National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-12T07:01:16.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Fałszywe konta internetowe można kupić za grosze – w Polsce taniej niż w USA czy Rosji. Alarmujący raport
items: Te żaby pożerają jadowite szerszenie. Dlaczego są odporne na ich użądlenia?
items: Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
items: Ten gaz może pomóc nawet połowie pacjentów z depresją. Pomaga tam, gdzie leki zawiodły
items: Nowa nagroda dla naukowców. „Polski Nobel” to aż 400 tys. zł
items: Samiec w ciąży? Naukowcy odkryli sekret koników morskich
items: Najbardziej niesamowite uzdrowisko w Polsce. Kowary to jedno z kilku miejsc na świecie, gdzie leczono radioaktywnością
items: Niepokojące wyniki badań: interwencja klimatyczna nie ocali kawy, wina i czekolady
items: Super-Ziemia GJ 251 c może być siedliskiem życia. Jest tylko o 20 lat świetlnych stąd
items: Chcesz wygrać w Wielkim Konkursie Fotograficznym? Rady ekspertki National Geographic
items: Implant oka przywraca wzrok osobom ze zwyrodnieniem plamki żółtej – 27 pacjentów odzyskało zdolność czytania
items: Zaskakujące wyniki: szczepionka mRNA COVID-19 niemal podwaja przeżywalność chorych na raka
items: Nagroda Nobla 2025: pełna lista laureatów. Kto zwyciężył w poszczególnych kategoriach?
items: Stworzyli materiały, które mogą zmienić świat. Chemiczny Nobel za klatki na cząsteczki
items: Odkrycie obwodowej tolerancji immunologicznej uhonorowane Noblem. Wśród laureatów kobieta!
items: Praga według Dana Browna. Magiczny przewodnik śladami bohaterów „Tajemnicy tajemnic”
items: Trzmiel a bąk – jakie są różnice między tymi owadami?
items: Świętokrzyski Rzym? Sprawdź, co kryją Kielce – od pałacu biskupów po podziemne jaskinie
items: Te żaby dosłownie „chowają” swoją krew. To ich sekret na przetrwanie
items: Nie starzeje się i potrafi odtworzyć własne ciało. Mimo to walczy o przetrwanie
items: Czy twój kot jest już seniorem? Przelicz jego wiek na ludzkie lata
items: Powrót „czarnej pszczoły”. Owad uznany za wymarłego widziany w kolejnym regionie Polski
items: Lisówka pomarańczowa – jak ją rozpoznać i dlaczego nie warto jej zbierać?
items: Tajemnice sieci i pogody – pająk krzyżak z bliska
items: Jezioro Otmuchowskie – perła opolskiej kaskady Nysy Kłodzkiej

Fałszywe konta internetowe można kupić za grosze – w Polsce taniej niż w USA czy Rosji. Alarmujący raport
type: item
date: 2025-12-12T07:00:50.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Technologia
subject: internet
subject: NatGeoBN
subject: oszustwa
subject: prawo
subject: social media
description: Uniwersytet Cambridge ujawnił ceny fałszywych kont na ponad 500 platformach. W Polsce, USA i Rosji koszt ich weryfikacji sięga zaledwie kilku centów, co odsłania szokującą skalę globalnej manipulacji internetowej.
encoded: Renomowany Uniwersytet Cambridge uruchomił pierwszy na świecie indeks monitorujący w czasie rzeczywistym ceny weryfikacji fałszywych kont internetowych – Cambridge Online Trust and Safety Index (COTSI). Narzędzie obejmuje ponad 500 platform online w każdym kraju i pozwala na śledzenie cen oraz dostępności kont służących do manipulacji online. Dane pochodzą od 17 dostawców usług, z których 10 najpopularniejszych zostało szczegółowo przeanalizowanych. Badania opublikowało prestiżowe czasopismo „Science”. Badacze z Laboratorium Decyzji Społecznych (Social Decision-Making Lab) stworzyli indeks na podstawie otwartych danych z platform oferujących weryfikację SMS do zakładania fałszywych kont. Fałszywe konta służą do nieautentycznej aktywności: od sztucznego „nabijania” statystyk w mediach społecznościowych, po koordynowane kampanie dezinformacji. Korzystają z nich masowo oszuści internetowi i farmy trolli. Gdzie najtaniej kupić fałszywe konta? Szokujące różnice cen – Odkryliśmy, że istnieje prężnie rozwijający się podziemny rynek, na którym nieprawdziwe treści, sztuczna popularność i kampanie mające na celu wywieranie wpływu politycznego są łatwo i otwarcie wystawione na sprzedaż – powiedział dr Jon Roozenbeek, współautor badania z Uniwersytetu Cambridge. – Cała ta aktywność wymaga fałszywych kont, a każde z nich zaczyna się od numeru telefonu i karty SIM, która go obsługuje. Ta zależność tworzy punkt krytyczny, który możemy wykorzystać do oceny ukrytych mechanizmów ekonomicznych manipulacji online. Aby zarejestrować nowe konto, platformy internetowe wymagają weryfikacji SMS: wiadomości tekstowej zawierającej kod wysłanej na prawidłowy numer telefonu. Ma to na celu potwierdzenie, że konto jest zakładane przez człowieka. W ciągu ostatniej dekady powstał globalny rynek, który dysponuje infrastrukturą umożliwiającą omijanie tego protokołu bezpieczeństwa oraz automatyczne tworzenie i masową sprzedaż fałszywych kont. Z raportu wynika, że najtańsze rynki to m.in. Polska, USA, …

COTSI-tablet-view-2de67d6.png
width: 2560
height: 1920

Te żaby pożerają jadowite szerszenie. Dlaczego są odporne na ich użądlenia?
type: item
date: 2025-12-04T09:58:02.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: NatGeoBN
subject: szerszenie
subject: żaby
description: W laboratoriach Uniwersytetu Kobe odkryto, że żaby zjadają jadowite szerszenie – w tym największe na świecie Vespa mandarinia – nie wykazując żadnych objawów zatrucia, mimo wielokrotnych użądleń w pysk i oczy.
encoded: A żądłem chcesz? – pytają szerszenie w serialu „Pingwiny z Madagaskaru”. Chyba każdy z nas na samą myśl o takim użądleniu dostałby dreszczy. A jednak są stworzenia, na których jad szerszeni nie robi żadnego wrażenia. W warunkach laboratoryjnych Uniwersytetu Kobe japoński ekolog Sugiura Shinji przeprowadził zaskakujące badania, których głównym bohaterem była żaba Pelophylax nigromaculatus. Eksperyment wykazał, że te płazy potrafią pożerać żywe, jadowite szerszenie – w tym największe na świecie Vespa mandarinia – nie wykazując przy tym żadnych oznak cierpienia czy uszczerbku na zdrowiu. Użądlenia – często w newralgiczne miejsca, jak oczy czy wnętrze pyska – nie powodowały u żab żadnych reakcji bólowych ani widocznych obrażeń. Jak wyglądały eksperymenty z szerszeniami? Pojedynczym dorosłym żabom zaprezentowano robotnice trzech gatunków szerszeni: Vespa simillima, Vespa analis oraz Vespa mandarinia. Każdy płaz został dopasowany wielkością do potencjalnej ofiary – większe osobniki otrzymały większe szerszenie, w tym największego z nich, azjatyckiego szerszenia olbrzymiego (Vespa mandarinia). Wyniki okazały się zaskakujące: aż 93% żab pożarło Vespa simillima, 87% Vespa analis i 79% Vespa mandarinia – mimo że były wielokrotnie użądlone podczas ataku. W wielu przypadkach użądlenia nastąpiły w delikatne rejony, jak pysk czy oczy. Mimo to płazy nie wykazywały żadnych oznak bólu, dyskomfortu ani problemów zdrowotnych. Szerszeń azjatycki wprowadza do ciała ofiary truciznę, zawierającą duże stężenie związków wywołujących ból (takich samych jak te występujące w jadzie pszczół i os) oraz potencjalnie zabójczą neurotoksynę zwaną mandarotoksyną. W Japonii szerszenie te nazywane są suzumebachi, co tłumaczy się jako „wróblowata osa”. Są tak wielkie – mierzą od głowy do końca odwłoku 5 cm – że w locie rzeczywiście przypominają małe ptaki. Ponieważ szukając pożywienia, tak chętnie zapuszczają się w miejskie rejony, co roku ok. 40 osób umiera z powodu użądlenia przez te gigantyczne insek…

zaby-i-szerszenie-1-de84e22.png
width: 1920
height: 1080

Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
type: item
date: 2025-12-02T11:57:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: klimat
subject: mróz
subject: pogoda
subject: rekordy
subject: ziemia
subject: zmiany klimatyczne
description: Minusowe temperatury w Polsce to nic w porównaniu z rekordami mrozu notowanymi na świecie. Naukowcy od dekad badają zarówno naturalne bieguny zimna, jak i temperatury osiągane w kosmicznej próżni i laboratoriach. Gdzie jest najzimniej?
encoded: W tym artykule: Najzimniejsze miejsca na świecie Najniższa temperatura na Ziemi Czym jest temperatura? Najzimniejsze miejsce w kosmosie Najniższa temperatura uzyskana w laboratorium Czy istnieje górna granica temperatury? Gdy zimą temperatury spadają poniżej zera stopni Celsjusza, zaczynamy mówić o mrozach. Jednak zmiany klimatyczne sprawiają, że zimy stają się coraz łagodniejsze. Rekordowe mrozy, przynajmniej w Polsce, należą więc raczej do historii. Najzimniejsze miejsca na świecie Gdzie odnotowano najniższą temperaturę w naszym kraju? Mówi się, że polski biegun zimna to Suwałki. W tym mieście faktycznie odnotowuje się niskie temperatury. Czasami mianem polskiego bieguna zimna określa się całą Suwalszczyznę lub wręcz Podlasie. Obecnie jednak najniższe średnie temperatury w zimie oraz roczne notowane są na powstałej w roku 1995 stacji meteorologicznej Nadleśnictwa Świeradów na Hali Izerskiej. W każdym miesiącu notuje się tam temperatury ujemne, a śnieg zalega do maja. Jednak historycznie najzimniejsze miejsce w Polsce to Siedlce. 11 stycznia 1940 r. padł tu oficjalny polski rekord mrozu, wynoszący minus 41 st. C. Nieoficjalny miał zostać pobity w Rabce, 10 lutego 1929 r. Wyniósł aż minus 46 st. C. Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? Okazuje się, że temperatura na Księżycu osiąga jeszcze większe wahania dobowe, niż wcześniej sądzono. W ciągu księżycowego dnia, panuje tam ekstremalny upał, a w nocy – niewiarygodny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-na-ksiezycu-czy-jest-zabojcza-dla-czlowieka-dlaczego-astronauci-musza-miec-kombinezony-fot-heritage-space-heritage-images-getty-images-c17ed25.jpeg" width="938" height="472" alt="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" title="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlacze…

Najzimniejsze-miejsca-swiata-0180821.jpg
width: 5184
height: 3456

Ten gaz może pomóc nawet połowie pacjentów z depresją. Pomaga tam, gdzie leki zawiodły
type: item
date: 2025-12-01T06:57:32.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: depresja
subject: gaz
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: psychiatria
subject: terapia
description: Aż 48% osób z diagnozą depresji cierpi na jej lekooporną postać. Badania wskazują na ogromną skalę problemu i nową nadzieję w postaci... podtlenku azotu, czyli gazu rozweselającego.
encoded: Nową nadzieję dla pacjentów z depresją lekooporną przynosi podtlenek azotu (N2O), znany także jako gaz rozweselający. Najnowsza metaanaliza, przeprowadzona przez zespoły badawcze z University of Birmingham, University of Oxford i Birmingham and Solihull Mental Health NHS Foundation Trust, wykazała, że N2O podawany pod kontrolą lekarza może przynieść szybkie i znaczące złagodzenie objawów depresji. Analizie poddano siedem badań klinicznych, w których oceniano skuteczność N2O u pacjentów z depresją, w tym również lekooporną. W trzech badaniach jednorazowa dawka 50-procentowego N2O przynosiła zauważalną poprawę nastroju już w ciągu 24 godzin. Choć efekt był krótkotrwały, to regularne dawki stosowane przez kilka tygodni dawały trwalsze rezultaty. Mechanizm działania N2O jest zbliżony do ketaminy – innego leku przeciwdepresyjnego o szybkim działaniu. Ma związek z wpływem na receptory glutaminianowe. Badania sugerują, że N2O może stać się elementem nowej terapii dla osób, u których standardowe metody leczenia zawiodły. Próby kliniczne i przyszłość leczenia depresji lekoopornej Zespół badawczy pracujący w ramach Mental Health Mission Midlands Translational Centre przygotowuje się do przeprowadzenia pierwszego badania klinicznego z użyciem N2O w leczeniu depresji w ramach NHS w Wielkiej Brytanii. Celem jest sprawdzenie, czy podtlenek azotu może być bezpiecznie i skutecznie włączony do ścieżki terapeutycznej dla pacjentów z ciężką depresją. Chociaż skutki uboczne, takie jak nudności, zawroty głowy czy ból głowy, występowały u części pacjentów, były one przemijające i nie wymagały interwencji medycznej. Badacze zaznaczają jednak, że konieczne są dalsze badania dotyczące długoterminowego bezpieczeństwa stosowania N2O oraz określenia optymalnych dawek i schematów podawania. Profesor Steven Marwaha podkreśla, że zastosowanie podtlenku azotu może być przełomem dla pacjentów, którym nie pomogły dotychczasowe metody. Dla wielu z nich każda nowa opcja terapeutyczna to szansa na odzy…

podtlenek-azotu-depresja-b835f83.jpg
width: 1800
height: 1200

Nowa nagroda dla naukowców. „Polski Nobel” to aż 400 tys. zł
type: item
date: 2025-11-20T09:53:55.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: nagroda nobla
subject: nagrody
subject: naukowcy
subject: polska
description: Polski Nobel to określenie odnoszące się do najbardziej prestiżowych nagród naukowych w Polsce, takich jak Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Nagroda Polskiej Akademii Umiejętności czy Nagroda Polskiej Akademii Nauk. Ta ostatnia to aż 400 tys. zł. Jej pierwszych laureatów poznamy w przyszłym roku.
encoded: Polski Nobel jest pojęciem, które od lat elektryzuje środowisko naukowe oraz opinię publiczną w kraju. Od Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, przez Nagrodę im. Jerzmanowskich, aż po nowe wyróżnienie Polskiej Akademii Nauk – polskie nagrody dla naukowców mają długą tradycję i ogromne znaczenie. Czym jest Polski Nobel i jakie nagrody naukowe obejmuje? Fraza „Polski Nobel” nie jest oficjalną nazwą żadnej nagrody, ale w świadomości społecznej oraz wśród naukowców i dziennikarzy oznacza najbardziej prestiżowe wyróżnienia dla badaczy w Polsce. Do tej kategorii zalicza się przede wszystkim: Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP), Nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności im. Erazma i Anny Jerzmanowskich, Nagrodę Polskiej Akademii Nauk (PAN), ustanowioną w 2024 roku. Te trzy nagrody mają ogromne znaczenie zarówno dla naukowców, jak i rozwoju innowacji, technologii oraz myśli humanistycznej w Polsce. Nagroda Polskiej Akademii Nauk – nowe wyróżnienie dla wybitnych polskich badaczy W 2024 roku ogłoszono utworzenie Nagrody Polskiej Akademii Nauk. Jest to odpowiedź na wieloletnią dyskusję na temat potrzeby ustanowienia polskiego odpowiednika Nagrody Nobla. Nagroda ta będzie przyznawana od 2026 roku za osiągnięcia naukowe o realnym wpływie na światową naukę oraz innowacyjność prowadzonych w Polsce badań. Nagroda pieniężna wynosi 400 tys. zł. Laureaci otrzymają też statuetkę. Co roku może być przyznana jednej osobie lub maksymalnie trzem badaczom pracującym w zespole. Jury złożone z członków korporacji PAN wybierze laureatów na podstawie ich dorobku naukowego oraz wpływu prowadzonych badań na rozwój światowej nauki. To wyróżnienie ma podkreślać potencjał polskich naukowców do walki o najbardziej prestiżowe wyróżnienia na świecie i promować badania realizowane na terenie kraju. Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej – prestiż i kategorie Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, często określana w mediach jako Polski Nobel, jest przyznawana od 1992 roku. Jej celem jest…

FABRIC-KOLAZ-32-6600490.jpg
width: 1575
height: 1050

Samiec w ciąży? Naukowcy odkryli sekret koników morskich
type: item
date: 2025-11-13T09:01:11.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ciąża
subject: NatGeoBN
subject: rozmnażanie
subject: ryby
subject: zwierzęta
description: Samce koników morskich zachodzą w ciążę i rodzą młode. Najnowsze badania pokazują, że wszystko odbywa się bez udziału typowych żeńskich hormonów.
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu w Konstancji we współpracy z ekspertami z South China Sea Institute for Oceanography w Guangzhou, Uniwersytetu w Kilonii oraz Uniwersytetu Harvarda, dokonali przełomowego odkrycia w świecie biologii. Pod kierownictwem prof. Axela Meyera zbadali koreańskie koniki morskie (Hippocampus haema), u których – wbrew znanym schematom biologicznym – to samce zachodzą w ciążę i rodzą potomstwo. Męska ciąża została dokładnie przeanalizowana na poziomie molekularnym i komórkowym. Wnioski są niezwykłe – samce pełnią funkcję biologiczną typową dla samic, a proces odbywa się bez udziału żeńskich hormonów. Jak działa kieszeń lęgowa u koników morskich? Hippocampus haema to wyjątkowy gatunek ryby z rodziny Syngnathidae, u którego samce posiadają wyspecjalizowaną strukturę zwaną kieszenią lęgową. To właśnie do niej samice składają jaja, które są następnie zapładniane przez samca. Kieszeń ta pełni funkcję podobną do macicy i łożyska ssaków. W jej wnętrzu rozwijają się zarodki, zaopatrywane w tlen i składniki odżywcze bezpośrednio z ciała ojca. Kieszeń lęgowa ulega w czasie ciąży znaczącym zmianom. Tkanka tej części ciała grubieje i rozwija sieć naczyń krwionośnych, tworząc środowisko optymalne dla wzrostu zarodków. Męskie hormony przejmują kontrolę nad ciążą Największym zaskoczeniem dla naukowców było odkrycie, że cały proces ciąży u samców koników morskich zachodzi bez udziału estrogenów – typowych hormonów żeńskich, znanych z roli w ciążach ssaków. Zamiast tego, kluczową rolę pełnią androgeny, czyli hormony męskie. Jak tłumaczy prof. Axel Meyer, to właśnie androgeny odpowiadają za rozwój i funkcjonowanie kieszeni lęgowej. Powodują one pogrubienie skóry brzucha oraz rozwój naczyń krwionośnych, umożliwiających transport substancji odżywczych i gazów. To przełomowe odkrycie pokazuje, że ewolucja ciąży u koników morskich obrała zupełnie inną ścieżkę niż u ssaków. Mimo że efekt końcowy – rozwinięcie zarodków wewnątrz ciała rodzica – jest podobny, mechanizmy hormonal…

konik-morski-ciaza-7a56247.jpg
width: 1575
height: 1050

Najbardziej niesamowite uzdrowisko w Polsce. Kowary to jedno z kilku miejsc na świecie, gdzie leczono radioaktywnością
type: item
date: 2025-11-07T09:59:00.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: dolny śląsk
subject: polskie miasta
subject: uzdrowisko
subject: Zdrowie
description: Kowary uzdrowisko to miejsce o niezwykłej historii, w którym tradycje górnictwa i lecznictwa przeplatają się z nowoczesną ofertą zdrowotną. Poznaj unikatowe sanatorium radonowe, podziemne trasy turystyczne oraz dziedzictwo lecznicze Kowar.
encoded: Kowary wyróżniają się wśród dolnośląskich miejscowości nie tylko malowniczym położeniem u podnóża Karkonoszy, ale przede wszystkim unikatową historią związaną z górnictwem, kopalniami uranu i terapiami . Przez wieki rozwój miasta napędzało wydobycie rudy żelaza, a w XX wieku – uranu, które stworzyły podwaliny pod niezwykłe sanatorium radonowe. Obecnie miasto położone w Rudawach Janowickich zachwyca nie tylko klimatem sprzyjającym zdrowiu, ale również możliwością zwiedzania podziemnych tras turystycznych, przyciągając zarówno kuracjuszy, jak i pasjonatów historii regionu. Historia uzdrowiska i kopalń w Kowarach Początki górnictwa żelaza i rozwój miasta Historia Kowar jako ośrodka o znaczeniu gospodarczym sięga aż XII wieku. To wtedy odkryto tu bogate złoża rudy żelaza, które przez wiele stuleci stanowiły główną siłę napędową rozwoju miasta oraz regionu. Kowary przyciągały zarówno górników, jak i rzemieślników, a tutejsze wyroby znane były w całej Europie Środkowej. Eksploatacja uranu i Zakłady Przemysłowe R-1 Nowy rozdział w historii miasta otworzył się w XX wieku wraz z odkryciem złóż uranu. W latach 1945–1973 na terenie Kowar i okolic prowadzono intensywną eksploatację tego pierwiastka na potrzeby przemysłu zbrojeniowego ZSRR, w ramach działalności tajnych Zakładów Przemysłowych R-1. Kowary zostały miastem tajnym, nieistniejącym na mapach. Wydrążono wówczas 24 sztolnie o łącznej długości ponad 74 km. Praca górników odbywała się w trudnych i niebezpiecznych warunkach, a pozostałości po tej działalności do dziś są widoczne w krajobrazie. Powstanie i funkcjonowanie sanatorium radonowego Kiedy złoża uranu uległy wyczerpaniu, zdecydowano się na innowacyjne wykorzystanie podziemnych wyrobisk. W latach 1974–1989 w sztolniach funkcjonowało wyjątkowe sanatorium radonowe – jedno z zaledwie pięciu tego typu miejsc na świecie. Kuracjusze oddychali lekko napromieniowanym powietrzem, co miało działać wspomagająco przy leczeniu chorób płuc i schorzeń reumatycznych. Naukowe wyjaśn…

kowary-97486b9.jpg
width: 2000
height: 1500

Niepokojące wyniki badań: interwencja klimatyczna nie ocali kawy, wina i czekolady
type: item
date: 2025-11-04T10:00:43.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: czekolada
subject: kawa
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: rolnictwo
subject: wino
subject: zmiany klimatyczne
description: Nowe badanie wykazało, że zaawansowane strategie walki ze zmianami klimatu, takie jak Stratospheric Aerosol Injection, nie wystarczą, by uratować uprawy winorośli, kawy i kakao w obliczu globalnego ocieplenia.
encoded: Stratospheric Aerosol Injection (SAI) to metoda geoinżynierii , która zakłada wprowadzenie do stratosfery odbijających światło słoneczne cząsteczek, mających na celu ochłodzenie powierzchni Ziemi. Mechanizm ten inspirowany jest naturalnymi procesami, takimi jak erupcje wulkaniczne, które poprzez emisję związków siarki do atmosfery wywołują okresowe spadki temperatur. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Environmental Research Letters”, naukowcy przeanalizowali, czy SAI może złagodzić skutki zmian klimatu w najważniejszych regionach uprawy winorośli, kawy i kakao – w Europie Zachodniej, Ameryce Południowej i Afryce Zachodniej. Eksperci skupili się na latach 2036–2045, używając symulacji klimatycznych w 18 kluczowych lokalizacjach. Dramatyczna przyszłość luksusowych upraw: tylko 6 z 18 regionów z poprawą Wyniki okazały się alarmujące. Spośród 18 badanych regionów, tylko 6 wykazało stabilną poprawę warunków uprawy przy zastosowaniu scenariusza SAI, w porównaniu do sytuacji bez tej interwencji klimatycznej. Oznacza to, że dwie trzecie obszarów, które obecnie dostarczają kluczowe produkty luksusowe – wino, kawę i czekoladę – może nie być w stanie utrzymać produkcji nawet przy zastosowaniu zaawansowanych technologii geoinżynieryjnych. Choć SAI skutecznie obniżyło temperatury, nie zagwarantowało to optymalnych warunków dla wzrostu roślin. Winorośl, kawa i kakao są wyjątkowo wrażliwe na zmiany temperatur i wilgotności, co przekłada się na jakość i ilość plonów. Dlaczego interwencja klimatyczna zawiodła? Kluczowa rola opadów i wilgotności Pomimo obniżenia temperatur, zmienność opadów i wilgotności skutecznie osłabiła potencjalne korzyści płynące z SAI. Autorzy badania zauważyli, że niestabilność klimatyczna – głównie w postaci nieprzewidywalnych opadów deszczu i zmian wilgotności – wpłynęła negatywnie na uprawy. Dr Ariel Morrison, współautorka badania, podkreśliła, że samo obniżenie temperatury nie wystarcza. – Na przykład gatunki kakao są bardziej odporne na wysokie tempe…

klimat-uprawy-8fc8bdd.jpg
width: 1777
height: 1000

Super-Ziemia GJ 251 c może być siedliskiem życia. Jest tylko o 20 lat świetlnych stąd
type: item
date: 2025-10-23T14:00:41.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: NatGeoBN
subject: planety
subject: życie
description: Astronomowie odkryli super-Ziemię GJ 251 c – skalistą planetę niemal cztery razy masywniejszą od Ziemi, krążącą w strefie zamieszkiwalnej. Znajduje się zaledwie 20 lat świetlnych od nas i może posiadać atmosferę sprzyjającą życiu. To jeden z najbardziej obiecujących celów w poszukiwaniu życia pozaziemskiego.
encoded: Zespół naukowców z Penn State University ogłosił odkrycie planety GJ 251 c. To obiekt skalisty niemal cztery razy cięższy od Ziemi. Znajduje się w tzw. strefie zamieszkiwalnej. Oznacza to, że może tam występować ciekła woda. GJ 251 c krąży wokół gwiazdy GJ 251. Jej pełny obieg trwa 54 dni. Gwiazda ta leży mniej niż 20 lat świetlnych od Ziemi. Tak bliskie położenie czyni planetę doskonałym celem do dalszych badań. Jak odkryto potencjalnie zamieszkiwalną planetę? Planeta została odkryta po analizie danych zebranych przez 20 lat. Kluczowym instrumentem był Habitable Zone Planet Finder (HPF). Znajduje się on na teleskopie Hobby-Eberly w Teksasie. HPF rozdziela światło gwiazd i pozwala wykryć ruch wywołany przez egzoplanety. Początkowo naukowcy skupili się na planecie GJ 251 b. Ma ona krótszy okres obiegu – 14 dni. W danych pojawił się nowy sygnał – silniejszy, o okresie 54 dni. Wskazywał on na drugą planetę w układzie. Dodatkowe potwierdzenie przyniosły dane z instrumentu NEID. Jest on zainstalowany w Kitt Peak National Observatory w Arizonie. Dlaczego GJ 251 c to wyjątkowy kandydat do poszukiwań życia? Bliskość planety to jej ogromny atut. Mniej niż 20 lat świetlnych od Ziemi oznacza, że możliwe będą dokładniejsze badania. GJ 251 c może posiadać atmosferę. Jej analiza może wykazać obecność związków wskazujących na życie, jak tlen czy metan. Praca naukowa na ten temat ukazała się w czasopiśmie „The Astronomical Journal”. „Szukamy super-Ziemi, ponieważ dają nam największą szansę na znalezienie życia w kosmosie” –mówi prof. Suvrath Mahadevan z Penn State. To jedna z najlepszych kandydatek do takich analiz w ciągu najbliższych 5–10 lat. Choć nie możemy jej teraz sfotografować, przyszłe teleskopy dadzą taką możliwość. Rola teleskopów HPF i NEID w przełomowym odkryciu HPF to spektrograf o wysokiej precyzji. Został zaprojektowany przez zespół z Penn State. Jego zadaniem jest wykrywanie planet podobnych do Ziemi. Pracuje w bliskiej podczerwieni. Dzięki niemu udało się wychwyci…

druga-ziemia-df363fe.png
width: 2400
height: 1800

Chcesz wygrać w Wielkim Konkursie Fotograficznym? Rady ekspertki National Geographic
type: item
date: 2025-10-21T09:55:19.000Z
subject: Fotografia
subject: National Geographic Site
subject: Podcasty
subject: fotografia
subject: konkursy fotograficzne
subject: podcasty
subject: wielki konkurs fotograficzny wkf
subject: Wolny czas
description: Ruszyła 21. edycja Wielkiego Konkursu Fotograficznego. O tym, jak wygrać w WKF rozmawiamy z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską, dyrektorką artystyczną National Geographic Polska i jedną z jurorek. Wysłuchaj podcastu National Geographic Polska.
encoded: Wielki Konkurs Fotograficzny to inicjatywa o ogromnym prestiżu. W tym roku organizujemy go po raz 21. Wyróżnienia zdobywane przez uczestników konkursu nieraz otwierały im drogę do zawodowej pracy fotografa, a także możliwości dalszego rozwijania swojej pasji. Uczestnicy Wielkiego Konkursu Fotograficznego co roku zastanawiają się, jak zdobyć serca jury. Nie ma jednego, sprawdzonego przepisu. O sugestie zapytaliśmy Iwonę El Tanbouli-Jabłońską, dyrektorkę artystyczną National Geographic Polska. W tym roku po raz kolejny zasiądzie ona w jury WKF. Zapraszamy do udziału w konkursie! Zgłoszenia można nadsyłać do 3 listopada 2025 r. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify.

NG-Podcast-Foto-YouTube-v1a-90a76b9-e1730120417213.jpg
width: 1098
height: 721

Implant oka przywraca wzrok osobom ze zwyrodnieniem plamki żółtej – 27 pacjentów odzyskało zdolność czytania
type: item
date: 2025-10-20T12:00:57.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: oczy
subject: wzrok
subject: Zdrowie
description: Przełomowe wyniki badania: 27 pacjentów odzyskało zdolność czytania dzięki przełomowemu implantowi oka PRIMA, testowanemu przez zespół ze Stanford Medicine.
encoded: W badaniu klinicznym wzięło udział 38 pacjentów w wieku powyżej 60 lat, którzy cierpieli na tzw. zanik geograficzny — zaawansowaną postać zwyrodnienia plamki żółtej oka związanego z wiekiem (AMD). Uczestnicy mieli pogorszoną ostrość widzenia (gorszą niż 20/320) w co najmniej jednym oku. Wszyscy zostali poddani implantacji bezprzewodowego chipa PRIMA. Następnie przez rok korzystali ze specjalnych okularów wyposażonych w kamerę. Badanie prowadzono dzięki międzynarodowej współpracy, z udziałem zespołów z USA (m.in. Stanford Medicine, University of Pittsburgh School of Medicine), Niemiec (Uniwersytet Bonn), Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch i Holandii. Głównymi autorami byli Daniel Palanker (Stanford Medicine), José-Alain Sahel (University of Pittsburgh) i Frank Holz (Uniwersytet Bonn). Co wydarzyło się podczas badania? Nowatorski system PRIMA zrewolucjonizował podejście do leczenia utraty wzroku u pacjentów z AMD. Implantowany pod siatkówkę chip o wymiarach 2x2 mm odbiera obrazy przesyłane z kamery zamontowanej na specjalnych okularach. Kamera rejestruje obraz w czasie rzeczywistym i przesyła go za pomocą światła podczerwonego, na które chip jest wrażliwy. W ten sposób implant zastępuje uszkodzone fotoreceptory oka i pobudza pozostałe komórki siatkówki do przekazywania sygnałów do mózgu. Dzięki tej technologii pacjenci odzyskali tzw. widzenie form — czyli zdolność postrzegania kształtów i wzorów. To przełom, ponieważ wcześniejsze protezy oka umożliwiały jedynie wykrywanie światła, bez rozpoznawania kształtów. Jakie efekty przyniosła terapia? Spośród 32 pacjentów, którzy ukończyli roczny okres testowania: 27 osób odzyskało zdolność czytania, 26 wykazało klinicznie istotną poprawę ostrości wzroku (czyli co najmniej dwie linie więcej na tablicy okulistycznej), średnia poprawa ostrości wzroku wyniosła 5 linii, jeden pacjent poprawił się aż o 12 linii. Uczestnicy byli w stanie czytać książki, etykiety na produktach spożywczych, a nawet oznaczenia na stacjach metra. Możliwoś…

proteza-siatkowki-oka-413f206.jpg
width: 3000
height: 2000

Zaskakujące wyniki: szczepionka mRNA COVID-19 niemal podwaja przeżywalność chorych na raka
type: item
date: 2025-10-19T13:13:45.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: onkologia
subject: rak
subject: szczepionka na koronawirusa
subject: szczepionki
description: Przełom w badaniach nad rakiem? Naukowcy z USA odkryli, że szczepionka mRNA przeciw COVID-19 znacząco wydłuża życie pacjentom z guzem płuca i czerniakiem. Wyniki mogą zrewolucjonizować leczenie nowotworów.
encoded: Naukowcy z University of Florida i University of Texas MD Anderson Cancer Center odkryli, że szczepionka mRNA COVID-19 może działać jak lek pobudzający układ odpornościowy do walki z rakiem. Działa ona jak sygnał ostrzegawczy – mRNA po wstrzyknięciu uruchamia komórki odpornościowe, które przemieszczają się z „martwych stref” w guzach do aktywnych miejsc, jak węzły chłonne, zwiększając ich skuteczność w niszczeniu komórek nowotworowych. W badaniach na myszach naukowcy połączyli eksperymentalną szczepionkę mRNA z immunoterapią. Efekt był zdumiewający – guzy, które wcześniej nie reagowały na leczenie, zaczęły się zmniejszać. To zainspirowało naukowców do zadania pytania: czy komercyjnie dostępna szczepionka mRNA COVID-19 może wywołać podobny efekt u ludzi? Byłaby ona formą immunoterapii – innowacyjnego leczenia ukierunkowanemu na wzmocnienie odpowiedzi organizmu przeciwko komórkom nowotworowym. Przeżywalność pacjentów z rakiem – co pokazały dane? Analizując dane medyczne pacjentów z lat 2019–2023 w MD Anderson Cancer Center, zespół naukowców zbadał dokumentację 180 pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca oraz 43 pacjentów z przerzutowym czerniakiem, którzy przyjęli szczepionkę mRNA COVID-19 w ciągu 100 dni od rozpoczęcia immunoterapii. Wyniki są zaskakujące. U pacjentów z rakiem płuca, którzy zaszczepili się, mediana przeżycia wyniosła 37,3 miesiąca, podczas gdy u tych, którzy nie otrzymali szczepionki – tylko 20,6 miesiąca. To niemal podwojenie długości życia! Podobnie u chorych na czerniaka: szczepienie zwiększyło medianę przeżycia z 26,7 miesięcy do przedziału między 30 a 40 miesięcy. Co więcej, część pacjentów nadal żyło w momencie analizy danych, co oznacza, że rzeczywisty efekt może być jeszcze większy. Szczepienia przeciw grypie i pneumokokom nie miały wpływu na długość życia pacjentów onkologicznych. To wskazuje, że to właśnie szczepionka mRNA na COVID-19 ma unikatowy potencjał. Dlaczego tylko szczepionki mRNA działają? Szczepionki mRNA, takie jak te przec…

szczepionka-na-raka-0-b35f3a6.jpg
width: 2998
height: 2000

Nagroda Nobla 2025: pełna lista laureatów. Kto zwyciężył w poszczególnych kategoriach?
type: item
date: 2025-10-13T09:56:51.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: chemia
subject: fizyka
subject: literatura
subject: medycyna
subject: nagroda nobla
subject: nagrody
subject: naukowcy
subject: pokój
description: W czyje ręce trafiła Nagroda Nobla 2025? Tradycyjnie na początku października poznajemy nazwiska laureatów w poszczególnych kategoriach. Oto lista zwycięzców.
encoded: W tym artykule: Nagroda Nobla 2025 – przewidywania Nagroda Nobla 2025: medycyna lub fizjologia Nagroda Nobla 2025: fizyka Nagroda Nobla 2025: chemia Literacka Nagroda Nobla 2025 Pokojowa Nagroda Nobla 2025 Nagroda Nobla 2025: ekonomia Polacy z Nagrodą Nobla Nagroda Nobla jest uznawana za najbardziej prestiżowe wyróżnienie w świecie nauki i nie tylko. Zgodnie z testamentem Alfreda Nobla, fundatora nagrody, od 1901 roku wyróżnienie przyznaje się w dziedzinie fizjologii lub medycyny, fizyki, chemii i literatury. Osobnymi kategoriami są Nagroda Pokojowa i Nobel z ekonomii. W czyje ręce trafi Nagroda Nobla 2025? Poniżej prezentujemy przewidywania oraz pełną listę tegorocznych zwycięzców. Nagroda Nobla 2025 – przewidywania Co roku specjaliści próbują przewidzieć, kto dostanie Nobla. Oto tegoroczne typy firmy analitycznej Clarivate, bazujące na liczbie cytowań artykułów naukowych. Medycyna lub fizjologia Andrea Ablasser, Glen N. Barber, Zhijian ‘James’ Chen – za badania nad układem odpornościowym, John E. Dick – za badania nad białaczką, Kenji Kangawa, Masayasu Kojima – za odkrycie greliny. Fizyka Ingrid Daubechies, Stéphane Mallat, Yves Meyer – za prace nad transformacją falkową, David P. DiVincenzo, Daniel Loss – za prace w dziedzinie komputerów kwantowych, Ewine F. van Dishoeck – za prace w dziedzinie astrochemii. Chemia Clifford P. Brangwynne, Anthony A. Hyman, Michael K. Rosen – za prace nad działaniem komórek, Jean-Marie Tarascon – za prace dotyczące przechowywania energii, Tao Zhang – za prace dotyczące katalizy. Ekonomia David Autor, Lawrence F. Katz – za analizy dotyczące nierówności i postępu technologicznego, Marianne Bertrand, Sendhil Mullainathan – za analizy dotyczące wpływu kultury i psychologii na ekonomię pracy, Nicholas Bloom – za analizy dotyczące wpływu niepewności na gospodarkę. Nagroda Nobla 2025: medycyna lub fizjologia Werdykt komitetu ze szwedzkiego Instytutu Karolinska poznaliśmy w poniedziałek, 6 października. Medycznego Nobla w tym roku dostali …

nobel-7673725.jpg
width: 2000
height: 1125

Stworzyli materiały, które mogą zmienić świat. Chemiczny Nobel za klatki na cząsteczki
type: item
date: 2025-10-08T11:28:28.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: chemia
subject: nagroda nobla
description: Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar M. Yaghi zostali uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie chemii w 2025 roku. Dostali ją za opracowanie nowych struktur – tzw. szkieletów metalo-organicznych.
encoded: Laureaci tegorocznego Nobla w dziedzinie chemii to Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar Yaghi. Opracowali oni nowy typ architektury molekularnej. Stworzone przez nich konstrukcje – metaloorganiczne struktury szkieletowe – zawierają duże przestrzenie, w których cząsteczki mogą swobodnie przepływać. Naukowcy wykorzystali je m.in. do pozyskiwania wody z pustynnego powietrza, usuwania zanieczyszczeń z wody, wychwytywania dwutlenku węgla i magazynowania wodoru. Za co przyznano Nagrodę Nobla z chemii? Struktury metaloorganiczne, w skrócie zwane MOF, to złożone materiały chemiczne budową przypominające mikroskopijną gąbkę. Mogą one pochłaniać cząsteczki o ściśle określonych wymiarach. Materiały te łączą dwie pozornie przeciwstawne cechy – porowatość i krystaliczność. W MOF-ach jony metali pełnią funkcję kamieni węgielnych, połączonych długimi cząsteczkami organicznymi. Jony i cząsteczki metali organizują się, tworząc kryształy zawierające duże wnęki. Chemicy mogą je projektować w celu wychwytywania i magazynowania określonych substancji. MOF-y mogą również wywoływać reakcje chemiczne lub przewodzić prąd elektryczny. W 1989 roku Richard Robson stworzył struktury przypominające MOF-y – uporządkowane, przestronne kryształy. Były one jednak niestabilne. Z pomocą przyszli Susumu Kitagawa i Omar Yaghi. W latach 1992–2003 dokonali niezależnie szeregu odkryć, które pozwoliły chemikom projektować i wytwarzać stabilne MOF-y. Od tamtej pory opracowano dziesiątki tysięcy takich chemicznych „klatek”. Prof. Yaghi odkrył np., że można wyprodukować taki MOF, który skutecznie „wysysa” parę wodną z powietrza. Potem wystarczy całość podgrzać, by uzyskać skroploną wodę. Taka technologia zużywa znacznie mniej energii niż stosowane dotychczas systemy skraplania. Uczony założył firmę, by skomercjalizować technologię. – Wychowałem się w Palestynie, gdzie woda była na wagę złota. Moim celem jest powszechne udostępnienie technologii, dzięki której stanie się ona dostępna nawet na terenach od dawn…

nobel-chemia-688eb05.jpg
width: 2025
height: 1350

Odkrycie obwodowej tolerancji immunologicznej uhonorowane Noblem. Wśród laureatów kobieta!
type: item
date: 2025-10-06T10:55:30.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: nagroda nobla
subject: odporność
description: Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell i Shimon Sakaguchi zostali uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 2025 roku. Dostali ją za przełomowe odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej. To mechanizm, który zapobiega szkodliwemu wpływowi układu odpornościowego na organizm.
encoded: Laureaci medycznego Nobla zidentyfikowali tzw. limfocyty T regulatorowe (TREG). Jaką rolę pełnią w organizmie? Limfocyty TREG – Komórki te działają bardzo podobnie do sterydów: hamują nadmierną aktywność układu odpornościowego, ale robią to bardzo precyzyjnie. Włączają się dopiero w momencie zaistnienia reakcji zapalnej lub gdy układ odpornościowy zaczyna niszczyć własne tkanki. Hamują to działanie jedynie w miejscu rzeczywistego uszkodzenia, nie wpływając na inne tkanki organizmu, a tym samym nie doprowadzają do efektów ubocznych – wyjaśnia prof. dr hab. med. Piotr Trzonkowski z Zakładu Immunologii Klinicznej i Transplantologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Limfocyty TREG stanowią mniej niż 1 proc. wszystkich białych ciałek krwi. – Głównie od komórek regulatorowych zależy tzw. tolerancja immunologiczna, czyli zdolność do rozróżniania własnych i obcych komórek. Gdy ten mechanizm zawodzi, nasze własne tkanki przestają być tolerowane, układ immunologiczny rozpoczyna na nie atak i zaczynają się choroby, takie jak cukrzyca typu I, stwardnienie rozsiane czy reumatoidalne zapalenie stawów – dodaje prof. Trzonkowski. Dokonania noblistów W tym roku Nagrodą Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny uhonorowano troje naukowców. Mary E. Brunkow Urodzona w 1961 roku amerykańska badaczka od 2009 roku pracuje jako Senior Program manager w Institute for Systems Biology w Seattle. Wspiera projekty naukowe dotyczące różnorodnych obszarów medycznych, w tym biologii systemowej boreliozy, biomarkerów sepsy i naukowego podejście do szeroko rozumianego dobrego samopoczucia. Badaczka obroniła doktorat na Uniwersytecie Princeton, następnie przez ponad dekadę pracowała w branży biotechnologicznej. W serwisie ResearchGate można znaleźć 84 artykułu naukowe jej autorstwa, cytowane w ponad 12 tysiącach innych publikacji naukowych. Zdaniem ekspertów Komitetu Noblowskiego, Mary Brunkow wraz z kolegami przyczyniła się do zrozumienia, w jaki sposób organizm utrzymuje tolerancję immunologiczn…

nobel-2025-med-9756c71.jpg
width: 1800
height: 1200

Praga według Dana Browna. Magiczny przewodnik śladami bohaterów „Tajemnicy tajemnic”
type: item
date: 2025-09-09T06:01:43.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: czechy
subject: książki
subject: praga
subject: zabytki
description: Zabytki i legendy Pragi odgrywają ważną rolę w najnowszej książce Dana Browna „Tajemnica tajemnic”. Oto pojawiające się w niej atrakcje stolicy Czech.
encoded: Spis treści: Najnowsza powieść Dana Browna Praga w „Tajemnicy tajemnic” Jak odkryć magię stolicy Czech 9 września światową premierę ma „Tajemnica tajemnic” – kolejna powieść autora bestsellerów Dana Browna. Głównym bohaterem ponownie jest historyk prof. Robert Langdon. Prawa do ekranizacji książki wykupił już Netflix, zapowiadając serial o tajemnicach stolicy Czech. Najnowsza powieść Dana Browna Dan Brown znany jest z zamiłowania do sensacji i spisków, ale też kultury, historii i pięknych miast. Akcja jego wcześniejszych książek – i filmów bazujących na nich – ma miejsce m.in. w Rzymie („Anioły i demony”), Barcelonie („Początek”) i Florencji („Inferno”). „Tajemnica tajemnic” zabiera nas do czeskiej Pragi. Nic dziwnego – to miasto uwielbiane przez turystów i filmowców, bogate w zabytki i legendy. Jest to więc doskonała sceneria dla intrygi powieści, w której współczesna nauka i technologia splatają się z działalnością tajnych organizacji i mistyką. Praga w „Tajemnicy tajemnic” Praga to miasto, w którym przez cały rok pojawiają się tłumy zwiedzających. Zwłaszcza w miejscach takich jak Rynek Starego Miasta czy Most Karola. Dan Brown oczywiście o nich wspomina, ale akcja „Tajemnicy tajemnic” pokazuje nam też inne, nie zawsze powszechnie znane rejony miasta. Ruszajmy więc tropem jego bohaterów. Sala Władysławowska, Hradczany Hradczany to dla wielu jeden z obowiązkowych punktów wycieczki do Pragi. Dan Brown na początku zaprasza nas do kompleksu zamkowego. A konkretnie do gotyckiej Sali Władysławowskiej − największej i najważniejszej z reprezentacyjnych komnat zamku. Zbudowano ją za panowania Władysława II Jagiellończyka, syna polskiego króla Kazimierza Jagiellończyka. Ma ma rozmiary 62 na 16 m i wysokość 13 m. Do środka można było wjechać na koniu – organizowano tu nawet turnieje rycerskie. Bastion U Božích muk, Wyszehrad Przenosimy się do Wyszehradu. Z dala od popularnych tras turystycznych znajdziemy Bastion XII, zwany Krzyżowym, gdzie w „Tajemnicy tajemnic” ma się mieś…

praga-petrin-5b6cebb.png
width: 900
height: 600

Trzmiel a bąk – jakie są różnice między tymi owadami?
type: item
date: 2025-07-24T06:50:00.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: owady
subject: polska
subject: zwierzęta
description: Niektórzy uważają, że trzmiel to bąk i może ugryźć. To nieprawda! Wyjaśniamy, czym różnią się trzmiele i bąki oraz jak pomagać pożytecznym trzmielom.
encoded: W tym artykule: Trzmiel i bąk – czym się różnią? Trzmiel – rola w zapylaniu roślin Trzmiel – jak mu pomóc Trzmiel – ciekawostki Wielu ludzi sądzi, że trzmiele (Bombus) to bąki, które gryzą ludzi. To wyjątkowo krzywdząca plotka. Na pierwszy rzut oka może te owady wyglądają podobnie, ale gdy przyjrzymy im się bliżej, to zauważymy, że znacznie różnią się między sobą. Trzmiel i bąk – czym się różnią? Trzmiele są niezwykle łagodne, żądlą niezmiernie rzadko i wyłącznie w samoobronie. Na ich żądle nie ma haczykowatych zakończeń. Z tego powodu po użądleniu żądło nie pozostaje w skórze człowieka. Jad trzmieli zawiera mniej substancji niebezpiecznych dla człowieka niż jad pszczeli. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/trzmiele-bawia-sie-dla-przyjemnosci-ich-umysly-sa-znacznie-bardziej-wyrafinowane-niz-sadzilismy-fot-getty-images-6b8e8ae.jpg" width="2700" height="1991" alt="Trzmiele bawią się dla przyjemności. Ich umysły są znacznie bardziej wyrafinowane niż sądziliśmy (fot. Getty Images)" title="Trzmiele bawią się dla przyjemności. Ich umysły są znacznie bardziej wyrafinowane niż sądziliśmy (fot. Getty Images)" /> Trzmiele należą do rodziny pszczołowatych (Apidae). Są naszymi naturalnymi sprzymierzeńcami, ponieważ zapylają wiele ważnych dla człowieka roślin. Wzbudzają jednak lęk z powodu swych rozmiarów. Najpospolitszy trzmiel ziemny (Bombus terrastris) osiąga 28 mm długości i głośno brzęczy w czasie lotu. Trzmiele podlegają w Polsce ochronie prawnej. Prawdziwe bąki (Tabanidae) należą do rzędu muchówek (Diptera) i wyglądają zupełnie inaczej. Wyglądem przypominają duże, szare muchy. Są bardzo uciążliwe dla ludzi i zwierząt. Samice bąków żywią się krwią, a ich ukąszenia są bardzo bolesne i długo się goją. Bąki mogą przenosić groźne choroby. Dlatego lepiej unikać owadów podobnych do muchy niż poczciwego trzmiela. Warto odróżniać popularnego w Polsce bąka bydlęcego (Tabanus bovinus) od innych gryzących owadów ze skrzydłami. Chodzi o tzw. „…

bak-a-trzmiel-roznice-i-podobienstwa-fot-getty-images-53e14a2.jpeg
width: 3413
height: 1907

Świętokrzyski Rzym? Sprawdź, co kryją Kielce – od pałacu biskupów po podziemne jaskinie
type: item
date: 2025-07-10T11:09:44.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: Go Poland
subject: góry świętokrzyskie
subject: kielce
subject: polska
subject: świętokrzyski park narodowy
subject: Travel
description: Dlaczego warto odwiedzić Kielce? W tym mieście zabytki przeplatają się z piękną przyrodą. Przedstawiamy najciekawsze atrakcje Kielc.
encoded: Spis treści: Nowe atrakcje turystyczne w Kielcach Wydarzenia i festiwale w 2025 roku Kultura i edukacja – ciekawe muzea w Kielcach Dworzec autobusowy w Kielcach – architektoniczna ikona Przyroda i rekreacja – co warto zobaczyć w Kielcach Ponadczasowe atrakcje Kielc Atrakcje dla rodzin z dziećmi Kielce jako baza wypadowa Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Kielce Oto najnowszy przewodnik od redakcji magazynu Traveler oraz National-Geographic.pl po najnowszych i ponadczasowych miejscach oraz wydarzeniach w sercu Gór Świętokrzyskich – najstarszych gór w Polsce. Rok 2025 przynosi wiele nowości dla turystów odwiedzających Kielce. Miasto przyciąga coraz więcej podróżników zainteresowanych bogatą ofertę kulturalną, przyrodniczą i rozrywkową stolicy województwa świętokrzyskiego. Nowe atrakcje turystyczne w Kielcach Via Ferrata na Kadzielni W 2025 roku na terenie rezerwatu przyrody Kadzielnia w Kielcach otwarto trasę typu Via Ferrata, czyli szlak turystyczny wyposażony dla celów autoasekuracji w linę stalową – pierwszą tego rodzaju w regionie. To propozycja dla osób poszukujących aktywnego wypoczynku oraz niecodziennych wrażeń w otoczeniu unikatowych formacji skalnych. Trasa wyposażona jest w system zabezpieczeń linowych, umożliwiających bezpieczne pokonywanie skalnych półek i ścian nawet osobom bez doświadczenia we wspinaczce. Dostępne są trzy poziomy trudności, dzięki czemu atrakcja jest odpowiednia zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych turystów. Z punktu widokowego na szczycie rozciąga się panorama Kielc i Gór Świętokrzyskich. Trasa biegnie w bezpośrednim sąsiedztwie naturalnych jaskiń i wapiennych urwisk, co dodatkowo zwiększa atrakcyjność tego miejsca. Praktyczne informacje dla turystów: Wymagany własny sprzęt asekuracyjny lub możliwość wypożyczenia na miejscu. Czas przejścia: ok. 60–90 minut w zależności od wybranej trasy. Dostępność: codziennie, z wyjątkiem dni z silnymi opadami. Wejście odpłatne, bilety dostępne online i na miejscu. Urban Lab…

kielce-shutterstock2458791403-2a34455.jpg
width: 6000
height: 4000

Te żaby dosłownie „chowają” swoją krew. To ich sekret na przetrwanie
type: item
date: 2025-07-03T11:00:37.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: dzikie zwierzęta
subject: Edukacja
subject: kamuflaż
subject: krew
subject: medycyna
subject: przyroda
subject: żaby
subject: zwierzęta
description: W czasie snu żaby z gatunku Hyalinobatrachium fleischmanni niemal całkowicie znikają z oczu drapieżników. Zwiększają wtedy swoją przezroczystość nawet kilkukrotnie. Dzieje się tak, ponieważ tymczasowo „ukrywają” swoje czerwone krwinki.
encoded: W tym artykule: Żaby szklane znikają z oczu drapieżnikom W czasie snu czerwone krwinki chowają się w wątrobie Badania nad żabami mogą pomóc kardiologom Żaby szklane to fascynujące zwierzęta Żaby szklane, czyli szklenicowate (Centrolenidae) znane są ze swych zdolności do maskowania się. Teraz uczeni na łamach prestiżowego czasopisma „Science” wyjaśniają, jak te płazy zwiększają przeźroczystość swego ciała. Żaby szklane znikają z oczu drapieżnikom Hyalinobatrachium fleischmanni to tropikalny gatunek żaby o przezroczystym ciele i półprzezroczystej skórze. Żyje na liściach tropikalnych roślin w Meksyku, Belize, Kostaryce, Salvadorze, Gwatemali, Hondurasie, Nikaragui, Panamie, Kolumbii i Ekwadorze. Mierzy od 19 do 32 mm. Prawda, że ładna? Więc dlaczego dostała imię potwora? Żaba, która straszy Płaz zamieszkujący brazylijski rejon Floresta Nacional de Pau-Rosa zawdzięcza swoją nazwę wielkiej bestii, która zgodnie z legendą miała ukrywać się w lasach deszczowych. Przeźroczystość służy żabom jako kamuflaż. Dzięki temu drapieżnikom trudniej jest je dostrzec, zwłaszcza na zielonych liściach. Przez przezierną tkankę mięśniową i skórę widać ich narządy wewnętrzne, a także noszone pod skórą jaja, z których wylęgną się młode. Przezroczyste są także kończyny. Jednak nie jest to proste, ponieważ krew żab – podobnie jak u wielu innych kręgowców – zawiera dużo erytrocytów, czyli czerwonych krwinek. Krążą one w cały czas po organizmie. A to sprawia, że nawet bardzo przezroczyste tkanki stają się nieprzezroczyste. W czasie snu czerwone krwinki chowają się w wątrobie Zespół kierowany przez Carlosa Taboadę z Duke University odkrył, jak żaby szklane radzą sobie z tym problemem. Uczeni wykonali pomiary przezroczystości zwierząt. Skorzystali też z obrazowania fotoakustycznego do śledzenia ruchu czerwonych krwinek u żywych żab. Okazało się, że ciało Hyalinobatrachium fleischmanni staje się średnio od 34 do 61% bardziej przezroczyste podczas snu. Dzieje się tak, ponieważ żaby usuwają wówczas …

zaba-chowa-krew-02b6eed.jpg
width: 4449
height: 2966

Nie starzeje się i potrafi odtworzyć własne ciało. Mimo to walczy o przetrwanie
type: item
date: 2025-07-01T08:45:41.000Z
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: dzikie zwierzęta
subject: meksyk
subject: ochrona zwierząt
subject: przyroda
subject: Travel
subject: zwierzęta
description: Aksolotl to stworzenie, które przez całe życie zachowuje młodzieńczą formę. Potrafi odtworzyć utracone kończyny, a nawet fragmenty serca czy mózgu. Z utratą naturalnych siedlisk radzi sobie jednak znacznie gorzej.
encoded: W tym artykule: Aksolotl, czyli wodny potwór Medialna kariera aksolotla Zapasowa populacja salamandry Rolnicy dla aksolotla W La Roma, modnej dzielnicy Meksyku, patio Monstruo de Agua pełne jest werwy młodych ludzi rozmawiających przy wędzonym ceviche z awokado, grzybach w tempurze i rzemieślniczym piwie. Każda butelka ma etykietę z wizerunkiem dziwacznego aksolotla otoczonego koroną skrzeli przypominających pióra. Browar wybrał skrajnie zagrożoną salamandrę jako swoją maskotkę w nadziei na zwiększenie świadomości problemu wśród meksykańskiej opinii publicznej, mówi jego założyciel Matías Vera-Cruz Dutrenit. – Skoro nasz produkt jest dobry, może występować w roli ambasadora słusznej sprawy – wyjaśnia. Aksolotl, czyli wodny potwór Aksolotl, nazwany tak na cześć azteckiego boga Xolotla, jest ważnym symbolem meksykańskiej kultury. Monstruo del Agua oznacza „wodny potwór”, co jest hiszpańskim przekładem z nahuatl, języka starożytnych Azteków. Te długie na ok. 30 cm płazy niegdyś były powszechne w leżących na dużych wysokościach jeziorach wokół miasta Meksyk. Dziś spotyka się je tylko w kilku kanałach śródlądowych w pobliżu jeziora Xochimilco, gdzie przetrwało co najwyżej 1000 osobników. Ta niebezpiecznie mała populacja stoi w obliczu licznych zagrożeń: zanieczyszczenia wody, drapieżnictwa inwazyjnych karpia i tilapii, a przede wszystkim utraty siedlisk. Medialna kariera aksolotla W związku z trudną sytuacją gatunku w ciągu ostatniej dekady świadomość społeczna na jego temat istotnie wzrosła. Aksolotle są teraz postaciami w grze online Minecraft i na globalnej platformie gier Roblox. Aksolotl widnieje na nowym banknocie o nominale 50 peso. Salamandry te – na wolności zwykle brązowe lub szare – stały się też popularne jako zwierzęta domowe. Przybierają kolor biały z różowymi refleksami z powodu mutacji genetycznej spowodowanej hodowlą w niewoli. Mimo to Luis Zambrano, ekspert od aksolotli z Narodowego Autonomicznego Uniwersytetu Meksyku, jest sceptyczny co do tego, czy no…

aksolotl-meksykanski-0a58a1e.jpg
width: 5337
height: 3586

Czy twój kot jest już seniorem? Przelicz jego wiek na ludzkie lata
type: item
date: 2025-06-10T13:45:07.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ciekawostki
subject: Dom
subject: koty
subject: przyroda
subject: zwierzęta
description: Wiek kota w ludzkich latach może zaskoczyć niejednego opiekuna. Sprawdź, ile naprawdę „ma” twój pupil – i co wpływa na jego długowieczność.
encoded: W tym artykule: Jak liczyć lata u kota Wiek kota w przeliczeniu na ludzki Najstarszy kot na świecie Jak wydłużyć życie kota Koty towarzyszą nam od tysięcy lat Wielu miłośników zwierząt zastanawia się, w jakim tempie dojrzewają i starzeją się ich pupile. W tym celu próbują przeliczyć ich wiek na ludzkie lata. Nie jest łatwo określić wiek psa w „ludzkich” latach. To zależy od wielkości zwierzaka i od jego genów. A jak jest w przypadku kotów? W przypadku tempa starzenia się podstawowym parametrem jest wielkość ciała. Dlatego u psów inaczej przelicza się wiek u ras dużych i małych. Natomiast koty mają dość zbliżone rozmiary. Dlatego u nich do przeliczania lat stosuje się jedną formułę. Oczywiście warto pamiętać o wyjątkach. Największe koty domowe osiągają nawet 20 kg wagi. Takie koty będą generalnie starzeć się szybciej niż mniejsze osobniki. Jak liczyć lata u kota Jak przeliczamy wiek kota na ludzkie lata? Kocia młodość trwa krótko, bo zaledwie rok. Dlatego uznajemy, że roczny kot ma wiek odpowiadający ludzkim 15 latom. Następny rok kociego życia to już dorosłość. Dwuletni kot to odpowiednik człowieka mającego 25 lat. Potem każdy kolejny rok życia kota liczymy jak cztery lata u ludzi. Przyjmuje się, że wiek dojrzały u kota to od 2 do 10 lat. Od 11 lat rozpoczyna się koci wiek podeszły. Wiek kota w przeliczeniu na ludzki To, jak się liczy wiek kota, może być nie do końca jasne. Dlatego w obliczeniu kociego wieku pomóc może poniższe zestawienie: 1 rok – 15 lat ludzkich 2 lata – 25 lat ludzkich 3 lata – 29 lat ludzkich 4 lata – 33 lata ludzkie 5 lat – 37 lat ludzkich 6 lat – 41 lat ludzkich 7 lat – 45 lat ludzkich 8 lat – 49 lat ludzkich 9 lat – 53 lata ludzkie 10 lat – 57 lat ludzkich 11 lat – 61 lat ludzkich 12 lat – 65 lat ludzkich 13 lat – 69 lat ludzkich 14 lat – 73 lata ludzkie 15 lat – 77 lat ludzkich 16 lat – 81 lat ludzkich 17 lat – 85 lat ludzkich 18 lat – 89 lat ludzkich 19 lat – 93 lata ludzkie 20 lat – 97 lat ludzkich 21 lat – 101 lat ludzkich 22 lata – 105 l…

Czy-twoj-kot-jest-juz-seniorem-Przelicz-jego-wiek-2383916.jpg
width: 4528
height: 3016

Powrót „czarnej pszczoły”. Owad uznany za wymarłego widziany w kolejnym regionie Polski
type: item
date: 2025-06-10T12:16:39.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: ochrona gatunkowa
subject: owady
subject: pszczoła
subject: pszczoły
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Wyjątkowo rzadka zadrzechnia fioletowa, zwana potocznie „czarną pszczołą”, pojawia się w róznych regionach Polski. Ostatnio jej obecność stwierdzono w Roztoczańskim Parku Narodowym i w Białowieży. Ta samotna pszczoła jest u nas pod ścisłą ochroną.
encoded: Spis treści: Czarna pszczoła – wygląd Zadrzechnia fioletowa widziana w nowych miejscach w Polsce Jak pomóc czarnej pszczole? Inni zapylacze w Polsce Pszczołę kojarzymy najczęściej z pszczołą miodną (Apis mellifera). Czyli niedużym, brązowo-żółtawym owadem, często spotykanym na kwiatach. Warto jednak wiedzieć, że do rodziny pszczołowatych należy aż 5800 gatunków. W tym kosmate, krępe trzmiele, podobne do os koczownice czy ciemno ubarwione zadrzechnie. Do tych ostatnich należy tzw. czarna pszczoła, czyli zadrzechnia fioletowa. Czarna pszczoła – wygląd To największa w Polsce pszczoła. Ma charakterystyczne, czarne ciało osiągające nawet 3,5 cm długości (dla porównania, robotnica pszczoły miodnej mierzy ok. 1,5 cm). Jej skrzydła fioletowo pobłyskują. Stąd nazwa gatunkowa – zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea). Z wyglądu jest bardzo podobna do zadrzechni czarnorogiej (Xylocopa valga), także występującej w Polsce. Warto przy tym pamiętać, że poza tymi dwoma do rodzaju zadrzechnia należy 400 gatunków owadów. Xylocopa valga / fot. Shutterstock Zadrzechnie to pszczoły samotnice, która nie tworzą licznych kolonii. Zakładają gniazda w suchym drewnie, wiercąc w nim korytarze o długości nawet 30 cm za pomocą żuwaczek. Dorosłe osobniki można zobaczyć od maja, najczęściej na kwiatach szałwii, groszku pachnącego, glicynii, robinii akacjowej, kłosowca pomarszczonego, soi warzywnej i żmijowca zwyczajnego. Zadrzechnia fioletowa widziana w nowych miejscach w Polsce Zadrzechnia fioletowa przez wiele dziesięcioleci była opisana jako gatunek prawdopodobnie wymarły w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt Ginących i Zagrożonych. Opis statusu głosił: bardzo rzadki gatunek śródziemnomorski, na terenie dzisiejszej Polski notowany był zaledwie kilkakrotnie w latach 1868–1935, odtąd niepotwierdzony. To zmieniło się w 2005 r., być może w związku z postępującym ociepleniem klimatu. Od tamtej pory czarna pszczoła została zaobserwowana w: Poleskim Parku Narodowym, Bieszczadach Zachodnich, Wrocławi…

AdobeStock468437065-4caee5c.jpeg
width: 6000
height: 4000

Lisówka pomarańczowa – jak ją rozpoznać i dlaczego nie warto jej zbierać?
type: item
date: 2025-06-02T06:03:50.000Z
subject: Przyroda
subject: grzyby
subject: lasy
description: Lisówka pomarańczowa to grzyb, który na pierwszy rzut oka może zmylić nawet doświadczonego grzybiarza. Intensywnie pomarańczowy kapelusz i podobieństwo do cenionej kurki sprawiają, że łatwo ją pomylić z tym grzybem. Niestety, lisówka nie nadaje się do jedzenia, warto zatem wiedzieć, jak ją rozpoznać. W naszym artykule znajdziesz szczegółowy opis wyglądu oraz kluczowe różnice między lisówką pomarańczową a kurką.
encoded: Spis treści: Typowe miejsca występowania Grzyb o wielu nazwach Czy lisówka pomarańczowa jest jadalna? Jak odróżnić lisówkę pomarańczową od kurki? Lisówka pomarańczowa to niewielki, ale niezwykle charakterystyczny grzyb z rodziny lisówkowatych, który wyróżnia się przede wszystkim intensywną barwą. Jej kapelusz osiąga średnicę od 2 do 7 cm i zmienia swój wygląd w trakcie rozwoju – u młodych okazów jest cienkomięsisty z podwiniętym brzegiem, natomiast u starszych lejkowato zapadnięty i najczęściej pofałdowany na brzegach. Jego powierzchnia bywa gładka lub delikatnie zamszowa, sucha i matowa, a kolory wahają się od żółtych aż po głębokie odcienie czerwonopomarańczowe. Nierzadko brzegi kapelusza są jaśniejsze lub niemal białe. Od spodu znajdują się cienkie, gęsto ułożone blaszki, które zbiegają na trzon i często się rozwidlają. Ich barwa zazwyczaj współgra z kapeluszem – są pomarańczowożółte, jednak z czasem mogą blednąć. Trzon lisówki ma od 3 do 5 cm wysokości i od 3 do 10 mm grubości. Początkowo jest pełny, a w przypadku starszych okazów – pusty w środku. Jego powierzchnia może być lekko zamszowa. Kolor trzonu jest taki sam jak blaszek, jednak u podstawy przybiera ciemniejszy, brązowy odcień, a najniższy fragment często ma barwę białawą. Miąższ lisówki jest miękki, włóknisty i soczysty – od żółtego po bladopomarańczowy. W smaku zazwyczaj jest cierpki, z wyczuwalną goryczką i kwaśną nutą. Zapach lisówki określany jest jako słaby lub niewyraźny. Typowe miejsca występowania Lisówki pomarańczowe pojawiają się jesienią, zazwyczaj od września do listopada. Rosną najliczniej w wilgotnych częściach lasów iglastych i mieszanych. Okazy tego grzyba mogą występować pojedynczo lub w grupach (niekiedy bardzo licznych) pod jodłami, bukami i sosnami. Lisówka pojawia się najczęściej na podłożu próchniczym, które powstało z igliwia, liści i niewielkich odpadów drewna, a także w mchu oraz na spróchniałych pniach i gałęziach. Co ciekawe, można ją znaleźć także rosnącą wprost na ziemi. Czy…

lisowka-pomaranczowa-3ea9145.jpg
width: 1000
height: 666

Tajemnice sieci i pogody – pająk krzyżak z bliska
type: item
date: 2025-06-01T10:58:19.000Z
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: pająki
subject: zwierzęta
description: Pająk krzyżak powszechnie występuje na terenie całej Polski, jednak niewiele osób zdaje sobie sprawę z jego niebanalnych umiejętności. Ten doskonały budowniczy i samotnik był niegdyś uznawany też za nieomylnego synoptyka. W poniższym artykule znajdziesz charakterystykę wybranych gatunków oraz ciekawostki związane z tymi pajęczakami.
encoded: Spis treści: Jak wygląda pająk krzyżak? Gdzie występuje? Czy pająk krzyżak jest jadowity? Ciekawostki o krzyżakach Pająk krzyżak to zwyczajowa nazwa niektórych gatunków z rodziny krzyżakowatych (Araneidae). Należy do niej około 2 900 gatunków, a 47 z nich można spotkać w Polsce. Najpopularniejsze to krzyżak ogrodowy, krzyżak łąkowy i krzyżak dwubarwny. Jak wygląda pająk krzyżak? Wygląd pająka krzyżaka zależy od konkretnego gatunku. Ich cechą wspólną jest widoczny na odwłoku krzyż oraz wielkość osobników – samice są znacznie większe od samców. Między poszczególnymi gatunkami występują jednak zauważalne gołym okiem różnice. Krzyżak łąkowy Krzyżak łąkowy (Araneus quadratus) ma kulisty lub owalny odwłok, na którym znajdują się 4 jasne plamki. Na odwłoku jest też zazwyczaj widoczny znak krzyża. Średnica dorosłych osobników zależy od płci – samce osiągają do 8 mm, a samice do 20 mm. Warto jednak wiedzieć, że odnotowano też samice krzyżaka łąkowego o 25 mm średnicy, co stawia je na podium w rankingu największych pająków żyjących w Polsce. Na uwagę zasługuje także znaczna różnica w wadze – samce ważą około 0,1 g, a samice około 1,5 g! Krzyżak ogrodowy Pająk krzyżak ogrodowy (Araneus diadematus) jest mniejszy niż jego łąkowy krewniak. Samica ma zazwyczaj 10-18 mm długości, a samiec 6-7 mm. Ten gatunek charakteryzuje się żółto-brązowym ubarwieniem (choć występują też osobniki o ciemnobrunatnej barwie). Krzyżak ogrodowy posiada charakterystyczny biały krzyż na odwłoku. Krzyżak dwubarwny Krzyżak dwubarwny (Araneus marmoreus) jest najmniejszym z przedstawianych tu gatunków. Samica dorasta do około 15 mm długości, więc jest nieco mniejsza niż samice krzyżaków ogrodowych. Odwłoki krzyżaków dwubarwnych mają zmienne ubarwienie – od jasnożółtego przez wpadające w czerwień aż po brązy. Samice mają najczęściej odwłoki w kolorze żółtym. Gdzie występuje? Pająki krzyżaki występują na terenie całej Polski. Zarówno na wsiach, jak i w miastach, co jest niepokojącą informacją dla osób zmagają…

pajak-krzyzak-e14c5b0.jpg
width: 1000
height: 667

Jezioro Otmuchowskie – perła opolskiej kaskady Nysy Kłodzkiej
type: item
date: 2025-06-01T09:22:54.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: dolny śląsk
subject: jeziora
subject: kotlina kłodzka
description: Jezioro Otmuchowskie to największy i najstarszy wielkopowierzchniowy zbiornik retencyjny w województwie opolskim. Od lat przyciąga miłośników przyrody, sportów wodnych i wędkowania. Dzięki solidnej konstrukcji wału i ponad 100 milionom metrów sześciennych zgromadzonej wody, stanowi nie tylko ważny element ochrony przeciwpowodziowej, ale także atrakcyjny cel turystyczny.
encoded: Spis treści: Historia Jeziora Otmuchowskiego Znaczenie zbiornika Walory przyrodnicze Finisz przebudowy niecki Jeziora Otmuchowskiego Jezioro Otmuchowskie powstało jako jeden z kluczowych elementów kaskady zbiorników na Nysie Kłodzkiej, której celem jest zabezpieczenie doliny przed powodziami i zapewnienie stałego dopływu wody do elektrowni. Od momentu uruchomienia zbiornik pełnił zarówno funkcję ochronną, jak i rekreacyjną, szybko stając się ważnym punktem na mapie turystycznej regionu. Historia Jeziora Otmuchowskiego Zbiornik powstawał w latach 1926–1933 na rzece Nysa Kłodzka, nieopodal miasta Otmuchów. Budowę rozpoczęto w 1928 roku (wówczas pod nazwą Staubecken Ottmachau), a 5 lat później, 17 czerwca 1933 roku, nastąpiło uroczyste oddanie do użytku. Inwestycja obejmowała wzniesienie 6,5-kilometrowego wału ziemnego oraz montaż elektrowni wodnej wyposażonej w dwie turbiny Kaplana o łącznej mocy 4,8 MW. Elektrownia umieszczona po stronie Jeziora Otmuchowskiego wyróżnia się nietypową konstrukcją. Turbiny i generatory zamontowano 7 m poniżej poziomu hali, by maksymalnie wykorzystać spad hydrauliczny przy zachowaniu zwartej, niskoprofilowej zabudowy. Budynek elektrowni zaprojektowano jako lekki szkielet stalowy z dużymi przeszkleniami, co nadaje mu niemal industrialny charakter. Hala ma imponujące wymiary: niemal 100 m długości, 16,7 m szerokości i ponad 11 m wysokości. Dzięki temu pomieściła dwa pionowe szyby turbin Kaplana wraz z generatorami, które zostały zmodernizowane w 2014 roku. Obecnie dostarczają 2×3,4875 MW przy przepływie 18 m³/s i spadzie 21,5 m. Znaczenie zbiornika Jezioro Otmuchowskie odgrywa kluczową rolę w gospodarce wodnej regionu. Jego obecność pozwala na stabilizację przepływów Nysy Kłodzkiej zarówno w czasie intensywnych opadów, jak i suszy. Zbiornik stanowi istotny element kaskady retencyjnej, współpracując z innymi zbiornikami w dolinie rzeki i umożliwiając skoordynowane zarządzanie wodami. Retencja i ochrona przeciwpowodziowa Przy maksymalnym pię…

Jezioro-otmuchowskie-8f32f03.jpg
width: 2560
height: 1920