gmach ważny dla duchowej historii Erfurtu. Duży budynek z czerwonej cegły i łupkowego dachu – surowy, bez ozdób, jakby nie chciał zwracać na siebie uwagi. To klasztor augustianów. Miejsce, w którym zaczęła się reformacja – zanim jeszcze rozległo się pierwsze słowo buntu. Tu, w 1505 r., młody student prawa Marcin Luter złożył śluby zakonne, ogolił głowę i uciszył sumienie. Przez pięć lat modlił się, jadł w ciszy, spał w celi z drewnianym łóżkiem i krzyżem nad głową. Właśnie ta cela – odtworzona z pieczołowitością – robi dziś największe wrażenie. Mała izba, stolik, Pismo Święte. Zaglądając do celi, łatwiej zrozumieć, że rewolucje rodzą się w ciszy. Zwiedzanie klasztoru zaczynam od krużganków – chłodnych i pustych. Później sala kapituły, biblioteka, skryptorium. W jednej z sal próbuję swoich sił w minuskule karolińskiej – średniowiecznym stylu pisma. Atrament gęsty, stalówka skrzypi. Nie byłby ze mnie dobry mnich. W letnie wieczory klasztor zamienia się w dom gościnny. Można wynająć celę na noc za niecałe 100 euro. Prosto, ale czysto. Choć nie ma tu telewizorów, a dostęp do internetu jest ograniczony, gości przyciąga cisza przerywana jedynie regularnymi uderzeniami w dzwon. Mroczni świadkowie przeszłości W którymkolwiek kierunku Erfurtu się nie udaję, stale widzę ją nad sobą. Ogromna cytadela Petersberg góruje nad miastem. Tę kamienną fortecę służącą do kontrolowania okolicy wznieśli po wojnie trzydziestoletniej Prusacy. Mnie przypomina gotową do ciosu pięść. Gdy wchodzę przez potężną bramę z herbem, przewodnik tłumaczy: „Budowniczym nie chodziło o to, żeby bronić miasta. Chcieli je trzymać w ryzach”. Najciekawsze nie są jednak ani działa, ani mury. Największe wrażenie robią stare, zawilgotniałe tunele. Zaprojektowane tak, by wykrywać, czy wróg nie próbuje podkopać fundamentów. Schodzę pod ziemię. Powietrze zimne i suche, pachnie pleśnią i historią. Po chwili przewodnik gasi światło. – Teraz słuchajcie – mówi. Ciemność. Ktoś porusza się 3 m dalej – słychać to, jakby był tuż obok. Cisza, która boli uszy. Jeśli ktoś myśli, że to tylko kamienie – niech przyjdzie tu nocą. Do cytadeli najłatwiej dostać się pieszo ze starówki, zajmuje to ok. 15 min, a wejście do podziemi kosztuje 6 euro. Po południu ruszam na Andreasstraße. Dawniej siedziba Stasi – służby bezpieczeństwa z czasów NRD – dziś centrum pamięci o ofiarach tejże organizacji. Z zewnątrz niepozorny, szary budynek, jakich wiele w byłych Niemczech Wschodnich. Wewnątrz zaś – krzyk. Cichy, uporczywy. Cele bez klamek, lampy jarzeniowe, wąskie korytarze, które prowadzą donikąd. Wchodzę do pokoju przesłuchań. Przy stole siedzi manekin. Głowa spuszczona. Nad nim portret Honeckera. W jednej z dawnych cel słucham nagrania ze świadectwem więźnia z lat 80. Skromny, spokojny głos. Mówi powoli. „Zabrali mnie za ulotki. Trzy lata bez procesu. Moja matka dowiedziała się po miesiącu, gdzie jestem”. Nagle wszystkie gabloty, zdjęcia, hasła stają się niepotrzebne. Wystarczy spojrzeć w oczy mężczyzny na pozostawionej fotografii. Wstęp do centrum jest bezpłatny. Wystawy są tłumaczone na język angielski. Dla tych, którzy chcą zrozumieć współczesne Niemcy – to w Erfurcie przystanek obowiązkowy. Würzburg: barokowa perła Frankonii Z Erfurtu pociągiem jadę na południe. Niepozorny, biało-czerwony skład sunie przez wzgórza Turyngii, potem przez lasy Hesji, by w końcu wtoczyć się do winnej Frankonii. Zaledwie godzina podróży wystarcza, aby poczuć się w zupełnie innej krainie. Pierwsze, co mnie uderza w Würzburgu, to powietrze. Rześkie, ale zauważalnie cieplejsze. Jakbym się znalazł gdzieś w środkowej Francji. O tym, że jestem w jednej ze stolic niemieckiego wytwórstwa winnego, nie dają mi zapomnieć nazwy kolejnych mijanych ulic: Weingartenstraße, Rebenring – wszystko tu kręci się wokół wina. W porównaniu ze śpiesznym Erfurtem Würzburg sprawia wrażenie miejsca, gdzie żyje się wolniej. Najnowsza historia w obu miastach również potoczyła się inaczej. Podczas gdy Erfurtu prawie nie tknęły wojenne bomby, Würzburg został w 1945 r. doszczętnie zniszczony, a następnie odbudowany. Jeśli istnieje barokowy wzorzec z Sèvres, to ma on marmurowe schody, sklepienie pełne chmur i wizerunków książąt, którzy chcieli rządzić nie tylko duszami, ale i estetyką całego regionu. Würzburga nie sposób zrozumieć bez tej rezydencji – monumentalnego pałacu, który jak mało które miejsce w Niemczech łączy włoską fantazję z niemiecką precyzją. Powstały w XVIII w. budynek miał być lokalną odpowiedzią na podparyski Wersal. Do pracy zaproszono mistrzów: architekta Balthasara Neumanna, malarza Giovanniego Battistę Tiepolo, rzeźbiarzy z Włoch i Austrii. Zwiedzanie zaczynam od westybulu – chłodnego, ozdobionego płaskorzeźbami. Potem monumentalna klatka schodowa, nad którą rozciąga się gigantyczny fresk Tiepola. Aby ukończyć tak potężne dzieło, artysta wchodził na rusztowania codziennie przez dwa lata. Malowidło przedstawia cztery kontynenty znane ówczesnym Europejczykom. Europa z insygniami władzy. Azja z tygrysem. Afryka z lampartem. Ameryka z pierzastym pióropuszem. Nie ma tu przypadku – każda poza, kolor, detal ma swoje znaczenie. Jeszcze większe wrażenie robi Gabinet Lustrzany – perła rokokowej doskonałości. Pokój nie większy od salonu w mieszkaniu w bloku, ale odbija światło w taki sposób, że czuję się jak wewnątrz klejnotu. Choć nie jest to zabronione, nikt tu nie robi zdjęć, lepiej jest napawać oczy tym niepowtarzalnym widokiem. Gabinet Lustrzany to perfekcyjna rekonstrukcja. Ten oryginalny nie przetrwał II wojny światowej, choć większość pałacu pozostała nietknięta. Bilety do rezydencji kosztują 9 euro. Warto wybrać opcję z przewodnikiem. Zwiedzanie trwa około godziny, ale można zostać dłużej – w ogrodach czy w przyklasztornej winiarni. Na moście w Würzburgu Prawdziwe serce Würzburga bije nad rzeką. Alte Main­brücke, czyli Stary Most na Menie, został zbudowany w XV w., następnie – wbrew losom pisanym tej części Europy – przetrwał wojny, powodzie i kolejne epoki. Dziś dalej łączy dwie strony miasta i służy jako miejski deptak, na którym mieszkańcy i turyści spotykają się latem i wspólnie piją – a jakże! – frankońskie wino. Na balustradach mostu stoją barokowe figury świętych – patrzą na mnie i na światło odbite w rzece. Oddaję się lokalnym zwyczajom i kupuję kieliszek rieslinga w pobliskiej winiarni Alte Mainmühle, która znajduje się tuż przy wejściu na most. Szkło – tak, prawdziwe szkło – dźwięczy cicho, gdy kelnerzy podają je z okienka. Nie ma tu krzyku, nie ma pośpiechu. Tylko rozmowy, uśmiechy, klikanie kieliszków. Niektórzy przynoszą książki. Inni wystawiają twarze w kierunku pierwszych wiosennych promieni słońca. Erfurt i Würzburg – informacje praktyczne Dojazd Do Erfurtu i Würzburga z Polski najłatwiej dotrzeć lotem do Frankfurtu – LOT-em (od 700 zł) i Lufthansą (z Warszawy), a także tanimi liniami jak Ryanair i Wizz Air (z Warszawy, Krakowa i Gdańska; od 400 zł). Z Frankfurtu do Würzburga i Erfurtu kursują szybkie pociągi ICE (ok. 1–2 godz.). Nocleg Hote Alma am Anger – butikowy hotel w sercu Erfurtu, tuż przy zabytkowym Krämerbrücke. Jasne wnętrza z lokalnymi akcentami. Pokoje 2-os. od 140 euro Best Western Premier Hotel Rebstock – elegancki hotel w barokowej kamienicy, kilka minut spacerem od rezydencji w Würzburgu. Stylowe pokoje 2-os. od 130 euro ze śniadaniem. Jedzenie Thüringer rostbratwurst – ikona Erfurtu i całej Turyngii. To długa, cienka kiełbasa z grubo mielonego mięsa wieprzowego, doprawiona majerankiem, czosnkiem i pieprzem, grillowana na ogniu z drewna bukowego i tradycyjnie podawana w bułce z musztardą. Spróbujesz jej na jarmarku, ulicznym stoisku albo w lokalnej knajpie. Fränkischer schäufele – specjalność Frankonii, czyli także Würzburga. To pieczone wieprzowe łopatki z chrupiącą skórką podawane z sosem piwnym, kluskami ziemniaczanymi (kloß) i kapustą. Danie ciężkie, ale obowiązkowe – najlepiej smakuje w regionalnej gospodzie popite lokalnym białym winem silvaner. Atrakcje Godzinny spacer z przewodnikiem po średniowiecznym Starym Mieście w Erfurcie, 12 euro; erfurt-tourismus.de. Rejs statkiem po Menie z widokiem na twierdzę Marienberg i winnice Wurzburga, idealny na zachód słońca, ok. 45 minut, 14 euro; schifffahrt-wuerzburg.de. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
East Side Gallery w Berlinie – jedna z najlepszych bezpłatnych atrakcji Berlina kończy 35 lat
East Side Gallery w Berlinie to najdłuższy zachowany fragment Muru Berlińskiego, przekształcony w plenerową galerię sztuki z ponad setką murali. Poznaj historię, znaczenie kulturowe i praktyczne wskazówki dla odwiedzających to niezwykłe miejsce w stolicy Niemiec.
Spis treści: Historia i znaczenie East Side Gallery East Side Gallery jako atrakcja turystyczna East Side Gallery w Berlinie – wskazówki dla odwiedzających Dziś to jedna z atrakcji Berlina. East Side Gallery w Berlinie to miejsce, które łączy najnowszą historię Europy z wyjątkową sztuką uliczną. Na długości 1,3 km zachował się tutaj największy fragment Muru Berlińskiego, na którym ponad stu artystów z całego świata stworzyło muralowe dzieła komentujące zmiany polityczne i społeczne końca XX wieku. To wyjątkowa atrakcja dla miłośników historii, sztuki oraz tych, którzy chcą poczuć niepowtarzalną atmosferę powojennego Berlina. Historia i znaczenie East Side Gallery Powstanie galerii i symbolika murali Po upadku Muru Berlińskiego w 1989 roku wschodnia część miasta stała się przestrzenią dla artystycznej ekspresji. W 1990 roku, na odcinku muru przy Mühlenstraße, 118 artystów z 21 krajów stworzyło ponad 100 murali, które stały się wyrazem nadziei, wolności i przemian zachodzących w Europie. Oficjalne otwarcie East Side Gallery miało miejsce 28 września 1990 roku, a rok później nadano jej status pomnika chronionego. Najważniejsze dzieła i artyści Wśród najbardziej rozpoznawalnych murali znajdują się: „Braterski pocałunek” autorstwa Dmitrija Wrubla, przedstawiający pocałunek Leonida Breżniewa i Ericha Honeckera, symbolizujący bliskie relacje między ZSRR a NRD, „Test the Best” Birgit Kinder, ukazujący Trabanta przebijającego mur, co symbolizuje pragnienie wolności i przełamywanie barier. Te i inne dzieła stały się ikonami sztuki ulicznej w Berlinie, przyciągającymi miliony turystów rocznie. Ochrona i konserwacja East Side Gallery Ze względu na ekspozycję na warunki atmosferyczne oraz akty wandalizmu, East Side Gallery wymaga regularnej konserwacji. W 2009 roku przeprowadzono kompleksową renowację, podczas której 87 artystów odnowiło 100 murali. Od 2018 roku za utrzymanie galerii odpowiada Fundacja Muru Berlińskiego (Stiftung Berliner Mauer), dbając o jej zachowanie dla przyszłych pokoleń. East Side Gallery jako atrakcja turystyczna Dojazd, lokalizacja i informacje praktyczne East Side Gallery znajduje się w dzielnicy Friedrichshain, wzdłuż ulicy Mühlenstraße, nad brzegiem Szprewy. Dojazd jest dogodny: S-Bahn i U-Bahn: stacja Ostbahnhof (linie S3, S5, S7, S9, U1) znajduje się około 5 minut spacerem od galerii; Alternatywnie: można wysiąść na stacji Warschauer Straße i przejść pieszo wzdłuż muru. Zwiedzanie, godziny otwarcia i bilety Galeria jest dostępna przez całą dobę, ponieważ znajduje się na otwartej przestrzeni. Wstęp jest bezpłatny, co czyni ją dostępną dla wszystkich zainteresowanych. Wydarzenia kulturalne i społeczne w galerii East Side Gallery to nie tylko miejsce ekspozycji murali, ale także przestrzeń dla różnorodnych wydarzeń kulturalnych, takich jak wystawy, koncerty czy warsztaty artystyczne. Regularnie odbywają się tu inicjatywy społeczne, podkreślające znaczenie wolności i praw człowieka. East Side Gallery w Berlinie – wskazówki dla odwiedzających Najlepszy czas na wizytę i robienie zdjęć Aby uniknąć tłumów i cieszyć się spokojnym zwiedzaniem, warto odwiedzić galerię wczesnym rankiem lub późnym wieczorem. Wczesne godziny poranne oferują również najlepsze warunki oświetleniowe do fotografowania murali. Zachowanie i etykieta zwiedzającego Ze względu na historyczną i artystyczną wartość murali, zaleca się: nie dotykać ani nie niszczyć dzieł sztuki, zachować ciszę i szacunek dla innych zwiedzających, nie pozostawiać śmieci i dbać o czystość otoczenia. Co zobaczyć w okolicy East Side Gallery Po zwiedzeniu galerii warto udać się na spacer po okolicy: most Oberbaumbrücke: malowniczy most łączący dzielnice Friedrichshain i Kreuzberg, oferujący piękne widoki na Szprewę, dzielnica Kreuzberg: znana z tętniącego życia nocnego, licznych kawiarni, barów i restauracji serwujących kuchnie z całego świata, Muzeum Muru Berlińskiego: położone niedaleko, oferuje pogłębioną wiedzę na temat historii muru i jego wpływu na życie mieszkańców Berlina. East Side Gallery to nie tylko atrakcja turystyczna, ale także żywe świadectwo historii i symbol wolności. Odwiedzając to miejsce, można doświadczyć wyjątkowego połączenia sztuki i historii, które pozostawia niezapomniane wrażenia. Źródła: Berlin.de, VisitBerlin Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Mohammadreza Rezazadeh: z Iranu do Polski. Irańczyk, który mówi po polsku lepiej niż Polacy!
W tym odcinku Łukasz Załuski z National Geographic Polska spotyka się z Michałem – bo tak brzmi polskie imię Mohammadrezy Rezazadeha. Irańczyk od kilku lat mieszka Wrocławiu i imponuje swoją znajomością polszczyzny. Rozmawiamy o tym, jak to było być dzieckiem w Iranie, w jaki sposób trafił do Polski i czego najbardziej mu brakuje z rodzinnego kraju.
Czekając w studio National Geographic na gościa, odebrałem telefon. Po drugiej stronie odezwał się miły, wesoły głos: – „Cześć, Łukasz, już prawie dojeżdżam. Utknąłem w warszawskich korkach. Bardzo przepraszam”. Dłuższą chwilę zajęło mi, zanim zorientowałem się, że rozmawiam z moim przyszłym gościem. Czysta polszczyzna, brak obcego akcentu i lekkość formułowania zdań sprawiły, że byłem pewien, że rozmawiam ze rdzennym Polakiem. Kim jest Mohammadreza „Michał” Rezazadeh? Mohammadreza Rezazadeh, znany w Polsce również jako Michał, to popularny youtuber pochodzący z Iranu, który od 2017 roku mieszka w Polsce. Prowadzi kanał „Irańczyk w Polsce”, w którym opowiada o swoim życiu jako emigrant, pokazuje różnice kulturowe, komentuje polską codzienność oraz mówi o wyzwaniach związanych z adaptacją w nowym kraju. Jego treści są tworzone po polsku i skierowane do polskiej publiczności. W swoich materiałach Michał porusza tematy tolerancji, stereotypów, migracji oraz tego, jak wygląda budowanie życia „między dwiema kulturami”. Często podkreśla zarówno trudności związane z barierą językową i integracją, jak i pozytywne strony życia w Polsce. Zyskał popularność dzięki autentyczności, poczuciu humoru i umiejętności opowiadania o złożonych doświadczeniach w przystępny sposób. Posłuchaj rozmowy Michała z Iranu z National Geographic Rozmowę z Michalempoprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Jakby mucha latała wokół moich uszu”. Zaskakujące opinie obcokrajowców o naszym języku
Dla wielu cudzoziemców język polski to dźwiękowa łamigłówka. Zaskakują ich szeleszczące dźwięki, nietypowe samogłoski i trudne do wymówienia zbitki spółgłoskowe. Jak naprawdę brzmi polszczyzna w ich uszach?
Spis treści: Polski w uszach obcokrajowców hitem Instagrama Polski jako język szeleszczący Te okropne samogłoski Zbitki spółgłoskowe – wyzwanie dla językoznawców Intonacja i melodia języka polskiego Ulubione polskie słowo U Polaków lubię jedno – ich język. Kiedy inteligentni ludzie mówią po polsku, wpadam w ekstazę. Jego brzmienie wywołuje we mnie dziwne obrazy, w których tle zawsze jest murawa z pięknej kolczastej trawy i buszujące w niej szerszenie i węże. (...) Nigdy nie rozumiałem, o czym mówią, ale odnosiłem wrażenie, jakby mordowali kogoś w elegancki sposób – pisał amerykański pisarz Henry Miller. Jak dziś język polski brzmi w uszach obcokrajowców? Polski w uszach obcokrajowców hitem Instagrama Turecka aktorka Defne Bolukbasioglu dała się poznać dzięki swojemu kanałowi na Instagramie, gdzie w umiejętny sposób parodiuje różne języki obce. Naśladując charakterystyczne dźwięki i intonacje, tworzy wypowiedzi w wymyślonych językach, które mają brzmieć jak angielski, francuski czy arabski. 18 lutego 2025 r. Defne opublikowała nowy odcinek swojego cyklu, w którym imituje kilka kolejnych języków, w tym polszczyznę. Nagrania możesz posłuchać poniżej. Choć dla Polaków taka parodia może nie być szczególnie trafna, obcokrajowcy powtarzają w komentarzach, że tak właśnie polszczyzna brzmi w ich uszach. Polski jako język szeleszczący Jednym z pierwszych aspektów, które zauważają osoby uczące się polskiego, jest obfitość dźwięków szeleszczących. Spółgłoski takie jak „sz”, „cz”, „dż”, „ś”, „ć” sprawiają, że polski może brzmieć jak niekończąca się sekwencja szumów, świstów i bzyczenia. „Kiedy po raz pierwszy przyjechałem do Polski, język polski brzmiał dla mnie jakby mucha latała wokół moich uszu” – pisze na portalu Quora pochodzący z Turcji Can Yuksek. Dla osób mówiących po angielsku czy francusku słowa takie jak „szczęście” wydają się niemal niemożliwe do wymówienia. Co ciekawe, natężenie szeleszczących dźwięków w naszej mowie jest wyzwaniem również dla użytkowników języków słowiańskich – najbliższych polszczyźnie. Nie bez powodu nasi wschodni sąsiedzi mają w zwyczaju określać nas mianem „Pszeków”, a nasz kraj – „Pszekią”. Te okropne samogłoski Choć język polski jest językiem spółgłoskowym, ponieważ składa się przede wszystkim z takich dźwięków, to i zrozumienie samogłosek może być nie lada wyzwaniem. W naszej mowie zachowały się choćby samogłoski nosowe – „ą” i „ę”. To takie samogłoski, podczas wymawiania których strumień powietrza przepływa zarówno przez jamę ustną, jak i przez jamę nosową. W Europie takie dźwięki poza polszczyzną uchowały się jeszcze tylko w języki kaszubskim, francuskim i portugalskim. Obcokrajowcy, którzy próbują wyłapać polskie słowa, nierzadko zwracają również uwagę na dźwięk „y”, który zdarza im się zlewać z „e”. Sprawdźcie sami wśród swoich cudzoziemskich znajomych, czy słyszą różnicę między słowa: „wpłata” i wypłata” albo „sen” i „syn”. Prawdopodobnie większość z nich oświadczy, że słyszy to samo słowo. Zbitki spółgłoskowe – wyzwanie dla językoznawców Kolejnym elementem, który przyciąga uwagę obcokrajowców, są skomplikowane zbitki spółgłoskowe. Słowa takie jak „wstrząs” (pięć spółgłosek z rzędu), „grzmot” (cztery spółgłoski razem) czy nazwa miasta „Trzebnica” stanowią prawdziwe wyzwanie artykulacyjne. Dla osób pochodzących z języków o bardziej otwartych sylabach, takich jak włoski czy hiszpański, gdzie rzadko występują długie zbitki spółgłoskowe, polskie słowa mogą wydawać się wyjątkowo trudne do wymówienia. Przykładowo, słowo „chrząszcz” jest często cytowane jako jedno z najtrudniejszych do wymówienia dla obcokrajowców. Zagranicznym komentatorom sportowym zajęło wiele czasu zanim opanowali (w miarę) poprawną wymowę naszych tenisowych mistrzów Igi Świątek i Kamila Majchrzaka. Intonacja i melodia języka polskiego Dla wielu obcokrajowców polski brzmi monotonnie, ponieważ nie ma wyraźnych różnic w tonacji, jak np. w języku włoskim. W polskim akcent pada zazwyczaj na przedostatnią sylabę, co sprawia, że mowa wydaje się bardziej „płaska”. Jednak dla niektórych język polski ma własną melodię – nieco surową i poważną, ale też pełną charakterystycznych dźwięków, które sprawiają, że jest wyjątkowy. Ulubione polskie słowo Choć język polski może brzmieć w sposób trudny do powtórzenia, wielu obcokrajowców określa polszczyznę jako miłą dla ucha. Szwedzka wokalistka Nina Persson, liderka zespołu The Cardigans wspominała w jednym z wywiadów, że „uwielbia słuchać języka polskiego”. O tym, że niektóre dźwięki w naszym języku mogą być dla cudzoziemców nieprzyjemne w odbiorze, przekonywał już wiele lat temu Jacek Cygan. Pisząc słowa do piosenki „To nie ja”, którą Edyta Górniak reprezentowała Polskę na Eurowizji w 1994 roku, celowo usunął z tekstu wszystkie nieprzyjemnie brzmiące słowa. Posłuchajcie sami, jak miękko brzmi ten przebój sprzed lat. O ulubione – to jest najlepiej brzmiące dla uszu polskie słowo – zapytaliśmy też troje obcokrajowców, którzy uczą się języka polskiego. Oto co usłyszeliśmy: wolność – Cristobal z Chile, piłka – David ze Szkocji, kobieta – Hanka z Czech. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Odwiedziłem jarmarki bożonarodzeniowe w Pradze. Ceny w stolicy Czech zaskakują!
Jarmarki bożonarodzeniowe w Pradze to wyjątkowy czas, kiedy zabytkowe place czeskiej stolicy rozświetlają magiczne dekoracje, drewniane stragany na głównych placach miasta uginają się od kiełbas i słodkich trdelników, a w chłodnym grudniowym powietrzu unosi się aromat grzanego wina. Podczas mojej podróży do Pragi odwiedziłem najpopularniejsze jarmarki, zebrałem praktyczne wskazówki, co warto zjeść i kupić, jak zaplanować spacer po mieście oraz gdzie nocować, a przy okazji przetestowałem świeżo odnowiony praski hotel w doskonałej lokalizacji.
Spis treści: Najpopularniejsze jarmarki bożonarodzeniowe w Czechach Na co szczególnie zwrócić uwagę na praskich jarmarkach Ceny na praskich jarmarkach bożonarodzeniowych Porady dla turystów – jak zaplanować wizytę Idealny nocleg w sercu Pragi Korzenie świątecznych jarmarków w Pradze sięgają XVIII wieku. Już wtedy, w okresie adwentowym, mieszkańcy Pragi spotykali się na miejskich placach, by kupować ozdoby choinkowe, wypieki i drobne upominki. Targi pełniły ważną funkcję społeczną – integrowały lokalną społeczność i podtrzymywały świąteczną atmosferę wśród mieszkańców. Choć z biegiem lat jarmarki ewoluowały, zachowały swój wyjątkowy charakter – pełen rękodzieła, tradycyjnych smaków i estetyki inspirowanej dawnymi czasami. Dziś w grudniu Praga jest równie chętnie odwiedzana przez turystów z całego świata, jak podczas miesięcy letnich. Najpopularniejsze jarmarki bożonarodzeniowe w Czechach Rynek Staromiejski – serce świątecznej Pragi Główny jarmark świąteczny odbywa się na Rynku Staromiejskim (Staroměstské náměstí) i trwa od 29 listopada 2025 do 6 stycznia 2026. Centralnym punktem jest ogromna choinka, którą co roku przystraja się według innego motywu przewodniego. Otoczone drewnianymi domkami drzewo tworzy niezapomniany klimat – to właśnie tutaj odbywają się występy chórów, pokazy tradycyjnych zwyczajów oraz koncerty. Na środku placu stoi też specjalna platforma, na której można zrobić zdjęcie z pięknie przystrojonym placem. Nad Rynkiem Staromiejskim góruje gotycka wieża ratuszowa z niezwykle pomysłowym mechanizmem zegara astronomicznego, jednego z symboli Pragi. Plac Wacława – świąteczny deptak z atrakcjami Drugi największy jarmark bożonarodzeniowy w Pradze mieści się na Placu Wacława (Václavské náměstí). Choć mniej kameralny, charakteryzuje się dużą różnorodnością stoisk – od lokalnych rzemieślników po stoiska z kuchnią międzynarodową. Działa tu też scena muzyczna oraz punkty oferujące grzane piwo i słodycze dla dzieci. W ciagu dnia dla wszystkich dostępne jest również lodowisko. Okolice Placu Wacława to prawdziwe centrum miasta. To tu znajdują się najpopularniejsze czeskie i międzynarodowe sklepy, kawiarnie i restauracje. Na szczycie placu góruje ogromny budynek Muzeum Narodowego. Przy okazji pobytu w Pradze, warto zajrzeć do środka na interesującą wystawę o historii państwa i narodu czeskiego. Jarmark na Vinohradach – bardziej lokalnie, mniej turystycznie Zaledwie 10 minut spacerem od Placu Wacława znajduje się jedna z najciekawszych dzielnic Pragi. Winohrady, czyli „winnice", położone są na wzgórzach, na których dawniej król Karol IV kazał założyć uprawy winorośli. Dziś to okolica popularna wśród młodych ludzi i ekspatów. Tutejszy jarmark bożonarodzeniowy działa na Placu Pokoju (Náměstí Míru) i ma zdecydowanie bardziej lokalny charakter niż jarmarki w centrum miasta. Nawet ceny są tutaj bardziej przystępne. Za kubek grzańca zapłaciłem 75 koron, czyli jakieś 13 złotych. W jednym w położonych centralnie stoisk znajduje się kultowe miejsce z langoszami. Rozpoznacie je po kolejce ludzi chętnych stojących za gorącymi węgierskimi plackami. Inne lokalizacje – klimatyczne jarmarki poza centrum Warto odwiedzić również mniejsze jarmarki, które odbywają się w dzielnicach takich jak Náměstí Míru, Tylovo náměstí, Anděl i na Zamku Praskim. Szczególnie ten ostatni oferuje niezapomniany widok na miasto, a przy tym znacznie mniejsze tłumy niż w centrum. Na co szczególnie zwrócić uwagę na praskich jarmarkach Świąteczne smaki – co zjeść i wypić Na każdym jarmarku można spróbować tradycyjnych czeskich potraw – smażonych kiełbasek, pieczonej szynki z rożna (pražská šunka), słodkich naleśników palačinky czy trdelníka, czyli ciasta pieczonego na ogniu z dodatkiem cynamonu i cukru. Do tego obowiązkowo kubek grzanego wina (svařak) lub miodu pitnego (medovina). Rękodzieło, ozdoby i prezenty Stoiska z rękodziełem oferują ceramikę, drewniane zabawki, bombki, ozdoby choinkowe i świece. Produkty wytwarzane są przez lokalnych rzemieślników, często w duchu tradycyjnych metod, co sprawia, że zakupy na jarmarku są unikalnym doświadczeniem. Koncerty, atrakcje i wyjątkowe dekoracje Organizatorzy przygotowują rozbudowany program kulturalny: występy dziecięcych chórów, kolędowanie, pokazy tańców ludowych i iluminacje świetlne. Dla najmłodszych są karuzele i mini-zoo ze zwierzętami. Ceny na praskich jarmarkach bożonarodzeniowych Co mnie pozytywnie zaskoczyło, ceny na praskich jarmarkach bożonarodzeniowych są w tym roku przystępne dla turystów, choć nie da się ukryć, że nieco wyższe niż w standardowych punktach gastronomicznych. Za kubek aromatycznego grzanego wina (svařák) o pojemności 0,2 l zapłacimy średnio około 100 koron (17 zł), podobnie jak za tradycyjny trdelníka w wersji klasycznej – warianty z dodatkami mogą kosztować nieco więcej. Piwo serwowane na stoiskach kosztuje zwykle około 80 koron (14 zł), a porcja pieczonych kasztanów lub innych ciepłych przekąsek – w granicach 140 CZK (15 zł). Ciepłe i bardzo pożywne dania typu langosz zaczynają się od 180 koron (31 zł), zależnie od wielkości i składników. Na stoiskach z rękodziełem można znaleźć ozdoby świąteczne i drobne pamiątki już od 80–150 koron, choć bardziej dekoracyjne i oryginalne produkty potrafią kosztować więcej. Planując całodniową wizytę – z posiłkiem, napojami i drobnymi zakupami – warto przygotować budżet rzędu 800–1500 koron na osobę, co pozwoli w pełni cieszyć się atmosferą targów bez rezygnowania z atrakcji. Porady dla turystów – jak zaplanować wizytę Najlepsze pory dnia i dni tygodnia Mnie zależało na spokojnym spacerze, więc przyjechałem do Pragi już w środę i spacerowałem od południa. Wieczorami i w weekendy jarmarki są najbardziej zatłoczone. Warto jednak odwiedzić je po zmroku – iluminacje wtedy robią największe wrażenie. Przemieszczanie się po mieście – transport i logistyka Praga ma doskonałą sieć komunikacji miejskiej. Najłatwiej poruszać się metrem – stacje Staroměstská, Můstek i Muzeum znajdują się tuż przy jarmarkach. Bilety można kupić w automatach, kioskach i aplikacjach mobilnych. Jednorazowy bilet 30-minutowy kosztuje 39 koron, czyli ok. 7 zł. Praktyczne triki – oszczędność czasu i unikanie tłumów Zaplanuj trasę wcześniej i wybierz mniej popularne jarmarki na popołudnie. Warto mieć przy sobie gotówkę, choć wiele stoisk akceptuje już karty. Zabierz kubek wielokrotnego użytku – niektóre punkty naliczają kaucję za plastikowe naczynia. Idealny nocleg w sercu Pragi Novotel Praha Wenceslas Square – świetna lokalizacja i fantastyczne jedzenie Dobrą bazą wypadową do zwiedzania jarmarków w Pradze okazał się dla mnie Novotel Praha Wenceslas Square (Katerinska 38) – czterogwiazdkowy hotel, który właśnie przeszedł gruntowną modernizację. Nowoczesny design wnętrz, wysoki standard usług i ekologiczne rozwiązania sprawiają, że jest to jeden z najczęściej wybieranych hoteli w centrum miasta. Hotel znajduje się zaledwie kilka minut spacerem od Placu Wacława i stacji metra Pavlova. Dzięki temu bez trudu można dojść pieszo zarówno do Rynku Staromiejskiego i innych popularnych jarmarków. Na mnie duże wrażenie zrobił przestronny, odnowiony pokój z dużym łóżkiem oraz nieprzeciętna śródziemnomorska kuchnia w hotelowej restauracji Tata. Do dyspozycji gości jest również basen, nieźle zaopatrzona siłowania i sauna. Źródło: National Geographic Traveler, trhypraha.cz Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Stolica najbiedniejszego kraju Europy to wyjątkowa mieszanka bałkańskiego szaleństwa i postsowieckiego porządku
Fantastyczne parki, gorąca plăcintă z serem i jedne z najlepszych win w Europie. Kiszyniów, stolica Mołdawii, to miasto z pogranicza kultur rumuńskiej i słowiańskiej.
Spis treści: Spacerem po Kiszyniowie Parki, jeziora i kawa po turecku Kuchnia pachnąca bryndzą Mołdawski Wersal Kiszyniów – informacje praktyczne Wysiadam w samym centrum Kiszyniowa i od razu uderza mnie żar sierpniowego powietrza. – Dziękuję, że zdecydowałeś się przyjechać do mojego kraju – woła jeszcze do mnie kierowca taksówki i odjeżdża. Ulica paruje upałem, asfalt pachnie kurzem i benzyną. Patrzę w górę: z jednej strony złota kopuła cerkwi, dalej obdrapany blok, jeszcze dalej kamienica z eleganckim gzymsem. A ja już wiem, że to miasto z pogranicza kultur rumuńskiej i słowiańskiej wciągnie mnie swoją wyjątkową mieszanką bałkańskiego szaleństwa i postsowieckiego porządku. Spacerem po Kiszyniowie W parku Katedralnym słońce rzuca jasne plamy na ławki i ścieżki. Jestem w samym sercu miasta. Neoklasycystyczna Catedrala Mitropolitană wznosi się nad placem. Świątynia powstała w latach 1830–1836 według projektu Abrahama Mielnikowa, na zlecenie księcia Michaiła Woroncowa, ówczesnego gubernatora tych ziem. Budowla z kamienia i cegły opiera się na planie krzyża greckiego, otoczona czterema portykami z sześcioma kolumnami doryckimi każda tworzy symetryczną i monumentalną bryłę. Od przechodzącego popa dowiaduje się, że charakterystyczna kopuła katedry i mosiężny krzyż to cechy nadane dopiero podczas renowacji zakończonej w 1997 r., po zniszczeniach czasów sowieckich i odbudowie dzwonnicy. Obok katedry – łuk triumfalny. Choć nie tak monumentalny i imponujący jak łuki w Paryżu czy w Bukareszcie, Arcul de Triumf jest dziś jednym z symboli Kiszyniowa. Wzniesiony w 1840 r. miał rzekomo upamiętnić rosyjskie zwycięstwo nad Turkami. W rzeczywistości wokół budowli narosło wiele legend i dziś nikt tak naprawdę nie wie, o czym miałaby przypominać ta niewielka budowla z białego kamienia. Parki, jeziora i kawa po turecku Mołdawianie mają do siebie sporo zdrowego dystansu. W jednej z lokalnych broszur przeczytałem, że „Kiszyniów to miasto tak nieciekawe, że aż interesujące”. W zasadzie trudno się nie zgodzić. W całej prostocie, w tym niepozornym rytmie mieści się opowieść o małej stolicy niewielkiego państwa, która dynamicznie się zmienia i próbuje udowodnić, że ma turystom do zaoferowania coś innego niż pozostałe miasta w regionie. Mołdawianie ciężko pracują, aby pozbyć się łatki jednego z najbiedniejszych krajów w Europie, czego trudno nie dostrzec: w odnowionej elewacji katedry, w uporządkowanych parkach, w dbałości o najważniejsze zabytki. Prosto z placu Katedralnego idę do jednej z najpopularniejszych restauracji w mieście. W Fuior (Strada Pushkin 30) chwalą się tradycyjną kuchnią mołdawską w nowoczesnym wydaniu. Wybieram zeamă de găină – zupę, która według dziennikarzy serwisu TasteAtlas znalazła się wśród dziesięciu najlepszych na świecie. Rozumiem dlaczego! Wyraźny aromat domowego rosołu unosi się nad misą; domowej roboty cienkie kluseczki pływają w przejrzystym, lekko kwaskowatym bulionie; papryka nadaje zupie ostrość, a listki lubczyku grają łagodnie na języku. Posilony mogę wrócić ku szerokim alejom mołdawskiej stolicy. Kiszyniów naprawdę żyje zielenią: ponad 23 jeziora i liczne rozległe parki czynią go jednym z najbardziej kwitnących miast w Europie Wschodniej. Weźmy choćby ponad 200-letni park Stefana Wielkiego (Grădina Publică „Ștefan cel Mare”) nazwany tak ku pamięci jednego z najwybitniejszych hospodarów Mołdawii. Stefan był twórcą silnego państwa, zasłynął m.in. z przyjaźni z Władem Palownikiem, zwanym też Drakulą, oraz ze zwycięstwa nad dużo silniejszą polską armią pod dowództwem króla Jana Olbrachta. Tuż obok parku Stefana stoi jeden z najpiękniejszych budynków XX-wiecznego modernizmu w tej części Europy. Niszczejący już niestety i opuszczony gmach dawnej restauracji Noroc, która w latach 60. XX w. była uznawana za jedną z najmodniejszych w całym Związku Radzieckim. Z fasady budynku przebijają się kształty guguţy, czyli tradycyjnej mołdawskiej futrzanej czapki pasterskiej. Kawałek dalej rozpoczyna się obszar dzielnicy rządowej z dwoma monumentalnymi budynkami. Z jednej strony ulicy ogromny Parlament, po drugiej – Pałac Prezydenta – absurdalnie wysoki jak na skalę państwa o liczbie ludności zbliżonej do Warszawy. Tuż obok zaczyna się ulica Stefana Wielkiego – główna arteria miasta. W szpalerze drzew i kamienic mnóstwo kawiarni przyciąga przechodniów zimną lemoniadą i aromatem espresso. Kawa – dobra, mocna, a ceny jak w Polsce sprzed pandemii. Zatrzymuję się w kawiarni Coffeemaker (31 August 1989 Strada 105). Przyciemnione wnętrze, drewniane stoliki, zapach świeżo mielonej arabiki. I ta ceremonia – kawa parzona po turecku w rozgrzanym piasku pieni się aromatycznie. Kuchnia pachnąca bryndzą Kawa na sposób mołdawski podkręciła mój apetyt. Zachęcony przez przewodniczkę Irinę szybko znajduję jedną z restauracji z lokalnej sieci La Plăcinte. Drewniane stoły, kolorowe obrusy, zapach pieczonego ciasta i ziół unoszący się w powietrzu – wszystko mi mówi, że trafiłem do właściwego miejsca, aby lepiej poznać kuchnię mołdawską. Na stole lądują plăcintă – chrupiące złociste placki nadziewane bryndzą (brânză), miękką i słonawą owczą serwatką, która w mołdawskiej kuchni jest tym, czym oliwa dla Greków: składnikiem codziennym i na swój sposób uświęconym. Do tego dostaję coltunași – malutkie pierożki z serem i ziemniakami polane śmietaną i posypane koperkiem. Prawie jak nasze ruskie! Na stole pojawia się także barszcz o barwie głębokiej czerwieni, pachnący koprem i czosnkiem – co dopełnia mi smak Ukrainy, tak obecny w mołdawskich tradycjach kulinarnych. Nie ukrywam, że robi na mnie wrażenie, jak mały kraj na bezdrożach Europy był w stanie stworzyć tak unikatową kuchnię. – A wiesz, skąd w ogóle pochodzi nazwa naszego kraju? – pyta mnie Irina, podczas gdy ja zajadam się kolejnym kawałkiem aromatycznej plăcinty. – Otóż legenda mówi o księciu Dragoșu, który podczas polowania gonił żubra przez góry i lasy, aż pies myśliwski imieniem Molda padł wyczerpany nad rzeką. To miejsce nazwano na jego cześć – Moldova – i tak narodziła się nazwa całej krainy. Myślę, że w tej historii jest coś, co dużo o nas mówi: wierność i ofiara psa stają się metaforą losu tego kraju, który wiele razy oddawał swoje siły większym od siebie, a jednak przetrwał za sprawą swojej kultury i kuchni. Mołdawski Wersal Z Kiszyniowa do Castel Mimi jest zaledwie 20 minut jazdy samochodem, a mimo to, kiedy się zbliżam, mam wrażenie, że przeniosłem się do zupełnie innego świata. Przede mną pałac bardziej śródziemnomorski niż mołdawski. Jasny piaskowiec lśni w słońcu, fasada zdobiona symetrycznymi arkadami przypomina mi francuskie châteaux znad Loary. Castel Mimi od zawsze był związany z winem. Winiarnia założona w 1893 r. przez Constantina Mimiego – jednego z najważniejszych winiarzy w historii Mołdawii, szkolonego we Francji – lśni po renowacji, którą w 2017 r. przeprowadził włoski architekt Arnoldo Tronti. Dziś to również elegancki hotel, restauracja i piwnice, w których dojrzewa wino w milionie butelek rocznie. Cała okoliczna wieś Buobaca, z której pochodzi rodzina Trofim, właściciele tego miejsca, żyje w rytmie Mimi. Adrian Trofim, gospodarz i dusza Castel Mimi, oprowadza mnie po swojej winiarni. – Moje ulubione wino to następne wino – mówi z uśmiechem, patrząc na rzędy beczek i nawiązując do niekończących się eksperymentów w poszukiwaniu idealnego trunku. Zatrzymujemy się na specjalnym Governor Wine Tasting w tutejszej restauracji – trzygodzinnym rytuale, który łączy wino z mołdawskim jedzeniem. Na stole oczywiście pojawia się plăcintă według przepisu ciotki Adriana, a w kieliszkach chłodne chardonnay i riesling. Adrian opowiada mi o kraju, w którym jest aż 270 winiarni, i o tym, że Mołdawia została uznana za drugi – zaraz po Portugalii – najlepszy kierunek enoturystyki na świecie. Opowiada o historii Mimi – wspomina o winie z 1727 r., o oliwach z płatków róży sprzedawanych za 100 tys. euro za butelkę i o tym, że Castel Mimi ma ambicję być jedną z najbardziej zrównoważonych winiarni w regionie. Jeszcze w tym roku na odwiedzających to miejsce będą czekały kąpiele w winie, a już teraz w hotelu działa basen, z którego rozciąga się widok na rzędy winorośli. Pięć razy do roku z Kiszyniowa do Mimi kursuje specjalny pociąg, który dowozi gości na festiwale wina. Siedzimy na tarasie mołdawskiego Wersalu z kieliszkami do połowy pełnymi mołdawskiego białego wina. Adrian opowiada o śniadaniach w hotelu, o rodzinnej pracy i o tym, że wszystko, co tutaj powstaje, ma być zakorzenione w tej okolicy. Myślę sobie, że Castel Mimi jest nie tylko winiarnią – to symbol: opowieść o kraju, który wychodzi z zapomnienia i buduje własny, dumny mit oparty wokół dawnych winnych tradycji tych ziem. A kiedy wino kończy się w kieliszku, wiem, że czeka mnie następne. Kiszyniów – informacje praktyczne Dojazd Do Kiszyniowa można dolecieć bezpośrednio z Warszawy i Katowic liniami LOT lub Wizz Air (ok. 2 godz., od 200 zł w obie strony). Dojazd do miasta: taksówką (ok. 150–200 lei, czyli 35–45 zł), autobusem 30 (3 leje) lub marszrutką (4 leje). Wiza i waluta Dla obywateli polskich nie ma obowiązku wizowego. Wymagane jest posiadanie 30 dol. na każdy dzień pobytu, nie mniej jednak niż 150 dol. Walutą jest lej Mołdawii; ok. 4,5 MDL = 1 PLN. Transport Trolejbusy i marszrutki kursują po całym mieście, bilety: 6–8 lei. Nocleg Richmond Hotel (ul. Columna 88) – nowoczesny hotel w sercu Kiszyniowa. Od 75–90 euro za noc ze śniadaniem. City Park Hotel (od 90 euro). W hotelu świetna restauracja New York. Jedzenie Sieć restauracji Andy’s Food Market. W mieście jest ich kilkanaście. Serwują pizzę, a także tradycyjne dania mołdawskie. Niektóre z lokali czynne są całą dobę. La Plăcinte – popularna sieć restauracji z kuchnią mołdawską. Specjalność: plăcintă z bryndzą, colțunași i barszcz. Warto wpaść na kawę i ciastko do jednej z dwóch kawiarni Bonjour. Jedna z nich mieści się w Parku Centralnym im. Stefana Wielkiego, druga – w Parku Katedralnym. Warto wiedzieć Free Tour Chișinău – bezpłatne spacery po mieście organizowane przez lokalnych przewodników. Zapisy na Facebooku i Instagramie. Będąc w Kiszyniowie warto wybrać się do Cricovej. To ogromny (ok. 120 km labiryntów) kompleks piwnic winnych, gdzie przechowywane są miliony butelek. Godzinna wycieczka z degustacją to koszt od 400 MDL. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Otrzymał nazwę na cześć rosyjskiego cara. Jak dawny targ bydła stał się jednym z najważniejszych placów Europy?
Alexanderplatz w Berlinie to kultowy plac i jeden z najważniejszych punktów stolicy Niemiec. Poznaj fascynującą historię tego miejsca, zobacz najważniejsze atrakcje, sprawdź, co warto zobaczyć i jak zaplanować pobyt w tej tętniącej życiem części miasta.
Spis treści: Historia Alexanderplatz – od targowiska do symbolu Berlina Najważniejsze atrakcje Alexanderplatz – co warto zobaczyć Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Alexanderplatz Położony w sercu Berlina Alexanderplatz od wieków stanowi centralny punkt miasta. Przemiany historyczne, bogata oferta atrakcji oraz znakomite połączenia komunikacyjne sprawiają, że plac ten niezmiennie przyciąga zarówno mieszkańców, jak i odwiedzających stolicę Niemiec. Z każdej strony plac otaczają zabytki, kultowe miejsca spotkań i nowoczesne centra handlowe, tworząc wyjątkową atmosferę pulsującej metropolii. Historia Alexanderplatz – od targowiska do symbolu Berlina Początki placu i nadanie nazwy Alexanderplatz, określany również potocznie jako „Alex”, należy do najważniejszych przestrzeni publicznych Berlina i przez stulecia przeszedł niezwykłą przemianę. Jego początki sięgają XVII wieku, kiedy istniał tutaj targ bydła znany jako Ochsenmarkt (Targ Wołów). Plac był wówczas miejscem spotkań kupców i handlowców, co potwierdzają zarówno źródła miejskie, jak i przekazy historyczne. Kluczowym momentem w historii Alexanderplatz było nadanie mu nowej nazwy w 1805 roku. Uczczono wówczas wizytę cara Aleksandra I, który przybył do Berlina na zaproszenie króla Prus. Od tego czasu plac nosi imię rosyjskiego monarchy, symbolizując przemiany zachodzące w mieście na początku XIX wieku. Wraz z rozwojem Berlina na przełomie XIX i XX wieku Alexanderplatz zyskał nowe funkcje. Po wybudowaniu linii kolejowej (kolei miejskiej) oraz rozbudowie infrastruktury komunikacyjnej, plac stał się najważniejszym węzłem przesiadkowym Berlina Wschodniego. Krzyżowały się tu linie tramwajowe, metra (U-Bahn), kolei miejskiej (S-Bahn), a także liczne drogi dojazdowe. Alexanderplatz zaczął symbolizować nowoczesność i miejski puls życia. Przebudowa i architektura po II wojnie światowej Podczas II wojny światowej Alexanderplatz doznał poważnych zniszczeń. Intensywne bombardowania spowodowały niemal całkowite zniszczenie placu, a jego odbudowa była jednym z priorytetów powojennych władz Berlina Wschodniego. W latach 60. XX wieku przystąpiono do kompleksowej rekonstrukcji Alexanderplatz w stylu architektury socjalistycznej. Wzniesiono charakterystyczne budynki z wielkiej płyty, wyznaczono szerokie bulwary oraz przestronne place, które miały odzwierciedlać nową wizję miasta zgodnie z ideologią ówczesnej Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Ta powojenna przebudowa ukształtowała dzisiejszy wizerunek Alexanderplatz jako nowoczesnej, otwartej przestrzeni miejskiej, pełnej życia, gdzie codziennie przewijają się dziesiątki tysięcy mieszkańców i turystów. Najważniejsze atrakcje Alexanderplatz – co warto zobaczyć Wieża Telewizyjna – najwyższy punkt Berlina Bez wątpienia największym symbolem Alexanderplatz jest Berliner Fernsehturm, czyli Wieża Telewizyjna. Wzniesiona w 1969 roku przez władze NRD, stanowiła symbol nowoczesności Berlina Wschodniego. Ma wysokość 368 metrów, co czyni ją najwyższą budowlą w Niemczech i jedną z najwyższych konstrukcji w Europie. Na wysokości 203 metrów znajduje się taras widokowy, z którego rozciąga się panoramiczny widok na całe miasto – od Bramy Brandenburskiej, po nowoczesne dzielnice Kreuzberg, gdzie można zjeść klasyczny berliński kebab, czy Prenzlauer Berg. Jeszcze wyżej, na 207 metrze, znajduje się obrotowa restauracja Sphere, pozwalająca delektować się potrawami przy nieustannie zmieniającym się widoku Berlina. Wieża Telewizyjna to obowiązkowy punkt programu dla każdego, kto odwiedza Alexanderplatz i chce poczuć wyjątkowy klimat metropolii. Zegar Czasu Światowego i kultowe miejsca spotkań Na Alexanderplatz znajduje się także słynny Urania-Weltzeituhr, czyli Zegar Czasu Światowego. To instalacja z 1969 roku, która wskazuje aktualny czas w 24 strefach czasowych świata. Zegar szybko stał się jednym z najpopularniejszych punktów orientacyjnych i miejsc spotkań dla mieszkańców oraz turystów. Jego charakterystyczny wygląd, kręcące się tarcze z nazwami miast oraz stale gromadzący się wokół niego ludzie czynią z niego ikonę urbanistyki socjalistycznej. Warto podkreślić, że Alexanderplatz jest miejscem o ogromnym znaczeniu społecznym. W jego pobliżu odbywały się liczne demonstracje, zgromadzenia i wydarzenia kulturalne. Fontanna Neptuna i inne zabytki w okolicy W bliskim sąsiedztwie Alexanderplatz znajduje się Neptunbrunnen – monumentalna fontanna Neptuna. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł architektury parkowej Berlina, które powstało pod koniec XIX wieku. Fontanna przedstawia boga mórz otoczonego przez nimfy i symbole czterech głównych rzek Prus. Jest popularnym miejscem odpoczynku i spotkań. W okolicy Alexanderplatz warto również zobaczyć Czerwony Ratusz (Rotes Rathaus), siedzibę władz miejskich, oraz Kościół Mariacki (Marienkirche), jeden z najstarszych zabytków sakralnych miasta. Te miejsca podkreślają znaczenie placu jako centrum historycznego i kulturowego Berlina. Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Alexanderplatz Komunikacja i dojazd do Alexanderplatz Alexanderplatz jest jednym z kluczowych węzłów komunikacyjnych Berlina. Przez plac przebiegają linie metra (U-Bahn): U2, U5 i U8, linie kolei miejskiej (S-Bahn): S3, S5, S7, S9 i S75 oraz liczne linie tramwajowe i autobusowe. Dzięki temu dotarcie tu z każdego punktu miasta jest szybkie i wygodne. Położenie placu sprawia, że stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania innych atrakcji Berlina – zarówno pieszo, jak i komunikacją miejską. Zakupy, restauracje i hotele w pobliżu Alexanderplatz jest rajem dla miłośników zakupów. Znajduje się tu znane centrum handlowe Alexa, w którym mieszczą się setki sklepów, restauracji oraz punktów usługowych. W okolicy nie brakuje także innych znanych miejsc na zakupy, takich jak Galeria Kaufhof Berlin czy popularny Primark Berlin. Szeroki wybór sklepów, butików i sieciówek sprawia, że Alexanderplatz jest jednym z najważniejszych centrów handlowych miasta. Oferta gastronomiczna placu jest równie bogata – od międzynarodowych sieci restauracji, przez lokalne bary i kawiarnie, po klimatyczne restauracje z kuchnią niemiecką i światową. Dla zwiedzających dostępna jest szeroka gama hoteli, od ekonomicznych po luksusowe, co czyni plac atrakcyjną bazą noclegową podczas wizyty w Berlinie. Wydarzenia, jarmarki i ciekawostki związane z placem Plac Alexanderplatz przez cały rok tętni życiem. Regularnie odbywają się tu koncerty, wydarzenia kulturalne, wystawy oraz demonstracje. Szczególną popularnością cieszy się jarmark bożonarodzeniowy Berlin, który każdego roku przyciąga tłumy mieszkańców i turystów pragnących poczuć magię świąt. Warto również wspomnieć, że Alexanderplatz stał się inspiracją dla twórców literatury i filmu – m.in. Alfred Döblin w powieści „Berlin Alexanderplatz” oraz jej słynnej adaptacji filmowej. Wielu berlińczyków uważa, że prawdziwy puls miasta można poczuć właśnie tu – gdzie historia splata się z nowoczesnością, a Alexanderplatz odgrywa rolę swoistego zwierciadła przemian społecznych i kulturowych Berlina. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
16 smakołyków z jarmarków bożonarodzeniowych – czego warto spróbować
Najlepsze przysmaki z jarmarku bożonarodzeniowego to coś więcej niż tylko jedzenie – to zapachy, smaki i wspomnienia. Sprawdź, jakie potrawy i napoje są nieodłączną częścią zimowych jarmarków i których warto spróbować tej zimy.
Spis treści: Grzane wino Świąteczna gorąca czekolada Niemieckie ciasteczka Lebkuchen Gorący rum z masłem Placek alzacki Grzane porto ze świątecznymi przyprawami Hot-dog z kiełbaską Koktajl jajeczny Gorący wiśniowy kubek Pierniczki choinkowe Grzany cydr Orzechy w miodzie Grzane piwo Karmelowy krokant z solonymi orzeszkami i preclami Wypiekane precle Strucla bożonarodzeniowa Jarmarki bożonarodzeniowe w różnych miastach Europy przyciągają nie tylko atmosferą świąt, ale także zapachem grzanego wina, cynamonu i świeżo pieczonych ciasteczek. Wśród kolorowych stoisk znajdziesz mnóstwo tradycyjnych przysmaków – zarówno tych na słodko, jak i na słono. Od klasycznego grzańca, przez rum z masłem, aż po chrupiące precle i kiełbaski i pajdy ze smalcem – europejskie zimowe jarmarki to prawdziwy festiwal smaków. Grzane wino Tradycyjne grzane wino, znane jako mulled wine lub Glühwein, jest jednym z mniej znanych osiągnięć starożytnego Rzymu, gdzie podgrzewano wino z przyprawami w chłodne dni. Najczęściej powstaje na bazie czerwonego wina, choć na jarmarkach bożonarodzeniowych coraz częściej spotyka się także wersje białe i owocowe. Swój charakterystyczny aromat zawdzięcza korzennym przyprawom, takim jak cynamon, goździki, anyż i skórka cytrusów. W różnych krajach istnieją jego lokalne odmiany – w Skandynawii popularny jest glögg, często wzbogacany migdałami i rodzynkami. Choć grzane wino podgrzewa się do wysokiej temperatury, tradycyjnie nie doprowadza się go do wrzenia, by nie odparować alkoholu i zachować pełnię smaku. Świąteczna gorąca czekolada Ciepła filiżanka gęstej, aksamitnej gorącej czekolady to prawdziwa zimowa przyjemność, której trudno się oprzeć. W świątecznej wersji napój zyskuje wyjątkowy charakter dzięki dodatkowi aromatycznych przypraw, takich jak cynamon czy gałka muszkatołowa. To właśnie one nadają mu korzenny, rozgrzewający posmak, idealnie wpisujący się w atmosferę bożonarodzeniowych jarmarków. Całość staje się jeszcze bardziej kusząca, gdy zostaje zwieńczona puszystą bitą śmietaną, tworząc apetyczny kontrast z intensywną czekoladą. Taki napój to nie tylko deser, ale także mały świąteczny rytuał, który potrafi umilić nawet najchłodniejszy zimowy wieczór. Niemieckie ciasteczka Lebkuchen Słynne Lebkuchen, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych przysmaków świątecznych jarmarków u naszych zachodnich sąsiadów, słodzony miodem i doprawiany korzenną mieszanką cynamonu oraz imbiru. Ich historia sięga średniowiecza, kiedy wypiekano je w klasztornych piecach jako wyjątkowo trwały i aromatyczny smakołyk adwentowy. Charakterystyczny, głęboki smak ciasteczek wynika z połączenia przypraw, miodu oraz mielonych orzechów, które nadają im miękkiej, lekko wilgotnej konsystencji. Gorący rum z masłem Gorący rum z masłem to mniej znana, ale tradycyjna zimowa alternatywa dla grzanego wina, która coraz częściej pojawia się na jarmarkach bożonarodzeniowych. Napój ten wywodzi się z amerykańskiej kolonialnej receptury hot buttered rum, popularnej zwłaszcza wśród żeglarzy i mieszkańców północnego wybrzeża. Jego aksamitną konsystencję zawdzięcza połączeniu złotego rumu, miękkiego jasnobrązowego cukru oraz niesolonego masła, które po rozpuszczeniu tworzą kremową bazę. Charakter świąteczny nadaje mu mieszanka korzennych przypraw, takich jak cynamon, gałka muszkatołowa czy goździki. Ten aromatyczny, rozgrzewający napój nie tylko umila mroźne wieczory, ale też zaskakuje gości czymś rzadziej spotykanym niż tradycyjne grzańce. Placek alzacki Flammkuchen to tradycyjne danie wywodzące się z pogranicza niemiecko-alzackiego, które coraz częściej pojawia się także na jarmarkach bożonarodzeniowych. Choć przypomina pizzę, wyróżnia się brakiem sosu pomidorowego i wyjątkowo cienkim, chrupiącym ciastem. Jego charakterystyczny smak tworzy połączenie wędzonego boczku oraz crème fraîche, które po zapieczeniu stają się delikatnie kremowe. Całość wzbogacają aromaty gałki muszkatołowej i świeżego tymianku, nadające potrawie świątecznego, korzennego akcentu. To rozgrzewająca, pachnąca propozycja, idealna do podjadania w chłodne zimowe wieczory podczas świątecznych festynów. Grzane porto ze świątecznymi przyprawami Grzane porto ze świątecznymi przyprawami to elegancka alternatywa dla klasycznych grzańców, coraz częściej spotykana na jarmarkach bożonarodzeniowych. Rubinowe porto po podgrzaniu staje się jeszcze głębsze w smaku, tworząc idealną bazę dla aromatycznych dodatków. Cynamon, goździki i pieprz nadają mu korzennego, rozgrzewającego charakteru, typowego dla zimowych napojów. Liście laurowe i rozmaryn wprowadzają z kolei subtelną, ziołową nutę, która wyróżnia ten napój spośród innych świątecznych propozycji. To doskonały wybór dla tych, którzy lubią połączenie słodyczy porto z bogactwem świątecznych przypraw, zwłaszcza podczas chłodnych, festynowych wieczorów. Hot-dog z kiełbaską Hot-dog z kiełbaską to jeden z najbardziej rozpoznawalnych przysmaków jarmarków bożonarodzeniowych, idealny na szybkie, rozgrzewające przekąszenie w zimowe dni. Soczysta kiełbaska podawana jest w chrupiącej bułce, która świetnie kontrastuje z miękkimi dodatkami. Karmelizowana cebula i kiszona kapusta nadają mu słodko-kwaśny balans, tak charakterystyczny dla festynowych potraw. Obowiązkowa porcja musztardy podkreśla smak kiełbaski, dodając jej wyrazistości. Całość często dopełnia szybki sos w stylu currywurst, który nadaje temu klasykowi świąteczny, pikantno-korzenny akcent. Koktajl jajeczny Koktajl jajeczny to klasyk zimowych jarmarków, znany z kremowej konsystencji i bogatego, świątecznego smaku. Tradycyjnie przygotowuje się go z żółtek ucieranych z cukrem, które nadają napojowi aksamitną gładkość. Dodatek śmietany sprawia, że jest wyjątkowo sycący i rozgrzewający, idealny na chłodne grudniowe wieczory. Sherry i rum wprowadzają delikatną, korzenną głębię, która pięknie łączy się z zimowymi aromatami. Całość wieńczy solidna szczypta świeżej gałki muszkatołowej, dzięki której koktajl zyskuje swój charakterystyczny, świąteczny urok. Gorący wiśniowy kubek Gorący wiśniowy kubek to aromatyczny zimowy napój, który coraz częściej pojawia się na jarmarkach bożonarodzeniowych jako ciekawa odmiana klasycznego grzańca. Powstaje z połączenia czerwonego wina i likieru czereśniowego, dzięki czemu zyskuje intensywnie owocowy, głęboki smak. Dodatek świeżych przypraw, takich jak cynamon, goździki czy anyż nadaje mu rozgrzewającego, korzennego charakteru idealnego na mroźne wieczory. Cytrusy wprowadzają lekką, orzeźwiającą nutę, która równoważy słodycz wiśni. Podawany na gorąco i udekorowany laską cynamonu, stanowi efektowną, świąteczną propozycję, która przyciąga zapachem z odległości. Pierniczki choinkowe Pierniczki choinkowe to klasyk jarmarków bożonarodzeniowych, który potrafi jednym kęsem przenieść na zaśnieżony, tętniący aromatami rynek. Ich prostota kryje intensywną mieszankę cynamonu, imbiru i ziela angielskiego, tworząc głęboki, korzenny smak. Podczas pieczenia uwalniają charakterystyczny świąteczny zapach, który natychmiast budzi zimowy nastrój. Na wielu jarmarkach spotkać można ich lokalne odmiany, niekiedy ozdobione cukrem lub delikatnym lukrem. To idealna przekąska do chrupania w drodze między straganami, rozgrzewająca aromatem i świąteczną atmosferą. Grzany cydr Ten super prosty, rozgrzewający jesienny koktajl to napój, który często pojawia się także na świątecznych jarmarkach jako delikatniejsza alternatywa dla klasycznego grzańca. Jego ciepła, korzenna nuta idealnie komponuje się z chłodnymi, przepełnionymi aromatami uliczkami festynów. Podawany na gorąco sprawia, że każdy łyk natychmiast rozgrzewa i poprawia nastrój. Laska cynamonu użyta jako dekoracja dodaje mu nie tylko efektownego wyglądu, ale także podkreśla jego aromat. To napój, który zachwyca prostotą i świątecznym urokiem, a jednocześnie idealnie wpasowuje się w zimowy klimat jarmarków. Orzechy w miodzie Ta pyszna mieszanka orzechów to jedna z tych przekąsek, które na jarmarkach bożonarodzeniowych kuszą zapachem już z daleka. Połączenie migdałów, makadamii, nerkowców, pekanów, orzechów włoskich, orzeszków ziemnych i nasion tworzy wyjątkowo chrupiącą, różnorodną kompozycję. Każdy składnik pokryty jest błyszczącym, miodowym sosem z odrobiną soli, dzięki czemu smaki słodkie i słone idealnie się równoważą. Podczas prażenia orzechy nabierają głębokiego aromatu, który natychmiast przywołuje świąteczny klimat. To idealna przekąska do podjadania w drodze między straganami, dodająca energii w chłodne zimowe wieczory. Grzane piwo Grzane piwo to ciekawa, coraz popularniejsza alternatywa dla tradycyjnych zimowych napojów, która świetnie wpisuje się w klimat jarmarków bożonarodzeniowych. Podgrzanie piwa wydobywa z niego łagodniejsze, słodowe nuty, dzięki czemu idealnie łączy się ze świątecznymi przyprawami. Dodatek cynamonu, goździków i anyżu nadaje mu korzennego aromatu, przywołującego typowy grudniowy nastrój. Klementynki wprowadzają świeżą, cytrusową słodycz, która pięknie równoważy głębię przypraw. To napój, który zaskakuje smakiem i z łatwością staje się hitem zimowych spotkań przy straganach. Karmelowy krokant z solonymi orzeszkami i preclami Chrupiące krokanty to jedna z tych świątecznych przekąsek, które na jarmarkach bożonarodzeniowych znikają szybciej, niż zdążysz je podać. Połączenie słodyczy i subtelnej słoności sprawia, że są niesamowicie wciągające i trudno poprzestać na jednym kawałku. Ich karmelowa, łamiąca się struktura idealnie nadaje się do dzielenia – wystarczy je pokruszyć i pozwolić każdemu sięgnąć po małą porcję. Aromat prażonych orzechów i karmelu doskonale wpisuje się w zimowy klimat, unosząc się w powietrzu między festynowymi straganami. To przekąska, którą warto zrobić w większej ilości, bo znika błyskawicznie – dlatego dobrze zachować choć odrobinę tylko dla siebie. Wypiekane precle Te efektowne precle to jeden z hitów jarmarków bożonarodzeniowych, wyróżniający się swoim charakterystycznym, lekko słodowo-drożdżowym aromatem dzięki temu, że przygotowuje się je z piwem zamiast wody. Dodatek soli kamiennej na wierzchu nadaje im przyjemnej chrupkości i klasycznego wyglądu rodem z europejskich festynów. Podczas pieczenia precle nabierają złocistej barwy i miękkiego, sprężystego wnętrza, idealnego do maczania w ciepłych dipach. Resztki użytego piwa świetnie sprawdzą się w kremowym dipie camembert, który podkreśla ich słodowo-maślany charakter. To przekąska, która doskonale łączy świąteczną atmosferę z tradycyjnym smakiem ulicznych wypieków. Strucla bożonarodzeniowa Ten delikatnie przyprawiony, świąteczny wypiek to klasyk jarmarków bożonarodzeniowych, którego aromat suszonych owoców i korzennych przypraw przyciąga przechodniów już z daleka. Jego miękkie wnętrze skrywa słodki marcepan, dodający mu wyjątkowego, migdałowego charakteru. Podczas pieczenia owoce i przyprawy łączą się w harmonijną, świąteczną kompozycję, która idealnie pasuje do gorącej herbaty lub grzańca. To jeden z tych wypieków, które często kupuje się jako domowy prezent, pięknie zapakowany i gotowy do wręczenia najbliższym. Doskonale sprawdza się także jako popołudniowa przekąska, wprowadzając do dnia odrobinę zimowej, świątecznej magii. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„W Korei musieliśmy czytać „Pana Tadeusza” po koreańsku” – rozmawiamy z Mijin Mok
W tym odcinku Łukasz Załuski z National Geographic Polska spotyka się z Mijin, Koreanką od wielu lat mieszkającą we Wrocławiu. Rozmawiamy o tym, jak wyglądało jej dzieciństwo w Korei Południowej, czym różni się tamtejsza szkoła od polskiej, dlaczego hanbok przypomina jej małe święto i jak to jest przenieść swoje życie z Inczon do Polski.
Kiedy pierwszy raz przyjechała do Polski, nie mówiła ani słowa po polsku. Dziś prowadzi podcasty, nagrywa na YouTube i napisała książkę, w której opisuje nie tylko życie w Korei, ale i w Polsce. Mijin Mok, znana jako Koreanka Mijinka, opowiada, jak wyglądała jej droga do językowej płynności i dlaczego nasz kraj zaskoczył ją bardziej, niż się spodziewała. Dlaczego Mijin zdecydowała się zamieszkać w Polsce? Mijin Mok przyjechała do Polski kilkanaście lat temu, początkowo w ramach wymiany studenckiej. – To miała być przygoda na chwilę – mówi. – Ale coś z tej Polski zostało we mnie na zawsze. Po studiach wróciłam, zamieszkałam i zaczęłam uczyć się języka na poważnie. Dziś mówi płynnie po polsku, prowadzi swój kanał Koreanka na YouTube i regularnie publikuje treści na Instagramie, gdzie dzieli się codziennością, różnicami kulturowymi i zabawnymi sytuacjami, w które wpada jako cudzoziemka w Polsce. Jak ocenia język polski? Mijin Mok przyznaje, że język polski był dla niej dużym wyzwaniem. – Nie tylko gramatyka, ale też dźwięki. „Szczęście” – dla mnie to był koszmar – śmieje się. – Ale Polacy są bardzo wspierający, kiedy widzą, że się starasz. Kiedy robiłam błędy, nie śmiali się, tylko pomagali. Dziś sama pomaga innym uczyć się języków. W swojej książce „Koreańczycy. W pułapce doskonałości” pisze nie tylko o presji sukcesu w Korei, ale i o swoim zderzeniu z polską rzeczywistością. Posłuchaj rozmowy Koreanki Mijin z National Geographic Rozmowę z Mijin Mok poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Grudzień na kanale National Geographic – 3 wyjątkowe pozycje, których nie można przegapić
Grudzień w National Geographic przynosi widzom fascynujące nowości i premiery na kanałach National Geographic, National Geographic Wild i Nat Geo People. Sprawdź, jakie programy, serie i dokumenty – od historycznych odkryć po dziką przyrodę – przygotowano na ostatni miesiąc roku.
Spis treści: Inkowie: powstanie i upadek imperium – fascynująca historia tajemniczego imperium Jak oni to zbudowali? – niezwykłe konstrukcje, które przeczą logice Przyrodnicze cuda Europy – fascynująca podróż po dzikich zakątkach kontynentu Grudniowa ramówka National Geographic, National Geographic Wild i Nat Geo People zachwyca różnorodnością tematów – od pełnych tajemnic dokumentów historycznych, przez spektakularne produkcje o dzikiej przyrodzie, aż po serie ukazujące inżynierskie osiągnięcia ludzkości. Poniżej znajdziesz propozycje, które zapewnią niezapomniane wrażenia zarówno miłośnikom historii, jak i fanom przyrody czy nowoczesnych technologii. Programy takie jak „Inkowie: powstanie i upadek imperium” czy „Jak oni to zbudowali” udowadniają, że grudzień w National Geographic to czas pełen inspiracji i odkryć. Inkowie: powstanie i upadek imperium – fascynująca historia tajemniczego imperium „Inkowie: powstanie i upadek imperium” to dokumentalna seria, która szczegółowo przybliża dzieje jednego z najbardziej zagadkowych imperiów Ameryki Południowej. Widzowie dowiedzą się, jak Inkowie stworzyli swoje potężne państwo – od organizacji społecznej i administracyjnej, przez niezwykłe osiągnięcia w architekturze i rolnictwie, po rozwiniętą sieć komunikacyjną zbudowaną z dróg i mostów. Seria pokazuje też, jakie były źródła siły Inków, a także przyczyny ich dramatycznego upadku po kontakcie z hiszpańskimi konkwistadorami. Szczególny nacisk położony jest na rolę Machu Picchu, tajemnice budowy kamiennych miast i wpływ Inków na dzisiejszą kulturę regionu. Program łączy najnowsze ustalenia archeologiczne z pasjonującą narracją, co czyni go obowiązkową pozycją dla wszystkich zainteresowanych historią cywilizacji. Premiera w niedzielę 14 grudnia o godz. 15:00 na kanale National Geographic. Jak oni to zbudowali? – niezwykłe konstrukcje, które przeczą logice „Jak oni to zbudowali?” to fascynująca seria dokumentalna, która odsłania kulisy powstania jednych z najbardziej zadziwiających współczesnych budowli. Radykalni architekci, wizjonerscy inżynierowie i bezkompromisowi konstruktorzy prezentują projekty, które wydają się łamać prawa logiki – a niekiedy i grawitacji. W dziesięciu godzinnych odcinkach widzowie poznają sekrety stworzenia konstrukcji, które zachwycają rozmachem i pomysłowością: parku zawieszonego na palach nad rzeką Hudson, stalowej galerii w Denver, niezwykłego budynku ze skrzydłami wśród florydzkich bagien, słynnego Muzeum Guggenheima w Bilbao, jedynego w swoim rodzaju wieżowca na Manhattanie, futurystycznego lotniska z lasem i monumentalnym wodospadem, a także galerii sztuki zaprojektowanej tak, by przetrwać nawet najmocniejsze huragany. Seria nie tylko ukazuje proces powstawania tych arcydzieł inżynierii, ale również opowiada o inspiracjach twórców, zastosowanych technologiach i wyzwaniach, które musieli pokonać, by zrealizować swoje śmiałe wizje. To pasjonująca podróż po świecie nowoczesnej architektury, która dowodzi, że granice kreatywności wciąż można przesuwać. Premiera w niedzielę 21 grudnia o godz. 15:00 na kanale Nat Geo People. Przyrodnicze cuda Europy – fascynująca podróż po dzikich zakątkach kontynentu „Przyrodnicze cuda Europy” to pasmo wyjątkowych programów dokumentalnych, które ukazują piękno, różnorodność i niezwykłe zjawiska przyrodnicze naszego kontynentu. Widzowie zobaczą zarówno majestatyczne krajobrazy, jak i sekrety dzikich ekosystemów – od chłodnych fiordów, po śródziemnomorskie wybrzeża, od gór, po ukryte zakątki lasów. W ramach cyklu pokazane zostaną m.in.: „Ukryte piękno Europy”, seria prezentująca zapierające dech w piersiach pejzaże czterech europejskich państw, w tym Polski, gdzie natura zaskakuje swoją dzikością i bogactwem. „Wybrzeże Chorwacji” – opowieść o ponad 1200 wyspach tworzących jeden z najcenniejszych przyrodniczo regionów Europy, który dziś musi mierzyć się z konsekwencjami zmian klimatycznych. „Dzikie szlaki Europy”, czyli barwna podróż przez najbardziej malownicze zakątki kontynentu i ich zwierzęcych mieszkańców. „Sekrety śródziemnomorskiej przyrody” – wyprawa poprzez górskie krajobrazy i malownicze wybrzeża, ukazująca niezwykłą różnorodność natury strefy śródziemnomorskiej. Nie zabraknie też „Sardynii: Kamiennej Arki”, fascynującej historii wyspy, która przed milionami lat oderwała się od Europy i zaczęła zmierzać ku Afryce, tworząc unikatowy świat geologii i przyrody. Premiera pasma w sobotę 6 grudnia o godz. 15:00 na kanale National Geographic Wild. Źródło: National Geographic Polska
Nowy dworzec Warszawa Zachodnia już działa! Obszerne przejścia mogłyby pomieścić Boeinga 747
Dzisiaj otwarto nowy dworzec Warszawa Zachodnia. Przestronna hala, wygodne przejście podziemne, nowoczesne kładki, windy i udogodnienia dla podróżnych – wszystko gotowe na przyjęcie tysięcy pasażerów każdego dnia.
Długo wyczekiwana modernizacja dworca Warszawa Zachodnia została zakończona. Dnia 28 listopada 2025 roku podróżni po raz pierwszy skorzystali z nowej infrastruktury. Przebudowany obiekt zyskał zupełnie nowe oblicze, zarówno funkcjonalnie, jak i wizualnie. Prace modernizacyjne trwały pięć lat i objęły kompleksową przebudowę największej stacji kolejowej w Polsce pod względem liczby kursujących pociągów. Inwestycja powinna usprawnić planowanie podróży do stolicy Polski. Przestronne przejście podziemne pod stacją gotowe do użytku Nowym sercem dworca jest podziemna hala zlokalizowana na poziomie -1. Przejście ma długość ponad pół kilometra i aż 64 metry szerokości, co czyni je najobszerniejszym tego typu obiektem w Warszawie. Dotychczasowe wąskie i zatłoczone tunele zostały całkowicie zastąpione nową przestrzenią. Według wypowiedzi przedstawicieli wykonawcy Budimex przejście jest na tyle obszerne, że mogłoby pomieścić nawet Boeinga 747. Taka skala projektu jest bezprecedensowa w skali kraju. Nowoczesna infrastruktura: windy, kładki, rampy i schody ruchome Dla wygody podróżnych w nowym dworcu Warszawa Zachodnia przygotowano liczne udogodnienia. Przestrzeń została wyposażona w windy, które umożliwiają dostęp do wszystkich poziomów, oraz w schody ruchome zapewniające szybkie i komfortowe przemieszczanie się. Nowa kładka dla pieszych prowadzi bezpośrednio na perony, znacznie ułatwiając poruszanie się po stacji. Dodatkowo przygotowano rampy dla rowerzystów oraz spiralny zjazd, który połączył dzielnice Wola i Ochota. Nawigacja i dostępność: co się zmieniło na stacji Po modernizacji stacja Warszawa Zachodnia jest przygotowana na przyjęcie nawet 100 tys. pasażerów dziennie. Obsługuje prawie tysiąc pociągów każdego dnia, w tym regionalne, dalekobieżne i podmiejskie. Znaczne zmiany objęły również dach obiektu. Na powierzchni 2,5 hektara zadaszenia zamontowano panele fotowoltaiczne, które pokrywają do 30% zapotrzebowania energetycznego dworca. To jedno z największych tego typu rozwiązań w Europie. Na dzień otwarcia uruchomiono także pierwsze punkty usługowe. Reszta przestrzeni handlowo-usługowej ma być udostępniana sukcesywnie w nadchodzących miesiącach. Źródło: M. St. Warszawa
Procesy norymberskie – prawdziwa historia najsłynniejszych procesów sądowych po II wojnie światowej
Procesy norymberskie stały się inspiracja dla filmu Jamesa Vanderbilta, który właśnie wchodzi na ekrany polskich kin. Słynne procesy to seria przełomowych postępowań sądowych po II wojnie światowej, których celem było osądzenie głównych zbrodniarzy nazistowskich za zbrodnie wojenne, przeciwko ludzkości oraz pokojowi. Poznaj prawdziwą historię tych wydarzeń, ich przebieg, oskarżonych i ich wpływ na współczesne prawo międzynarodowe.
Spis treści: Procesy norymberskie – geneza, przebieg i główni oskarżeni Kolejne procesy norymberskie oraz polskie procesy zbrodniarzy wojennych Znaczenie procesów norymberskich dla prawa międzynarodowego i dziedzictwa ludzkości Procesy norymberskie na stałe zapisały się w historii jako pierwsza w dziejach seria międzynarodowych procesów, w których wymierzono sprawiedliwość najwyższym przywódcom III Rzeszy. Te przełomowe postępowania nie tylko ukarały sprawców najcięższych zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości, lecz także zapoczątkowały budowę międzynarodowego systemu odpowiedzialności karnej. Prawdziwa historia tych wydarzeń, które już wkrótce zobaczymy na wielkim ekranie, obrosła legendą dzięki skali dokumentacji procesów, ich publicznemu charakterowi oraz wpływowi na powojenne prawo. Do dziś analizowane są przez prawników, historyków i opinię publiczną na całym świecie, stając się inspiracją nie tylko dla nauki, ale również dla kultury i współczesnego kina. Procesy norymberskie – geneza, przebieg i główni oskarżeni Powstanie Międzynarodowego Trybunału Wojskowego i zakres oskarżeń Po zakończeniu II wojny światowej alianci stanęli przed wyjątkowym wyzwaniem: jak osądzić osoby odpowiedzialne za największe zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości oraz zbrodnie przeciwko pokojowi? W wyniku ustaleń konferencji jałtańskiej i poczdamskiej utworzono Międzynarodowy Trybunał Wojskowy (MTW) z siedzibą w Norymberdze. To właśnie tu w listopadzie 1945 roku rozpoczął się pierwszy z tzw. procesów norymberskich, uznany za wzorzec międzynarodowego sądownictwa karnego. Oskarżenia koncentrowały się wokół czterech głównych kategorii: zbrodnie przeciwko pokojowi (planowanie, rozpoczęcie i prowadzenie wojny agresywnej), zbrodnie wojenne (łamanie praw wojny, okrutne traktowanie jeńców i ludności cywilnej), zbrodnie przeciwko ludzkości (ludobójstwo, eksterminacja, deportacje), spiskowanie w celu popełnienia powyższych przestępstw. Nowością była zasada odpowiedzialności indywidualnej za czyny popełnione z rozkazu państwa oraz prymat prawa międzynarodowego nad prawem krajowym. MTW stał się areną, na której po raz pierwszy świat zobaczył, że sprawcy zbrodni na masową skalę mogą być postawieni przed sądem i publicznie rozliczeni. Najważniejsze postacie i grupy oskarżonych w procesach norymberskich W pierwszym procesie norymberskim przed sądem stanęło 24 czołowych nazistowskich przywódców, reprezentujących różne środowiska: aparat państwowy, armię, gospodarkę, dyplomację i propagandę. Do najbardziej znanych należeli: Hermann Göring (jeden z głównych architektów państwa nazistowskiego), Joachim von Ribbentrop (minister spraw zagranicznych), Rudolf Hess (zastępca Hitlera), Albert Speer (minister uzbrojenia). Oskarżeni stanowili przekrój niemieckich elit odpowiedzialnych za zbrodniczą politykę III Rzeszy. W kolejnych procesach osądzano przedstawicieli innych grup: lekarzy, prawników, przedsiębiorców, członków SS, gestapo i wyższych oficerów Wehrmachtu. Procesy te ukazywały, że odpowiedzialność za zbrodnie spoczywała nie tylko na politycznych liderach, ale również na elitach zawodowych i całych strukturach państwa nazistowskiego. Przebieg pierwszego procesu norymberskiego i wydane wyroki Pierwszy proces norymberski trwał od listopada 1945 do października 1946 roku. Przesłuchano setki świadków, zebrano ogromną liczbę dokumentów i dowodów zbrodni nazistowskich. Sąd orzekł wobec oskarżonych różne kary: 12 osób zostało skazanych na karę śmierci przez powieszenie (m.in. Göring – który popełnił samobójstwo tuż przed wykonaniem wyroku), trzech na dożywotnie więzienie, kilku na kary od 10 do 20 lat, a część uniewinniono. Wyroki te miały zarówno wymiar sprawiedliwości wobec ofiar, jak i symboliczny – podkreślając, że nawet najwyżsi przedstawiciele władzy nie są ponad prawem. Kolejne procesy norymberskie oraz polskie procesy zbrodniarzy wojennych Amerykańskie Trybunały Wojskowe i specyfika kolejnych procesów Po zakończeniu pierwszego procesu odbyło się jeszcze 12 tzw. „procesów następczych” prowadzonych przez amerykańskie trybunały wojskowe. Dotyczyły one m.in. przemysłowców, lekarzy, prawników oraz urzędników SS. Szczególne znaczenie miały procesy przemysłowców, którzy byli sądzeni za udział w eksploatacji niewolniczej pracy i dostarczanie technologii dla machiny wojennej III Rzeszy. Te procesy poszerzyły katalog oskarżonych i ukazały, że zbrodnie były efektem współpracy różnych grup społecznych i zawodowych. Wśród osądzanych znalazły się osoby związane z koncernami IG Farben i Krupp, ale także lekarze prowadzący eksperymenty na więźniach obozów koncentracyjnych. Proces lekarzy – eksperymenty medyczne i odpowiedzialność za zbrodnie Jednym z najgłośniejszych postępowań był proces lekarzy, podczas którego sądzono 23 osoby oskarżone o przeprowadzanie okrutnych eksperymentów na więźniach oraz udział w programie eutanazji. To właśnie ten proces zaowocował powstaniem Kodeksu Norymberskiego – podstawy współczesnej bioetyki, wprowadzającej m.in. zasadę świadomej zgody pacjenta na udział w badaniach medycznych. Procesy w Polsce – sprawa Arthura Greisera i krakowskie rozprawy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym Równolegle do norymberskich postępowań również w Polsce prowadzono procesy zbrodniarzy wojennych. Szczególnie głośny był proces Arthura Greisera, namiestnika Kraju Warty, który odpowiadał za brutalną germanizację i eksterminację ludności polskiej. Greiser został skazany na śmierć przez polski sąd specjalny. W Krakowie przed Najwyższym Trybunałem Narodowym sądzono m.in. kierownictwo obozu Auschwitz. Procesy te miały nie tylko wymiar sprawiedliwości, ale były także ważnym elementem dokumentowania zbrodni i utrwalania pamięci historycznej. Znaczenie procesów norymberskich dla prawa międzynarodowego i dziedzictwa ludzkości Nowe pojęcia prawne i ich wpływ na współczesność Procesy norymberskie po raz pierwszy wprowadziły do prawa międzynarodowego takie pojęcia jak zbrodnie przeciwko ludzkości czy zbrodnie przeciwko pokojowi. Wskazały na indywidualną odpowiedzialność sprawców, nawet jeśli działali oni w imieniu państwa. Ustalenia z Norymbergi stały się fundamentem dla rozwoju międzynarodowego prawa karnego oraz powstania Trybunału Karnego dla Rwandy, byłej Jugosławii czy Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze. Ponadto procesy norymberskie zdefiniowały standardy sprawiedliwego procesu i publicznego rozliczenia za najcięższe naruszenia praw człowieka, będąc punktem odniesienia dla postępowań dotyczących zbrodni wojennych i ludobójstwa w XX i XXI wieku. Dokumentacja procesów norymberskich jako część „Pamięci Świata” UNESCO W 2018 roku UNESCO wpisało dokumentację procesów norymberskich na listę programu „Pamięć Świata”. Zbiór ten obejmuje 454 tomy akt oraz 430 godzin nagrań zeznań 319 osób. Materiały te są bezcennym źródłem do badań nad mechanizmami zbrodni oraz rozliczeń z totalitaryzmem. Ich unikatowy charakter polega na kompletności, różnorodności oraz transparentności procesu dokumentowania zbrodni. Procesy norymberskie a współczesne postępowania przeciwko zbrodniarzom wojennym Dziedzictwo procesów norymberskich jest obecne w działaniach współczesnych trybunałów, które sądzą zbrodniarzy odpowiedzialnych za ludobójstwo, zbrodnie wojenne i przeciwko ludzkości w Rwandzie, byłej Jugosławii czy Sudanie. Mechanizmy, zasady i orzecznictwo wypracowane w Norymberdze są bezpośrednim punktem odniesienia dla dzisiejszych postępowań międzynarodowych. Procesy norymberskie pokazują, że żaden system totalitarny nie jest w stanie uciec przed osądem historii, a fundamentalne wartości prawa i sprawiedliwości są ponadczasowe. Stanowią ważną przestrogę i fundament dla obrony praw człowieka w obliczu zagrożeń współczesnego świata. Źródła: Instytut Pamięci Narodowej Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Nie zapomnę tej nocy pod lodem”. Dziennikarz Travelera odwiedził krainę prawdziwej zimy. To podróżniczy hit tego sezonu
Noc pod zorzą polarną to marzenie wielu podróżników. Jeden z dziennikarzy National Geographic spełnił je, spędzając noc na skutej lodem tafli jeziora w Finlandii. Od dzisiaj do Rovaniemi, stolicy Laponii, dolecimy LOT-em bezpośrednio z Warszawy.
Spis treści: Podcast z serca fińskiej zimy Dlaczego zorza polarna przyciąga tylu podróżników? Co usłyszysz w odcinku podcastu? LOT-em do Laponii Spędzenie nocy na zamarzniętym jeziorze w samym sercu fińskiej Laponii to doświadczenie, które łączy w sobie ekstremalne warunki, wyciszenie i spektakularne zjawiska natury. W podcaście „National Geographic Polska” podróżnik i dziennikarz Travelera Michał Cessanis opowiada, jak wyglądała noc spędzona pod otwartym niebem, przy trzaskającym lodzie i w towarzystwie zorzy polarnej. Podcast z serca fińskiej zimy W podcaście „National Geographic Polska” relacjonowana jest wyprawa do Finlandii, w trakcie której podróżnik spędza noc na zamarzniętym jeziorze. Warunki są ekstremalne – temperatura spada poniżej zera, a jedynym schronieniem jest namiot typu „swamp tent” ustawiony na lodzie. Dźwięki skrzypiącego lodu, cisza polarnej nocy i rozgwieżdżone niebo to tło tej wyjątkowej przygody. Gość podcastu dzieli się swoimi odczuciami – zarówno zachwytem, jak i lekkim niepokojem, jaki towarzyszy przebywaniu w tak nietypowym miejscu. Dlaczego zorza polarna przyciąga tylu podróżników? Zorza polarna to jedno z najbardziej spektakularnych zjawisk przyrodniczych. W fińskiej Laponii można ją obserwować od późnej jesieni do wiosny, przy sprzyjających warunkach pogodowych i odpowiednim poziomie aktywności słonecznej. W czasie nocnej wyprawy zorza pojawiła się nad jeziorem, tworząc zjawiskowy spektakl świateł na tle czarnego nieba. Gość podcastu opisuje swoje emocje: od wzruszenia, przez poczucie małości wobec natury, po fascynację potęgą przyrody. Co usłyszysz w odcinku podcastu? W odcinku poznasz: kulisy wyprawy w mroźne rejony Finlandii, przygotowania do noclegu na lodzie, jak wyglądała zorza tego wieczoru, czy noc na jeziorze była bezpieczna, jakie emocje towarzyszyły podróżnikowi. Aby dowiedzieć się więcej o Laponii posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska i na Spotify. LOT-em do Laponii Od grudnia 2025 roku do Rovaniemi można polecieć bezpośrednio z Warszawy, dzięki nowemu połączeniu PLL LOT. To wygodna opcja dla osób planujących zimowy wyjazd do Laponii – zwłaszcza tych, którzy chcą zobaczyć zorzę polarną, odwiedzić wioskę świętego Mikołaja lub po prostu doświadczyć arktycznej przygody bez przesiadek. Loty odbywają się raz w tygodniu i dostępne są do początku marca. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Pomysł na prezent pod choinkę: Z okazji Black Friday specjalna cena na prenumeratę National Geographic i Traveler
Oto idealny prezent świąteczny dla bliskiej osoby, która kocha podróże lub fascynuje się światem. Z okazji Black Friday na kultowy.pl dostępna jest wyjątkowa promocja: specjalny kod daje rabat na roczną prenumeratę National Geographic Polska oraz Traveler.
Z okazji Black Friday redakcja magazynów National Geographic i National Geographic Traveler przygotowała wyjątkową ofertę dla miłośników podróży i świata nauki. Na stronie kultowy.pl udostępniono promocję, w ramach której kod rabatowy BF2025 pozwala uzyskać 15% zniżki na roczną prenumeratę dwóch popularnych magazynów: National Geographic Polska oraz Traveler. To jednorazowa okazja dla wszystkich, którzy chcą podarować sobie lub bliskim niezwykły prezent świąteczny, pełen wiedzy, inspiracji i wspaniałych zdjęć. Jak skorzystać z kodu rabatowego BF2025 na kultowy.pl? Aby skorzystać z promocji, wystarczy wejść na stronę kultowy.pl, wybrać interesującą nas roczną prenumeratę – National Geographic Polska lub Traveler – a następnie przy finalizacji zakupu wpisać kod rabatowy BF2025. Po jego zatwierdzeniu cena zostanie automatycznie obniżona o 15%. Zniżka na Traveler i National Geographic dostępna jest tylko online i wymaga ręcznego wpisania kodu promocyjnego. To szybki i prosty sposób, by uzyskać tańszą prenumeratę bez konieczności zakładania konta czy długiej rejestracji. Dlaczego to dobry pomysł na prezent świąteczny? Prenumerata National Geographic Black Friday to świetna okazja do zakupu prezentu, który naprawdę inspiruje. To nie tylko kolekcja fascynujących artykułów i reportaży, ale też pięknie wydane magazyny, które można podarować bliskiej osobie pod choinkę. Jeśli ktoś z Twoich bliskich interesuje się światem, nauką, przyrodą lub szuka inspiracji podróżniczych, prenumerata Traveler Black Friday to strzał w dziesiątkę. W dobie szybkiego internetu i treści dostępnych online, tradycyjna, drukowana prasa z ekskluzywnymi materiałami staje się czymś wyjątkowym. To prezent, który będzie powracać co miesiąc przez cały rok – z nową porcją wiedzy, odkryć i zachwytów nad światem. Co zawiera roczna prenumerata tych magazynów? Roczna prenumerata kultowy.pl obejmuje regularne dostawy drukowanych wydań magazynów bezpośrednio do domu. W przypadku National Geographic Polska czytelnicy otrzymują dostęp do fascynujących reportaży, artykułów naukowych, najnowszych odkryć oraz fotografii najwyższej jakości. Z kolei Traveler to magazyn stworzony z myślą o tych, którzy kochają podróże, nieznane kultury, smaki i krajobrazy. Każde wydanie dostarcza inspiracji podróżniczych, praktycznych porad oraz relacji z najbardziej niezwykłych zakątków świata. Oba tytuły to wyjątkowa szansa na poznawanie świata bez wychodzenia z domu – idealne dla każdego ciekawego świata czy podróżnika z pasją. Do kiedy trwa promocja z okazji Black Friday? Oferta zniżkowa z kodem rabatowym BF2025 dostępna jest w związku z obchodami Black Friday. Źródło: National Geographic Polska
„Polacy naprawdę nieźle mówią po angielsku” – rozmawiamy z najpopularniejszym nauczycielem języka angielskiego
Kto z polskich celebrytów i polityków najlepiej radzi sobie z językiem angielskim? Jak rozróżnić najpowszechniejsze akcenty języka angielskiego, dlaczego nie warto uczyć się języków z podcastami i serialami? O tym, jak skutecznie opanować angielski, opowiada Daniel Lalewicz, jeden z najpopularniejszych twórców edukacyjnych w polskim internecie.
Spis treści: Kim jest Daniel Lalewicz? Język angielski Polaków okiem eksperta Rozmowa Daniela Lalewicza z National Geographic Wideo podcast z Danielem Lalewiczem to pierwszy odcinek z 6-odcinkowego cyklu „Jak to się mówi po polsku”, w którym rozmawiamy z obcokrajowcami, którzy znaleźli swój nowy dom w Polsce. Odnosimy się do ich doświadczeń z nauką języka polskiego, a także do wzajemnych stereotypów kulturowych. Każdy odcinek publikujemy w niedzielę o 18.00 na YouTube, a w kolejne poniedziałki na National-Geographic.pl oraz na Spotify. Kim jest Daniel Lalewicz? Daniel Lalewicz to jeden z najbardziej rozpoznawalnych twórców edukacyjnych w Polsce. Urodził się w Stanach Zjednoczonych, a następnie wychowywał i uczył w Wielkiej Brytanii. Jak sam mówi – angielski jest dla niego pierwszym językiem. Dynamiczne lekcje angielskiego Daniela cieszą się ogromną popularnością na YouTube, TikToku i Instagramie, a jego styl nauczania – praktyczny, angażujący i pełen humoru – przyciąga zarówno młodzież, jak i dorosłych uczących się języka od podstaw. Dlaczego Daniel Lalewicz stał się tak popularny? Daniel połączył umiejętność nauczania z doskonałym wyczuciem internetowych trendów. W jego materiałach można znaleźć nie tylko wiedzę językową, ale też porady fonetyczne, różnice między akcentami oraz wskazówki, jak radzić sobie z angielskim w praktycznych sytuacjach. Jego lekcje są krótkie, treściwe i natychmiastowo zrozumiałe. Język angielski Polaków okiem eksperta W rozmowie Daniel podkreśla, że Polacy mówią po angielsku lepiej, niż sądzą. Wskazuje jednak na typowe błędy, jak zbyt dosłowne tłumaczenie zwrotów, problemy z intonacją i rytmem wypowiedzi, a także nadmierne skupienie się na biernym odbiorze treści, np. z podcastów i seriali, zamiast na aktywnym mówieniu. Rozmowa Daniela Lalewicza z National Geographic Zamieszczone powyżej wideo to nie tylko rozmowa o języku, ale też pełne inspiracji spojrzenie na naukę jako proces, który może być przyjemny i skuteczny. Daniel dzieli się swoimi sprawdzonymi metodami nauki, radzi, jak zacząć mówić płynnie i obala popularne mity językowe. Rozmowę z Danielem Lalewiczem poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć bezpośrednio w tym artykule, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
LOT otwiera bramę do krainy fiordów! Nowe połączenie Warszawa–Stavanger już działa
24 listopada 2025 r. Polskie Linie Lotnicze LOT uruchomiły bezpośrednie, całoroczne połączenie z Warszawy do Stavanger. Nowa trasa to nie tylko ułatwienie dla 110 tys. Polaków w Norwegii, ale i brama do jednych z najpiękniejszych krajobrazów Europy.
24 listopada Polskie Linie Lotnicze LOT zainaugurowały nową trasę lotniczą z Warszawy do Stavanger. Rejsy LO489 startują z Lotniska Chopina w Warszawie cztery razy w tygodniu: w poniedziałki, wtorki, czwartki i piątki o godzinie 8:10. Powroty, rejsy LO490, zaplanowano na te same dni o godzinie 11:25. Czas podróży wynosi niecałe 2 godziny. Połączenie jest całoroczne i stanowi kolejny krok w rozwoju siatki połączeń PLL LOT do regionu Europy Północnej. Stavanger to trzecia nowość w północnej Europie – po Reykjaviku (w kwietniu) i przed Rovaniemi (rusza 27 listopada). Stavanger i Rogaland – bezpośrednie rejsy do serca fiordów Nowe bezpośrednie loty do Stavanger otwierają podróżnym drogę do jednego z najbardziej malowniczych regionów kraju, gdzie Rogaland – ze stolicą w Stavanger – zachwyca fiordami, wodospadami, skalistymi klifami i rybackimi wioskami, a po drodze łatwo natknąć się na fascynujące ciekawostki o Norwegii. Region oferuje różnorodne trasy trekkingowe – od krótkich spacerów na słynną Preikestolen po wymagające wyprawy na Kjerag. Wędrując po okolicznych szlakach, turyści mogą podziwiać dziką przyrodę i niesamowite widoki na fiordy, zatoki oraz surowe wybrzeże. Spacer po Stavanger to także możliwość odwiedzenia targu rybnego, klimatycznych kawiarni z widokiem na port i poznania lokalnych tradycji. Region ten to idealne miejsce na połączenie aktywnego wypoczynku z odkrywaniem kultury i historii Norwegii. Preikestolen, Kjerag i fiordy – cuda natury w zasięgu dwugodzinnego lotu Dzięki nowej trasie lotniczej Polskie Linie Lotnicze LOT umożliwiają szybki dostęp do jednych z najpiękniejszych atrakcji przyrodniczych Europy. Preikestolen, czyli „Ambona”, to słynna skalna półka zawieszona 604 metry nad Lysefjordem – miejsce uwielbiane przez fotografów i turystów z całego świata. Nieopodal znajduje się także Kjerag z wyjątkowym Kjeragbolten – głazem zawieszonym między dwiema skałami. Trasy prowadzące do tych miejsc przyciągają miłośników górskich wędrówek, którzy pragną na własne oczy zobaczyć majestatyczne widoki fiordów i klifów. Loty Warszawa Stavanger to idealna opcja dla podróżnych chcących szybko dotrzeć do tych naturalnych cudów. 110 tys. powodów, by lecieć – Polacy w Norwegii zyskują nowe połączenie Według danych przytoczonych przez Roberta Luderę, Prokurenta i Dyrektora Biura Siatki Połączeń PLL LOT, w Norwegii mieszka około 110 tys. Polaków. Nowe połączenie do Stavanger stanowi znaczące ułatwienie dla tej społeczności, umożliwiając szybsze i wygodniejsze podróże między Polską a południowo-zachodnią Norwegią. Do tej pory najpopularniejszym kierunkiem wśród lotów do Norwegii było Oslo. Teraz Polacy pracujący i mieszkający w regionie Rogaland mają bezpośredni dostęp do rodzimego kraju bez konieczności przesiadek czy długiej podróży wewnątrz Norwegii. Nuart Festival – kiedy street art spotyka naturę Stavanger to nie tylko natura – to także jedno z najważniejszych miast kultury w Norwegii. Co roku odbywa się tu Nuart Festival – doceniany festiwal street artu, który przyciąga światowej sławy artystów. Powstające murale odmieniają przestrzeń miejską i przyciągają tłumy zwiedzających. Miasto oferuje także bogaty program koncertów, wystaw i wydarzeń kulturalnych. Lokalne galerie i muzea prezentują dorobek artystów z całej Skandynawii, a codzienne życie w Stavanger to połączenie tradycji z nowoczesnością. Spacerem przez norweskie wybrzeże – co zobaczyć w Stavanger Podczas wizyty w Stavanger warto przeznaczyć czas na spacer wzdłuż nabrzeża. Kolorowe domy, tradycyjne łodzie rybackie, lokalne restauracje i kawiarnie tworzą wyjątkowy klimat miasta. To miejsce, gdzie kultura łączy się z naturą – idealne dla tych, którzy szukają zarówno ciszy fiordów, jak i miejskiego tętna życia. W centrum koniecznie trzeba zobaczyć monumentalną katedrę w Stavanger – najstarszą w Norwegii, której historia sięga XII wieku. Niedawno pisaliśmy o odnalezionym tam relikwiarzu św. Swituna. Warto też zajrzeć do Gamle Stavanger, urokliwej dzielnicy z ponad 170 białymi, drewnianymi domkami, tworzącej jedno z najlepiej zachowanych drewnianych osiedli w Europie. Miłośników nowoczesności zainteresuje Norweskie Muzeum Ropy Naftowej, które w interaktywny sposób pokazuje, jak odkrycie surowca zmieniło oblicze regionu i całego kraju. Źródło: LOT.com; National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Serial „Ród Guinnessów” – prawda i fikcja: 6 kluczowych różnic, które zaskoczą fanów hitu z Netflixa
Fabuła serialu „Ród Guinnessów” to temat, który wzbudza ogromne emocje. Czy wątek przejęcia rodzinnego browaru przez potomków Benjamina Lee Guinnessa rzeczywiście odzwierciedla wydarzenia historyczne, czy może twórcy serialu wprowadzili więcej fikcji niż można by przypuszczać? Poznaj najważniejsze podobieństwa i różnice pomiędzy rzeczywistością a serialową wizją losów rodziny Guinnessów.
Spis treści: Najważniejsze fakty historyczne o rodzinie Guinnessów Serial „Ród Guinnessów” Netflix – fabuła i główne wątki Prawda historyczna w serialu „Ród Guinnessów” Największe różnice między prawdziwą historią a serialem Fikcyjne wątki i kontrowersyjne sceny w produkcji Netflixa Postaci historyczne a serialowi bohaterowie – porównanie Rola browaru Guinness w XIX-wiecznym Dublinie Czy warto oglądać „Ród Guinnessów” znając prawdziwą historię? Debiutujący 25 września 2025 roku serial „Ród Guinnessów” szybko zdobył ogromną popularność, już w dwa dni przyciągając 3,5 miliona widzów. Fabuła osadzona wokół dzieci Benjamina Lee Guinnessa i walki o rodzinny browar elektryzuje publiczność, lecz nie wszystko, co widzimy na ekranie, ma potwierdzenie w autentycznych wydarzeniach. Warto przeanalizować, które wątki to rzeczywiste elementy historii Guinnessów, a które zostały znacząco zmodyfikowane lub całkowicie zmyślone na potrzeby serialu. Najważniejsze fakty historyczne o rodzinie Guinnessów Ród Guinnessów jest jedną z najsłynniejszych rodzin w historii Irlandii. Benjamin Lee Guinness był nie tylko przedsiębiorcą, ale też wybitnym filantropem i politykiem. Po jego śmierci w 1868 roku fortuna i odpowiedzialność za browar przeszły na jego dzieci: Arthura, Edwarda, Anne i Benjamina. W rzeczywistości rodzina Guinnessów miała znaczący wpływ na rozwój Dublina – inwestowała w infrastrukturę, kościoły i liczne inicjatywy społeczne. Działalność browaru Guinness uczyniła z nazwiska Guinness synonim sukcesu i dobrobytu, a ich piwo szybko stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych na świecie. To, co pokazano w serialu, opiera się na prawdziwych osobach i ich realnych dokonaniach, choć niektóre wydarzenia uległy wyraźnej fabularyzacji. Serial „Ród Guinnessów” Netflix – fabuła i główne wątki Fabuła serialu „Ród Guinnessów” skupia się na przejęciu kontroli nad legendarnym browarem po śmierci Benjamina Lee Guinnessa. Serialowi bohaterowie – czworo jego dzieci – stają przed wyzwaniem ochrony rodzinnego dziedzictwa w obliczu narastających konfliktów rodzinnych oraz politycznych zawirowań XIX-wiecznego Dublina i Nowego Jorku. W produkcji pojawia się wiele motywów: walka o władzę, skomplikowane relacje między rodzeństwem, kwestie spadkowe, a także szerszy kontekst społeczno-polityczny epoki. Wątki te wzbogacono o liczne zwroty akcji, tajemnice i romanse, które mają na celu podniesienie dramatyzmu i atrakcyjności serialu. Prawda historyczna w serialu „Ród Guinnessów” Choć twórcy serialu deklarują inspirację faktami historycznymi, wiele wątków ukazanych w „Ród Guinnessów” opiera się na prawdziwych wydarzeniach i postaciach. Rzeczywiście, Benjamin Lee Guinness zmarł w 1868 roku, a jego dzieci musiały przejąć kontrolę nad rodzinnym majątkiem i browarem. Konflikty wokół spadku, zaangażowanie rodziny w politykę oraz ich działalność filantropijna to elementy mające potwierdzenie w dokumentach historycznych. Autentyczne jest także ogromne znaczenie browaru w życiu gospodarczym Dublina i w rozwoju miasta. Niektóre relacje i wybory bohaterów, choć uproszczone w serialu, są osadzone w faktach. Największe różnice między prawdziwą historią a serialem Serial „Ród Guinnessów”, mimo odniesień do prawdziwych wydarzeń, znacznie odbiega od dokumentalnej relacji historycznej. Wśród najważniejszych różnic należy wymienić: scenę burzliwego protestu fenian podczas pogrzebu Benjamina Lee Guinnessa – nie potwierdzono takiego incydentu w źródłach historycznych; przerysowane i dramatyczne spory rodzinne – rzeczywiste konflikty miały bardziej złożony charakter niż przedstawiono w serialu; sugestia homoseksualizmu Arthura Guinnessa – brak historycznych dowodów, że rzeczywiście był gejem, to domniemanie wprowadzone dla współczesnej narracji; liczne romanse, zdrady i intrygi – są głównie wynikiem twórczej licencji scenarzystów i mają na celu uatrakcyjnienie fabuły. Te różnice wyraźnie pokazują, że serial „Ród Guinnessów” traktuje historię jako punkt wyjścia do stworzenia własnej, emocjonującej opowieści. Fikcyjne wątki i kontrowersyjne sceny w produkcji Netflixa W serialu pojawia się kilka mocno fabularyzowanych motywów, które nie mają potwierdzenia w dokumentach historycznych. Przykładem jest dramatyczny protest fenian na pogrzebie Benjamina Lee Guinnessa, który w rzeczywistości nie miał miejsca. Również część konfliktów pomiędzy rodzeństwem oraz liczne romanse i zdrady są typową dla współczesnych seriali formą podbicia napięcia. Twórcy serialu nie kryją, że ich celem było stworzenie opowieści atrakcyjnej dla widza, a nie rekonstrukcji wydarzeń. To podejście spotkało się z mieszanymi opiniami zarówno widzów, jak i historyków. Postaci historyczne a serialowi bohaterowie – porównanie Twórcy „Ród Guinnessów” bazują na prawdziwych postaciach, lecz wiele cech i motywacji bohaterów to efekt interpretacji scenarzystów. Arthur, Edward, Anne i Benjamin są odwzorowani zgodnie z podstawowymi informacjami biograficznymi, lecz ich relacje, wybory i emocje są często przedstawiane w sposób przerysowany. Postacie drugoplanowe i przeciwnicy rodziny Guinnessów to w większości zmyślone osoby lub połączenie kilku rzeczywistych postaci w jedną. Z tego powodu wiele serialowych zachowań nie powinno być traktowanych jako dokładny obraz historycznej rzeczywistości. Rola browaru Guinness w XIX-wiecznym Dublinie Browar Guinness był jednym z największych i najnowocześniejszych zakładów przemysłowych XIX-wiecznej Europy. Dzięki inwestycjom Benjamina Lee Guinnessa i jego następców, browar znacząco rozwinął się technologicznie i logistycznie. Firma zatrudniała tysiące pracowników, a jej wyroby były eksportowane na cały świat. Guinnessowie nie ograniczali się jednak do produkcji piwa. Angażowali się także w działalność filantropijną, wspierali odbudowę katedry św. Patryka w Dublinie oraz inicjatywy społeczne dla ubogich mieszkańców miasta. Ten aspekt historii rodziny został w serialu ukazany, lecz w uproszczonej i dramatycznej formie. Czy warto oglądać „Ród Guinnessów” znając prawdziwą historię? Znajomość prawdziwych losów rodziny Guinnessów pozwala na pełniejsze zrozumienie kontekstu serialu i docenienie smaczków historycznych. Mimo licznych odstępstw od faktów, „Ród Guinnessów” wciąga, bawi i inspiruje do własnych poszukiwań dotyczących dziejów browaru i jego twórców. To serial dla tych, którzy cenią połączenie historii i fikcji, a także dla wszystkich zainteresowanych fenomenem Guinnessa – zarówno w kulturze, jak i w rzeczywistości XIX-wiecznej Irlandii. Źródła: RadioTimes, BBC Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
W co drugim polskim domu mieszka pies. Oto które rasy psów wybieramy najczęściej
Na popularność rasy wpływa wiele czynników – od wyglądu, przez temperament, po obecność w mediach społecznościowych czy filmach. Psy gwiazd lub pupile znanych influencerów często zyskują fanów na całym świecie.
Nawet 49% gospodarstw domowych w Polsce posiada co najmniej jednego psa. Łącznie szacuje się, że w Polsce żyje około 8 mln psów. W kontekście popularności rasowych psów w domach – choć dane precyzyjne są mniej dostępne – warto podkreślić, że obok psów rasowych ogromną wartość mają również psy nierasowe (mieszańce, psy ze schronisk) – często okazują się równie lojalnymi, zdrowymi i pełnymi osobowości towarzyszami życia. I tych w naszym kraju jest najwięcej. Poniższy ranking przedstawia 10 najpopularniejszych psów rasowych, które trafiają do domów w naszym kraju. 1. Beagle Beagle – wesoły, ciekawski i przyjazny wobec dzieci. Rasa myśliwska (wyspecjalizowany w polowaniach na zające) – ma bardzo rozwinięty węch i instynkt podążania za zapachem. W związku z tym spacer z luźną smyczą może być wyzwaniem. Wymaga dużej dawki ruchu i zabawy zapachowej. Może mieć skłonności do nadwagi i chorób uszu (ze względu na budowę). Idealny dla rodziny aktywnej, ale należy świadomie pracować nad posłuszeństwem 2. Border collie Border collie – bardzo inteligentny i energiczny, potrzebuje dużo ruchu. Jedna z najbardziej inteligentnych ras psów – świetny w sportach psich i ratownictwie. Niedawno pisaliśmy o suczce collie, która dostała pracę na lotnisku. Jednak jeśli trafi do domu „kanapowego”, bez właściwej dawki ruchu i stymulacji, może u collie'go pojawić się frustracja, niszczenie przedmiotów czy nadmierne szczekanie. Wymaga aktywnego właściciela – najlepiej kogoś, kto ma czas, przestrzeń i pomysły na codzienną pracę z psem. Dla domu z ogrodem lub aktywnych ludzi. 3. Buldog francuski Buldog francuski – mały, ale o dużej osobowości. W jednym z amerykańskich miasteczek został nawet burmistrzem. Świetny do mieszkań i dla osób prowadzących miejskie życie. Charakteryzuje się krępą budową, krótką kufą – co oznacza, że może mieć skłonności do problemów oddechowych, nadmiernego nagrzewania się, może być wybredny w ruchu. Zaleca się uważne wybieranie hodowcy i świadomość tych aspektów zdrowotnych. Dobrze, jeśli mieszkanie ma przy jakiejś przestrzeni do krótkich spacerów. 4. Cavalier King Charles Spaniel Cavalier King Charles Spaniel – delikatny, kochający i idealny do życia rodzinnego. Rasa brytyjska arystokratycznego pochodzenia – świetna jako pies do towarzystwa. Ma jednak pewne charakterystyczne zdrowotne predyspozycje, choćby problemy z sercem (wrodzona wada zastawki mitralnej), przepukliny, skrócona czaszka w niektórych odmianach. Właściciel powinien być świadomy tych kwestii i być gotowy na regularne kontrole. Temperament łagodny, uwielbia być blisko człowieka – dobry wybór dla rodzin z dziećmi lub seniorów. 5. Chihuahua Chihuahua – najmniejszy z psów, ale z ogromnym charakterem. Niewielkich rozmiarów, co czyni rasę odpowiednią do mieszkań. Jednakże może mieć silny „terierowy” temperament – bywa dominujący, nie boi się większych psów – więc właściciel musi wiedzieć, jak prowadzić małego „silnego” psa. Wraz z rozmiarem pojawiają się też specyficzne problemy – np. związane z uzębieniem, układem kostnym, utrzymaniem prawidłowej wagi. Wymaga czułości, ale także stanowczości. Dobry wybór dla osoby samotnej lub pary, która chce towarzysza w lekkiej formie, ale powinna być świadoma wagi odpowiedzialności. 6. Golden retriever Golden retriever to rasa łagodna, inteligentna i skłonna do zabawy. Świetnie nadaje się do pracy jako pies terapeutyczny, ratowniczy, lub szkoleniowy – ma wysoką gotowość do współpracy i chęć zadowalania opiekuna. Jest też znany z długowieczności. Kilka late temu pisaliśmy o 20-letnim psie tej rasy. Wymaga regularnej pielęgnacji – dłuższa sierść, skłonność do linienia. Wymaga aktywności fizycznej i umysłowej – jeśli jej brak, mogą pojawić się zachowania destrukcyjne. Idealna dla rodzin i osób aktywnych. 7. Husky syberyjski Husky syberyjski – piękny i niezależny, wymaga doświadczonego opiekuna. Jedna z najmądrzejszych ras psów. Rasa wywodząca się z rejonu arktycznego – silna, wytrzymała, z dużą potrzebą ruchu i celowością w działaniu. Świetny pies zaprzęgowy w dawnych czasach. W warunkach miejskich właściciel musi zapewnić mu dużo aktywności, najlepiej w formie dłuższych biegów lub intensywnych spacerów. Brak takiej aktywności może prowadzić do ucieczek, destrukcji lub nadmiernego szczekania. Temperament niezależny – nie zawsze chętnie wykonuje każdy rozkaz bez motywacji. 8. Jamnik Jamnik – uroczy „wąż na czterech łapach” o dużym sercu. Rasa niemiecka przecież hodowana do polowania na borsuki – charakterystyczna dłuższa sylwetka, krótkie nogi. To oznacza specyficzne potrzeby: powinien unikać nadmiernych skoków i schodów, by zmniejszyć ryzyko problemów z kręgosłupem (np. dyskopatia). Temperament często odważny, niezależny i uparty – wymaga konsekwencji w szkoleniu. Dobrze sprawdzi się jako pies w mieszkaniu, ale potrzebuje regularnych spacerów i stymulacji. Upartość jamników sprawia, że mają ogromną wolę przetrwania. Niedawno nasze serca skradła historia jamnika, który samotnie przeżył 16 miesięcy na jednej z australijskich wysp. 9. Labrador retriever Labrador retriever to rasa o bardzo przyjaznym, cierpliwym i inteligentnym usposobieniu. Jest idealna dla rodzin z dziećmi. Potrzebuje dużo ruchu (np. aportowanie, pływanie), dobrze reaguje na szkolenie i sprawdza się jako pies przewodnik czy terapeutyczny. Ma skłonność do nadwagi – właściciele powinni pilnować diety i aktywności. Historycznie pochodzi z Nowej Fundlandii i była wykorzystywana do aportowania w wodzie. 10. Maltańczyk Maltańczyk – mały piesek z wielką osobowością, idealny do tulenia. Rasa typowo do towarzystwa; długość życia często wyższa niż u dużych ras. Wymaga jednak regularnej pielęgnacji – długą sierść lub jej krótszą wersję „pet cut”. Temperament przyjazny, czuły, ale może być nieco „księżniczką” – należy zwracać uwagę, by nie rozpuszczać psa nadmiernie, bo mogą powstać trudności w zachowaniu. Dla osób chcących małego, uroczego towarzysza w mieszkaniu. Źródło: Petto Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Błękitne psy w Czarnobylu. Niepokojące odkrycie zaniepokoiło badaczy
Na terenie Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia zauważono psy z intensywnie niebieską sierścią. Organizacja „Dogs of Chernobyl” prowadzi śledztwo w tej sprawie i stara się ustalić przyczynę niecodziennego zjawiska.
Na terenie Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia zaobserwowano niecodzienne zjawisko – kilka psów o intensywnie niebieskiej sierści. Widok zwierząt z tak nietypowym umaszczeniem zaniepokoił wolontariuszy i opiekunów działających w tym rejonie. Niebieskie psy pojawiły się w okolicach zrujnowanej elektrowni jądrowej w Czarnobylu, gdzie od lat funkcjonuje Strefa Wykluczenia – obszar o promieniu około 30 km, ewakuowany po katastrofie z 1986 roku. Czarnobylskie psy, choć wydają się zdrowe i aktywne, wyraźnie różnią się od reszty populacji, a ich niezwykła sierść może wskazywać na kontakt z substancjami chemicznymi. „Dogs of Chernobyl” prowadzi śledztwo w sprawie tajemniczej substancji Organizacja „Dogs of Chernobyl” zareagowała na doniesienia o niebieskiej sierści psów. Grupa ta od lat działa w Czarnobylu, opiekując się setkami zwierząt, które pozostały na skażonym terenie. Obecnie priorytetem organizacji jest schwytanie psów z niebieską sierścią i przeprowadzenie szczegółowych badań. Chodzi o ustalenie, czy niepokojący kolor wynika z zewnętrznego skażenia chemicznego, czy może jest efektem wewnętrznych zmian organizmu spowodowanych promieniowaniem lub innym czynnikiem środowiskowym. Do tej pory nie ustalono jednoznacznej przyczyny niebieskiego koloru sierści. Jednak członkowie „Dogs of Chernobyl” nie wykluczają, że psy mogły wejść w kontakt z silnymi barwnikami przemysłowymi lub substancjami chemicznymi znajdującymi się na terenie Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia. Opieka nad psami w Strefie Wykluczenia trwa od 2017 roku „Dogs of Chernobyl” rozpoczęło swoją działalność w Czarnobylu w 2017 roku. Od tego czasu organizacja regularnie dokarmia zwierzęta żyjące na opuszczonym terenie, zapewnia im opiekę weterynaryjną, przeprowadza szczepienia, sterylizację oraz oznaczanie. Wolontariusze grupy podkreślają, że populacja psów w Czarnobylu stale się rozwija. Choć część z nich żyje w trudnych warunkach, zwierzęta często są w dobrej kondycji, a ich przystosowanie do życia w skażonym środowisku zadziwia ekspertów. Pojawienie się psów z niebieską sierścią to jednak nowość i stawia pod znakiem zapytania bezpieczeństwo ich środowiska. Organizacja kontynuuje obserwację oraz badania, by ustalić źródło potencjalnego zagrożenia. Możliwe skażenie chemiczne, ale zwierzęta są aktywne i zdrowe Mimo niepokojącego wyglądu psy z niebieską sierścią zachowują się jak wszystkie inne – są aktywne, poruszają się bez problemów i nie wykazują żadnych oznak choroby. Stanowi to kolejną zagadkę dla badaczy, którzy zastanawiają się, jak substancja zmieniająca kolor futra może wpływać na zdrowie zwierząt. Nie można wykluczyć, że niebieska sierść to efekt przypadkowego kontaktu ze składnikami chemicznymi występującymi w ruinach przemysłowych. Czarnobylska Strefa Wykluczenia pełna jest porzuconych budynków i urządzeń, które mogą zawierać niebezpieczne pozostałości substancji przemysłowych z czasów Związku Radzieckiego. Badacze podkreślają, że niezbędne jest przeprowadzenie dalszych testów i analiz laboratoryjnych, by poznać dokładne źródło niebieskiego zabarwienia sierści. Źródła: BBC Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Nowy poczet władców Polski startuje! Do 2032 roku ukażą się aż 42 tomy
Nowa seria „Poczet Władców Polski” to pierwsze w historii kompletne i naukowe biografie wszystkich polskich monarchów. Premiera już 29 listopada 2025 podczas Targów Książki Historycznej w Arkadach Kubickiego. To wydarzenie bez precedensu!
Państwowy Instytut Wydawniczy inauguruje serię „Poczet Władców Polski” – projekt bez precedensu w polskiej historiografii. Po raz pierwszy powstaje pełna, naukowa seria monografii wszystkich władców Polski. Do 2032 roku ukażą się aż 42 tomy, tworzące jednolity, spójny cykl przedstawiający monarchów polskich od najdawniejszych czasów. Nowy poczet władców Polski Za merytoryczny nadzór nad serią odpowiada rada naukowa w składzie: prof. Jacek Banaszkiewicz, prof. Marek Barański, prof. Henryk Litwin i prof. Zofia Zielińska. W projekcie udział biorą najwybitniejsi historycy-mediewiści, specjalnie zaproszeni do napisania poszczególnych tomów. Pierwsze dwa tomy – „Bolesław Chrobry” autorstwa prof. Andrzeja Pleszczyńskiego oraz „Ludwik Węgierski” prof. Stanisława A. Sroki – trafią do sprzedaży 25 listopada 2025. Bolesław Chrobry i Ludwik Węgierski – pierwsze tomy już w sprzedaży Monografia „Bolesław Chrobry” autorstwa prof. Andrzeja Pleszczyńskiego ukazuje sylwetkę pierwszego koronowanego władcy Polski jako jedną z kluczowych postaci wczesnego średniowiecza. Autor opiera się na najnowszych badaniach i szerokim materiale źródłowym, starając się zrekonstruować sposób myślenia i działania władcy w jego epoce, bez powielania późniejszych mitów i uproszczeń. Szczególną uwagę poświęca relacjom z Niemcami, polityce dynastycznej oraz koronacji Bolesława w 1025 roku. Książka liczy 448 stron i została wydana w twardej oprawie. Z kolei prof. Stanisław A. Sroka prezentuje w pracy „Ludwik Węgierski” bieżący stan wiedzy o królu, którego rządy w Polsce trwały dwanaście lat. Książka oparta została na źródłach węgierskich i polskich, a autor dotarł do całkowicie nowych informacji, m.in. opinii medycznych obalających teorię o przyczynie śmierci władcy. Książka ukazuje znaczenie panowania Ludwika nie tylko w Polsce, ale i w Europie – od Adriatyku po Karpaty. Liczy 400 stron i została wydana w twardej oprawie. Kim byli ci władcy? Nowe fakty i odkrycia historyczne Bolesław Chrobry to władca, który według saskiego kronikarza Brunona z Kwerfurtu „kochany był jak dusza i więcej niż życie”. Prof. Pleszczyński przedstawia go jako realistę i stratega, który zręcznie lawirował pomiędzy cesarstwem a interesem dynastii Piastów. Książka przybliża także wydarzenia Zjazdu Gnieźnieńskiego z 1000 roku oraz koronację Chrobrego, której tysiąclecie przypada w 2025 roku. Ludwik Węgierski, choć na Węgrzech zyskał przydomek Wielkiego, w Polsce był oceniany mniej entuzjastycznie. Jego rządy były postrzegane jako okres przejściowy między panowaniem Kazimierza Wielkiego a rządami jego córki Jadwigi. Profesor Sroka dowodzi, że decyzje polityczne Ludwika – w tym przekazanie sukcesji córkom – miały kluczowe znaczenie dla przyszłości unii polsko-litewskiej i dynastii Jagiellonów. Targi Książki Historycznej 2025 – premiera, spotkanie, emocje Oficjalna premiera serii odbędzie się podczas Targów Książki Historycznej w Arkadach Kubickiego. Spotkanie z autorami zaplanowano na 29 listopada 2025 (sobota), godz. 13:00, w Sali Kinowej. W wydarzeniu udział wezmą: prof. Andrzej Pleszczyński, prof. Stanisław A. Sroka oraz dr Łukasz Michalski – dyrektor Państwowego Instytutu Wydawniczego. Rozmowę poprowadzi redaktor Michał Karpowicz. Wstęp na targi oraz spotkanie jest wolny. Dla pasjonatów historii to niepowtarzalna okazja, by osobiście spotkać autorów i dowiedzieć się więcej o kulisach powstawania serii. Seria, jakiej jeszcze nie było: 42 monografie do 2032 roku „Poczet Władców Polski” to projekt wyjątkowy. Po raz pierwszy w dziejach polskiej humanistyki powstaje tak kompleksowe, naukowe opracowanie wszystkich monarchów – od pierwszych Piastów aż po czasy nowożytne. Seria ma ogromne znaczenie nie tylko dla środowiska akademickiego, ale również dla polskiej edukacji i kultury pamięci. Każdy z tomów tworzony jest od podstaw, z myślą o popularyzowaniu rzetelnej wiedzy historycznej opartej na faktach. Zakończenie całego projektu planowane jest na 2032 rok. Do tego czasu ukaże się łącznie 42 tomy. Seria „Poczet Władców Polski” to nie tylko monumentalna praca wydawnicza, ale również nowe otwarcie w polskiej refleksji nad dziejami państwa i jego przywódców. Źródła: https://piw.pl Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Złota era dinozaurów – jak wyglądał świat gdy cała Ziemia była „Parkiem Jurajskim”?
Okres jurajski był czasem, gdy na Ziemi panowały dinozaury, tropikalna roślinność i niezwykłe zwierzęta morskie. Sprawdź, jak wyglądało życie w tej epoce i co doprowadziło do jej końca.
Spis treści: Kiedy po Ziemi chodziły dinozaury? Rozpad Pangei i nowy klimat Podwodne życie i rafy koralowe Dinozaury i pierwsze ssaki Ten okres w historii naszej planety kojarzymy przede wszystkim z dominacją wielkich gadów. I rzeczywiście różne rodzaje dinozaurów dominowany wówczas na Ziemi. To również w tej erze klimat Ziemi zmienił się z gorącego i suchego na wilgotny i subtropikalny. Kiedy po Ziemi chodziły dinozaury? Okres jurajski to przedział dziejów Ziemi trwający od około 201,3 do 145 milionów lat temu. To środkowa część ery mezozoicznej. Nazwa „jura” pochodzi od wapiennych utworów w Górach Jurajskich, które opisał niemiecki geolog Alexander von Humboldt. Na podstawie tych badań francuski uczony Alexandre Brongniart wprowadził termin „okres jurajski”. Wyróżnia się trzy etapy jury: wczesną, środkową późną jurę. Jura pozostawiła nam szczególnie dobrze zachowany zapis kopalny życia. Obejmuje on m.in. teropody, które – jak sądzą naukowcy – ewoluowały w ptaki. Dzięki temu bogatemu zapisowi wiemy, że jura była epoką dinozaurów przemierzających tropikalną Ziemię porośniętą paprociami, roślinami okrytonasiennymi i iglastymi. W płytkich morzach śródlądowych, powstałych wskutek rozpadu lądów, roiło się od „potworów morskich”, rekinów oraz zakwitów planktonu, które miejscami mogły barwić wodę na krwistą czerwień. Rozpad Pangei i nowy klimat Na początku jury postępował i przyspieszał rozpad superkontynentu Pangei. Laurazja – północna część – rozdzieliła się na Amerykę Północną i Eurazję. Gondwana, południowa połowa, zaczęła się rozpadać w jurze środkowej. Wschodnie bloki – Antarktyda, Madagaskar, Indie i Australia – oddzieliły się od zachodnich, czyli Afryki i Ameryki Południowej. Nowe oceany zalały przestrzenie między nimi. Na dnach oceanów rosły grzbiety, wypychając poziom mórz wyżej i w głąb kontynentów. Taka ilość wody nadała wcześniejszemu, gorącemu i suchemu klimatowi wilgotny, „kapiący” subtropikalny charakter. Pustynie powoli zazieleniały. Obfitowały sagowce przypominające palmy oraz rośliny iglaste – m.in. araukarie i sosny. Miłorzęby dywanem porastały średnie i wysokie szerokości geograficzne półkuli północnej. Na południe od Równika szczególnie dobrze radziły sobie podokarpusy – rodzaj iglastych. Obecne były też drzewa paprociowe. Podwodne życie i rafy koralowe Oceany – zwłaszcza nowo utworzone, płytkie morza śródlądowe – tętniły różnorodnym i obfitym życiem. Na szczycie łańcucha pokarmowego znajdowały się długoszyje, wiosłopłetwe plezjozaury, olbrzymie krokodyle morskie, rekiny i płaszczki. Powszechne były i ichiozaury przypominające ryby, głowonogi podobne do kałamarnic oraz amonity o spiralnych muszlach. W ciepłych wodach rozrastały się rafy koralowe. Doskonale miały się gąbki, ślimaki i małże. Mikroskopijny plankton mnożył się i mógł miejscami barwić ocean na czerwono. Dinozaury i pierwsze ssaki Na lądach dinozaury odciskały swoje piętno – dosłownie. Roślinożerny zauropod Brachiosaurus sięgał do około 16 m wysokości. Mierzył mniej więcej 26 m długości, a jego masa przekraczała 72 ton. Diplodocus, inny zauropod, osiągał około 27 m długości. Sama skala mogła odstraszać napastników, takich jak masywny, mięsożerny Allosaurus, który chodził na dwóch potężnych nogach. Mimo to Allosaurus i inne zwinne drapieżniki, np. celurozaury, z pewnością od czasu do czasu odnosiły sukces. Do ich ofiar należały m.in. silnie opancerzone stegozaury. Najstarszy znany ptak – archaeopteryx, wzbił się w niebo w późnej jurze. Najpewniej wyewoluował z wczesnego dinozaura celurozaurowego. Archaeopteryx musiał dzielić przestrzeń powietrzną z pterozaurami, latającymi gadami obecnymi od późnego triasu. Tymczasem owady – m.in. skoczki liściowe i chrząszcze – występowały obficie. Wokół nóg dinozaurów krzątało się wiele najwcześniejszych ssaków. „Nie wiedziały”, że po wymarciu dinozaurów nieptasich – pod koniec kredy – to ich potomkowie zdominują Ziemię. Źródło: National Geographic Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Czeska oferta dla Polaków: najlepsze uzdrowiska nawet o połowę tańsze
Po raz pierwszy w historii Czechy ruszają z programem dla kuracjuszy z Polski! Dzięki OPEN POLSKA możesz spędzić tydzień w wybranych hotelach już od 1800 zł. Leczenie, relaks i wellness w Karlowych Warach, Mariańskich i Franciszkowych Łaźniach oraz Jáchymovie czekają – liczba miejsc ograniczona!
Czeska Centrala Ruchu Turystycznego CzechTourism oraz kraj karlowarski uruchomiły program OPEN POLSKA – pierwszą w historii akcję skierowaną do Polek i Polaków. To niepowtarzalna okazja, aby spędzić tydzień w kilku wybranych do programu hotelach w renomowanych czeskich uzdrowiskach za jedyne 1800 zł. Polacy, dotąd stanowiący mniej niż 1% odwiedzających zachodnioczeskie uzdrowiska, są teraz szczególnie zapraszani, by odkryć czeskie „podziemne morze zdrowia”. Oferta OPEN POLSKA jest ograniczona czasowo – rezerwacji trzeba dokonać do końca stycznia 2026 roku, a pobyt musi odbyć się do końca maja (lub do wyczerpania puli pokoi). Hasło OPEN POLSKA należy podać przy rezerwacji. Co zawiera tygodniowy pobyt z rabatem OPEN POLSKA? W ramach pakietu Medical wellness z rabatem OPEN POLSKA otrzymujesz: 7 noclegów w pokoju 2-osobowym w wybranym hotelu śniadania i kolacje wstępną konsultację lekarską 1 zabieg dziennie (łącznie 6 w ciągu tygodnia) Zabiegi obejmują terapie wodne, manualne, torfowe oraz lokalne czeskie specjalności. Pakiet został opracowany na podstawie rekomendacji grupy polskich lekarzy, którzy odwiedzili czeskie uzdrowiska w sierpniu 2025 roku. Wstępna konsultacja i plan zabiegów mają profilaktyczny charakter, a badania koncentrują się na wykrywaniu niedoborów i poprawie ogólnego stanu zdrowia. Dodatkowe zabiegi można dokupić po konsultacji z lekarzem. Jakie są ceny i na co trzeba uważać? Standardowy koszt pobytu w czeskich uzdrowiskach wynosi 80–250 EUR za dzień w zależności od standardu hotelu. Z rabatem OPEN POLSKA można zapłacić już od 1800 PLN za cały tydzień. Do ceny należy doliczyć obowiązkową opłatę uzdrowiskową – ok. 2 EUR za dzień. Choć cena promocyjna jest niezwykle korzystna, zaleca się zwrócić uwagę na: odpowiednie stosowanie wód leczniczych (nie mieszać źródeł, nie pić z plastiku) punktualność przy zabiegach komunikację z personelem (najpewniejszy kontakt po angielsku, po niemiecku i po rosyjsku) Gdzie możesz skorzystać z programu: Karlowe Wary, Mariańskie, Franciszkowe i Jáchymov Program OPEN POLSKA obowiązuje w wybranych hotelach w czterech uzdrowiskach zachodnioczeskich: Karlowe Wary – największe historyczne uzdrowisko Europy kontynentalnej, słynne z kuracji pitnych i nowego instytutu balneologii I-LAB Mariańskie Łaźnie – romantyczne miasto w stylu neoklasycystycznym Franciszkowe Łaźnie – spokojna lokalizacja, alternatywa dla in vitro Jáchymov – specjalizacja w leczeniu bólów stawów, znane z kuracji radonowych Wszystkie uzdrowiska znajdują się stosunkowo blisko Polski i mają dobre połączenia komunikacyjne. Lotnisko w Pradze znajduje się w kierunku Karlowych Warów, a planowany nowy odcinek autostrady ma skrócić czas podróży o kolejne 20 minut. Pobyt w uzdrowiskach arto połączyć z jednym dniem w czeskiej stolicy. Jak zarezerwować i nie przegapić tej historycznej oferty? Aby skorzystać z programu, należy: Wybrać hotel z oferty OPEN POLSKA. Ich dostępność jest stale aktualizowana na tej stronie. Skontaktować się z nim mailowo i podać hasło OPEN POLSKA. Zarezerwować pobyt rozpoczynający się w niedzielę. Oferta jest ograniczona czasowo i ilościowo. Po pobycie otrzymasz krótką ankietę – organizatorzy liczą na opinię i rekomendację. To część testowego charakteru programu. Nie ma dofinansowania NFZ – to w pełni prywatna inicjatywa nastawiona na profilaktykę i regenerację. Jednak nawet bez rabatu czeskie uzdrowiska są 30–50% tańsze od zachodnioeuropejskich odpowiedników. Polacy są mile widziani i mile widziane są także dłuższe pobyty lecznicze. Czesi chcą stworzyć jeszcze bardziej międzynarodową atmosferę w swoich uzdrowiskach. To wyjątkowy moment, by spróbować czegoś nowego, zadbać o zdrowie i odpocząć w pięknym stylu. Źródło: visitczechia, Karlsbad region | ŽivyKraj.cz
„Trudno uwierzyć, że to nie Włochy” – dotarłem do jednego z najpiękniejszych miast Europy
Stolica Styrii przyciąga nie tylko architekturą, ale też atmosferą, której trudno szukać gdzie indziej w Austrii. Tylko tu śródziemnomorski luz tak doskonale przeplata się z habsburską elegancją.
Spis treści: Targ pełen smaków i aromatów Styrii Spacer po Grazu: gdzie włoski klimat spotyka austriacką elegancję Franciszkanie, rzeźnicy i włoski renesans w samym sercu Grazu Zamek Cesarski i schody, które nigdy się nie spotykają Szynka spod wulkanu i sekretne smaki cesarskiego Grazu Alternatywny Graz: sztuka uliczna i biały słoń w kościele Jabłkowe skarby Styrii i złoto austriackiej Toskanii Jak zaplanować podróż do Grazu? Graz to jedno z tych miejsc, gdzie włoski temperament spotyka austriacką precyzję. Położone po południowej stronie Alp, kusi nie tylko śródziemnomorską atmosferą i kawą podawaną w stylu rzymskim, ale też intensywnymi smakami Styrii: od zielonego oleju z pestek dyni, po jabłkowe wino. To idealny kierunek na weekendowy city break z nutą kulinarnego szaleństwa. Targ pełen smaków i aromatów Styrii Na targu na Kaiser-Josef-Platz panuje gwar, który miesza się z zapachem świeżych ziół, dojrzewających serów i owoców prosto z sadu. Stragany uginają się od złocistych jabłek, słodko pachnących malin i czereśni, a obok nich pysznią się stosy pomidorów, papryki i główki kapusty, jeszcze wilgotne od porannej rosy. Sprzedawcy nawołują klientów z charakterystyczną, śpiewną intonacją, a ich głosy stapiają się z szelestem papierowych toreb i stukotem noży krojących chrupiący chleb. W powietrzu unosi się też wyrazisty aromat styryjskiego oleju z pestek dyni – ciemnozielonego płynu o orzechowym posmaku, który można tu kupić niemal na każdym rogu. Niektórzy sprzedawcy pozwalają spróbować kilku kropel na kromce białego pieczywa: smak jest intensywny i głęboki. To właśnie ten świeży olej, nazywany często „zielonym złotem Styrii”, sprawia, że w południowej Austrii warzywa czy sałatki zamieniają się w coś absolutnie wyjątkowego, a Kaiser-Josef-Platz to najlepsze miejsce, aby rozpocząć zwiedzanie Grazu. Spacer po Grazu: gdzie włoski klimat spotyka austriacką elegancję Na spacer po centrum miasta udaję się wczesnym popołudniem, kiedy słońce zawisa nad czerwonymi dachami Grazu. W powietrzu unosi się lekko słodkawy zapach, kojarzący się z rozgrzanym kamieniem i świeżym pieczywem z małych piekarni, które kryją się w bocznych ulicach. Kamienice mają fasady w kolorach wyblakłej ochry i piasku, a ich okna zdobią ciężkie, zielone okiennice. Graz to podobno najbardziej włoskie z austriackich miast. Położony po tej cieplejszej, południowej stronie Alp, ma w sobie wiele ze śródziemnomorskiego klimatu Italii. Nawet kawa jest tu częściej podawana na sposób rzymski niż wiedeński. Wchodzę w Herrengasse, główną arterię Starego Miasta. Wytyczona w XV wieku aleja wraz z sąsiednimi uliczkami jest przeznaczona wyłącznie dla ruchu pieszego, rowerowego oraz tramwajowego, tworząc jednocześnie handlowe centrum miasta. To tu od ponad stu lat stoi dom towarowy K&O — najstarszy w Austrii. Z zewnątrz to elegancka kamienica, ale najcenniejsze kryje się na dachu: taras, z którego miasto wygląda jak malowane akwarelą. Szukacie dobrego miejsca w Grazu na selfie z czerwonymi dachami miasta w tle? Lepszego nie znajdziecie. Z tarasu doskonale widać wąskie uliczki, ogromny Park Miejski i wieżę zegarową na Schlossbergu – jeden z symboli miasta. Franciszkanie, rzeźnicy i włoski renesans w samym sercu Grazu Schodzę w stronę Klasztoru Franciszkanów. Wewnętrzny krużganek pachnie chłodnym kamieniem i starym drewnem. Panuje tu absolutna cisza. Aż trudno uwierzyć, że znajduję się w ścisłym centrum drugiego największego miasta w Austrii. Zakątek Franciszkański – tuż obok klasztoru – jest wciąż znany jako Kwartał Rzeźników. Swoją nazwę zawdzięcza wielowiekowej tradycji — to właśnie w tym miejscu handlarze mięsem sprzedawali dawniej swoje wyroby. Obecnie to popularny punkt spotkań mieszkańców, gdzie można poczuć południowy klimat — widoczny zarówno w otoczeniu, jak i w ofercie kulinarnej z włoskimi i styryjskimi specjałami. Po obiedzie warto zajrzeć do Eckhards Confiserie, by skosztować lokalnych słodkości z olejem z pestek dyni. Zakręcam w stronę dziedzińca budynku Parlamentu. Landhaus, a szczególnie jego wewnętrzny dziedziniec z arkadami, uchodzi za perłę włoskiego renesansu. W sali obrad, ukrytej za charakterystycznymi okrągłymi oknami, zbiera się parlament Styrii. W okresie adwentu architektura obiektu stanowi wyjątkowe tło dla słynnej szopki lodowej, a sam dziedziniec staje się miejscem koncertów i spektakli teatralnych. Zamek Cesarski i schody, które nigdy się nie spotykają Tuż za rogiem wznosi się Zamek Cesarski. Nie chodzi bynajmniej o kolejną letnią rezydencję imperatorów Austrii. W latach 1379–1619 Graz był siedzibą dworu cesarzy Ferdynanda II i Ferdynanda III, zanim przenieśli się do Wiednia, stanowiąc przez ten czas de facto stolicę państwa południowych Habsburgów. Po tym okresie pozostało jedno z najbardziej tajemniczych rozwiązań architektonicznych późnego gotyku – podwójne spiralne schody – dwa biegi mocno zakręconych schodów, które mijają się w drodze do wnętrza Zamku, jednak nigdy się nie łączą. Szynka spod wulkanu i sekretne smaki cesarskiego Grazu Spacer po mieście pełnym knajpianych ogródków pobudził mój apetyt. Wchodzę do restauracji Die Herzl (Prokopigasse 12). Drewniane belki stropu pachną żywicą, a w powietrzu unosi się aromat pieczonego mięsa i ziół. Zamawiam deskę wędlin, w tym styryjską szynkę dojrzewającą Volcano. Jest cienko pokrojona, o lekko różowym środku i delikatnym tłuszczu, który topi się na języku. Intrygujący smak — zioła, lekka słodycz, subtelny aromat drewna bukowego. Kelnerka mówi, że dojrzewa co najmniej sześć miesięcy w Vulkanland, regionie wulkanicznych wzgórz i winnic. Na deser wybieram Piekarnię Dworską Edegger-Tax (Hofgasse 6) z 1561 roku. Nazwa brzmi dostojnie i nie ma w tym przypadku. To tu regularnie bywała cesarzowa Elżbieta, zwana Sisi. Mnie zachwyca efektowny, drewniany portal sklepu, zwieńczony złoconym wizerunkiem dwugłowego orła. Wewnątrz czeka już na mnie Joshua Monis, popularny twórca internetowy z Grazu, którego zamierzam spytać o jego ulubione miejsce w mieście. „Nie zdziwisz się, jeśli wymienię Wzgórze Schlossberg, które widać z każdego zakątka Grazu” – opowiada Joshua – „Z dawnej fortecy pozostała już co prawda tylko wieża zegarowa. Resztę rozebrano na rozkaz Napoleona Bonaparte. Można tam wjechać kolejką linowo-szynową lub wejść po schodach. Na górze warto napić się piwa w jednym z ogródków lub po prostu odpocząć. Wiosną i latem na Schlossbergu bywa naprawdę wiele ludzi”. Alternatywny Graz: sztuka uliczna i biały słoń w kościele Do niedawna lewobrzeżny Graz uchodził za mniej pocztówkową część miasta. Oświetlona późno popołudniowym słońcem okolica przybiera ciepły pomarańczowy odcień, gdy przechodzę przez most na rzece Mur i kieruję się w stronę Placu Lend. Na wystawach designerskich butików wiszą torby z recyklingu, w witrynach stoją ceramiczne kubki w kształcie jabłek, a w środku pachnie kawą z małych palarni. Z każdej strony patrzą na mnie gigantyczne murale, zdobiące fasady starych budynków. Tom Lohner, lokalny artysta i autor jednego z murali, opowiada mi, że Lend to miejsce tętniące życiem o każdej porze. To tu spotykają się lokalni mieszkańcy, a w okolicy są najlepsze bary i kawiarnie w mieście. Młodzi siedzą na ławkach, piją piwo prosto z butelek (picie alkoholu na ulicach jest w Austrii dozwolone), a powietrze pachnie meksykańskim jedzeniem z knajpy La Meskla (Lendplatz Marktstand 40). Tuż obok znajduje się Tag Werk — eksperymentalny sklep, w którym każdy produkt przygotowują ludzie poniżej 25. roku życia. Na półkach: lniane torby, kolorowe czapki i biżuteria z recyklingu. Plac Lend to dopiero początek alternatywnego Grazu. Idąc dalej, trafiam na ulicę, którą nieformalnie nazywa się Kurt Cobain Strasse. Kawałek dalej znajduje się jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w mieście – kościół St Andrä, jedyna znana mi świątynia katolicka urządzona w stylu pop-art. Wnętrze jest jak kontrapunkt do tradycyjnej katedry — białe ściany przecięte kolorowymi instalacjami, a na nich neonowi święci jak z puszek zupy Campbell. Na środku stoi ogromna rzeźba białego słonia – jasne nawiązanie do powiedzenia o białym słoniu w pokoju, czyli o temacie, o którym wszyscy wiedzą, ale nikt nie mówi. Jabłkowe skarby Styrii i złoto austriackiej Toskanii „Świeże, soczyste, styryjskie” – to nie tylko slogan, ale i fakt: aż 80% jabłek uprawianych w Austrii pochodzi ze Styrii. Styryjskie jabłko to prawdziwa bomba witaminowa – smaczne, niskokaloryczne, a przy tym pełne wartości odżywczych. Z jabłek wytwarza się tu nie tylko soki i nektary, ale i cydry, likiery, dżemy czy destylaty. W regionie działa nawet specjalny szlak turystyczny – Steirische Apfelstraße, który prowadzi przez sady, winiarnie i gospodarstwa oferujące lokalne specjały. Przy szklance jabłkowego wina spotykam się z Konradem Cygalem, polskim śpiewakiem operowym, który od lat mieszka w Grazu i doskonale zna tutejsze tradycje. „Nasze najlepsze szczepy to Sauvignon blanc i Gelber Muskateller – to drugie wino jest uznawane za złoto austriackiej Toskanii” – mówi artysta i dodaje: „Wystarczy łyk Muskatellera albo łyżeczka jabłkowego dżemu, by zrozumieć, że Styria smakuje słońcem”. Jak zaplanować podróż do Grazu? Graz to idealny kierunek na city break – łączy śródziemnomorski klimat, zabytki wpisane na listę UNESCO i autentyczną, lokalną kuchnię. Jeśli planujesz krótki wyjazd do drugiego największego miasta Austrii, poniżej znajdziesz najważniejsze informacje praktyczne: od dojazdu i noclegu, po miejsca, gdzie dobrze zjesz i co warto zobaczyć. Jak dojechać do Grazu? Najwygodniejszym sposobem dotarcia do Grazu z Polski jest lot do Wiednia, dostępny m.in. z Warszawy, Gdańska i Krakowa. Z wiedeńskiego lotniska można bezpośrednio dojechać pociągiem do Grazu – podróż zajmuje około 2,5 godziny. Ceny biletów zaczynają się już od 10 euro. Gdzie się zatrzymać? W Grazu znajdziesz dużą bazę noclegową w różnych przedziałach cenowych. Dla osób szukających komfortu w rozsądnej cenie sprawdzi się Motel One – ceny za noc zaczynają się tam od około 120 euro. Jeśli wolisz coś bardziej kameralnego, rodzinny Hotel Gollner, położony tuż obok Josefplatz, oferuje wygodne pokoje już od 150 euro za noc. W cenie znajduje się także styryjskie śniadanie, które pozwoli dobrze rozpocząć dzień. Gdzie dobrze zjeść w Grazu? Kuchnia Styrii to coś, czego warto spróbować podczas wizyty w Grazu – od oleju z pestek dyni po wykwintne lokalne wina. Poniżej lista rekomendowanych miejsc: Restaurant Der Steirer (Hotel Weitzer, Belgiergasse 1) – kultowa kuchnia styryjska w nowoczesnym wydaniu. s’Fachs (Neutorgasse 13) – sklep i bistro z lokalnymi produktami prosto od producentów. Na miejscu można spróbować m.in. pesto z pestek dyni czy win w ramach kulinarnego "castingu". Landhaus Keller (Schmiedgasse 9) – klasyczna austriacka kuchnia z takimi daniami jak tafesspitz czy Graser Kraupthauptel. Die Geniesserei am Markt (Kaiser-Josef-Platz 6) – restauracja przy samym targu, z daniami ze świeżych produktów dostępnych tego samego dnia. Kawiarnia König (Kaiser-Josef-Platz 1) – historyczna kawiarnia, popularna wśród lokalnych literatów. Café Promenade (Erzherzog-Johann-Allee 1) – elegancka kawiarnia w parku miejskim, idealna na kawę i ciasto w zielonej scenerii. Gatto im Museum (Joanneumsviertel, Raubergasse 10) – klimatyczny bar ogrodowy w muzeum etnograficznym. Co warto wiedzieć przed wyjazdem? Planując zwiedzanie Grazu, warto rozważyć zakup karty turystycznej Graz Card. Karta umożliwia: darmowy transport publiczny w strefie 101 (w tym kolejkę i windę na Schlossberg), bezpłatny wstęp do wielu muzeów i atrakcji. Dostępne są trzy warianty: 24 h – 23–30 euro, 48 h – 29–39 euro, 72 h – 34–44 euro. Dla osób, które posiadają już bilet na komunikację miejską, przygotowano wersję Graz Card Light – obejmuje te same zniżki i wejścia, ale bez transportu. Wypad za miasto? Muzeum Schwarzeneggera i jezioro Thalersee Jeśli masz trochę więcej czasu, zaplanuj krótki wypad do miejscowości Thal, oddalonej o zaledwie 4 km od Grazu. Znajduje się tam Muzeum Arnolda Schwarzeneggera, urządzone w jego rodzinnym domu. Tuż obok leży malownicze jezioro Thalersee, idealne na spacer i chwilę odpoczynku. Źródła: National Geographic Traveler, Austria.info Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Najlepsze produkcje od National Geographic na listopad – na co warto czekać jesienią
Najlepsze produkcje od National Geographic na listopad to zestawienie premier i wyjątkowych programów, które warto zobaczyć w długie jesienne wieczory. Odkryj inspirujące dokumenty, fascynujące seriale i ekscytujące opowieści o przyrodzie, historii i niezwykłych ludziach. Zobacz, na co warto zwrócić uwagę w ramówce National Geographic, National Geographic Wild i Nat Geo People.
Listopadowa ramówka kanałów National Geographic, National Geographic Wild i Nat Geo People to prawdziwa gratka dla wszystkich miłośników nauki, podróży i niezwykłych opowieści. Wśród premier znajdziesz zarówno emocjonujące dokumenty historyczne, odkrywające kulisy najważniejszych wydarzeń XX wieku, jak i spektakularne filmy przyrodnicze oraz fascynujące serie podróżnicze. Każdy miłośnik wiedzy i dobrej rozrywki znajdzie w listopadzie coś dla siebie – od niesamowitych historii z najdalszych zakątków świata po opowieści o odwadze, przetrwaniu i sile ludzkiego ducha. Najlepsze premiery National Geographic w listopadzie – co warto obejrzeć? Listopad w National Geographic to czas, gdy na antenie pojawiają się wyjątkowe dokumenty i serie, które pozwalają widzom odkrywać świat w sposób niepowtarzalny. W tym miesiącu propozycje programowe obejmują zarówno tematy historyczne, jak i fascynujące historie ze świata przyrody oraz inspirujące podróże. Oto wybrane najciekawsze produkcje na listopad: Programy historyczne i dokumentalne – listopadowe nowości National Geographic Najdziwniejsze przedmioty (Strangest Things) Premiera: 5 listopada, godz. 21:00, National Geographic Ten niezwykły cykl zabiera widzów do laboratoriów, muzeów i magazynów, gdzie dzięki nowoczesnej technologii 3D odkrywane są tajemnice najdziwniejszych artefaktów naszej planety. Program koncentruje się na niecodziennych znaleziskach i artefaktach, a naukowcy oraz historycy przedstawiają nowe spojrzenie na zagadkowe przedmioty z dawnych epok. Zastosowanie zaawansowanej technologii badawczej przybliża świat nauki do szerokiego grona odbiorców i buduje most między przeszłością a teraźniejszością. Przywódcy III Rzeszy (Masters of Reich) Premiera: 28 listopada, godz. 21:00, National Geographic Ten czteroodcinkowy cykl dokumentalny wykorzystuje odtajnione nagrania dźwiękowe i niepublikowane wcześniej materiały filmowe, by pokazać mechanizmy rządzące III Rzeszą i kulisy funkcjonowania jej przywódców. Dzięki nowoczesnym metodom analizy oraz cyfrowemu przetwarzaniu dźwięku, odkrywane są nowe fakty na temat decyzji i rozmów osób odpowiedzialnych za jedne z najważniejszych wydarzeń II wojny światowej. Polacy pod Monte Cassino (Hidden Histories: The Poles at Monte Cassino) Premiera: 7 listopada, godz. 21:00, National Geographic Film dokumentalny skupiający się na jednym z najważniejszych, a jednocześnie najbardziej niedocenianych epizodów II wojny światowej. Twórcy prezentują nie tylko wydarzenia z bitwy, ale także jej znaczenie polityczne i historyczne dla Polski i Europy. Filmy i serie przyrodnicze – niezwykłe światy na ekranie National Geographic Miodożery: Mistrzowie przetrwania (The Incredible Honey Badger) Premiera: 30 listopada, godz. 14:00, National Geographic Wild Ratel, nazywany również miodożerem, to jeden z najbardziej fascynujących mieszkańców afrykańskiej fauny. Program pokazuje, jak ten niezwykły drapieżnik uczy się radzić sobie z zagrożeniami, znosi ukąszenia jadowitych skorpionów i zmaga się z wrogo nastawionymi pszczołami. Naukowe spojrzenie na zwierzę i jego środowisko pozwala zrozumieć mechanizmy przetrwania w świecie dzikiej przyrody. Dzikie cuda Europy (Europe’s Wild Marvels) Premiera: 29 listopada, od godz. 15:00, National Geographic Wild Seria dokumentalna ukazująca bogactwo europejskiej przyrody, od lodowych pustkowi Svalbardu po ciepłe wybrzeża Morza Śródziemnego. Kamery National Geographic pokazują zarówno popularne, jak i rzadko spotykane gatunki – lamparty perskie, orły przednie, wieloryby czy niedźwiedzie polarne. Produkcja łączy spektakularne zdjęcia przyrodnicze z aktualnymi badaniami naukowymi, wzbogacając wiedzę widzów o europejskiej faunie i florze. Niesamowita Afryka (African Nights) Premiera: 2 listopada, od godz. 14:00, National Geographic Wild Cykl ukazujący różnorodność kontynentu afrykańskiego, od inteligentnych zachowań dzikich zwierząt po tajemnice ekosystemów takich jak Masai Mara. Programy te pogłębiają wiedzę o roli sprytu i adaptacji w przetrwaniu. Podróże, odkrycia i inspiracje – propozycje od Nat Geo People na jesienne wieczory Odkryć świat (The Infinite Explorer) Premiera: 9 listopada, godz. 12:00, National Geographic Profesor Hannah Fry odwiedza sześć krajów – od Hiszpanii, przez Wietnam, Grecję, Koreę Południową, Irlandię po Islandię – i przybliża, jak geografia, kultura i historia kształtują codzienność ich mieszkańców. Program łączy elementy reportażu podróżniczego z naukową analizą społeczną, pokazując, jak lokalne tradycje oraz warunki naturalne wpływają na tożsamość społeczeństw. Travel Man Premiera: 15 listopada, godz. 16:00, Nat Geo People Seria rozrywkowa z udziałem Richarda Ayoade’a, znanego z „Gadget Man”, przedstawia nietuzinkowe podejście do podróżowania. W każdym odcinku prowadzący oraz jego gość eliminują nudne elementy tradycyjnych wycieczek i oceniają najciekawsze atrakcje odwiedzanych miast. Praktyczny przewodnik po listopadowych premierach National Geographic Planowanie wieczorów z National Geographic jest niezwykle proste – wystarczy śledzić aktualną ramówkę kanałów i korzystać z zapowiedzi premier. Oto kilka wskazówek, które ułatwią zaplanowanie jesiennego relaksu z najlepszymi dokumentami i serialami: Kiedy i gdzie oglądać nowe programy National Geographic, National Geographic Wild i Nat Geo People? National Geographic: premiery i największe dokumenty, zarówno historyczne, jak i naukowe. National Geographic Wild: głównie filmy i serie poświęcone dzikiej przyrodzie, niezwykłym zwierzętom oraz fascynującym ekosystemom. Nat Geo People: propozycje o podróżach, inspirujących ludziach i ciekawych kulturach. Aktualne harmonogramy premier znajdziesz na oficjalnej stronie National Geographic, a także w serwisach z telewizyjnymi przewodnikami programowymi. Jak zaplanować listopadowe wieczory z najlepszymi dokumentami i serialami? Warto przejrzeć ramówkę na początku miesiąca i zaznaczyć interesujące programy w swoim kalendarzu. Dla osób korzystających z telewizji internetowej istnieje opcja ustawienia przypomnień o premierach lub nagrywania wybranych programów na później. Najczęściej zadawane pytania o premiery National Geographic w listopadzie Czy programy National Geographic są dostępne w internecie? Tak, część produkcji dostępna jest na platformach streamingowych współpracujących z National Geographic. Które serie dokumentalne polecane są dla całej rodziny? Seriale przyrodnicze i podróżnicze, np. „Dzikie cuda Europy” czy „Odkryć świat”, są dostosowane także dla młodszych widzów. Czy National Geographic planuje premiery polskich produkcji? W listopadzie szczególnie polecamy film „Polacy pod Monte Cassino”, który podejmuje temat ważny dla polskiej historii. Źródło: National Geographic Polska – Oficjalna strona
Zaskakujące wyniki: język polski najłatwiejszy dla AI, angielski poza czołówką
Zdumiewające odkrycie zespołu międzynarodowych naukowców: język polski, mimo mniejszych zasobów w internecie, został oceniony jako najłatwiejszy do przetwarzania przez modele językowe AI. Angielski i chiński? Zaskakująco wypadły gorzej.
Najnowszy raport opublikowany na portalu arXiv przez zespół naukowców w składzie: Yekyung Kim, Jenna Russell, Marzena Karpińska oraz Mohit Iyyer, zaskoczył środowisko inżynierów zajmujących się sztuczną inteligencją. W badaniu modeli językowych AI obsługujących długi kontekst odkryto, że język polski – mimo najmniejszych zasobów w internecie – jest najłatwiejszy do przetwarzania dla sztucznej inteligencji. To wynik, który zaskoczył nawet samych autorów badania. Jak to możliwe? Polski łatwiejszy dla modeli niż angielski Choć język polski to zaledwie ułamek globalnych danych tekstowych dostępnych w sieci, okazało się, że modele AI potrafią lepiej rozumieć i przetwarzać polszczyznę niż język angielski czy chiński. Naukowcy zaznaczają, że mimo iż modele nie były intensywnie trenowane na danych polskojęzycznych, to właśnie język polski osiągnął najwyższe wskaźniki skuteczności. Jest to tym bardziej zaskakujące, że dotychczas angielski uważano za naturalny wybór do trenowania i oceny modeli językowych. Niespodziewany ranking języków: co zawiodło angielski i chiński? Co ciekawe, języki takie jak angielski i chiński – tradycyjnie uważane za najlepiej obsługiwane przez systemy AI – nie znalazły się nawet w pierwszej piątce najłatwiejszych języków. To bezprecedensowa sytuacja, która może wymusić zmianę w podejściu do projektowania i trenowania modeli wielojęzycznych. Eksperci wskazują, że dane z badania powinny zostać potraktowane poważnie przez twórców technologii sztucznej inteligencji. Co te wyniki oznaczają dla przyszłości modeli wielojęzycznych? Dane z badania otwierają nowe perspektywy dla rozwoju AI w kontekście wielojęzyczności. Wynik języka polskiego sugeruje, że nie tylko wielkość zasobu treningowego, ale też struktura języka i jego cechy gramatyczne mogą mieć kluczowe znaczenie dla skuteczności AI. To sygnał dla twórców modeli: warto inwestować również w języki niszowe. Dla polskich użytkowników technologii AI to wiadomość niezwykle budująca. Okazuje się, że polszczyzna – często pomijana w globalnych rankingach – ma ogromny potencjał w kontekście przyszłości sztucznej inteligencji. Źródło: konferencja Colm 2025 Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.