Tam, gdzie Dania spotyka Szwecję. Pokonałam najbardziej ikoniczną przeprawę Europy
Most nad Sundem to ikona. Można traktować go jak zwykłą przeprawę, drogę do celu, ale można też zaplanować wokół niego zwiedzanie Malmö i Kopenhagi. Postanowiłam pójść tym tropem i część zimowego pobytu w tych dwóch skandynawskich miastach poświęcić Øresundsbron.
Spis treści: Most nad Sundem: nie było żadnego „serialowego” morderstwa 57 metrów nad wodą Most po duńsku, czyli długi spacer plażą Most po szwedzku, czyli urokliwe Sibbarp Most nad Sundem – co warto wiedzieć przed podróżą Jeszcze chwila i słynny most nad Sundem będę mieć niemal na wyciągnięcie ręki. Dzięki uprzejmości kapitana promu Finnlines moment przepłynięcia pod konstrukcją mogę obserwować z mostku kapitańskiego i górnego pokładu. Pozostali pasażerowie mają równie dobry widok z tarasu na niższym pokładzie. Mimo zimnego wiatru część z nich wyszła na zewnątrz. Most nad Sundem: nie było żadnego „serialowego” morderstwa Niespełna godzinę temu ruszyliśmy z Malmö i płyniemy w kierunku Świnoujścia. Załoga wygląda na zrelaksowaną. – To trudne? – dopytuję kapitana. – Przepłynięcie pod mostem? Nie. Częściej martwimy się, że głębokość w tym miejscu nie jest zbyt duża, niż tym, że nie zmieścimy się pod mostem – odpowiada z uśmiechem kapitan Henry Brandt. Zza gęstych, szarych chmur przebija słońce. Jakby na zamówienie, na chwilę promienie oświetlają most. Wychodzę na pokład. Zaledwie przedwczoraj siedziałam w pociągu, który wiózł mnie mostem z Kopenhagi do Malmö. Teraz oglądam ikoniczną przeprawę z zupełnie innej perspektywy. Widząc moją ekscytację, Birgitta Rosander z załogi pyta, czy kojarzę serial o moście. Oczywiście. Jestem nawet przygotowana. Wyciągam telefon i włączam muzykę. „Echoes start as a cross in you, Trembling noises that come too soon…” Na mostku kapitańskim rozbrzmiewają pierwsze takty utworu „Hollow Talk”, tytułowej piosenki serialu „Most nad Sundem”. Birgitta się uśmiecha i przyznaje, że uwielbia ten serial. Patrzę na most i myślę: magiczny moment. Fani skandynawskich kryminałów wiedzą, o co chodzi. W pierwszym odcinku serialu ciało zostaje znalezione dokładnie na granicy między Danią a Szwecją, przebiegającej przez środek mostu. Szwedzka policjantka i duński inspektor prowadzą wspólne śledztwo, a sama przeprawa – choć jest tylko tłem wydarzeń – stała się dzięki międzynarodowej produkcji ikoną popkultury. W rzeczywistości nie doszło tu do zdarzenia identycznego jak w serialu. Most funkcjonuje jednak już ponad 25 lat i – jak każda duża infrastruktura – był miejscem różnych incydentów czy wypadków. Serialowa scena pozostaje jednak fikcją, która mocno działa na wyobraźnię. 57 metrów nad wodą Po duńsku most nazywa się Øresundsbroen, po szwedzku Öresundsbron. Oficjalna nazwa – Øresundsbron – jest hybrydą łączącą oba języki, tak jak konstrukcja łączy dwa kraje. Most został oficjalnie otwarty 1 lipca 2000 roku i był pierwszym stałym połączeniem drogowym między Danią a Szwecją. Wcześniej przez cieśninę Sund kursowały wyłącznie promy. Przeprawa to w rzeczywistości cały system inżynieryjny: most wantowy z głównym przęsłem o długości 490 metrów, sztuczna wyspa Peberholm (utworzona specjalnie na potrzeby inwestycji i pozostawiona naturze) oraz podmorski tunel Drogden po stronie duńskiej. Sam most ma dokładnie 7845 metrów długości, a cały system – wraz z wyspą i tunelem – liczy niemal 16 kilometrów. Linia kolejowa znajduje się na dolnym poziomie, natomiast autostrada E20 biegnie nad nią. Pylony mostu mają 204 metry wysokości, a prześwit pod konstrukcją wynosi 57 metrów nad poziomem morza, co umożliwia swobodny ruch dużych jednostek pływających. Z perspektywy pasażera promu ta odległość wydaje się zaskakująco niewielka. Podróżując między Malmö a Kopenhagą, postawiłam jednak na transport publiczny. To wybór wielu mieszkańców obu miast. Pociągi kursują często, a pasażerowie zdają się nie zwracać już uwagi na wyjątkowość przeprawy – dla większości to codzienność. Granica państw przebiega w połowie konstrukcji: w jednej chwili, pędząc pociągiem, zmieniasz kraj. Bilet z Malmö do Kopenhagi kosztuje około 120 koron szwedzkich, w zależności od taryfy i rodzaju biletu. Mało kto na co dzień myśli o tym, że obiekt należy do najbardziej monitorowanych mostów w Europie. Funkcjonuje tu wspólne centrum operacyjne Danii i Szwecji, kontrolujące warunki pogodowe, natężenie ruchu oraz kwestie bezpieczeństwa. Silny wiatr czy trudne warunki atmosferyczne mogą prowadzić do czasowych ograniczeń dla niektórych pojazdów. Most po duńsku, czyli długi spacer plażą Zimowa Kopenhaga kusi wieloma atrakcjami: znakomitymi muzeami, dobrą kuchnią, słynnym parkiem rozrywki Tivoli czy popularnym wśród mieszkańców morsowaniem i saunowaniem. Chętnie korzystam z tych możliwości, ale obowiązkowo planuję też spacer najdłuższą kopenhaską plażą – Amager Strandpark. To miejsce z urokliwą promenadą i widokiem na most nad Sundem. Zimą idealne na spokojny spacer, przejażdżkę rowerem czy bieganie, ale też – dla odważnych – na zimną kąpiel. Amatorów morsowania spotykam co chwilę. Winter bathing połączony z relaksem w saunie jest tu niemal stylem życia. Mimo chłodu Amager Strandpark przyciąga mieszkańców. Łatwo tu dotrzeć metrem. Mijam biegaczy i osoby spacerujące z psami. Staję nad wodą i patrzę w kierunku mostu, który w dżdżystej, zimowej pogodzie tonie w szarej mgle. Nad cieśniną przelatuje samolot zmierzający do lądowania na lotnisku Kopenhaga–Kastrup. Most łączy Malmö z wyspą Amager, na której znajduje się Kastrup – kopenhaskie lotnisko. Amager Strandpark pozwala zwolnić i cieszyć się chwilą bez pośpiechu. Widok na wodę i most w oddali działa kojąco. Surowy, nordycki klimat dodaje temu miejscu wyjątkowego charakteru. Jeśli jednak ktoś chciałby zobaczyć most wyraźnie i z bliska od strony duńskiej, warto wybrać się do Dragør Harbour – niewielkiego, historycznego portu rybackiego położonego niedaleko wjazdu na most. Z portu widać początek konstrukcji, pylony i przęsła, a także startujące z pobliskiego lotniska samoloty. Do Dragør można dotrzeć metrem do Kastrup, a następnie autobusem albo rowerem – trasa wzdłuż wybrzeża uchodzi za jedną z najpiękniejszych w okolicach Kopenhagi. Most po szwedzku, czyli urokliwe Sibbarp Do Malmö wracam pociągiem. Nie mam wiele czasu na zwiedzanie, dlatego wybieram jeden punkt widokowy – Sibbarp. To dzielnica chętnie odwiedzana przez mieszkańców. Idealna na spacer czy przejażdżkę rowerem. Dojeżdżają tu miejskie autobusy, są parkingi i camping. To również jeden z najbliższych mostowi punktów widokowych od strony Malmö. Latem bywa tu tłoczno – ze względu na mola, kąpieliska i rozległe trawiaste tereny sprzyjające piknikom. Zimą spotykam morsujących Szwedów, biegaczy oraz wędkarzy próbujących szczęścia na kamienistym brzegu. Tego dnia jest mgła. Most częściowo znika w wodach zatoki i we mgle. Sceneria jest tajemnicza, niemal hipnotyzująca. Trudno nie pomyśleć o klimacie skandynawskich kryminałów. Na kamieniach dostrzegam żółty złotorost, którego kolor w kontrze do szarości wydaje się wyjątkowo intensywny. Obok rosną krzewy rokitnika. Zrywam kilka kwaśnych owoców – w Szwecji można to robić legalnie dzięki prawu powszechnego dostępu do przyrody. Planując wycieczkę wokół mostu i będąc w Malmö, warto odwiedzić także: plażę Ribersborg („Ribban”) – z szerokim widokiem na most, Limhamnsfältet – szczególnie atrakcyjne o zachodzie słońca, Scaniaplatsen w dzielnicy Västra Hamnen – miejsce, z którego widać zarówno most, jak i wieżowiec Turning Torso. Most nad Sundem – co warto wiedzieć przed podróżą Przejazd autostradą przez most jest płatny. Wysokość opłaty zależy od rodzaju pojazdu i sposobu płatności. Aktualne ceny oraz informacje o ewentualnych utrudnieniach można sprawdzić na stronie operatora mostu. W pociągach mogą zdarzać się kontrole tożsamości, dlatego warto mieć przy sobie dowód osobisty lub paszport. Planując podróż samochodem trzeba też brać pod uwagę możliwe ograniczenia związane z silnym wiatrem. Most nad Sundem nie jest tylko drogą z punktu A do punktu B. To przykład imponującej inżynierii, element codzienności mieszkańców regionu Øresund, a jednocześnie symbol współpracy dwóch państw. Można nim po prostu przejechać – albo uczynić z niego cel podróży. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku.
Spędziłam grudniowy weekend w Skandynawii – zimowe SPA, magiczne jarmarki i… jedzenie robaków
Weekend w Skandynawii zimą to pomysł, który może wydawać się nieoczywisty. A jednak grudniowa wyprawa do Kopenhagi i Malmö przyniosła więcej niespodzianek niż letnie podróże.
Spis treści: Co warto zobaczyć w Kopenhadze zimą? Czy warto odwiedzić Tivoli zimą? Relaks po skandynawsku – gdzie się odprężyć? Co zobaczyć z kartą kopenhaską? Malmö – hygge zamień na fikę Najdziwniejsze muzeum w Malmö? Jak wygląda podróż powrotna promem? Gdzie spać i gdzie zjeść – praktyczny przewodnik A gdyby tak wsiąść na prom i popłynąć na północ? Zima, choć nie rozpieszcza pogodą, nie przeszkadza ani Szwedom, ani Duńczykom, aby bardzo przyjemnie spędzać czas. Postanowiłam dać ponieść się grudniowemu klimatowi Malmö i Kopenhagi, być z jednej strony turystką, ale też zobaczyć, co w wolnym czasie lubią robić mieszkańcy tych miast. Skoro jest grudzień, to obowiązkowo chciałam odwiedzić świąteczne jarmarki. I chociaż ostatecznie to nie one okazały się największym hitem wyjazdu, to dzięki nim grudniowa Kopenhaga obłędnie pachnie glöggiem pełnym rodzynek i migdałów, a Malmö słodkimi bułeczkami z kardamonem. Wiem jedno: zima to idealny czas na taką wyprawę. Ale od początku. Co warto zobaczyć w Kopenhadze zimą? Podróż zaczynam w czwartkowy wieczór w Świnoujściu. Tu wjeżdżam na prom Finnlines, aby wcześnie rano być już w Malmö. Dzięki temu będę miała trzy pełne dni na zwiedzanie. Na promie na pasażerów czeka kolacja, po posiłku chwilę podziwiam rozgwieżdżone niebo nad nocnym Bałtykiem i idę spać do wygodnej kajuty. Jeszcze na promie jem śniadanie i ruszam zamglonymi i o tej porze ciemnymi ulicami Malmö. Postanawiam zostawić samochód na parkingu przy dworcu centralnym i do Kopenhagi jadę pociągiem przez most nad Sundem. Po drodze ściągam na swój telefon aplikację CPH Card: karta kopenhaska (Copenhagen Card) ma kilka wariantów czasowych (najtańsza kosztuje ok. 300 złotych), pozwala jeździć bez limitów miejską komunikacją i daje wstęp do ponad 80 atrakcji. To duża wygoda podczas zwiedzania. Pierwszego dnia chcę przede wszystkim poczuć świąteczny klimat Kopenhagi. Po mieście poruszam się głównie metrem i pieszo, ale – na to warto zwrócić uwagę – nawet deszczowa, chłodna pogoda nie przeszkadza kopenhażanom przemieszczać się rowerami (to także w Malmö najpopularniejszy i najbardziej ekonomiczny środek transportu). Jeśli kochasz zakupy i święta, to wizyta na ponadkilometrowym deptaku Strøget jest wręcz obowiązkowa. Można powiedzieć, że każdy znajdzie tu coś dla siebie, bo na Strøget są i sklepy luksusowych marek, i sieciówki, i domy towarowe i nieraz zaskakujące sklepiki z nieoczywistym asortymentem. Nie mogę się powstrzymać i wchodzę do niewielkiego sklepu z… gumowymi kaczuszkami (Duck Haven). Półki wypełnione są kaczkami o różnych kolorach, kształtach, profesjach (kaczki lekarze, kaczki piloci czy kaczki muzycy), ale też nawiązujące do znanych postaci ze świata polityki. Dużo czasu spędzam we flagowym sklepie duńskiej marki Hay – miłośnicy designu doskonale to zrozumieją. Kilkupoziomowy sklep z oldschoolową windą to raj dla tych, którzy lubią piękne przedmioty i skandynawskie wzornictwo. Święta w Hay to między innymi gigantyczny wybór bombek o wszystkich możliwych kształtach: np. precelków, orzechów, kości dla psa, serów, ptaków, sopelków czy grzybów. Idąc Strøget nie sposób pominąć niewielkich, klimatycznych jarmarków bożonarodzeniowych, które znajdują się na pobliskich placach. Zaglądam m.in. na Højbro Plads. Tutejszy jarmark był jednym z pierwszych w stolicy Danii i mówi się o nim „Københavns hyggeligste julemarked” czyli, można powiedzieć, najbardziej przytulny jarmark bożonarodzeniowy w Kopenhadze. Od razu uderza mnie zapach świątecznych przysmaków. Na tym i na wszystkich innych jarmarkach króluje aromatyczny glögg i obowiązkowe dla Duńczyków w przedświątecznym czasie Æbleskiver, czyli niewielkie pączuszki, smażone na specjalnych patelniach. Ceny na wszystkich jarmarkach są podobne: kubek grzańca kosztuje 60-65 koron duńskich, a tacka pączków ok. 45 koron. Hitem tegorocznych jarmarków w Kopenhadze są ręcznie robione szklane ozdoby świąteczne: urocze zawieszki w różnych kształtach i kolorach można kupić na każdym jarmarku. Czy warto odwiedzić Tivoli zimą? Korzystając z kopenhaskiej karty postanawiam zajrzeć do Tivoli – jednego z najbardziej znanych parków rozrywki w Europie. Przyznam, że nigdy nie było to moje ulubione miejsce w Kopenhadze (nie jestem fanką parków rozrywki), jednak zimowej wersji Tivoli dałam szansę. I szczerze – ma swój klimat. Do końca grudnia zaprasza w świątecznej odsłonie: z mnóstwem świateł i jarmarkowych stosik, w tym tych z pysznym jedzeniem i rozgrzewającymi napojami. Dzień kończę w Nyhavn – to turystyczna ikona Kopenhagi – historyczny port i miejsce, w którym mieszkał Hans Christian Andersen. Po drodze mijam Kongens Nytorv, centralny plac w mieście, na którym teraz urządzono ogromne lodowisko. Kolorowe kamienice Nyhavn i malownicze nabrzeże już same w sobie tworzą bajkowy, świąteczny klimat. Mimo coraz mocniej padającego deszczu ogródki gastronomiczne tętnią życiem. Nie bez powodu nazywa się czasem Nyhavn najdłuższym barem w tej części świata. Siadam w jednym z ogródków, zamawiam grzańca i patrzę na spacerujących wśród świątecznych stoisk ludzi. Relaks po skandynawsku – gdzie się odprężyć? Kolejny dzień w Kopenhadze mam ochotę spędzić z dala od największego zgiełku. Zaczynam od spaceru najdłuższą plażą w Kopenhadze – Amager Strandpark. To miejsce z urokliwą promenadą i widokiem na most nad Sundem. Zimą idealne na spokojny spacer, przejażdżkę rowerem, bieganie, ale też… zimną kąpiel. Amatorów morsowania spotykam co chwilę, a winter bathing połączony z relaksem w saunach jest tu wręcz pasją narodową. Amager Helgoland, kąpielisko położone na północnym krańcu plaży nawet teraz jest pełne ludzi, którzy wizytę w saunie przeplatają korzystaniem z dobrodziejstw lodowatej wody. I ja postanawiam spędzić czas tak, jak robią to Duńczycy. Wsiadam w autobus i jadę na Refshaleøen. To postindustrialna wyspa, która jest dziś swoistym centrum kultury, ulicznego jedzenia i dobrego spędzania czasu. Spacer zaczynam od Reffen, słynnej uliczki z jedzeniem ulicznym z całego świata. Zamawiam gorącego naleśnika z jabłkami i cynamonem, a potem idę w miejsce, które okazało się jednym z hitów mojej wycieczki do Kopenhagi. To Copenhot – zimowe, plenerowe spa, które w nietypowej przestrzeni Refshaleøen robi jeszcze większe wrażenie. Najbliższe półtorej godziny to czysty relaks i regeneracja dla ciała i głowy: choć to środek grudnia to zakładam strój kąpielowy, siadam w wielkiej balii wypełnionej gorącą wodą, korzystam z sauny i chłodzę się w niewielkim basenie lub balii z lodowatą wodą. Copenhot jest pełne Duńczyków: w balii obok świetnie bawi się grupa koleżanek, z innej rozbrzmiewa głośne „Happy Birthday”, bo kto powiedział, że nie można świętować urodzin w takim miejscu? Dopełnieniem tego klimatu bez wątpienia jest widok na Copenhill – elektrociepłownię i spalarnię odpadów, na której mieści się całoroczny stok narciarski. Siedzę w gorącej balii i patrzę na szusujących w oddali po igielicie ludzi (a Copenhill wpisuję na listę miejsc, które koniecznie muszę odwiedzić przy następnej wizycie w stolicy Danii). Co zobaczyć z kartą kopenhaską? Wypoczęta i zrelaksowana postanawiam zostać jeszcze chwilę na Refshaleøen. Również tu mieści się wyjątkowe centrum sztuki współczesnej: Copenhagen Contemporary (CC). Aby wejść, korzystam znowu z karty kopenhaskiej. W środku miła niespodzianka: na czasowej wystawie Soft Robots (jest czynna do 19 kwietnia 2026) znajduje się praca polskiej artystki Martyny Marciniak. Dodam, że w muzeum mieści się kreatywna przestrzeń zabaw dla najmłodszych, jest też miejsce, gdzie można stworzyć własny rysunek (oczywiście z tego korzystam i dokładam do galerii odwiedzających swoją pracę). Zrobiło się późno, patrzę na zegarek i wiem jedno: jeśli wsiądę w autobus zdążę jeszcze dziś odwiedzić jedno z kopenhaskich muzeów. Stawiam na Muzeum Designu (Designmuseum Danmark) – tu również wchodzę na wspomnianą kartę. Ta przestrzeń to prawdziwy hołd nie tylko dla duńskiego designu (i takich projektantów jak Arne Jacobsen, Hans J. Wegner czy Finn Juhl), ale też miejsce ciekawe z historycznego punktu widzenia. Muzeum mieści się w części dawnego szpitala – osiemnastowiecznego Frederiks Hospital zbudowanego według projektu Nicolai Eigtveda. Podziwiam piękne przedmioty wyeksponowane dziś w muzeum, ale myślę też o tym, że to tu, na łóżku szpitalnym, ostatnie dni życia spędził najbardziej znany duński filozof Søren Kierkegaard. Malmö – hygge zamień na fikę W niedzielny poranek wracam pociągiem do Malmö. Duńskie hygge zamieniam na szwedzką fikę. To zgrabne słowo oznacza nie tylko przerwę na kawę i coś słodkiego, ale wręcz rytuał celebrowania tej chwili z bliskimi osobami. Spacerując urokliwymi uliczkami tutejszej starówki, czyli Gamla Staden. Trafiam do Lilla Kafferoseriet, lokalnej kawiarni i niewielkiej palarni kawy. Trzeba tu nieco postać w kolejce, ale to dla mnie dobry znak – kawiarnia tętni życiem, ja zamawiam małą kawę i przepyszną bułeczkę z kardamonem. Czuję, że fika to słowo, które wejdzie na stałe do mojego słownika i rytuałów, które warto pielęgnować. Nie mam ochoty na pośpiech. Chłonę atmosferę starego miasta i zastanawiam się, jak mogło tu wyglądać kiedyś życie. Urokliwe domy przy brukowanej ulicy Jakob Nilsgatan działają na wyobraźnię. Zaglądam jeszcze na Gustaf Adolfs Torg – świąteczny jarmark pełen rękodzieła i świątecznych przysmaków. Szwedzi chętnie kupują grzańce, ale też gorące kiełbaski, które są świetną przekąską na chłodny dzień. Wracając ulicą Södergatan zwracam uwagę na niewielki sklepik: Relove & More. To klimatyczny second hand z rzeczami z drugiej ręki: ubraniami, biżuterią i przedmiotami do domu. Jeśli chcesz kupić skandynawskie upominki z duszą, to adres obowiązkowy. Malmö to miasto doskonałe do zwiedzania rowerem lub pieszo (przy dworcu centralnym można wypożyczyć rower). Mimo niesprzyjającej pogody postanawiam zobaczyć jeszcze Sibbarp – najbliższy punt widokowy na most nad Sundem. Niknąca w morzu mgły konstrukcja mostu robi wrażenie. Po drodze spotykam, a jakże, morsujących Szwedów. Najdziwniejsze muzeum w Malmö? Kiedy patrzę na listę miejscowych muzeów, natychmiast zwracam uwagę na Disgusting Food Museum. Ryzykuję i okazuje się to strzałem w dziesiątkę. Muzeum to z jednej strony ekspozycja pokazująca najdziwniejsze i uznawane za najbardziej obrzydliwe potrawy świata, ale też bar degustacyjny. Zamiast biletu zwiedzający dostają woreczek na wymioty. Zastanawiam się, czy to faktycznie niezbędne, ale tablica z licznikiem na wejściu rozwiewa wątpliwości: ostatni raz ktoś zrobił użytek z woreczka 5 dni temu. W sumie do tej pory zdarzyło się to 633 razy. Ostrzegam, może być ciężko, ale zabawa jest przednia, co jest ogromną zasługą załogi muzeum – która strach przed próbowaniem rozładowuje zabawnymi opowieściami. I w ten oto sposób jadłam kwaśne mrówki, chrupiące robaki bambusowe i świerszcze. I najgorsze wizualnie dla mnie – tajlandzkie pływaki, czyli czarne, duże chrząszcze. Bar degustacyjny to także napój z Polski: sok z kiszonej kapusty. Jestem zdziwiona. – Dla Amerykanów i Brytyjczyków jest to wyzwanie – tłumaczy Erik, który stoi za tym osobliwym barem. Pytam go, przy czym goście muzeum najczęściej nie wytrzymują. Okazuje się, że to intensywnie pachnące sery. Skoro jesteśmy w Szwecji – nie może zabraknąć słynnych Surströmming, czyli sfermetowanych śledzi (które okazują się być całkiem smaczne) i salmiaków, czyli słonych cukierków z lukrecją. Erik daje wskazówkę: – Rozgryź cukierka szybko, dzięki temu wszystkie smaki poczujesz naraz – to rzeczywiście działa. Osobliwa degustacja kończy się próbowaniem najostrzejszych rzeczy. Mogę odetchnąć z ulgą: nie powiększyłam niechlubnej statystyki na muzealnej tablicy. Jak wygląda podróż powrotna promem? Do Polski wracam w poniedziałek. Na podróż chcę przeznaczyć tym razem nie noc, a dzień. Niedługo po wyjściu z Malmo prom Finnlines przepływa pod mostem nad Sundem, który oglądałam z obu brzegów cieśniny, a teraz mam go niemal na wyciągnięcie ręki. Podróż promem jest wygodna, bo pasażerowie mają do dyspozycji kajuty, ale też szereg atrakcji, w tym – nie mogło być inaczej – dostępnej dla wszystkich sauny. Jest też bar, sala zabaw dla dzieci i promowy sklep, na którym można kupić m.in. słodycze czy perfumy w dobrych cenach. Po promie oprowadza mnie Birgitta Rosander, która odpowiada za to, aby pasażerom niczego nie brakowało. Zwracam uwagę na drobiazgi, które tworzą świąteczny klimat w tym choinkę koło baru. To wszystko zasługa Birgitty. Dzięki niej mogę chwilę spędzić na kapitańskim mostku i wyjść na część pokładu dostępną tylko dla załogi: Morze Bałtyckie wygląda zjawiskowo, ale jest zimny wiatr, więc szybko wracamy do przytulnego wnętrza. Nim dobijemy do portu w Świnoujściu na promie jem jeszcze posiłek i robię ostatnie zakupy. Po godzinie 19.00 jestem już na lądzie i wiem jedno: do Kopenhagi i Malmö w zimowej odsłonie jeszcze kiedyś na pewno chcę wrócić. Gdzie spać i gdzie zjeść – praktyczny przewodnik Kopenhaga Hotel Frihavnen (Århusgade 124B) – przytulny, blisko metra i centrum. Nordhus (Aarhusgade 124A) – wspólne posiłki, świeże pieczywo, communal dining. Vækst (Sankt Peders Stræde 34) – szklarniowy klimat, nowoczesne menu. Vinhanen (Baggesensgade 13) – modna winiarnia z prostym menu. Malmö Hotel Savoy (Norra Vallgatan 62) – klasyka naprzeciw dworca. Malmö Saluhall (Gibraltargatan 6) – hala pełna światowych smaków. Grand Italian (Dag Hammarskjölds torg 2) – 25 piętro i widok na port. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku.
Kluby, groty i loża masońska. Co kryją podziemne pomieszczenia w Warszawie?
Wielkie miasto. Plątanina ulic, placów, parków, skwerów, tramwajowych torów. To wszystko widać. Na lotniczych zdjęciach, na fotografiach z najwyższych pięter wieżowców. A gdyby spojrzeć na miasto nie z lotu ptaka, a z pozycji, dajmy na to, dżdżownicy…? Bez żartów. Niech to będzie nietoperz, ale żeby zapytać go, co widzi, trzeba będzie włożyć kalosze.
Spis treści: Tajemnica Parku na Książecem Nieznane przeznaczenie Gucin Gaju Współcześni mieszkańcy Gucina Podziemne życie nocne Brzmi jak kiepski żart? Tylko, że to wcale nie jest żart. Po tygodniach starań w końcu udało się namówić pracowników Stołecznego Biura Konserwacji Zabytków, żeby zabrali nas w miejsce, które łączy to, co widać z lotu ptaka i to, co kryje się po ziemią. Tylko te kalosze… Zanim jednak je założymy, zajrzyjmy w miejsce suche, ale nie mniej tajemnicze. Tajemnica Parku na Książecem Na zboczu Skarpy Warszawskiej, przy ulicy Książęcej, mieści się intrygująca i unikatowa konstrukcja zakopana pod ziemią. Niepozorny kopiec przy stawie w Parku na Książęcem skrywa pełną tajemnic opowieść związaną z życiem Kazimierza Poniatowskiego – starszego brata króla Stanisława Augusta. Gdybyśmy w latach 70. XVII w. wspięli się w górę skarpy, naszym oczom ukazałyby się m.in. wieża Minaretu jakby wyjęta prosto z meczetu, Domek Imama czy Świątynia na Jońskich Kolumnach. Częścią parkowego kompleksu była również znajdująca się tam do dzisiaj grota, zwana Elizeum, której wyjątkowa przeszłość ciągle zachwyca. Elizeum, czyli Salon Księcia Spoglądamy przez kratę na korytarz prowadzący do głównej sali podziemnego salonu. Wystarczy zamknąć oczy i uruchomić wyobraźnię. Kilka metrów od nas znajduje się sala, po której kiedyś kroczyli dostojni goście zapraszani przez podkomorzego nadwornego Kazimierza Poniatowskiego. Nie każdy mógł tu wejść, nie każdy mógł spędzać czas w towarzystwie królewskiego brata. Podziemny Salon Księcia został zaprojektowany przez niemieckiego architekta Szymona Bogumiła Zuga jako komnata w kształcie rotundy, podzielona na dwie części: centralną – rekreacyjno-wypoczynkowa i zachodnią – później wykorzystywaną jako lodownia przez Szpital św. Łazarza. Wnętrze sali centralnej zostało doświetlone przez otwór o średnicy 3 metrów, przykryty zewnętrzną latarnią w kształcie pawilonu chińskiego. Dobre oświetlenie było konieczne do ukazania pełni piękna wystroju 8-metrowej komnaty. Dowód tego, jak ówcześnie wyglądało wnętrza groty, stanowi relacja angielskiego podróżnika Williama Coxe’a. W 1784 r. zwiedzał w towarzystwie Kazimierza Poniatowskiego i króla Stanisława ogród Na Książęcem: „W niszach stały wygodne kanapy. Kiedyśmy się wszyscy unosili nad pięknością i elegancją rotundy, uszy nasze zachwycił nagle koncert wybornej muzyki, wykonany przez jakąś niewidzialną orkiestrę. (…) nagle spostrzegliśmy na środku salonu stół, nakryty tak wspaniale i tak błyskawicznie, iż odnieśliśmy wrażenie, że dzieją się jakieś cuda” – zachwycał się Anglik. Bez wątpienia cudem, jak na tamte realia, była koncepcja połączonego organizmu, jakim był kompleks parkowy Na Książęcem. Grota stanowiła nie tylko wyjątkową podziemną instalację, lecz także element sieci korytarzy łączących różne obiekty parku. W Domku Imama przygotowywano posiłki, które następnie transportowano podziemnymi tunelami prosto na stół w Elizeum. Połączenie kuchni z salą biesiadną pozwalało na organizacje uroczystych zgromadzeń. Niektóre podania mówią nawet o domniemanych spotkaniach loży masońskiej, które miały odbywać się w odizolowanej od miasta grocie. Do obecnych czasów zachowała się jedynie – a może aż – główna grota Elizeum. Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków, które sprawuje pieczę nad przestrzenią stale prowadzi działania mające na celu remont Elizeum i udostępnienie zwiedzającym. Elizeum pozostaje jednym z najcenniejszych zabytków Warszawy i unikatową budowlą w skali kraju. I do zwiedzania nie trzeba kaloszy… Nieznane przeznaczenie Gucin Gaju Zupełnie inaczej niż w podziemnych korytarzach w Gucin Gaju – założeniu parkowym położonym w dzielnicy Ursynów. Pierwotne przeznaczenie tej przestrzeni jest wciąż nieznane. Wiedza na temat Gucina jest fragmentaryczna – pełna luk, w trakcie których brakuje informacji o tym, kiedy powstała i jaka była pierwotna funkcja budowli. Katarzyna Krzywicka z Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków, regularnie przygląda się Gucinowi. – Zachował się kontrakt dzierżawy zawarty z małżeństwem Wrotnowskich, w którym dokładnie określono, co wolno im było zrobić – w tym przebudowę tzw. lochów na spiżarnie i lodownię. To ciekawe świadectwo, bo pokazuje, jak w drugiej połowie XIX wieku nazywano te pomieszczenia. Co więcej, mamy nie tylko umowę, ale i rachunek za wykonanie tych prac – rzadko spotykana tak szczegółowa dokumentacja. To jest jedyny moment konkretów, kiedy wiemy, jaką ten obiekt pełnił funkcję – podkreśla Katarzyna Krzywicka, zaznaczając tajemniczość tego miejsca. Założenie parkowe Gucin rozpoczyna swoją historię w 1817 roku. Wtedy to Stanisław Kostka Potocki tworzy kameralną posiadłość z dworem otoczonym ogrodem i parkiem. Po śmierci założyciela, obszar przechodzi z „rąk do rąk” wewnątrz rodziny Potockich, aż w końcu żona wnuka Stanisława Kostka wydzierżawia teren małżeństwu Wrotnowskich. Tu – według Katarzyny Krzywickiej – pojawia się dobrze udokumentowany moment, kiedy cokolwiek wiadomo o przeznaczeniu długiego na prawie 60 metrów korytarza. W dokumentach dzierżawy mamy również szczegółowe informacje dotyczące wykończenia podziemnego korytarza, świadczące o jego intensywnym wykorzystaniu. Wiemy więc, że w XIX w. dotychczasowe „lochy” miały zostać przerobione na spiżarnie i lodownię. Aby pomieszczenie mogło utrzymywać lód oraz pożywienie w odpowiedniej temperaturze, musiało zostać odpowiednio przebudowane, o czym świadczą zachowane dokumenty. W tym miejscu ślad po dawnym przeznaczeniu się urywa. Spekuluje się o przeróżnych wykorzystanych podziemnego pomieszczenia. Ukryta budowla miała np. pełnić rolę katakumb – o czym świadczyłaby karta cmentarna założona w latach 80. XX wieku. Współcześni mieszkańcy Gucina Wiele tajemnic sprzed lat, ale współczesne przeznaczenie korytarza jest nam doskonale znane. Stanowi czynnik, z którym mierzą się naukowcy eksplorujący grotę. Mieszkańcy Gucina są tymi, którzy wiedzą jak miasto wygląda z góry i, jak się okazuje, z dołu. Fakt, że tylko w nocy, ale jednak. Katarzyna Krzywicka mówi bowiem o współczesnym przeznaczeniu Gucina wprost: – W tym miejscu zimują nietoperze, co w dużej mierze determinuje nasze działania. Jako pomnik przyrody obiekt podlega ścisłej ochronie, dlatego wszelkie prace mogą być prowadzone wyłącznie poza okresem hibernacji – czyli wtedy, gdy nietoperze opuszczają schronienie. Co więcej, ingerencje nie mogą zakłócać warunków ich życia – to absolutny priorytet. Nietoperze stworzyły tam jedno z największych zimowisk na Mazowszu. Liczba osobników waha się od 800 do 1000. To imponujące siedlisko, które od lat jest monitorowane przez Biuro Ochrony Środowiska – podkreśla historyczka. To dlatego pomieszczenie, kiedyś intensywnie wykorzystywane przez człowieka, dziś należy do nietoperzy. Zwierzęta mają pierwszeństwo do użytkowania korytarza, dyktując czas, kiedy archeolodzy, konserwatorzy i historycy mogą wkroczyć, by odkrywać kolejne tajemnice tego wyjątkowego miejsca. Mamy szczęście, bo latem nietoperze są na zewnątrz, więc można im przeszkodzić. Tylko trzeba założyć kalosze…i wziąć ze sobą latarkę. Spacer po korytarzu Dzięki pani Katarzynie w podziemie schodzimy, kiedy wszystkie nietoperze znajdują się poza Gucin Gajem. Po wgramoleniu się przez niewielki otwór wejściowy naszym oczom ukazuje się ceglane sklepienie oraz nisze ulokowane po obu bocznych ścianach korytarza. Wszechobecna wilgoć powoduje, że odczuwalna temperatura jest zdecydowanie niższa niż na zewnątrz. To właśnie dzięki tej temperaturze przed laty korytarz mógł służyć jako dworska spiżarnia. Idąc w głąb budowli, grunt staje się coraz bardziej mokry. Z czasem zaczynamy już po kostki brodzić w kałużach. Nasza przewodniczka pokazuje nam miejsca, gdzie wykonywane są odkrywki do badań archeologiczno-architektonicznych. Wykopaliska mają nas przybliżyć do poznania prawdy na temat tej tajemniczej warszawskiej budowli. Na to potrzeba jednak czasu, dzielonego z latającymi ssakami, bo – przypomnijmy – to one mają tutaj pierwszeństwo. Podziemne życie nocne Tak samo jak niegdyś Elizeum skutecznie pełniło funkcję sali zabaw dzięki swojemu odizolowaniu od tego co dzieje się na powierzchni miasta, tak i dziś warszawska rozrywka często schodzi pod ziemię, ukrywając się przed wzrokiem ulicznych przechodniów. Spokojnie można już zdjąć kalosze i odstawić latarki. Piwnice od dekad goszczą mieszkańców stolicy. Część z tych miejsc działa do dziś, część została zamknięta osiągając status kultowych. Organizatorzy imprez adaptowali chociażby muzealne piwnice (klub Obiekt Znaleziony), schron przeciwlotniczy (Ground Zero) czy szalety publiczne (Underground). Wyjątkowe przestrzenie miejsc zabawy wpływały na unikatowość charakteru imprezowej mapy Warszawy. Czasem jednak, wraz z rozbudową podziemnej infrastruktury, trzeba było albo wyjść na powierzchnię, albo zwinąć podziemny interes. Przykład? Likwidacja klubu Underground, który został zamknięty wraz z budową drugiej linii warszawskiego metra w 2014 roku. Były protesty klubowiczów, happeningi w końcu upamiętnienie. Napis w miejscu, gdzie kiedyś znajdowało się wejście do klubu. Historia zabawy pod ziemią zaczęła się w XVIII wieku i trwa do dziś. Nietoperze nie wiadomo kiedy wleciały do Gucin Gaju. To fakty. Jednak gdybyśmy pochylili się nad miejskimi legendami, to wiele z nich ma związek z podziemiami. Tylko niewiele z rzeczywistością. Ot, gdyby plotki o tym, co kryje pod sobą Pałac Kultury i Nauki były prawdą, to tunelami spod niego można byłoby dojść nawet do Muzeum Narodowego. Legendy. Sól miejskiej rzeczywistości. Nad- i podziemnej. Źródło: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie
Zmyśliłam córkę i dałam zdjęcie dziadka jasnowidzowi. Oto, co usłyszałam za 350 zł
Statystyczny Polak na usługi ezoteryczne wydaje 350 zł rocznie, a bycie jasnowidzem czy wróżką to intratny interes. Jak przekonują naukowcy, do wykonywania tego zawodu nie są potrzebne żadne nadprzyrodzone zdolności.
Spis treści: Test jasnowidzenia z nagrodą miliona dolarów Kim są współcześni wróżbici? Jak działa „zimny odczyt”? Eksperymenty i triki Przepowiednia śmierci dziadka i wizja przyszłości dziecka Co na to wróżbita online? Milion euro za udowodnienie daru jasnowidzenia Szybki kurs jasnowidzenia: jak zostać wróżbitą? Wyciągam stare zdjęcie mojego nieżyjącego dziadka. Czarno-białe, zwykłe zdjęcie do dokumentu. Do tego wymyślam sobie dziecko – niech będzie córeczka urodzona 26 maja 2020 r. Zdjęcia, rzecz jasna, nie mam. Następnie wpisuję w wyszukiwarkę internetową hasło „jasnowidz Warszawa”. Wybieram dwóch: doświadczonego, mającego dużo pozytywnych opinii i takiego, który porad udziela za pośrednictwem e-maila. Zapytam, co czeka dziadka i jakie życie będzie miała córeczka. Cena za pokazanie przyszłości – 350 zł za konsultację osobistą i 50 zł za poradę e-mailową. Do efektów eksperymentu wrócę później. Test jasnowidzenia z nagrodą miliona dolarów Rok 1996. W Ameryce słynny iluzjonista James Randi oferuje milion dolarów każdemu, kto udowodni swoje nadprzyrodzone zdolności. Otrzymuje tysiące zgłoszeń. Także od jasnowidzów. W 2011 roku lat temu naukowemu testowi postanowiła poddać się Brytyjka Patricia Putt. Twierdziła, że kontaktuje się z duchami zmarłych, by zdobywać informacje o ludziach. Przygotowano eksperyment: 10 osób wchodziło kolejno do pokoju, ubranych w czarne worki, zasiadając tyłem do Putt. Widziała jedynie numery. Opisy sporządzone przez nią trafiły do uczestników, którzy mieli wybrać ten, który ich dotyczy. Żadna osoba nie wskazała poprawnie. Jasnowidzka była zaskoczona. Kim są współcześni wróżbici? Dr Tomasz Witkowski z Klubu Sceptyków Polskich opowiada, że zapytał Randiego, ilu uczestników eksperymentów przyznało, że nie ma daru. Randi odpowiedział: 4 osoby. – Większość obwinia organizatorów, np. o wysyłanie złej energii – tłumaczy Witkowski. Co ciekawe, wiele osób praktykujących jasnowidzenie naprawdę wierzy w swoje umiejętności. – Odziedziczyłem dar po babci. Wystarczy, że spojrzę na człowieka, by wiedzieć, co go dręczy – twierdzi Norman, znany warszawski jasnowidz. Za swój największy sukces uznaje to, że uratował dwoje nienarodzonych dzieci, przekonując ich matki, by nie przerywały ciąży. Zanim zajął się ezoteryką, pracował z materiałami budowlanymi. Podczas stanu wojennego został wyrzucony z uczelni i przypadkiem trafił do świata wróżb. Dziś nie narzeka na klientów ani finanse. Rynek ezoteryczny w Polsce szacuje się na 2 miliardy złotych. Tomasz Witkowski mówi wprost: to biznes oparty na ludzkiej tęsknocie, by znać przyszłość. – Po wróżby sięgają ci, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej – choroba, rozpad związku, groźba utraty pracy. Ludzie nie chodzą do wróżek, gdy wszystko układa się dobrze – zauważa dr Konrad Maj, psycholog społeczny z SWPS. Jak działa „zimny odczyt”? Eksperymenty i triki Czy we wróżeniu naprawdę jest jakaś magia? Naukowcy tonują emocje. Jasnowidze często korzystają z techniki zwanej zimnym odczytem. To metoda, w której mówi się rzeczy ogólne, prawdopodobne lub pożądane przez rozmówcę. – Jasnowidz musi być spostrzegawczy, mieć zdolności psychologiczne – mówi Witkowski. To technika stosowana przez wielu wróżbitów, polegająca na mówieniu rzeczy oczywistych i sprzecznych jednocześnie, np.: „Jesteś osobą towarzyską, ale bywasz nieśmiały.” Dzięki temu każdy znajdzie coś, co pasuje do jego sytuacji. Prof. Richard Wiseman, znany brytyjski psycholog, poprosił jednego z jasnowidzów o zdradzenie technik. Wróżbita opisał przypadek kobiety o imieniu Lisa. Gdy mówił o zdrowiu – była niewzruszona. Gdy wspomniał o nieudanym związku – ożywiła się. Jasnowidz zmienił temat, a po chwili oświadczył, że niedawno się rozstała. Lisa była w szoku. W latach 80. holenderscy naukowcy przebadali 12 znanych wróżbitów. Efekt? Nie trafiali lepiej niż osoby bez żadnych zdolności parapsychicznych. Przepowiednia śmierci dziadka i wizja przyszłości dziecka W eksperymencie dziennikarskim pokazuję jasnowidzowi zdjęcie mojego zmarłego dziadka i wymyślam córeczkę. – Ta osoba żyje? – pyta wróżbita. – Tak... – kłamię. Podaję datę urodzenia – 1931, zodiakalny Rak. Jasnowidz pyta, czy dziadek był ostatnio w szpitalu, czy mieszka ze mną, czy ktoś się nim opiekuje. Odpowiadam ogólnikowo. W końcu mówi: – Dziadek nie dożyje lata. Umrze w czerwcu. Ale zaraz dodaje: – Przepowiednia może się nie spełnić, medycyna przecież działa cuda. Jeśli przeżyje, to czeka go nagroda, odznaczenie. Gdy pytam, czy zgadnie mój znak zodiaku, próbuje: – Raczek? Niestety – pudło. Jestem Koziorożcem. Co na to wróżbita online? Zwracam się do internetowego jasnowidza. Nie zdradzam żadnych szczegółów, proszę, by sam „poczuł”. Odpowiedź po godzinie: „...ostatnie 2–3 lata były dla dziadka bardzo uciążliwe (…). Mimo wszystko bardzo dobre miesiące będą na wiosnę, zwłaszcza maj i czerwiec, tam będą możliwości na poprawę zdrowia, dla gier liczbowych będą to najlepsze miesiące od 12 lat (...)”. O dziecko już nie pytam – kolejna wróżba kosztuje 30 złotych. Milion euro za udowodnienie daru jasnowidzenia Wybrani przeze mnie jasnowidze nie przejrzeli podstępu. Jeśli jednak uważają, że mimo wszystko mają cudowne umiejętności, mogą spróbować powalczyć o milion euro. To Nagroda Syzyfa, o którą można się starać w Polsce za pośrednictwem Klubu Sceptyków Polskich. Aby zdobyć fortunę, wystarczy, że kandydat udowodni swoje zdolności w teście przygotowanym przez naukowców. Co musiałby zrobić? Na przykład przewidzieć trzy kolejne liczby z losowanych dziesięciu. Chętni nie ustawiają się w kolejkach. – Ostatnio zgłosił się pan, który uważa, że ma zdolność widzenia w ciemności. Poprosiliśmy, żeby spróbował przeczytać po ciemku książkę. Jeśli mu się to uda – ma wypełnić zgłoszenie – opowiada Tomasz Witkowski z KSP. Witkowski tłumaczy, że celem sceptyków nie jest ośmieszanie kogokolwiek. – Przecież gdyby okazało się, że można przewidzieć przyszłość, byłoby to przełomowe odkrycie. Proszę sobie wyobrazić, jakie by to miało znaczenie np. w leczeniu chorób i ich wczesnym wykrywaniu. Na razie milion euro leży bezpiecznie na koncie, a lekarze, diagnozując choroby, muszą korzystać z rentgena, tomografii i innych urządzeń, znacznie dokładniejszych niż przepowiednie jasnowidzów. Szybki kurs jasnowidzenia: jak zostać wróżbitą? Poniżej przedstawiamy zestaw praktyk, które – jak się okazuje – wystarczają, by uchodzić za „jasnowidza”. W rzeczywistości nie trzeba mieć żadnych nadprzyrodzonych mocy. 1. Chwal, chwal, chwal Na początek powiedz klientowi coś, co chciałby usłyszeć. Że ma zrównoważoną osobowość, jest wrażliwy, odpowiedzialny, twórczy. I koniecznie wspomnij o „niesamowitej intuicji”. 2. Używaj wewnętrznie sprzecznych sformułowań To klasyczny trik – sprzeczne zdania pozwalają klientowi znaleźć coś dla siebie. Przykład? „Czasem działasz impulsywnie, ale w innych sytuacjach jesteś wyjątkowo rozsądny.” 3. Mów wieloznacznie Im mniej konkretów, tym lepiej. Gdy coś nie pasuje, tłumacz: „Mam trudności ze zrozumieniem obrazu, który widzę...” 4. Obserwuj reakcje rozmówcy Jeśli klient nie zareaguje – zmień temat. Jeśli zobaczysz uśmiech lub potwierdzenie – kontynuuj dany wątek. 5. Przewiduj rzeczy prawdopodobne Mów o sytuacjach uniwersalnych – np. „w dzieciństwie wydarzyło się coś przykrego”, „masz ostatnio trudny okres w relacji”. Trafisz zawsze. 6. Czytaj z wyglądu i ubioru Za ciasne ubrania? Może przytył lub schudł. Brudne paznokcie? Pracuje fizycznie. Jasna plamka na palcu? Rozwód lub zerwana relacja. 7. Używaj „kół ratunkowych” Jeśli się pomylisz – poszerz interpretację. „Nie Jan? Może Janek, Janina? Coś z J...” Gdy nic nie działa – rzuć: „To była wizja metaforyczna, interpretację zostawiam tobie.” Źródła: Sekrety Nauki, „Paranormalność. Dlaczego widzimy to, czego nie ma?”, Richard Wiseman, Wydawnictwo W.A.B., 2012 Nasza ekspertka Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku.
Tajemnicze pomieszczenia i ukryte korytarze – zeszliśmy do podziemnej Warszawy
Jedyna podziemna kolej miejska w całej Polsce, kanalizacja z historią i ponad 4300 km rur, którymi płynie woda do kranów w dwumilionowym mieście. Bez tego, co pod ziemią, życie stolicy byłoby niemożliwe.
„Podziemna Warszawa” to nowy cykl redakcyjny National Geographic, w którym będziemy eksplorować wszystko to, co znajduje się pod ziemią stolicy Polski. Podobne serie artykułów powstały już m.in. w Portugalii i w Wielkiej Brytanii, w których tamtejsi dziennikarze National Geographic penetrowali podziemia odpowiednio Lizbony i Londynu. Cykl „Podziemna Warszawa” ukazuje się pod patronatem Prezydenta miasta stołecznego Warszawy. Spis treści: Co dzieje się między peronem a „trzecią szyną”? Magazyn energii i rytm życia pod ziemią – co zaskakuje najbardziej? Jak metro może ogrzewać mieszkania? Nowatorski projekt już w testach Co dzieje się w metrze, kiedy śpisz? Zajrzyj do podziemnych płuc miasta Dlaczego kanalizacja wywołała bunt w Warszawie? Historia, która zaskakuje Co dziś kryje warszawska kanalizacja i co mają z tym wspólnego Borewicz i Wajda? W sieci można znaleźć film niemieckiego tiktokera, który zachwyca się, jak wygląda metro w stolicy Polski: że jest czysto, że nowocześnie. Że to jedna z atrakcji Warszawy. Banał. Gdyby mógł zobaczyć to, co my widzieliśmy! Magazyn energii pobierający moc z hamujących pociągów, gigantyczne wentylatory i system, który wyłapuje… kanciastość kół. Zeszliśmy do podziemi, aby zobaczyć, jak wygląda metro od kuchni. – Funkcjonuje jak podziemne miasto – mówi Anna Bartoń, rzeczniczka prasowa Warszawskiego Metra. Obejrzyj galerię zdjęć National Geographic Polska z podziemi Metra Warszawskiego. View Gallery on the source website Co dzieje się między peronem a „trzecią szyną”? Spotykamy się na stacji Stadion Narodowy. Za niepozornymi drzwiami otwiera się świat, bez którego każdego dnia 800 tys. osób nie mogłoby dojechać do pracy, szkoły, na zakupy, na randkę. Na tajemniczych piętrach, między powierzchnią miasta a torami metra, trwa symbioza ludzi i maszyn, bez której koła podziemnej kolejki nie zrobiłyby centymetra. Symbioza wymaga kodu. Nie ma więc Politechniki, Służewa czy Wierzbna. Tutaj Stadion Narodowy to C-14, Centrum – A-13, a D-14 to tunel znajdujący się pod Wisłą. C-14 jest stacją szczególną. Znajduje się tu bowiem podstacja trakcyjno-energetyczna (jedna z pięciu na centralnym odcinku drugiej linii metra). Podstacja przekształca napięcie przemienne (15 tys. woltów) z sieci miejskiej w napięcie zasilające tzw. „trzecią szynę” – szynę, bez której pociąg nie mógłby jechać. To ona dostarcza prąd, który napędza pojazd. Przez całą dobę, 7 dni w tygodniu takie podstacje trakcyjno-energetyczne zasilają potężną dawką energii stacje metra i tunele pomiędzy nimi. Zbigniew Zawadzki i Tomasz Rzeszotek pokazują nam jedno z urządzeń. To rozdzielnica prądu stałego. Służy do kontroli przepływu prądu stałego na podstacji. Dzięki niej możemy zasilić „trzecią szynę”. W razie awarii – informacja dociera do Centralnej Dyspozytorni na Stacji Techniczno-Postojowej Kabaty, która jest centrum technicznym całego Warszawskiego Metra. Magazyn energii i rytm życia pod ziemią – co zaskakuje najbardziej? Wspólnie z pracownikami podstacji przechodzimy przez kolejne pomieszczenia. Nasi gospodarze ukradkiem się śmieją, widząc na nasze miny. Gąszcz elektroniki jest dla człowieka „z powierzchni” kompletnie niezrozumiały. A to jeszcze nie wszystko. – To jedyne takie urządzenie w Warszawie. Pobiera moc z hamujących pociągów, magazynuje ją w specjalnych superkondensatorach i oddaje do przyspieszających, ruszających pociągów – tłumaczy pan Zbigniew, pokazując kolejne urządzenie – Zasobnik Energii. W ten sposób pobierane jest mniej energii z miejskiej sieci zewnętrznej, a „podziemne miasto” staje się w pewnym stopniu samowystarczalne. Ulokowanie tego elementu akurat na stacji Stadion Narodowy nie jest przypadkowe. To tutaj mamy do czynienia z największą różnicą poziomów pomiędzy stacjami (ok. 20 metrów), co z jednej strony sprzyja rozpędzaniu się pociągów z górki, a z drugiej – wymaga więcej energii do wjazdu pod górę. Wszystko pięknie, ale – przychodzi nam na myśl – przebój „Tyle słońca w całym mieście” brzmi kilka metrów pod ziemią raczej prześmiewczo. – Owszem, nie ma tu okien, ale mamy za to specjalny rytm pracy, dzięki któremu po wyjściu z podziemi mamy sporo czasu na „naładowanie się słońcem” – mówi jeden z pracowników. – Jeśli jest potrzeba, możemy wyjść się dotlenić. Zaletą pracy pod ziemią jest to, że nie obchodzi nas pogoda. Tutaj w zimę jest ciepło – temperatura nigdy nie schodzi poniżej zera, a w lecie w miarę chłodno – przekonuje drugi i dodaje: – Najbardziej narażeni na zmiany intensywności światła są maszyniści. Ich wzrok poddany jest częstym zmianom jasności, gdy wjeżdżają z ciemnego tunelu na jasną stację, a to nie jest korzystne dla oczu. Jak metro może ogrzewać mieszkania? Nowatorski projekt już w testach Żegnamy krwiobieg i przechodzimy do mózgu. Dyżurni stacji Stadion Narodowy obserwują obraz z kamer monitoringu, mają łączność z maszynistami, pracownikami technicznymi oraz pasażerami metra, wydając komunikaty przez megafon. Każdy przystanek wyposażony jest w ok. 100 kamer, które śledzą peron centymetr po centymetrze. W razie wypadku lub nietypowej sytuacji dyżurni kierują informacje do Centralnej Dyspozytorni Metra (Kabaty), która podejmuje strategiczną decyzję, np. o tymczasowym zamknięciu stacji. Metro wozi pasażerów, a inżynierowie pracują, aby przydało się jeszcze w mniej oczywisty sposób. Anna Bartoń wspomina o technologii testowanej na stacji Bemowo. To projekt, dzięki któremu będzie można odzyskać ciepło generowane w tunelach i na stacjach metra, m.in. przez tarcie kół czy pracę silników pociągów. Ma być ono kierowane do miejskiej sieci ciepłowniczej i użyte do ogrzewania pobliskich budynków. Szacuje się, że ze stacji Bemowo można odzyskać 3,5 megawata ciepła. To wystarczyłoby do ogrzania nawet 1400 mieszkań. Co dzieje się w metrze, kiedy śpisz? Zajrzyj do podziemnych płuc miasta Ani układ krwionośny, ani mózg nie poradzą sobie bez płuc. Oto podziemna wentylatornia. Piotr Floriańczyk, który w metrze pracuje od 25 lat, tłumaczy nam proces pompowania powietrza do podziemnej stacji. Znajdujemy się w pomieszczeniu technicznym, w którym monitoruje się działanie wentylatorów. Tylko na stacji Stadion Narodowy działają aż cztery, a każdy może przetłaczać nawet 250 tys. m³ powietrza na godzinę. W razie konieczności – proces całkowitego oddymiania stacji trwa jedynie kilka minut. Tunele wietrzy się zawsze, kiedy temperatura pod ziemią przekroczy 26°C. Interesującym elementem jest również coś, co gospodarz nazywa kliksonem. Jest to jeden z wielu przekaźników, odpowiedzialnych za sterowanie wentylatorami tak, aby w razie pożaru ograniczyć rozprzestrzenianie się ognia. Włączanie wentylatorów możliwe jest w trybie automatycznym za pośrednictwem czujników zamontowanych na peronie lub ręcznie. Ogromne wentylatory wyglądają jak zadokowane statki kosmiczne. Są pokryte nie tylko izolacją termiczną, ale i akustyczną. Dowiadujemy się, że izolowanie dźwięków wydawanych przez metro jest szczególnie istotne. – Na stacji Plac Wilsona trzeba było wprowadzić specjalne mocowania szyn, które tłumią drgania i niwelują dźwięki przeszkadzające mieszkańcom, czyli wibroizolację – mówi Floriańczyk. – Mamy też systemy wyłapujące hałas wynikający z kanciastości kół pociągów. Składy, których koła straciły swój okrągły kształt, trafiają na Kabaty, gdzie na nowo się je toczy i reprofiluje – dodaje Bartoń. Dla pasażerów – nocą metro „śpi”. Jednak to najbardziej produktywny czas dla jego funkcjonowania. – Kursowanie kończymy o godzinie 1.00, a o 4.00 rusza pierwszy skład testowy, badający czy na trasie wszystko się zgadza. Mamy trzy godziny. To czas na prace sprawdzające sprzęt, sprzątanie czy renowacje. To wszystko nie jest takie proste. Przykładowo w jedną noc jesteśmy w stanie odmalować ok. 5 m² sufitu. A stacja ma kilka tysięcy metrów powierzchni – zaznacza Anna Bartoń, podkreślając rolę „niewidocznych” pracowników metra. Dlaczego kanalizacja wywołała bunt w Warszawie? Historia, która zaskakuje Gdyby prześwietlić podziemie Warszawy, to cała infrastruktura utworzyłaby niezwykłą tkankę tuneli, kabli, rur i kanałów. Bo mówiąc o tym, co pod ziemią, nie sposób nie wspomnieć o warszawskiej kanalizacji. Kiedy pod koniec XIX wieku ówczesny prezydent miasta Sokrates Starynkiewicz decydował o budowie kanalizacji, zapewne nie spodziewał się, że będzie ona oskarżana o spadek wartości kamienic, stanie się celem ideologicznych ataków, a nawet ważnym elementem walki o stolicę. I to wszystko w niecałe 70 lat. Choć dziś trudno w to uwierzyć, przeciwko kanalizacji protestowali właściciele kamienic i sami mieszkańcy. Bali się, że spadną ceny kamienic, a wprowadzenie toalet i ubikacji do wnętrza budynków spowoduje spadek komfortu mieszkania. Potem obudzili się ideolodzy i zaczęli wieszczyć, że kanalizacja jest spiskiem, który ma na celu wykończenie rolników. Może dlatego, że Sokrates Starynkiewicz był Rosjaninem? Powstała nawet na ten temat broszura niejakiego „Rolnika Nadwiślańskiego” F.R. o o tyle dziś zabawnym, co i budzącym grozę tytule: „Kanalizacja miasta Warszawy jako narzędzie judaizmu i szarlatanerii w celu zniszczenia rolnictwa polskiego oraz wytępienia ludności słowiańskiej nad Wisłą”. Co dziś kryje warszawska kanalizacja i co mają z tym wspólnego Borewicz i Wajda? Pierwsze plany kanalizacji powstały w okolicach 1880 roku i to z nich korzystali w 1944 roku warszawscy powstańcy. Podziemna sieć była wykorzystywana jako drogi transportu i ewakuacji. Wielu powstańców zginęło w nich, ale wielu uratowały życie. Od ponad 80 lat kojarzą się najbardziej z tamtym heroicznym czasem. Taki obraz potęguje popkultura. I to już od 1957 roku, kiedy Andrzej Wajda zrealizował jeden z najsłynniejszych filmów poświęconych powstaniu, czyli „Kanał”. Ale Wajda nie był pierwszy. Aleksander Ford pokazał warszawskie kanały w filmie „Ulica Graniczna” z 1948 roku. Zaznaczył rolę, jaką odegrały w 1943 roku podczas powstania w getcie warszawskim, ale też przed nim, kiedy były drogą przemytu na teren dzielnicy żydowskiej. Późniejsze przykłady można długo wymieniać i niekoniecznie mają one związek z wojenną historią. Np. w jednym z odcinków popularnego w czasie PRL-u serialu kryminalnego „07 zgłoś się”, w kanałach przestępcę ściga porucznik Sławomir Borewicz. Warszawska kanalizacja w swoich początkach miała obsłużyć pół miliona mieszkańców, co jak na tamte czasy było liczbą na wyrost. Dziś ma ponad 4300 kilometrów, a planowana rozbudowa ma ją powiększyć o kolejne. W warszawskim systemie wodociągowo-kanalizacyjnym jest też coś, co działa od zawsze. To Warszawskie Filtry Lindleya – jedyny na świecie wciąż działający obiekt tego typu, wykorzystujący powolne filtry piaskowe. Zostały uruchomione w 1886 roku i są uznane za pomnik historii. Można powiedzieć, że wodociągi i kanalizacja to coś, co w namacalny sposób łączy sprawy podziemne z naziemnymi. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Warszawie wyliczyło, że każdego dnia mieszkańcy stolicy spuszczają do kanalizacji nawet 30 ton śmieci, które nie powinny tam nigdy trafić. To podpaski, patyczki higieniczne, ale też gruz czy resztki jedzenia, które tworzą zatory w kanalizacji. Jednocześnie każdego dnia do kranów płynie 350 mln litrów uzdatnionej wody. Wystarczyłoby jej, aby napełnić 100 basenów olimpijskich. I tak dzień i noc. Nieprzerwanie podziemne miasto tętni życiem. Źródło: National Geographic Polska Nasi eksperci Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku. Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Płynęłam nowym promem do Szwecji. Piękne widoki, ekologia i 100 schabowych
Byłam na mostku kapitańskim, zajrzałam do maszynowni, rozmawiałam z szefem kuchni i poznałam słodki sposób na chorobę morską. Prom Varsovia to najnowszy nabytek Polferries. Każdego dnia wypływa ze Świnoujścia do Ystad, a potem nocą wraca do Polski.
Spis treści: Varsovia gotowa do odcumowania! Z mórz włoskich do polskich Promem do Szwecji Poranna kawa ze wschodem słońca 100 schabowych i włoska pizza z pieca Na skrzydłach przez Bałtyk Prom roku 2024, czyli wyróżnienie dla Varsovii – Strzała! – powiedział bez zastanowienia kapitan ż.w. Wojciech Grajek, kiedy zapytałam go o pierwsze wrażenie na widok Varsovii. Moje odczucie było nieco inne. Pierwsza myśl: „Ogromny statek!”. A po rejsie do Ystad i z powrotem mogę dodać, że komfortowy i bardzo przyjazny dla pasażera. Varsovia gotowa do odcumowania! Wojciech Grajek zgodził się, abym mogła część rejsu spędzić na mostku i zobaczyć m.in. jak wyglądają te najbardziej newralgiczne momenty, czyli początek i koniec każdego rejsu. – Varsovia gotowa do odcumowania! – zakomunikował Wojciech Grajek i cała procedura ruszyła punktualnie o 12.30. To dla załogi moment największego skupienia, który wymaga wiedzy i doświadczenia. Zachwycałam się widokami na port i najwyższą w kraju latarnię morską, ciekawym widokiem na gazoport, ale przede wszystkim na atrakcje w Świnoujściu: wyjątkowo malownicze ujście Świny ze słynnym wiatrakiem Stawa Młyny i piękną plażą (miasto chwali się, że najszerszą w Polsce). W tym czasie kapitan razem z załogą gładko wyprowadzili gigantyczny statek na Morze Bałtyckie. – W Świnoujściu jest dużo miejsca, ale już zupełnie inaczej będzie w Ystad. Taki statek trzeba poznać, a ja już przed manewrami planuję i myślę, co trzeba zrobić w danym dniu. Nie ma takich samych manewrów, pogoda jest zmienna, w Świnoujściu dochodzą jeszcze prądy. Trzeba to wszystko przemyśleć, wziąć pod uwagę zanurzenie statku, ilość ładunku – tłumaczył Wojciech Grajek. Z mórz włoskich do polskich Varsovia to największy prom z najdłuższą linią ładunkową (aż 3775 m), jaki kiedykolwiek operował we flocie Polferries. A także pierwszy zupełnie nowy od ponad 20 lat. Varsovia w inauguracyjny rejs wyruszyła 27 lipca i o tego momentu nieprzerwanie pokonuje trasę między Polską a Szwecją. – Varsovia jest bardzo ekonomicznym promem jeśli chodzi o spalanie, co jest dziś bardzo ważne. To prom dość minimalistycznie zrobiony, a to przełoży się na eksploatację – podkreślił kapitan opowiadając mi o statku. Trudno nie wspomnieć, że Wojciech Grajek to człowiek, który przyprowadził ten statek do Polski, bo Varsovia została wybudowana we włoskiej stoczni Cantiere Navale Visentini. – Jak przyjechałem do Włoch, to w ogóle wyglądało śmiesznie, bo jechało się taką drogą krajową i w pewnym momencie, w polu, bo ten statek stał w polu na rzece, wyłonił się taki kolos, i to robiło niesamowite wrażenie. Aż nie do pomyślenia, że w tej stoczni można takie statki budować – wspominał kapitan Grajek i pokazał mi zdjęcie. Gigantyczna Varsovia i pole wokół to widok rzeczywiście dość abstrakcyjny. – Aby prom mógł wyjść ze stoczni, trzeba było specjalnie pogłębiać rzekę, bo nigdy tu tak wielkiego statku nie wybudowano – dodał kapitan. Kiedy o godz. 19.00 zacumowaliśmy w Ystad, mogłam także zobaczyć maszynownię. Statek jest wyposażony w nowoczesne silniki, które mogą pracować zarówno na paliwo ciekłe, jak i gaz. Jak zaznaczył kapitan, to rozwiązania ekologiczne i oszczędne. Promem do Szwecji Varsovia to prom dobry dla tych, którzy chcą wygodnie i szybko podróżować do Szwecji ze Świnoujścia do Ystad. Można powiedzieć, że to trochę niczym tramwaj, który dzień i noc kursuje na tej samej trasie, wożąc ludzi z miejsca na miejsce. Jest do tego doskonale przystosowany. Statek pomieści 976 pasażerów oraz 60 członków załogi. W samym kabinach pasażerskich jest 920 miejsc noclegowych. To oznacza, że praktycznie każdy pasażer może skorzystać z komfortu posiadania kabiny (a jeśli nie chce, to na Varsovii są również wygodne fotele lotnicze). Dlatego większość załogi statku to obsługa hotelowa, która m.in. dba o czystość kabin, ale też o część gastronomiczną. – To w sumie 32 osoby, także szef kuchni i pięciu kucharzy – wyliczał Jarosław Gulewski, hotel manager promu Varsovia. Wszystko jest poukładane tak, aby pasażerowie mogli cieszyć się komfortem podróży. To dlatego między innymi kierowcy, dla których rejs jest odpoczynkiem w czasie pracy, mają kabiny oddzielone od reszty pasażerów. – Pasażerowie, dla których rejs to wycieczka i czas rozrywki mają inne potrzeby i oczekiwania, a my chcemy, żeby każdy czuł się dobrze i jesteśmy po to, aby sprostać oczekiwaniom naszych gości – powiedział Jarosław Gulewski. Poranna kawa ze wschodem słońca Ja postanowiłam zapytać go nie o kwestie związane z pasażerami i codzienną pracą, ale o to, co on sam lubi najbardziej podczas rejsów. – Wschód słońca – odpowiedział bez wahania. Latem, kiedy prom zaczynał kursować na tej trasie, słońce wstawało nim prom po nocnym rejsie cumował w Świnoujściu. – Mogłem stanąć na pokładzie z kubkiem kawy i zachwycać się tym momentem. Piękny bonus tej pracy – dodał. Podczas jesiennego rejsu słońce wschodziło dużo później, kiedy już cumowaliśmy w Świnoujściu, ale nie mam powodów do narzekań. W drodze do Ystad razem z innymi pasażerami mogłam podziwiać wyjątkowy zachód słońca na pełnym morzu. 100 schabowych i włoska pizza z pieca Varsovia to także strefa gastronomiczna z barem i restauracją, sklep oraz przestrzeń rozrywkowa dla pasażerów. Nad tym, aby pasażerowie nie byli głodni, czuwa Adam Pawlak, szef kuchni. Jego zespół jest każdego dnia gotowy, aby nakarmić tysiąc osób. – Schabowy i golonka, to moje ulubione dania i je najbardziej polecam – mówił ze śmiechem kucharz. Każdego dnia szykuje nawet 100 schabowych i 100 golonek, bo bufet promu to 7 ciepłych dań do wyboru (ja mogę tylko podpowiedzieć, że wegetarianie też nie wyjdą stąd głodni). – Stawiamy na kuchnię polską, nasi pasażerowie to też w dużej mierze kierowcy, którzy podczas rejsu chcą nie tylko odpocząć, ale i dobrze zjeść – powiedział Adam Pawlak. Ale od tej kulinarnej strony Varsovia ma coś, czego nie ma żaden inny prom… Prawdziwy piec do pizzy. W końcu to statek, który wybudowali Włosi. – Na innych promach pizza jest odgrzewana. A my mamy trzykomorowy piec i u nas pizza jest od podstaw robiona na miejscu, bardzo polecam spróbować – zachwalał szef kuchni. Na skrzydłach przez Bałtyk To, czego najbardziej obawiałam się przed rejsem, to choroba morska, którą zwykle na morzu odczuwam. Pogoda mi jednak sprzyjała, Bałtyk był spokojny przez większość trasy do Ystad (drogę powrotną, czyli rejs nocny, w większości spędziłam śpiąc w swojej kabinie). Kiedy już bliżej celu statkiem zaczęło mocniej bujać, kapitan wydał polecenie, aby… rozłożyć skrzydła. Okazuje się, że Varsovia ma specjalne stabilizatory, które można wysunąć, aby zminimalizować uciążliwe dla pasażerów kołysanie (bo na załodze bujanie żadnego wrażenia nie robi). Ciekawym podpowiem, że stabilizatory można zobaczyć na miniaturce promu, która stoi na portierni Varsovii. Rzeczywiście, rozłożone, mogą przynieść skojarzenie ze skrzydłami. Choć kapitan choroby morskiej nie miewa, zapytałam go o kapitańską radę dla pasażerów, którzy źle znoszą morskie podróże. Wojciech Grajek odpowiedział krótko: – Jedzenie lizaka. Naprawdę pomaga. Prom roku 2024, czyli wyróżnienie dla Varsovii Varsovia pokonuje trasę między Świnoujściem a Ystad w 6,5 godziny. Prom ma dobre opinie pasażerów i już został doceniony przez branżę. Jak przekazała w listopadzie Polska Żegluga Bałtycka S.A., statek został uhonorowany tytułem RoPax of the Year 2024. – Nagrodę przyznano podczas wydarzenia Ferry Shipping Summit, gdzie spotykają się eksperci branży żeglugowej z całego świata. Wyróżnienie zostało przyznane za największy i najnowocześniejszy prom RoPax na Morzu Bałtyckim – mówi Jolanta Kowalska z PŻB. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku.
Zjawiskowe klify i magiczny archipelag. Jedyny taki park narodowy w Polsce
Turkusowe jezioro, żubry i wyjątkowy szlak, na którym można samotnie obcować z przyrodą. Miejscem września ogłaszamy Woliński Park Narodowy. Na spacer po tym wyjątkowym obszarze w północno-zachodnim krańcu Polski zabiera nas lokalna dziennikarka Katarzyna Świerczyńska.
Spis treści: Na największej polskiej wyspie Dąb Wolinianin Widoki jak z bajki Tam, gdzie nie dojdziesz Najpiękniejsze wybrzeże klifowe Żubry, bieliki i wilk Kiedy najlepiej zwiedzać Woliński Park Narodowy? Kiedy ktoś mówi Woliński Park Narodowy, większość osób zapewne pomyśli o trzech rzeczach: klifowym wybrzeżu pomiędzy Wisełką a Międzyzdrojami, Zagrodzie Pokazowej Żubrów i Jeziorze Turkusowym. Dlatego poprosiłam Jana Magdę, leśniczego, który pracuje w Wolińskim Parku Narodowym od 40 lat, aby pokazał mi coś mniej oczywistego, miejsce, w którym nie spotkamy tłumu turystów. Na największej polskiej wyspie W pogodny sierpniowy dzień poszliśmy na szlak, na którym przez kilka godzin nie spotkaliśmy nikogo. – Mała liczba ludzi sprawia, że naprawdę można tu być blisko przyrody, zobaczyć i usłyszeć bardzo dużo – uśmiecha się leśnik. To fragment niebieskiego szlaku między Lubinem a Karnocicami. Kiedy idziemy leśną ścieżką, co chwilę widzimy przemykające pomiędzy drzewami sarny. Jan Magda pokazuje mi fragment drogi pożarowej, gdzie – jak mówi – jak na dłoni można obserwować rykowisko jeleni. – Drzewa w tym miejscu mają liście zaczynające się na tej samej wysokości, jak od linijki. To właśnie tu jelenie żerują – tłumaczy. Tuż przed nami przemyka dzięcioł czarny, Jan Magda ma też nadzieję, że może uda nam się zobaczyć orła bielika, który jest symbolem parku. – O! Czuć zapach lisa! – mówi nagle, a ja rzeczywiście czuję charakterystyczny i bardzo intensywny zapach. – Tego się nie da pomylić z niczym innym, tak samiec znaczy swój rejon – mówi leśniczy. Dąb Wolinianin Dochodzimy do miejsca, które najbardziej chciał mi pokazać, czyli pomnikowego dębu Wolinian. A właściwie jego pozostałości, ponieważ w 2010 r. silny wiatr połamał drzewo. Nim to się stało, dąb miał 23 m wysokości i 510 cm w obwodzie pnia. Jednocześnie to jedno z najstarszych drzew w Wolińskim Parku Narodowym, bo jego wiek szacuje się na co najmniej 450 lat. Jan Magda podkreśla, że dąb dosłownie zaczął się rozpadać na jego oczach. Lata temu, podczas jednego ze spacerów, kiedy leśnik był tuż obok, z Wolinianina odpadł duży konar. Dziś jednak nadal widać i czuć potęgę tego drzewa. – A te wszystkie małe dęby wokół to pokolenie Wolinianina – mówi Jan Magda. Aby tu dojść, trzeba od kościoła w Lubinie (tamtędy prowadzi niebieski szlak) przejść ok. 4 km. Nieco bliżej jest z Karnocic, bo ok. 2,5 km. Widoki jak z bajki Przechodzimy pod konarem monumentalnego drzewa, aby wspiąć się wąską ścieżką pod górę, wzdłuż krawędzi jednego z martwych klifów wznoszących się nad Zalewem Szczecińskim. – Martwych, czyli już ustabilizowanych – wyjaśnia mój przewodnik. Na samej górze jest ławeczka, ponieważ ten punkt widokowy jest częścią edukacyjnej ścieżki nad Zalewem Szczecińskim. Z góry rozpościera się wręcz bajkowy widok na wodę i zbocze klifu. Warto mieć ze sobą lornetkę, aby móc wypatrywać ptaków. – Szczególnie polecam przyjść tu w maju lub czerwcu o brzasku. Usłyszymy wtedy niesamowity koncert – ptasią symfonię. Do tego jeszcze zawsze włączają się żaby – mówi Jan Magda. Kiedy zbieramy się do zejścia, leśnik zauważa niewielki dołek wypełniony odchodami. To toaleta borsuka. – Borsuki mają miejsca, gdzie się załatwiają, nieraz wędrują od nory kilkaset metrów i grzebią takie właśnie dołeczki – mówi. Niebieskim szlakiem dochodzimy do Karnocic. – Tu, z tej niewielkiej plaży, mamy doskonały widok na całe wybrzeże klifowe – mówi. Najlepiej podziwiać je w zimne miesiące, bo wybujałe latem trzciny nieco ograniczają widoczność z poziomu plaży. Wybrzeże klifowe Zalewu Szczecińskiego nie jest tak znane jak słynne nadmorskie klify, jednak urodą wcale im nie ustępuje. – Jeśli ktoś lubi być blisko przyrody, szuka w niej inspiracji i po prostu chce pobyć sam na sam ze swoimi myślami, to ten fragment niebieskiego szlaku z całego serca polecam – mówi Jan Magda. Jeśli mowa o całej trasie, która swój początek ma w Międzyzdrojach, to obowiązkowym wręcz punktem wycieczki na jego trasie jest słynne Jezioro Turkusowe. Jak podkreślają pracownicy parku, cieszy się wręcz rekordową popularnością, a wszystko za sprawą koloru, któremu zawdzięcza swoją nazwę. Akwen powstał na skutek zalania dawnej kopalni węglanu wapnia, a jego barwa jest efektem odbijania światła od kredowego dna. To dlatego turkusowość wody jest najbardziej intensywna w słoneczne dni. Wokół jeziora prowadzi urokliwa trasa z punktem widokowym Piaskowa Góra. Podziwiać z niego można całe jezioro w pełnej krasie, ale widać również jezioro Wicko Małe i fragment wstecznej delty Świny. Tam, gdzie nie dojdziesz Proszę Wiolettę Nawrocką, dyrektorkę Wolińskiego Parku Narodowego, aby powiedziała, jakie jest jej ulubione miejsce. Uśmiecha się i mówi: – Ale tam nie da się dojść. To obszar wstecznej delty Świny. Nie da się tam dojść, na szczęście można tam dotrzeć kajakiem. – Kocham wodę, kocham spokój, a tam jest cisza i zwykle nie ma ludzi. Tam mogę obserwować ptaki, to jest idealne miejsce – mówi. Wsteczna delta Świny to fragment Zalewu Szczecińskiego i unikatowy archipelag podmokłych wysp, które są pocięte kanałami i cieśninami. Stwierdzono tu ponad 200 gatunków ptaków, z czego ok. 140 odbywa tu swoje lęgi, w tym gronie jest m.in. wodniczka. Niepozorna z wyglądu, niewielka, jest gatunkiem narażonym na wyginięcie. Na świecie jest jedynie kilkanaście tysięcy par. Rozlewiska delty Świny to także zimowisko dla wielu gatunków ptaków, a miłośnicy ornitologii przyjeżdżają tu wiosną i jesienią. W czasie przelotów można tu zaobserwować wielotysięczne stada migrujących ptaków, w tym żurawi i gęsi oraz rzadkich w tym rejonie Europy gatunków kaczek. Warto dodać, że obszar delty Świny został włączony do Wolińskiego Parku Narodowego dopiero w 1996 r., a wcześniej, przez wiele lat, znajdujące się tu wyspy były wykorzystywane rolniczo. Trzy lata przed tym, jak cenny teren wszedł w granice parku, delta Świny i reszta obszaru ujścia Odry została uznana przez Międzynarodowe Towarzystwo Przyjaciół Przyrody (Naturfreunde Internationale-NFI) za „krajobraz roku 1993–1994”. Trasa kajakowa jest udostępniana jedynie okresowo (od 1 maja lub 1 czerwca do 15 listopada). Warto pamiętać, że jej pokonanie wymaga nieco wprawy, ponieważ wody Zalewu Szczecińskiego potrafią być nieprzewidywalne. Jeśli ktoś niekoniecznie lubi wycieczki kajakowe, zjawiskowe rozlewiska i wyspy można podziwiać także ze znajdującego się przed Lubinem wzgórza Zielonka (przy niebieskim szlaku) oraz z tarasu widokowego w Lubinie. Mówiąc o wyspach, nie sposób nie przypomnieć, że Woliński Park Narodowy w całości jest położony na wodach i wyspach. Swoją ochroną obejmuje przede wszystkim część Wolina, największej w Polsce wyspy. Najpiękniejsze wybrzeże klifowe Założę się, że każdy, kto choć raz przejdzie plażą z Międzyzdrojów do Wisełki, przyzna, że piękniejszego fragmentu wybrzeża polskiego Bałtyku nie ma. Wysokie klify i głazowiska sprawiają, że to trasa idealna na spacer o każdej porze roku. Jednak w czasie silnych sztormów może być niedostępna, dlatego warto sprawdzać komunikaty na stronie WPN. Wbrew pozorom wcale nie jest to bardzo zatłoczona trasa, ponieważ większość turystów wybiera jedynie opcję krótszego spaceru z Międzyzdrojów do punktu widokowego na Kawczej Górze (na górę prowadzą schody z plaży). Z racji sąsiedztwa zawsze pełnego turystów miasteczka to jeden z najbardziej znanych punktów widokowych w Wolińskim Parku Narodowym. Rozpościera się stąd spektakularna panorama Zatoki Pomorskiej. Najwyższym wzniesieniem klifów jest góra Gosań (93 m n.p.m.) – tu również zlokalizowano punkt widokowy dostępny dla turystów. Jest zdecydowanie mniej oblegany niż Kawcza Góra, a dojść do niego można od głównej drogi prowadzącej z Międzyzdrojów w kierunku Wisełki. Żubry, bieliki i wilk Zagroda Pokazowa Żubrów to wyjątkowe miejsce, w którym żyjące tu zwierzęta można podglądać ze specjalnej platformy widokowej. Powstała w 1976 r., a cała idea żubrowiska skupiała się na początku na staraniach o to, aby nie tylko utrzymać populację żubrów w Polsce, ale też rozszerzać ich pulę genetyczną. Co roku na świat przychodzą tu nowe żubry, a Woliński Park Narodowy tradycyjnie ogłasza konkurs na ich imiona. Ich wymyślenie nie jest wcale proste, ponieważ muszą się zaczynać na sylabę Po (od Polski). I tak w tym roku stado powiększyło się o Pogodniaka, który jest synem Pozowy i Polanina II. Dziś zagroda to jednak nie tylko żubry. To miejsce jest także azylem dla innych dzikich zwierząt, które z różnych powodów nie mogą wrócić do natury. Dla mnie zawsze smutnym widokiem jest woliera z bielikami Bogusią i Jurandem II. Każdy z ptaków stracił skrzydło. Bogusia to ofiara wypadku spowodowanego przez śmigłowiec, który podczepioną piłą podcinał gałęzie przy liniach energetycznych. Jurandowi po postrzeleniu śrutem trzeba było skrzydło amputować. Pomimo niewoli i niemożności latania, nawet w tych warunkach widać, jak dumne i potężne są to ptaki. Najsłynniejszym mieszkańcem zagrody jest jednak wilk Kamyk, który po wypadku komunikacyjnym stracił jedną łapę. Dyrektorka parku wielokrotnie opowiadała o jego historii i nie kryje, że wyciska ona z oczu łzy. To zwierzę, które do końca swojego życia będzie próbowało wydostać się na wolność. Wilk zdołał uciec z zagrody i przez wiele miesięcy był bohaterem medialnych doniesień, bo zbliżał się do ludzi w poszukiwaniu jedzenia. Po licznych próbach został on odłowiony i ma obecnie duży i dobrze zabezpieczony wybieg. Ma również wilczą towarzyszkę. – Planujemy jesienią otworzyć ścieżkę, która będzie prowadziła obok wybiegu wilków i także turyści będą mieli możliwość podglądania tych zwierząt – mówi Wioletta Nawrocka. Kiedy najlepiej zwiedzać Woliński Park Narodowy? Woliński Park Narodowy to jedna z największych atrakcji Pomorza Zachodniego. Ten park narodowy ze względu na położenie tuż przy zawsze zatłoczonych Międzyzdrojach jest najbardziej oblegany latem, ale jednocześnie to miejsce, które zachwyca o każdej porze roku. Osobiście uwielbiam przyjeżdżać tu jesienią, kiedy piękne lasy bukowe pokrywają się rudymi liśćmi, a nawet najmodniejsze atrakcje, czyli Kawcza Góra, Jezioro Turkusowe czy Pokazowa Zagroda Żubrów nie są już tak zatłoczone. Równie spektakularna, a jednocześnie spokojna jest także wiosna, szczególnie maj, kiedy przyroda budzi się do życia. Materiał powstał przy współpracy z Polską Organizacją Turystyczną #Polska.Travel Źródło: National Geographic Traveler
Poszukiwania Yeti trwają już od dawna. Czy ten potwór to tylko wytwór wyobraźni, czy naprawdę istnieje?
Czy yeti, potwór z Loch Ness i Wielka Stopa rzeczywiście istnieją? Czy te potwory są jedynie wytworami ludzkiej wyobraźni?
W tym artykule: Poszukiwania legendarnych stworzeń Yeti, czyli człowiek śniegu Potwór z Loch Ness, czyli Nessie Spotkanie z Nessie? Nie ma wiarygodnych fotografii, szczątków ani zwłok, nikt nigdy nie schwytał żadnego stworzenia takiego gatunku. Mówi się o nich kryptydy – hipotetyczne zwierzęta, których istnienie nie zostało potwierdzone przez zoologów. Choć lista takich stworzeń jest długa, największe emocje budzą potencjalne hominidy. Czyli kryptydy, które wyglądem przypominają człowieka. Poszukiwania legendarnych stworzeń Zdaniem niektórych naukowców legendy lub przekazywane z pokolenia na pokolenie opowieści o potworach mogą odnosić się do prawdziwego zwierzęcia, które żyło przed wiekami. Zwykle jednak figle płata ludzka wyobraźnia – wiele „potworów” to prawdopodobnie znane zwierzęta, ale widziane niewyraźnie (np. niedźwiedzie). Liczne świadectwa, które przypisują potworom różnego rodzaju szkodliwe działania, to – jak przekonują badacze ludzkiej psychiki – ataki zbiorowej histerii. Czy to oznacza, że opowieści o kryptydach należy włożyć między bajki? Współcześni badacze dysponują najnowocześniejszymi metodami tropienia sekretów przyrody. Pasjonaci zoologicznych zagadek szansę uzyskania niezbitego dowodu na istnienie mitycznych stworzeń widzą chociażby w fotografii. A dokładnie w fotopułapkach, które z powodzeniem są wykorzystywane w odkrywaniu tajemnic dzikich zwierząt. Aparaty takie posiadają czujniki ruchu – włączają się, kiedy w pobliżu przechodzi jakieś zwierzę. Taki monitoring doskonale się sprawdza w niezwykłym projekcie The Tropical Ecology Assessment and Monitoring (TEAM) Network, który polega na dokumentowaniu życia ssaków na Ziemi, między innymi za pomocą fotopułapek. Czy istnieje szansa, że w takie naszpikowane elektroniką sidła złapałyby się yeti, Nessie czy Wielka Stopa? A czemu nie? Przecież na odkrycie wciąż czeka około 90 proc. gatunków zamieszkujących ziemskie morza i lądy. Potwór z Loch Ness. Głośne dźwięki i kilka potencjalnych obserwacji. Największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia W weekend odbyły się w Szkocji największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia. Wykryto podejrzane dźwięki i dokonano kilku obiecujących obserwacji. Ale Potwór z Loch Ness nadal jest nieuch... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/glosne-dzwieki-i-kilka-potencjalnych-obserwacji-najwieksze-poszukiwania-potwora-z-loch-ness-3b86262.jpg" width="938" height="626" alt="Głośne dźwięki i kilka potencjalnych obserwacji. Największe poszukiwania Potwora z Loch Ness" title="Głośne dźwięki i kilka potencjalnych obserwacji. Największe poszukiwania Potwora z Loch Ness" /> Yeti, czyli człowiek śniegu To chyba najbardziej znane legendarne stworzenie. Yeti, inaczej człowiek śniegu (lub jak mówią Tybetańczycy – kanguli), żyje ponoć w odludnych i niedostępnych rejonach Himalajów. Wiara w jego istnienie jest wśród tubylców powszechna. Bywa, że yeti zapuszcza się również w rejony Syberii.Chińczycy wyznaczyli nawet nagrodę za jego schwytanie. Do tej pory jednak jedynymi dowodami na istnienie yeti są niczym niepotwierdzone relacje świadków i znajdywane co jakiś czas ślady stóp, niepasujące do żadnego innego gatunku. Świat dowiedział się o yeti od angielskiego badacza przyrody Briana Houghtona Hodgsona. W latach 30. XIX w. opisał, jak to jego tragarze uciekali przed ogromną kudłatą istotą, podobną do małpy. On sam tego stwora nie widział. Różne relacje o człowieku śniegu pojawiają się do dziś. Jedna z najsłynniejszych to opowieść himalaisty Reinholda Messnera, który był przekonany, że natknął się na yeti w 1986 r. w Tybecie. Miał zobaczyć dziwną istotę dwukrotnie. Co więcej, poczuł nawet jej zapach. Yeti miał śmierdzieć czosnkiem, zjełczałym tłuszczem i odchodami. Himalaista poświęcił wiele lat, aby odkryć sekret tego stworzenia. Ostatecznie uznał, że człowiek śniegu jest niedźwiedziem żyjącym w tym rejonie. Sam zresztą przyczynił się do upowszechnienia legendy. Otóż pewnego razu jeden z tubylców, widząc brodatego, zarośniętego Messnera, uznał, że widzi yeti. Naukowcy mają kilka teorii na temat legend o yeti. Kudłate stworzenia widywane przez ludzi mogą być po prostu niedźwiedziami tybetańskimi. Opis yeti (ale też innych podobnych stworzeń) pasuje także do wyglądu gigantopiteka. To człekokształtna małpa, która żyła milion do trzystu tysięcy lat temu i osiągała do 3 metrów wzrostu i ponad pół tony wagi. Niektórzy kryptozoolodzy snują domysły, że stworzenia te jakimś cudem mogły przetrwać do naszych czasów albo że rdzenni mieszkańcy natrafiali na szczątki wymarłej wielkiej małpy. Skąd biorą się dziwne tropy na śniegu? I to da się łatwo wytłumaczyć. Ostre słońce może na przykład wytapiać ślady niedźwiedzi i „powiększać” je do nietypowych rozmiarów. Potwór z Loch Ness, czyli Nessie Potwór z Loch Ness, pieszczotliwie nazywany Nessie, rozsławił północno-szkockie jezioro Nis na cały świat. Naukowcy są przekonani, że dziwny stwór nie istnieje, a wszelkie relacje świadków to albo mistyfikacje, albo obserwacje zupełnie innych zwierząt czy zjawisk. Jednak każdego roku nad jezioro ściągają tłumy turystów, żądne dreszczyku emocji, licząc na uwiecznienie na fotografii legendarnego potwora. Pierwszy pisany przekaz o potworze z jeziora to fragment żywota Świętego Kolumby, irlandzkiego misjonarza, który w drugiej połowie VI wieku trafił nad jezioro Loch Ness. Wersje spotkań świętego z potworem są dwie. Pierwsza mówi, że Kolumba napotkał grupę Piktów, którzy grzebali pobratymca rzekomo zabitego przez potwora. Druga, że misjonarz na własne oczy widział Nessie podczas przeprawy statkiem przez jezioro. Potwór błyskawicznie zbliżał się do statku. Jeden z dzielnych towarzyszy Kolumby rzucił się do wody, aby odwrócić uwagę bestii. Nessie połknęła haczyk i ruszyła z rykiem na śmiałka. Wtedy to św. Kolumba znakiem krzyża odpędził potwora, ratując człowieka przed jego atakiem. Potem relacje o dziwnym stworzeniu pojawiały się regularnie. Pisał o nim nawet Daniel Defoe. Jego relacja dotyczyła grupy biblijnych lewiatanów, które na początku XVIII wieku miały straszyć żołnierzy budujących drogę w okolicy jeziora Loch Ness. Historia Nessie prawdziwy renesans przeżyła jednak po I wojnie światowej. Przełomem był rok 1933, z którego to pochodzi kilkadziesiąt relacji świadków, w tym pierwsze zdjęcie i film z Nessie. Najpierw w lokalnej gazecie pojawił się opis stworzenia, które mieli widzieć właściciele miejscowego hotelu. Dziwne zwierzę rzekomo przypominało wieloryba i, podobnie jak ten ssak, wyrzucało w górę fontanny wody. Zaraz potem po raz pierwszy padło określenie „potwór z Loch Ness”. Jedna z miejscowych kobiet twierdziła, że widziała wielkie, odrażające, ciemnoszare zwierzę, które pełzło przez drogę. Spotkanie z Nessie? Wkrótce pojawiły się pierwsze „udokumentowane” spotkania. Np. zdjęcie Hugh Graya, który zobaczył potwora na odległej o półtora kilometra skale. Eksperci wątpili, że to Nessie – raczej zbutwiała kłoda. W grudniu 1933 roku trójka zapaleńców postanowiła sfilmować potwora. Po trzygodzinnym polowaniu zobaczyli jakieś sto metrów od siebie coś, co uznali za płynące niezidentyfikowane zwierzę. Potwór z Loch Ness stał się niemal natychmiast miejscową atrakcją, ściągając do sennej do tej pory okolicy rzesze turystów i amatorów zagadek. Posypały się kolejne świadectwa, zdjęcia, filmy. Żadne jednak nie było na tyle przekonujące, aby uznać je za dowód istnienia potwora. Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu Co sprawiło, że 66 mln lat temu przetrwała tylko część gatunków roślin i zwierząt? Wciąż nie jest pewne, jak wyginęły dinozaury. Oto przegląd stanu wiedzy na ten temat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wyginely-dinozaury-uczeni-do-dzis-spieraja-sie-o-to-jaka-katastrofa-wywolala-wymieranie-66-mln-lat-temu-ryc-getty-images-19f9966.jpg" width="938" height="581" alt="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" title="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" /> Od 1934 roku wielu naukowców i badaczy próbowało odkryć sekret dziwnego stworzenia zamieszkującego głębiny jeziora. Bezskutecznie. Kiedy w 1993 roku jeziorem zajęła się ekipa Discovery, odkryła coś, co nazwano podwodną burzą albo podwodną falą. Czyli wzburzenie wody pod lustrem jeziora, które się pojawiało, kiedy mieszały się zimne i ciepłe partie wody. Najciekawsze były zdjęcia wykonane na powierzchni wody, w czasie kiedy w głębinach szalała owa burza. Obraz pokazywał kilka obiektów, za którymi ciągnął się wyraźny kilwater, czyli ślad na wodzie, jaki zostawiają za sobą statki czy łódki. Przed kilkunastoma laty z nowoczesnym sprzętem nad Loch Ness zajechała ekipa BBC. Mimo użycia nawigacji satelitarnej i sonarów w głębokim – blisko 227 metrów – jeziorze nie stwierdzono najmniejszych śladów, które byłyby dowodem na istnienie potwora. Skąd więc legenda Nessie? I to wyjaśnia wiele teorii. Jeśli przyjrzeć się wymarłym gatunkom – wszelkie opisy pasują do plezjozaurów, wymarłych wodnych gadów, które żyły niemal we wszystkich rejonach ziemi. Wiele zdjęć przedstawiających Nessie okazało się potem mistyfikacjami i oszustwami, a podekscytowani poszukiwacze przygód za potwora brali każdy cień pojawiający się na tafli jeziora.