„Polska Szwajcaria" leży zaledwie 40 minut od Krakowa. To zapomniany cud natury
Dla zagranicznych mediów Ojcowski Park Narodowy staje się fascynującym odkryciem na mapie Polski. To najmniejszy park w kraju, który skrywa w sobie ogromne bogactwo historii. Warto tu przyjechać.
W tym artykule: Ojcowski Park Narodowy – atrakcje Przyroda i tradycja Gastronomia w Ojcowie Igła Deotymy Jaskinie w Ojcowskim Parku Narodowym Trasy turystyczne Ojcowskie zamki Ojcowski Park Narodowy – informacje praktyczne Dziennikarze serwisu euronews.travel postanowili przedstawić turystom alternatywę na jednodniową wycieczkę z Krakowa. Wybór zazwyczaj pada na Zakopane albo Oświęcim. Euronews na jesienny wypad poza miasto proponuje oddalony o zaledwie 40 minut drogi od stolicy Małopolski „mniej znany cud natury”, czyli Ojcowski Park Narodowy. – Miłośnicy przyrody często wybierają się do Zakopanego. To pełne turystów miasto najlepiej zwiedzać podczas wycieczki z minimum jednym noclegiem, ponieważ jest ono oddalone o dwie godziny jazdy samochodem od Krakowa. Jeśli brakuje ci czasu, wybierz położony dużo bliżej Ojcowski Park Narodowy – czytamy. Ojcowski Park Narodowy – atrakcje Ojcowski Park Narodowy powstał w 1956 r. To najmniejszy tego typu obiekt w kraju. Ma zaledwie 21,46 km kw. powierzchni, podczas gdy największy park w Polsce – Biebrzański – ma aż 592,23 km kw. Najmniejszy nie oznacza jednak mało interesujący. Na odwiedzających czeka tu masa cennych zabytków i pomników przyrody. Nie tylko Wawel, Wieliczka i Ojców. Oto nieznane miejsca w Małopolsce, które warto odwiedzić Oceniając województwo małopolskie w kontekście mnogości atrakcji turystycznych, łatwo można dojść do wniosku, że jest to jeden z najatrakcyjniejszych regionów w Polsce. Warto jednak wied... Sercem Ojcowskiego Parku Narodowego jest Ojców, niewielka wieś położona na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W jej pobliżu znajduje się Grota Łokietka. Tu , jak głoszą legendy, ojciec Kazimierza Wielkiego miał przez sześć tygodni ukrywać się przed królem czeskim Wacławem II, z którym toczył spór o tron Polski. W trakcie wizyty w najmniejszym parku narodowym Polski zobaczymy zarówno wapienne klify, jak i wąwozy oraz ponad 400 jaskiń. Dodają ponadto, że na miejsce bez problemu dojedziemy autobusem za mniej 20 złotych lub taksówką (koszt taryfy oscyluje granicach 75–130 zł). Spokój, klimat i przyroda sprawiają, że mieszczuchy, zwłaszcza z Krakowa, od wieków lubią tu wypoczywać i leczyć wyczerpane hałasem głowy. Zresztą atrakcyjność tych terenów dostrzeżono już jakieś sto tysięcy lat temu, kiedy swe obozowiska zakładali tutaj neandertalczycy. Przyroda i tradycja Ojcowski Park Narodowy jest najmniejszy w Polsce, co w niczym mu nie ubliża. Przez lata wręcz ortodoksyjnie strzeżono, by nic w nim się nie zmieniło, by technologia ani mody nie zakłócały rytmu Matce Ziemi. Dlatego nawet otwarcie spa w starej willi na jednym z malowniczych zboczy skończyło się tu awanturą i fiaskiem. Niektórym się to podoba, innym nie. Jedno jest pewne: natura oddycha tu pełną, niezmąconą piersią, a w powietrzu, zwłaszcza po deszczu, pachnie mchem, porostami i jodłą. Kiedy wejdziecie na Grubego Janka (Jonaszówka), jeden z kilku w okolicy punktów widokowych, zobaczycie naturę w całej okazałości. Na lewo zachwyci was widok ruin zamku. Na prawo dostrzeżecie drogę do Bramy Krakowskiej i Jaskini Łokietka. Gastronomia w Ojcowie W Ojcowie, czy to przez specyficzny mikroklimat, czy urodę miejsca, zawsze będziecie głodni. I zawsze znajdziecie coś do zjedzenia. Czy to w restauracjach urządzonych w pięknych zabytkowych willach, czy na prostych drewnianych ladach rozstawionych w zmyślny sposób wzdłuż turystycznych tras (chleb ze smalcem, kiełbasa, oscypki, ale i marynowane grzyby). Kalorie spalić można, maszerując do pobliskiej dzikiej Doliny Sąspowskiej bądź do zamku Pieskowa Skała (i zobaczyć obok jego murów imponującą Maczugę Herkulesa). Igła Deotymy Jest zgrabna, smukła i nie sposób jej nie zauważyć, spacerując doliną Prądnika. Igła Deotymy, wapienna skała, swą nazwę zawdzięcza pseudonimowi poetki i improwizatorki Jadwigi Łuszczewskiej. Przyjeżdżała tu, by w okolicznych krajobrazach szukać natchnienia do swych kolejnych romantycznych wierszy. Unikatowe odkrycie na Zamku w Ojcowie. Najstarsza świnka morska w Polsce Świnka morska, czyli kawia, to popularne zwierzątko domowe. Archeolodzy odkryli najstarsze szczątki tego sympatycznego gryzonia na terenie Polski. To znalezisko z Zamku w Ojcowie w woj. małopol... Jaskinie, strome konstrukcje skalne, trzymające Ojców w potrzasku niemal z każdej strony, od wieków przyciągały miłośników niebanalnej natury i historii. Jedni przyjeżdżali tu na biegówki, inni na kulig z pochodniami, a jeszcze inni do pracy naukowej. Doskonały mikroklimat, dobre położenie i atrakcje sprawiały, że Ojców nazywano nawet drugą Szwajcarią. Jaskinie w Ojcowskim Parku Narodowym Dziś też jest się czym chwalić. W Jaskini Ciemnej, którą znają archeolodzy i antropolodzy niemal na całym świecie, odkryto w 2018 r. paliczki neandertalskiego dziecka. Że pieczara jest badawczo atrakcyjna, wiedziano od dawien dawna. Tu odnaleziono bowiem między innymi narzędzia kamienne, ale też zęby niedźwiedzi jaskiniowych, kości wilka, hieny czy lwa jaskiniowego. Tak naprawdę jednak głośno zrobiło się o niej, kiedy grupa profesorów pochwaliła się fragmentami kości dłoni neandertalskiego dziecka. I tak oto Ojców, oprócz wielu innych atrakcji zasłynął jako miejsce, gdzie odkryto najstarsze szczątki ludzkie na terenie dzisiejszej Polski. Wcześniej też miał wiele szczęścia. Według legendy w tutejszych pieczarach i lasach ukrywać miał się Władysław Łokietek (i przygotowywać się do zmagań o Kraków z czeskim władcą Wacławem II). Jego syn, Kazimierz Wielki, gdy zbudował tu warownię, nazwał ją Ociec u Skały. Miejscowi skrócili ją po prostu z czasem do Ojcowa. Przybywali tu przez całe lata goście znamienici. Idę ich śladami. Wspinam się po schodkach w kierunku Jaskini Ciemnej, podziwiam panoramę na Ojców i dolinę Prądnika. Jest tak cicho, że kiedy zamknę oczy, łatwo mi sobie wyobrazić, że jestem tu sama. Kiedy wchodzę z przewodnikiem do ciemnej komory (ze świecą czy latarką) niczym do brzucha zimnego wieloryba. I słucham historii o królu Stanisławie Auguście Poniatowskim, który przemierzał ten szlak, Stanisławie Staszicu czy wreszcie Fryderyku Chopinie, mam na plecach dreszcze. A może to przez przelatujące mi nad głową nietoperze? Nie wiem. Ojców jest nazwany krainą tych ssaków. Nietoperz znalazł się nawet w godle Ojcowskiego Parku Narodowego. Książę nocy, bohater mrocznych legend i horrorów wyjątkowo polubił podkrakowskie uzdrowisko. Pasuje mu klimat jaskiń, w których może sobie hibernować, atmosfera przepięknych skał i niezmącona przyroda. Najczęściej można tu spotkać podkowca małego i nocka dużego, rzadziej mroczka późnego czy nocka wąsatka. Naukowcy liczą je tu od czasu do czasu i podają, że z 25 gatunków żyjących w Polsce na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego i najbliższej okolicy stwierdzono ich aż 17. Trasy turystyczne Białe ojcowskie skały to nie tylko gratka dla fotografów, ale i wspinaczy, którzy od lat wybierają okolice parku. Są doskonałym poligonem treningowym dla tych, którzy zaczynają przygodę na skale, jak i mają już za sobą trudniejsze drogi. Ale otoczenie Ojcowa to także raj dla tych, którzy praktykują szaleństwo na dwóch kółkach. Gniazda na Jurze Najlepszym przyjacielem fotografa jest światło. Czasem wystarczy takie z mocnej latarki. Dla turystów, którzy lubią poruszać się i pozwiedzać z przewodnikiem, w ofercie trasy dla początkujących i wytrwałych. Te pierwsze, krótkie i bez przewyższeń, zaprowadzą was pod ciekawsze skały i groty, kapliczki na wodzie i do zamku Pieskowa Skała. Przewodnik opowie nie tylko o historii miejsca czy starych willach, w których dziś straszy, pokaże także grób przy drodze dwóch braci, którym dom rozerwała bomba podczas wojny. Mnie namówiono na dwudniową eskapadę połączoną ze zwiedzaniem Jaskini Nietoperzowej i Mamutowej, wspinaczką i tyrolką. Przejazd Doliną Będkowską to niepodrobiona poezja, bo stworzona przez naturę. Łąki, skały, rzeka, wodospady i świerszcze tworzą w niej najpiękniejsze strofy, nie do podrobienia przez żadnego poetę, który tu szukał natchnienia. Można się w niej zatrzymać i rozpalić ognisko. Nocą opowiada mroczne opowieści o pieczarach, w których zagubić się można na zawsze, i nieszczęśliwych miłościach ze śmiercią w tle. Ojcowskie zamki Do zamków na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego mam słabość. Malownicze ruiny warowni obronnej zbudowanej przez króla Kazimierza Wielkiego górują nad doliną Prądnika. Zwłaszcza ośmioboczna baszta z ciosowego kamienia wapiennego. Zamek miał być wzniesiony pomiędzy 1354 a 1370 rokiem na ruinach wcześniejszego grodu. Na dziedzińcu odbywały się turnieje rycerskie i bale. Tajemne lochy miały prowadzić do innych warowni królewskich zbudowanych na tym terenie. Dziś możemy zwiedzać resztki murów obronnych i część mieszkalną. Widok na okolice jest z nich obłędny. Drugim na mapie fortyfikacyjnych budowli królewskich jest zamek Pieskowa Skała. Można do niego dojść z Ojcowa spacerem lub dojechać rowerem. Na Szlaku Orlich Gniazd to prawdziwa, świetnie zachowana renesansowa perełka. Królewska warownia wzniesiona na skale mogłaby spokojnie zagrać w filmie „Imię róży”. Jest potężna, wieczorami mroczna i skrywa wiele tajemnic. Ongiś składała się z dwóch zamków (górnego i dolnego), ale ten pierwszy, położony na skale, zawalił się bezpowrotnie. W XV w. rządził tu rozbójnik o zamiłowaniu do czarnej magii – Krzysztof Szafraniec. Ścięto go za swe niezbyt uczciwe rzemiosło na krakowskim rynku. Ale to nie jedyna mroczna historia związana z tym miejscem. W baszcie, zwanej Dorotką, śmierć głodową poniosła jedna z córek Tęczyńskich. Ukarana została w tak okrutny sposób za miłość do lutnisty, z którym próbowała uciec. Od śmierci próbował ratować ją pies, który przez jakiś czas wspinał się na skałę i rzucał swej pani resztki jedzenia. Ojcowski Park Narodowy – informacje praktyczne Jak dojechać Najlepiej rowerem albo samochodem z Krakowa (20 km). Auto można zostawić na jednym z kilku parkingów na terenie Ojcowa (parking pod ruinami zamku w Ojcowie lub parking Ojców-Złota Góra). Noclegi W Ojcowie możecie spać po królewsku i plebejsku. Polecam zajazd Zazamcze, hotel Łokietek, klimatyczny Bazar Lwowski i pokoje gościnne u Grażyny. Atrakcje Ekspozycja przyrodnicza w Centrum Edukacyjno-Muzealnym OPN w Ojcowie. Jeśli chcecie poznać dolinę Prądnika, zobaczyć, jak powstawała na przestrzeni wieków, a także obejrzeć z bliska jej florę i faunę, to miejsce jest idealne dla was. Dom Neandertalczyka. To obowiązkowy punkt w Ojcowie. Jedzenie Piwnica pod Nietoperzem. Restauracja, w której znajdziecie najlepsze polskie dania (żurek z jajkiem i kiełbasą), misy pierogów i pstrąga przyrządzanego na różne sposoby. Bar Sąspówka to znakomite placki ziemniaczane obficie oblane gulaszem, pstrągi i pierogi. Zajazd Zazamcze to dania kuchni polskiej, oczywiście pstrąg i świetne desery. Rowery Jeśli nie macie rowerów, wypożyczycie je w Ojcowie, w Mobilnej Wypożyczalni Rowerów i Kijków Trekkingowych JuraCamp, albo w barze Sąspówka – górskie, trekkingowe, miejskie, dziecięce, foteliki dziecięce, przyczepki rowerowe. Można liczyć na pomoc w dopasowaniu sprzętu oraz trasy wycieczki. Gdzie diabły harcują Na wapiennych ostańcach Jury tkwią ruiny dawnych warowni. Źródła: archiwum NG, euronews.travel, malopolska.pl. Nasz ekspert Katarzyna Kachel Dziennikarka, redaktorka, terapeutka i trenerka oddechu, autorka książek. Absolwentka filologii polskiej, miłośniczka kina, jedzenia i podróży – zarówno tych bliskich, w głąb siebie, jak i dalszych. Stroni od głównych atrakcji turystycznych i luksusowych hoteli, nie przepada za poleceniami w stylu „Musisz to zobaczyć!”. Interesuje ją człowiek oraz pamięć miejsca; fascynują ją regiony pogranicza i przestrzenie nieoczywistych styku. Chętnie schodzi z utartych szlaków.
To miasteczko to polski „Przystanek Alaska”. Jeździmy tam dla dziewiczych plaż i dzikiej przyrody
Nie musiałam jechać aż tak daleko, żeby go odkryć. Wystarczyło wyruszyć nad Morze Bałtyckie. Mrzeżyno i okolice to wyjątkowy zakątek Polski.
Spis treści: Mrzeżyno. Ziemia odzyskana Gadające krzywe drzewa Zaślubiny z morzem Słoń nad Bałtykiem Mrzeżyno – informacje praktyczne Tu jest mój przystanek Alaska – powtarza raz za razem Olek, który wiele lat temu przyjechał do Mrzeżyna i się w nim zakochał. Bo dziewicze plaże, bo ludzie pełni dziwactw i pasji, bo jakby na końcu świata. Już po dwóch dniach spędzonych z nim w Mrzeżynie, Rogowie i Trzebiatowie zrozumiałam, co do mnie mówi. Bo choć nie widziałam łosia, który dreptałby środkiem wioski czy ulicy, to jelenie, sarny paradujące po dzikim nadmorskim lesie jak najbardziej. No i do tego cały ten ich słoń, który robi kolosalną przewagę nad fikcyjnym miasteczkiem Cicely z Przystanku Alaska. Ale po kolei. Mrzeżyno. Ziemia odzyskana Do portu wjeżdżamy od tyłu, parkujemy między kolorowymi kutrami, które kołyszą się miarowo na wietrze. Jest sztormowo, po sezonie, tak jak lubię. Uczę się zwalniać, co tutaj wydaje się nadzwyczaj łatwe. Zero kolorowych straganów, głośnej muzyki, plastiku i parawanów na plaży. Otwieram drzwi rodzinnego baru, właściwie legendarnej wędzarni o niewyszukanej nazwie Bar Portowy, i niemal od progu czuję, że tego właśnie szukam, tego potrzebuję. To miejsce niczego więcej nie udaje od tego, czym jest. Drewniana prosta konstrukcja tuż obok malowniczego ujścia Regi do morza uchodzi za kultową. Przyciąga turystów i lokalsów zarówno atmosferą, jak i genialną rybą. Tak więc zachodzą tu w kaloszach pracownicy portu, właściciele psów po długich nadmorskich spacerach, na herbatę wpadają przewodnicy czekający na grupy, są turyści, jestem ja. Szef, który niespiesznie nabija na haczyki kawałki ryby do wędzenia, rybołówstwo ma w genach. W morze przed wschodem słońca wypływał jego dziad i ojciec. Nie mówi dużo, jakieś półsłówka, oszczędny w słowach, nie jest od zabawiania, tym bardziej od odpowiadania na pytania. Ryby, które ładuje nam na talerze, są pierwsza klasa. Świeże, prosto przyrządzone, doskonałe. Wcinam tatara z polskiego łososia, turbota i węgorza, oblizuję palce i słucham opowieści o tym dzikim kawałku Polski położonym nad Bałtykiem. A jest on szczególny, można powiedzieć, że fragment ziemi odzyskanej, przynajmniej dla turystyki. Przez całe dziesięciolecia było miejscem zamkniętym, zoną niedostępną dla zwiedzających. Stacjonowały tutaj oddziały wojskowe, mieścił się poligon niemiecki i polskie jednostki rakietowe. Mieszkali tu mundurowi, a plaże i lasy były niedostępne i objęte kontrolą. I pewnie dzięki temu ten nadmorski kurort rozwijał się nieco inaczej od pozostałych. I pewnie dlatego też ci, którzy tu żyją od dawna, czują się jak bohaterowie „Alaski”, odcięci od reszty świata. Odmierzająca świat własnym rytmem jedna wielka rodzina, znająca swoje tajemnice i dziwactwa. I jak to w rodzinie, niektórzy nieco szaleni, za to wszyscy bezwarunkowo zakochani w tym kawałku ziemi. I dla niej zrobią naprawdę wiele. Gadające krzywe drzewa Dziś szlabanów i przepustek tu nie ma, są za do dzika linia brzegowa, złoty piasek na szerokich dziewiczych plażach, którymi spacerować można godzinami, otwarty port, gdzie siedząc, obserwujesz, jak statki wypływają w morze i jak z niego powracają. Do tego całkiem dobre zaplecze gospodarcze i mnóstwo nietuzinkowych hoteli, hotelików, pensjonatów. Mam wrażenie, że wszyscy się tu znają. Słucham z otwartą buzią opowieści, które pachną legendami z kraju mchu i paproci. Bo czy słyszeliście kiedyś o magicznym krzywym lesie, który wyrósł na wydmach między Mrzeżynem a Pogorzelicą? No właśnie. Dlatego choć wieje, a nawet coś tam z nieba kropi, wsiadam na rower, by do niego dotrzeć. Mam szczęście, las spowija mgła, dzięki czemu jawi się przed moimi oczami niczym z baśni. Czuję się w nim jak bohaterka Tolkienowskich powieści i wyobrażam sobie, że nocą te krzywe drzewa mogą nieźle nastraszyć. Patrzę na dziwnie poskręcane sosny sadzone jakieś 140 lat temu przez niemieckich leśników, przypominające pogarbione postaci, które coś tam do siebie szepcą. Ich pnie, poplątane gałęzie tworzą sieć niebywałych ruchomych figur. A kiedy jeszcze pada i świszczy mocno wiatr, który nimi porusza, robi się naprawdę ciekawie. Zaślubiny z morzem Wracam do portu, zostawiam rower i ruszam na miejsce zaślubin z morzem. Stoi tu dziś pomnik, a mój przewodnik przypomina, że Mrzeżyno to jedyna miejscowość nad Bałtykiem, gdzie morzu ślubowali ułani. Spacerujemy lasem, w którym pachnie mokrą ziemią i mchem, a potem wpadamy do Daniela. Bistro bar Daniel przy Bałtyckiej to przede wszystkim zupa rybna po 29 zł i dorsz z pieca za 70. Zupa jest pyszna, dorsz też doskonały. To nie wszystkie niespodzianki. Olek zabiera mnie w kierunku Rogowa, gdzie zatrzymujemy się przy jeziorze Resko. W latach 30. XX w. tuż przy nim była tu niemiecka baza lotnicza, a na jeziorze lądowały wodnopłaty. Jest i mrożąca w żyłach historia. Z Rogowa w 1945 r. wylatywały niemieckie samoloty z ewakuowanymi cywilami. Jeden z nich zaraz po starcie runął na ziemię, a właściwie do wód jeziora. Na pokładzie znajdowało się około stu osób, także dzieci. Przyczyna awarii nie jest znana, z katastrofy miała się uratować jedna kobieta. Wrak wciąż tkwi na dnie akwenu. Tak się czasami zdarza, że nie udaje się wyjaśnić przyczyn tragedii i odpowiedzieć na wszystkie pytaniami, choćby na to, czy w jeziorze, jak mówią lokalne plotki, tkwi też fragment bursztynowej komnaty. Słoń nad Bałtykiem Wiem, miało być o słoniu. I ten słoń faktycznie nad Bałtykiem był. Egzotyczny, rodem z Cejlonu, nauczony takich sztuczek, że włosy stawały dęba. No bo jak inaczej zareagować na to, kiedy zwierzę strzela z muszkietu? To musiał być odlot. Słonica indyjska o imieniu Hansken żyła w wieku XVII i była wielką podróżniczką. Wraz z trenerem jeździła po Europie, machała flagą, grała na bębnie, podnosiła trąbą pieniądze. Nie wiem, co dziś by powiedzieli obrońcy praw zwierząt, wówczas była prawdziwą bohaterką, która zachwyciła nawet Rembrandta (namalował ją). Nie mogło być inaczej w Trzebiatowie, do którego zajeżdżała w latach 1638–1640. Entuzjazm musiał być na tyle wielki, że anonimowy artysta uwiecznił ją w technice sgraffito na jednej z kamienic przy Rynku. Wizerunek ma 4 m długości i szerokości. To nie wszystko. Dziś ku czci słonicy powstał turystyczny szlak miejski, który prowadzi przez dziewięć kluczowych punktów w mieście, m.in. przez Rynek, ratusz, mury obronne, Basztę Kaszaną, most nad Regą, kaplicę św. Ducha. Przy każdym znajduję tablicę informacyjną z sylwetką słonia, a trasa ma formę gry miejskiej. Okazała słonica jest symbolem miasta, ma swój mural i cieszy się należytym szacunkiem. Malowidło z jej wizerunkiem powstało jako pierwszy spośród miejskich murali, bo są jeszcze inne, w sumie 13. Zamierzam poznać jeszcze malowniczy szlak wodny. Przede mną rejs Regą z Trzebiatowa do Mrzeżyna. Mówią, że to jedna z ciekawszych tras kajakowych północnej Polski. Dzika i malownicza. Kto ma ochotę wskoczyć ze mną do kajaka? Mrzeżyno – informacje praktyczne Nocleg W Mrzeżynie można spać w domkach w lesie, np. w Folga Resort (dom z jedną sypialnią od 390 za dobę), a w apartamencie Art Boulevard od 380 zł. W Domu Wypoczynkowym „Słoneczny” pokoje są od 80 zł za dobę. Zwiedzanie rowerem Przez Trzebiatów i Mrzeżyno przebiega międzynarodowy szlak rowerowy wokół Bałtyku R-10. Został wytyczony wzdłuż wybrzeża. W większości ośrodków są rowery, polecam także wypożyczalnię w Mrzeżynie przy ulicy Trzebiatowskiej 11. Ceny za rower trekkingowy od 40 do 60 zł, elektryczny od ok. 110 zł za dobę. Kajakiem po Redze Na Redzie można pokonywać krótsze odcinki, kilkugodzinne, jak i zaplanować sobie całodniową wyprawę. Malownicze trasy są z Trzebiatowa do Mrzeżyna (15 km, ok. 3 godz.) albo z Borzęcina do Trzebiatowa (16 km, czas płynięcia ok. 3,5 godz.) czy Resko–Taczały (14 km, czas płynięcia 2–4 godz.). Ceny od 40–50 zł za osobę. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Katarzyna Kachel Dziennikarka, redaktorka, terapeutka i trenerka oddechu, autorka książek. Absolwentka filologii polskiej, miłośniczka kina, jedzenia i podróży – zarówno tych bliskich, w głąb siebie, jak i dalszych. Stroni od głównych atrakcji turystycznych i luksusowych hoteli, nie przepada za poleceniami w stylu „Musisz to zobaczyć!”. Interesuje ją człowiek oraz pamięć miejsca; fascynują ją regiony pogranicza i przestrzenie nieoczywistych styku. Chętnie schodzi z utartych szlaków.
Biała Świątynia i opiumowe legendy Złotego Trójkąta – Polacy pokochali ten region
Tajlandia północna stworzona jest dla łowców przygód i tych, którzy lubią miejsca z niezwykłą historią. Tu znajduje się legendarny Złoty Trójkąt i Biała Świątynia.
Spis treści: Legenda Złotego Trójkąta U tajskiego Gaudíego Królestwo Wschodzącego Słońca Złoty Trójkąt – informacje praktyczne Kiedy patrzę na mapę Tajlandii, zgadzam się z tymi, którzy widzą w kształcie tego kraju głowę słonia, którego trąba muska granicę z Malezją. W tej podróży startuję z samego jej czubka. Decydując się na północ Tajlandii, wybieram królestwo zachwycających górskich krajobrazów, egzotycznych parków, dżunglę i magnetyczne świątynie. Wciąż jest tu sporo miejsc mało skomercjalizowanych, dziewiczych i dzikich. A wspomnienie opiumowych wojen nadal wywołuje tutaj dreszczyk emocji. Legenda Złotego Trójkąta Lubię miejsca styków, tych kulturowych, geograficznych, językowych czy historycznych. I chyba nie ma lepszego, które by łączyło je wszystkie tak smacznie jak prowincja Chiang Rai z legendarnym i wciąż działającym na wyobraźnię Złotym Trójkątem. W tym pięknym górzystym regionie, kiedyś słynącym z upraw maku i produkcji opium, dziś uprawia się mniej ekscytujące ryż, truskawki i kapustę. To także tu, jadąc skuterem, mijam cudowne zielone dywany charakterystyczne dla plantacji kawy. A uprawia się ją z czułością, choć to mozolne zajęcie. I czuć to w każdej filiżance napoju, który popijam w rodzinnych palarniach, jakich tutaj nie brakuje. Najbardziej urzekły mnie te położone w górskiej wiosce Ban Pha Hee. Nie znam miejsca bardziej magicznego, w którym piłabym espresso z tak oszałamiającym widokiem na okoliczne szczyty i plantacje. Ci, którzy przyjeżdżają tu zwabieni mafijnymi mitami czy w poszukiwaniu palarni opium, być może będą zawiedzeni. Makowe uprawy podobno wciąż są, ale znajdują się w niedostępnych górzystych, przygranicznych rejonach. Plotkuje się czasami o narkotykowych baronach, którzy wciąż tu rządzą, ale trudno rozstrzygnąć, czy owe plotki nie mają tylko podnieść temperatury zwiedzającym. O legendach Złotego Trójkąta posłuchałam w muzeum nazywanym Domem Opium, w którym pracują ludzie z plemion Akha i Hmong. Wstęp kosztuje 50 bahtów, czyli niecałe 6 zł. Dom Opium ma uświadamiać zwiedzającym, jak pustoszący i szkodliwy jest to nałóg, ale kiedy patrzę na piękne poduszki, na których siadało się, by palić opium w długiej ręcznie rzeźbionej fajce, nie potrafię się nie zachwycić. Na ekspozycji jest wiele pięknych przedmiotów, malowanych we wzory naczyń, narzędzi do zbierania soku z makówek, przyborów do palenia narkotyków, ozdobnych fajek i wag. Działa to na wyobraźnię. Zwłaszcza kiedy już stoję nad potężną rzeką Mekong, której wody łączą Tajlandię z Laosem i Mjanmą. Nazwa Złoty Trójkąt na otoczone złą sławą bezprawia tereny narkotykowego zagłębia zamiast odstraszać, przyciąga nadal turystów z całego świata. Nie próbuję się nawet targować, kiedy za równowartość 50 zł dwaj panowie proponują mi wycieczkę małą łodzią motorową. Dzięki temu mogę podejrzeć nadbrzeże Mjanmy, a w Laosie, dokładnie na wyspie Donesao, wysiąść na półgodzinny przystanek. W lasku nad wodą rozstawione są drewniane stoły, na których kwitnie handel lokalnymi produktami, za których oryginalność nie dałabym głowy, dlatego nie decyduję się na zakupy. Wsiadam na łódź i wracam do Tajlandii. U tajskiego Gaudíego Ze Złotego Trójkąta miałam półtorej godziny drogi autem do miejsca, które chciałam zobaczyć od zawsze. To Wat Rong Khun, czyli Biała Świątynia wznoszona przez ekscentrycznego artystę. Budowla, która dla jednych jest królestwem kiczu, dla innych – mistycznymi bramami piekła i nieba. Most, którym idę do świątyni, zawieszony jest nad piekłem, z którego dłonie rozpaczliwie wyciągają ci, którzy do czeluści trafili za swe grzeszne życie i niecne uczynki. Kiedy dobrze się im przypatruję, dostrzegam rękę, w której środkowy palec z paznokciem pomalowanym na czerwony wyraźnie uniesiony jest do góry. Czyżby artysta w religijnym dziele swojego życia świadomie umieścił ten dość obraźliwy gest? Nie wierzę w przypadek, zwłaszcza że tajski Gaudí już wcześniej tworzył dzieła, które uchodziły wśród konserwatywnych Tajów za kontrowersyjne. Tak właśnie nazywam Chalermchaia Kositpipata, bo podobnie jak kataloński artysta jest lekko opętany na punkcie dzieła swojego życia. Kiedy udaje mi się przejeść przez piekło, wchodzę do środka śnieżnobiałej świątyni, której rozmach, przepych jest tak oszałamiający, że odbiera mowę, ale także zdolność oceny, czy to kicz, czy arcydzieło. Czuję się, jakbym znalazła się w głowie Kositpipata, w jego świecie pełnym symboli i metafor. W Białej Świątyni mieści się wszystko, co jest ważne dla Tajów: naród, religia, monarchia. Jest ukryte przesłanie o pokoju na świecie, potępienie nienawiści, wojen, ale także tego, co nas od wieczności i świętości odciąga, jak popkultura. I w świątyni obok obrazów czy posągów Buddy znajduję także Spider-Mana, Kung Fu Pandę, lorda Vadera, a nawet Terminatora. Jest w tym miejscu rodzaj dumy i wolności, który naród ma już nawet w nazwie kraju (Tajlandia znaczy „kraj wolnych ludzi”). I o wolności duchowej i artystycznej mówi też w wywiadach Kositpipata. Świątynię według założeń ma ukończyć 67 uczniów artysty do 2070 r. Biały kolor oddaje czystość Buddy, a szklane elementy, które odbijają słońce – jego mądrość. Są też dwa złote budynki. Jeden poświęcony sztuce Kositpipata, drugi sztuce nieco bardziej przyziemnej. Toaleta w Wat Rong Khun przypomina królewski pałac, jest tak piękna, że wcale się nie dziwię, iż ludzie z szacunku zostawiają przed wejściem do niej swoje buty. Tam właśnie kończy się mój pobyt w Białej Świątyni, skąd obieram cel na najwyższą górę Tajlandii. Droga przede mną długa, bo 4 godz. w samochodzie. Królestwo Wschodzącego Słońca Niegdyś Doi Inthanon (2565 m n.p.m.) Tajowie nazywali Doi Luang – „dużą górą”, potem Doi Ang Ka, czyli „szczytem stawu wrony”. Obecna nazwa pochodzi od imienia Inthawichayanona, ostatniego króla Chiang Mai, którego wrażliwość na przyrodę i chęć ochrony tego kawałka świata była tak istotna, że nawet po śmierci chciał w nim zostać. Dlatego został tutaj pochowany. Na szczyt można wejść, co zabiera minimum 3 godz., albo wjechać autem. Wybieram opcję dojazdu, bo chcę z góry zobaczyć wschód słońca. Słońce odważnie przedziera się przez mgłę. Po horyzont odsłania się tropikalny las. Wyjeżdżam stamtąd oczarowana przyrodą i zapachami. Czeka mnie jeszcze jeden przystanek. To Historyczny Park Sukhothai, czyli dawne państwo Tajów. Królestwo, które w XIII w. wyswobodziło się spod panowania Khmerów. A potem zawładnęło terenami, które dziś obejmują południową Tajlandię. Wypożyczonym za grosze rowerem zwiedzam kompleks kilkudziesięciu świątyń i pozostałości pałaców. Robię sobie zdjęcie przy potężnym Buddzie, a potem jadę do Wat Mahathat, największej królewskiej świątyni. Po drodze mijam liczne stawy i stawiki, w których odbijają się budowle. I choć nazwa Królestwa Sukhothai, pierwszego państwa Tajskiego, znaczy „wschodzące słońce”, ja czekam na jego zachód, który okryje miejsce ciepłym pomarańczowym światłem. Tak zakończy się moja podróż po czubku głowy słonia. Złoty Trójkąt – informacje praktyczne Dojazd Z Warszawy do Chiang Mai dolecieć można z przesiadką np. w Dosze. Podróż liniami Qatar Airways to wydatek ok. 3,5 tys. zł. Można także dolecieć do Bangkoku z przesiadką w Wiedniu liniami Austrian Airlines, a dalej lokalnymi liniami lotniczymi. Cena podróży będzie podobna. Kiedy Najlepiej w porze suchej, z łagodnymi temperaturami od połowy października do połowy lutego. Pora letnia kończy się w połowie maja. Niektórzy lubią Tajlandię w porze deszczowej, kiedy jest mniej turystów. Wiza i waluta Przy wjeździe do Tajlandii nie jest potrzebna wiza. Walutą jest baht tajski. Dobrze mieć gotówkę, bo w wielu miejscach nie zapłaci się kartą. Jest wiele kantorów, w których wymienić można dolary czy euro. Bankomaty przy wypłacie doliczają 200 bahtów opłaty manipulacyjnej. Nocleg Nie ma żadnego problemu ze znalezieniem taniego noclegu. W Chiang Rai ceny łóżek w hostelach zaczynają się od 30 zł. Najtańsze pokoje 2-osobowe można znaleźć już za 100 zł. Warto wiedzieć Żeby wypożyczyć auto, trzeba mieć międzynarodowe prawo jazdy. Ceny za dobę wypożyczenia małego samochodu zaczynają się od 150 zł. Aby wynająć skuter, wymagane jest prawo jazdy na motocykl. Ceny wynajmu zaczynają się od 20 zł za dobę. Źródło: archiwum NG Nasz ekspert Katarzyna Kachel Dziennikarka, redaktorka, terapeutka i trenerka oddechu, autorka książek. Absolwentka filologii polskiej, miłośniczka kina, jedzenia i podróży – zarówno tych bliskich, w głąb siebie, jak i dalszych. Stroni od głównych atrakcji turystycznych i luksusowych hoteli, nie przepada za poleceniami w stylu „Musisz to zobaczyć!”. Interesuje ją człowiek oraz pamięć miejsca; fascynują ją regiony pogranicza i przestrzenie nieoczywistych styku. Chętnie schodzi z utartych szlaków.
300 lat stał w ruinie. Dziś ten małopolski zamek zachwyca jak nigdy
Muszyna to malownicze miasteczko, przez lata kojarzone głównie z wodą mineralną. Dziś przyciąga także zamkiem, który po setkach lat wreszcie odzyskał dawny blask. Teraz jest dumą nie tylko Muszyny, ale całego regionu.
W tym artykule: Malowniczy zamek na szczycie góry Zamek w Muszynie – praktyczne informacje Zamek w Muszynie nagrodzony w plebiscycie Travelera Droga do zamku nie jest długa, choć ostre podejście może wywołać lekką zadyszkę. Idę wzdłuż potoku Szczawnik, od ulicy Zazamcze, wśród drzew i ich imponujących korzeni. Po drodze mijam kapliczkę Matki Bożej Królowej Polski, zwaną również kapliczką Matki Boskiej Dobrej Rady. Ufundował ją jeden z mieszkańców, któremu przyśniła się ponoć Maryja stojąca na skale. Czy coś wyprosił, nie wiem, ale widać miał za co dziękować. Uwielbiam takie cudowne historie, ale nie tylko. Zanim przyjechałam do odnowionej po kilkuset latach twierdzy, dobrze znałam już opowieść o jednym z mieszkańców zamku, niejakim Pawle z Przemankowa. Zważywszy na jego awanturniczy charakter, nic dziwnego, że przetrwała do naszych czasów. Postać jest jak najbardziej prawdziwa. Był bowiem biskupem, który służył jako kanclerz Bolesławowi V Wstydliwemu, księciu krakowskiemu (od 1243 r.) i sandomierskiemu (od 1232 r.). Wcale mu to nie przeszkodziło, a może wręcz pomogło, w porwaniu i zhańbieniu mniszki z klasztoru klarysek w Skale czy założeniu na zamku haremu. Jak było naprawdę, pewnie już się nie dowiemy. Za to plotki na pewno dodają pikanterii temu miejscu. Przypominam sobie je wszystkie, przechodząc przez drewniany most przerzucony nad suchą szosą, który prowadzi wprost na zamek. Malowniczy zamek na szczycie góry Jeszcze kilka lat temu zwiedzanie twierdzy było niemożliwe. Straszyły tu ruiny, duchy pewnie też, a resztki warowni były przez całe lata rozkradane. Patrzę z podziwem, jak kunsztownie odsłonięto fundamenty murów, pieczołowicie odbudowano basztę do wysokości trzech pięter i postawiono taras widokowy. To wisienka na torcie. Rozpościera się stąd obłędna panorama zarówno na miasto, zakole Popradu, jak i dalszą okolicę. Wyobrażam sobie, jak dobrze było widać stąd wroga, towary spławiane rzeką oraz szlak handlowy biegnący wzdłuż Popradu. Choć szczyt na górze Baszta (zwanej też Górą Zamkową) to zaledwie 527 m n.p.m., daję głowę, że średniowieczna warownia, którą tu postawiono w XVI w., spełniała wszystkie funkcje idealnej strażnicy. Patrzę z tarasu na malowniczą rzekę, która miękko wcina się w brzegi, na uzdrowisko Muszynę i okoliczne wzniesienia Beskidu Sądeckiego. Strach pomyśleć, że gdyby nie upór włodarzy miasta, warownia, która dziś króluje nad Muszyną, niszczałaby dalej. Na szczęście udało się jej przywrócić zapomniany blask, by mogła po 300 latach nie tylko zachwycać, ale też opowiadać historię. Jej szczegóły poznacie na każdym piętrze średniowiecznej fortecy, a także w południowej części, w miejscu dawnej letniej rezydencji biskupów krakowskich, gdzie znajduje się sala wystawiennicza. Warto posłuchać opowieści o wielowiekowej przeszłości zamku, a także poznać legendy o zakopanych tu skarbach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/04/AdobeStock631706234-1-f4a1709.jpeg" width="5464" height="3640" alt="Odbudowa zamku w Muszynie nie była łatwa. Nie zachowały się plany, ryciny czy obrazy, które jednoznacznie określałyby pierwotny wygląd warowni" title="Odbudowa zamku nie była łatwa. Nie zachowały się plany, ryciny czy obrazy, które jednoznacznie określałyby pierwotny wygląd warowni" /> Były na tyle żywe, że przez całe dziesięciolecia poszukiwacze plądrowali ruiny. Nic podobno nie znaleźli. Tak więc jeśli prawdą jest, że pewien muszyński starosta w czasie potopu szwedzkiego ukrył w lochach zamku skarb i nakazał go strzec skamieniałemu chłopcu i dziewczynce, to wciąż gdzieś jest. Zamek powstawał w XVI w. na szczycie Koziejówki, niedaleko innych wzniesień, choćby Wielkiego Łazka czy Nowińskiej Góry. Dziś grzbiet porośnięty jest gęstym lasem; jego zachodnie stoki wpadają do wód Szczawnika, wschodnie do Jastrzębika. Jastrzębik to nie byle jaki potok, słynie nie tylko z mineralnych właściwości, ale też z mofety. Za tą tajemniczą nazwą kryje się otwór, z którego niczym z brzucha ziemi wydobywają się gazy. Idę dalej, do źródełka obok łemkowskiej cerkwi, z którego można pić bogatą w szczawiany wodę. I z niej też słynie Muszyna, która zawsze wita mnie rześkim powietrzem i zapachem mchów porastających rzeczne brzegi i kamienie. Podobno to właśnie od nich swoją nazwę wzięła ta uzdrowiskowa miejscowość, w której leczy się m.in. choroby układu oddechowego. Mnie chyba jednak bardziej leczą tutaj drzewa i dobre opowieści. Zamek w Muszynie – praktyczne informacje Ci, którzy wybierają się na zamek autem, mogą skorzystać z bezpłatnych parkingów położonych wzdłuż rzeki Szczawnik. Stamtąd kierujemy się za znakami na zamkowe wzgórze. Ścieżka to dość strome 300-metrowe podejście, które pokonamy w 10 min. Na teren zamku nie można zabierać psów, wyjątek stanowi pies przewodnik. Zamek można zwiedzać od kwietnia do listopada. Ceny biletów: dzieci do 12. roku życia – bezpłatnie, bilet normalny – 10 zł, a ulgowy 6 zł. W Muszynie warto zobaczyć także Ogrody Sensoryczne, parki zdrojowe, pijalnie wód i rynek. Zamek w Muszynie nagrodzony w plebiscycie Travelera Przypomnijmy, że zamek w Muszynie został nagrodzony tytułem „Cudu Polski 2024” w plebiscycie magazynu National Geographic Traveler. Łącznie o miano „nowego cudu” walczyły trzy miejsca z woj. małopolskiego. Wśród nominowanych znalazła się także Brama w Gorce oraz Chochołów. Pełna lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024: Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. Źródło: National Geographic Traveler Polska Nasz ekspert Katarzyna Kachel Dziennikarka, redaktorka, terapeutka i trenerka oddechu, autorka książek. Absolwentka filologii polskiej, miłośniczka kina, jedzenia i podróży – zarówno tych bliskich, w głąb siebie, jak i dalszych. Stroni od głównych atrakcji turystycznych i luksusowych hoteli, nie przepada za poleceniami w stylu „Musisz to zobaczyć!”. Interesuje ją człowiek oraz pamięć miejsca; fascynują ją regiony pogranicza i przestrzenie nieoczywistych styku. Chętnie schodzi z utartych szlaków.
Muzeum Przemysłu Naftowego w Bóbrce. Poznaj fascynującą historię pierwszej na świecie kopalni ropy
Muzeum w Bóbrce, zlokalizowane na terenie najstarszej na świecie czynnej kopalni ropy, to miejsce, gdzie poznasz nie tylko historię wydobycia tego naturalnego surowca. Dowiesz się także nieco więcej na temat Ignacego Łukasiewicza, uznawanego za pioniera przemysłu naftowego.
W tym artykule: Najstarsza kopalnia ropy naftowej na świecie – historia Bóbrki Ignacy Łukasiewicz – prekursorskie osiągnięcia w przemyśle naftowym Muzeum Przemysłu Naftowego – wyjątkowe urządzenia i eksponaty W XIX w. niewielka wieś Bóbrka na południu Polski stała się światowym centrum wydobycia ropy. To właśnie tutaj, dzięki staraniom Ignacego Łukasiewicza, pioniera w tej dziedzinie, powstała pierwsza na świecie kopalnia naftowa. Obecnie pełni ona nie tylko funkcję historyczną, ale po dziś dzień umożliwia pozyskiwanie tego cennego surowca, co czyni ją prawdziwym unikatem w skali globalnej. W kopalni ropy naftowej w Bóbrce poznacie historię czarnego złota z Podkarpacia i wynalazcy lampy naftowej. Najstarsza kopalnia ropy naftowej na świecie – historia Bóbrki Chłopi z Podkarpacia znali ropę. Smarowali nią wozy, czasami rany po odmrożeniach, robili z niej okłady, kiedy rwało ich w kręgosłupie. Wiedzieli, że jest dobra, by pozbyć się robactwa. Ale to dopiero Ignacy Łukasiewicz po raz pierwszy wydestylował z ropy naftowej naftę i zastosował ją do oświetlenia ulic i domów. To dzięki niemu Polska w XIX w stała się znaczącym w świecie ośrodkiem wydobycia ropy naftowej, a Polak – pionierem tej dziedziny. Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza, w którym można poznać historię odkrywcy lampy naftowej, a także zobaczyć, jak działa przemysł naftowy, znajduje się na terenie najstarszej na świecie czynnej kopalni ropy naftowej. To właśnie do niewielkiej Bóbrki przed wiekami przyjeżdżali przedsiębiorcy z całego świata, by poznać technologię wymyśloną przez Polaka. Wśród nich był ponoć sam John Rockefeller, który miał nawet nazwać Łukasiewicza wariatem, który dzieli się swoją wiedzą za bezcen. Ignacy Łukasiewicz – prekursorskie osiągnięcia w przemyśle naftowym Teren kopalni w Bóbrce został uznany w 2018 r. za Pomnik Historii i dziś jest jednym z najciekawszych polskich zabytków. To muzeum inne niż wszystkie. I nie tylko dlatego, że kopalnia ropy, na której powstało, wciąż działa. Położone jest na pięknym terenie, wśród lasów, gdzie wciąż wydobywa się czarne złoto. Unikatowe urządzenia, pochodzące z XIX i XX w., przenoszą nas w czasy, kiedy wydobycia doglądał sam Ignacy Łukasiewicz, kierownik fabryki. Mijamy drewnianą kuźnię kopalnianą z 1856 r., gdzie wciąż na palenisku tli się ogień, gdzie obejrzeć można miechy i narzędzia kowalskie, dalej jest zakład mechaniczny: wiertnice i pompy, które prowadzą w środek ziemi. Dobrze zacząć zwiedzanie od historii człowieka, który całą naftową machinę rozkręcił. Dzięki zdjęciom i materiałom muzealnym poznamy postać Łukasiewicza, który urodził się w 1822 r., był magistrem farmacji i zaczął wraz z Janem Zehem eksperymenty z ropą. Udało im się dzięki nim otrzymać naftę, którą Łukasiewicz zastosował do oświetlenia. Pierwsza nocna operacja w lwowskim szpitalu, która miała miejsce 31 lipca 1853 r., udała się tylko dzięki lampom naftowym Łukasiewicza. I właśnie ta data stała się symbolicznym momentem początku rozwoju przemysłu naftowego. Pod koniec 1853 r. Łukasiewicz przeniósł się do Gorlic, gdzie wkrótce dzięki niemu zapłonęła pierwsza na świecie lampa uliczna. Stała na skrzyżowaniu dróg i oświetlała kapliczkę z Chrystusem Frasobliwym. Łukasiewicz nie poprzestał jednak na oświetlaniu ulic. Wiedział, że w lesie bobrzeckim istniały złoża ropy, trzeba było wpierw zbudować kopalnię, by móc je wydobywać. Założycielami najstarszej kopalni na świecie byli: Ignacy Łukasiewicz, Tytus Trzecieski – ziemianin i inicjator założenia kopalni, oraz Karol Klobassa-Zrencki – właściciel wsi Bóbrka. Muzeum Przemysłu Naftowego – wyjątkowe urządzenia i eksponaty Dziś, kiedy spacerujemy po muzeum, możemy poznać krok po kroku jak rozrastał się przemysł naftowy w Polsce. Zaglądając do wnętrza maszyn wydobywczych, usłyszymy, jak bulgocze ropa i jak pachnie. Na terenie obiektu wciąż podziwiać można XIX-wieczne kopanki (studnie z ropą naftową) o imionach Franek i Janina, które nadal pracują. Zabytkowe eksponaty uzupełnia multimedialna część muzeum, która przybliża eksperymenty Łukasiewicza, jest też sala, która została zamieniona w dawne laboratorium, co umożliwia poznanie działania lampy naftowej, a także miejsce, w którym zgromadzono sporą kolekcję historycznych lamp. W Bóbrce odbędziecie więc fascynującą podróż nie tylko w przeszłość, ale także w głąb ziemi. Przypomnijmy, że w 2023 r. Muzeum Przemysłu Naftowego w Bóbrce zostało okrzyknięto jednym z 16 „Cudów Polski” w plebiscycie magazynu National Geographic Traveler. Łącznie o miano „nowego cudu” walczyły trzy miejsca z woj. podkarpackiego. Oprócz zwycięskiej kopalni wśród nominowanych znalazły się także Lasumiła, czyli najgrubsza jodła w Polsce oraz Park Gwiezdnego Nieba, gdzie bez teleskopu dostrzec można 7 tys. gwiazd „Polska jest najpiękniejsza” to stały cykl podróżniczy redakcji magazynu „National Geographic Traveler” i serwisu National-Geograpic.pl, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. Źródło: National Geographic Traveler.
Zamek w Niedzicy uchodzi za miejsce nawiedzone. Przede wszystkim jest jednak malowniczą budowlą
Zamek w Niedzicy, zwany inaczej zamkiem Dunajec, był niegdyś warownią strzegącą granic Polski z Węgrami. Dziś jest jedną z atrakcji okolic Kotliny Nowotarskiej.
W tym artykule: Małe Mazury Zamek w Niedzicy – legendy Zapora Niedzica Obozowanie nad Jeziorem Czorsztyńskim Zamek w Niedzicy – noclegi Na zamku w Niedzicy straszy, o jeziorze zresztą też krążą mroczne historie. Ludzie gadają, że z zatopionej wsi Maniowy czasami słychać ujadanie psów. Mówią jeszcze, że w miejscu starego cmentarza duchy można zobaczyć. Tych starych, których pochowano, a potem przy budowie zbiornika i zapory przeniesiono w nowe miejsce. Dlatego nocą lepiej się tu nie zapuszczać. Zwłaszcza wtedy, kiedy te noce są gęste jak smoła. Małe Mazury Dziś księżyc w pełni, filmowo oświetla ruiny starego zamku w Czorsztynie i ptasią wyspę, na której rybitwy składają jaja. Na pomoście plaży Pieniny kołyszą się wędki. Jarosław Szczygieł rozkłada je wieczorem, by świtem sprawdzić, czy jakiś leszcz złapał się na haczyk. Sam dał się złapać temu miejscu, może na piękne krajobrazy, a może na harmonijny kontakt z naturą. Czuć go zwłaszcza wtedy, gdy tak jak ja zamieszka się w namiotach i budzi się wśród drzew czy porannych kłótni ptaków. Mówią o tym miejscu małe Mazury. Choć jezioro ma tylko 9 km długości, szerokie jest na niecałe 2, można tu uprawiać wszystkie sporty wodne, których dusza zapragnie. Na dodatek blisko tu w Pieniny i Gorce, łatwo też wypuścić się na rower. Jezioro otula 30-kilometrowa ścieżka rowerowa. Zamek w Niedzicy – legendy W lochach zamku w Niedzicy więziony był Janosik. Ale tak naprawdę, kiedy zaczynam zwiedzanie zamku Dunajec, mam przed oczami sceny z filmu „Wakacje z duchami”. I drżący, przejmujący głos: „Brunhildo, przebacz mi”. Dziś się z tego śmieję, ale kiedy oglądałem go w podstawówce, ciężko było później zasnąć samemu w pokoju. Dziś już wiem, że sceny serialu były kręcone właśnie tutaj. Na dziedzińcu i w komnatach tej średniowiecznej warowni wznoszącej się na wapiennej skale, kilkaset metrów nad taflą jeziora. Najpiękniejsze zamki w Małopolsce. Które z nich warto zwiedzić? Małopolskę śmiało można nazwać krainą zamków i w tym stwierdzeniu nie będzie nawet krzty przesady. Piękne rezydencje i monumentalne warownie stanowią stały element tamtejszego krajobraz... Najstarsze zachowane fragmenty zamku w Niedzicy – zamek górny i wieża, są dziś najbardziej charakterystycznymi punktami okolic Kotliny Nowotarskiej. Jest i studnia na pięknym dziedzińcu, i związana z nią legenda właśnie o Brunhildzie. Młodej i pięknej księżniczce zamordowanej przez swego małżonka, któremu nie w smak był temperament i chęć do zabawy młodej żony. Po jednej z kłótni małżonek tak mocno miał pchnąć swą ukochaną, że ta wypadła przez okno prosto do studni. Historia, którą za dnia opowiadają przewodnicy, nocą nabiera wyższej temperatury. Zwłaszcza kiedy się śpi u stóp imponującej warowni, a koledzy lubią straszyć. Zapora Niedzica Dunajec miał tak, że lubił wylewać. Jego wody niszczyły domy i plony, człowiek postanowił więc zaingerować w naturę. Decyzja o postawieniu zbiornika na rzece i zapory miała chronić ludzi, zapewnić im źródło wody pitnej, a przy okazji dostarczyć energii elektrycznej. Budowa, która rozpoczęła się w 1970 r., dla wielu ludzi była osobistą tragedią. Pod powierzchnią wody, w której dziś się kąpiemy, kryją się historie życia ludzi, którzy wraz z zalaniem kilku wsi przeniesieni zostali w nowe miejsca. Czasami same ożywają, tak jak zatopiona wieś Maniowy, która przed czterema laty wyłoniła się z wody, ukazując stare fundamenty domów, które przestały istnieć. Czorsztyńska tama jest największą zaporą ziemną w Polsce, można sobie nią pospacerować i popodziwiać. Sprytne urządzenia, które tam zainstalowano, zrzucają z tak wielką siłą wodę, że ta zasila elektrownię wodną. Można ją zwiedzić i poznać historię budowy, która jest opowieścią dogadywania się człowieka z naturą i pewnych ustępstw. Gdyby nie powstała, dolina Dunajca nadal byłaby zalewana, nie powstałoby też miejsce dla aktywnego wypoczynku. Obozowanie nad Jeziorem Czorsztyńskim Po całym dniu na wodzie wracam do obozowiska. Rozświetlone namioty przypominają wielkie świetliki, tyle że nie unoszą się w powietrzu. Te prawdziwe, świętojańskie, też można tu spotkać, kiedy siedzi się przy ogniu i obserwuje życie dookoła. Ruiny czorsztyńskiego zamku powoli wtapiają się w Gorce, za kilka godzin trudno je będzie rozróżnić. Chyba że rozświetli je księżyc – tutejszy sceniczny reflektor. Kiedyś zamek w Niedzicy był warownią strzegącą granic Polski z Węgrami, dziś jest jedną z atrakcji okolic. Czas odcisnął tu swoje piętno, ale w taki sposób, że to, co wczorajsze, co przeszłe i minione, oddaje z siebie co najlepsze temu, co dziś. Takie spotkania tworzą miejsca, w których człowiek staje się czujny i uważany. Powolny i uwolniony od tego, co na co dzień zmusza go, by pędził. Może pora, by się zatrzymać? Zamek w Niedzicy – noclegi Jeśli eko i tuż nad brzegiem jeziora, tak by rankiem pomoczyć nogi, to Glamp Natura Czorsztyn, Dla tych bardziej wygodnych – Kinga Hotel Wellness czy Willa Rycerz. Do wynajęcia apartamenty i agroturystyka. Nasz ekspert Katarzyna Kachel Dziennikarka, redaktorka, terapeutka i trenerka oddechu, autorka książek. Absolwentka filologii polskiej, miłośniczka kina, jedzenia i podróży – zarówno tych bliskich, w głąb siebie, jak i dalszych. Stroni od głównych atrakcji turystycznych i luksusowych hoteli, nie przepada za poleceniami w stylu „Musisz to zobaczyć!”. Interesuje ją człowiek oraz pamięć miejsca; fascynują ją regiony pogranicza i przestrzenie nieoczywistych styku. Chętnie schodzi z utartych szlaków.
Ponidzie pozwala złapać drugi oddech. Tu można odnaleźć spokój i balans
Ponidzie jest usytuowane w województwie świętokrzyskim. Jego krajobraz pełen jest pagórków leśnych i łąk zielonych. Można tu przyjechać np. na warsztaty z oddychania.
W tym artykule: Szaniecki Park Krajobrazowy Punkt widokowy w Kikowie Sztuka zwalniania Spacery i uważność Rowerem przez Ponidzie Warsztaty z oddychania Ponidzie – informacje praktyczne Z wyciszoną komórką, porannym milczeniem, medytacją może nie być łatwo. Trzy, cztery, pięć dni, ile wytrzymam? Przyjechałam na Ponidzie potrenować techniki oddechowe wśród łąk, ziół i wapiennych skał. Tyle, że zamiast fitnessu dostałam instrukcję obsługi człowieka opartą na miłości. I akceptacji tego, co we mnie dobre, i tego, co popsute. Szaniecki Park Krajobrazowy Jest w tych okolicach rzadki gatunek muchy, którą przyjeżdżają podglądać turyści i zapaleni przyrodnicy. Entomolodzy mówią na nią „czarny diabeł”. Kolor ma smolisty, odwłok potężny i podłe zwyczaje. Pojawia się na terenie Szanieckiego Parku Krajobrazowego od czerwca do sierpnia, by polować na osy, pszczoły i gąsienice o pięknych przezroczystych skrzydłach. Kiedy rozglądałam się po tym zaciszu, w którym znalazła sobie idealne tereny do patroli zwiadowczych i łowów, widzę ziemię pełną otwartych przestrzeni, harmonii i ciepła. Zróżnicowana krajobrazowo kraina rozkłada się szeroko wśród niewysokich pagórków, jaskiń i malowniczych kamieniołomów. Pachnie młodym deszczem, latem i ziołami. Jakie atrakcje oferują Kielce? Oto, co warto zobaczyć w stolicy Świętokrzyskiego Dlaczego warto odwiedzić Kielce? W tym mieście zabytki przeplatają się z piękną przyrodą. Przedstawiamy najciekawsze atrakcje Kielc. Mucha, z łaciny zwana dostojnie Dasypogon diadema, nie porusza się wcale zgrabnie, właściwie to nawet lata pokracznie. A jednak świetnie sobie tu radzi. Skubana nie boi się słońca i potrafi cierpliwe czekać. Pełen szacun, myślę kierując swoje kroki na oddechowe warsztaty do Michała Godlewskiego. Przyjechałam tutaj, by złapać oddech, odnaleźć spokój i balans, a w głowie zamiast tego lęgną mi się muszyska, jakby chciały mnie odciągnąć od celu, zatrzymać gdzieś po drodze. Punkt widokowy w Kikowie Czasami warto wyłączyć GPS i dać się ponieść, a kiedy ścieżka się rozwidla, intuicyjnie skręcić w tę, która nas zawoła, nawet kiedy wznosi się lekko ku górze. Kurz unosi się nad powierzchnią wiejskiej drogi wciśniętej w pola pszenicy, a kiedy opada, widzę, że jestem tam, gdzie być powinnam. Punkt widokowy w Kikowie zamienia się w sekundę w mój punkt widzenia. W jego zasięgu mieści się wszystko to, co tutaj najpiękniejsze: dolina Wisły, Niecka Solecka, która niesie się aż po wieżę kościoła w Solcu-Zdroju, dookoła drzewa owocowe, uprawy truskawek i ogórków. Rano, kiedy rosa jeszcze przykleja się leniwie do traw, a chłodne powietrze bywa ostre jak brzytwa, dojrzeć stąd można szczyty Tatr, których jeszcze nie zdążyły zasłonić chmury. Na razie nie próbuję docierać tak daleko, nawet wzrokiem. Zatrzymuję się tutaj, na jednym ze wzgórz Garbu Wójczańsko-Pińczowskiego, miejscu, w którym „przyroda się nie spieszy, a za wszystkim nadąża” – jak mogę wyczytać z cytatu umieszczonego na tablicy, którą postawiono przy punkcie widokowym, obok drewnianej ławki. To jedna z pierwszych lekcji, którą dostaję i biorę jak swoją. Sztuka zwalniania To nie przypadek, a jakiś wewnętrzny nakaz kazał mi odnaleźć na mapie Polski Kików, wioskę w Szanieckim Parku Krajobrazowym, by spędzić tam kilka dni, oddychając, zanurzając się w naturze, śpiewając mantry, słuchając bębnów i tańcząc tak, jak właśnie tego chcę i potrzebuję. Ale pierwszego dnia jeszcze tego nie wiem, bo przecież głowa wciąż dojeżdża tu z Krakowa. Jest pomiędzy, tłuką się w niej niewygodne myśli, a ja w tym całym swoim uzbrojeniu czuję się zastygła i niezgrabna. Jeszcze się kontroluję. Bez dzwonków telefonu, miałkich rozmów, kolejnych masek być może stanę się bezbronna. Dlatego wcale nie dziwi mnie lęk, którym nagle się wypełniam, i wizja, że przyjdzie mi się tutaj rozsypać. Bo przecież wcale nie tak łatwo żyć bez robienia wszystkiego za dużo, dla innych, dla jakichś dróg, które sobie obrałam, nie pamiętając dziś nawet, co ma być na ich końcu. – Zwolnij – hamuje mnie Michał Godlewski, założyciel Instytutu Oddechu. I mówi słowa tak mi bliskie. – Nasza zajętość stała się synonimem spełnienia. Kiedy dziś ktoś mówi „nie mam czasu”, to jakby mówił: „jestem kimś ważnym”. Co się zatem stanie, gdybyś jednak miała ten czas, tak jak dostajesz go teraz? – pyta. Z czym i z kim musiałabyś się spotkać? Deszcz pada tutaj inaczej, wyraźniej z każdym kolejnym dniem. I mocniej pachnie po letniej burzy, która rozrywa niebo na kawałki. Czuję się tak, jakbym właśnie odnalazła taki wymiar czasu, który pozwala się dowolnie rozciągać. Zwalniam. Spacery i uważność Dlatego kiedy rano się budzę, dostrzegam rzeczy, których w mieście nie zauważam wcale. Miękkość materaca, otulające ciepło porannego prysznica, zielone korony drzew za oknem, niebo marszczące się niczym akordeon na zmianę pogody. A potem wiatr na policzku i intensywny zapach kawy dobiegający z kuchni. Inaczej czuję dotyk i przytulenie, spacer i zwykłą zupę. Przywracam siebie tu i teraz. I lubię ten rytm, w którym jem, medytuję, biorę 20 tys. oddechów każdego dnia i zanurzam się w naturze. Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich nie imponuje wysokością. Zalicza się go jednak do Korony Gór Polski 614 m n.p.m. to niezbyt dużo. Łysicę, czyli najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich można zdobyć w godzinę. Podobnie jak pobliską Łysą Górę, czyli Święty Krzyż. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/7dc272c8ecc674e0829adbe1687b9347c03ae01e-70d8f62.png" width="938" height="492" alt="Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich nie imponuje wysokością. Zalicza się go jednak do Korony Gór Polski (fot. Polimerek, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0)" title="Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich nie imponuje wysokością. Zalicza się go jednak do Korony Gór Polski (fot. Polimerek, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0)" /> Wyostrzam się. Przy starym, nieczynnym już kamieniołomie dostrzegam pojedyncze tłuste źdźbła trawy, czuję tęsknotę płaczących wierzb przy figurze Jezusa Frasobliwego z XVII w. stojącej nad wodą. Jest inna niż te mi znane. Patrzę na skręcone pod dziwnym kątem stopy Chrystusa, nienaturalnie duże i mocne nogi. Mijam opuszczony i zrujnowany dwór, który kiedyś należał do rodziny żydowskiej, i kurhan, którego datę powstania trudno oszacować. Czuję, jakbym wracała do siebie, do tego, co mi daje siły, ale też do tego, co mnie gdzieś w tym tak zwanym normalnym świecie zatrzymuje. Zamykam oczy i wyłapuję zapach polnych kwiatów, ciepło i rytm ziemi, słyszę szelest trawy i pozwalam oddechowi rozlać się we mnie jak w naczyniu. Doceniam to, czego nie dostrzegam w byciu codziennym, dojrzewam w oddechu. Rowerem przez Ponidzie Ponidzie pachnie słońcem, miłkiem wiosennym i miętą. Na polach, które wyglądają jak sztruksowe kawałki materiału, spotykam o świcie stado saren. Zaciekawione, może leniwe, nawet nie próbują uciekać. Poszerzam pole widzenia, wyruszam rowerem do Sułkowic, docieram do Konar, a potem skręcam do Topoli. To pierwsza pętla – najpowolniejszy z odcinków w mojej prywatnej historii Tour de Pologne. Jak na zwolnionym obrazie przewijają się drewniane domy i ławki, na których godzinami przesiadują gospodarze. Multiplikują się kury, kwiaty w ogródkach, uprawy fasolki szparagowej, owce, lasy, strumyki, przydrożne kapliczki. Drugą pętle biorę już bardziej zachłannie. Docieram do Stopnicy, zjeżdżam do Solca-Zdroju i jeszcze zaliczam etap w Wiślicy. W sumie jakieś 25 km. Tym drugim odcinkiem przechodzę z wiejskiego podwórka na królewskie salony. Stopnica to niewielka miejscowość, którą król Kazimierz Wielki darzył wyjątkową atencją. Stąd przywileje, obronny zamek i murowany gotycki kościół, który dziś góruje nad okolicą. Kościół znajduje się na odnowionej trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca, ale ja skręcam do Solca-Zdroju. W tym solankowym raju, w którym ciało i duszę kuruje pół Polski, wypijam espresso w Café Artystycznej i zjeżdżam na Wiślicę. Tak docieram do jednego z najmniejszych miast w Polsce. Na co dzień żyje w nim ok. 500 osób skupionych wokół kolegiaty i Domu Długosza. Istnieje teoria, że ziemia wiślicka przyjęła chrzest ok. 880 r. , a więc prawie sto lat przed dokonaniem tego przez Mieszka I. Ale czy ma to teraz jakieś znaczenie? Warsztaty z oddychania Nie ma jednego prawidłowego oddechu – powtarza Michał Godlewski. Bo czy jest jeden prawidłowy typ urody? Oddech może cię pobudzić albo uspokoić, zestroić z ciałem i zintegrować, stać się twoją terapią albo odmładzającym spa. W Kikowie uczymy się, jak oddychać do życia. A przecież nie każdy chce mieć takie samo życie. Ludzie cenią to miejsce od prawie 100 lat! Diabelska moc siarki Ni to wieś, ni miasto. Bez reprezentacyjnego placu i zgiełku kurortów. Ale za to w Solcu-Zdroju mają skarb – najsilniejszą leczniczą wodę siarczkową na świecie! Czasami oddech przywraca do równowagi, czasami zwraca cię do miejsca, w którym chcesz właśnie teraz być. Może to być kajakowy spływ Nidą w leniwy dzień, lot na paralotni albo skok na bungee. To, o czym nie można zapomnieć, to to, że oddech zawsze jest. Za darmo. Jeśli szukasz koła ratunkowego, nie musisz sięgać daleko, właściwie nie musisz sięgać nigdzie. Masz to, choć może jeszcze nie wiesz, jak używać tego świadomie. Tutaj się tego uczę. Ponidzie – informacje praktyczne Warsztaty Warsztaty z treningiem oddechowym odbywają się w Ośrodku Warsztatowym w Kikowie. Znajduje się pomiędzy wsiami Kików i Sułkowice, przy starym kamieniołomie. Jadąc z Warszawy, za Buskiem-Zdrojem w Szczaworyżu (za kościołem) należy skręcić w prawo, w kierunku Zborowa. Adres: Kików 91, woj. świętokrzyskie. Więcej o sesjach i warsztatach: instytutoddechu.com. Jedzenie Na Kulinarnym Szlaku Ponidzia warto spróbować miodu, czosnku wójczańskiego, ale też truskawki faworytki. Tu zjecie też tradycyjną szynkę z Broniny i kiełbasę z Pacanowa. Lokalnym hitem są potrawy o intrygujących nazwach, jak żabieckie gały, blachorze, strojcowskie zawijoki czy wiślickie dzianie. Źródło: archiwum NG.
Puszcza Niepołomicka pozwala obcować z dziką przyrodą. Tutaj można dostać energetycznego kopa
Mieszczuchy marzą, by poczuć się częścią lasu. Puszcza Niepołomicka świetnie się do tego nadaje. Można tu spacerować, biegać, jeździć na rowerach i konno.
W tym artykule: Bieganie w Puszczy Niepołomickiej Puszcza Niepołomicka – drzewa Historia Puszczy Niepołomickiej Czarny Staw Puszcza Niepołomicka nocą To prawdziwy ranny ptaszek, budzi się chyba pierwszy. Siedzi gdzieś w koronach drzew i nadaje po swojemu. Właściwie to nie nadaje, a urządza prawdziwy koncert, raz podnosi, raz obniża głos; to zwodzi, to jakby opowiada jakąś historię. Kos, bo to jego trele, chyba nie lubi konkurencji. Dlatego tu, w Puszczy Niepołomickiej, można go usłyszeć już o czwartej, przed wschodem słońca. Bieganie w Puszczy Niepołomickiej Kiedy biegnę niemalże po ciemku jedną ze ścieżek wytyczonych w lesie, zawsze mam wrażenie, że się ze mną wita. Że to jakaś sztama, którą zawarliśmy: on – gospodarz, i ja – gość, ale nie intruz. On, ptak bez kompleksów, i ja, biegaczka, co to chwyta tu powietrze i dystans (na krótkim dystansie). I łapie zapach wilgotnej ziemi, mchów, jodeł i deszczu, który właśnie przestał padać. Zanim dotrę do Czarnego Stawu, przy którym zrobię postój, usłyszę jeszcze drozda, może gila. No i dzięcioła, który swoimi metalicznymi werblami, czy jak kto chce – bębnieniem, odstrasza właśnie swoich konkurentów. A ma ich wciąż sporo. Kraków to nie tylko inspirujące miasto, ale również piękne okolice, dostępne na wyciągnięcie ręki W kolejnym odcinku Rozmów Travelera poświęconych pięknym okolicom Krakowa sprawdzamy jak spędzić przyjemny dzień na łonie natury. Przylasek Rusiecki, Puszcza Niepołomicka, Będkowice, Ojco... Moja trasa biegowa to 11 tys. ha. Oczywiście potencjalnych, „do wzięcia”, właściwie do przebiegnięcia. Michał Wieciech z Nadleśnictwa Niepołomice, który co rusz odkrywa przede mną jakieś nowe tajemnice tego lasu, idzie w metaforykę sportową. Mówi, że to tak duży teren, że zmieściłoby się tu 15,5 tys. boisk do kopania piłki. Te jego metaforyczne boiska leżą między rzekami Rabą a Wisłą, są przeczesane alejkami idealnymi do spacerów drogami leśnymi, którymi można gnać na rowerach. Dzikimi miejscami, do których, za pozwoleniem leśników, można dotrzeć konno. Puszcza Niepołomicka – drzewa Rano najlepiej pobiegać. Pachnie tu wówczas nocą, a rosa i pajęczyny tworzą scenografię, której autorem są najlepsi leśni artyści. Puszcza Niepołomicka budzi się powoli, leniwie, jakby czekała jeszcze na jakiś tajemny znak. Gdybyśmy stali w tym samym miejscu 100 lat temu, otaczałyby nas głównie sosny – dziś towarzyszą im jodły, buki, drzewa owocowe i dęby. – Te to lubią założyć kożuchy, ale wolą stać bez czapki – przypominam sobie zdanie Michała. To oznacza, tłumacząc na zwykły język, że świetnie sobie radzą w gęstwinie, ale już na górze lubią mieć dostęp do światła. Dobrze wiedzieć takie rzeczy. I mądrze przebudowywać las. – Kiedyś tego nie wiedziano, eksperymentowano. Dziś słuchamy natury. W szkółce rosną na przykład tylko te dęby, które są zasadzone z tutejszych żołędzi, puszczańskich – słyszę. Kto chce się tu czegoś nauczyć, ma okazję. Ścieżki edukacyjne, Izba Leśna czy strona internetowa przybliżają życie na tym kawałku zielonej przestrzeni. Wtedy łatwiej się po niej poruszać i ją rozumieć. Choćby to, dlaczego żubry, które w niej żyją, są odizolowane od człowieka. Dla spokoju, zdrowia i choćby namiastki wolności, którą przecież i my chcielibyśmy sobie zostawić we własnym domu czy pokoju. Puszcza Niepołomicka jest zresztą na tyle spora, że spokojnie możemy się nią jakoś dzielić, pamiętając, że właściwie wobec jej dziejów jesteśmy tylko niewielkim etapem. Historia Puszczy Niepołomickiej Dziwnie się czasami czuję, kiedy spacerując między wydmami a Wielkim Błotem, docierając do kolejnych wiat czy polan. Myślę i wyobrażam sobie, że życie istniało tu setki lat temu. Niedawno natrafiono tu na ślady kurhanów i starych obrządków sprzed wieków. W lesie są cmentarze i pomniki przypominające bitwy z I wojny światowej. Na skraju puszczy oznaczono miejsce, w którym doszło do nieudanego zamachu na Hansa Franka. Niewielki zalew wodny przy torze kolejowym wydawał się idealnym miejscem na zasadzkę, ale niestety, jak wiemy z historii, akcja skończyła się klapą. – Przez puszczę uciekał z obozu Auschwitz rotmistrz Witold Pilecki. Możemy się domyślać, którędy wiodła ta trasa, gdzie próbował przeprawić się przez Rabę – opowiada Michał Wieciech. Drzewa były świadkami wielu momentów dobrych i złych. – Słynna legenda z niedźwiedziem, sprowadzonym tu z Litwy, by król Zygmunt Stary mógł go sobie upolować, wciąż jest tu obecna. Zwierz był ponoć tak rozjuszony, że postraszył konia, na którym siedziała królowa Bona, będąc brzemienną. Królowa nie utrzymała się w siodle i spadła. Dziecko nie przeżyło, opowieść tak – mówi Michał. Czarny Staw Niedźwiedzi dziś w puszczy nie ma, czasami zawieruszy się jakiś wilk. Są za to dziki, jelenie, zające, bobry, które budują tamy. No i ptactwo. Taki puszczyk uralski to pan tutejszej okolicy. Jest największy, nie boi się ani krogulca, ani innych latających kolegów. Dlatego dość często można go spotkać, jak urzęduje na jakimś drzewie i spokojnie się rozgląda. Kontroluje, czy wszystko jest w należytym porządku, czy bociany i żurawie powróciły z migracji, czy są już skowronki. Naukowcy przyjeżdżają tu, by zbadać jego zwyczaje i humor. Przy Czarnym Stawie, do którego dobiegam, jest kilka ławeczek, z których można podziwiać kaczki, sosny odbijające się w tafli wody. Ta w Czarnym Stawie faktycznie jest czarna jak smoła, nie zobaczę w niej dna, choćbym nie wiem, jak się starała. Kiedyś na terenie puszczy była kopalnia torfu prowadzona przez ród Żeleńskich (tak, od tego słynnego Boya). Dziś jest naturalną wanną dla ptaków i owadów. Puszcza Niepołomicka nocą Dzień w Puszczy Niepołomickiej dostarcza wielu wrażeń i porusza wiele zmysłów. Ale co powiecie na nocną eskapadę? Kiedy wycisza się dzienne życie pełne turystów, biegaczy i grzybiarzy, usłyszeć można, o czym gadają drzewa i stali mieszkańcy. Głosy bywają złowieszcze – szczeknięcie lisa czy koziołka może nieźle przestraszyć. Zanurzamy się w ciemność, a zmysły, po początkowym szaleństwie, przestawiają się na całkiem inny odbiór wrażeń. Wzrok powoli przyzwyczaja się do ciemności, a my mamy szansę usłyszeć, kto szykuje się do snu, a kto zaczyna swoje łowy. Tu można się wspinać i pływać kajakiem. Oto Małopolska, jakiej nie znaliście W Małopolsce sezon na aktywną turystykę trwa przez cały rok. Sprzyja temu atrakcyjne ukształtowanie terenu: wysokie góry, niższe pagórki, rozległe doliny, czy malownicze rzeki. Jest ich ta... To kosmiczne doświadczenie. Mieszczuchy marzą, by poczuć się częścią lasu, który, mimo tak bliskiej obecności człowieka, wciąż żyje własnym rytmem. Ma swój język, w którym każdy szelest, najmniejszy szmer, pęknięcie gałązki czy pohukiwanie sowy może być jakimś znakiem. Źródło: archiwum NG.
Utrata wzroku nie odebrała mu marzeń. Jerzy Płonka zdobywa kolejne szczyty
Im bardziej tracił wzrok, tym mocniej udowadniał, że może więcej. Choć widzi tylko pięć procent tego co my, Jerzy Płonka zdobywa kolejne szczyty i kompletuje Koronę Europy.
W tym artykule: Przestałem widzieć, nie oddychać Być jak Chuck Norris W drodze po marzenia Człowiek pająk Życie przed sobą Przypominamy archiwalny wywiad z 2016 roku. Z Jerzym Płonką rozmawiała Katarzyna Kachel. Czasami można pomyśleć, że Jurek tylko udaje, że nie widzi. Wtedy na przykład, kiedy wspina się na Mont Blanc, prowadzi zajęcia na ściance wspinaczkowej, jedzie na rowerze do Sandomierza albo biegnie w nowojorskim maratonie. I jeszcze wtedy, kiedy nagle wsiada w pociąg do Sopotu, by wieczorem pomoczyć nogi w Bałtyku. Choć przecież jest luty i minus dwa na termometrze. Czasami pojawia się obawa, że zabraknie odpowiednich czasowników, które oddadzą intensywność i pasję tego wszystkiego, co na co dzień robi 26-letni facet z Krakowa. – Ten „krejzi men”? – Albin Marciniak z Krakowskiego Klubu Podróżników aż szerzej otwiera oczy na dźwięk nazwiska Jurka. – On nawet chodzi do kina, rozumiesz człowieka? Piotr Pogon, znany szeroko z ADHD i różnych ekstremalnych projektów, rozumie. – Nawet znam niewidomego, który tak sobie żonę znalazł – mówi. – Położył jej rękę na kolanie i poprosił: „Opowiedz mi, co widzisz”. Nie wiadomo dokładnie, czy po to Jurek chodzi do kina, ale pewne jest, że bardzo dużo widzi jak na człowieka, który widzieć w sumie nie powinien. Przestałem widzieć, nie oddychać Czy można napatrzeć się na zapas? Jakby wiedząc, że z czasem wszystko będzie tracić intensywność? Jurek urodził się i widział, jego wzrok słabł stopniowo. – Jeszcze w podstawówce czytałem książki, jeszcze grałem w nogę, w kosza, jeździłem na rolkach – opowiada. – Potem zacząłem używać lupy i coraz gorzej dostrzegałem kolegów, z którymi kopałem piłkę. W końcu przestałem rozróżniać cokolwiek. Diagnoza? Degeneracja siatkówki. Zostawił grę w piłkę, ale nie przestał przecież oddychać. – Z czasem zaczęło do mnie docierać, że wcale nie jest fajnie, a właściwie to jest nawet do dupy. I mogłem z tą świadomością zrobić to, co chciałem. Tyle że chciał żyć normalnie, po swojemu, intensywnie. A może jeszcze bardziej niż do tej pory. Jakby trochę po to, by coś udowodnić, sobie i innym: – Taką mam konstrukcję i tak zostałem wychowany przez rodziców. Na samodzielnego faceta – lubi to podkreślać. – Nie miałem taryfy ulgowej, nie siedziałem zamknięty w domu jak naleśnik. Nie użalano się nade mną. I on też nie zamierzał. Szybka kalkulacja wyraźnie zresztą pokazała, że tych dostępnych mu rzeczy jest więcej od tych, których robić nigdy nie będzie, jak prowadzenie samochodu. Ale sport, książki, kobiety, dlaczego nie? No i kino. – Co się dziwisz? Mózg człowieka jest sprytny – tłumaczy. – Dopasowuje obrazy do rzeczywistości, której nie widać. Czasami oszukuje, manipuluje, ale w sumie stara się nadrobić to, czego mu brakuje. Masz wyobraźnię? Korzystaj z niej. Być jak Chuck Norris Osobom znającym Jurka może się wydawać, że to człowiek, który istnieje po to, by pokazywać, że nie ma rzeczy niemożliwych. Bo Płonka bywa czasem jak Chuck Norris, co to potrafi podnieść krzesło, na którym siedzi. – Nawet byłe dziewczyny mówią o nim tylko dobrze – uśmiecha się Grzegorz Krawczyk z PZU, który dał się zarazić Płonce jazdą na rowerze i nartach skiturowych i przeżył. – To kwestia charyzmy, wielkiej determinacji i zdolności przekonania innych, że przeszkody nie istnieją. I to nie tylko dlatego, że ich po prostu nie widać. Dlatego Jurek zrobił kurs żeglarski i kurs lawinowy, choć wcale nie było to proste. – Nie chcieli mnie przyjąć, bali się chyba, że pomieszam linki, utopię się albo zginę w śnieżnej szczelinie. Nie bardzo też chcieli uwierzyć, że ślepy może coś znaleźć. Tyle że w moim języku nie istnieje słowo „eliminacja” ze względu na niepełnosprawność. Kursy skończyłem. – Nie tylko skończył, ale nawet znalazł zastosowanie dla detektora lawinowego – chwali Grzegorz Krawczyk. – On po prostu nie uznaje słów „nie da się”. – To fakt – zgadza się Piotr Pogon, który dobrze poznał Jurka podczas maratonu w Nowym Jorku. – Pamiętam to tak. Jurek biegnie na uprzęży i niemal bez przerwy dowcipkuje ze swoim opiekunem. Jedno z najdelikatniejszych określeń, jakie padają podczas biegu, to: „Ślepy, bierz dupę w troki”, czyli tłumacząc na normalny w miarę język: „Jurek, nie zwalniaj”. Tyle że w przypadku Jurka nie ma mowy o zwalnianiu. Często się zastanawiam, na jakich bateriach on jedzie? Jurek nowojorski maraton przebiegł w 3 godz. 55 min 25 s. Człowiek, który powrócił do żywych po lodowej próbie przetrwania. Jego wyprawa przeszła do historii Jego trzecia wyprawa polarna okazała się gehenną. Zanim na dobre się zaczęła, statek Endurance płynący na Antarktydę utknął w lodowym paku na Morzu Weddella. Dla Shackletona był to koni... W drodze po marzenia Zawsze jest jakiś początek, nawet wtedy, kiedy nie zdajemy sobie z tego do końca sprawy. I takim początkiem gór był dla Jurka Mount Blanc. – Kiedy dziś o tym myślę, szczerzę przyznaję, iż było to szaleństwo, może nawet głupota – mówi Płonka, ale trudno oprzeć się wrażeniu, że trochę kłamie, że wcale tak nie czuje. Że dziś zrobiłby dokładnie to samo. Mont Blanc przydarzył się w życiu Jurka po coś. Najprościej rzec, że po to, by na poważnie zaczął myśleć o Koronie Europy, o projekcie i stowarzyszeniu. Najtrudniej, by mógł pożegnać się z przyjacielem w taki sposób, w jaki chciał. – Ksiądz Stanisław Kracik umarł nagle, na raka, choć przecież jeszcze miesiąc wcześniej chodził z nami po górach i pływał na desce. Nie chcieliśmy się z tym pogodzić. Może nie umieliśmy – zastanawia się Płonka. – Nie poszliśmy na pogrzeb, postanowiliśmy rozstać się z nim po swojemu. Wyjście na Mont Blanc zorganizowali w... 48 godz. Z przyjacielem i przewodnikiem Michałem Myszą. – Wtedy jeszcze tego nie wiedziałem, ale dziś mogę śmiało powiedzieć, że ta wyprawa przewróciła moje życie do góry nogami – przyznaje Michał. Do grupy dołączyli jeszcze triatlonistę z samochodem, który przecież też był im potrzebny. – Mam na imię Jurek i jestem ślepy, a ty ponoć jesteś kozakiem – zadzwonił do niego Płonka i trochę się zdziwił, kiedy usłyszał w odpowiedzi: – Wchodzę w to w ciemno. Noga osunęła się Jurkowi raz. Na krawędzi. Wtedy pomyślał: Co ja tu do cholery robię? Potrzebował minuty, by się ogarnąć. Wisiał nad trzykilometrową przepaścią. Człowiek pająk Musiał nauczyć się bezgranicznego zaufania do ludzi. Kiedy ktoś prowadzi cię na linie albo jest z tobą połączony kijkiem, wiesz, jak każdy krok jest ważny, a najmniejszy fałszywy ruch niebezpieczny. Dlatego Jurek prócz zaufania ma respekt do gór, szacunek i umiejętność, która pozwala mu, by w momencie krytycznym zdecydować o powrocie. Lub przełożyć na kiedy indziej zdobywanie szczytu. – Choć tego nie lubię – uśmiecha się przekornie i dodaje: – Nieraz się bałem, kiedy zmęczenie osłabiało zmysły, a w głowie rodziły się paskudne myśli, że nie dam rady. Pytanie, po co to robię? No, nie dla widoków – mówi. Dla adrenaliny, po to, by udowodnić, że się da, że jest w tym dobry, czy dla uznania kobiet? (Pogon: – Tak, tak, to samiec alfa, lubi imponować). Jurek powtarza często: – Po to, by mając 80 lat, powiedzieć sobie, że nie spieprzyłem tego życia. – Kiedy założyłem stowarzyszenie Nie Widzę Przeszkód, organizowałem mnóstwo projektów żeglarskich, wspinaczkowych, narciarskich. Wtedy też usłyszałem o akcji Three Peaks Challenge. Zdobywasz w 24 godz. wszystkie szczyty Wielkiej Brytanii – opowiada. A że jest niepokorny, pomyślał sobie: – Jeśli wejdę na Babią Górę w dobrym czasie, zdobędę w rok Koronę Europy. Babia zajęła mu 2,5 godz. Nie było wyjścia. 1 listopada 2013 r. wszedł na najwyższy wierzchołek Irlandii, a do listopada 2014 r. miał zdobyć wszystkie 46 szczytów na całym kontynencie. Sześć gór na Bałkanach pokonał w dwa tygodnie, po miesiącu przerwy porwał się na Gloßglockner w Austrii. Nie było łatwo, ale się udało. – Tylko Korona trochę się rozciągnęła w czasie – przyznaje. Można spróbować sobie wyobrazić Jurka w górach. Widać chłopaka, który czasami porusza się jak pająk, czasami zjeżdża z grani na tyłku albo uderza głową prosto w skałę, jak to było podczas zdobywania Gerlacha (mówi, że takie bliskie spotkanie z granitem działa na człowieka bardzo orzeźwiająco). Można wyobrazić sobie, jak idzie, gdy ma za sobą przepaść, a noga trafia zaledwie 2 cm od niej, i wtedy ma się ciarki na plecach. – Myślisz, że ja nie mam? – pyta Płonka. – Cały się pocę z emocji. I boję się czasem cholernie. Można sobie wreszcie wyobrazić, jak świetnie wyczuwa szczeliny, potrafi ocenić strukturę podłoża. Doskonale zapamiętuje trasy, wie, jak padało słońce, rozpoznaje milion różnych podmuchów wiatru. Pod palcami ma cały świat porostów i mchów, z ich delikatnością i szorstkością. To coś, co dostaje w zamian. Przepłynął Pacyfik na tratwie, choć nie umiał pływać. Wyprawa Kon-Tiki była „pierwszym na świecie reality show” 28 kwietnia 1947 roku rozpoczęła się słynna wyprawa Kon-Tiki. Podróż z Peru przez Ocean Spokojny do wysp Polinezji podjął norweski podróżnik Thor Heyerdahl. Jej celem było udowodnienie, ... Życie przed sobą Jurek ma przed sobą 10 szczytów, bo tyle mu brakuje do Korony Europy, kolejne projekty, no i całe życie. Nie będzie się w nim nudził. Czasami koledzy mówią: „Płonka, w głowie nam się nie mieści, co by było, gdybyś ty, chłopie, widział”. I Jurek czasami myśli o tym, co by było. Że może mógłby wtedy bardziej, jeszcze intensywniej. Bardziej niż zjazd na nartach z Kasprowego, bardziej niż ciężkie podejście na Kebnekaise w Szwecji, kiedy dostał hipotermii, odmroził twarz i czekał na akcję ratowniczą 26 godz. w temperaturze minusowej? Na razie szykuje się na Elbrus, w maju, ale do tego czasu kto wie, co mu strzeli do głowy. Jego znajomi najbardziej lubią, kiedy Jurek mówi: – Skoro ja nie widzę, a zdobędę 46 szczytów, czego ty byś nie mógł zrobić? Kiedy myślisz, że twoje życie jest do kitu, zamknij oczy i pomyśl, że tę ciemność masz na zawsze. Tyle że ty możesz oczy otworzyć. View oEmbed on the source website
Florencja bez wątpienia jest piękna latem. Bywa też głośna, upalna, czasami męcząca
Florencja z daleka wygląda jak z najpiękniejszej pocztówki. I właśnie wtedy trzeba ją pokochać miłością od pierwszego wejrzenia. Bezwarunkową.
W tym artykule: Galeria Uffizi Kopuła katedry Santa Maria del Fiore Ponte Vecchio Kuchnia we Florencji Oltrarno Dom Mona Lisy Ogrody Florencji Florencja – kościoły Mercato di Sant’Ambrogio Gdy pokochasz Florencję, przestanie ci przeszkadzać, że jest głośna i zatłoczona, że szpilki nie włożysz. I będziesz tęsknić i do niej wracać. Galeria Uffizi Przy galerii sztuki Uffizi mieszają się wszystkie języki świata, grupy, wycieczki. Gubią się ludzie i własne myśli. Zaczynam więc od kawy i przejrzenia mapki muzeum, by wybrać już tylko pojedyncze dzieła moich ukochanych mistrzów. Ruszam do sali Botticellego spojrzeć w oczy dopiero co narodzonej Wenus o smukłych nogach i rozwianych rudych włosach. Staję przed obrazem „Wiosna” (La Primavera), zaliczam potem sale Tycjana i Rubensa. Wiedziałam, że sztuka potrafi człowieka rozłożyć na łopatki, zwłaszcza jeśli się jej mądrze nie dawkuje. Takiego artystycznego nokautu jednak się nie spodziewałam. Toskania. Tu spełniają się pragnienia Czy wakacje w artystycznym centrum Włoch, wśród wytwornych florentczyków i gościnnych mieszkańców mniejszych miast, muszą być drogie? Nie. Da się spędzić je ekonomicznie. W bonusie dost... Po czterech godzinach w tej najwspanialszej galerii świata, gdzie na powierzchni 13 tys. m kw. znajduje się 200 tys. dzieł, czuję przesyt i niedosyt zarazem. Niezdolność do dalszego zwiedzania, a w tyle głowy żal, że nie starczyło sił na więcej. Kopuła katedry Santa Maria del Fiore Próbuję złapać równowagę, wspinając się po 463 stopniach na ceglaną kopułę katedry Santa Maria del Fiore. Jest najbardziej rozpoznawalnym symbolem Florencji, z którego zobaczyć można dachy miasta i niemal wszystkie zabytki jak na dłoni. Zachwycam się jak dziecko. Widokiem i samą konstrukcją katedry wznoszonej przez 600 lat, która tak podobno oczarowała Michała Anioła, że wzorował na niej kopułę watykańskiej bazyliki św. Piotra. Schodząc, czuję głód. Czyżby nadszedł czas na słynny florencki stek? Ponte Vecchio Arno przecina Florencję na pół. Kiedyś odcinała bogatych od biedniejszych, co łatwo dostrzec można w architekturze po obu stronach rzeki. Dziś – główne salony miasta od miejsc bardziej niezależnych, z alternatywną sztuką, w których można złapać oddech. Te dwa światy dzieli kilka mostów z tym najstarszym, Ponte Vecchio (most Złotników), który zaczęto budować w X w. Jest bardzo charakterystyczny, bo to most z przyklejonymi doń kolorowymi domkami. Kiedyś nieźle na nim śmierdziało, bo królowali tu rzeźnicy i sprzedawcy ryb, którzy nie bacząc na higienę i ekologię wrzucali odpadki do rzeki. Pewnie przeszkadzało to księciu Ferdynandowi I, który z kolei wyrzucił z mostu jatki i ich właścicieli, zapraszając w ich miejsce jubilerów i złotników. Dziś na moście wiszą kłódki zakochanych. A w galeriach możecie kupić pamiątkę, o ile cena nie zwali was z nóg. Most Złotników ma swój tajemny korytarz Giorgio Vasariego. Łączył książęce pałace Pitti i Vecchio, tak by członkowie dynastii medycejskiej nie musieli wąchać odpadów i przeciskać się wśród zwykłych śmiertelników. Most, który jako jedyny we Florencji przetrwał II wojnę światową, może się pochwalić naprawdę obłędną biżuterią. Kuchnia we Florencji Podziwiam ją, przechodząc na drugą stronę rzeki, by tam zjeść stek z fasolą lub ziemniakami. To nie jest taki sobie zwykły befsztyk, a niemal święty bistecca alla fiorentina. Czyli kawał grillowanego cielęcego mięsa, niezbyt wysmażonego. W środku musi być czerwony. Czymś nieprzyzwoitym, obraźliwym jest poprosić w tym mieście o mocno wysmażony stek lub zwrócić go do kuchni, tłumacząc, że jest surowy. Oltrarno Jem go w uroczej rodzinnej Trattorii Sabatino przy via Pisana, kilkanaście minut spacerem po zejściu z mostu. Jestem w klimatycznej dzielnicy Oltrarno, w której zamierzam nieco odpocząć. Posłuchać ptaków, znaleźć dom Mona Lisy i powłóczyć się po zaułkach wokół Piazzale Michelangelo. Z samego placu, na którym ustawiony jest brązowy odlew Dawida Michała Anioła, widać piękną panoramę miasta. Ale idę dalej i dobrze robię, bo po dziesięciu minutach znajduję magiczną, pnącą się do góry uliczkę Via dell’Erta Canina, którą kiedyś chodzili do miasta ludzie z wiosek położonych na południe od Florencji. Wąska, z kamiennym murkiem, wciśnięta między budynki, ogrody i parki przenosi mnie do przeszłości. I daje najcudowniejszy widok na okoliczne wzgórza i miasto. Żałuję, że nie zaczęłam podróży w tym miejscu – idąc jak zwykli ludzie przed wiekami do miasta, wśród pól, drzew, w których śpiewają ptaki, kwitnących kwiatów – zamiast od razu pchać się do pałaców i bogatych katedr. Dom Mona Lisy Uwielbiam ją za te wszystkie wojny, kradzieże, mniejsze i większe aferki. Nawet za to, że może nie jest tą, za kogo się podaje. Mowa oczywiście o Lisie z obrazu Leonarda da Vinci, słynnej Giocondzie o uśmiechu, który doczekał się wielu tomów analiz. Dlatego chciałam we Florencji odnaleźć dom, w którym się urodziła. Nie wiadomo, jakie Lisa miała marzenia, kiedy w wieku 15 lat oddawała rękę Francescowi Giocondzie, bogatemu kupcowi florenckiemu, który zbił fortunę na handlu jedwabiem. Wiemy, że 29-letni wdowiec chciał się młodą i ładną żoną pochwalić i powiesić jej portret w jadalni, by i inni mogli zawiesić na niej wzrok. I chwała mu za to, bo dzięki jego próżności mamy dziś (w Luwrze co prawda, co jest solą w oku niejednego Włocha i florentczyka) obraz Giocondy wciąż rozpalający zmysły i dyskusje. Czy jest na nim uwieczniony sam Leonardo, jego matka, księżna Mediolanu czy jeszcze inna panna – nie jest dla mnie ważne. Modelka przeszła do historii jako Mona Lisa, córka Antonmarii di Noldo Gherardiniego, który nie mając majątku, postanowił zrobić transakcję bezwalutową, zarabiając na córce. Co prawda mąż obrazu nigdy nie zobaczył, bo Leonardo tak długo (17 lat) udoskonalał Lisę, że stracił biedak cierpliwość – ale nie ma co wchodzić w szczegóły. Dom Mona Lisy, ze stosowną na elewacji informacją i gipsowym wizerunkiem tej jednej z najsłynniejszych mieszkanek Florencji, stoi na skrzyżowaniu Via Sguazza i Via Maggio. To ciasna uliczka, która ożywa co roku 16 czerwca, w dniu urodzin modelki Leonarda. Wówczas świętuje tu cała dzielnica. Ogrody Florencji Czas na ogrody. Florencja ma ich wiele, także takie, które są otwierane wyłącznie na miesiąc. To Ogród Irysowy, Giardino dell’Iris, który można odwiedzać na przełomie kwietnia i maja, kiedy kwiaty kwitną. Nie mam tego szczęścia, by być tam akurat w tym czasie. Zmierzam więc do Ogrodu Boboli, a potem do Ogrodu Różanego (Giardino delle Rose). To magiczne miejsce, w którym można siedzieć lub leżeć na trawie, spacerować wśród róż, cytryn i współczesnych rzeźb mając cały czas przed oczami panoramę Florencji. Florencja – kościoły Wracam na drugą stronę miasta przez most Łaski. Popołudniowe słońce inaczej układa się teraz na Florencji, zmiękcza jej kontury, wycisza. W sam raz na wizytę w kościele Dantego i Beatrycze przy Via Santa Margherita. Kobieta, która w „Boskiej komedii” staje się symbolem objawienia, zachodziła do tej świątyni, gdyż tam pochowani byli jej przodkowie. Dante mieszkał niedaleko, więc może – jak chcą legendy – właśnie w nim się spotykali, mijali? W murach świątyni ukojenia szukają dziś nieszczęśliwi kochankowie, tłumów jednak nie ma. Wszak we Florencji nie ma czasu być nieszczęśliwym. Plaga mandatów w słynnym włoskim mieście. Płacą głównie turyści Nieznajomość prawa szkodzi. O prawdziwości tej słynnej paremii na własnej skórze przekonało się już wielu turystów. Zwłaszcza tych, którzy we włoskim mieście otrzymali wysokie mandaty... Dlatego ruszam dalej, do bazyliki Świętego Krzyża (Santa Croce). Ta piękna, pełna przepychu świątynia to miejsce wiecznego spoczynku Michała Anioła, Galileusza, Niccola Machiavellego i Gioacchino Rossiniego. Tu także zobaczę symboliczny grób Dantego. Mercato di Sant’Ambrogio Z kościołem związana jest opowieść o francuskim pisarzu Stendhalu, który doznał tutaj takiego oszołomienia i duszności, że niemalże upadł porażony nadmiarem piękna. Syndrom Stendhala naprawdę we Florencji działa i może być niebezpieczny. Dlatego by uniknąć przesytu i kołatania serca, wracam powoli do hotelu, by zaplanować na kolejny ranek zakup pamiątek, czyli w moim przypadku lokalnych produktów. I wiem, gdzie to zrobię – na Mercato di Sant’Ambrogio, targu odzieży i jedzenia, gdzie pełno tłuściutkich trufli, serów, wina i oliwy. Obładowana tymi dobrościami siadam na ulicy i przyglądam się temu miastu, by jeszcze przez chwilę poczuć jego rytm. Jeszcze stąd nie wyjechałam, a już chcę wrócić, bo złapałam ten rytm.
Legenda mówi, że usypała ją baba olbrzymka. Babia Góra jest jedną z najbardziej ekscytujących polskich gór
Bywa kapryśna i zmienna. A i tak każdy wędrowiec ma nadzieję zobaczyć z jej szczytu najpiękniejszy wschód słońca. Wokół niej krąży legenda, której nikt nie potwierdza, choć znajdą się osoby w nią wierzącą. Oto Babia Góra.
W tym artykule: Babia Góra i wschód słońca Legenda o Babiej Górze Noc w górach Odpoczynek w Beskidach Pierwszy raz szłam nocą. Wyjechaliśmy samochodem z Krakowa po północy, by dwie godziny później zakładać raki w świetle czołówki. Wychodziliśmy ze znajomymi na Babią Górę, czy, jak mówią miejscowi – na Diablak – z przełęczy Krowiarki. Wiatr chlastał nas po twarzy bez sentymentu, jakby wcale mu się nie podobało, że po nocach ktoś się tu szwenda. Był początek kwietnia, około dwóch stopni na plusie, więc zimno. Po kilkunastu minutach sapałam jak stara lokomotywa i ściągałam naprędce szalik i zimowe rękawice. Kto nie chodził w rakach, nie wie, że to wcale nie ułatwia, nie dodaje skrzydeł. Wręcz przeciwnie – uziemia dosyć brutalnie. Babia Góra i wschód słońca By zobaczyć wschód słońca z Babiej, marzy wielu, niewielu go jednak widziało. Bo to góra, jak mówią złośliwi, marudna jak baba i niedostępna. W przewodnikach nazwy Kapryśnica i Matka Niepogód są niemal tak samo popularne jak te geograficzne. I choć zwykle kłócę się z szowinistycznymi określeniami, to w przypadku Babiej milczę, bo to szczera prawda. Nie odbieram jej tym samym wielkości, a zwyczajnie po imieniu nazywam charakter królowej Beskidów. Po trzech godzinach marszu na szczycie było szaro, mgliście, do tego mżyło, a wilgoć wdzierała się pod ubrania. Ołowiane niebo mimo naszych gorliwych modłów nie rozdarło kurtyny, nie wypuściło ani promienia. Schodząc z powrotem, odpięłam raki i zjeżdżałam na tyłku, chwytając się na zakrętach albo kiedy zbytnio mnie poniosło wystających krzaczków. I tak dojechałam prosto do schroniska na Markowych Szczawinach, by zjeść jajecznicę, poprawić sobie humor i ruszyć dalej. Tajemniczy trójkąt na Babiej Górze. Fotograf uwiecznił niecodzienny widok Na szlakach warto mieć oczy szeroko otwarte. Oprócz malowniczych widoków możemy dostrzec również ciekawe zjawiska na niebie i gry świateł. W połowie drogi zerwał się znowu wiatr, ale już inny, pachnący wiosną. I nagle, jakby w nagrodę, zaczęło zza chmur wychodzić słońce. Trasa ze żmudnej zrobiła się bajeczna. Nie przeszkadzały już ani mokre portki, ani smak rozczarowania, że tam na górze wszystkie widok zostały ukryte. Schowane jakby na kolejny raz. I tak faktycznie u mnie z tą górą było. Babia pokazywała mi siebie i swoje piękno powoli, jakby czekała, aż będę gotowa albo wystarczająco cierpliwa i pokorna. I choć to przecież żadna wspinaczkowa trasa, łańcuchów jak na lekarstwo, za każdym zdobyciem jej szczytu czułam się dumna. Babia, wliczana w Koronę Gór Polskich, liczy sobie 1722 m. Podczas ich pokonywania zawsze cię coś zaskoczy. A kiedy już wydaje ci się, że wiesz o niej wszystko, drogę ci przetną dwa młode jelonki albo dziki i znów masz ochotę wrócić po więcej. Legenda o Babiej Górze Legenda mówi, że nazwa Babiej wzięła się od tego, że usypała ją baba olbrzymka. Ja jednak wolę tę legendę, wedle której Babia to kochanka zbójnika, która skamieniała z żalu i bólu, kiedy przyniesiono jej ciało zabitego ukochanego. Są jeszcze inne podania, jak to o barankach, które podobno w jaskiniach za zboczach Diablaka ukrywali zbójnicy. Jak było naprawdę, nie wiem. Tak jak nie wiem, a może nie chcę wiedzieć, ile razy próbowałam powitać dzień ze szczytu Kapryśnicy i zobaczyć wschód słońca. Obsesyjnie podchodziłam z wiosek dalszych i bliższych. Z Przyborowa, ze schroniska na Orawie, wybiegałam z Markowych Szczawin. By wreszcie pewnego marcowego dnia, po dokładnej analizie nieba i prognoz, wyruszyć koło pierwszej w nocy do Krowiarek z Targoszowa. Mieszkałam w Mandali, przepięknym drewnianym ośrodku położonym na zboczach Leskowca i Czarnej Góry. Z okna codziennie widziałam biały szczyt Babiej, który jak na złość od samego rana tonął w słońcu. Wydawał się odległy i majestatyczny. Jest w nim ten rodzaj mistycznej potęgi, że można się wpatrywać w niego godzinami, obserwować, jak wyłania się z porannych mgieł, jak opiera się burzom i błyskawicom, a wieczorami chowa się w ciemności. Spektakle z tarasu Mandali są nieporównywalne z żadnymi innymi. Gospodarze tego miejsca opowiadali, że kiedyś na polanach Babiej wypasano owce. A wyżej, w piętrze halnym, woły i wtedy też pod pastwiska wycinano kosodrzewinę. Dziś wiele polan zarośniętych jest lasem, a kosodrzewina ma się całkiem dobrze. Może i nie są najwyższe na świecie, ale i tak zachwycają! Oto najpiękniejsze góry w Polsce Polska nie jest krajem górskim, jednak żeby móc przeżyć niezapomnianą przygodę w malowniczej okolicy, nie trzeba wyjeżdżać za granicę. Gdyby zsumować długość wszystkich szlaków pies... Noc w górach Z Targoszowa jedzie się na przełęcz Krowiarki z 40 min. Noc była ciepła, pachniało wilgocią i kwaśną ziemią. Sosny poruszały się dość głośno, mrucząc jakieś swoje zaklęcia, a nocne ptaki co rusz na mnie pohukiwały. Nocą w górach wszystko jest bardziej i bliżej. Niebo niemal wisi ci nad głową, gwiazdy świecą mocniej i można w ich konstelacjach znaleźć więcej dróg, niż istnieje na ziemi. Wszystkie głosy lasu wydają ci się tak intensywne, że czasami nieruchomiejesz ze strachu. Zwłaszcza, kiedy jesteś na Babiej sama, jak tym razem byłam ja. Wtedy modlisz się do wszystkich znanych i nieznanych ci z imienia duchów, a zimny pot spływa ci stróżkami po plecach. No i klniesz, a przynajmniej ja klęłam, że po co mi to było, że wystarczyło z balkonu, z okna. I idziesz szybko, bo jakoś czujesz, że tym razem się uda, że frycowe już dawno zapłacone. Kiedy stanęłam na szycie, było tak cicho jak makiem zasiał. Niebo zanim wypuściło słońce w swoją codzienną wędrówkę, wyglądało jak czerwony plusz. Siedziałam, obok mnie kilka osób, które przywędrowały tego dnia na Diablak, i nawet nie robiłam zdjęć, czując, że i tak nie oddadzą tego spektaklu. Rozpłaszczony szczyt Babiej jest idealnym punktem widokowym. Powoli nasycałam się wszystkimi grzbietami, po których wędrowały pierwsze promienie, patrzyłam na Baranią Górę, Skrzyczne, Pasmo Policy i Pasmo Jałowieckie, Beskid Makowski, Beskid Mały i Zawoję. Schodziłam w podskokach, śpiewając triumfalnie, jak gdybym wygrała jakąś życiową bitwę. Czułam się tak, jakbym mogła wszystko. Do Targoszowa dotarłam jak na skrzydłach. Siadłam na tarasie Mandali z widokiem na Babią, trzymałam w ręku gorącą herbatę i poczułam, że znamy się od tej nocy inaczej. Lepiej. Odpoczynek w Beskidach Tu w Targoszowie odpoczywa się od miasta, od cywilizacji i zgiełku. Malowniczo położona wioska Beskidu Małego jest niewielka. Żyje tu z trzysta osób, można rzec uprzywilejowanych. Codziennie budzą ich widoki na najwyższe partie Beskidu Żywieckiego, masyw Babiej Góry i Pasmo Policy. Stąd można robić wypady na rowerze, na koniach lub po prostu spacerować do woli. Rano, kiedy na trawach stała jeszcze rosa, szłam zamoczyć nogi w Targoszówce, która malowniczo meandruje wokół beskidzkich pagórków. Po trzech dniach znałam tu wszystkie okoliczne psy, które czasami towarzyszy mi w porannych rytuałach. Siadłam z nimi na łące i planowałam kolejny dzień. Wypad na rowerze górskim wokół Babiej albo wizytę w Stajni z Kopyta w Marcówce lub stadninie w Zakorzewie. Mogłam wszystko, ale nic nie musiałam. Następnego dnia wybrałam łagodny szlak, tuż obok Mandali, który wznosił się wśród drzew i prowadził na Laskowiec. Szłam nim sama. W schronisku zjadłam przepyszne naleśniki, a potem leżałam na trawie i cieszyłam się, że jest tak normalnie, wręcz nudno. Czytałam książkę, przyglądałam się turystom, rowerzystom i nawet nie wiem kiedy niebo znów zrobiło się czerwone, a ja patrzyłam na zachód słońca i na Babią. Jeszcze do ciebie wrócę, przyrzekałam ni to sobie, ni to górze.
Przez długi czas była nie do zdobycia. Jedna z najpotężniejszych twierdz XIX wieku kryje pewną tajemnicę
To nie tylko jedna z najpotężniejszych twierdz w XIX wieku, ale też warownia, która ma swojego ducha. Twierdza Nysa była obiektem pożądania wielu władców.
W tym artykule: Podziw władców Twierdza ofiarą postępu technologicznego Był w niej więziony wybitny polityk rewolucji francuskiej, markiz de La Fayette. W czasie I wojny światowej trzymano tu pod kluczem Charlesa de Gaulle’a, późniejszego prezydenta Francji. Dziś w podziemiach latają nietoperze, a czasami pojawia się tutaj duch byłego żołnierza. Nie widziałam, ale są tacy, którzy przysięgają na swoje życie, że widzieli. Twierdza Nysa pełna jest mrocznych zakamarków.Tajemnych dróg, w których posłuchać można opowieści o walkach, próbach jej zdobycia i ukrytych skarbach. Lubię ją o zmierzchu, zwłaszcza, kiedy nie ma tu tłumów. W momencie, gdy delikatne światłocienie układają się tajemniczo na jej murach tworząc nieziemskie kostiumy. Wygląda wówczas kosmicznie. Jakby nagle zamieniła się w planetarną przestrzeń gdzieś w odległym Wszechświecie. W dzień tuż po wschodzie słońca, wrażenie szybko mija. Wieże, baszty i mury tworzą za dnia kompleks, który aż za dobrze przypomina, do czego miał służyć. Twierdza Nysa została zaprojektowana tak, by bronić miasta. Od wieków przecinały szlaki je handlowe i nieraz znalazło się w centrum zbrojnych konfliktów. I jej mury te walki zapamiętały. Podziw władców Pierwsze fortyfikacje, które miały chronić mieszkańców, ich dobytek, ale też wolność zaprojektowano już pod koniec XVI wieku. Z upływem lat uzupełniano je kolejnymi bastionami, wałem, rawelinami (elementami w kształcie półksiężyca lub trójkąta, wysuniętymi przed linię umocnień) oraz fosą. Był to na tyle nowoczesny i spójny system, że w XIX wieku budził podziw innych władców ówczesnej Europy. Według koncepcji Fryderyka II, twierdza miała być „obozem warownym” i też taką warownią przez całe lata była. O jej skuteczności mogły na własnej skórze przekonać się wojska napoleońskie, które w 1807 roku aż przez 114 dni oblegały Nysę, ostrzeliwując obrońców i domy ciężką artylerią. Gdyby nie brak żywności i amunicji, pewnie nie doszłoby do kapitulacji i poddania Nysy wrogowi. Czas jednak mijał, i choć fortyfikacje były coraz to doskonalsze, zmieniały się techniki wojenne, a twierdza zaczęła tracić militarne znaczenie. Kiedy do uzbrojenia wojsk zaczęto wprowadzać pociski wypełnione nowoczesnymi materiałami wybuchowymi, przestawała pełnić swoją pierwotną rolę. W tej serbskiej twierdzy walczył najsłynniejszy polski rycerz! Ratował samego króla Co ma wspólnego serbskie miasto Golubac z Zawiszą Czarnym? Zagadkę wyjaśniają eksperci z Muzeum Okręgowego w Sandomierzu. Twierdza ofiarą postępu technologicznego W ciągu kolejnych lat zaczęto usuwać z niej niektóre elementy. W 1903 roku Nysa oficjalnie straciła funkcję twierdzy. Jej budowle zaczęły pełnić rolę magazynów, obozów jenieckich, kasyna, gazowni czy więzienia. Tutaj, w trakcie I wojny światowej funkcjonował obóz jeniecki, podobnie jak podczas wszystkich trzech powstań śląskich. W czasie II wojny światowej w Nysie stworzono filię obozu niemieckiego Gross-Rosen. Zwiedzanie warto rozpocząć od Bastionu św. Jadwigi, który jest jedynym zachowanym z dziesięciu. Przetrwał bo służył za magazyn i więzienie. Dziś mieści się w nim punkt Informacji Turystycznej. Tuż obok jest izba muzealna, w której można zapoznać się z historią twierdzy. A potem zejść do przyziemia, gdzie jest multimedialna trasa turystyczna. Największym obiektem jest Fort Prusy. Na zdjęciach z drona wyróżnia się kształtem pięcioramiennej gwiazdy. W środku jest dziś Muzeum Militariów, a na dziedzińcu plac zabaw i miejsce odpoczynku. Odpocząć można też w Parku Miejskim, gdzie znajduje się Fort Wodny. A potem koniecznie jeszcze zwiedzić Fort II, w którym co roku w lipcu organizowane są Dni Twierdzy Nysa. To wtedy zobaczymy Bitwę o Nysę w wykonaniu grup rekonstrukcyjnych. Do czasów obecnych zachowało się około 60 procent dawnych fortyfikacji, rozlokowanych na obszarze ponad 230 hektarów. Dlatego warto zwiedzać ją z przewodnikiem.
Miasto, w którym można się cofnąć w czasie. Włodawa urzeka na każdym kroku
Włodawa to miejsce, w którym panuje klimat dawnych miasteczek. To miejsce, w którym stykają się różne kultury tworzące niepowtarzalną atmosferę podczas zwiedzania.
W tym artykule: Trzy narody, trzy kultury Spacerem przez miasto Miejsce spacerów i spotkań Po deszczu, który padał nocą, nad Bugiem stoją mgły. Unoszą się powoli, warstwami, odkrywając wpierw korzenie powalonych drzew, zastoiska, katarakty, a później wyższe trawy, niskie drzewa i korony dębów, które górują nad Garbem Włodawskim. Włodawa zachwyca o każdej porze roku. Ten spektakl może trwać godzinami, przerywany głosami wodolubnych ptaków bądź wędkarzy, którzy siedząc nad rzeką, zarzucili z rana przynęty na ryby i właśnie złowili okonia czy szczupaka. Trzy narody, trzy kultury Włodawa od wieków łączyła trzy narody, trzy kultury. Tworzy unikatową jakość przejawiająca się ubiorem, mieszanymi związkami, tradycjami i rytuałami. Lubię być na styku: ziem, granic, dróg. Tam gdzie natura pozostała wciąż dzika i gdzie wciąż pamięta się czasy, kiedy sąsiedzi chodzili i do synagogi, i cerkwi, i kościoła katolickiego. I zarówno pamięć ta przekazywana, jak i tam obecna w archiwach czy na nagrobkach cmentarnych wraz z architekturą stworzyły fundament, na którym stoi dzisiejsza Włodawa. Nie przyszłoby mi na myśl, by to miejsce na terenie Polesia w dolinie rzeki Bug, gdzie wytyczone są granice Polski, Białorusi i Ukrainy, nazwać nowoczesnym. I to jest komplement. Bo zajeżdżając do Włodawy, cofniecie się w czasie do momentów współistnienia w tym miejscu wielu religii, wielu zwyczajów kultywowanych w tym miejscu przez Polaków, Żydów, Ukraińców, Białorusinów i osadników z zachodniej Europy. „Cuda Polski 2023” – wyniki. Oto laureaci tegorocznej edycji plebiscytu Travelera Wakacyjny plebiscyt magazynu National Geographic Traveler „Cuda Polski 2023” rozstrzygnięty. Laureatów z każdego województwa wyłonili czytelnicy w głosowaniu internetowym. Spacerem przez miasto Historia i przeszłość są tutaj najlepszymi przewodnikami. Zwiedzanie miasteczka zwykle zaczynam od kwadratowego rynku, od którego odbiega sieć ulic, niezbyt zresztą regularnych. Na rynku stoi Czworobok z XVIII w. To późnobarokowa bryła z całkiem sporym dziedzińcem, gdzie królowały niegdyś jatki, kramy i małe zakłady rzemieślnicze, należące głównie do mieszkańców pochodzenia żydowskiego. Czworobok został opisany przez Henryka Sienkiewicza w „Ogniem i mieczem”. To tu odbył się pojedynek między Wołodyjowskim a Bohunem. Z rynku możecie wybrać kierunki, w których podążycie. Na północnym wschodzie znajdziecie późnobarokowy kościół i klasztor paulinów. Kiedy wybierzecie się na wschód, traficie do cerkwi, dziś prawosławnej, w której warto obejrzeć klasycystyczną polichromię z 1842 roku i ikonostas z 1843 roku. Droga na zachód doprowadzi was z kolei do zespołu synagogalnego. W synagodze warto przystanąć dłużej przed neobarokową szafą ołtarzową z 1936 roku, mieniącą się kolorami nieba i ziemi. Miejsce spacerów i spotkań Potem warto ruszyć nad skarpę nadbużańską, skąd rozciąga się piękny widok na okolicę. Promenada wzdłuż Włodawki to dziś miejsce odpoczynku, spacerów i spotkań. Przemierzam ją i kieruję kroki do wodowskazu, który jest nietracącą popularności atrakcją Włodawy. Stan wody na Bugu we Włodawie mierzono od 1897 roku i tak jest do dziś. Tyle że teraz można stan wody zmierzyć samemu, a nawet dostać za to pamiątkowy certyfikat. Wszystkich szczegółów dowiecie się w informacji turystycznej. Włodawę można zwiedzać także z wody, wsiadając do kajaka i płynąc tą wciąż dziką, nieuregulowaną i zaskakująca rzeką. To doskonały sposób, by podziwiać i urodę miasta, i naturę. Jeśli będziecie czujni i wytrwali, uda wam się być może wypatrzeć czaplę siwą, a nawet orła bielika. Powodzenia!
Pustynia Błędowska wzbudza zachwyt w całej Europie. Kiedyś to miejsce wyglądało zupełnie inaczej
Mówią, że usypał ją sam diabeł. Tak naprawdę Pustynia Błędowska powstała, kiedy wycięto w tym miejscu lasy. To unikatowe miejsce w skali naszego kraju.
W tym artykule: Pustynia Błędowska ma wiele wspomnień Plener filmowy Piasek, który przesypuje między palcami jest drobny, delikatny i suchy. Dawno nie padało. Kiedy przyjeżdżam tu tuż przed wschodem słońca, jest jeszcze zimny z nocy i ma ciemniejszy odcień. W sierpniu, kiedy leżąc na nim, oglądam spadające Perseidy, czuję się tak, jakbym była na końcu świata, a nie godzinę drogi od Krakowa, z którego tu przyjeżdżam. A przyjeżdżam często, bo ponoć na pustyni widać więcej siebie. Kiedy wyłącza się wiele bodźców miejskich, przeszkadzaczy i pozornych zadowalaczy, można, jak ojcowie pustyni, pobyć ze sobą i pomedytować. Dlatego wpisując w nawigację „Róża Wiatrów”, wybieram i dni i godziny nieoczywiste. Pustynia Błędowska ma wiele wspomnień Wchodząc na platformę widokową, której nazwa – Róża Wiatrów – symbolizuje życiową podróż, a także poszukiwanie, długo patrzę przed sobie. W nieznośnie powtarzających się krajobrazach, jak ten złożony z milionów ziaren piasków. Odnajduję większe poczucie bezpieczeństwa i ciągłość, jakiś wymiar nieśmiertelności. Zwłaszcza kiedy uświadamiam sobie, że to, co widzę, miało swój początek w epoce lodowcowej. Wracam wyobraźnią do następujących po sobie zlodowaceń doliny, do której wiatr i woda stopniowo przenosiły piasek i żwir. A potem do czasów, kiedy miejsce porósł żyzny i gęsty las, z czasem wycięty przez człowieka. Wytrzebienie lasów sprawiło, że odsłonił się piasek sprzed trzech milionów lat, co dało początek historii Pustyni Błędowskiej. Więc jeśli uznać, że pustynia pamięta wiele, to pamięta też czasy, kiedy nie była turystyczną atrakcją regionu, nawiedzały ją burze piaskowe. A ci, którzy na niej długo przebywali, jak żołnierze walczący w powstaniu styczniowym, mieli okazje doświadczyć na niej zjawiska fatamorgany. Czym charakteryzują się pustynie i półpustynie? Na naszej planecie nie pozostało już wiele miejsc niezamieszkanych przez człowieka. Jednymi z ostatnich prawdziwie dzikich obszarów są pustynie i półpustynie, choć należy podkreślić, że... Plener filmowy Pustynia Błędowska pamięta też sceny z filmów „Faraon” i „W pustyni i w puszczy”, które właśnie tutaj były kręcone. Zapamiętała, jak na tutejszych piaskach ćwiczyli Niemcy w ramach słynnego oddziału Afrika Korps. Gdyby spojrzeć na Pustynię Błędowską z góry, to zobaczymy rzekę, która ją przecina i dzieli na dość nierówne części. Biała Przemsza, której spokojne wody dotykają piaskowych brzegów, zapewnia pustynnym roślinom wilgoć. Z góry widać też trzy punkty widokowe (Róża Wiatrów, Czubatka, wzgórze Dąbrówka), pustynną roślinność, artyleryjskie działa i resztki schronu wojskowego z okresu II wojny światowej. Polska Sahara rozłożyła się na pograniczu Wyżyny Śląskiej i Wyżyny Olkuskiej. Choć ma niecałe 10 kilometrów długości i 4 szerokości, jest miejscem unikatowym w skali kraju. Warstwa piasku ma ok. 40 m, miejscami nawet 70. Więc jest to dość spora i głęboka piaskownica. Idealna do zwiedzania, spacerowania, obserwowania nieba, ale także do piknikowania. Wyprawa na Pustynię Błędowską to także okazja do obserwacji natury, lasów sosnowych, które ją otaczają, żubrów, saren i łosi, które spotkać można w dolinie Białej Przemszy. Wiosną i latem kwitną tu pięciorniki i kwiaty macierzanki piaskowej. Kto będzie miał szczęście, zobaczy na pustyni mrówkolwa, który zaczaja się na swoje ofiary. A także owada, który przypomina skorpiona. Samiec obcężnicy nadbrzeżnej, bo o nim myślę, gdy jest zdenerwowany, unosi odwłok zakończony szczypcami. Wówczas można go pomylić z pajęczakiem, który wszak nie żyje w Polsce.
Kruszyniany to tatarska wieś na końcu świata . „Tu pomaga się sąsiadom bez względu na wyznanie”
Meczet w Kruszynianach widać z daleka. Jest zielony i ma wieże. Stoi w jednej z najbardziej wyjątkowych wsi w Polsce.
W tym artykule: Gdzie jest najstarszy meczet w Polsce? Wieś na końcu świata Meczet w Kruszynianach Tatarska Jurta Kruszyniany Kruszyniany atrakcje Kruszyniany noclegi Kruszyniany były kiedyś dużym ośrodkiem muzułmańskim. Dziś to wieś łącząca wiele tradycji i kultur. Zachwyca pięknymi ludźmi, legendami, przyrodą i zabytkami. Dojechaliśmy do wsi dżipem, gubiąc się w Puszczy Knyszyńskiej, między świerkami, sosnami i dębami. Dziękowaliśmy wszystkim świętym naraz i każdemu z osobna, że są wciąż miejsca, w których komórka traci zasięg, nie można płacić kartą, a GPS tak wariuje, że lepiej mu podziękować i zdać się na intuicję. Po drodze zawadziliśmy jeszcze o Kosmatą Górę. Na ten pagórek warto wejść po to, by popodziwiać puszczę i zobaczyć wieże zielonego meczetu. Gdzie jest najstarszy meczet w Polsce? Meczet w Kruszynianach to najstarszy meczet w Polsce. – Pachnie jak w sieni drewnianego domu mojej babki – myślę od razu, kiedy tylko zaczynam ściągać buty. Dżemil patrzy tak, jakby czytał w moich myślach i zaczyna opowieść o swojej babce. Właściwie o dziadku z Krymu, Tatarze z krwi i kości, który trafił do Kruszynian z armią. Nie był to widać przypadek, bo na jakimś balu wypatrzył pannę Almirę i wpadł po same uszy. Na Krym już nie chciał wracać. Jego wnuk, Dżemil, za żonę wybrał sobie Kasię, turystkę, którą oprowadzał po tym samym zielonym meczecie, którego próg właśnie przekroczyliśmy. I chyba też wpadł po uszy. Ludzie opowiadają, że kiedyś na Kruszyniany mówiło się „wieś triniedzielnaja” (trzyświąteczna). I wszystko się zgadza, bo w piątek świętować zaczynali muzułmanie (Tatarzy), w sobotę żydzi, a w niedzielę katolicy i prawosławni. Dżemil żartuje nawet, a może to wcale nie żart, że ich dzieci mają najwięcej laby w całym kraju. Bo gdy święta mają, dajmy na to, prawosławni, to i tak zwalnia się całą klasę z lekcji. Wieś na końcu świata Dżemil jest przewodnikiem. Takim z sercem na dłoni, bo chce mu się otwierać meczet nawet wtedy, kiedy u jego drzwi zjawiają się goście niespodziewani, tacy jak my. Prosto z drogi. Wieś, którą kiedyś dostali od króla Jana III Sobieskiego polscy Tatarzy w zamian za niezapłacony żołd, zdaje się gdzieś na końcu świata. Zagubiona wśród lasów i łąk sprawia wrażenie, jakby Bóg o niej zapomniał. Błędne myślenie. Nad mieszkańcami czuwa tu Bóg katolików, prawosławnych i muzułmanów. – Jeden, ale silny i mocny, więc daje radę – żartują mieszkańcy. Niezależnie komu składają pokłon, żyją tu w zgodzie, obok siebie, chałupa koło chałupy. Kiedy w 2014 r. wandale zdewastowali i meczet, i cmentarz, malując na nich niewybredne rysunki, mieszkańcy Kruszynian jak jeden mąż od razu wzięli się za odnowę zabytków. Podobnie było, kiedy w 2018 r. spłonęła słynna na całą Polskę i nie tylko Polskę restauracja Tatarska Jurta. Tu bowiem pomaga się sąsiadom bez względu na wyznanie. Meczet w Kruszynianach Meczet w Kruszynianach to najstarsza tatarska świątynia w Polsce. Gdyby nie półksiężyce, którymi są zwieńczone wieże, przypominałby katolicki kościół. Trzeba się jej lepiej przyjrzeć, wtedy dostrzegamy i trzecią wieżyczkę, nieco ukrytą między strzelistymi siostrami. Dżemil zaprasza do środka i opowiada o historii miejsca. Jest chłodno, choć kolorowe miękkie dywany chronią stopy od zimnej posadzki. Podobno pierwsze wzmianki o meczecie pojawiły się w dokumentach z 1717 r. Rozglądam się, widzę, że część męska jest tu odseparowana od części kobiecej, podobnie jak w synagogach. W męskiej jest wnęka zwana mihrab, wskazująca kierunek mekki, i kazalnica zwana minbarem. Ściany są pokryte zieloną boazerią, wiszą na niej zdjęcia meczetów i fragmenty ze świętej księgi Koranu. Za meczetem znajduje się mizar, cmentarz z charakterystycznymi nagrobkami. Tatarska Jurta Kruszyniany Wychodzimy z meczetu i kierujemy się do Dżennety. Wszyscy, łącznie z księciem Karolem, Adamem Małyszem, Korą, Bikontem czy Makłowiczem, obierali ten jakże oczywisty tu kierunek. Oczywisty, bo prowadzący do kulinarnego raju. W Tatarskiej Jurcie panuje domowa atmosfera. Można tam zjeść dania od wieków przygotowywane na tych terenach przez kolejne pokolenia tatarskich gospodyń. Zamówcie koniecznie: pierekaczewniki, trybuszoki, kibiny, pieremiacze, cebulniki, samsę (pierożki). Nie pożałujecie. Kruszyniany restauracje Od czasu, kiedy Dżenneta Bogdanowicz wraz z mężem Mirosławem prowadzi tę agroturystykę, trafia tu coraz więcej osób, które szukają odpoczynku z daleka od cywilizacji, tłumów, kochających dziką przyrodę. I to kusi. Świadectwem goście, którzy uzależnili się od kołdunów tatarskich czy czebureka serwowanego przez właścicieli zajazdu Na Końcu Świata. Na taki koniec świata warto dotrzeć i zgrzeszyć. Bo tatarskiej kuchni ciężko się oprzeć. Jest syta i smaczna. Co zwiedzić na Podlasiu? Te miejsca musisz zobaczyć Wędrówki po parkach i lasach, wycieczka ornitologiczna, szukanie śladów naszych przodków, a może zwiedzanie prawosławnych cerkwii? Co zwiedzić na Podlasiu? Oto lista miejsc, które trzeba z... Kruszyniany atrakcje Na szczęście jest tu sporo miejsc i do małych przebieżek, i do dalszych wypraw. Kruszyniany mogą bowiem być wspaniałą bazą wypadową zarówno do lasu, jak i do miejsc, które są związane z obecnością Tatarów na tych terenach. Np. do Bohonik, w których jest kolejny meczet, do folwarków tatarskich (Nietupa i Talkowszczyzna) czy do Sokółki. Obierzcie ten kierunek, gdyż w Sokółce znajduje się muzeum regionalne, które całkiem sporą ekspozycję poświęca właśnie historii Tatarów. Kruszyniany noclegi Kruszyniany są położone zaledwie kilka kilometrów od granicy z Białorusią. Najbliższe większe miasto to oddalony o prawie 50 km Białystok. Jak na niewielką wieś na uboczu przystało, w Kruszynianach nie ma wielkich hoteli. Noclegi oferuje między innymi zajazd tatarski Na Końcu Świata oraz gospodarstwo agroturystyczne Ekowczasy u Lejli. Podobne miejsca można znaleźć w okolicznych wsiach i miejscowościach, na przykład w Krynkach czy Białogorcach.
Ślązacy z dumą pokazują, jakie są ich korzenie i jak je z powodzeniem przesadzić na nowoczesną glebę
Choć Śląsk staje się nowoczesnym salonem, w którym dawne kopalnie, browary, zakłady energetyczne czy włókiennicze zamieniają się w modne galerie, muzea, przestrzenie do koncertowania, to tradycja i poszanowanie ojców, dziadów i miejsca, z którego się pochodzi – zawsze jest najważniejsze.
Warzelnie przypominają łaźnie ze starego filmu. Eleganckie kafelki, cudne wzory i przepiękne kształty kadzi, pękatych jak dynie. Takie jacuzzi, tyle że zamiast zdrowotnych wód, warzy się w nich złoty trunek. Pewnie niejeden by wskoczył w takie kadzie ochoczo i może też tak dawniej bywało. Oglądam te niesamowite przestrzenie, po których oprowadza mnie Krzysztof, i słucham, jak tyski browar rozwijał się od XVII w., choć początkowo wcale zbyt dobrym interesem nie był. Tak było do czasu, kiedy zajął się nim książę pszczyński Jan Henryk XI Hochberg, człowiek, który wiedział więcej. Na takich jak on mówią wizjoner, czasami fanatyk czy wariat. Więcej w tamtych czasach znaczyło użycie drożdży z dolnej fermentacji. Ów patent na idealnego lagera znał nietuzinkowy człowiek Julius Müller, który wiedział, jak stworzyć smaczne piwo z wysoką na dwa palce pianą. Więc kiedy Jan Henryk go zatrudnił, browarny interes zamienił w wielki sukces. Nie wiem, czy dziś słowa takie jak bednarnia czy smolarnia są znane. Zwiedzając Książęcy Browar w Tychach, a dziś Muzeum Tyskich Browarów Książęcych na ponad 300 metrach kwadratowych można właśnie zobaczyć starą bednarnię, czyli miejsce, gdzie naprawiano i strugano drewniane beczki. Z czasem zastąpiły je aluminiowe, ale na fotografiach można podglądnąć pracę, którą przez wiele lat tu wykonywano. Mnie przypomniała Siekierezadę Stachury, bo i nie brakuje w niej siekier, strugów i męskiej energii, kiedy wióra lecą. Dla niektórych to wieloosobowy warsztat stolarski czy warsztaty szkolne. Kwestia wyobraźni. Kiedy wychodzę z warzelni Krzysztof prowadzi mnie w kierunku parku browarnego. Przechodząc przez korytarz, pokazuje mi makietę smolarni, w której smołowano beczki. Atrakcją jest wizualizacja, na której można podpatrzyć, jak pod budynek podjeżdżają konne wozy, stare samochody i nowoczesny tir. Taka podróż w czasie z piękną historią i wielkim szacunkiem do ludzi i miejsca. Nie można tego nie docenić. W czasach przed pandemią zabytkowe miejsce było atrakcyjną przestrzenią, która gościła muzyków i aktorów, świetne wydarzenia kulturalne, przy których można było się napić świeżego piwa. Czekamy na powrót do tych czasów. To fragment tekstu, który znajdziesz w nowym numerze Travelera. Już do kupienia na kultowy.pl.
Katowice na weekend. "Industrial mają w sercu"
Kawa na górniczym osiedlu, spacer po fabryce porcelany, a może popołudnie pod ziemią? Przyjedźcie po to na Śląsk. Zapraszamy na Szlak Zabytków Techniki!
- Ty się, chopie, starej, jak chcesz mieć ta robota – słyszeli. I śląskie chopy się starały, co im zresztą zostało. Dlatego dziś pokazują mi z dumą, jak w dawnych szybach kopalnianych, chałupach górniczych czy fabrykach urządzili galerie, muzea, knajpy, tworząc jeden z ciekawszych w kraju i na świecie szlaków zabytków techniki. Pełen miłości i szacunku do tradycji, mówiący o tym, kim są i jaka jest ich tożsamość. Wielkie hale, cynownie, walcownie dostały drugie życie. Nowoczesne, kulturalne i artystowskie, ale zanurzone w tym, co jest solą tej ziemi; ciężkiej pracy, miłości i rodzinie. Górnik po szychcie szedł do gospody Pod ziemię zwozili chleb z „tłustym” – jak mówili na smalec czy jakąś inną spyrkę. Przy takiej harówie jeść musieli tłusto, jak nie rosół, to przynajmniej żur z ziemniakami. No i koniecznie piwo, ale to po robocie. Tu w Giszowcu chodzili na nie do pobliskiej gospody, gdy żona pozwoliła. A Giszowiec to miejsce absolutnie unikatowe – tu górnicy kopalni Giesche, później Wieczorek, dostali przed stu laty swoje domy. Wszystko wokół zaprojektowane zostało tak, by mieli pod ręką co dusza zapragnie. Architekci z Berlina – Zillmannowie – umyślili więc, by w osiedlu ogrodzie były: jadłodajnia, magiel, łaźnia i osiem pieców chlebowych. Stanęły tam szkoły, sklepy, a nawet fabryka lodu. Mogę to sobie łatwo wyobrazić, kiedy stoję w jego centrum – na pl. Pod Lipami. Bo choć karczma to teraz Dom Kultury, a po fabryce lodu nie ma śladu, wciąż stoją tu domy z pięknymi ogrodami, które podziwiać można z leniwych o sobotnim poranku ulic. O te ogrody nieraz była kłótnia, bo kto o rabatki nie dbał, mógł ze swojej części zostać eksmitowany. Nielicznym rodzinom, które tu żyją, kara taka nie grozi, ale mimo tego trawniki w Giszowcu są tak wypielęgnowane, że miło patrzeć. To tylko fragment artykułu. Całość przeczytasz w październikowym wydaniu National Geographic Traveler.
Bieszczady - lekcja czytania przyrody dla mieszczucha. Pomysł na ucieczkę od miasta
Przyjechałam tu, by pospacerować połoninami, pooglądać gwiazdy w noc ciemną jak smoła i zapalić ognisko. Trochę uciec od miasta, zwolnić. Wybrałam Bieszczady, bo są jak magnes - pisze Katarzyna Kachel.
Pierwszy śnieg spadł nad ranem i niewiele po nim zostało. Jakaś brunatna breja i kałuże w miejscach, w których mocniej przyświecało dziś słońce. Marcin ubrany w wojskowy kombinezon moro zacierał z zadowolenia ręce. Lubi, gdy coś się dzieje. Koła naszego patrola boksowały więc przy każdym ostrzejszym zakręcie i grzęzły w co większej dziurze. – Wysiadać, nie przyjechaliście tu na wakacje – krzyczał Marcin, zagrzewając nas do pchania naszej terenówki. Łatwo nie będzie, pomyślałam, z całych sił napierając na „tyłek” wozu i pilnując, by nie zaryć twarzą w błocie. Ciężkie to cholerstwo, ale tym razem poszło. Wystartowaliśmy z Zabrodzia, wioski, którą wchłonęła Solina, niedaleko Jeziora Myczkowskiego. Żołądek podchodził mi do gardła, kiedy Marcin dociskał gazu na leśnych drogach i ostrych trawersach. Samochód momentami zjeżdżał pionowo w dół. Kiedy przekraczaliśmy Myczkowski Potok, trzęsło jak w kolejce wysokogórskiej przy sporym wietrze. Miałam ochotę wysiąść. Marcin kwitował każdy nasz okrzyk śmiechem. O to tu chodzi. Chciałam dzikich Bieszczad, więc je dostałam. Jak magnes Przyjechałam tu, by pospacerować połoninami, pooglądać gwiazdy w noc ciemną jak smoła i zapalić ognisko. Trochę uciec od miasta, zwolnić. Wybrałam Bieszczady, bo są jak magnes. Przyciągają straceńców, miłośników ciszy i coraz częściej tych, którzy lubią zwiedzać ekstremalnie, jak ja. Pierwsi naczytali się prozy Edwarda Stachury i wierzą, że tutejsza przyroda i niesamowita przestrzeń uleczą ich duszę. Drudzy, bo mają dość utartych szlaków, fałszywych nut do kotleta i tłumów. – Porównaj to miejsce z Krupówkami i trasą choćby na Kasprowy czy Giewont – mówi mi Marcin. – Albo ze schroniskami, w których postawiono bankomaty i sprzedaje się tandetne pamiątki. Może dlatego Bieszczady stały się oczywistym rajem zakapiorów, którzy kiedyś porzucili cywilizację i wybrali szorstkie życie wśród gór i jezior. Niektórzy założyli farmy, kupili konie, strugają świątki, malują, otwierają galerie i wypełniają przestrzeń. Bieszczady po akcji „Wisła” zostały niemal puste. Przyroda zagarniała przez lata kolejne wsie, pola, domy i stajnie, a historie o miejscu, w którym można zapomnieć o pogoni za pieniędzmi i wiecznym lęku, przyciągały kolejnych mieszczuchów. I tak jest do dziś. Tu zamieszkał na tratwie Michał Giercuszkiewicz, były perkusista Dżemu, tu domy poodnawiali znudzeni Warszawą rzeźbiarze i muzycy. Tajemnice lasu Marcin się tu urodził. Zna Bieszczady od podszewki. Kiedyś chciał stąd uciec, ale potem docenił to, co go wcześniej przerażało; ciszę, przestrzeń i długą zimę. Już nie tęskni za innym światem. Dziś z miłością opowiada, jak ratował małego niedźwiedzia przed watahą wilków i jak udało mu się ocalić orlika krzykliwego. Nie wie, czy zaatakował go inny ptak drapieżny, ale leżał na ścieżce i nie mógł ruszać skrzydłem. Dziś pewnie jest w drodze do Afryki, bo orliki jakoś nie polubiły tutejszych zim. Marcin radzi, że najlepiej obserwować ptaki latem, choćby na torfowiskach gdzieś między Tarnawą Niżną a Dźwiniaczem Górnym, przy granicy polsko-ukraińskiej, w malowniczo położonej dolinie Sanu. Na chwilę zapominam, że się bałam, i staram się rozejrzeć wokół. Tak by wreszcie dostrzec piękne bieszczadzkie buki, niektóre skarlone tak, jakby powykręcały się w bólu. Patrzę na omszałe drzewa, kobierce widłaków, po których łatwo poznać, że jesień się kończy, a zima może nadejść nagle. Jak ten nieoczekiwany śnieg o poranku. – Patrz – rzuca Marcin. – Choć las przybrał już jesienne kolory, wnętrze ma wciąż zielone. Soczyste. – I jeszcze znajduje, niczym na zawołanie, pięknego grzyba przyssanego do kory drzewa. – To owocnik soplówek – mówi. – Wygląda egzotycznie, niczym podwodny koral. Dziwne, bo spija soki z martwej jodły. Przyroda dla takiego mieszczucha jak jak jest zupełnie nieczytelna. Marcin wie, że kiedy nad głową pojawia się sznur żurawi, zbliża się zima. I że puszczyki uralskie są na te pierwsze przymrozki obojętne. Przerwa na spacer przyda się każdemu. Tyłek boli od skakania po wertepach, a i rytm serca ma szansę się uspokoić. Marcin ucisza grupę i bierze nas w środek lasu, jakby wyczuwał, że właśnie tu zobaczymy coś więcej. Pół godziny czekania z kanapką i termosem zostaje wynagrodzone. Tuż obok nas przechadza się jeleń. W pobożnej niemal ciszy robimy ukradkowe zdjęcia, tak by go nie przestraszyć. Patrzy w naszą stronę, na szczęście wiatr wieje w przeciwną, mamy szczęście. Zerka w las, podrzuca głowę, jakby trochę droczył się z nami i mówił: wiem, że tam jesteście. Do Polańczyka jeszcze kawałek. Po drodze domki w lesie, kwatery o dziwnych nazwach jak U Łosia czy U Gwoździa. Wieczorem będziemy jeść ziemniaki z ogniska i kiełbaski z widokiem na Jezioro Solińskie, a Józek będzie nam grał. W dziwnym mundurze i z małym akordeonikiem, który przytula niczym swój największy skarb. Wszyscy go tu znają, bo jest jak Bieszczady, otwarty, szorstki, z jakąś szramą z przeszłości. Umila ludziom życie za parę groszy albo za napitek. A potem zasypia gdzieś przytulony do mchu, słuchając głosów nocnego lasu. Po takiej nocy z Józkiem i atrakcjami offroadowymi chce się więcej. Dobrym wyborem jest tyrolka, o ile się jest prawdziwym kamikadze. Najważniejsze, że wreszcie możesz oderwać się od ziemi i polecieć nad wodami Jeziora Solińskiego. Przyglądam się podejrzanie metalowej linie, ale jest gruba, dobrze owinięta wokół drzewa i daje jakieś choćby mizerne poczucie bezpieczeństwa. Najtrudniejszy pierwszy krok, a raczej pierwszy skok. Wisisz nad wodą na wysokości ok. 20 m i pędzisz z prędkością 60 km/godz. Szkoda, że tylko minutę, ale przecież te 60 sekund wystarczy, by przez głowę przeleciały ci najważniejsze rzeczy i sprawy. Zwłaszcza gdy się ma lęk wysokości.