Czy na Księżycu znajdują się skamieniałości dinozaurów? Badacze analizują niezwykłą teorię
Czy na Księżycu mogą być skamieniałości dinozaurów? Tak sądzi Peter Brennan, autor książki „Końce świata”. Jak się tam znalazły? Najpewniej w wyniku uderzenia w Ziemię gigantycznej planetoidy 66 mln lat temu.
Twierdzenie, jakoby na Księżycu mogły znajdować się szczątki dinozaurów, pochodzi z książki „The Ends of the World” wydanej w 2017 roku. Jakiś czas temu zyskało duży rozgłos w mediach społecznościowych i serwisach popularnonaukowych. Temat wrócił po tym, jak jeden z użytkowników Twittera opublikował na swoim koncie fragment poświęcony gigantycznej kolizji sprzed 66 mln lat. Skamieniałości dinozaurów są na Księżycu? Peter Brannen, wielokrotnie nagradzany dziennikarz naukowy, w swojej książce pisze, że planetoida, która uderzyła wówczas w Ziemię była większa od Mount Everest, a jej lot był tak szybki, że drogę z wysokości przelotowej Boeinga 747 (ok. 14 km) do ziemi mogła pokonać w 0,3 sekundy. W publikacji głos zabiera także geofizyk Mario Rebolledo, który mówi, że ciśnienie atmosferyczne tworzące się przed lecącą planetoidą prawdopodobnie było tak ogromne, że zaczęło tworzyć krater w ziemi jeszcze przed uderzeniem skały w ląd. „Kiedy meteoryt dotknął ziemi, był całkowicie nienaruszony. Był tak masywny, że atmosfera nawet go nie zarysowała” – mówi Rebolledo w opublikowanym fragmencie. View oEmbed on the source website Autor książki wyjaśnia, że rzeczywiste wydarzenia nie mają porównania do hollywoodzkich wizji, które możemy podziwiać w licznych produkcjach. Nie było świetlistej kuli ognia, jak to sobie zwykliśmy wyobrażać, a raczej gigantyczny, pędzący z ogromną prędkością „pocisk”. Brannen opisuje, że planetoida uderzając w Ziemię dosłownie „wybiła dziurę” w naszej atmosferze. „Gdy planetoida zderzyła się z Ziemią, na niebie nad nią, gdzie powinno być powietrze, skała wybiła w atmosferze dziurę do kosmicznej próżni” – pisze. Wyrwa w atmosferze Ziemi spowodowała, że szczątki pozostałe po zderzeniu zostały wyrzucone na orbitę. Z fragmentami ziemi i skał, które przedostały się w przestrzeń kosmiczną, wymieszane mogły być „kawałki szczątków dinozaurów” – a część z tego mogła osiąść na powierzchni Księżyca. Wszystko rozegrało się w ciągu sekundy lub dwóch od uderzenia – twierdzi Brannen. „Więc prawdopodobnie na Księżycu są małe kawałki kości dinozaurów” – dodaje dziennikarz, na co Rebolledo odpowiada: „Tak, prawdopodobnie”. View oEmbed on the source website Na poparcie teorii wysuniętej w książce Brannena nie ma jak na razie żadnych dowodów, ale sama teza nie jest nowa. Już w 2014 roku w Philosophical Transactions of the Royal Society ukazały się badania fizyków z University of Kent w Wielkiej Brytanii, którzy twierdzili, że na Księżycu mogą znajdować się skamieniałości pochodzące z Ziemi. Naukowcy uznali, że meteoryty znalezione na Ziemi, które powstały w wyniku uderzeń w Księżyc i Marsa, sugerują, że ciała kosmiczne regularnie „wyrzucają” skały, które mogą trafiać na powierzchnię innych planet lub ciał niebieskich. Fizycy postanowili sprawdzić, co by się stało, gdyby kawałek skały zawierający mikroskopijne skamieniałości z Ziemi został wystrzelony w kosmos i uderzył w powierzchnię Księżyca. Zespół spróbował zasymulować warunki, w jakich skamieniałe okrzemki miałyby podróżować na Księżyc. Naukowcy sproszkowali skałę zawierającą te skamieniałości, a następnie zmieszali ją z wodą i zamrozili, aby odtworzyć meteoroid. Następnie wstrzelili go do worka z wodą za pomocą pistoletu gazowego. Żadna ze skamieniałości nie przetrwała eksperymentu w idealnym stanie, a fragmenty skamielin były coraz mniej rozpoznawalne, wraz ze wzrostem prędkości pędzącej w kierunku Księżyca „skały”. Ostatecznie autorzy badania stwierdzili, że istnieje prawdopodobieństwo, że na powierzchni naszego Księżyca mogą znajdować się pochodzące z Ziemi skamieniałości. Ze względu na panujące na Srebrnym Globie warunki, jest szansa, że takie pozostałości byłyby niemal nienaruszone i mogłyby wiele powiedzieć nam na temat historii Ziemi i życia na naszej planecie.
Żyjemy w wirtualnej rzeczywistości? Nauka rzuca nowe światło na hipotezę symulacji
Czy świat to symulacja komputerowa? Hipoteza symulacji zakłada, że nasz świat może być wirtualną rzeczywistością stworzoną przez wyższą cywilizację. Jakie są na to dowody?
W tym artykule: Czym jest hipoteza symulacji Co nam grozi? Dowody na symulacje „Od dawna przyjmujemy za pewnik, że grawitacja jest jedną z podstawowych sił natury – jedną z niewidzialnych nici, które utrzymują Wszechświat w całości. Ale załóżmy, że to nieprawda. Załóżmy, że prawo grawitacji jest po prostu echem czegoś bardziej fundamentalnego: produktem ubocznym wszechświata działającego jak komputer” – pisze fizyk Melvin M. Vopson z Uniwersytetu w Portsmouth. Jego praca na ten temat została opublikowana w czasopiśmie „AIP Advances”. Uczony przekonuje, że zachowanie materii pod wpływem grawitacji wcale nie musi być wynikiem oddziaływania siły. Być może jest to sposób, w jaki Wszechświat kompresuje informacje, z którymi musi pracować. Zdaniem Vopsona dokładniejsze analizy sugerują, że nasza rzeczywistość wydaje się zachowywać jak proces obliczeniowy. To wpisuje się w tzw. hipotezę symulacji, którą w 2003 roku przedstawił szwedzki filozof Nick Bostrom. Zajmuje się on głównie tematami związanymi z transhumanizmem, m.in. klonowaniem ludzi, sztuczną inteligencją czy krioniką. Sama koncepcja kojarzy się też z wizjami science fiction, takimi jak w filmach z serii „Matrix”. Czym jest hipoteza symulacji Ogólnie rzecz biorąc, hipoteza symulacji zakłada, że rozwijający się gatunek ludzki – a więc nasi potomkowie – osiągną tak zaawansowaną technologię i będą dysponować tak dużą mocą obliczeniową, że będą w stanie stworzyć skomplikowaną „symulację przodków”. Zrobią to, aby zobaczyć, jak wyglądało przeszłe życie na Ziemi, a być może nawet w całym Wszechświecie. „Byłyby one [postacie w symulacji – przyp. red] dokładnymi symulacjami poprzedników istot, które dokonały symulacji. Dokładnymi na tyle, żeby symulowane umysły były świadome i posiadały te same rodzaje doświadczeń, którymi my dysponujemy. Spróbuj pomyśleć o tej symulacji jak o bardzo realistycznie urządzonym środowisku wirtualnym, ale takim, w którym mózgi zamieszkujące ten świat same stanowią część symulacji” – wyjaśniał Bostrom w artykule, który ukazał się na łamach magazynu „Filozofuj”. Bostrom uważa, że jeśli istnienie symulacji przodków jest możliwe, to bardziej prawdopodobne jest, że znajdujemy się we wnętrzu jednej z takich symulacji (choć nie jesteśmy tego świadomi), niż że jesteśmy rzeczywistymi biologicznymi ludźmi. Co nam grozi? W swojej hipotezie symulacji Bostrom przedstawia trzy twierdzenia. Pierwsze głosi, że prawie wszystkie cywilizacje znajdujące się na naszym poziomie rozwoju technologicznego wyginęły, zanim osiągnęły pułap pozwalający na stworzenie symulacji przodków. Drugie, że liczba technologicznie dojrzałych cywilizacji, które są zainteresowane symulowaniem przodków jest niemal równa zeru. Innymi słowy – że te zaawansowane społeczności nie chcą tworzyć takich symulacji. A trzecie twierdzenie głosi, że „prawie na pewno żyjemy w symulacji komputerowej”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/teoria-symulacji-czy-swiat-w-ktorym-zyjemy-jest-wirtualny-elon-musk-wsrod-zwolennikow-tej-idei-d696e8e.jpg" width="1000" height="562" alt="Teoria symulacji. Czy świat, w którym żyjemy jest wirtualny? Elon Musk wśród zwolenników tej idei" title="Teoria symulacji. Czy świat, w którym żyjemy jest wirtualny? Elon Musk wśród zwolenników tej idei" /> Przyjmując za filozofem, że wszystkie twierdzenia nie mogą być fałszywe, mamy do wyboru dwa główne scenariusze: Jesteśmy częścią symulacji, ale o tym nie wiemy. Nie jesteśmy w symulacji, ale za to wyginiemy, zanim będziemy mogli taką stworzyć. Zdaniem zwolenników hipotezy symulacji, obecny poziom rozwoju technologii cyfrowych i sztucznej inteligencji wskazuje, że pierwszy scenariusz wcale nie jest nieprawdopodobny. Ale skąd mamy wiedzieć, czy żyjemy w sztucznie zaprogramowanym świecie? Dowody na symulacje W 2017 roku grupa fizyków pod kierunkiem Toma Campbella zaproponowała kilka eksperymentów, które mogłyby zweryfikować prawdziwość hipotezy symulacji. Ich pomysł opiera się na założeniu, że symulacja – jeśli istnieje – ma ograniczone zasoby, a więc nie symuluje wszystkiego we Wszechświecie równocześnie. Mówiąc prościej, w symulacji podobnie jak w grze komputerowej, wczytywane są tylko te fragmenty świata, na które właśnie patrzy „gracz”, a w symulacji – każdy z nas. Kluczem do ustalenia, czy znajdujemy się w symulowanym czy w rzeczywistym świecie, byłoby więc ustalenie, kiedy informacja staje się dostępna dla nas, obserwatorów, a następnie wychwycenie momentu, w którym się „wczytuje” (swoistego błędu Matriksa). Przetestowanie tego – twierdzi zespół – nie jest bardzo skomplikowane i pozostaje w naszym zasięgu. Doświadczenie – wykorzystujące tzw. eksperyment z podwójną szczeliną, pokazujący dwoistą naturę światła– miałoby polegać na zmuszeniu „silnika wirtualnej rzeczywistości do stworzenia nieciągłości w renderowaniu symulacji lub błędu w wytwarzaniu zdarzenia charakterystycznego dla naszej rzeczywistości”. Wyłapanie takiego błędu miałoby być dowodem na to, że nasz świat to tylko symulacja. Kolejnym punktem badań mogłaby być próba uszkodzenia bądź zniszczenia danych dotyczących symulacji. Pytanie tylko, czy wtedy nie wyłączylibyśmy samych siebie? Źródło: The Conversation
Czy zebra jest czarno-biała czy biało-czarna? Nietypowe umaszczenie ma swój cel
Nie wszystkie zebry mają czarne i białe paski. Nieliczne osobniki na skutek mutacji mają sierść wyblakniętą, rudą, przypominającą złoto lub z cętkami zamiast pasków. Zachwycające? Niestety, najnowsze badania mówią, że zwierzęta z nieprawidłowym umaszczeniem mogą stanowić dramatyczny dowód na to, jaka przyszłość czeka ten gatunek.
W tym artykule: Jakiego koloru jest zebra? Skąd się biorą nietypowe paski zebry? Jak geny wpływają na populacje zebr? Co grozi zebrom o nietypowym umaszczeniu? Zebry zazwyczaj zamieszkują afrykańskie sawanny, łąki, lasy oraz nawet górskie tereny. Te społeczne zwierzęta często poruszają się w stadach, zapewniając sobie wzajemną ochronę przed drapieżnikami. Zebry są roślinożercami, głównie pasąc się na trawie, a ich unikatowe paski zebry mogą pełnić funkcję kamuflażu, regulacji temperatury lub nawet odstraszania much. Jakiego koloru jest zebra? Czy zebra jest bardziej czarno-biała czy biało-czarna? Kiedy patrzymy na te fascynujące zwierzęta, zazwyczaj widzimy czarne paski na białym tle. Jeśli jednak przyjrzymy się dokładnie, dostrzeżemy, że zebry są właściwie czarne i pokryte białymi pasami. Te paski to wynik pigmentacji. Potocznie jednak opisuje się zebry jako zwierzęta czarno-białe. Właśnie ze względu na uderzający kontrast ich pasków na tle koloru. W naturze można jednak spotkać również inne kolory zebr. W 2019 roku w rezerwacie narodowym Masai Mara w Kenii naukowcy zarejestrowali źrebaka, którego ciemnobrązowe ciało pokrywały białe plamki. W 2018 roku zaobserwowano zebrę blondynkę, której ciemne pasy wyglądały jak wyblakłe. W 2011 roku z kolei znaleziono zebrę tak gęsto pokrytą brunatnym futrem, że pasków praktycznie nie było widać. Skąd się biorą nietypowe paski zebry? Takie aberracje spowodowane są przeważnie mutacjami genetycznymi wpływającymi na produkcję melaniny – naturalnego barwnika w skórze. U ssaków występują dość rzadko. A naczęściej spotykaną jest albinizm – całkowity brak barwnika. Prof. Brenda Larison z Uniwersytetu Kaliforniejskiego w Los Angeles odkryła jednak coś niezwykłego. Względnie duża liczba – aż 5% zebry stepowej żyjącej w pobliżu jeziora Mburo w Ugandzie miała nietypowe umaszczenie. – Obserwacja dziwnie umaszczonych zebr doprowadziła mnie do pytania. Czy powodem, dla którego jest tak wiele różnych odmian zebr, jest wsobność populacji? – mówi nam amerykańska badaczka. O populacji wsobnej lub chowie wsobnym mówimy wówczas, gdy dochodzi do łączenia się w pary zwierząt spokrewnionych przez wspólnych bliskich przodków. W języku polskim innym określeniem tego zjawiska jest też „kojarzenie krewniacze”, co dobrze oddaje istotę zjawiska. W wyniku chowu wsobnego zanika zmienność genetyczna, może nastąpić uzewnętrznienie się określonych kombinacji genowych w populacji i ich utrwalenie wśród potomstwa. Jak zebry przechytrzyły owady? Zagadka pasków rozwiązana Po co pasy? Służą do zniechęcania uciążliwych i roznoszących choroby owadów zwanych bąkowatymi – stwierdzili ostatnio badacze z Węgier i Szwecji w magazynie Journal of Experimental Biol... Jak geny wpływają na populacje zebr? Aby sprawdzić zasadność swoich podejrzeń, prof. Larison wraz z zespołem przeprowadziła analizy genetyczne 140 zebr stepowych. Wśród nich było 7 zwierząt o nietypowych wzorach na skórze. Badane osobniki pochodziły z 9 miejsc w Afryce, w tym z Parku Narodowego Etosha w Nambii i Parku Narodowego Krugera w RPA. Wyniki badania, opublikowane w czasopiśmie naukowym „Molecular Ecology", pokazały, że bardziej izolowane populacje zebr cechowały się mniejszą różnorodność genetyczną, co nie było zaskoczeniem. Badanie jednak ujawniło również, że te grupy były bardziej skłonne do wydawania na świat nietypowo prążkowanych zebr. To sugeruje, że obserwowane mutacje genetyczne są powodowane słabą różnorodnością genetyczną w subpopulacji. Co grozi zebrom o nietypowym umaszczeniu? – Chociaż badanie obejmowało tylko 7 zwierząt z nietypowym umaszczeniem, wyniki mogą być ostrzeżeniem dla przyszłości zebry stepowej. Mimo że zebry stepowe nie są szczególnie zagrożone, problemy genetyczne mogą sygnalizować niebezpieczne zjawiska – mówi prof. Larison. Wśród zagrożeń spowodowanych chowem wsobnym Larison wymienia m.in. utratę zdolności do kamuflażu. Zebry w biało-czarnym stadzie są dla drapieżników prawdziwym wyzwaniem, bo trudno w tym falującym tłumie wyodrębnić jedno zwierzę. Odmienne umaszczenie sprawi, że taki osobnik stanie się łatwym celem. Zasadność obaw może potwierdzać fakt, że większość zebr o nietypowych wzorach to źrebięta, a nie dorosłe osobniki. ŹRÓDŁA: „Molecular Ecology"
Masz większą niż inni wrażliwość na ból? To wina genów odziedziczonych po neandertalczykach
Nasi przodkowie krzyżowali się z neandertalczykami, czego ślady do dziś mamy w DNA. Jeden z neandertalskich genów zwiększa wrażliwość na ból.
W tym artykule: Geny neandertalczyka zwiększają wrażliwość na ból Mechanizm wrażliwości na ból Nowe badania W czym pomaga większa wrażliwość na ból? Odczytywanie DNA Neandertalczycy byli bardzo bliskimi kuzynami Homo sapiens. Te dwa gatunki często się krzyżowały. Wiemy to dzięki paleogenomice – metodzie badania dawnego DNA. Jej autorem jest prof. Svante Pääbo. Za to odkrycie dostał rok temu Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii. Dzięki badaniom zapoczątkowanym przez prof. Pääbo wiemy, że w naszym DNA jest do 2% genów neandertalczyków. Odpowiadają one m.in. za: reakcje na niektóre leki, kształt nosa, podatność na koronawirusa i przebieg COVID-19, płodność i zachodzenie w ciążę, skłonność do depresji i uzależnień. Geny neandertalczyka zwiększają wrażliwość na ból Do tej listy można dopisać jeszcze jedną cechę. Już w 2021 r. genetycy ewolucyjni przyjrzeli się fragmentom kodu DNA neandertalczyków, o których wiadomo było, że odgrywają jakąś rolę w generowaniu impulsów w układzie nerwowym. Okazało się, że czynią one z dzisiejszych posiadaczy tych fragmentów osoby mocniej odczuwające ból. Najnowsze badania to potwierdzają. Czy istnienie babć i dziadków zawdzięczamy dwoince rzeżączki? Zaskakująca hipoteza Każdy z nas posiada geny chroniące przed demencją i pogorszeniem się zdolności poznawczych w późnym wieku. Skąd się wzięły? Naukowcy podejrzewają, że zawdzięczamy je patogenom przenos... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czy-istnienie-babc-i-dziadkow-zawdzieczamy-dwoince-rzezaczki-zaskakujaca-hipoteza-fot-getty-images-605b5f2.jpeg" width="938" height="625" alt="Czy istnienie babć i dziadków zawdzięczamy dwoince rzeżączki? Zaskakująca hipoteza (fot. Getty Images)" title="Czy istnienie babć i dziadków zawdzięczamy dwoince rzeżączki? Zaskakująca hipoteza (fot. Getty Images)" /> Jaką skalę ma to zjawisko? W 2021 r. w brytyjskiej bazie genomów były dane pół miliona osób. 0,4 proc. z nich, czyli 5 tys. osób, nosiło w sobie ową mutację. I oni właśnie cierpią (przy różnych okazjach) bardziej niż przeciętni Brytyjczycy. Mechanizm wrażliwości na ból Im dokładniej i dłużej badamy DNA neandertalczyka, tym więcej szczegółów widać. Odczytanie sekwencji neandertalskiej wersji genu odpowiedzialnej za wrażliwość na ból to efekt pracy Svante Pääbo z lipskiego Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka oraz Hugo Zeberga z sztokholmskiego Instytutu Karolinska. Zagnieżdżone w błonie komórki nerwowej tzw. kanały sodowe Nav1.7 odgrywają tu kluczową rolę. Dzięki nim żywy organizm decyduje, jakiego typu impuls należy zinterpretować jako bolesny. Istnieją ludzie genetycznie niezdolni do odczuwania bólu. Taka przypadłość to analgezja wrodzona. Takie osoby nie mają w komórkach nerwowych kanału jonowego Nav1.7. S przy okazji nie czują zapachów, bo też i za to odpowiedzialne jest to białko. Neandertalska odmiana Nav1.7 łatwiej się uruchamia i przepuszcza kationy sodu. To skutkuje częstszym odczuwaniem bólu, a także zwiększa ryzyko jego przewlekłości. – Mówi się o tym kanale sodowym jak o regulatorze głośności. Ustala się nim poziom bólu odczuwanego przez układ nerwowy – wyjaśniał Zeberg. Nowe badania Odkrycie to potwierdzają nowe badania. Przeprowadził je międzynarodowy zespół kierowany przez naukowców z University College London. Wyniki opublikowało czasopismo naukowe „Communications Biology”. Okazuje się, że mamy aż trzy warianty genów odziedziczone po neandertalczykach, które zwiększają wrażliwość na ból. Dotyczą one genu SCN9A, związanego z działaniem neuronów czuciowych. Te trzy warianty występują częściej w populacjach pochodzących od rdzennych Amerykanów. W czym pomaga większa wrażliwość na ból? Autorzy badań podkreślają, że nie wiemy czy neandertalczyków faktycznie „bardziej wszystko bolało”. Ani czemu w ich DNA znalazła się taka właśnie mutacja. Procesy biologiczne związane z bólem są skomplikowane i zależą od całego szeregów genów. Być może zwiększenie odczuwania bólu miało zbawienny efekt dla naszych przodków. W końcu żyli w środowisku dużo mniej przyjaznym niż my. Jeżeli ból pojawiał się wcześniej, mogli zacząć działać szybciej i nie ryzykować np. trwałego uszkodzenia kończyny. – Wrażliwość na ból to ważna cecha umożliwiająca przetrwanie. Pozwala unikać bolesnych rzeczy, które mogłyby wyrządzić nam poważną krzywdę. Nasze odkrycia sugerują, że neandertalczycy mogli być bardziej wrażliwi na określone rodzaje bólu. Jednak potrzebne są dalsze badania, abyśmy zrozumieli, dlaczego tak jest w tym przypadku i czy te specyficzne warianty genetyczne były ewolucyjnie korzystne – podkreśla dr Kaustubh Adhikari z University College London. Odczytywanie DNA O takich odkryciach zdecydował dramatyczny postęp w technice sekwencjonowania genów. Raczkująca pod koniec lat 70. XX wieku technika ręcznego łączenia fragmentów DNA (tzw. enzymatyczna metoda Sangera) była mało użyteczna. Uzyskanie wiarygodnego wyniku było równie trudne, co czasochłonne. Sytuację zmieniło tzw. sekwencjonowanie III generacji. Z pomocą algorytmów komputerowych pozwala ono na pracę z długimi, przekraczającymi 100 tys. nukleotydów nićmi DNA. Jeżeli chodzi o możliwości odczytywania informacji genetycznej, mówimy tu już właściwie o postępie geometrycznym. Źródła: Nature, Communications Biology.
Czy to największy rekin na świecie? O tytuł walczą dwie samice
Jaki jest największy rekin na świecie? Uważa się, że to może być Kamaki, samica żarłacza tygrysiego. Gigantka nie jest jednak jedyną kandydatką do tego zaszczytnego tytułu.
W tym artykule: Jakie informacje skrywa największy rekin na świecie? Tajemnice ewolucji Największe zwierzęta są najgroźniejsze? Deep Blue to największy rekin na świecie z gatunku żarłacza białego, jakiego kiedykolwiek uchwycono kamerą biologów i naukowców morskich. Gigantyczna samica ma sześć metrów długości i waży 2,5 tony (2268 kilogramów). To masywne stworzenie ma ostre jak brzytwa zęby i ogromne płetwy. National Geographic Channel we współpracy z naukowcami i obserwatorami dzikiej przyrody postanowił znaleźć inną rekordzistkę. Mowa o Kamakai – największej na świecie samicy rekina tygrysiego. Zaobserwowano ją w Polinezji Francuskiej. Zwierzę udało się uwiecznić na wyjątkowym nagraniu. View oEmbed on the source website Giganci świata przyrody budzą sensację i grozę. Przynoszą też odpowiedzi na wiele pytań dotyczących ewolucji i biologii gatunków. Nie wiadomo jednak, jak nazywa się największy rekin na świecie. Do tej pory naukowcom nie udało się wskazać jednego konkretnego okazu. I choć w mediach głośno było o Kamaki i Deep Blue, to tak naprawdę żadna z nich nie może ubiegać się o tytuł rekordzistki wśród wszystkich rekinów. To dlatego, że nie należą do największych gatunków. Największym rekinem na świecie może być któryś z rekinów wielorybich. Dorosłe okazy mierzą nawet około 18 metrów długości. Jakie informacje skrywa największy rekin na świecie? – Samo opowiadanie historii o istnieniu wielkiego rekina nie ma żadnej wartości naukowej. Ale jeśli takie zwierzę zostanie schwytane, zbadane, wyposażone w lokalizator bądź czujnik i wypuszczone, stanie się źródłem nieocenionej wiedzy – twierdzi Chris Fischer, założyciel i prezes Ocearch, organizacji badającej m.in. populację żarłacza białego. Śledzenie samicy takiej jak Deep Blue lub Kamakai może dostarczyć naukowcom danych o tym, gdzie rekiny zbierają się na gody, jak przebiega proces łączenia się w pary, rozmnażania, czy wychowywania młodych. Dla wielu gatunków zwierząt – nie tylko rekinów – są to kluczowe informacje, dzięki którym biolodzy mogą lepiej chronić ich dotychczasowe siedliska czy miejsca, gdzie na świat przychodzą młode. To bezpośrednio przekłada się na ochronę gatunku przed wymieraniem. Tajemnice ewolucji Olbrzymy swoich gatunków mogą także zdradzać tajemnice przeszłości. Na przykład, próbując dowiedzieć się, co jadł Sarkozuch (wczesnokredowy przodek współczesnego krokodyla), możemy przyjrzeć się diecie największych żyjących obecnie krokodyli. Słonowodny Lolong, który zmarł w 2013 r., jadł ryby, ptaki, ssaki, a nawet żywe zwierzęta hodowlane. To może być ważna wskazówka na temat pożywienia wcześniejszych pragigantów. Jednocześnie dzisiejsze badania można wykorzystać do pokazania, jak zmieniły się gatunki w skutek działalności człowieka – polowania, łowienia, czy zakładania siedlisk. – Na przykład rekiny w czasach prehistorycznych były znacznie większe niż te, które obecnie obserwujemy w naszych oceanach – mówi Andrea Marshall z National Geographic Society, odkrywca i współzałożyciel Marine Megafauna Foundation. Oznacza to, że odłowiliśmy wszystkie największe, najstarsze i najbardziej dojrzałe osobniki. Teraz ekolodzy muszą wykonać poważną pracę, aby przywrócić gatunkom ich pierwotny stan. Największe zwierzęta są najgroźniejsze? Zwierzęta, które dorastają do tak gigantycznych rozmiarów, to wypadkowa wielu czynników, w tym dobrej genetyki i zdrowych ekosystemów. Duże rozmiary sprawiają też, że giganci stoją wyżej w łańcuchu pokarmowym. Mało które zwierzę mogłoby zabić czy zjeść gigantycznego krokodyla. Ale nawet największy zwierz nie ma szans w starciu z uzbrojonym człowiekiem. To – zdaniem części naukowców – może sprawiać, że dzisiejsze gatunki nie osiągają już tak potężnych rozmiarów, jak ich przodkowie. Z tego samego powodu u niektórych gatunków zanikają kły, dla których zwierzęta były zabijane przez kłusowników.
Naukowcy spierają się o to, jak są przedstawiani praludzie. Wygląd wielu rekonstrukcji jest mylący
Jak naprawdę wyglądali praludzie? Wygląd rekonstrukcji znanych z książek czy muzeów często nie ma nic wspólnego z obecnym stanem wiedzy naukowej.
W tym artykule: Praludzie – wygląd Lucy i dziecka z Taung Jak powstały nowe rekonstrukcje wyglądu praludzi Wcześniejsze rekonstrukcje były niezgodne z wiedzą naukową Nasz gatunek liczy sobie co najmniej 315 tys. lat. Uczeni zakładają, że w Afryce mogło równolegle ewoluować i krzyżować się między sobą wiele różnych populacji wczesnych Homo sapiens. Jednak ewolucja człowieka zaczęła się znacznie wcześniej. 4,5 mln lat temu na Ziemi pojawił się Australopithecus africanus, czyli australopitek. To pierwsze stworzenie, które pod względem wyglądu przypominało człowieka. Potocznie wobec australopiteków używamy określenia praludzie – wygląd ich bowiem znacznie różnił się od naszego. Kolejni przodkowie Homo sapiens to: Ustalono, kiedy praczłowiek zszedł z drzewa. Dzięki Ardi i Lucy - doskonale zachowanym skamieniałościom Nowe badania pokazują, że nasi prehistoryczni przodkowie Ardipitekowie, którzy żyli 4,4 mln lat temu na terenach dzisiejszej Afryki, potrafili wspinać się na drzewa, jak dzisiejsze szympansy.... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ardipitekowie-zyli-glownie-na-drzewach-i-zywili-sie-owocami-fot-mauricio-anton-science-library-6ffb779.jpeg" width="860" height="460" alt="Ardipitekowie żyli głównie na drzewach i żywili się owocami (fot. Mauricio Anton/Science Library)" title="Ardipitekowie żyli głównie na drzewach i żywili się owocami (fot. Mauricio Anton/Science Library)" /> Homo habilis – człowiek zręczny, Homo rudolfensis, Homo georgicus, Homo erectus – człowiek wyprostowany, Homo heidelbergensis. Praludzie – wygląd Lucy i dziecka z Taung Naukowcy z Wydziału Anatomii i Patologii Uniwersytetu Adelaide w Australii postanowili odtworzyć wygląd słynnej Lucy. Takie imię nadano najstarszym i najbardziej kompletnym szczątkom, należącym do naszej przodkini z gatunku Australopithecus afarensis. Jej szkielet znaleziony w 1974 datuje się na 3,2 mln lat. Pracę na ten temat opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Frontiers in Ecology and Evolution”. Druga rekonstrukcja dotyczy czaszki tzw. dziecka z Taung. To również australopitek, ale żyjący o wiele później niż Lucy, bo 2,8 mln lat temu. Czaszkę dziecka, którego wiek szacuje się na 3 lata, znaleziono w 1924 roku w dzisiejszej Republice Południowej Afryki. W związku z okresem życia i miejscem odkrycia szczątków, pracujący przy rekonstrukcji naukowcy użyli różnych pigmentowanych odlewów silikonowych. Skórze Lucy nadano odcień podobny do karnacji małp bonobo (Pan paniscus). Uważa się bowiem, że małpy bonobo i ludzie mieli wspólnego praprzodka. Z kolei dziecku z Taung przypisano cechy bardziej zbliżone do współczesnych ludzi pochodzących z RPA. Jak powstały nowe rekonstrukcje wyglądu praludzi Rekonstruując twarze Lucy i dziecka z Taung naukowcy starali się „odejść od sugestii” i zachować naukową dokładność i przejrzystość w swoich metodach. W przypadku rekonstrukcji twarzy dziecka z Taung wykorzystano tradycyjne techniki, aby wykonać kopię czaszki z odlewu oryginalnego okazu. Czaszka była dobrze zachowana, ale rekonstrukcja tkanek miękkich wymagała od naukowców przyjęcia pewnych założeń. Nauka nie dysponuje bowiem żadnymi przykładami tego typu tkanek, należących do wczesnych ludzi. Artyści musieli zdecydować, czy w odtwarzaniu mięśni, skóry i wymiarów tkanek oprzeć się o dane pochodzące od małp człekokształtnych, od ludzi, czy też zdecydować się na mieszankę cech. Ostatecznie podczas rekonstrukcji dziecka z Taung zdecydowano się stworzyć dwie wersje. Jedna jest wyglądem bardziej zbliżona do małpy, a druga do człowieka. Chcieli w ten sposób pokazać różnicę między tymi dwiema interpretacjami. Rekonstrukcja twarzy Lucy była wyzwaniem – przyznają naukowcy. A to dlatego, że choć jej szkielet jest jednym z najbardziej kompletnych, to praktycznie nie zachowały się kości czaszki. Jedyna dość kompletna część to dolna szczęka Lucy, która pomogła artystom odtworzyć kształt głowy. W przypadku Lucy zespół wykorzystał dane dotyczące grubości skóry współczesnych ludzi. Wcześniejsze rekonstrukcje były niezgodne z wiedzą naukową Australijscy naukowcy w swoim artykule zwracają uwagę, że inne dotychczas powstałe rekonstrukcje Lucy, dziecka z Taung i innych wczesnych ludzi zostały wykonane przez artystów. Owi artyści przyjęli pewne założenia, często nie kierując się przy tym danymi naukowymi, lecz uprzedzeniami i subiektywnymi przekonaniami. „Te rekonstrukcje często znajdują się w muzeach historii naturalnej i mają na celu edukację społeczeństwa o ewolucji człowieka” – zauważają. Kiedy naukowcy przyjrzeli się przedstawieniom praludzi na całym świecie, odkryli, że „każda wersja Lucy” znajdująca się w muzeum wygląda zupełnie inaczej niż pozostałe. „Różnice były tak poważne, że uznałem, że wszyscy poprzedni praktycy [podejmujący się rekonstrukcji] nigdy nie spotkali się z żadną rekonstrukcją hominidów przed rozpoczęciem własnej” – twierdzi główny badacz Ryan Campbell. Analiza 860 rekonstrukcji hominidów (grupy obejmującej ludzi, małpy i ich wymarłych bliskich krewnych) z 55 ekspozycji muzealnych wykazała niezwykłe niespójności. Nawet w przypadku przestawienia tych samych osobników. Autorzy artykułu podkreślają, że rekonstrukcja wciąż jest bardziej sztuką niż nauką. Przykładem może być kultowy dwuwymiarowy obraz ewolucji człowieka, „Marsz postępu” Rudolpha Zallingera. Został wydrukowany w serii książek naukowych i obecny jest do dziś w popkulturze i edukacji. Jednak utrwala błędny pogląd, jakoby ludzie ewoluowali w sposób liniowy od małpy do człowieka o wyglądzie białego Europejczyka. Źródło: Frontiers in Ecology and Evolution.
Nosorożec włochaty ze Staruni nie jest sam. Lodowce odsłaniają kolejne wymarłe gatunki
Nosorożec włochaty ze Staruni to jedno z najważniejszych odkryć paleontologicznych na terenie dzisiejszej Ukrainy. Jedyny na świecie kompletny egzemplarz tego wymarłego gatunku został odnaleziony prawie 100 lat temu.
W tym artykule: Nosorożec włochaty ze Staruni – co to za znalezisko? Nosorożec włochaty znaleziony na Syberii Jak wyglądał nosorożec włochaty i czym się żywił? Co jeszcze skrywa wieczna zmarzlina? Nosorożec włochaty ze Staruni (wieś w Ukrainie) został wydobyty z kopalni 17 grudnia 1929, a 22 grudnia przewieziono go do Krakowa, gdzie znajduje się do dziś i jest wystawiony w tamtejszym Muzeum Przyrodniczym. Poprzednie odkrycia wskazywały, że kopalnia w Staruni może być miejscem bogatym w dobrze zachowane szczątki zwierząt z plejstocenu. Nosorożec włochaty ze Staruni – co to za znalezisko? 23 października 1929 r. w sztolni staruńskiej kopalni odnaleziono dobrze zachowany okaz nosorożca włochatego. Szczątki zwierzęcia w pozycji odwróconej (na grzebiecie) znajdowały się na głębokości 12,5 m. Późniejsze badania wykazały, że była to młoda samica. Zmarła w wieku około trzech lat. Na jej ciele zauważono pewne uszkodzenia, w tym otwór w brzuchu, przez który wypłynęły wnętrzności. Częściowo trzewia zachowały się w osadzie otaczającym ciało. W wydobycie nosorożca na zewnątrz zaangażowano Wojsko Polskie. W tym samym miejscu znaleziono również szczątki dwóch innych nosorożców włochatych. Szkielety były jednak pozbawione części miękkich. Nosorożec włochaty znaleziony na Syberii Nosorożec włochaty ze Staruni to niejedyne tego typu odkrycie. Inny okaz, pochodzący z czasów późnego plejstocenu, odkryli mieszkańcy wschodniej Syberii. Doskonale zachowane zwłoki prehistorycznego zwierzęcia zostały odsłonięte przez topniejącą wieczną zmarzlinę. Nosorożca włochatego znaleziono w ułusie abyjskim – położonym poza kołem polarnym części autonomicznej rosyjskiej republiki Jakucji. Pierwsze oględziny znaleziska pozwoliły naukowcom oszacować, że nosorożec żył w późnej epoce plejstocenu, czyli między 20 000 a 50 000 lat temu. Odkryty okaz jest doskonale zachowany, a większością narządów wewnętrznych pozostała w stanie nienaruszonym. Tym samym nosorożec należy do najlepiej zachowanych prehistorycznych zwierząt, jakie kiedykolwiek znaleziono w tym regionie – podaje BBC. Paleontolog z Rosyjskiej Akademii Nauk Valery Plotnikov, który jako jeden z pierwszych badał szczątki, powiedział lokalnym rosyjskim mediom, że nosorożec włochaty w chwili śmierci miał od trzech do czterech lat. Prawdopodobną przyczyną śmierci zwierzęcia było utonięcie. Co ciekawe, większość tkanek miękkich nosorożca jest nadal widocznych i dobrze zachowanych, w tym część jelit i genitaliów. – Zachował się również mały róg nosowy. To rzadkość, ponieważ dość szybko się rozkłada – powiedział Plotnikov dziennikarzom Yakutia 24 TV. Jak poinformował naukowiec, na rogu zwierzęcia widniały ślady zużycia, co sugeruje, że nosorożec „aktywnie się nim posługiwał”. Jak wyglądał nosorożec włochaty i czym się żywił? Nosorożec włochaty był gatunkiem nosorożca, który żył w epoce plejstocenu i wymarł około 14 000 lat temu. Było to jedno z najpowszechniejszych dużych zwierząt swoich czasów, występujące w całej Eurazji, od Wielkiej Brytanii po wschodnie części Syberii. Nosorożce włochate miały dwa rogi na pyskach, po jednym wyrastającym z obu stron głowy. Dłuższy przedni zakrzywiał się w górę i mógł osiągać do metra długości. Przetrwanie w zimnym klimacie ułatwiały im grube warstwy futra i warstwę tłuszczu pod spodem. Dieta nosorożca włochatego składała się głównie z trawy, turzyc i innej roślinności trawiastej. Były to zwierzęta zaskakująco zwinne i potrafiły szybko poruszać się po rozległych połaciach stepu. Co jeszcze skrywa wieczna zmarzlina? Po raz pierwszy nosorożec został odkryty w sierpniu przez miejscowego mieszkańca, na brzegu rzeki Tirekhtyakh. To blisko miejsca, w którym w 2014 roku odnaleziono innego młodego nosorożca włochatego. Szacuje się, że wcześniej znaleziony osobnik żył 34 000 lat temu. W ostatnich latach w niektórych częściach Syberii udało się odkryć szczątki mamutów, nosorożców włochatych, źrebiąt, kilku szczeniąt i lwiątek jaskiniowych. Odkrycia tego rodzaju stają się coraz częstsze, ponieważ globalne ocieplenie powoduje topnienie tzw. wiecznej zmarzliny na rozległych obszarach północnych i wschodnich regionów Rosji. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Gdzie są dwa miecze grunwaldzkie? Archeolodzy od lat szukają słynnych artefaktów z bitwy pod Grunwaldem
Dwa nagie miecze grunwaldzkie to symbol zwycięstwa Królestwa Polskiego nad zakonem krzyżackim. Przekazane królowi Władysławowi II Jagielle przez Ulricha von Jungingena, miały być pretekstem do rozpoczęcia bitwy pod Grunwaldem. Historycy twierdzą, że miecze były w Polsce aż do drugiej połowy XIX wieku. Co się później z nimi stało i gdzie są teraz?
W tym artykule: Miecze grunwaldzkie – symbol zwycięstwa Korony nad zakonem krzyżackim Gdzie są miecze grunwaldzkie? Miecz grunwaldzki odnaleziono kilka lat temu w Polsce Największa bitwa średniowiecznej Europy W 1410 roku doszło do jednej z najsłynniejszych bitew w historii Polski. Na polach pod Grunwaldem połączone siły polskie i litewskie zmierzyły się z armią zakonu krzyżackiego pod dowództwem Ulricha von Jungingena. Symbolicznym rozpoczęciem starcia było wręczenie dwóch nagich mieczy królowi Władysławowi II Jagielle. Miały być własnością komtura tucholskiego Heinricha von Schwelborn. Dwie armie stały bowiem naprzeciwko siebie i żadna nie odważyła się zaatakować jako pierwsza. Miecze grunwaldzkie – symbol zwycięstwa Korony nad zakonem krzyżackim Tak opisywał ten moment kronikarz Jan Długosz: – Wielki mistrz pruski Ulryk posyła tobie i twojemu bratu... dwa miecze, ku pomocy, byś z nim i z jego wojskiem mniej się ociągał i odważniej, niż to okazujesz, walczył, a także żebyś dalej się nie chował i, pozostając w lasach i gajach, nie odwlekał walki. Prowokacja się udała. Według tradycji polscy rycerze odśpiewali Bogurodzicę, podnieśli kopie i ruszyli do walki. Bitwa rozpoczęła się w pełnym słońcu o godzinie 9. Zakończyła się porażką Krzyżaków, godzinę przed zachodem. Po bitwie broń znalazła się w Skarbcu Koronnym na Wawelu w Krakowie. Od tego czasu miecze grunwaldzkie stały się insygniami władzy, chociaż były zwykłymi mieczami bojowymi z okresu średniowiecza i nie wyróżniały się niczym szczególnym. Dopiero w okresie Rzeczypospolitej ich rękojeści i okucia zostały pozłocone. Umieszczono na nich herby Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wkrótce podniesiono ich znaczenie do rangi mieczy ceremonialnych Korony i Litwy. Podczas koronacji były niesione przed nowym królem jako symbol Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Gdzie są miecze grunwaldzkie? Podczas III rozbioru Polski w 1795 r. żołnierze pruscy obrabowali Skarbiec Koronny. Nie wiedzieli jednak, że miecze z bitwy pod Grunwaldem mają tak duże znaczenie dla Królestwa Polskiego i Litwy. Zostawili broń na swoim miejscu, a z tego faktu skorzystał niejaki Tadeusz Czacki. Polski działacz oświatowy i gospodarczy, pedagog, historyk, ekonomista, a także współtwórca Konstytucji 3. Maja, zabrał miecze i potajemnie wywiózł je z Krakowa. Ceremonialne przedmioty przekazał do kolekcji Czartoryskich w Puławach. Po upadku powstania listopadowego w 1831 roku muzeum Izabeli Czartoryskiej zostało zlikwidowane. Miecze zostały wówczas przekazane proboszczowi parafii we Włostowicach, który miał ukryć symbole polskiego triumfu nad krzyżakami. Na miejscowej plebanii znajdowały aż do 1853 roku. Wtedy doszło do tragicznej w skutkach nieszczęśliwej sytuacji. Przypadkiem odkrył je patrol żandarmerii carskiej i uznając, że jest to nielegalna broń, zarekwirował artefakty. Wiadomo, że miały później trafić do Zamościa, lecz tam ślad po nich zaginął. Prawdopodobnie do dziś znajdują się w Rosji. W przeszłości archeolodzy odnajdywali różne miecze z czasów bitwy pod Grunwaldem. Każde odkrycie wzbudzało nadzieje, że może to być właśnie broń, którą niegdyś dzierżył Heinrich von Schwelborn. Jeden z nich trafił nawet do kolekcji Fundacji Czartoryskich w Krakowie. Badania naukowe wykluczyły jednak taką możliwość. Miecz grunwaldzki odnaleziono kilka lat temu w Polsce Co ciekawe, kilka lat temu archeolodzy trafili na kolejny trop grunwaldzkich mieczy. Do niezwykle cennego odkrycia doszło pod Olsztynem. Dzięki wykrywaczowi metalu pasjonat archeologii Aleksander Miedwiediew odkrył tam średniowieczną broń. Obok metalowych pozostałości pochwy od miecza, znalazł także pasek i dwa noże, które byłyby przyczepione do pasa – ujawnił wówczas Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Odkrywca sam poinformował o odkryciu i zdecydował się przekazać miecz jako darowiznę dla Muzeum Bitwy pod Grunwaldem w Stębarku. Zdecydowano, że średniowieczna broń trafi właśnie tam. Datowanie znaleziska i kontekst historyczny ówczesnych terenów Warmii i Mazur pozwalał bowiem przypuszczać, że odkryty miecz mógł należeć do jednego z ok. 66 000 rycerzy walczących w 1410 roku pod Grunwaldem. – Jak wiemy, działania militarne bitwy pod Grunwaldem wykraczają przecież poza teren pól pod Stębarkiem i poza połowę lipca 1410 rok. Dlatego znalezisko pobudza wyobraźnię. Atrakcyjnością stanu zachowania automatycznie „przenosi” w czasy grunwaldzkiego rycerstwa – mówił marszałek warmińsko-mazurski, Gustaw Marek Brzezin. Archeolodzy z Muzeum Bitwy pod Grunwaldem podkreślali, że tego typu znalezisko trafia się raz na kilkadziesiąt lat. View oEmbed on the source website – Mamy pewne podejrzenia, co do statusu społecznego średniowiecznego właściciela miecza i jesteśmy ciekawi, co kryje się pod warstwą rdzy. Głębiej zbadamy również samo miejsce wydobycia zabytku, by poznać kontekst sytuacyjny jego pochodzenia. Tak drogocenne przedmioty w średniowieczu rzadko kiedy zostawały w ziemi – wyjaśniał Szymon Drej, dyrektor Muzeum Bitwy pod Grunwaldem. – To znalezisko jest niezwykle dziwne dlatego, że nikt nie zabrał tak cennego miecza, a po prostu przeleżał on 600 lat w ziemi – dodał Drej. W średniowieczu wartość takiego miecza była naprawdę wysoka, a Miedwiediew porównał go do dzisiejszego samochodu osobowego. Szczątki walczących pod Grunwaldem leżą w kartonach. Nie ma pieniędzy na badania – Naszym marzeniem są badania tych szczątków – mówi dr Szymon Drej, dyrektor Muzeum Bitwy pod Grunwaldem. Przyznaje, że w magazynie muzeum w Morągu przechowywane w kartonach mogą być sz... Największa bitwa średniowiecznej Europy Bitwa pod Grunwaldem została stoczona 15 lipca 1410 r. w pobliżu polskich wsi Grunwald i Stębark. W języku niemieckim nazywana jest bitwą pod Tannenbergiem, gdzie Tannenberg jest niemieckojęzyczną nazwą dzisiejszego Stębarka. Pod względem biorących w niej udział rycerzy, była jedną z największych bitew w historii średniowiecznej Europy. Bitwa była zwieńczeniem wielkiej wojny między siłami zakonu krzyżackiego pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły i wielkiego księcia litewskiego Witolda. Mistrz von Jungingen zginął w walce, a jego wojska zaczęły się wycofywać. Ogółem z 39 000 żołnierzy polsko-litewskich zginęło około 5 000, a z około 27 000 wojsk krzyżackich 14 000 zostało schwytanych, a 8 000 zginęło. Chociaż bitwa pod Grunwaldem zakończyła się zwycięstwem wojsk polsko-litewskich i pogromem sił krzyżackich, nie została jednak wykorzystana do zniszczenia zakonu. Nie zdobyto Malborka – stolicy Zakonu – ponieważ wygasał rozejm Witolda z inflancką gałęzią Zakonu na północy (korzystny w czasie bitwy) i wojska litewskie rozpoczęły odwrót. Tymczasem marsz wojska dowodzonego przez Jagiełłę na Malbork był powolny, a 22 lipca 1410 roku, kiedy pod Malbork dotarły pierwsze oddziały armii polsko-litewskiej, zamek był już gotowy do obrony, a jego oblężenie okazało się nieskuteczne. Okres ten kończy zwycięska bitwa rycerstwa polskiego pod Koronowem i I pokój toruński. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ziemia jest zbudowana inaczej, niż sądziliśmy. W jej jądrze kryje się nieznana struktura – mówią naukowcy
Naukowcy z Australii znaleźli dowody na istnienie „ukrytej struktury wewnątrz naszej planety”. W wewnętrznym jądrze Ziemi ukryte jest kolejne, jeszcze głębsze jądro.
W tym artykule: Co kryje się we wnętrzu Ziemi? Najgłębsze jądro Ziemi to kula żelaza o średnicy 1300 km Potrzebne są dalsze badania nad jądrem Ziemi Jądro Ziemi – ciekawostki Powszechnie uważa się, że budowa wnętrza Ziemi jest dobrze znana. Nasza planeta ma cztery główne warstwy: skorupę, płaszcz, jądro zewnętrzne i jądro wewnętrzne. Jednak od ponad dziesięciu lat część naukowców podejrzewała istnienie piątej, najgłębiej ukrytej warstwy. Choć sądzono, że jest ona prawie niemożliwa do wykrycia. Co kryje się we wnętrzu Ziemi? Aby zbadać wewnętrzną strukturę Ziemi, geolodzy z Australian National University stworzyli algorytm oparty o dane dotyczące czasu, jakiego potrzebują fale sejsmiczne, aby przebyć drogę przez wnętrze naszej planety. W tym celu posłużyli się informacjami gromadzonymi przez Międzynarodowe Centrum Sejsmologiczne (International Seismological Centre, ISC). Taka analiza przypomina nieco badanie USG. Następnie uczeni wykorzystali swój algorytm do przeszukania danych w celu odkrycia dowodów istnienia zmian w strukturze najgłębszej części wewnętrznego jądra Ziemi. Choć wyśledzenie zmian w strukturze żelaza, czyli głównego składnika jądra okazało się trudne, naukowcy zaobserwowali coś niezwykłego. Najgłębsze jądro Ziemi to kula żelaza o średnicy 1300 km Zauważyli zmiany w jądrze wewnętrznym, sugerujące istnienie nowej, wcześniej nieznanej „linii granicznej”. Może ona rozciągać się na odległość 650 km od środka Ziemi. Po raz pierwszy ogłoszono to w 2020 r. na łamach czasopisma naukowego „Journal of Geophysical Research: Solid Earth”. Wewnętrzne jądro Ziemi zacznie obracać się w przeciwnym kierunku? Naukowcy zastanawiają się, czy to możliwe Wewnętrzne jądro Ziemi – czyli najgłębsza część planety – zwalnia tempo swoich obrotów. Ale czy może również zmienić kierunek kręcenia się? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/z-jadra-ziemi-wycieka-niezwykle-rzadki-i-niezwykle-cenny-pierwiastek-hel-3-to-geologiczny-cud-natury-fot-getty-images-ca0b6e3.jpeg" width="938" height="528" alt="Wewnętrzne jądro Ziemi zacznie obracać się w przeciwnym kierunku? Wiele na to wskazuje, twierdzą naukowcy (fot. Getty Images)" title="Wewnętrzne jądro Ziemi zacznie obracać się w przeciwnym kierunku? Wiele na to wskazuje, twierdzą naukowcy (fot. Getty Images)" /> Strukturę, której istnienie sugerują badania, naukowcy nazwali „innermost inner core”. Można to przetłumaczyć jako najgłębsze wewnętrzne jądro. Ma ono być kulą żelaza o średnicy 1300 km. Odkrycie to zostało potwierdzone przez najnowsze badania, opublikowane w „Nature Communications”. – To bardzo ekscytujące i może oznaczać, że musimy ponownie przepisać podręczniki! – mówi Joanne Stephenson, główna autorka badania z 2020 r. Odkrycie naukowców z Australii sugeruje, że 4,5 miliarda lat temu, a więc we wczesnych latach ewolucji Ziemi, mogło mieć miejsce dotychczas nieznane wydarzenie. Znacząco wpłynęło ono na strukturę naszej planety. – Szczegóły tego wielkiego wydarzenia są nadal nieco tajemnicze, ale dodaliśmy kolejny element układanki, jeśli chodzi o naszą wiedzę o wewnętrznym jądrze Ziemi – mówi Stephenson. Potrzebne są dalsze badania nad jądrem Ziemi Do niedawna cała nasza naukowa wiedza o wewnętrznej budowie Ziemi opierała się na połączeniu obserwacji dotyczących erupcji wulkanicznych i fal sejsmicznych. Autorzy nowego badania zwracają uwagę, że są to obserwacje pośrednie. Na ich podstawie przyjmuje się, że temperatura jądra wewnętrznego Ziemi przekracza 5000 stopni Celsjusza, a jego wielkość stanowi zaledwie 1% objętości Ziemi. Jądro wewnętrzne i zewnętrzne tworzą spójną strukturę. Umowną granicę między nimi tworzy tzw. nieciągłość Lehmann (od nazwiska duńskiej naukowczyni). Uczeni z Australii podkreślają, że ich odkrycie musi zostać zweryfikowane. Istnienie najgłębszego wewnętrznego jądra Ziemi trzeba potwierdzić innymi badaniami. Jądro Ziemi – ciekawostki W ostatnich latach nie brakowało interesujących doniesień dotyczących budowy wewnętrznej naszej planety. Oto kilka ciekawostek dotyczących jądra Ziemi: W środku Ziemi znajdują się dwie zagadkowe struktury gigantycznych wielkości. Jedna z nich zmienia kształt! Nasza planeta kryje wiele zagadek. Dwie z nich znajdują się dosłownie pod naszymi stopami. To nieznane struktury, które stanowią część płaszcza Ziemi. Nie wiadomo, jak powstały ani czym s... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-srodku-ziemi-znajduja-sie-dwie-zagadkowe-struktury-gigantycznych-wielkosci-jedna-z-nich-zmienia-ksztalt-fot-nicolas-flament-youtube-e78ad7e.jpeg" width="938" height="380" alt="W środku Ziemi znajdują się dwie zagadkowe struktury gigantycznych wielkości. Jedna z nich zmienia kształt! (fot. Nicolas Flament/YouTube)" title="W środku Ziemi znajdują się dwie zagadkowe struktury gigantycznych wielkości. Jedna z nich zmienia kształt! (fot. Nicolas Flament/YouTube)" /> W 2020 r. uczeni odkryli, że jądro Ziemi zastygło wcześniej niż sądzono. Szacowano, że nastąpiło to w okresie między 4,5 mld (wtedy powstała Ziemia) a 565 mln lat temu. Naukowcy doprecyzowali te widełki czasowe. Ich zdaniem do zastygnięcia jądra doszło 1–1,3 mld lat temu. Z kolei w 2021 r. okazało się, że jądro Ziemi jest niesymetryczne. Dzieje się tak, ponieważ wewnętrzne jądro Ziemi rośnie szybciej po jednej stronie niż po drugiej. Wschodnia i zachodnia połowa jądra wewnętrznego wykazują różne zmiany prędkości fal sejsmicznych. Wschodnia część jądra wewnętrznego znajduje się pod Azją, Oceanem Indyjskim i zachodnim Pacyfikiem. Zachodnia leży pod obydwiema Amerykami, Oceanem Atlantyckim i wschodnim Pacyfikiem Z jądra Ziemi wycieka niezwykle rzadki i niezwykle cenny pierwiastek – hel-3. Uczeni odkryli to w 2022 r. Hel-3 to izotop helu, którego jądro składa się z dwóch protonów i tylko jednego neutronu. Jest niezwykle rzadki, ale i niezwykle cenny. Typowany jest na superwydajne, ekologiczne paliwo, które w przyszłości mogłoby zasilać elektrownie termojądrowe. Także w 2022 r. okazało się, że po powierzchni jądra Ziemi raz na 7 lat przebiega fala magnetyczna. Pomiary satelitarne i powierzchniowe wykazały, że na granicy jądra i płaszcza Ziemi oscyluje fala magnetyczna, która przesuwa się ze wschodu na zachód z prędkością 1500 km na rok. Źródła: Journal of Geophysical Research: Solid Earth, Nature Communications
Jakie tajemnice kryją w sobie zwoje znad Morza Martwego? Miały dwóch autorów i zawierają niewidoczny tekst
Zwoje znad Morza Martwego, czyli zwoje z Qumran zostały przypadkowo odkryte w latach 50. XX wieku w jaskiniach w Izraelu. Co o nich dziś wiemy?
W tym artykule: Nowe badania zwojów z Qumran Jak odkryto, że znad zwoje Morza Martwego miały drugiego autora Kto zapisywał starożytne manuskrypty? Zwoje znad Morza Martwego zawierają tekst niewidoczny gołym okiem Kamera pomogła odkryć sekret zwojów Nowe technologie pomagają badać dawne pisma Te manuskrypty zawierają najstarsze rękopisy Biblii i są spisane po hebrajsku, aramejsku i grecku. Teksty sięgają nieraz 3 wieku p.n.e. Były schowane przez setki lat w wapiennych jaskiniach koło Qumran (Kumran) w Izraelu. Stąd nazwa zwoje z Qumran. Przez ponad 70 lat od znalezienia pierwszych fragmentów, wokół historii powstania i ukrycia zwojów z Qumran narosło wiele mitów i teorii. Wciąż na przykład nie wiemy, kto mógł być autorem rękopisów. Nowe badania zwojów z Qumran Nowe światło na historię zwojów rzucają najnowsze badania, do których zaangażowano technologię uczenia maszynowego, czyli tzw. sztuczną inteligencję. W ramach nowych badań naukowcy z Instytutu Qumran na Uniwersytecie w Groningen przeprowadzili szczegółową analizę paleograficzną jednego ze zwojów znad Morza Martwego. Paleografia to dziedzina nauki zajmująca się m.in. badaniem starożytnego pisma ręcznego, a także badaniem środowiska, w jakim żył i tworzył jego autor. Naukowcy poddali zwoje serii żmudnych procesów. W tym digitalizacji, odczytowi maszynowemu i analizie statystycznej. W efekcie badaczom udało się ustalić, że badany manuskrypt – o sygnaturze 1QIsaa – został spisany przez dwóch skrybów o bardzo podobnym charakterze pisma. „Tabliczka przekleństwa”. Archeolodzy twierdzą, że znaleźli najstarszy hebrajski tekst, który wspomina Boga Tabliczka, którą odnaleziono w okolicy góry Ebal pochodziła z 1200 r. p.n.e. W marcu naukowcy stwierdzili, że odkrycie dowodzi, że Izraelici potrafili pisać w języku hebrajskim już w czasa... Zwój 1QIsaa jest dużym rękopisem, jednym z siedmiu znalezionych w pobliżu Morza Martwego w Qumran w Izraelu w 1946 roku. Ten liczący 2000 lat zwój zawiera 66 rozdziałów biblijnej Księgi Izajasza. Jest spisany po hebrajsku i, co wyjątkowo istotne, jest starszy od innych znanych hebrajskich rękopisów Księgi Izajasza o ponad 1000 lat. Jak odkryto, że znad zwoje Morza Martwego miały drugiego autora Aby przeprowadzić cyfrową analizę rękopisów, autorzy badań najpierw „wytrenowali” komputerowy algorytm tak, aby potrafił oddzielać ślady atramentu od tła (skóry lub papirusu, na których spisano tekst). Następnie algorytm rejestrował litery i znaki zapisane w manuskrypcie, a potem analizował podobne znaki w poszukiwaniu niewielkich zmian między nimi, które mogłyby sygnalizować udział więcej niż jednego autora. Ten rodzaj technologii algorytmicznej zaczął być stosowany w studiach biblijnych i szeroko rozumianej humanistyce cyfrowej w ciągu ostatnich lat. Wynik badania zwojów znad Morza Martwego może obalić powszechne przekonanie, że 2000-letni tekst był dziełem jednego autora. O tym, że nad dziełem pracowało dwóch skrybów ma świadczyć ślad znaleziony na końcu 27. z 54 kolumn tekstu. W tym miejscu badacze znaleźli przerwę w rękopisie. Nie tylko lukę w trzech wierszach, ale też zmianę materiału, na którym powstał rękopis. Okazuje się, że drugi arkusz został „przyszyty” do pierwszego i w tym samym miejscu – sugerują naukowcy – nastąpiła zmiana pisarza. Kto zapisywał starożytne manuskrypty? Wynik badań zdaje się potwierdzać ogólne założenie i niektóre wcześniejsze badania sugerujące, że być może istniały zespoły skrybów, którzy wspólnie pracowali nad zwojami znad Morza Martwego. Możliwe też, że niektórzy pracowali jako uczniowie starszych pisarzy. Mimo to autorzy badań zauważają, że udział dwóch skrybów w spisywaniu Księgi Izajasza nie jest jedynym możliwym wyjaśnieniem różnic w zapisie tekstu. Zmiana pióra, dodatkowe wyostrzenie pióra, zmiana warunków pisania lub stanu zdrowia piszącego także mogły przyczynić się do powstania odkrytej różnicy. Uczeni przychylają się jednak do stwierdzenia, że różnica jest na tyle wyraźna, że najbardziej prawdopodobnym wnioskiem jest zmiana skryby. Zwoje znad Morza Martwego zawierają tekst niewidoczny gołym okiem Zapomniane przez dekady i uważane za niezapisane fragmenty zwojów znad Morza Martwego okazały się skrywać zapiski w języku hebrajskim i aramejskim. Potrzeba było jednak dociekliwości naukowca z Londynu i nowoczesnej kamery, by odkryć tajemnicę skrywaną przez lata na ścinkach pergaminu z pierwszych wieków naszej ery. Przedmiotem badań prof. Joan Taylor z King's College były pozornie czyste fragmenty zwojów. Pergaminy te znajdują się od 23 lat w kolekcji biblioteki Uniwersytetu w Manchesterze. Ok. 70 lat temu władze Jordanii przekazały je brytyjskiemu ekspertowi Ronaldowi Reedowi z Uniwersytetu w Leeds. Potem z dokumentacją Reeda zmieniły one lokum i nieco o nich zapomniano. W ramach projektu badawczego DQCAAS (ang. Dispersed Qumran Cave Artefacts and Archival Sources) naukowcy z całego świata próbują zdobyć maksymalnie dużo informacji o wszystkich dostępnych fragmentach zwojów z Qumran. Prof. Joan Taylor swoje badania na potrzeby DQCAAS zaczęła prowadzić z materiałami z kolekcji Reeda. fot. Joan Taylor/ King’s College London Kamera pomogła odkryć sekret zwojów Zaczęło się od tego, że uczona dostrzegła pod lupą jedną wyblakłą literę. Wydało się jej to dość dziwne, bo kartki w jej ręku uważano dotąd za niezapisane. Na potrzeby badania materiału, z którego je wykonano, skrupulatnie nawet poszatkowano. Wzięła do ręki kolejny fragment i kolejny. Na niektórych znów coś dostrzegła. Zdecydowała się użyć nowoczesnej techniki obrazowania wielospektralnego. Skorzystała z kamery zdolnej rejestrować obraz w szerokim zakresie widmowym (w tym z zastosowaniem fal podczerwonych). Dzięki niej ujawniła niewidoczne gołym okiem ślady po tuszu na bazie węgla. Na 4 z 51 fragmentów pergaminu o średnicy ponad 1 cm znaleziono hebrajskie i aramejskie zapiski. Najwięcej tekstu tworzą cztery linijki z 15-16 literami, które są słabo zachowane. Ale wyraźnie widać w nich słowo Shabbat (szabas). Prof. Taylor uznała, że tekst może odnosić się to do biblijnej księgi Ezechiela (46:1-3). Fragment ten dotyczy m.in. organizacji pracy świątyni żydowskiej w czasie dni tygodnia. – Mając do dyspozycji nowe techniki odczytu starego pisma, czułam się w obowiązku sprawdzić, czy da się zobaczyć litery na tych fragmentach. Owszem, same w sobie są niewielkie, ale to jak zagubione elementy układanki znalezione pod kanapą – tłumaczy prof. Taylor. Nowe technologie pomagają badać dawne pisma Komputery, sztuczna inteligencja, czy analiza cyfrowa to technologie coraz częściej wykorzystywane do badania starożytnych fragmentów Biblii – najważniejszej księgi chrześcijan. Jednym z największych przedsięwzięć w tym obszarze był tzw. Codex Sinaiticus Project. W jego ramach zdigitalizowano słynny Kodeks Synajski. To manuskrypt pochodzący z IV wieku, uchodzący za jeden z najlepszych rękopisów Nowego Testamentu. Zaginiony rękopis może być pierwszym spisem Dziesięciu Przykazań. Czy jest autentyczny? Starożytny tekst spisany alfabetem paleohebrajskim na 16 fragmentach skóry miał zostać odnaleziony latem 1878 roku przez Mosesa Wilhelma Shapira, handlarza antykami mieszkającego w Jerozolimie... Z kolei grupa naukowców ze Szwajcarii wykorzystuje uczenie maszynowe i stylometrię (badanie stylu językowego) do ustalenia, które listy mogły zostać napisane przez Pawła Apostoła. Inni naukowcy analizują biblijne teksty, aby zgłębić autentyczność historycznego przekazu zawartego w Biblii hebrajskiej. Uczenie maszynowe jest również wykorzystywane do eksploracji tekstu. Wówczas tekst docelowy jest porównywany z wieloma innymi podobnymi tekstami w celu znalezienia różnic i podobieństw między nimi. Nowe technologie coraz częściej pomagają badaczom starożytności. Tak było w przypadku zwoju odnalezionego w spalonej synagodze. Ma ponad 1500 lat, był zniszczony, ale komputer pomógł go odcyfrować. Ten tzw. zwój z Ein Gedi to najstarszy hebrajski rękopis od czasów zwojów z Qumran. Źródła: PLOS ONE, King’s College London.
Życie na Marsie. Kiedy mogło powstać i czy mamy szanse na odnalezienie organizmów na Czerwonej Planecie?
Organizmy potrzebują stabilnych warunków, źródła energii i ciekłej wody. Kiedy zatem mogło powstać życie na Marsie? Tę kwestię wyjaśniamy poniżej.
W tym artykule: Jak mogło powstać życie na Marsie? Marsa mogła ogrzać energia geotermalna Podobieństwa między Marsem a Ziemią Czym jest meteoryt „Czarna Piękność”? Nowe badania marsjańskiego meteorytu Komentarz polskiej naukowczyni Kiedy mogło powstać życie na Marsie? Od lat poszukiwanie śladów życia na Marsie skupia się wokół poszukiwania wody. Życie w naszym ziemskim rozumieniu nie może bowiem istnieć bez niej. Obecnie Mars jest czerwoną zmarzniętą pustynią. Jednak wielu naukowców uważa, że miliardy lat temu mógł tam panować całkowicie odmienny klimat – ciepły i wilgotny. Z drugiej strony, 4 miliardy lat temu nasze Słońce było znacznie słabsze niż dziś. Oznacza to, że temperatury na starożytnym Marsie nie przekroczyłyby progu topnienia lodu. Jednak cechy geologiczne Marsa wskazują, że w okresie noachijskim (między 3,7 a 4,1 miliarda lat temu) Czerwona Planeta prawdopodobnie miała pod dostatkiem wody w stanie ciekłym. Mamy tu do czynienia z tzw. paradoksem słabego Słońca. To niewyjaśniona rozbieżność między obecnością wody w stanie ciekłym (głównie we wczesnej fazie ewolucji Ziemi), a faktem iż w tej fazie rozwoju Układu Słonecznego moc Słońca wynosiła 70% jego współczesnej mocy. Jak mogło powstać życie na Marsie? Naukowcy z Rutgers University postanowili przyjrzeć się Marsowi, uwzględniając paradoks słabego Słońca. Zwrócili uwagę, że skaliste planety w Układzie Słonecznym, jak Ziemia, Wenus, Merkury i Mars, zawierają pierwiastki wytwarzające ciepło poprzez rozpad radioaktywny (uran, potas i tor). Ten rodzaj ogrzewania wystarczyłby, aby stopić grube warstwy lodu i doprowadzić do „powstania” wody w stanie ciekłym, nawet przy słabej mocy Słońca. Życie na Marsie może przybierać różne formy. Co znajdziemy w salinowych jeziorach? Najnowsze badania wskazują, że życie na Marsie niekoniecznie musi należeć już do przeszłości. Ostatnie odkrycia mówiące o podpowierzchniowych i podlodowcowych płynnych jeziorach znajduj.. Na Ziemi ten rodzaj ogrzewania, zwany ciepłem geotermalnym, można zaobserwować w jeziorach subglacjalnych tworzących się w częściach pokrywy lodowej Antarktydy Zachodniej, w kanadyjskiej Arktyce i na Grenlandii. Zjawisko ciepła geotermalnego może również wyjaśniać obecność ciekłej wody na Marsie 4 miliardy lat temu – uznali autorzy badania. Naukowcy wykorzystali różne zbiory danych, aby przetestować swoją teorię. Dane te obejmowały m.in. grubość pokładów lodu na południowych wyżynach Marsa oraz szacunki dotyczące średniej rocznej temperatury na powierzchni Czerwonej Planety. A także szacowanego przepływu ciepła z wnętrza Marsa na powierzchnię 4 miliardy lat temu. Wykorzystując modelowanie komputerowe naukowcy odkryli, że podpowierzchniowe topnienie pokryw lodowych doprowadziłoby do obfitości wód gruntowych na Marsie. Marsa mogła ogrzać energia geotermalna „Nawet jeśli w symulacjach komputerowych gazy cieplarniane, takie jak dwutlenek węgla i para wodna, są wpompowywane do wczesnej marsjańskiej atmosfery, modele klimatyczne wciąż mają trudności z utrzymaniem długotrwale ciepłego i mokrego Marsa. Ja i moi współpracownicy sugerujemy, że paradoks słabego Słońca można by przynajmniej częściowo uwzględnić, gdyby Mars miał w przeszłości wysokie ciepło geotermalne” – twierdzi główna autorka badań Lujendra Ojha, ze School of Arts and Sciences na Rutgers University-New Brunswick w artykule w czasopiśmie naukowym „Science Advances”. Naukowcy uznali, że ze względu na niekorzystne warunki na powierzchni, aby zapewnić stabilną obecność wody w stanie ciekłym na Marsie, musiałaby się ona znajdować pod powierzchnią planety. „Niezależnie od faktycznej natury starożytnego marsjańskiego klimatu, obszar podpowierzchniowy byłby najbardziej nadającym się do zamieszkania rejonem Marsa” – napisali autorzy. Atmosfera Marsa. Jaki ma skład i dlaczego Mars niemal całkowicie ją utracił? Mars był niegdyś wodnym światem. Planetą, której skorupę przecinały koryta rzek, pokrywały morza. Widać to wciąż po ukształtowaniu terenu. Jak doszło do tego, że planeta niegdyś podo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/atmosfera-marsa-jaki-ma-sklad-i-dlaczego-mars-niemal-calkowicie-ja-utracil-fot-getty-images-3170bc9.jpeg" width="938" height="528" alt="Atmosfera Marsa. Jaki ma skład i dlaczego Mars niemal całkowicie ją utracił? (fot. Getty Images)" title="Atmosfera Marsa. Jaki ma skład i dlaczego Mars niemal całkowicie ją utracił? (fot. Getty Images)" /> Naukowcy zasugerowali, że w miarę jak woda wnikała coraz głębiej, wszelkie istniejące życie mogło podążać za nią – wiele kilometrów w głąb gruntu. „Na takich głębokościach życie mogło być podtrzymywane przez aktywność hydrotermalną (ogrzewanie) i reakcje woda-skała” – powiedział Ojha. Inne badania wskazują, że jakiekolwiek „cegiełki życia” mogą znajdować się dopiero 2 metry pod powierzchnią planety. Powodem jest zabójcze promieniowanie na Marsie. Podobieństwa między Marsem a Ziemią Autorzy badania zauważają, że podobne mechanizmy mogły mieć miejsce na Ziemi, w czasach jej wczesnej ewolucji. „Znaczna część biomasy mikrobiologicznej Ziemi znajduje się w jej skorupie, gdzie woda jest łatwo dostępna. Znaczna różnorodność biologiczna występuje w ogromnej objętości podpowierzchniowych środowisk nadających się do zamieszkania, które mogą sięgać na głębokość ponad 5 kilometrów. Dlatego rejony pod powierzchnią mogły być najbardziej żywotnym siedliskiem dla starożytnych prostych form życia na wczesnej Ziemi i prawdopodobnie na Marsie” – sądzą autorzy badania. Teorię naukowców mogłyby potwierdzić (bądź obalić) badania marsjańskiego gruntu. Wszelkie dowody na potencjalne przeszłe życie na Marsie mogą znajdować się właśnie pod jego powierzchnią, gdzie były chronione przed promieniowaniem. Czym jest meteoryt „Czarna Piękność”? Odnaleziony w 2011 r. na Saharze meteoryt marsjański NWA 7034 „Czarna Piękność” nieustannie budzi zainteresowanie naukowców. Składa się głównie z bazaltu, będącego prawdopodobnie wynikiem aktywności wulkanicznej na Marsie. Skład chemiczny meteorytu jest identyczny z wieloma próbkami marsjańskich kamieni badanych przez sondy Mars Exploration Rover i Mars Odyssey Orbiter. Jednak w porównaniu z nimi meteoryt zawiera dziesięć razy więcej cząsteczek wody. To może sugerować, że powstał on w skorupie Marsa w jej obecności. Swoją podróż na Ziemię rozpoczął około 5 milionów lat temu, mniej więcej w tym czasie, gdy przyszli ludzie i szympansy oddzielili się od ostatniego wspólnego przodka. To wówczas planetoida musiała uderzyć w powierzchnię Czerwonej Planety i katapultować w kosmos fragment marsjańskiej skały. Nowe badania marsjańskiego meteorytu Badacze z Australii poddali analizie 66 pochodzących z meteorytu ziaren cyrkonu. – Mówimy o ziarnach tak drobnych, że dopiero ułożenie kilku z nich obok siebie dawałoby wielkość porównywalną z przekrojem ludzkiego włosa. Pojedyncze ziarno ma od 40 do 50 mikrometrów średnicy – powiedział magazynowi New Scientist dr Aaron Cavosie z Uniwersytetu Curtin w Perth. Jedno z ziaren wykazywało oznaki charakterystyczne dla uszkodzenia uderzeniowego. – Widzieliśmy małe płaszczyzny lub linie, gdzie ciśnienie uderzeniowe było tak wysokie, że atomy w cyrkonie dosłownie zostały przestawione w innym kierunku – powiedział Cavosie. To odkrycie może oznaczać, że okres intensywnych uderzeń asteroid, czyli tzw. Wielkiego Bombardowania w wewnętrznym Układzie Słonecznym zakończył się znacznie później niż przypuszczano. Wcześniejsze analizy sugerowały, że na Marsie bombardowania ustały około 4,48 mld lat temu, pozwalając planecie rozwinąć warunki, które mogły być korzystne dla życia około 4,2 mld lat temu. Odkrycie badaczy z Perth wskazuje, że okres bombardowania mógł faktycznie zakończyć się miliony lat później. A dokładniej 30 milionów lat później. Co ciekawe, w ziarnie cyrkonu dostrzeżono deformacje uderzeniowe, które są niezwykle podobne do tych zauważonych w trzech największych miejscach uderzeń meteorytów na Ziemi. W tym w kraterze Chicxulub pozostawionym przez asteroidę, która zniszczyła dinozaury. Komentarz polskiej naukowczyni O komentarz poprosiliśmy dr Natalię Zalewską, geolożkę i planetolożkę z Zespołu Eksploracji Marsa Centrum Badań Kosmicznych PAN. „Inne od wszystkiego, co kiedykolwiek widzieliśmy” formy życia na Wenus. Pojawiły się nowe dowody Choć naukowcy wciąż się o to spierają, kolejne odkrycia dają nową nadzieję. Czy życie na Wenus naprawdę może istnieć? A jeśli tak, to jak wygląda? – Meteoryt marsjański NWA 7034, nazwany „Czarną pięknością”, nie pasował do żadnej grupy marsjańskich meteorytów. Czyli do grupy, jaką reprezentują shergottyty, nakhlity i chassignity – w skrócie SNC. Początkowo klasyfikowany był jako młodszy meteoryt, zbliżony wiekiem do typowych meteorytów marsjańskich SNC, przez co datowano jego wiek na około 2 miliardy lat. Po dłuższej analizie stwierdzono, że jest to brekcja skalna, czyli zlepek różnych skał pochodzących z różnego wieku. Zawiera w sobie fragmenty najstarszych skał sprzed 4 miliardów lat. Brekcja została uformowała około 225 milionów lat temu, a wybita jako meteoryt dopiero 5 milionów lat temu – tłumaczy National-Geographic.pl dr Natalia Zalewska. Wszystko wskazuje na to, że marsjańska skorupa doświadczała kilku epizodów bombardowań meteorytowych. Poczynając od Wielkiego Bombardowania Meteorytowego mającego miejsce 4,45 mld lat temu, które było najsilniejszym z badanych. Dowodem bombardowań są badania mikrostruktur w niezwykle twardych kryształach cyrkonu meteorytowego. Wiek tych kryształów był analizowany izotopowo i wykazywał bimodalny wiek od 4428 ± 50 do 4311 ± 52 milionów lat (populacja stara) i od 1712 ± 170 do 1345 ± 47 milionów lat (populacja młodsza). Stąd wzmianki o różnym wieku meteorytu. Kiedy mogło powstać życie na Marsie? Co więcej, wiek deformacji kryształów świadczy o epizodach bombardowania Marsa i trwającym wulkanizmie. Tego dowodzi również skład mineralogiczny meteorytu, typowy dla skał wulkanicznych. Młodsza generacja cyrkonów wykazuje cechy metamorfizmu, czyli przetapiania skał. Takie wyniki otrzymuje się, badając również skład inkluzji gazów w kryształach meteorytu. A także procesy zmian w kryształach pod wpływem ciśnień i temperatur. Meteoryt był poddawany badaniom wiele razy. Z analiz izotopów wodoru w kryształach apatytu dowiadujemy się, że jest to meteoryt, który ma największa zawartość wody z dotychczas znanych marsjańskich meteorytów. Większość wody o wartości ~6000 ppm w próbce zbiorczej NWA 7034 może znajdować się w uwodnionych fazach tlenku żelaza i krzemianach warstwowych, przy czym apatyt wnosi maksymalnie 150 ± 50 ppm wody. Naukowcy wyciągają wnioski, że łagodniejsze epizody bombardowań, utrzymujący się wulkanizm oraz dłuższy czas występowania wody na Marsie niż pierwotnie sądzono mogłyby sprzyjać pojawieniu się życia i utrzymaniu aż do wygaśnięcia wulkanizmu. Ale, z drugiej strony, przedłużony wiek epizodów bombardowań nie sprzyjał rozwojowi życia. Stwierdzono zatem, że około 30 milionów lat później niż obliczano nastąpiło złagodzenie zderzeń z Marsem i w związku z tym dopiero wtedy życie mogłoby rozkwitnąć, czego dowodów na razie nieustannie szukamy. Źródła: Science Adavances [1] i [2], Science, Science Direct. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Mozazaur – wielkość tego morskiego gada robi wrażenie! W czasach dinozaurów to mozazaury rządziły morzami
Mozazaur był wielką drapieżną jaszczurką żyjącą w oceanach w okresie kredy. Podczas gdy na lądzie dominowały dinozaury, mozazaury były władcami mórz. Siały w nich postrach dzięki masywnym szczękom i ostrym zębom.
W tym artykule: Mozazaur – wielkość i okres, w którym żył Mozazaur w filmach z serii „Jurassic World” Mozazaury były sprawnymi drapieżnikami Dlaczego mozazaury wymarły? Mozazaury to grupa gatunków należąca do zróżnicowanej rodziny olbrzymich morskich gadów zwanych Mosasauridae. Nazwa mozazaur oznacza „jaszczur znad Mozy”. To właśnie w pobliżu tej rzeki odkryto jedne z pierwszych skamieniałości tych wymarłych gadów. Mozazaury żyły w okresie od 145,5 mln do 65,5 miliona lat temu. Mozazaur – wielkość i okres, w którym żył Nie były dinozaurami morskimi, ale odrębną grupą gadów, bliżej spokrewnioną ze współczesnymi wężami i jaszczurkami. Gatunki takie jak Mosasaurus hoffmanni należą do największych przedstawicieli rodziny Mosasauridae. Jeden z największych okazów, jakie kiedykolwiek znaleziono, miał aż 17 metrów długości. Taki wynik dały badania z 2014 roku. Największy mozazaur byłby więc porównywalny pod względem wielkości do potężnego megalodona. To gigantyczny rekin, który dominował w oceanach w środkowym miocenie i pliocenie. Czyli w przedziale od 15,9 miliona do 2,6 miliona lat temu, długo po wymarciu mozazaurów. Żaden z tych drapieżników nie był jednak nigdy tak duży jak współczesny płetwal błękitny. To największy wieloryb, który może osiągnąć nawet 34 metry długości. Jest zarazem największym znanym zwierzęciem, jakie kiedykolwiek istniało. Odkryto szczątki gigantycznego dinozaura. „To może być największy drapieżny dinozaur znaleziony w Europie” Tylko kilka kości nieznanego gatunku dinozaura odkryli naukowcy na wyspie Wight. Mimo to są zdania, że był to prawdziwy potwór, który żył na wybrzeżu 125 mln lat temu. Mozazaury wyginęły 65,5 miliona lat temu – podczas masowego wymierania, które unicestwiło także lądowe dinozaury. Gatunek udało się cyfrowo przywrócić do życia i gigantyczny mozazaur pojawił się na srebrnym ekranie w kinowym hicie „Jurassic World” z 2015 roku. Mozazaur w filmach z serii „Jurassic World” Film „Jurassic World” zawiera scenę, w której gigantyczny mozazaur wystrzeliwuje z wody, aby pochwycić i pożreć wiszącego jako przynęta rekina. Takie przedstawienie prehistorycznej bestii pojawia się w serii „Jurassic World” jeszcze kilkakrotnie, ale eksperci są zgoni, że jest dalekie od naukowej poprawności. Prawdziwy mozazaur nie mógł osiągnąć tak ogromnych rozmiarów, jak przedstawiony w filmie – orzekli paleontolodzy. Stworzenie w filmie jest około dwa razy większe od największej znanej skamieniałości mozazaura – podkreślają ReBecca Hunt-Foster, paleontolog z Bureau of Land Management Canyon Country District oraz John Foster, dyrektor Museum of Moab. Kenneth Lacovara, profesor paleontologii i geologii na Uniwersytecie Drexel, również przyznaje, że filmowy morski gad był zbyt duży. Naukowiec pochwalił jednak twórców filmowego jaszczura za dokładne przedstawienia zębów podniebiennych mozazaura. A w szczególności – specjalnego drugiego zestawu zębów w górnej części szczęki. Jest on podobny do tych, jakie można zaobserwować u niektórych węży i jaszczurek. Za niewłaściwy uznano także sposób poruszania się filmowego mozazaura. Oparto go najpewniej na wczesnych ustaleniach mówiących, że gad ten poruszał się jak węgorz lub wąż. Mozazaury były sprawnymi drapieżnikami Mozazaury były dominującymi drapieżnikami oceanicznymi pod koniec okresu kredy. Jednak nie wszystkie gady z tej rodziny były gigantami. Niektóre gatunki, takie jak Xenodens calminechari, rozmiarami były zbliżone do dzisiejszych morświnów. Według specjalistów z US National Park Service, duże mozazaury prawdopodobnie żywiły się wszystkim, co udało im się złapać. W tym rybami, rekinami, ptakami morskimi, a także mniejszymi osobnikami z rodziny Mosasauridae. Inne, mniejsze gatunki tych morskich gadów miały bardziej określoną dietę i żywiły się głównie np. skorupiakami. Część skamieniałości mozazaurów zachowała się z nienaruszoną zawartością żołądka, co pozwoliło paleontologom dowiedzieć się więcej o ich strategiach łowieckich. Na przykład paleontolodzy z Kanady odkryli okaz z gatunku Mosasaurus missouriensis, w którego żołądku znaleziono ogromne ości ryb. Oszacowano, że pożarta przez drapieżnika ryba była większa niż jego głowa. Ułożenie kości sugerowało, że mozazaur pożerał swoją zdobycz kawałek po kawałku. Jak wyglądało życie po dinozaurach, zanim pojawił się człowiek? Odkrywamy paleogen To okres, gdy Ziemia zaczęła przypominać tę, którą znamy. Koniec wszystkich „-zaurów” odmienił świat zwierząt, a lądy dryfowały na znane nam położenia. Znów zabieramy Was w podr.. W żołądku innego gatunku, Prognathodon kianda, znaleziono młodego mozazura. Z kolei skamieniałość znajdująca się w Smithsonian National Museum of Natural History (NMNH) pokazuje, że zdarzały się polowania nawet na największe gatunki mozazaurów. Wspomniane wcześniej skamieniałości ogromnego Mosasaurus hoffmanni pokazują, że ten konkretny gad doznał kiedyś poważnego urazu szczęki. Kości nosiły ślady gojenia, co wskazuje, że zwierzęta te prowadziły brutalne, podwodne pojedynki. Dlaczego mozazaury wymarły? Na inne mozazaury polował m.in. niedawno odkryty Thalassotitan atrox. Ten przerażający drapieżnik wyglądał jak połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką. Mozazaury prawdopodobnie polowały na głębokich wodach, ale raczej nie zapuszczały się zbyt daleko od brzegu. Co ciekawe, mogły zacząć pływać w wodzie jak wąż lub węgorz. Jednak z czasem ich ogony ewoluowały, aby stać się podobnymi do ogonów rekinów. To ułatwiło drapieżcom poruszanie się w wodzie. Mozazaury mogły także być zdolne do pływania w „stylu klasycznym”, używając do tego swoich przypominających wiosła przednich kończyn. Takie wiosłowanie pozwalało im przyspieszać w pogoni za zdobyczą. Mozazaury zniknęły z zapisu kopalnego wraz z dinozaurami 65,5 miliona lat temu. Stało się to po tym, jak gigantyczna asteroida zderzyła się z Ziemią pod koniec okresu kredy. Według badań z 2005 roku bogate ekosystemy morskie, które zamieszkiwały mozazaury i z których czerpały pożywienie, załamały się po uderzeniu asteroidy. Najnowsze badania dowodzą, że była ona dużo bardziej śmiercionośna niż do tej pory przypuszczaliśmy. Wywołała m.in. gigantyczną falę tsunami, która przemierzyła pół globu.
Antyczne superfoods. 3 produkty, które pozwoliły starożytnym Andyjczykom przetrwać kryzys klimatyczny
Archeolodzy zrekonstruowali dietę mieszkańców okolic jeziora Titicaca sprzed kilku tysięcy lat. Czego możemy się od nich nauczyć?
W tym artykule: Co jedli starożytni Andyjczycy? Dietę starożytnych poznano dzięki skamieniałym zębom Antyczne superfoods Titicaca to największe jezioro wysokogórskie na Ziemi. Akwen, znajdujący się w granicach dzisiejszych Peru i Boliwii, położony jest wśród Andów, na wysokości 3 800 m n.p.m. Starożytni Andyjczycy żyli nad brzegiem jeziora przez 2500 lat, m.in. w mieście Tiwanaku (Tiahuanaco). Przetrwali mimo trudnych warunków panujących na tej wysokości, niewystarczającej powierzchni ziemi pod uprawy i postępujących zmian klimatycznych. Ta ich niezwykła odporność i zdolność do przystosowania się do niełatwego środowiska zaintrygowała naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego Berkeley. Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie Miód był kiedyś bardzo cenny. Jeśli sprawcy kradzieży miodu darowano życie i dopuścił się recydywy, należało mu wyciąć pępek, owinąć wyciągnięte wnętrzności cztery razy wokół ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-nasi-przodkowie-cenili-miod-kradziez-miodu-i-zniszczenie-pszczelej-rodziny-karali-smiercia-przez-powieszenie-fot-kevin-frayer-getty-images-60b41fb.jpeg" width="938" height="631" alt="Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie (fot. Kevin Frayer/Getty Images)" title="Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie (fot. Kevin Frayer/Getty Images)" /> – Dzisiaj stoimy przed widmem zmian zmian spowodowanych przez kryzys klimatyczny. Podnoszący się poziom mórz topi małe wyspy na Pacyfiku, a susze i pożary niszczą uprawy w Kalifornii. Nasze odkrycia pokazują, jak do zmian środowiskowych i politycznych z powodzeniem przystosowali się starożytni. Możemy się od nich czegoś nauczyć – mówi antropolożka prof. Christine Hastorf, autorka badań. Co jedli starożytni Andyjczycy? Przez lata uważano, że dieta mieszkańców Andów opierała się głównie na rybach z jeziora Titicaca i kukurydzy, które miały być głównym źródłem białka i błonnika pokarmowego. Ale wyniki nowych badań podważają to przekonanie. Naukowcy odkryli bowiem, że podstawą codziennego jadłospisu Andyjczyków były: komosa ryżowa, ziemniaki, mięso wielbłądowatych (takich jak lama i alpaka). Co prawda, kukurydza także była obecna w ich diecie, ale autorzy badania uważają, że najprawdopodobniej była spożywana jako napój alkoholowy, znany jako chicha, zarezerwowany na specjalne okazje. – W zapisach archeologicznych jest wiele odniesień do ryb. Zawsze zakładaliśmy więc , że ludzie mieszkający nad brzegiem Titicaca korzystali z jeziora jako zasobu pożywienia. Ale dzięki badaniom odkryliśmy, że nie polegali na zasobach jeziora jako głównym źródle białka. Zamiast tego inwestowali w komosę ryżową, ziemniaki i mięso lam. Zwierzęta te mają długą historię udomowienia na tym obszarze – wyjaśnia dr Melanie Miller, współautorka badania. Z dotkniętej suszą rzeki Tygrys wyłoniło się starożytne miasto z czasów Imperium Mitanni Ruiny miasta pochodzą sprzed 3400 lat. Archeolodzy wykopali je na stanowisku archeologicznym Kemune po tym, jak poziom wody w zbiorniku w Mosulu zaczął gwałtownie się obniżać. Dietę starożytnych poznano dzięki skamieniałym zębom Zbadanie składu diety starożytnych Andyjczyków było możliwe dzięki innowacyjnej metodzie, znanej jako analiza izotopów stabilnych, specyficznych dla danych aminokwasów. Izotopy to odmienne postacie tego samego pierwiastka chemicznego (różnią się liczbą neutronów w jądrze), a aminokwasy to grupa organicznych związków chemicznych. Poszczególnych izotopów poszukiwano w próbkach kolagenu, wyabstrahowanych ze skamieniałych ludzkich zębów. Wszystkie analizowane szczątki pochodziły z pochówków odkrytych na południowym brzegu jeziora Titicaca i datowane były na okres między 1400 r. p.n.e. a 1100 r. n.e. Badanie kolagenu z tkanki zębów pozwoliło zidentyfikować składniki chemiczne, które z kolei ujawniły, jakie rodzaje jedzenia najczęściej spożywali starożytni. Im częściej dany produkt gościł w w ich diecie, tym większy ślad pozostawił w skamieniałościach. Antyczne superfoods Odkrycia, które opublikowano w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”, pomagają wyjaśnić, jak andyjskie cywilizacje przedinkaskie przetrwały setki lat, mimo trudnych warunków. Udowadniają też, że już tysiące lat temu ludzie wiedzieli, że komosa ryżowa to antyczne superfoods. Zresztą, dla starożytnych Andyjczyków komosa ryżowa była święta, niemal na równi z jeziorem Titicaca – zauważają autorki badania. Swoją wysoką wartość komosa zawdzięcza temu, że może rosnąć na dużych wysokościach, w suchej, słonej glebie. Jest więc odporna na trudne warunki, a do tego bardzo pożywna. Zawiera niezbędne dla człowieka aminokwasy i jest źródłem: witaminy E, witaminy B2, wapnia, potasu, fosforu oraz wielu innych składników odżywczych. Nic dziwnego, że jest uznawana za superfood. – Wcześniej mieliśmy pewne pojęcie o tym, co jedli ci ludzie. Teraz znamy żywność, która pomogła im rozwijać się w tym ekstremalnym środowisku i przetrwać liczne zmiany klimatyczne. Dziś, w obliczu nadchodzących katastrofalnych warunków, my również możemy potrzebować powrotu do tradycyjnych upraw i rodzajów żywności, które najlepiej rosną tam, gdzie mieszkamy – mówi prof. Christine Hastorf, współautorka badań. Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences
Kayla Barron – od marzeń po szczyt. Co wiemy o członkini zakończonej niedawno misji NASA-SpaceX?
Kayla Barron pojawiła się na ustach całego świata po tym, jak została przedstawiona jako członkini misji NASA-SpaceX, która pod koniec listopada 2021 roku wyniosła czwórkę astronautów na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Dla 33-latki był to pierwszy lot. Sprawdź, co jeszcze wiemy na jej temat.
W tym artykule: Misja NASA Crew-3 zakończona sukcesem Kim jest Kayla Barron? Misja NASA Crew-3 zakończona sukcesem 6 maja 2022, po trwającej pół roku misji, kapsuła Crew Dragon firmy Spacex Elona Muska wróciła na Ziemię. Podróż powrotna z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) trwała ponad 23 godziny. Na pokładzie maszyny, która wystartowała 11 listopada 2021, znajdowała się trójka amerykańskich astronautów z NASA – Tom Marshburn (główny pilot), Raja Chari (kierownik misji), Kayla Barron (specjalistka ds. misji) oraz Matthias Maurer z Niemiec, który reprezentował Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) i także pełnił funkcję specjalisty misji. Filmy o kosmosie, które trzeba obejrzeć – RANKING TOP 15 Każda ekspedycja kosmiczna stanowi niezwykłe wydarzenie, które porusza tłumy. W tym kontekście łatwo można zrozumieć, dlaczego kosmos jest jednym z ulubionych tematów największych reżyse... Był to trzeci załogowy lot na ISS, przygotowany wspólnie przez NASA i SpaceX po niemal dziesięcioletniej przerwie. Cała załoga spędziła w kosmosie ponad 170 dni (dokładnie 176 dni, 2 godziny i 39 minut). Podczas misji udało się przeprowadzić szereg eksperymentów naukowych, między innymi wyhodowano papryczki chili. Wykorzystano także unikatowy punkt widzenia. W ramach projektu Crew Earth Observation wykonano wiele zdjęć Ziemi, które ukazują, do jakich zmian klimatycznych doszło na przestrzeni ostatnich lat. – Ta misja to tylko kolejny przykład tego, że naprawdę jesteśmy w złotej erze komercyjnych lotów kosmicznych – mówi Bill Nelson, administrator NASA Chari, Marshburn i Maurer zostali zakwalifikowani do misji już w grudniu 2020 roku. Z kolei Barron musiała zaczekać na powołanie do momentu zakończenia wszystkich szkoleń. 33-latka była jedyną kobietą w załodze trzeciej wspólnej misji NASA i SpaceX w ramach programu Commercial Crew. Bilet na ISS to dla niej nie tylko ogromny sukces zawodowy, lecz także spełnienie marzenia z dzieciństwa. Jej dotychczasowe dokonania pokazują, że nie boi się wyzwań. W swoim dorobku posiada tytuł magistra inżynierii jądrowej. Oficjalnie została astronautką NASA w styczniu 2020 roku, po ponad dwóch latach od zakwalifikowania na to stanowisko oraz ukończeniu wymaganych testów i treningów. Kim jest Kayla Barron? Kayla Barron urodziła się 19 września 1987 roku w Pocatello w stanie Idaho (USA). Jednak za swoje rodzinne miasto uważa Richland w stanie Waszyngton. Studiowała na Akademii Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (gdzie uzyskała licencjat z inżynierii systemów) oraz na Uniwersytecie Cambridge w Anglii. Jako porucznik komandor (stopień marynarki wojskowej) Barron zdobyła kwalifikacje oficera okrętów podwodnych i trzykrotnie służyła na pokładzie USS Maine. Kiedy w 2017 roku otrzymała informację, że jej kandydatura na astronautkę została zaakceptowana, służyła jako zastępca oficera flagowego w Akademii Marynarki Wojennej. Zdecydowała jednak zawiesić tę część kariery i spróbować swoich sił w NASA. W maju 2021 roku NASA wyznaczyła Kaylę Barron jako specjalistkę ds. misji SpaceX Crew-3 na Międzynarodową Stację Kosmiczną, która pierwotnie miała wystartować 23 października. Ostatecznie Kayla Barron, Tom Marshburn, Raja Chari i Matthias Maurer wyruszyli w podróż z miesięcznym opóźnieniem, czyli 11 listopada. – Jestem bardzo zaszczycona i podekscytowana, że dołączę do nadchodzącej misji SpaceX Crew-3 na Międzynarodową Stację Kosmiczną, która ma się rozpocząć pod koniec października. Nie mogłam prosić o lepszy zespół ani o bardziej niesamowitą przygodę – napisała Barron na Instagramie tuż po ogłoszeniu pełnego składi załogi misji. Prywatnie jest żoną Toma Barrona, oficera Sił Specjalnych Armii USA. Jak sama przyznaje, w wolnych chwilach lubi czytać książki i biegać. View oEmbed on the source website Źródło: NASA
Naukowcy stworzyli algorytm, dzięki któremu obliczono maksymalny możliwy wiek człowieka
Średnia długość życia w krajach Europy to dziś 78 lat. W najbliższych latach – dzięki postępowi medycyny i terapiom genetycznym – może jeszcze wzrosnąć. Badania pokazują jednak, że prawdopodobnie nigdy nie osiągniemy wieku kilkuset lat.
W tym artykule: Z wiekiem tracimy zdolność regeneracji Naukowcy chcą rozpracować proces starzenia Aplikacja obliczy, jak długo będziesz żyć Co stoi za naturalną granicą maksymalnego możliwego wieku człowieka? Odpowiedzi na to pytanie szuka zespół badawczy singapurskiej firmy biotechnologicznej Gero współpracującej z Roswell Park Comprehensive Cancer Center, ośrodkiem badań nad nowotworami w Buffalo. Biofizycy przeprowadzili badanie dotyczące starzenia się i potencjalnych możliwości „odwrócenia” wieku biologicznego. Sowy i skowronki – sprawdź, jaki masz chronotyp Od trybu życia człowieka zależy nie tylko jego samopoczucie, wyrażane emocje czy stan zdrowia, ale również predyspozycje do kłamania, a nawet flirtowania – uważają psychologowie. Okazało się, że istnieją dwa kluczowe parametry wpływające na długość życia człowieka. Pierwszym jest wiek biologiczny związany ze stresem, stylem życia i chorobami. Drugim – odporność, która pokazuje, jak szybko nasz organizm wraca do normy po okresach przeciążenia. Z wiekiem tracimy zdolność regeneracji Naukowcy zgromadzili dane tysięcy ochotników, aby ocenić, jak z wiekiem zmienia się ich odporność. Co nie jest zaskoczeniem, badacze zaobserwowali, że tempo powrotu do zdrowia po przebytych chorobach i urazach wydłuża się wraz z wiekiem. Innymi słowy – im jesteśmy starsi, tym więcej czasu potrzebujemy na powrót do równowagi zdrowotnej. Badania pokazały, że w grupie 40-latków niecierpiących na choroby przewlekłe czas powrotu do zdrowia to około dwa tygodnie. Natomiast 80-latkowie potrzebują średnio sześciu tygodni, aby wrócić do stanu sprzed choroby. Jeśli ten trend spadkowy utrzymuje się także w późniejszym wieku, można najpewniej założyć, że ludzki organizm może całkowicie utracić odporność i zdolność do regeneracji w wieku około 120–150 lat. I to jest właśnie maksymalny możliwy wiek człowieka. Naukowcy chcą rozpracować proces starzenia Odkrycie zostało potwierdzone w badaniach opartych na dwóch rodzajach pomiarów biologicznych – badaniach krwi i aktywności fizycznej. Aktywność fizyczną mierzono za pomocą przenośnym monitorom w postaci smartwatchów i opasek. Oba parametry, a także analiza DNA i historii chorób uczestników badania potwierdziły, że zdolność organizmu do regeneracji spada z wiekiem także u osób, u których nie stwierdzono chorób przewlekłych, oraz tych prowadzących zdrowy tryb życia. Odkrycia naukowców i przewidywana utrata odporności nawet u najzdrowszych, najwolniej starzejących się osób mogą wyjaśniać, dlaczego nie widzimy wyraźnego wzrostu maksymalnej długości życia, podczas gdy średnia długość życia w ostatnich dziesięcioleciach stale się powiększa. Genetycznie modyfikowane pomidory wyprodukują witaminę D. Czy to koniec problemów z jej niedoborem? Niedobór witaminy D wpływa na nasze zdrowie i odporność. Naukowcy mają pomysł, jak rozwiązać ten problem: modyfikowane pomidory. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/genetycznie-modyfikowane-pomidory-wyprodukuja-witamine-d-czy-to-koniec-problemow-z-jej-niedoborem-0d0d697.jpeg" width="938" height="665" alt="Genetycznie modyfikowane pomidory wyprodukują witaminę D. Czy to koniec problemów z jej niedoborem?" title="Genetycznie modyfikowane pomidory wyprodukują witaminę D. Czy to koniec problemów z jej niedoborem?" /> Zdaniem autorów znaczne przedłużenie życia człowieka nie jest możliwe poprzez zapobieganie chorobom lub ich leczenie, jeśli nie będziemy w stanie rozpracować procesu starzenia się i go powstrzymać lub spowolnić. Naukowcy nie wykluczają jednak, że odkrycie tych naturalnych mechanizmów i ingerencja w nie jest możliwa. Potrzeba na to jednak więcej czasu. Aplikacja obliczy, jak długo będziesz żyć Firma Gero nie poprzestała na opublikowaniu wyników badań, ale postanowiła podzielić się ich rezultatami z innymi. W oparciu o dane zgromadzone w badaniu powstała aplikacja GeroSens, dostępna niestety jedynie dla użytkowników iPhone’ów. Aplikacja oparta na sztucznej inteligencji. Przy niewielkim wkładzie użytkownika, może oszacować jego tempo biologicznego starzenia się i przewidywalną maksymalną długość życia. – Obliczenie odporności na podstawie strumieni danych dotyczących aktywności fizycznej zostało zaimplementowane w aplikacji GeroSense na iPhone'a. Następnie dane udostępnione społeczności naukowej za pośrednictwem internetowego interfejsu API – informuje pierwszy autor badania, Tim Pyrkov, szef projektu w Gero. Źródło: Nature Communications
Królowa z epoki brązu odzyskała twarz. Jak wyglądała władczyni ludu El Argar?
Cyfrowy wizerunek kobiety sprzed 3 700 lat odtworzyła hiszpańska artystka przy współpracy z archeologami z Barcelony.
W tym artykule: Królowa z epoki brązu odzyskała twarz W grobie obok spoczywała jej córka? Mężczyzn z El Argar wyparli przybysze ze stepów W 2021 roku naukowcy odkryli cmentarzysko w La Almoloya, na stanowisku archeologicznym w południowo-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego. W ceramicznych dzbanach (w epoce brązu naczynia pełniły rolę dzisiejszych trumien) znaleziono szczątki kilkudziesięciu osób. Największą sensację wzbudził pochówek datowany na ok. 3700 lat temu. Kobieta i mężczyzna spoczywali obok siebie w grobie wypełnionym drogocenną biżuterią. Jak zginął Michael Rockefeller? Zagadka śmierci amerykańskiego milionera rozwiązana Michael Rockefeller miał zostać zjedzony przez papuaskich kanibali. O tej historii mówił cały świat. Co tak naprawdę wydarzyło się w 1961 roku? Już wtedy archeolodzy uznali, że to jeden z najbardziej wystawnych pochówków z epoki brązu, jakie kiedykolwiek odkryto w Europie. Dodatkowo ciekawość naukowców wzbudził fakt, że większość srebrnych artefaktów znalezionych w grobowcu – w tym opaska przypominająca diadem lub koronę – wydawała się należeć do kobiety. Bezimienną zmarłą okrzyknięto więc królową. Teraz, osiem miesięcy po odkryciu grobowca, dwa uzupełniające się projekty badawcze rzucają nowe światło nie tylko na losy „królowej”, lecz także całego ludu El Argar, który w latach 2200–1200 r. p.n.e. zamieszkiwał osadę La Almoloya. Jedne z badań odtwarzają wygląd pochowanych na starożytnym cmentarzysku, podczas gdy drugie analizują ich genetykę i pochodzenie. Królowa z epoki brązu odzyskała twarz Joana Bruno, doktorantka z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie, podjęła się odtworzenia wyglądu starożytnych mieszkańców Półwyspu Iberyjskiego w ramach swojej pracy doktorskiej. Przyznaje, że zadanie znacznie ułatwił jej fakt, iż w większości odkrytych pochówków znaleziono kompletne czaszki wraz z żuchwami. Wykorzystując stosowane m.in. w kryminalistyce metody rekonstrukcji twarzy wiedzę anatomiczną oraz oprogramowanie komputerowe, Bruno odtworzyła serię twarzy. Pierwsze udostępnione przez badaczkę grafiki są wykonane w odcieniach szarości i przedstawiają twarze widziane z profilu. Charakterystyczne nosy i uszy są uwydatnione przez brak włosów oraz neutralną mimikę. Artystka czeka jeszcze na dodatkowe dane dotyczące koloru skóry i oczu, aby zakończyć pracę. Bruno podjęła także próbę odtworzenia wyglądu pary, która spoczywała we wspomnianym wystawnym grobie. Jedna z postaci to najpewniej królowa z epoki brązu. W szczątkach kobiety brakowało górnej części czaszki, jednak badaczce udało się przedstawić ją jako szczupłą kobietę o długim, wąskim nosie, noszącą w uszach szerokie srebrne tunele. View oEmbed on the source website W grobie obok spoczywała jej córka? Badania kości partnera starożytnej królowej (znanego jako AY38/2) wykazały, że cierpiał na retrognatyzm, czyli tzw. tyłożuchwie, co oznacza, że miał mocno cofniętą dolną szczękę. Podobną cechę stwierdzono również u pochowanej w pobliżu dziewczynki (oznaczonej jako AY30/2). To niecodzienne podobieństwo pozwoliło Bruno podejrzewać, że ta dwójka była ze sobą spokrewniona. Analiza DNA szczątków potwierdziła te podejrzenia – mężczyzna był ojcem dziewczynki. Wśród zrekonstruowanych twarzy, znalazła się także twarz chłopca z niezwykle szeroko rozstawionymi oczami. Taki stan nazywany jest hiperteloryzmem i może być spowodowany wieloma zaburzeniami genetycznymi. Obecnie znanych jest ponad 550 schorzeń, których częścią jest nieprawidłowo duże rozstawienie oczodołów. – Próbujemy wykorzystać te twarze, aby zobaczyć, czy podobieństwo między pewnymi cechami może nakierować na powiązania genetyczne między zmarłymi – mówi Bruno. Mężczyzn z El Argar wyparli przybysze ze stepów Genetyce ludu El Argar poświęcone były też inne badania, opublikowane ostatnio w „Science Advances”. Naukowcy przeanalizowali genomy 67 osób pochowanych w La Almoloya oraz 33 osób pochowanych w La Bastida (innym miejscu powiązanym z kulturą argarską). Następnie porównali je z genomami prawie 200 osób, które w latach 3300–1000 p.n.e. żyły na terenach dzisiejszej Hiszpanii i Portugalii. Wyniki pokazały, że po przejściu z epoki miedzi do epoki brązu (ok. 2800 r. p.n.e.), u ludności należącej do El Argar zaczęły pojawiać się genetyczne powiązania z populacją Europy Środkowej, znanej jako ludy stepowe. Ciekawe wyniki przyniosły badania badania mitochondrialnego DNA przekazywanego z matki na dziecko. Ustalono, że kobiety i dziewczynki z kultury El Argar pochodziły głównie od miejscowej ludności. Jednak mężczyźni i chłopcy byli w przeważającej mierze spokrewnieni z ludem stepowym. Praktycznie nie mieli genetycznego dziedzictwa miejscowych. Sugeruje to, że w ciągu kilkudziesięciu lat od przybycia na Półwysep Iberyjski, pochodzący ze stepów mężczyźni całkowicie zastąpili miejscowych, wiązali się z lokalnymi kobietami i mieli z nimi liczne potomstwo. Pewnie nie zwróciłbyś na nie uwagi. To koło ma 3000 lat i dla archeologów jest prawdziwym skarbem Archeolodzy odkryli we wschodniej Anglii kompletne pozostałości drewnianego koła sprzed około 3000 lat – informuje serwis internetowy Yahoo News. Znalezisko wydobyto w "Brytyjskich Pompejach". Naukowcy zauważają też, że badanie wzajemnego pokrewieństwa osób spoczywających w La Almoloya wykazało, że kobiety miały tu mniej krewnych, niż mężczyźni. Na przykład wśród 30 dorosłych kobiet, których genomy zsekwencjonowano, żadne nie były krewniaczkami. Naukowcy nie wiedzą, co może odpowiadać za tę nietypową „nierówność płci”. Dopuszczają kilka możliwych wyjaśnień, w tym przemoc seksualną ze strony napływowej ludności, dobrowolne praktyki poligamiczne czy celowe „odrzucenie lokalnej populacji męskiej”. Źródła: Archeology.org
Oto megajezioro Paratetyda – największe jezioro w historii Ziemi. Dlaczego i kiedy wyschło?
Megajezioro Paratetyda, zwane też Morzem Sarmackim, to największe jezioro, jakie kiedykolwiek istniało na Ziemi. Naukowcy szacują, że było w nim 10 razy więcej wody niż we wszystkich obecnie istniejących jeziorach razem wziętych.
W tym artykule: Największa susza miała miejsce prawie 8 mln lat temu Wysychające megazjezioro Paratetyda zmieniło ekosystem kontynentu Około 10 milionów lat temu Paratetyda obejmowała obszar większy niż dzisiejsze Morze Śródziemne. Na współczesnej mapie wody tego jeziora rozciągałyby się od włoskich Alp po Kazachstan w Azji Środkowej. Ekosystem Paratetydy był wyjątkowy i obejmował setki gatunków zwierząt – od mięczaków i skorupiaków, po małe wieloryby i delfiny, które ewoluowały, aby dostosować się do słodkowodnego środowiska. O Stonehenge wiemy coraz więcej. Najnowsze odkrycie rzuca nowe światło na słynne stanowisko archeologiczne Naukowców fascynuje nie tylko samo Stonehenge, ale też to, jak wykorzystywany był ten teren wcześniej. Co nowego wiadomo? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/o-stonehenge-wiemy-coraz-wiecej-najnowsze-odkrycie-rzuca-nowe-swiatlo-na-slynne-stanowisko-archeologiczne-6d72373.jpeg" width="938" height="565" alt="O Stonehenge wiemy coraz więcej. Najnowsze odkrycie rzuca nowe światło na słynne stanowisko archeologiczne" title="O Stonehenge wiemy coraz więcej. Najnowsze odkrycie rzuca nowe światło na słynne stanowisko archeologiczne" /> Choć po megajeziorze niewiele dziś pozostało, naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie w Holandii postanowili zbadać jego burzliwą przeszłość. Sprawdzili, co doprowadziło do spadku poziomu wód i wymarcia większości żyjących w nich zwierząt. Największa susza miała miejsce prawie 8 mln lat temu Geolog Wout Krijgsman i jego koledzy zbadali skamieniałości, skały osadowe i geologię obszaru wokół Morza Czarnego, leżącego w centrum dawnej lokalizacji Paratetydy. Dzięki zgromadzonym danym oraz modelowaniu poziomu wód w całym regionie, byli w stanie zidentyfikować 4 główne spadki poziomu wody na przestrzeni kilku milionów lat. Czy Ziemia jest płaska? 10 dowodów obalających ten mit Przedstawiamy mocne argumenty do dyskusji z pseudonaukowcami, którzy wierzą, że Ziemia jest płaska. Najpoważniejszym spadkiem był ostatni – odnotowany między 7,65 mln a 7,9 mln lat temu, który otrzymał miano Great Khersonian Drying. Poziom wody w Paratetydzie spadł wówczas aż o 250 metrów, co sprawiło, że megajezioro Paratetyda zostało podzielone na mniejsze zbiorniki. Wzrost zasolenia wód w nowo powstałych jeziorach i ich mniejsze rozmiary mogły sprawić, że przestały nadawać się do życia dla większości organizmów żyjących wcześniej w Paratetydzie. Według obliczeń naukowców w krytycznych suchych okresach megajezioro mogło stracić do 70% swojej powierzchni i aż 1/3 objętości. Natomiast w szczytowym momencie mogło mieć powierzchnię około 2,8 miliona kilometrów kwadratowych i zawierać ponad 10 razy więcej wody niż wszystkie współczesne jeziora na naszej planecie. Gdzie podziały się te ogromne ilości wody? Część wyparowała w czasie dramatycznych susz, a skąpe deszcze nie zdołały uzupełnić braków. Ponadto postępujące zmiany w krajobrazie i przesunięcia tektoniczne sprawiły, że pozostałości Paratetydy ostatecznie „spłynęły” do Morza Śródziemnego. Geolodzy szacują, że megajezioro przetrwało na terenach dzisiejszej Europy i Azji około 5 milionów lat. Wysychające megazjezioro Paratetyda zmieniło ekosystem kontynentu Zmiany temperatury, opadów i wysychanie ogromnych obszarów Paratetydy wywołało także zmiany na lądzie w całej Eurazji. Jak ustalili naukowcy, po wielkiej suszy lasy zaczęły zastępować środowiska otwarte, ale zmieniały się też same rodzaje lasów. Inne niedawne badanie pokazuje, w jaki sposób obniżający się poziom wód Paratetydy zamienił linie brzegowe megajeziora w łąki, zapewniając żyzny grunt i tworząc środowisko przyjazne ewolucji zwierząt lądowych. Zmiany krajobrazu i ekosystemu związane ze zmianami klimatycznymi pozostają dziś bardzo istotnym tematem. Miliony lat po wyschnięciu Paratetydy historia tego jeziora może być dla nas przypomnieniem o zagrożeniach, przed którymi stoimy dzisiaj. Źródło: Scientific Reports Naukowcy zasilali prosty komputer fotosyntetyzującymi sinicami. Działał przez pół roku! Ponad sześć miesięcy pracował mikroprocesor, któremu energii dostarczały najprostsze jednokomórkowe organizmy, jakie żyją na Ziemi. Zdaniem naukowców, baterie z sinicami mogą być przysz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-zasilali-prosty-komputer-fotosyntetyzujacymi-sinicami-dzialal-przez-pol-roku-fot-p-bombelli-35dd726.jpeg" width="938" height="380" alt="Naukowcy zasilali prosty komputer fotosyntetyzującymi sinicami. Działał przez pół roku! (fot. P. Bombelli)" title="Naukowcy zasilali prosty komputer fotosyntetyzującymi sinicami. Działał przez pół roku! (fot. P. Bombelli)" /> Sensacyjna sekcja zwłok wieloryba. Pod płetwą znaleziono „ludzką" dłoń Sekcja zwłok wieloryba, w której uczestniczył dr Mark Scherz. Zdjęcie, na którym trzyma ogromną pięciopalczastą dłoń, podbiło naukowego Twittera. Albert Einstein: 15 rzeczy, których nie wiedzieliście o tym wybitnym fizyku Znamy go jako twórcę ogólnej teorii względności. Tymczasem Albert Einstein prowadził fascynujące życie. Oto 15 mniej znanych faktów z życia genialnego naukowca.
Wodospady w Polsce - 12 najpiękniejszych polskich wodospadów. Gdzie się znajdują?
Wodospady w Polsce nie należą do najbardziej okazałych na świecie, a mimo to nikt nie odmówi im piękna i niepowtarzalnego uroku. Niesiony na znaczne odległości szum spływającej wody tworzy wyjątkowy nastrój, a widok majestatycznych kaskad działa wręcz hipnotyzująco. W granicach naszego kraju nie ma ich zbyt wiele, ale każdy, kto je odnajdzie, z całą pewnością będzie zachwycony zastanym widokiem. Prezentujemy listę najpiękniejszych wodospadów w Polsce.
W tym artykule: Wodospady w Polsce Wodospad Kamieńczyka Wodospad Dziki Wodospad Szklarki Wodospad Podgórnej Kaskada Myi Wodospad na Mosornym Potoku Wodogrzmoty Mickiewicza Wodospad Siklawa. Najwyższy wodospad w Polsce Wodospad Siklawica Wodospad Zaskalnik Wodospad Szepit Wodospad w Złotym Stoku Piękna nasza Polska cała... Chętnie wyjeżdżamy na wakacje nad Bałtyk, w góry czy na Mazury. Niedocenianą atrakcją są wodospady w Polsce. Tu polecają się szczególnie Karkonosze i Tatry, ale nie tylko tam znajdziemy naturalne, malownicze kaskady wodne. Relaks przy szumie spadającej wody pozwoli się wyciszyć i zrelaksować. Gotowi na podróż szlakiem polskich wodospadów? Wodospady w Polsce Ich siła każe nam podchodzić do nich z należytym szacunkiem, jednak sam widok pióropuszy wody i rzeźbionych przez nie form skalnych potrafi wprawić w osłupienie. To prawda, największe wodospady świata biją je na głowę pod względem wysokości. Jednak w kwestii piękna krajobrazu, który tworzą, z całą pewnością nie mamy się czego wstydzić. Gdzie są najpiękniejsze i największe wodospady w Polsce? Odpowiedź zamieszczamy poniżej. Wodospad Kamieńczyka Wodospad Kamieńczyka to najwyższy wodospad w polskich Karkonoszach. Jego próg wznosi się na wysokości 843 m n.p.m. Tworzące wodospad trzy kaskady łącznie mają wysokość 27 metrów. Za środkową znajdziemy Złotą Jamę, czyli sztucznie utworzoną grotę. Obiekt leży przy szlaku prowadzącym ze Szklarskiej Poręby do Szrenicy. Do Kamieńczyka prowadzi droga w kierunku Jakuszyc. Początkowy etap szlaku jest łatwy i bez problemu poradzi sobie z nim każdy, nawet niedoświadczony piechur. Dopiero pod koniec napotkamy utrudnienie w postaci kamienistego wzniesienia. Wodospad Dziki Kolejny obiekt w zestawieniu to majestatyczny i niezwykle urodziwy wodospad Dziki, który znajduje się w Karpaczu, na rzece Łomnica. Powstał w wyniku spiętrzenia wód po wybudowaniu zapory na Łomnicy. Wodospad Dziki nie może być zaliczany do największych w Polsce, ale do najpiękniejszych z całą pewnością tak. Szeroki strumień wody wspaniale komponuje się z otoczeniem, tworząc malowniczy i nieco tajemniczy obraz. Szczególnie pięknie prezentuje się w miesiącach zimowych, gdy zamarzająca woda tworzy niesamowity lodospad. Wodospad Szklarki Drugim największym wodospadem w polskich Karkonoszach jest wodospad Szklarki. Znajdziemy go w środkowym obszarze Wąwozu Szklarki, na wysokości 520 m n.p.m. Woda spływa tu z wysokości 13,3 m, tworząc zachwycający kocioł eworsyjny. Górną część wodospadu tworzy szeroka kaskada. Niżej strumień wody ulega zwężeniu, a w końcowym odcinku płynie wąskim wyżłobieniem skalnym. Blisko wodospadu zlokalizowane jest schronisko PTTK "Kochanówka". Wodospad Podgórnej Następny obiekt w zestawieniu – wodospad Podgórnej – jest trzecim najwyższym wodospadem po polskiej stronie Karkonoszy. Obiekt zlokalizowany w obszarze wsi Przesieka nie jest tak okazały jak wodospad Kamieńczyka – jego wysokość to ok. 10 metrów. Mimo że pod względem wysokości nie bije żadnego rekordu, to i tak nie można odmówić mu uroku. Wodospad tworzą trzy kaskady, które można podziwiać w całej ich okazałości ze zlokalizowanego w pobliżu mostka. Niezwykle malowniczo przedstawia się powstały u stóp najniższej kaskady kocioł eworsyjny. Kaskada Myi Kolejny zachwycający wodospad w Karkonoszach to kaskada Myi – czwarty pod względem wysokości w tym paśmie. Obiekt położony jest na wysokości 547 m n.p.m., w Karkonoskim Padole Śródgórskim, w miejscowości Przesieka tuż przed ujściem Myi do Podgórnej. Charakteryzuje się wysokością 5 metrów. Kaskada składa się z kilku progów skalnych. Największy jest zlokalizowany w pobliżu wodospadu Podgórnej. Wodospad na Mosornym Potoku Zachwycające wodospady znajdziemy także w Beskidach. Jednym z najwyższych jest 8-metrowy wodospad na Mosornym Potoku. Zlokalizowany jest na niebieskim szlaku, prowadzącym z Zawoi Mosorne na Halę Śmietanową i Kiczorkę. Pionowy próg składający się z warstw fliszu karpackiego, tworzącego kilka skalnych stopni, zachwyca swoim pięknem. Majestatyczny obraz jest dopełniany przez kilkunastometrowe ściany skalne, otaczające próg po obu stronach. Wodogrzmoty Mickiewicza Kolejna propozycja na naszej liście to chyba najsłynniejszy tego typu okaz w Polsce. Mówiąc „wodospady w Polsce”, większość z nas myśli „Wodogrzmoty Mickiewicza”. Zlokalizowany w Tatrach Wysokich (w miejscu łączącym Dolinę Białki z Doliną Roztoki) zespół kaskad, składa się z trzech większych i kilku wyraźnie mniejszych progów. Pośredni wodogrzmot jest dość dobrze widoczny z mostu na szlaku do Morskiego Oka. Poniżej tego obiektu widać Niżni Wodogrzmot i niewielki fragment Wyżniego. Zimą warto zachować szczególnie wzmożoną ostrożność, bo w tym miejscu dość często schodzą lawiny. Wodospad Siklawa. Najwyższy wodospad w Polsce Kolejny na naszej liście jest najwyższy wodospad w Polsce i największy. Słynna Siklawa (znana też jako Wielka Siklawa), rozdzielająca Dolinę Roztoki i Dolinę Pięciu Stawów, spada z progu ściany stawiarskiej, z wysokości ok. 70 metrów. Zależnie od poziomu wody w Wielkim Stawie, Wielka Siklawa może charakteryzować się dwoma lub czterema spadającymi strugami. Niepowtarzalny klimat tworzy tam charakterystyczna mgiełka, powstająca z wody rozbitej na drobne kropelki. Wodospad Siklawica Siklawica nie jest tak wysoka jak Siklawa, ale tak samo zachwyca. Wodospad zlokalizowany w północnej ścianie Giewontu (w Tatrach Zachodnich, w Dolinie Strążyskiej), spływa po dwóch skałach o niemal pionowym pochyleniu. Jedna ma długość 10 metrów, a druga 13 metrów. Łącznie tworzą zachwycający swoim pięknem, 23-metrowy wodospad. Siklawica to bez cienia wątpliwości jedna z największych atrakcji Doliny Strążyskiej. Nie ma najmniejszego problemu z podejściem pod samą ścianę wodospadu. Wodospad Zaskalnik Kolejny piękny wodospad jest zlokalizowany w Szczawnicy, w Beskidzie Sądeckim. 5-metrowa kaskada na Potoku Sopotnickim jest łatwo dostępnym miejscem. Bez trudu można dotrzeć tam pieszo, a w pobliżu znajduje się stacja szczawnickiej Ciuchci. U podnóża otoczonego pięknymi skałami wodospadu tworzy się niewielki basen. Wszystko to składa się na niezwykle malowniczy pejzaż. Wodospad Szepit Były już Karkonosze, Beskidy i Tatry, czas na Bieszczady. Położony nieopodal Zatwarnicy wodospad na potoku Hylaty, to jeden z największych tego typu okazów przyrody w Bieszczadach. Mniejsze i większe kaskady osiągają łączną wysokość na poziomie 8 metrów. Otacza go kamienisty brzeg i licznie nagromadzone w tym miejscu skałki. Na szlaku wybudowano schody, którymi bezpiecznie można zejść nad potok przy wodospadzie. Nieopodal znajduje się też platforma, która pozwala podziwiać cały majestat tego zachwycającego obiektu. Wodospad w Złotym Stoku Na koniec zostawiliśmy prawdziwą perełkę – jedyny podziemny wodospad w Polsce. Ten niezwykły okaz zlokalizowany jest w nieczynnej Sztolni Czarna, obecnie stanowiącej część Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota. Woda spada tam z wysokości 10 metrów, czemu towarzyszy duży huk, dodatkowo potęgowany echem odbijającym się od ścian komory. Sztolnia położona jest na głębokości 23 metrów. Do wodospadu prowadzą metalowe schody (sięgające siedmiu pięter w dół) i wydrążony chodnik. Pięknie podświetlona kaskada tworzy niesamowity widok, a wrażenie niezwykłości tego miejsca dodatkowo wzmacnia rozchlapywana dookoła woda.
Piramida Majów zbudowana z wulkanicznej skały. Sensacyjne odkrycie archeologów
Naukowcy odkryli, że 1 500 lat temu budowniczowie Majów stworzyli masywną piramidę z wyrzuconej przez wulkan skały. Erupcja wulkanu była tak potężna, że ​​ochłodziła Ziemię.
W tym artykule: Piramida Majów zbudowana z wulkanicznej skały Majowie wrócili pod wulkan już 5 lat po wybuchu Wulkany jako element wierzeń Majów W połowie pierwszego tysiąclecia naszej ery na terenie dzisiejszego San Andrés w Salwadorze, miała miejsce jedna z pięciu największych erupcji ostatnich 10 tys. lat – wybuch wulkanu Ilopango. Strumienie lawy ciągnęły się na kilkadziesiąt kilometrów, a pyły i dym docierały do wielu odległych miejsc. Niedawne badania podają nawet, że na skutek erupcji do atmosfery trafiła tak duża ilość popiołu, że doprowadziło to do ochłodzenia klimatu na półkuli północnej. Jak Wenus nas oszukała? Przez wieki źle czytaliśmy najważniejszy kodeks Majów Nowe spojrzenie na kodeks drezdeński może zmienić nasze wyobrażenie o tym, jak Majowie używali nocnego nieba. Po wybuchu okolica wulkanu została całkowicie zniszczona, a zasiedlający ją Majowie – przynajmniej ci, którym udało się przeżyć katastrofę – musieli porzucić swoje domy, bo pola uprawne i osady pokryła półmetrowa warstwa popiołu. A przynajmniej tak sądzono do tej pory. Ostatnie badania archeologiczne pokazały bowiem, że choć ziemia nie nadawała się do uprawiania, to Majowie dość szybko wrócili na miejsce katastrofy. Dr Akira Ichikawa, archeolog z Departamentu Antropologii na Uniwersytecie Kolorado w Boulder, odkrył, że jedna z piramid zbudowanych przez Majów mogła być pomnikiem mającym upamiętniać wybuch Ilopango. Piramida Majów zbudowana z wulkanicznej skały Mowa o piramidzie schodkowej znanej jako Campana (inaczej La Campana), położonej zaledwie 40 km od wulkanu, w dolinie Zapotitán. Nowa analiza starożytnej konstrukcji wykazała, że Majowie do jej budowy wykorzystali nie tylko kamienne bloki, ale też fragmenty wycięte z tefry – skały powstałej z materiałów wyrzuconych przez wulkan, w tym popiołu wulkanicznego, piasku, lapilli czy bomb wulkanicznych. Piramida Majów Campana spoczywa na wysokiej na 6 metrów platformie o wymiarach 80 m x 55 m. Cała konstrukcja ma około 13 metrów wysokości. Na platformę – jako najważniejszą część budynku – składają się m.in. cztery tarasy i szeroka klatka schodowa. Dr Ichikawa uważa, że to pierwszy „budynek publiczny” wzniesiony w dolinie San Andrés po erupcji Ilopango. – Jest to pierwszy dowód na to, że materiały wulkaniczne zostały użyte do budowy piramidy Majów i może odzwierciedlać duchowe znaczenie wulkanów w ich kulturze – stwierdził dr Ichikawa. Dodał, że odkrycie udowadnia, iż Majowie wracali w pobliże wulkanu o wiele szybciej po wybuchu, niż dotychczas uważano. Majowie wrócili pod wulkan już 5 lat po wybuchu Naukowcy od lat debatują nad dokładną datą erupcji Ilopango, a większość przyjmuje, że doszło do niej między 270 a 400 rokiem naszej ery. Jednak niedawne datowanie radiowęglowe pni drzew z Salwadoru zasugerowało, że najbardziej prawdopodobną datą jest rok 539 – mówi dr Ichikawa. Przyjmując tę datę za wyjściową, naukowiec porównał ją z datą powstania piramidy, którą oszacował na podstawie analizy próbek różnych materiałów użytych do jej budowy. Datując piramidę na okres od 545 do 570 r. n.e., dr Ichikawa sugeruje, że Majowie powrócili na miejsce wybuchu już w ciągu pięciu lat po katastrofie. Dotychczas uważano, że na tereny w pobliżu wulkany nikt nie zapuszczał się przez stulecia po erupcji. Starożytna świątynia Majów odkryta w Meksyku. Archeologom pomógł laser Badacze zidentyfikowali 478 starożytnych miejsc ceremonialnych w Meksyku. Udało się to dzięki połączeniu technologii lasera z teleskopem Wulkany jako element wierzeń Majów Co skłoniło starożytnych by powrócić na jałową, pokrytą popiołem i potencjalnie niebezpieczną ziemię? Być może ich wierzenia – uważa naukowiec i odnosi się do innej znanej historii, erupcji wulkanu Loma Caldera. Ok. 590 roku wybuch doszczętnie zniszczył osadę Cerén, której historia sięgała 1200 roku p.n.e. Badania wykazały, że w ciągu kilku godzin wioska została pokryta grubą nawet na 8 m warstwą popiołu. Jednak ludność prawdopodobnie zdołała opuścić osadę, ponieważ wykopaliska nie ujawniły żadnych ludzkich szczątków. Z Cerén prowadzi charakterystyczna „biała droga” zwana sacbé, która swoją nazwę zawdzięcza użytemu do jej budowy wapieniowi. W drodze także znaleziono fragmenty tefry. – W sacbé tefra z mogła być postrzegana jako mająca potężne znaczenie religijne lub kosmologiczne ze względu na swoje wulkaniczne pochodzenie. Tefra obecna w piramidzie Campana mogła mieć podobne znaczenie – uważa dr Ichikawa. Źródło: Antiquity Czytaj więcej fascynujących artykułów: Majowie – mistrzowie budowania cywilizacji... z niczego Kolejna część cyklu: Siedem wrót do chwały Doniosłe odkrycie w starożytnym mieście Majów Tikal Nieznany dotąd kompleks architektoniczny został odkryty przez archeologów w starożytnym mieście Majów Tikal, na terenach współczesnej Gwatemali. Bomba zegarowa i królestwo umarłych. Zagadki i tajemnice Majów Tuż za miastem Cancún naukowcy znaleźli nowe wejście do krainy cieni Majów.
Nie tak okazałe jak w Egipcie, ale równie intrygujące. Oto największe i najstarsze piramidy w Polsce
Cudze chwalicie, swego nie znacie. Aby móc podziwiać majestatyczne i tajemnicze grobowce, wcale nie trzeba rezerwować wycieczki do Egiptu. Czasem wystarczy krótka podróż samochodem, bowiem piramidy w Polsce również potrafią zaskoczyć ciekawą historią i architekturą.
W tym artykule: Piramidy kujawskie Piramida w Rapie Piramida w Różanowie Piramida w Zagórzanach Piramida w Międzybrodziu k. Sanoka Piramida w Wągrowcu Grobisko ariańskie w Krynicy To fakt, że piramidy w Polsce nie są tak wielkie jak te, w których spoczęli faraonowie. Jednak niewiele osób wie, że tego typu grobowce były budowane nad Wisłą ok. 1000 lat wcześniej niż nad Nilem, co oznacza, że pod tym względem, starożytne budowle w Polsce górują nad egipskimi. Najstarsze, bo wybudowane ponad pięć tysięcy lat temu, znajdują się w pobliżu Izbicy Kujawskiej. Kolejne były wznoszone w XVII, XVIII, XIX i XX wieku. Gdzie znajdują się piramidy, o których mowa? Zapraszamy na wycieczkę śladami monumentalnych grobowców. Najpiękniejsze polskie zamki. Które z nich warto zobaczyć? Czy wiesz, że na terenie Polski znajduje się aż 419 zamków? Przeważnie zostały z nich same ruiny, jednak kilka z nich zachowało się w niemal nieskazitelnym stanie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/450ab4e264687fae9dbf7097251384aa993650d7-21f81ab.jpeg" width="938" height="674" alt="Zamek w Malborku: opis, zwiedzanie, bilety i dojazd, historia obiektu (fot. Michal Fludra/NurPhoto via Getty Images)" title="Zamek w Malborku: opis, zwiedzanie, bilety i dojazd, historia obiektu (fot. Michal Fludra/NurPhoto via Getty Images)" /> Piramidy kujawskie Najstarsze budowle megalityczne w Polsce zlokalizowane są na Kujawach – w Gaju Stolarskim, Wietrzychowicach i Sarnowie. Naukowcy są zdania, że grobowce liczą sobie ponad 5500 lat, co oznacza, że zostały wzniesione mniej więcej 1000 lat wcześniej niż Północna Piramida w Dahszur. W przeciwieństwie do egipskich grobowców, piramidy kujawskie są owiane aurą tajemnicy. Do dziś nie wiadomo, kto został pochowany w komorach grobowych. Być może spoczęli tam pierwsi władcy Kujaw, ale eksperci nie mogą poprzeć tej tezy. Najstarsze piramidy w Polsce mają kształt trójkąta albo wydłużonego trapezu. Najbardziej okazałe mierzyły ponad 100 metrów długości, a ich wierzchołki sięgały 5 metrów. Zostały usypane z tysięcy ton ziemi i wielkich głazów. Starożytni mieszkańcy Kujaw nie mieli problemu z pozyskaniem surowca. Na tych terenach występowały bowiem licznie nagromadzone kamienie polodowcowe. Warto zaznaczyć, że dziś możemy już mówić tylko o pozostałościach piramid. Na przestrzeni lat, kujawskie obiekty były regularnie niszczone w celu pozyskania kamieni. Surowiec z grobowców posłużył m.in. do budowy drogi (dziś już wyasfaltowanej) Izbica Kujawska-Lubraniec. Piramida w Rapie Kolejna polska piramida znajduje się w Rapie, w województwie warmińsko-mazurskim. Grobowiec położony na Rysim Bagnie (w pobliżu granicy z Rosją) nie jest tak stary jak piramidy kujawskie - powstał na początku XIX wieku. Budowla została wzniesiona na polecenie barona Friedricha von Fahrenheida – podróżnika, mecenasa sztuki, miłośnika kultury starożytnego Egiptu i podobno najmajętniejszego mieszkańca Prus Wschodnich. Baron von Fahrenheid zadecydował o wybudowaniu grobowca w 1811 roku, po śmierci swojej trzyletniej córki. W jego mniemaniu, miało to zapewnić dziewczynce nieśmiertelność. Tak powstał 16-metrowy obiekt, wzniesiony na podstawie kwadratu o 10-metrowym boku. Z biegiem czasu, w grobowcu spoczęli kolejni przedstawiciele rodu. W trakcie II wojny światowej, wojska radzieckie zdewastowały piramidę. Dokonano wówczas zaskakującego odkrycia – spoczywające w grobowcu ciała nie uległy rozkładowi. Dało to początek jednej z legend, które krążą na temat piramidy w Rapie. Okoliczni mieszkańcy twierdzili, że spoczywający tam zmarli rzucają klątwę na okolicę i za ich sprawą wymiera bydło. Aby temu zapobiec, w latach 70. XX wieku zwłokom ucięto głowy. Grobowcowi przypisuje się też nadnaturalne właściwości. Podobno piramida kumuluje energię z wnętrza Ziemi i kosmosu, a w jej wnętrzu ma dochodzić do zakłócenia pola magnetycznego. Najbardziej zagadkowy jest fakt, że mimo położenia w środku gęstego lasu, wokół piramidy nie występują żadne owady. Piramida w Różanowie Kolejny grobowiec o kształcie piramidy znajdziemy w Różanowie na Opolszczyźnie. 9-metrowy obiekt wzniesiono w 1780 roku na polecenie Augusta Freiherra von Ebena und Brunnena - właściciela ziem różnowskich i generała armii pruskiej. Zapalony egiptolog zażyczył sobie, by jego rodzina była chowana jak faraonowie. Piramidę wzorowaną na grobowcu Cheopsa w Gizie zaprojektował sam Karl Langhaus, twórca Bramy Brandenburskiej w Berlinie. W latach 1780-1830 w grobowcu spoczęło 28 przedstawicieli rodu von Ebenów. Ich zwłoki zostały zmumifikowane. Największe zamki na świecie: gdzie się znajdują i które można zwiedzić? Największe zamki na świecie onieśmielają swoją monumentalnością. O jakich obiektach mowa? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem największych zamków świata. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/7decce358126aef67909db173b6c2d61d6164210-7ced1d9.jpeg" width="938" height="623" alt="Największe zamki na świecie - gdzie się znajdują i które można zwiedzić? (fot. DEA / W.BUSS/De Agostini via Getty Images)" title="Największe zamki na świecie - gdzie się znajdują i które można zwiedzić? (fot. DEA / W.BUSS/De Agostini via Getty Images)" /> Piramida w Zagórzanach Następna polska piramida, także wybudowana na wzór grobowca Cheopsa, znajduje się w Zagórzanach w Małopolsce. 10-metrowe mauzoleum rodziny Skrzyńskich powstało w 1931 roku. W komorze grobowej spoczęło sześciu przedstawicieli rodu. Obiekt ten wyróżnia się nieco na tle pozostałych polskich piramid. Mimo że był wzorowany na budowlach egipskich, to łatwo można w nim dostrzec typowo katolicki element sakralny. Mowa o dużym krzyżu z ukrzyżowanym Chrystusem, który wyrasta z lewego boku budowli. Mówi się, że hrabia Aleksander Skrzyński zawarł umowę z lokalną elektrownią, na mocy której wnętrze piramidy miało być oświetlane przez 100 lat. Niestety, do dziś nie przetrwały żadne dokumenty, które mogłyby to potwierdzić. Piramida w Międzybrodziu k. Sanoka Najwyraźniej polskim rodom imponowała piramida Cheopsa w Gizie, bo kolejny grobowiec wzorowany na egipskim znajdziemy w Międzybrodziu w województwie podkarpackim. Trzymetrowa budowla z bloków piaskowcowych powstała w latach 30. XX wieku. W komorze grobowej spoczęła rodzina Kulczyckich herbu Sas. Taką formę grobowca najprawdopodobniej wybrał Jerzy Kulczycki, który odbył wiele podróży naukowych do Egiptu. Jak twierdzi prof. dr hab. Joachim Śliwa, podkarpacka piramida nosi wszelkie cechy swojego odpowiednika w Gizie i stanowi jego kopię w skali 1:50. Piramida w Wągrowcu Polską piramidę można znaleźć też w Wągrowcu w województwie wielkopolskim. Dziesięciometrowy grobowiec o kształcie graniastosłupa z czworoboczną podstawą został wybudowany najprawdopodobniej około 1845 roku, po śmierci Franciszka Łakińskiego – rotmistrza napoleońskiego. Tuż przed śmiercią, Łakiński miał wyrazić życzenie pochówku w grobowcu o kształcie piramidy. W pobliżu budowli wzniesiono barokową kolumnę, pod którą (zgodnie z obowiązującą wówczas tradycją) pogrzebano konia rotmistrza. Teren wokół grobowca Łakińskiego obsadzono sosnami. Przed śmiercią rotmistrz miał powiedzieć, że gdy drzewa przerosną piramidę, Polska odzyska niepodległość. Jak się okazało, przepowiednia umierającego Łakińskiego sprawdziła się. Po I wojnie światowej sosny wyrastały już ponad wierzchołek budowli. Grobisko ariańskie w Krynicy Jeden z najstarszych grobowców piramidalnych znajduje się w Krynicy w województwie lubelskim. Budowla została wzniesiona w I połowie XVII wieku, na 290-metrowym wzgórzu. Polecenie wybudowania piramidy wydał podkomorzy chełmski Paweł Orzechowski, który, jako arianin, nie mógł być pochowany na cmentarzu katolickim. Budowla została wzniesiona na planie kwadratu o boku 7,35 metra. Sześcian zwieńczony jest 15-metrowym ostrosłupem. Łączna wysokość obiektu zbudowanego z kamienia i cegły to około 20 metrów. W trzech ścianach można zauważyć okrągłe otwory, które pełnią rolę okien. Co ciekawe, piramida jest wyposażona nie w jeden, a dwa otwory wejściowe. Drugie wejście do niedawna znajdowało się poniżej poziomu gruntu. Artykuły, które mogą cię zainteresować: Piramidy w Bośni – tajemnicze odkrycie w Visoko i towarzyszące mu kontrowersje Piramidy w Bośni miały być dowodem na to, że nie tylko Egipcjanie i Majowie potrafili budować tego typu obiekty. Ale Europejskie Stowarzyszenie Archeologów nazwało rzekome odkrycie "okrutnym... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/piramidy-w-bosni-tajemnicze-odkrycie-w-visoko-i-towarzyszace-mu-kontrowersje-fot-getty-images-e088b54.jpeg" width="938" height="625" alt="Piramidy w Bośni - tajemnicze odkrycie w Visoko i towarzyszące mu kontrowersje (fot. Getty Images)" title="Piramidy w Bośni - tajemnicze odkrycie w Visoko i towarzyszące mu kontrowersje (fot. Getty Images)" /> Piramida Słońca ma ponad 1800 lat i jest wielką niewiadomą. Co archeolodzy mówią o jej przeznaczeniu? Jakie zastosowanie miała Piramida Słońca? Gdzie można ją zobaczyć? Poznajcie jedną z najciekawszych i największych atrakcji Meksyku. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/piramida-slonca-ma-ponad-1800-lat-i-jest-wielka-niewiadoma-co-archeolodzy-mowia-o-jej-przeznaczeniu-2552d0b.jpeg" width="938" height="626" alt="Piramida Słońca ma ponad 1800 lat i jest wielką niewiadomą. Co archeolodzy mówią o jej przeznaczeniu?" title="Piramida Słońca ma ponad 1800 lat i jest wielką niewiadomą. Co archeolodzy mówią o jej przeznaczeniu?" /> Piramida Chefrena i jej sekrety Pozostaje w cieniu Wielkiej Piramidy. A przecież piramida Chefrena, syna Cheopsa, wydaje się wyższa!
Hawajskie wulkany pokryte śniegiem. Rzadkie zjawisko uchwycono na zdjęciach satelitarnych
Zdjęcia satelitarne z 2021 r. ukazują nieczęsto spotykany widok. Szczyty dwóch wulkanów na Hawajach pokryły się śniegiem. Po intensywnych opadach na ich zboczach pozostały niemal rekordowe połacie śniegu.
W tym artykule: Hawajskie wulkany często pokrywa śnieg Skąd wziął się śnieg na Hawajach? Hawajskie wulkany będą coraz rzadziej pokryte śniegiem Hawajskie wulkany kojarzą nam się z tropikami. Tymczasem w 2021 r. biały puch pokrył tak dużą powierzchnię ich szczytów, że uznano to za drugie co do wielkości pokrycie śniegiem od czasu rozpoczęcia pomiarów – podaje Live Science. Zdjęcie w wysokiej rozdzielczości, wykonane 6 lutego przez Operational Land Imager (OLI) na pokładzie satelity Landsat-8, pokazuje uderzający kontrast między pokrytymi śniegiem szczytami Mauna Kea i Mauna Loa a otaczającymi je skałami wulkanicznymi. OLI to wspólne przedsięwzięcie NASA i US Geological Survey. Obraz został opublikowany przez Earth Observatory NASA. Hawajskie wulkany często pokrywa śnieg Może się wydawać, że śnieg i Hawaje to dwa przeciwieństwa, ale biały puch jest tu dość często spotykany. Szczyty uśpionego wulkanu Mauna Kea i aktywnego Mauna Loa co roku są oprószane śniegiem – wynika z danych obserwatorium NASA. Rzadko jednak zdarza się, aby śnieg pokrył je tak solidnie, jak w 2021 roku. Oba hawajskie wulkany przekraczają wysokość 4170 m n.p.m. (Mauna Kea jest wyższa o zaledwie 38 m). Mauna Loa to największy wulkan tarczowy na świecie. Gigant położony jest na wyspie Hawai'i. Należy podkreślić, że pod lustrem wody znajduje się 4975 m góry, więc wysokość względna Mauna Loa to aż 9145 m. W czasach historycznych i współczesnych, wulkan Mauna Loa wybuchał łącznie 40 razy. Ostatnia erupcja miała miejsce w 1995 roku. W 2021 roku w ciągu trzech tygodni trzykrotnie, począwszy od 18 stycznia, silne burze śnieżne obsypywały wulkaniczne skały śniegiem. Intensywne opady sprawiły, że na ich szczytach powstała druga co do wielkości pokrywa śnieżna od czasu rozpoczęcia prowadzenia pomiarów w 2000 roku. Skąd wziął się śnieg na Hawajach? Mieszkańcy Hawajów cieszyli się opadami śniegu, zamieniając deski surfingowe na snowboardowe, aby skorzystać z krótkiej zmiany pogody. Według The Weather Channel opady śniegu na Hawajach oznaczają, że zimą 2021 r. biały puch spadł w każdym stanie USA, z wyjątkiem Florydy. Hawaje mogą stać się ulubionym kierunkiem narciarzy. Wulkany będą białe Hawaje nie kojarzą nam się ze sportami zimowymi, ale to może się zmienić lada dzień. Śnieg na Hawajach pojawia się w wyniku nagłej i znaczącej zmiany kierunku wiatru. Do zmiany dochodzi na skutek tzw. burzy Kona. To sezonowy cyklon, podczas którego wiatry wywołane przez niskie ciśnienie na północy Hawajów odwracają zwykłe północno-wschodnie pasaty w kierunku południowo-zachodnim. To sprawia, że dochodzi do zasysania wody z Oceanu Spokojnego do chmur burzowych. Te z kolei są wtłaczane siłą wiatru nad wyspy, podobnie jak masy zimnego powietrza. Dochodzi wówczas do obniżenia temperatury w wysokich rejonach do poziom poniżej zera i opadów śniegu. Hawajskie wulkany będą coraz rzadziej pokryte śniegiem Obserwatorium współpracujące z NASA monitoruje opady śniegu na Hawajach od 2000 roku. Zgodnie z pomiarami tylko w 2014 roku śnieg pokrył obszar większy niż obecnie, choć pada co roku i zazwyczaj szczyt opadów przypada na luty. Jednak regularne opady śniegu na Hawajach mogą stać się rzadkością. Raj nie tylko dla surferów. Z czego słyną Hawaje i czemu warto tam pojechać? Hawaje w potocznym skojarzeniu to egzotyczny raj - wyspy, na których panuje wieczna pogoda i radość. Kojarzą się z tańcem hula, świątyniami, drinkami pitymi na plaży tuż przy przejrzystej... W 2017 roku Międzynarodowe Centrum Badań nad Pacyfikiem (IPRC) na Uniwersytecie Hawajskim w Mānoa przeprowadziło badanie. Wykorzystało dane satelitarne i modele komputerowe. Z obliczeń wynika, że opady śniegu na hawajskich wulkanach prawdopodobnie będą się zmniejszać z powodu wzrostu średnich temperatur, czyli globalnego ocieplenia. „Niestety, prognozy sugerują, że przyszłe średnie opady śniegu w zimie będą dziesięciokrotnie mniejsze niż obecnie. Oznacza to, że praktycznie cała pokrywa śnieżna zniknie” - mówił główny autor badań Chunxi Zhang, meteorolog z IPRC.
Starożytna świątynia Majów odkryta w Meksyku. Archeologom pomógł laser
Badacze zidentyfikowali 478 starożytnych miejsc ceremonialnych w Meksyku. Udało się to dzięki połączeniu technologii lasera z teleskopem
W tym artykule: Laser ujawnia obiekty ukryte pod ziemią Nowo odkryte obiekty ujawniają pewien wzór Czy Olmekowie doprowadzili do rozwoju cywilizacji Majów? W 2020 roku zespół archeologów pracujący pod kierunkiem antropologa Takeshiego Inomaty ogłosił, że na terenie meksykańskiego stanu Tabasco odkryto pozostałości budynku związanego z cywilizacją Majów. Centralnym punktem nowo odkrytego stanowiska jest wzniesiona z gliny i ziemi platforma, którą nazwano Aguada Fénix. Jej rozmiary sprawiają, że jest to jeden z największych zabytków Majów, jaki kiedykolwiek znaleziono. Teraz ten sam zespół opublikował badania, z których wynika, że Aguada Fénix była otoczona całym kompleksem mniejszych budynków. Naukowcy natrafili też ślady kilku budowli, które mogły być związane z innymi starożytnymi ludami Mezoameryki, m.in. z Olmekami. Laser ujawnia obiekty ukryte pod ziemią Choć prace wykopaliskowe w Aguada Fénix są obecnie mocno zaawansowane, to początkowo świątynia Majów – bo tym najpewniej była platforma – pozostawała ukryta pod ziemią. Naukowcy zdołali ją zlokalizować skanując teren z lotu ptaka. Istnienie starożytnych budowli pod powierzchnią ujawnił lidar. Lidar (akronim utworzony od angielskiego: Light Detection and Ranging) przeczesuje teren z lotu ptaka i skanuje go za pomocą laserów. Lasery są w stanie wykryć trójwymiarowe struktury ukryte pod zwałami ziemi i roślinnością. Oczywiście lidar ma wiele innych zastosowań i jest używany do obrazowania terenu np. przez służby leśne, urbanistów, geologów czy ekologów. W przypadku nowego badania, naukowcy z Uniwersytetu Arizony nie przeprowadzali własnego obrazowania, a sięgnęli po dane zgromadzone przez meksykański Narodowy Instytut Statystyki i Geografii, które obejmowały obszar 85 tys. km kwadratowych. Kiedy Inomata i jego zespół przeanalizowali obrazy, zidentyfikowali setki obiektów rozsianych po meksykańskich stanach Tabasco i Veracruz. Większość z tych obiektów nie była wcześniej znana. Archeolodzy na tropie nieznanego rytuału. W Gabonie odkryto 28 szkieletów pozbawionych górnych siekaczy To było odkrycie przypominające filmy z Indianą Jonesem. Ludzkie szczątki odnaleziono w jamie głęboko ukrytej pod ziemią. Dostać się tam można tylko, zjeżdżając po linie przez niewielk... Nowo odkryte obiekty ujawniają pewien wzór Łącznie archeolodzy zidentyfikowali 478 obiektów, które uważają za części miejsc ceremonialnych (związanych z rytuałami lub obrzędami religijnymi). Większość nowych odkryć jest znacznie mniejsza niż Aguada Fénix, ale – zdaniem naukowców – wygląd całego kompleksu zdaje się ujawniać pewien wzorzec, znany z kultury Olmeków. Autorzy zauważają, że charakterystyczny układ kompleksu ceremonialnego z San Lorenzo – najstarszego olmeckiego ośrodka miejskiego, datowanego na około 1150 r. p.n.e. – może być postrzegany jako „powracający motyw” w późniejszych budowlach wzniesionych przez Majów. Sama Aguada Fénix ma postać wydłużonego prostokąta o wyraźnie zaznaczonym środku. Podobnie, jak kompleks z San Lorenzo. – Ludzie zawsze uważali, że San Lorenzo jest bardzo wyjątkowe pod względem aranżacji terenu i znacznie różni się od tego, co powstawało później. Ale teraz pokazujemy, że San Lorenzo w rzeczywistości jest bardzo podobne do Aguada Fénix. To sugeruje, że San Lorenzo było bardzo istotne dla powstania niektórych miejsc wykorzystywanych przez Majów – mówi Inomata. Czym zajmuje się archeolog – na czym polega jego praca i jak zostać archeologiem? Ziemia skrywa wiele bezcennych artefaktów przeszłości, które czekają na odkrycie. Czym zajmuje się archeolog? Jakie trzeba mieć kwalifikacje, by móc podjąć pracę w tym zawodzie? Na jakie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czym-zajmuje-sie-archeolog-na-czym-polega-jego-praca-i-jak-zostac-archeologiem-fot-ozkan-bilgin-anadolu-agency-via-getty-images-af4eef2.jpeg" width="938" height="626" alt="Czym zajmuje się archeolog - na czym polega jego praca i jak zostać archeologiem? (fot. Ozkan Bilgin/Anadolu Agency via Getty Images)" title="Czym zajmuje się archeolog - na czym polega jego praca i jak zostać archeologiem? (fot. Ozkan Bilgin/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Czy Olmekowie doprowadzili do rozwoju cywilizacji Majów? Jeśli wnioski naukowców są słuszne, to należałoby przyjąć, że między tymi dwiema cywilizacjami istniał ważny związek. Dotychczas uważano, że rozwijały się one dość niezależnie i jedynie przez bardzo krótki czas istniały równolegle. Kultura Olmeków rozkwitała przede wszystkim między 2000 r. p.n.e. a 250 r. n.e., podczas gdy Majowie dominowali w Mezoameryce w latach 250–900 r. n.e.. – Od zawsze toczy się debata na temat tego, czy cywilizacja Olmeków doprowadziła do rozwoju cywilizacji Majów, czy też Majowie rozwijali się niezależnie. Nasze badanie koncentruje się na kluczowym okresie między istnieniem tych dwóch społeczności – powiedział Inomata. Chociaż wciąż niewiele wiemy na temat znaczenia, historii i ewolucji tych rytualnych kompleksów, których odkrywamy coraz więcej, to z pewnością rzucają one nowe światło na relacje, jakie mogły łączyć starożytnych Olmeków i Majów. Źródło: Nature Human Behaviour Czytaj więcej fascynujących artykułów: Piramidy Majów to jedna z najważniejszych atrakcji Meksyku. Wiesz, ile mają lat? Piramidy Majów to obowiązkowy punkt wycieczki do Meksyku. Co warto wiedzieć przed ich zwiedzaniem? Oto najciekawsze informacje. Archeologiczna sensacja w Gwatemali. Odnaleziono najstarszy dowód istnienia kalendarza Majów Pośród wielu fragmentów starożytnego mezoamerykańskiego malowidła ściennego, archeolodzy odnaleźli prawdopodobnie najstarszy dowód na istnienie kalendarza Majów. Badacze twierdzą, że po... Doniosłe odkrycie w starożytnym mieście Majów Tikal Nieznany dotąd kompleks architektoniczny został odkryty przez archeologów w starożytnym mieście Majów Tikal, na terenach współczesnej Gwatemali.
Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: ruiny zamków, opustoszałe szpitale, pustostany i mroczne lasy, w których straszy
Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce, czyli jakie? Nad Wisłą znajdziemy wiele ruin zamków, opustoszałych szpitali, a nawet komisariatów, które od lat skrywają mroczne tajemnice i cieszą się sporym zainteresowaniem, szczególnie w okresie Halloween. Oto 10 z nich.
W tym artykule: Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Ruiny zamku w Ogrodzieńcu Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Łysa Góra Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Las w Witkowicach Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Diablak Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Komisariat w Konstancinie-Jeziornie Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Dom na ulicy Kosocickiej w Krakowie Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Zamek w Niedzicy Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Szpital psychiatryczny w Owińskach Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Skała Czarownic w Beskidzie Małym Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Kamienica na ulicy Wilczej w Warszawie Filmy o nawiedzonych domach Strach ma wielkie oczy – mawiają nasze mamy i babcie. Fakt, to co z reguły wydaje nam się groźne i niebezpieczne, w rzeczywistości bywa mniej wyolbrzymione. Na mapie Polski znajdziemy jednak kilka miejsc, w których strach naprawdę ma wielkie oczy. Mowa tu o opustoszałych zamkach, szpitalach, domach, a także mrocznych lasach czy górskich szczytach, które na samą myśl wywołują gęsią skórkę. Przeważnie łączy je tragiczna lub tajemnicza historia, zawsze związana z ludzkim cierpieniem. Zapraszamy na wycieczkę mrocznymi miejscami w Polsce. Nawiedzone miasta w USA. Atrakcje tylko dla odważnych Krwawe potyczki, mroczne praktyki, przerażające cmentarze i nie tylko – zapraszamy na spacer po ciemnej stronie Ameryki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/7f98f20fe68003d6414873e5c510b0cd60ebe4f3-02d5d02.jpeg" width="938" height="606" alt="Historia tych miejsc sprawia, że w świadomości wielu pozostały zawieszone między życiem a śmiercią (fot. Getty Images)" title="Historia tych miejsc sprawia, że w świadomości wielu pozostały zawieszone między życiem a śmiercią (fot. Getty Images)" /> Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Ruiny zamku w Ogrodzieńcu Ranking na „najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce” otwiera Zamek Ogrodzieniec. To jedna z największych atrakcji Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że majestatyczne ruiny są jednym z najbardziej aktywnych paranormalnie miejsc w Polsce. Jak głosi legenda, dziedzińca zamku strzeże piekielny czarny pies. Pod taką postacią ma ukazywać się kasztelan Stanisław Warszycki, XVII-wieczny władca zamku. W historii zapisał się jako krwawy rządca, który nie szczędził tortur swoim poddanym. Zdaniem okolicznych mieszkańców, zjawa najczęściej pojawia się podczas księżycowych nocy. Wtedy też na dziedzińcu zamku można usłyszeć dźwięk drewnianego kołowrotka i głosy biesiadujących w karczmie rycerzy. Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Łysa Góra Szczyt zlokalizowany w majestatycznych Górach Świętokrzyskich to najsłynniejsze miejsce spotkań czarownic. Jak głosi legenda, kobiety parające się czarną magią zbierały się tam w burzliwe noce i do spółki z diabłami odprawiały prastare rytuały. Wszystko po to, by zaszkodzić miejscowej ludności. Miejscowi bali się nawet spoglądać w kierunku szczytu, a co dopiero zbliżać się do niego. Wykorzystując okres względnego spokoju, na Łysej Górze wzniesiono klasztor. Wtedy też zaczęto nazywać to miejsce Górą Świętego Krzyża. Legenda głosi, że diabły kilkukrotnie próbowały niszczyć obiekt, za każdym razem nieskutecznie. Miejscowi twierdzą, że nawet dziś można wyczuć tam działanie negatywnej energii, a wielu turystom odwiedzającym klasztor towarzyszy trudne do wytłumaczenia uczucie niepokoju. Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Las w Witkowicach Nawiedzone lasy w Polsce to miejsca wyjątkowo tajemnicze, którym towarzyszy niepokojąca historia. Jedna z najmroczniejszych dotyczy lasu w podkrakowskich Witkowicach. Okoliczni mieszkańcy opowiadają, że to ponure miejsce od zawsze przyciągało samobójców. Dlaczego osoby chcące zakończyć swoją ziemską egzystencję wybierały właśnie ten las? Być może ze względu na to, że tworzona przez drzewa gęsta zasłona sprawiała, że nikt nie mógł przeszkodzić im w ich zamiarach, a być może wynika to z działalności mrocznej siły. Najbardziej przerażająca opowieść związana z tym miejscem dotyczy grupy 9 studentów, którzy w październiku 2001 roku świętowali tam rozpoczęcie roku akademickiego. Następnego dnia żaden z nich nie wrócił do domu. Miejscowa policja początkowo miała bagatelizować sprawę, więc mieszkańcy wzięli sprawy w swoje ręce. Prowadzone poszukiwania nie przyniosły jednak rezultatów. Młodzi ludzie jakby zapadli się pod ziemię. Do dziś nie wiadomo, co wówczas wydarzyło się w witkowickim lesie. Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Diablak Najwyższy szczyt masywu Babiej Góry zasłynął jako miejsce, w którym pogoda zmienia się jak w kalejdoskopie. Obecne tam ekspozycje sprawiają też, że jest to najtrudniejsza do zdobycia góra Beskidu Żywieckiego. Wypadki zdarzają się tam każdego roku, niektóre tragiczne w skutkach. Okoliczni mieszkańcy twierdzą jednak, że nieszczęścia, do których dochodzi w drodze na szczyt Diablaka, wynikają z działalności sił niepochodzących z tego świata. Podobno babiogórskie lasy są zamieszkane przez nieczystą siłę. Niektórzy mówią o rozpływającym się niczym mgła czarnym koniu. Inni twierdzą, że masyw jest królestwem leśnych skrzatów, które wyprowadzają nieostrożnych piechurów na manowce. Istnieje też legenda o odbywających się na szczycie sabatach czarownic. To wszystko brzmi jak fragment baśni, nie należy zatem dziwić się, że dziś mało kto dziś wierzy w ludowe opowieści. Nigdy jednak nie udało się wyjaśnić przyczyny katastrofy z 1963 roku, kiedy przy idealnej pogodzie na Diablaku rozbił się śmigłowiec. Nie wiadomo też, dlaczego 6 lat później samolot pasażerski zboczył z kursu i uderzył w pobliską Policę. Być może jednak w opowieściach tkwi ziarnko prawdy. Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Komisariat w Konstancinie-Jeziornie Wymieniając straszne miejsca w Polsce, nie można pominąć byłego komisariatu w Konstancinie-Jeziornie. Miejscowi nie bez powodu omijają szerokim łukiem budynek zlokalizowany na ulicy Niecałej. Jak głosi legenda, miejsce to jest nawiedzane przez niebieskiego upiora – ducha byłego oficera. Mówią o tym nie tylko mieszkańcy, ale także funkcjonariusze, którzy pełnili tam służbę. Paranormalne zjawiska mają mieć związek z historią tego miejsca. W latach 50. XX wieku obiekt należał do Urzędu Bezpieczeństwa. Na piętrze mieściło się biuro przesłuchań. Mając na uwadze metody ówczesnej władzy, nie ma wątpliwości, że dochodziło tam do okrutnych tortur, które niejednokrotnie prowadziły do śmierci zatrzymanych. Największych zbrodni miał dopuścić się jeden oficer, którego duch do dziś przechadza się korytarzami komisariatu. Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Dom na ulicy Kosocickiej w Krakowie Nawiedzone domy w Polsce to wyjątkowo przerażające miejsca. Jeden z najstraszniejszych stoi w Krakowie, na ulicy Kosocickiej. Badacze tego miejsca twierdzą, że jest ono wyjątkowo aktywne. Nocą można usłyszeć tam krzyki i wyraźnie czuć obecność złej energii. Na temat historii tego miejsca nie wiadomo zbyt wiele. Mówi się, że na terenie, gdzie teraz stoi dom, w dawnych czasach okolicznym chłopom ukazywał się szatan. Najczęściej jednak wspomina się o morderstwie, którego na swoim bracie miał dopuścić się chory umysłowo mieszkaniec tajemniczego domu. Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Zamek w Niedzicy Kolejny po Ogrodzieńcu nawiedzony zamek w Polsce mieści się w Niedzicy. Niektórzy twierdzą, że każdej nocy, na jego dziedzińcu pojawia się postać białej damy. Podobno jest to duch Uminy – zamordowanej pod drzwiami kaplicy córki inkaskiego wodza Tupaca Amaru II i węgierskiej arystokratki. Jak głosi legenda, za każdym razem, gdy pojawia się zjawa, w okolicach zamku wieje porywisty wiatr, a każdego, kto ujrzy białą damę, czeka wielkie nieszczęście. Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Szpital psychiatryczny w Owińskach Opuszczone szpitale psychiatryczne wzbudzają wyjątkowo silny niepokój. Jedno z najbardziej przerażających takich miejsc zlokalizowane jest w odległości kilkunastu kilometrów od Poznania. Szpital otwarto 1838 roku, w budynku dawnego klasztoru cystersów. W czasie II wojny światowej wojska hitlerowskie zajęły budynek, a żołnierze bezlitośnie wymordowali wszystkich pensjonariuszy. Placówka została ostatecznie zamknięta w 1993 roku i od tego czasu budynek stoi pusty. Okoliczna ludność wspomina o niepokojących odgłosach, dobywających się z tego miejsca. Z wnętrza ma dobiegać płacz dzieci, a w oknach pojawiają się trudne do wytłumaczenia rozbłyski świetlne. Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Skała Czarownic w Beskidzie Małym Skała Czarownic, zlokalizowana w pobliżu szlaku prowadzącego na szczyt Magurki Wilkowieckiej, to kolejne miejsce o niepokojącej historii. Jedna z legend głosi, że ukrywał się tam Wojciech Bulak ze Spytkowic, rozbójnik okradający kupców przemierzających Cysarkę. Bulak miał związać się z dwiema okolicznymi znachorkami, które dysponowały dużą wiedzą na temat stanu posiadania swoich pacjentów. Najbogatsi byli okradani. Pewnej nocy, zbójeckie trio okradło kościół św. Michała w Wilkowicach. Pod naciskiem duchownych wzmożono poszukiwania rabusia. Pojmany Bulak został stracony w 1709 roku, w trakcie publicznej egzekucji w Żywcu. Torturowany, nie wydał swoich wspólniczek, które podobno zabrały skarb i rozpłynęły się w powietrzu. Wygląda jednak na to, że duchy zbójcy i jego dwóch kochanek przetrwały. W 1890 roku tym szlakiem szedł do Wilkowic żebrak. Na skale, dziś zwanej Skałą Czarownic, zobaczył blask ognia. Podszedł bliżej i zobaczył dwie stare kobiety i starego mężczyznę, wypowiadających niezrozumiałe zaklęcia. Najbardziej nawiedzone miejsca w Polsce: Kamienica na ulicy Wilczej w Warszawie Nie wszystkie przerażające miejsca znajdują się na odludziu. Najlepszym tego przykładem niech będzie fakt, że mieszkanie na pierwszym piętrze kamienicy na ul. Wilczej w Warszawie od lat uchodzi za nawiedzone. Mówi się, że żaden lokator nie może zostać tam na dłużej. W pokojach słychać mrożące krew w żyłach odgłosy, a na ścianach pojawiają się ślady krwi. Według jednej z legend, miejsce to nawiedza duch studenta, który przed laty popełnił tam samobójstwo. Do tragicznych wydarzeń dochodziło tam jednak wcześniej, więc niewykluczone, że w kamienicy od dawna bytuje demoniczna siła. Filmy o nawiedzonych domach Na przestrzeni lat nawiedzone miejsca – w szczególności domy – zainspirowały wielu reżyserów i scenarzystów do nakręcenia filmów o tej tematyce. Poznaj produkcje, które cieszą się największą popularnością wśród kinomaniaków: „Duch” (1982), reż. Tobe Hooper, „Nawiedzony” (1995), reż. Lewis Gilbert, „Inni” (2001), reż. Alejandro Amenábar, „1408” (2007), reż. Mikael Håfström, „Kobieta w czerni” (2012), reż. James Watkins, „Crimson Peak. Wzgórze krwi” (2015), reż. Guillermo del Toro. Artykuły, które mogą cię zainteresować: Relacje o spotkaniach z duchami mają swoje naukowe wytłumaczenie Zaskakująco wielu ludzi wierzy w duchy. Badanie przeprowadzone w 2017 roku przez Chapman University wykazało, że aż 52% Amerykanów wierzy, że duchy mogą nawiedzać ludzi! Mało tego, liczb w... Czy wiedźmini istnieli naprawdę? Tak w dawnej Polsce zwalczano upiory „Wiedźmin” to dziś nie tylko książki, ale też gry komputerowe, seriale i inne gadżety osadzone w świecie stworzonym przez Andrzeja Sapkowskiego. Czy słynny Geralt z Rivii miał swoich p... Sri Lanka: 9-latka ofiarą egzorcyzmów Mała dziewczynka ze Sri Lanki nie przeżyła brutalnych „egzorcyzmów”, które według lokalnych wierzeń miały wypędzić z niej „złe duchy”.
W Egipcie całkiem przypadkiem odkryto „złote miasto”. Przez stulecia pozostawało ukryte pod piaskiem
Kiedy w Polsce wciąż trwają poszukiwania „złotego pociągu”, w Egipcie archeolodzy przypadkiem trafili na ruiny zaginionego „złotego miasta”. Do odkrycia doszło w południowej prowincji Luksor. Według wstępnych założeń, przeszukiwany teren miał być miejscem lokalizacji starożytnej kaplicy.
W tym artykule: Jak powstało „złote miasto” w Egipcie? Archeolodzy na tropie „złotego miasta” Co skrywa „złote miasto”? Miasto z czasów faraona Amenhotepa III Brytyjski dziennik „The Sun” uznał odkrycie „złotego miasta” przez egipskich archeologów za najważniejsze odkrycie minionego roku. Co więcej, wiele osób śmiało przyznaje, że odnalezione ruiny sprzed ponad 3400 tys. lat to największe tego typu znalezisko archeologiczne od 1922 roku, kiedy naukowcy trafili na grób Tutanchamona. Jak rodziła się historia tego miejsca, które w czasach Imperium Egipskiego było jedną z kluczowych osad przemysłowych? Czytaj już teraz poniżej. Egipt zmienia stolicę. Co zastąpi Kair? Egipt dołącza do grona państw, które przeniosły swoje stolice na kompletne pustkowie. Jak powstało „złote miasto” w Egipcie? 3400 lat temu Amenhotep, drugi z synów faraona Amenhotepa III, później znany jako faraon Echnaton porzucił swoje rodowe imię, religię i opuścił ówczesną stolicę Egiptu – Teby (dzisiejszy Luksor). Tym samym Echnaton zapoczątkował poważne zmiany w Egipcie. Zbudował miasto Akhetaten (dziś noszące nazwę Amarna), które miało być stolicą jego nowego państwa, a zarazem głównym ośrodkiem nowej religii. To tam Echnaton wraz ze swoją żoną Nefertiti wznieśli wielką świątynie poświęconą Atonowi – bogu słońca. Niestety, tak miasto, jak i kult nowej religii nie przetrwały długo. Po śmierci Echnatona jego syn Tutanchamon został władcą Egiptu i odwrócił się od kontrowersyjnej spuścizny ojca. Dlaczego doszło do kontrowersyjnej kulturowej i religijnej rewolucji? Dotychczas spekulowano, że powodem reform Echnatona mógł być rosnący wpływ kapłanów Amona. Faraon obawiał się ograniczenia władzy, dlatego rozpoczął rewolucję religijną, jednocześnie doprowadzając do zmiany urzędników piastujących istotne funkcje. Z tego samego powodu wyniósł się z Teb, aby założyć nową stolicę, w której mógł sprawować niepodzielną władzę. Historycy i archeologowie sądzą, że nowe światło na historię „buntu” Echnatona mogą rzucić najnowsze wykopaliska. Uważają, że odpowiedź na pytanie, dlaczego porzucił on Teby, może leżeć w odkryciu przemysłowej metropolii znajdującej się na terenie Luksoru, czyli dawnych Teb. W najnowszych badaniach opublikowanych na początku kwietnia, odkrycie to nazwano „zaginionym złotym miastem Luksoru”. Archeolodzy na tropie „złotego miasta” Na ślady zaginione „złotego miasta” po raz pierwszy natrafiono we wrześniu 2020 roku. Od tego czasu archeologom pracującym w Egipcie udało się odkryć jedynie powierzchnię rozległego stanowiska. Wciąż tajemnicą pozostaje, co kryje się pod powierzchnią, ale już teraz mówi się o tym, jak istotne to odkrycie może być dla rozumienia całej historii starożytnego Egiptu. – Nie ma co do tego wątpliwości – to naprawdę fenomenalne znalezisko. To ważna migawka w czasie – egipska wersja Pompejów – mówi Salima Ikram, archeolożka, która kieruje oddziałem egiptologii na Uniwersytecie Amerykańskim w Kairze. Zagadka krzyczącej mumii rozwiązana. Znamy przyczynę śmierci Dzięki badaniom tomograficznym udało się ustalić przyczynę śmierci „krzyczącej kobiety”, której liczącą 3 tysiące lat mumię znaleziono ponad 130 lat temu w egipskim grobowcu. Miejsce wykopalisk, w którym znaleziono zaginione miasto, łączy się ze starym i nowym terenem znanym z bogactwa archeologicznego. Na północy znajduje się świątynia grobowa Amenhotepa III, a na południu Medinet Habu - świątynia grobowa zbudowana dla Ramzesa III ok. 1152 roku p.n.e. Archeolodzy zaczęli przeszukiwać teren między tymi dwiema świątyniami w nadziei, że było to miejsce lokalizacji starożytnej kaplicy, w której poddani Tutanchamona mieli umieszczać jedzenie i przedmioty pogrzebowe, które ofiarowywali mu, gdy zmarł (ok 1325 roku p.n.e.). Zamiast tego na wskazanym obszarze naukowcy odkryli coś zupełnie innego - zygzakowate ściany z cegły mułowej o wysokości do trzech metrów i stosy starożytnych artefaktów z epoki Amenhotepa III. Co skrywa „złote miasto”? Poszczególne struktury są wypełnione przedmiotami codziennego użytku, z których wiele dotyczy produkcji artystycznej i przemysłowej. Wśród zabudowań są domy, w których mogli mieszkać robotnicy, piekarnia i kuchnia, w innych znaleziono przedmioty związane z produkcją metalu i szkła. Natrafiono też na budynki, które wydają się związane z administracją, a nawet na cmentarz wypełniony wykutymi w skale grobowcami. Nie ustalono jeszcze, jak rozległe i jak gęsto zaludnione mogło być odkryte miasto, ale dzięki hieroglifom umieszczonym na niektórych przedmiotach archeolodzy mogą oszacować datę jego istnienia. Na przykład naczynie zawierające dwa galony gotowanego mięsa zostało opatrzone datą 37, która odpowiada okresowi panowania Amenhotepa III i hipotetycznego wspólnego panowania tego faraona wraz z synem Echnatonem. Skarabeusze, cegły, naczynia i inne przedmioty noszą królewską pieczęć Amenhotepa III. Niektóre z odkrytych budynków noszą też imię Echnatona – mówi Betsy Bryan, profesor sztuki egipskiej i archeologii na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa. Bryan, która nie brał udziału w wykopaliskach, odwiedziła je w dniu, w którym archeolodzy znaleźli fragment glinianego sufitu z hieroglifami jednoznacznie nawiązującymi do Echnatona. Zdaniem Bryan, pomimo odniesień do młodszego faraona, miasto było częścią kompleksu pałacowego jego ojca. Możliwe, że „złote miasto” tak doskonale się zachowało paradoksalnie dzięki porzuceniu przez Echnatona. Choć jego syn, Tutenchamon, ponownie korzystał z przypałacowej metropolii Amenhotepa III, sam założył nową stolicę w Memfis. Cztery odrębne warstwy osadnicze na miejscu wykopalisk pokazują okresy użytkowania sięgające do koptyjskiej epoki bizantyjskiej (III – VII wiek naszej ery). Następnie opuszczone miasto pokryło się piaskiem i pyłem i tak przetrwało nieodkryte aż do XXI wieku. Miniaturowe mumie miały skrywać ludzkie serca. Egiptolodzy znaleźli coś ciekawszego Zaglądając pod zewnętrzną warstwę sarkofagów dla miniaturowych mumii naukowcy spodziewali się znaleźć serca. Samodzielne wysyłanie w zaświaty tych organów stanowiło okazjonalnie częś... Miasto z czasów faraona Amenhotepa III „Zaginione złote miasto” pochodzi z czasów faraona Amenhotepa III z XVIII dynastii, który panował między około 1386 a 1353 rokiem p.n.e. i przewodził epoce niezwykłego bogactwa, władzy i luksusu. Uważa się, że w ostatnich latach Amenhotep III krótko rządził u boku swojego syna, Echnatona (zwanego też Amenhotepem IV). Kilka lat po śmierci ojca Echnaton zerwał ze wszystkim, za czym opowiadał się jego poprzednik. Podczas swoich 17-letnich rządów (w latach 1353-1336 p.n.e.) próbował wywrócić do góry nogami całą egipską kulturę, porzucając tradycyjny panteon bogów, z wyjątkiem jednego – boga słońca Atona. Wtedy też zmienił imię z Amenhotep IV na Echnaton, co oznacza „oddany Atenie”. „Heretycki faraon” przeniósł też królewską siedzibę z Teb na północ, do zupełnie nowego miasta, które nazwał Akhetaten. Po jego śmierci pamięć o nim niemal zaginęła, nowo zbudowana stolica została opuszczona, a samego Echnatona zaczęto wymazywać z kart historii. Dopiero ponowne odkrycie Amarny (dzisiejsza nazwa Akhetateny) w XVIII wieku rzuciło nowe światło na losy tego buntowniczego władcy. Źródło: National Geographic Artykuły, które mogą Cię zainteresować: Naukowcy przypadkiem odkryli zaginiony skarb Montezumy W 1981 r. w stolicy Meksyku odnaleziono wyjątkową złotą sztabkę. Czy tam właśnie może być ukryty skarb Montezumy i Azteków? Kim był Montezuma II i w jaki sposób przepadł jego legendarn... Czy król Midas istniał naprawdę? Sensacyjne odkrycie w Turcji Amerykańscy archeolodzy trafili na trop tajemniczej cywilizacji. Ta kultura najpewniej doprowadziła do upadku państwa, którego władcą był król Midas. Archeolodzy trafili na ślady Kościoła Apostołów w Galilei. Lokalizacja starożytnej świątyni przez setki lat pozostawała tajemnicą. Przez ponad 1000 lat archeolodzy uznawali Betsaidę za miejsce zaginione. To biblijne miasto wraz z Kafarnaum i Korozain tworzyło tzw. trójkąt ewangeliczny, w którym Jezus najczęściej naucza...
Archeolodzy na tropie nieznanego rytuału. W Gabonie odkryto 28 szkieletów pozbawionych górnych siekaczy
To było odkrycie przypominające filmy z Indianą Jonesem. Ludzkie szczątki odnaleziono w jamie głęboko ukrytej pod ziemią. Dostać się tam można tylko, zjeżdżając po linie przez niewielki otwór.
W tym artykule: Ludzkie szczątki: 28 tajemniczych szkieletów sprzed 500 lat Czaszki pozbawione górnych siekaczy Jaskinia Irongou (leżąca nad rzeką o tej samej nazwie) została odkryta w prowincji Ngounié w Gabonie. Po raz pierwszy natrafił na nią Richard Oslisly, archeolog z Francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) w Paryżu. Odkrycia dokonał w 1992 roku, ale na możliwość przeprowadzenia pierwszych badań musiał poczekać i to dość długo, bo aż do 2018 roku. Oględziny ujawniły, że główna i najłatwiej dostępne komora jaskini jest tylko przedsionkiem, który skrywa przejście do kolejnych poziomów sięgających na głębokość 25 metrów (mierząc od wejścia do jaskini). Ostatecznie archeologom udało się otworzyć wąskie gardło, przez które zdołali zejść na najniższe piętro. Czym zajmuje się archeolog – na czym polega jego praca i jak zostać archeologiem? Ziemia skrywa wiele bezcennych artefaktów przeszłości, które czekają na odkrycie. Czym zajmuje się archeolog? Jakie trzeba mieć kwalifikacje, by móc podjąć pracę w tym zawodzie? Na jakie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czym-zajmuje-sie-archeolog-na-czym-polega-jego-praca-i-jak-zostac-archeologiem-fot-ozkan-bilgin-anadolu-agency-via-getty-images-af4eef2.jpeg" width="938" height="626" alt="Czym zajmuje się archeolog - na czym polega jego praca i jak zostać archeologiem? (fot. Ozkan Bilgin/Anadolu Agency via Getty Images)" title="Czym zajmuje się archeolog - na czym polega jego praca i jak zostać archeologiem? (fot. Ozkan Bilgin/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Ludzkie szczątki: 28 tajemniczych szkieletów sprzed 500 lat Okazało się, że jaskinia ma aż cztery poziomy, a wszystkie z nich skrywają ludzkie kości. Naukowcy uważają, że szczątki należały do co najmniej 28 osób: 24 dorosłych (mężczyzn i kobiet w wieku powyżej 15 lat) i czwórki dzieci. Obok szczątków znaleziono też liczne metalowe artefakty – biżuterię, broń i narzędzia wykonane z żelaza i miedzi. Zdaniem archeologów różnorodność i ilość znalezionych przedmiotów świadczy o bogactwie i wysokim statusie społecznym pochowanych w jaskini ludzi. Naukowcy sfotografowali i przeskanowali wnętrze jaskini, aby móc stworzyć komputerowo jej trójwymiarowy model. Pobrali też próbki kości do przeprowadzenia datowania radiowęglowego, które wykazało, że pochówki pochodzą z XIV i XV wieku. Pozostałe szczątki zostawili tam, gdzie zostały znalezione. Wydobycie ich z jaskini byłoby trudnym, czasochłonnym i kosztownym zadaniem. Chociaż ludzkie szczątki i kości zostały pomieszane, naukowcy stwierdzili, że wszystkie szkielety były kompletne. To sugeruje, że jaskinia była miejscem pochówku, w którym składano ciała zmarłych, a nie – jak sądzili niektórzy zaangażowani w badania – jedynie miejscem, gdzie zrzucano kości. Czy król Midas istniał naprawdę? Sensacyjne odkrycie w Turcji Amerykańscy archeolodzy trafili na trop tajemniczej cywilizacji. Ta kultura najpewniej doprowadziła do upadku państwa, którego władcą był król Midas. Czaszki pozbawione górnych siekaczy Mimo całej niezwykłości tego znaleziska, naukowców szczególnie zainteresował jeden szczegół. Wszyscy zmarli zostali na długo przed śmiercią pozbawieni górnych siekaczy, a czasami też i kłów. Większości brakowało górnych jedynek i dwójek, a niektórym jedynek i trójek. Wszystkie puste zębodoły wykazywały oznaki gojenia, co oznacza, że zęby zostały usunięte, gdy ich właściciele jeszcze żyli, a dziury po wyrwanych zębach miały wystarczająco dużo czasu, aby się zagoić. Sébastien Villotte, główny autor badania, które ukazało się w czasopiśmie „Antiquity”, wyjaśnia, że modyfikacje zębów to dobrze udokumentowany zwyczaj praktykowany na całym świecie, zwłaszcza w Afryce. Zęby usuwano z wielu różnych powodów, m.in. w celu modyfikacji wyglądu – usunięcie zębów zmieniało kształt i wygląd twarzy. Ponieważ ekstrakcje odnotowane u pochowanych w jaskini Irongou były symetryczne i obejmowały te same zęby u wszystkich zmarłych, można sądzić, że „zęby zostały usunięte w kontekście pewnych praktyk kulturowych” charakterystycznych dla tej ludności – stwierdzili naukowcy. W związku z tym, że usunięcie przednich zębów musiało wpływać na wymowę tych osób, a także w bardzo widoczny sposób zmieniać kształt ich ust oraz twarzy, autorzy badania uważają, że wszyscy należeli do jednej określonej grupy społecznej. Niewykluczone więc, że usuwanie zębów było zwyczajem charakterystycznym dla tej grupy i pozwalało jej członkom wyróżnić się na tle ogółu. Nietypowe modyfikacje oraz bogactwo pogrzebowych artefaktów są dla archeologów ogromną zagadką. – Ponieważ to miejsce jest tak nietypowe, a obrzędy pogrzebowe istniejące w przedkolonialnym Gabonie są praktycznie nieznane, można uznać nasze odkrycie za pierwszy element układanki. I wydaje się ona bardzo trudna – przyznaje Villotte. Tym trudniejsza, że do tej pory archeologom udało się zejść do jaskini zaledwie cztery razy. Trudne warunki i niebezpiecznie wąskie przejścia są poważną przeszkodą w prowadzeniu dalszych badań, ale bez nich możemy nigdy nie odkryć tajemnicy tego XIV-wiecznego grobowca. Źródło: Antiquity Czytaj więcej fascynujących artykułów: Jak zginął Michael Rockefeller? Zagadka śmierci amerykańskiego milionera rozwiązana Michael Rockefeller miał zostać zjedzony przez papuaskich kanibali. O tej historii mówił cały świat. Co tak naprawdę wydarzyło się w 1961 roku? Sensacyjna sekcja zwłok wieloryba. Pod płetwą znaleziono "ludzką" dłoń Sekcja zwłok wieloryba, w której uczestniczył dr Mark Scherz. Zdjęcie, na którym trzyma ogromną pięciopalczastą dłoń, podbiło naukowego Twittera. Saturn traci Tytana. Księżyc oddala się od planety Czy księżyc Saturna może odlecieć w kosmiczną przestrzeń? Tak, choć nie nastąpi to szybko.