National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-09T08:45:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Jak kreatyna wpływa na ciało i umysł? Nauka pokazuje, co działa, a co jest mitem
items: Piekło u Dantego to opis uderzenia planetoidy w Ziemię? Pisarz wyprzedził naukę o 500 lat
items: Światło bez prądu: naukowcy wykorzystują żywe glony
items: Media społecznościowe pogłębiają samotność. Kontakty z nieznajomymi nie pomagają
items: Ten obiekt z Układu Słonecznego ma atmosferę, choć nie powinien. Astronomowie zaskoczeni
items: Afryka rozpada się na pół szybciej, niż sądzono. Między płytami powstanie nowy ocean
items: Rekiny i tuńczyki w pułapce ocieplenia. Wielkie ryby zaczynają się przegrzewać
items: Komórki „zombie” uszkadzają wątrobę i postarzają organizm. Ich usunięcie odwraca szkody
items: Naukowcy wydrukowali sztuczne neurony. Te zaczęły „rozmawiać” z żywym mózgiem
items: Składnik X kontra Parkinson. Tajemniczy lek „czyści” mózg i przywraca sprawność
items: Wojna domowa wśród szympansów. Dlaczego dawni przyjaciele zaczęli się zabijać?
items: Inteligentna soczewka kontaktowa monitoruje stan oka i sama podaje lek
items: Ta roślina produkuje czarny nektar i nikt nie wie, w jakim celu to robi
items: Okazjonalne intensywne picie szkodzi bardziej niż codzienne. Poważnie uszkadza wątrobę
items: Pierścień gazu wokół młodej gwiazdy zaskoczył astronomów. Teleskop pokazał gigantyczną strukturę
items: Artemis II już w kosmosie: po 50 latach ludzie lecą ku Księżycowi i pobiją rekord
items: Ten implant produkuje leki w organizmie pacjenta. Czy zastąpi pigułki i zastrzyki?
items: AI może utwierdzać ludzi w złych decyzjach. Badanie pokazuje, że chatboty za rzadko mówią „stop”
items: Zanim pojawił się Jezus, tłumy podążały za nim. Jan Chrzciciel zmienił oblicze Judei
items: W starożytności nie tylko Grecja i Rzym miały demokrację. „Głos ludu” był znacznie częściej brany pod uwagę
items: 20-letni cykl mody naukowo potwierdzony. Analiza matematyczna ujawnia, jak trendy wracają falami
items: Mammografia może wykrywać choroby serca. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
items: Humus i falafel z kosmosu? Naukowcy wyhodowali ciecierzycę na księżycowej glebie
items: Nieznane notatki Galileusza odkryto w starożytnym dziele astronomicznym. Co zapisał genialny uczony?
items: „Wszechświat jest pełen myśliwych". Teoria ciemnego lasu wyjaśnia, dlaczego nie powinniśmy szukać kosmitów

Jak kreatyna wpływa na ciało i umysł? Nauka pokazuje, co działa, a co jest mitem
type: item
date: 2026-05-09T08:44:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: Sport
subject: trening
subject: Zdrowie
subject: żywienie
description: Kreatyna, kojarzona głównie z siłownią, doczekała się obszernej analizy w książce dr. Mehdi Boroujerdiego. Autor opisuje, co wynika z badań: wpływ na wydolność w krótkim, intensywnym wysiłku, możliwe korzyści dla funkcji poznawczych oraz granice działania i zasady dawkowania.
encoded: Kreatyna od lat ma reputację „sportowego” suplementu. W najnowszej analizie farmakolog dr. Mehdi Boroujerdi przenosi ją z siłowni na znacznie szerszy zakres tematów. Wnioski zebrał w książce „Handbook of Creatine and Creatinine In Vivo Kinetics” (CRC Press, 2026). Jak działa kreatyna w organizmie człowieka? Kreatyna nie jest wynalazkiem rynku suplementów. Organizm wytwarza ją naturalnie w wątrobie, nerkach i trzustce z aminokwasów: glicyny, argininy oraz metioniny. Następnie z krwią trafia do tkanek, które szczególnie intensywnie potrzebują szybko dostępnej energii. Około 95 procent zasobów kreatyny magazynują mięśnie szkieletowe, a reszta znajduje się m.in. w mózgu i sercu. W komórkach kreatyna zmienia się w fosfokreatynę. To właśnie ona pomaga błyskawicznie odtwarzać ATP — uniwersalne „paliwo”, od którego zależy praca komórek w chwilach wysokiego obciążenia. Dlatego kreatyna tak mocno przyciąga uwagę sportowców. Gdy liczy się moc w krótkich, intensywnych zrywach, tempo regeneracji ATP staje się kluczowe. Po spełnieniu swojej roli kreatyna rozpada się do kreatyniny, a nerki usuwają ją z organizmu z moczem. Co ważne: tkanki mają ograniczoną możliwość przyswajania kreatyny, a poziom wyjściowy różni się między osobami. To jeden z powodów, dla których duże dawki suplementów nie przekładają się liniowo na większy efekt. Kiedy jest najbardziej użyteczna W analizie podkreślono, że najlepiej przebadaną postacią suplementu pozostaje monohydrat kreatyny. To on ma najsolidniejsze zaplecze danych dotyczących zwiększania poziomu kreatyny i fosfokreatyny w mięśniach. W praktyce oznacza to sprawniejsze odtwarzanie ATP podczas krótkich, intensywnych aktywności, co wiąże się z poprawą mocy mięśni, sprintu oraz możliwości wykonania większej dawki treningu. Jednocześnie dr. Mehdi Boroujerdi obala jeden z najbardziej uporczywych mitów: kreatyna nie jest sterydem. Jej rola w kontekście wysiłku i mięśni wynika ze wsparcia energetycznego, a nie z działania anabolicznego. To rozróżnienie …

kreatyna-53a2b98.jpg
width: 1800
height: 1200

Piekło u Dantego to opis uderzenia planetoidy w Ziemię? Pisarz wyprzedził naukę o 500 lat
type: item
date: 2026-05-09T06:26:27.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: katastrofy
subject: literatura
subject: NatGeoBN
subject: planetoidy
description: Wielopoziomowe piekło Dantego mogło być czymś więcej niż alegorią. Timothy Burbery z Marshall University przekonuje, że poeta opisał fizykę uderzenia planetarnego. „Upadek Szatana” to planetoida, która przebiła skorupę ziemską aż do jądra, tworząc strukturę piekła i górę Czyśćca.
encoded: „Boska komedia” Dantego znów trafia pod lupę naukowców, ale tym razem nie jako tekst o teologii czy literackiej wyobraźni. prof. Timothy Burbery, filolog z Marshall University proponuje odczytanie upadku Szatana w części „Piekło” jako eksperymentu myślowego z zakresu fizyki. Obiekt o ogromnej prędkości miał uderzyć w półkulę południową i „przewiercić się” aż do centrum Ziemi, a skutkiem byłyby jednocześnie piekielny lej i góra Czyśćca. Nad „Boską komedią” Dante Alighieri pracował od 1308 roku aż do śmierci w 1321 r. To poemat o podróży przez piekło, czyściec i raj, zawierający kwintesencję średniowiecznej myśli kulturalnej i filozoficznej. Współczesna nauka o uderzeniach ciał niebieskich i geologii zaczęła powstawać dopiero pięć stuleci później. Szatan jako impaktor, a piekło jako krater W interpretacji filologa klucz nie leży w moralnym ciężarze sceny, lecz w jej mechanice. Prof. Burbery opisuje Szatana jako impaktor: ciało niebieskie poruszające się z wysoką prędkością, które po uderzeniu nie zatrzymuje się płytko pod powierzchnią Ziemi, tylko przebija się przez kolejne warstwy planety aż do jądra. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-ksiezyc-jedna-z-teorii-mowi-o-katastrofie-na-niewyobrazalna-skale-fot-nasa-jpl-caltech-243993f.jpeg" width="3000" height="2400" alt="Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę (fot. NASA/JPL-CALTECH)" title="Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę (fot. NASA/JPL-CALTECH)" /> Badacz łączy ten ruch z geograficzną asymetrią opowieści: do uderzenia ma dojść na półkuli południowej, a północna część globu ma w reakcji ulec znacznej deformacji. W efekcie „piekło” nie powstaje jako zwykłe zagłębienie w miejscu uderzenia, tylko jako struktura krateru tworząca się oddolnie, zorganizowana wokół osi przebicia. Jednocześnie materiał wypchnięty po przeciwnej stronie miałby utworzyć górę Czyśćca, rozumianą tu jako centraln…

uderzenie-planetoidy-2b9b43e.jpg
width: 2337
height: 1200

Światło bez prądu: naukowcy wykorzystują żywe glony
type: item
date: 2026-05-07T06:50:02.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: energia
subject: inżynieria
subject: NatGeoBN
subject: rośliny
subject: światło
description: Świecące algi mogą stać się źródłem światła bez elektryczności. Zespół z USA opracował metodę chemicznego podtrzymania bioluminescencji glonów Pyrocystis lunula. Po umieszczeniu ich w hydrożelu drukowanym 3D świeciły jasno nawet przez 25 minut.
encoded: Świecące algi coraz wyraźniej wychodzą poza domenę morskiej ciekawostki i wchodzą do laboratoriów jako kandydatki na „żywe” źródło światła. Zespół badaczy z University of Colorado Boulder znalazł sposób, by bioluminescencję glonów Pyrocystis lunula uruchamiać i podtrzymywać bez prądu – za pomocą prostych roztworów chemicznych. Dzięki temu uzyskano jasną, skoncentrowaną poświatę. Chemia zamiast przełącznika W naturze Pyrocystis lunula potrafią błysnąć krótkim, niebieskawym światłem, gdy zostaną poruszone przez fale lub przepływającą łódź. To jednak zwykle kwestia milisekund – efektowne, lecz trudne do wykorzystania w praktyce. Badacze sprawdzili więc, czy da się przedłużyć ten efekt w komórkach glonów, wykorzystując reakcje chemiczne. Zespół poddał algi działaniu dwóch środowisk o skrajnych wartościach pH: kwaśnego (pH 4, porównywanego do soku pomidorowego) oraz zasadowego (pH 10, czyli mniej więcej tyle, co w łagodnym mydle). Oba warianty uruchamiały produkcję światła, ale różnica była wyraźna. W roztworze kwaśnym poświata była jaśniejsza, bardziej skoncentrowana i potrafiła utrzymać się do 25 minut. W środowisku zasadowym świecenie rozpraszało się i gasło szybciej. Żywe światło wydrukowane 3D Kluczowym krokiem okazało się nie tylko pobudzenie alg, ale też nadanie im formy, którą da się kształtować. Badacze osadzili Pyrocystis lunula w naturalnie pozyskiwanym hydrożelu – materiale, który jest przyjaznym środowiskiem dla organizmów. Następnie uformowali ten hydrożel metodą druku 3D w różne wzory i kształty, m.in. w motyw półksiężyca (taki kształt mają komórki P. lunula) oraz logo uniwersytetu. Gdy gotowe struktury zetknięto z roztworem kwaśnym lub zasadowym, glony wewnątrz zaczynały emitować światło, a całość podświetlała się na niebiesko. Ważne jest też to, co działo się później: w wydrukowanych strukturach algi pozostawały żywe tygodniami. Najlepiej sprawdzał się wariant kwaśny. W takich wydrukach P. lunula zachowywały 75% jasności nawet po czterech tygodniach. To …

swiecace-algi-77c4018.png
width: 1920
height: 1080

Media społecznościowe pogłębiają samotność. Kontakty z nieznajomymi nie pomagają
type: item
date: 2026-05-07T06:01:09.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: internet
subject: NatGeoBN
subject: psychologia
subject: samotność
subject: social media
subject: Społeczeństwo
description: Media społecznościowe mają związek z samotnością. Naukowcy z Oregon State University sprawdzili, czy relacje online zmniejszają izolację. Wynik zaskakuje: kontakty z osobami nieznanymi osobiście wiążą się z większym poczuciem samotności.
encoded: Nie ma tygodnia, bym nie dostał przynajmniej jednego zaproszenia do znajomych w mediach społecznościowych od kompletnie mi nieznanej osoby. Gdy uprzejmie odmawiam dodania jej do kontaktów, często spotykam się ze zdziwieniem. Czemu nie chcę nawiązywać nowych znajomości? Czemu nie poszerzam sieci kontaktów? Odpowiadam, że taką przyjąłem zasadę. Teraz moją odpowiedź mogę poprzeć wynikami badań. Naukowcy z Oregon State University sprawdzili, czy bliskie kontakty w mediach społecznościowych chronią przed samotnością. W ogólnokrajowym badaniu ankietowym ponad 1500 dorosłych Amerykanów w wieku 30–70 lat opisało swoje relacje online latem 2023 r. Wyniki sugerują, że „bliskość” w sieci działa wybiórczo. A znajomości z osobami, których nigdy nie spotkaliśmy, mogą iść w parze z silniejszym poczuciem izolacji. Gdy „znajomy” jest tylko awatarem Badacze przeanalizowali związek między samotnością a rodzajem relacji utrzymywanych w social media. Kluczowe okazało się rozróżnienie: co innego kontakt z kimś, kogo znamy osobiście – z rodziny, pracy, sąsiedztwa czy dawnych szkół – a co innego intensywna relacja z osobą, której nigdy nie spotkaliśmy. Zależność była wyraźna. Kontakty w mediach społecznościowych z ludźmi, których uczestnicy nie znali w realnym świecie, wiązały się z większą samotnością. Jednocześnie łączenie się online z osobami znanymi twarzą w twarz nie było powiązane ani ze wzrostem, ani ze spadkiem samotności. To ważny szczegół: samo „bycie w kontakcie” nie gwarantuje korzyści mentalnych, nawet jeśli relacja jest odczuwana jako bliska. W badanej grupie około 35% kontaktów w mediach społecznościowych stanowili ludzie, z którymi uczestnicy nigdy nie spotkali się osobiście. To proporcja, która pozwala spojrzeć na cyfrowe sieci społeczne jak na osobny ekosystem. Obok kręgu realnych relacji funkcjonuje równoległy świat znajomości opartych na treściach, komentarzach i wizerunkach – często bez wspólnego doświadczenia, które weryfikuje wyobrażenia. Mechanizm porównań i zdrowie…

samotnosc-social-media-6ae6ee6.jpg
width: 1200
height: 896

Ten obiekt z Układu Słonecznego ma atmosferę, choć nie powinien. Astronomowie zaskoczeni
type: item
date: 2026-05-05T05:57:00.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: NatGeoBN
subject: planetoidy
subject: układ słoneczny
description: Obiekt transneptunowy 2002 XV93 otacza cienka atmosfera. Odkrył to zespół zawodowych i amatorskich astronomów z Japonii. To sensacja, bo obiekt ma zaledwie ok. 500 km średnicy.
encoded: Atmosfera to coś, co kojarzy nam się głównie z planetami. Warstwa gazów może otaczać także mniejsze ciała niebieskie, takie jak księżyce czy obiekty transneptunowe (TNO). Te ostatnie to odłamki skalne krążące poza orbitą Neptuna – w obszarze, gdzie panują niskie temperatury. Najbardziej znanym z nich jest Pluton, niegdyś uznawany za planetę, a potem pozbawiony tego miana (choć Amerykanie ostatnio znów próbują przywrócić mu status planety). To, że Pluton o średnicy 2377 km ma atmosferę, nikogo nie dziwi. Szokiem było jednak odkrycie jej wokół kilkukrotnie mniejszego TNO. Naturalny eksperyment ujawnił subtelny ślad 10 stycznia 2024 roku w Japonii dało się obserwować rzadkie zjawisko. Niewielki obiekt transneptunowy (612533) 2002 XV93 przesunął się na tle odległej gwiazdy. Zespół zawodowych i amatorskich astronomów, pracujący w wielu lokalizacjach w kraju, zarejestrował przebieg zjawiska, zwanego okultacją. Uzyskane w ten sposób dane sugerują, że obiekt ten ma cienką atmosferę. A nie powinien, bo przy średnicy około 500 km jego grawitacja jest bardzo słaba. Okultacje w astronomii pozwalają wydobyć detale, których nie widać podczas zwykłej obserwacji. Gdy ciało Układu Słonecznego przechodzi przed gwiazdą, można śledzić, jak zmienia się jasność punktu świetlnego. Jeśli obiekt ma tylko twardą powierzchnię, blask zazwyczaj zanika gwałtownie. Jeżeli jednak otacza go choćby bardzo rozrzedzona warstwa gazów, gwiazda może przygasać bardziej stopniowo, bo światło jest tłumione w trakcie przejścia przez atmosferę. W przypadku 2002 XV93 właśnie taki scenariusz okazał się zgodny z zebranymi danymi. Mały świat, który nie pasuje do reguł Obliczenia wskazują, że atmosfera wokół 2002 XV93 powinna przetrwać mniej niż 1000 lat, o ile nie jest uzupełniana. W skali kosmicznej to mgnienie oka, co sugeruje, że jeśli rzeczywiście mamy do czynienia z atmosferą, musiała ona powstać niedawno albo być świeżo „podtrzymywana”. To prowadzi do kolejnego problemu: jakie było źródło takiej powłoki gaz…

obiekt-transneptunowy-atmosfera-2d7cab0.png
width: 1733
height: 1300

Afryka rozpada się na pół szybciej, niż sądzono. Między płytami powstanie nowy ocean
type: item
date: 2026-04-23T08:06:49.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: geologia
subject: kontynenty
subject: ziemia
description: Afryka, tak jak inne kontynenty, doświadcza trwających od milionów lat procesów geologicznych. Kiedy będzie można zobaczyć ich efekty? Szybciej niż sądzono, mówią naukowcy z Columbia Climate School.
encoded: Podział na Europę, Azję, obie Ameryki, Australię, Antarktydę i Afrykę jest dla nas czymś oczywistym, ale to nie oznacza, że tak już pozostanie na zawsze. W ciągu milionów lat nasza planeta wielokrotnie się zmieniała. Najlepiej widać to na wizualizacjach przedstawiających powstawanie superkontynentów. Naukowcy podkreślają, że procesy ich formowania, choć nie są odczuwalne na co dzień, trwają cały czas. Jak będzie wyglądała Ziemia w przyszłości? Zdaniem naukowców Afryka Wschodnia oderwie się od reszty kontynentu. To z kolei może doprowadzić do powstania nowego oceanu. Proces ten postępuje szybciej, niż wcześniej sądzono. Do takiego wniosku doszedł zespół kierowany przez Christiana Rowana z Lamont-Doherty Earth Observatory (Columbia Climate School). Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie „Nature Communications”. Tak zmienia się Afryka Powolne rozpadanie się Afryki na pół wynika z procesów geologicznych. Afrykańska płyta tektoniczna dzieli się na dwie: mniejszą somalijską i większą nubijską. Z badań opublikowanych już w 2004 roku na łamach „Earth and Planetary Science” wynika, że co roku płyty oddalają się od siebie o kilka milimetrów. Najnowsze badania mówią o tempie rzędu około 4,7 mm rocznie. Ten proces rozciąga skorupę ziemską, w konsekwencji ułatwiając wnikanie magmy ku powierzchni. Głównym „winnym” jest tak zwany wschodnioafrykański system szczelinowy. Jeden z największych systemów szczelin tektonicznych na świecie ciągnie się przez tysiące kilometrów i kilka afrykańskich krajów, między innymi Etiopię, Kenię, Malawi i Mozambik. Świat usłyszał o postępującym podziale geologicznym Afryki w 2018 roku, po tym, jak w Kenii pojawiło się pęknięcie w ziemi. Zjawisko było powiązane z afrykańskimi szczelinami tektonicznymi. Powstaje nowy ocean W północnej Kenii i południowej Etiopii, w rozległym obniżeniu o szerokości 500 km zwanym Ryftem Turkana, proces ten jest najbardziej widoczny. Wzdłuż osi ryftu skorupa ziemska ma tylko około 13 km grubości, podczas gdy poza …

afryka-peka-ba364bc.jpg
width: 5001
height: 3001

Rekiny i tuńczyki w pułapce ocieplenia. Wielkie ryby zaczynają się przegrzewać
type: item
date: 2026-04-19T11:44:50.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: NatGeoBN
subject: ocieplenie klimatu
subject: rekiny
subject: ryby
subject: tuńczyk
subject: zmiany klimatyczne
description: Rekiny i tuńczyki mogą coraz częściej przegrywać z rosnącą temperaturą mórz. Badanie naukowców z Trinity College Dublin i University of Pretoria wskazuje, że te drapieżniki spalają dużo energii i źle sobie radzą z ociepleniem klimatu.
encoded: Wraz z ocieplaniem się oceanów część największych morskich drapieżników może znaleźć się w sytuacji, w której ich biologiczna przewaga zaczyna działać przeciwko nim. W prestiżowym czasopiśmie „Science” ukazało się badanie zespołu z Trinity College Dublin i University of Pretoria, opisujące szczególną podatność ryb mezotermicznych, w tym tuńczyków oraz niektórych rekinów, na jednoczesny wzrost kosztów energetycznych i ryzyko przegrzania w coraz cieplejszej wodzie. Cena szybkości drapieżnika Ryby mezotermiczne to rzadkość: stanowią mniej niż 0,1% gatunków ryb. Od dawna fascynują biologów. Potrafią zatrzymywać ciepło wytwarzane przez metabolizm i utrzymywać wybrane części ciała w wyższej temperaturze niż otaczająca je woda. Ta cecha sprzyja zdolnościom takim jak szybkie pływanie, dalekie migracje i wysoka skuteczność polowania. Do ryb mezotermicznych zaliczają się m.in. tuńczyki oraz niektóre rekiny, w tym żarłacz biały i rekin olbrzymi (długoszpar). Warto wspomnieć, że istnieje również ryba w pełni stałocieplna – strojnik. Nowe badania pokazują, że wyjątkowe zdolności tuńczyków i rekinów sporo je kosztują. Po uwzględnieniu rozmiaru i temperatury, ryby mezotermiczne zużywają około 3,8 razy więcej energii niż podobnej wielkości ryby ektotermiczne (czyli takie, których temperatura ciała silniej podąża za temperaturą wody). Dodatkowo wzrost temperatury ciała o 10°C ponad dwukrotnie zwiększa rutynowe tempo metabolizmu. W praktyce przekłada się to na konieczność zdobywania większej ilości pokarmu, by utrzymać szybkie tempo życia. Ubywa siedlisk w oceanach Druga część problemu dotyczy fizyki wymiany ciepła. Wraz ze wzrostem rozmiaru ciała organizm może wytwarzać ciepło szybciej, niż potrafi je oddać. Duże ciała skuteczniej zatrzymują ciepło, a u ryb mezotermicznych efekt ten nasila się przez wysokie tempo metabolizmu. Badacze wyliczyli teoretyczne progi równowagi cieplnej, czyli takie temperatury wody, powyżej których wielkie ryby nie są w stanie pozbywać się ciepła dość szy…

rekin-zarlacz-68bcbce.jpg
width: 4235
height: 2382

Komórki „zombie” uszkadzają wątrobę i postarzają organizm. Ich usunięcie odwraca szkody
type: item
date: 2026-04-16T08:25:26.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: eksperyment
subject: NatGeoBN
subject: starość
subject: układ immunologiczny
description: Stare makrofagi to komórki „zombie”, które – jak wykazali naukowcy z UCLA – gromadzą się w starzejących tkankach i w wątrobie przy chorobie stłuszczeniowej. U myszy ich selektywne usunięcie znacząco zmniejszyło stan zapalny i cofnęło uszkodzenia wątroby mimo niezdrowej diety.
encoded: Zespół naukowców z University of California w Los Angeles (UCLA) wskazał konkretną grupę komórek odpornościowych, która może po cichu napędzać procesy starzenia się organizmu. Chodzi o stare makrofagi — komórki, które przestają się dzielić, ale nie znikają z tkanek, tylko podtrzymują w nich przewlekły stan zapalny. W badaniach na myszach ich selektywne usunięcie wyraźnie poprawiło kondycję wątroby nawet wtedy, gdy zwierzęta pozostawały na diecie wysokotłuszczowej i wysokocholesterolowej. Stare makrofagi to tzw. komórki zombie. Z biegiem czasu w DNA każdej naszej komórki gromadzi się coraz więcej uszkodzeń. Jeśli będzie ich za dużo, komórka może przejść w stan tzw. senescencji. To swoisty stan zawieszenia. Takie komórki nie funkcjonują już prawidłowo, ale też nie obumierają. Produkują natomiast wiele szkodliwych substancji, odpowiedzialnych m.in. za przewlekłe stany zapalne i uszkodzenia tkanek. Sprzyja to rozwojowi chorób nowotworowych, miażdżycy, zaćmy czy schorzeń stawów Czy makrofagi naprawdę się starzeją? Makrofagi to komórki układu odpornościowego, które patrolują niemal każdą tkankę: sprzątają resztki komórkowe, „pożerają” patogeny i wspierają gojenie. Przez lata w świecie nauki trwała jednak dyskusja, czy w ogóle potrafią wejść w stan senescencji. Zdrowe makrofagi z natury wykazują część markerów kojarzonych z senescencją, co utrudniało odróżnienie komórki sprawnej od tej, która stała się biologicznym balastem. Badacze z UCLA odkryli podpis molekularny oparty na jednoczesnej obecności dwóch białek — p21 i TREM2. Taka kombinacja ma precyzyjnie wskazywać makrofagi, które utraciły prawidłową funkcję, a jednocześnie utrzymują w tkance sygnały prozapalne. A jeśli da się precyzyjnie rozpoznać „winowajcę”, to łatwiej śledzić jego rolę w chorobie i ocenić sens ewentualnego leczenia celowanego. Substancje niszczące wybiórczo komórki zombie to tzw. senolityki. Badania wykazały, że w wątrobach młodych myszy stare makrofagi stanowiły ok. 5% populacji, natomiast u starych…

komorki-zombie-0c5acf9.png
width: 1200
height: 800

Naukowcy wydrukowali sztuczne neurony. Te zaczęły „rozmawiać” z żywym mózgiem
type: item
date: 2026-04-15T08:54:16.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: eksperyment
subject: elektronika
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: neurologia
description: Drukowane neurony opracowane na Northwestern University generują impulsy, które potrafią pobudzać żywe komórki nerwowe. W testach na skrawkach móżdżku myszy sztuczne sygnały wywoływały odpowiedzi prawdziwych neuronów i uruchamiały obwody neuronalne w sposób zbliżony do naturalnego. To ważny krok w stronę neuroprotez i oszczędniejszego sprzętu dla AI.
encoded: Inżynierowie z Northwestern University pokazali, że sztuczne neurony można nie tylko budować, ale i „podłączyć” do żywej tkanki. Ich elastyczne, drukowane urządzenia wytwarzały impulsy elektryczne na tyle podobne do naturalnych, że w testach na skrawkach móżdżku myszy pobudzały żywe neurony. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Nanotechnology”. Sztuczne neurony pobudzają mózg Uczeni i wynalazcy od dawna próbują znaleźć sposób na wymianę informacji między elektroniką a żywą tkanką nerwową. Nie wystarczy do tego zwykły prąd elektryczny. Liczy się kształt i dynamika impulsu, bo biologiczne neurony komunikują się na wiele sposobów. Naukowcy opracowali drukowane elementy zdolne do tworzenia zróżnicowanych wzorców: pojedynczych impulsów, ciągłych wyładowań oraz ich serii. Prof. Mark C. Hersam, kierujący badaniem podkreśla, że takie sygnały pozwalają na budowanie mniejszych i bardziej energooszczędnych urządzeń komunikujących się z neuronami. Bogatszy repertuar sygnałów pozwala kodować więcej informacji w pojedynczym komponencie. W konsekwencji przyszłe układy mogą potrzebować mniej elementów, aby wykonywać złożone operacje – a to przekłada się na oszczędność energii. Prof. Hersam zwraca też uwagę na szerszy kontekst. Rozwój sztucznej inteligencji idzie dziś w stronę trenowania na coraz większych zbiorach danych, co pociąga za sobą rosnące koszty energetyczne. Dlatego konstruowanie sprzętu inspirowanego mózgiem – bardzo energooszczędnym urządzeniem obliczeniowym – może pomóc w stworzeniu nowych chipów AI. Ulepszony druk aerozolowy Sztuczne neurony powstały dzięki aerosol jet printing, czyli drukowi aerozolowemu, który nanosi elektroniczne atramenty na elastyczne podłoża polimerowe. Atramenty oparto o nanopłatki dwusiarczku molibdenu (MoS2), pełniącego rolę półprzewodnika oraz grafenu działającego jako przewodnik. Ważną częścią tej technologii jest polimer wchodzący w skład atramentów. W poprzednich podejściach traktowano go jako przeszkodę dla przepływu prądu i całkow…

drukowanie-neuronow-4daf19a.jpeg
width: 4032
height: 3024

Składnik X kontra Parkinson. Tajemniczy lek „czyści” mózg i przywraca sprawność
type: item
date: 2026-04-10T06:43:28.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: choroba parkinsona
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: mózg
subject: NatGeoBN
subject: Zdrowie
description: Składnik X na Parkinsona to tajemniczy lek, który w badaniu na myszach wyraźnie poprawił równowagę i poruszanie się zwierząt. Zespół z Melbourne pokazał, że preparat może wzmacniać nocne „oczyszczanie” mózgu i zmniejszać złogi alfa-synukleiny, kluczowe dla choroby Parkinsona. Teraz celem są testy z udziałem ludzi.
encoded: W laboratoriach w Melbourne sprawdzono działanie nieujawnionego z nazwy leku, określanego jako „compound X” (składnik X), w mysim modelu objawów choroby Parkinsona. Preparat poprawił równowagę i sprawność ruchową zwierząt, a jednocześnie nasilił procesy nocnego „sprzątania” mózgu przez tzw. układ glimfatyczny. Wyniki przedstawiono podczas Oxford Glymphatic and Brain Clearance Symposium w Wielkiej Brytanii. Kolejnym krokiem ma być przygotowanie badań z udziałem osób we wczesnym stadium choroby. Gdy mózg śpi, pracuje jego system oczyszczania Choroba Parkinsona, dotykająca ponad 10 milionów osób na świecie, wiąże się z obumieraniem komórek nerwowych w obszarach kontrolujących ruch. Jednym z najbardziej charakterystycznych śladów tego procesu jest odkładanie się nieprawidłowej wersji białka o nazwie alfa-synukleina, które tworzy złogi w tkance mózgowej. Coraz częściej w tym kontekście pojawia się hipoteza, że problem nie dotyczy wyłącznie „produkcji” nieprawidłowych białek, lecz także ich usuwania. W centrum uwagi znalazł się układ glimfatyczny, czyli mechanizm krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego, który pomaga wypłukiwać z mózgu zbędne produkty przemiany materii. To właśnie podczas głębokiego snu, gdy pojawiają się wolne fale mózgowe, warunki do takiego oczyszczania mają być najlepsze. Do tej pory nie było jednak jasne, czy wzmocnienie tego procesu może przełożyć się na realną poprawę funkcji ruchowych. Udane testy na myszach Zespół Zhao Yan z Swinburne University of Technology zastosował nowatorski model choroby Parkinsona u myszy, Objawy w nim narastają stopniowo i nie są wywołane nagłym uszkodzeniem mózgu. Przez cztery miesiące 20 myszy otrzymywało co tydzień donosowo krople zawierające nieprawidłową alfa-synukleinę. Białko miało następnie rozprzestrzeniać się w mózgu, prowadząc do coraz wyraźniejszych problemów z poruszaniem. Po dwóch miesiącach połowa zwierząt zaczęła dostawać „compound X” cztery razy w tygodniu. Lek podawano razem z metylocelulozą, która pomaga go …

parkinson-mozg-3eb4131.jpg
width: 1600
height: 1200

Wojna domowa wśród szympansów. Dlaczego dawni przyjaciele zaczęli się zabijać?
type: item
date: 2026-04-10T06:03:25.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: małpy
subject: NatGeoBN
subject: przemoc
subject: psychologia zwierząt
subject: szympansy
subject: wojna
subject: zachowania
description: Szympansy z Ngogo w Parku Narodowym Kibale w Ugandzie – największa znana nauce dzika społeczność tego gatunku – trwale podzieliły się na dwie grupy. Badacze opisują, że po rozłamie zakończonym w 2018 r. doszło do serii śmiertelnych ataków między dawnymi członkami wspólnoty.
encoded: Przez pierwsze dwie dekady badań afrykańskie Ngogo uchodziło za model społecznej „plastyczności” typowej dla szympansów. Zwierzęta tworzyły zmienne podgrupy i swobodnie przemieszczały się między nimi, utrzymując relacje w skali całej wspólnoty. Ten układ – znany jako dynamika fission–fusion – pozwala łączyć współpracę z elastycznością. Jednego dnia osobniki rozchodzą się do „zajęć w podgrupach”, następnego znów spotykają. Społeczność z Ngogo została przedstawiona m.in. w serialu dokumentalnym Netfliksa „Chimp Empire” (Imperium szympansów) . Około 2015 r. obserwatorzy zaczęli jednak dostrzegać coś, co w tak dużej, dzikiej społeczności jest sygnałem alarmowym: rosnącą polaryzację. Dwa zgrupowania szympansów, określane później jako „zachodnie” i „centralne”, coraz częściej się mijały i unikały kontaktu. Zmiana zbiegała się z przetasowaniami w hierarchii dominacji. Pojawiła się rok po śmierci kilku dorosłych samców, którzy mogli pełnić rolę „łączników” spajających rozległą strukturę społeczną. Rozłam prowadzi do wojny domowej Do 2018 r. podział był już pełny i trwały: szympansy funkcjonowały jako dwie odrębne grupy, zajmujące osobne terytoria. W tym momencie historia przestaje dotyczyć wyłącznie reorganizacji życia społecznego, a zaczyna opowiadać o cenie, jaką płacą zwierzęta, gdy dawni partnerzy stają się rywalami. W latach 2018–2024 badacze odnotowali lub – na podstawie mocnych przesłanek terenowych – wnioskowali z wysoką pewnością o serii skoordynowanych ataków. W bilansie znalazło się siedem napaści na dorosłych samców oraz 17 ataków na niemowlęta. Dawni przyjaciele, którzy w czasie wcześniejszych obserwacji trzymali się za ręce, teraz rzucili się sobie do gardeł. Jeden z ataków można zobaczyć na filmie nagranym przez badaczy. – Szczególnie uderzające jest to, że szympansy zabijały byłych członków własnej grupy – mówi Aaron Sandel, profesor antropologii na Uniwersytecie Teksańskim w Austin i główny autor badania. – Nowe tożsamości grupowe okazały się silniejsze niż…

wojna-szympansow-1-18a393e.png
width: 2582
height: 1686

Inteligentna soczewka kontaktowa monitoruje stan oka i sama podaje lek
type: item
date: 2026-04-09T06:59:43.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: oczy
subject: soczewki
subject: Zdrowie
description: Inteligentna soczewka kontaktowa na jaskrę opisana przez zespół powiązany z Terasaki Institute for Biomedical Innovation ma w czasie rzeczywistym monitorować ciśnienie wewnątrzgałkowe i w razie potrzeby uwalniać leki. Rozwiązanie przetestowano na królikach i w modelu ex vivo.
encoded: W laboratoriach w Los Angeles zespół powiązany z Terasaki Institute for Biomedical Innovation przedstawił koncepcję soczewki kontaktowej, która ma nie tylko monitorować to, co dzieje się w oku, ale też błyskawicznie reagować. Urządzenie zaprojektowano jako bezbateryjną, w pełni polimerową platformę do stałego monitorowania ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP) i uruchamiania podania leku, gdy wartości zaczynają rosnąć. Gdy ciśnienie w oku rośnie, soczewka ma zareagować natychmiast Jaskra to choroba podstępna: może rozwijać się latami, zanim pacjent zauważy pierwsze ubytki w polu widzenia. Jednym z kluczowych, modyfikowalnych czynników ryzyka jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. Problem w tym, że w praktyce klinicznej jego pomiar (tonometria) często odbywa się w gabinecie i daje jedynie punktowe odczyty – w odstępach rzędu miesięcy. Taki „fotograficzny” zapis bywa niewystarczający, jeśli ciśnienie faluje w rytmie dobowym lub skacze epizodycznie. Właśnie tu pojawia się idea soczewki terapeutyczno-diagnostycznej. Noszona na co dzień, łączy diagnostykę i terapię. Opisywana konstrukcja ma na bieżąco śledzić zmiany IOP, a następnie – w modelu pętli zamkniętej – uruchamiać podanie leku wtedy, gdy jest to potrzebne. Bez baterii i „masywnej” elektroniki: projekt stawia na komfort i prostotę W świecie „smart” urządzeń łatwo wpaść w pułapkę rozbudowanej elektroniki. Tymczasem soczewka kontaktowa to środowisko wymagające: każdy sztywny element i potrzeba zewnętrznego zasilania mogą odbić się na wygodzie, a nawet bezpieczeństwie użytkowania. Dlatego badacze postawili na projekt, który ma omijać ciężar klasycznych rozwiązań elektronicznych. Kluczową rolę pełnią niskokosztowe komponenty polimerowe oraz mikroprzepływowy czujnik ciśnienia. Czułość ma wzmacniać biomimetyczna „gąbka jedwabna”, zaprojektowana tak, by lepiej wychwytywać subtelne zmiany. W soczewce umieszczono też komorę umożliwiającą uwalnianie wielu dawek leku — nie jednorazowy „zastrzyk”, lecz powtarzalne podania w…

soczewka-kontaktowa-85d56f0.jpg
width: 6720
height: 4480

Ta roślina produkuje czarny nektar i nikt nie wie, w jakim celu to robi
type: item
date: 2026-04-07T10:39:37.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: ewolucja
subject: motyle
subject: NatGeoBN
subject: owady
subject: rośliny
description: Nocne zawisaki zapylają kwiaty Jasminanthes mucronata, rośliny rodzimej dla Japonii – ustalili naukowcy z University of Tokyo. Nadal jednak nie wiadomo, dlaczego wytwarza ona unikatowy, czarny nektar.
encoded: Nektar kojarzy się z napojem spożywanym przez greckich bogów. W przyrodzie to słodki płyn, którymi kwiaty przyciągają zapylaczy, takich jak pszczoły czy motyle. O ile same kwiaty często są kolorowe, to nektar najczęściej jest bezbarwny. Wystarczy jego zapach, by zwabić owady. Jest jednak fascynujący wyjątek od tej reguły. W południowej Japonii rośnie roślina Jasminanthes mucronata. Jej kwiaty są białe, natomiast nektar ma barwę czarną. Dlaczego? Naukowcy od dawna próbują to wyjaśnić. Zespół Soma Chiyody, Ko Mochizukiego i Atsushiego Kawakity z University of Tokyo właśnie ustalił, że to nocne ćmy zwane zawisakami najskuteczniej przenoszą pyłek tej rośliny. Nocne motyle piją czarny nektar Barwny nektar od lat rozpala wyobraźnię biologów, bo wyróżnia się na tle „klasycznej”, przezroczystej słodyczy kwiatów. Taka cecha aż prosi się o pytanie: do kogo roślina kieruje swój sygnał? W praktyce badania nad barwnym nektarem długo obracały się wokół dziennych zapylaczy, bo kolor najłatwiej dostrzec przy świetle. Tym razem jednak decydujące okazało się to, co dzieje się po zmroku. Badacze śledzili odwiedziny kwiatów zarówno w dzień, jak i w nocy, w wielu lokalizacjach na południu kraju. W obserwacjach nocnych regularnie pojawiały się zawisaki. To nocne motyle znane z bardzo sprawnego lotu, który przypomina umiejętności kolibrów. Sama ich obecność przy kwiatach to jednak za mało, by mówić o zapylaniu. Kluczowe jest, czy owad pobiera pyłek z jednego kwiatu i przenosi go do kolejnego. Dowód: pyłek na ssawce W terenie nauka bywa sportem wymagającym cierpliwości. Potwierdzenie roli zawisaków wymagało złapania owada i sprawdzenia, czy przenosi pyłek Jasminanthes mucronata. Początkowo próby odłowu siatką kończyły się niepowodzeniem, bo zawisaki okazały się zbyt sprawnymi lotnikami. Przełom przyniosło dopiero wabienie na światło. Gdy udało się schwytać zawisaka, na jego ssawce, czyli wydłużonym narządzie gębowym służącym do pobierania nektaru, stwierdzono obecność pyłku. To właśnie ten…

Jasminanthesmucronataczarny-nektar-dcbf2a1.jpg
width: 4921
height: 3264

Okazjonalne intensywne picie szkodzi bardziej niż codzienne. Poważnie uszkadza wątrobę
type: item
date: 2026-04-02T11:45:11.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: alkohole
subject: ALKOHOLIZM
subject: choroby
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: uzależnienie
subject: Zdrowie
description: Okazjonalne intensywne picie może być dużo groźniejsze, niż wydaje się wielu osobom. Badacze z USA przeanalizowali dane ponad 8000 dorosłych z lat 2017–2023. Jednorazowe wypicie 4–5 jednostek alkoholu co najmniej raz w miesiącu wiązało się z niemal 3× wyższym ryzykiem zwłóknienia wątroby u osób z MASLD.
encoded: Zespół badaczy z centrum medycznego Keck Medicine na University of Southern California opisał zależność, która przesuwa akcent z pytania „ile pijesz?” na „jak pijesz?”. W analizie wykazano, że osoby ze stłuszczeniową chorobą wątroby związaną z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD) mogą być narażone na poważniejsze uszkodzenie tego narządu, gdy zdarza im się okazjonalne intensywne picie. Kluczowy wniosek brzmiał jasno: taki wzorzec konsumpcji łączy się z ryzykiem zaawansowanego zwłóknienia wątroby, prowadzącego do marskości. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Clinical Gastroenterology and Hepatology”. MASLD to najczęstsza choroba wątroby w krajach rozwiniętych, dotykającą co trzeciego dorosłego. To schorzenie dotyczy osób z nadwagą, otyłością lub innymi zaburzeniami metabolicznymi (np. cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu). MASLD z definicji nie jest wywoływana przez alkohol. Dlatego badacze postanowili sprawdzić, jaką rolę alkohol może odgrywać w nasilaniu problemów z wątrobą u takich osób. Wcześniejsze badania wykazały m.in., że nawet niewielkie ilości alkoholu są szkodliwe dla zdrowia. Mitem jest też to, jakoby istniały „zdrowsze” rodzaje alkoholu. Nawet jednorazowe okazjonalne wypicie większej jego ilości skraca kosmki jelitowe i wywołuje silny stan zapalny. Niemal trzy razy większe ryzyko zwłóknienia wątroby Co dokładnie uznano za okazjonalne intensywne picie alkoholu? Badacze użyli ścisłej definicji. Dla kobiet był to poziom czterech lub więcej drinków dziennie, dla mężczyzn pięciu lub więcej drinków dziennie, przynajmniej raz w miesiącu. Drink w tym przypadku to standardowa jednostka alkoholu (SJA), czyli równowartość 10 g czystego etanolu. Przykładowo: 50 ml wódki 40% to 1,6 SJA, małe piwo 4,5% to 1,2 SJA, kieliszek wina 12% to 1,7 SJA. W badaniu chodziło o sytuację, w której większość alkoholu wypija się w ciągu jednego dnia, nawet jeśli przez resztę tygodnia lub miesiąca ktoś pije niewiele albo wcale. Czyli np. wypicie co najmnie…

watroba-dfa1dfb.jpg
width: 1800
height: 1200

Pierścień gazu wokół młodej gwiazdy zaskoczył astronomów. Teleskop pokazał gigantyczną strukturę
type: item
date: 2026-04-02T09:17:34.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: NatGeoBN
subject: obserwacje
subject: teleskop
description: Pierścień gazu wokół protogwiazdy wykrył zespół z Kyushu University i Kagawa University, analizując obserwacje obiektu MC 27/L1521F. Naukowcy opisują strukturę nieco cieplejszą od otoczenia i wiążą ją z „wyrzutami” materii oraz magnetyzmem dysku protogwiazdowego.
encoded: MC 27/L1521F to zimne, gęste skupisko gazu w Obłoku Molekularnym w Byku, jednym z najbliższych nam „żłobków” gwiezdnych. To właśnie tam badacze od dekady śledzą najwcześniejsze etapy narodzin gwiazd, zwykle ukrytych za zasłoną pyłu i gazu. Radioteleskop Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) w Chile pozwala zajrzeć za tę barierę i zobaczyć, jak materia organizuje się wokół dopiero rosnącej protogwiazdy. W polu widzenia pojawiła się struktura, która natychmiast zwraca uwagę skalą: pierścień gazu o średnicy rzędu 1000 jednostek astronomicznych (150 mld km). W praktyce oznacza to rozmiar wielokrotnie przekraczający zasięg orbit planet w Układzie Słonecznym. Co istotne, ten pierścień nie jest jedynie „bardziej gęstą” częścią obłoku. Dane wskazują, że gaz w jego obrębie jest nieco cieplejszy od otoczenia, jakby coś dopiero co pobudziło go do intensywniejszego ruchu i podniosło temperaturę. Gdy pole magnetyczne wypycha gaz i energię na zewnątrz Zespół interpretuje ten obraz jako ślad gwałtownej reorganizacji w bardzo młodym układzie. Protogwiazda rośnie, zasysając materiał z otoczenia, a jednocześnie otaczający ją dysk gazowo-pyłowy pozbywa się nadmiaru energii i części ładunku magnetycznego. W tym scenariuszu dysk nie jest spokojną, płaską strukturą, która powoli gęstnieje. To środowisko dynamiczne, w którym materia i pole magnetyczne potrafią przemieszczać się skokowo. Mechanizm ma dwa kluczowe elementy. Po pierwsze, dochodzi do wyrzutów materii oraz strumienia magnetycznego z rejonu dysku. Po drugie, taka gwałtowna redystrybucja może generować fale uderzeniowe, które ogrzewają gaz, pozostawiając po sobie cieplejszy ślad w obserwacjach. Badacze porównują to zjawisko do serii krótkich, intensywnych „kichnięć”, dzięki którym młoda gwiazda uwalnia nadmiar energii i może dalej rosnąć w sposób sprzyjający stabilnemu formowaniu. – Bardzo nas zaskoczyły te wyniki, ponieważ nie spodziewaliśmy się znaleźć tak wyraźnego pierścienia. Byłem tak podekscytowany, że napis…

pierscien-wokol-mlodej-gwiazdy-df31939.jpg
width: 3267
height: 2326

Artemis II już w kosmosie: po 50 latach ludzie lecą ku Księżycowi i pobiją rekord
type: item
date: 2026-04-02T05:54:00.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronauci
subject: księżyc
subject: loty w kosmos
subject: nasa
subject: NatGeoBN
description: Artemis II wystartowała w nocy z 1 na 2 kwietnia 2026 r. Kapsuła Orion z czteroosobową załogą wykona 10-dniową pętlę wokół Księżyca. Misja ma przetestować systemy statku w głębokiej przestrzeni i zabrać ludzi na najdalszą dotąd odległość od Ziemi.
encoded: Artemis II to pierwsza od 1972 roku załogowa wyprawa w kierunku Księżyca. Rakieta Space Launch System (SLS) wyniosła kapsułę Orion z czwórką astronautów: dowódcą Reidem Wisemanem, pilotem Victorem Gloverem oraz specjalistami misji Christiną Koch i Jeremym Hansenem z Kanadyjskiej Agencji Kosmicznej. Plan zakłada około 10 dni lotu: przelot w stronę Księżyca, manewr za jego niewidoczną z Ziemi stroną i powrót. Już sam profil misji ma ciężar historyczny: ludzie opuszczają niską orbitę okołoziemską po raz pierwszy od ery Apollo. Dla załogi to również symboliczny krok w stronę bardziej otwartej, różnorodnej eksploracji. Glover jest pierwszą osobą o innym niż biały kolorze skóry, Koch pierwszą kobietą, a Hansen pierwszym nie-Amerykaninem, którzy polecą poza niską orbitę. 24 godziny nerwów i testów, zanim Orion ruszy w głęboką przestrzeń Pierwsza doba lotu nie jest „przerwą po starcie”, lecz intensywnym sprawdzianem. Orion ma pozostawać na orbicie Ziemi przez około 23,5–24 godziny, aby załoga i kontrola lotu mogli potwierdzić działanie kluczowych systemów. Stawką jest pewność, że statek poradzi sobie tam, gdzie kończy się parasol ziemskiego pola magnetycznego. W tym czasie przewidziano również wymagające zadania pilotażowe: podejścia i ćwiczenia manewrów w pobliżu elementu znajdującego się na orbicie, w tym testy związane z dokowaniem. To nie tylko demonstracja sprawności astronautów, ale też praktyczne przygotowanie do przyszłych misji, w których automatyka ma odgrywać dużą rolę — a człowiek musi umieć przejąć kontrolę, gdy pojawi się ryzyko błędu. Po zakończeniu kontroli Orion ma wykonać manewr, który wyprowadzi go na trajektorię w stronę Księżyca. Sam przelot potrwa około trzech dni, a załoga będzie równolegle oceniać pracę systemów podtrzymywania życia, nawigacji i łączności w warunkach narastających opóźnień komunikacyjnych. Rekord odległości i widoki z „drugiej strony”, których nie dało się zobaczyć wcześniej Najbardziej medialnym parametrem Artemis II jest dystans. M…

artemis-2-1-4e92067.png
width: 1551
height: 783

Ten implant produkuje leki w organizmie pacjenta. Czy zastąpi pigułki i zastrzyki?
type: item
date: 2026-03-27T15:00:11.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: elektronika
subject: farmakoterapia
subject: leki
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: Zdrowie
description: Implantowana „żywa apteka” to nowy, bezprzewodowy system tworzony przez zespół uczonych z USA. W badaniu urządzenie wszczepione pod skórę szczurów stabilnie dostarczało trzy leki biologiczne jednocześnie przez 30 dni.
encoded: Pacjenci, zwłaszcza ci cierpiący na choroby przewlekłe, często muszą brać kilka leków o różnych porach dnia. Wiele osób nie radzi sobie z tym, pomijając dawki lub przyjmując je zbyt późno, a to oczywiście wpływa na wynik leczenia. Jeszcze trudniej jest, gdy terapia wymaga robienia zastrzyków. A gdyby tak leki podawały się same, zawsze w odpowiedniej dawce i o właściwej porze? Implant produkuje leki biologiczne Zespół amerykańskich naukowców opracował implantowaną „żywą aptekę”. HOBIT, bo tak nazwano urządzenie (od Hybrid Oxygenation Bioelectronics system for Implanted Therapy), zawiera genetycznie modyfikowane komórki, które produkują leki bezpośrednio w organizmie. W badaniu implant jednocześnie wytwarzał trzy różne substancje: przeciwciało anty-HIV, peptyd podobny do GLP-1 stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz leptynę – hormon regulujący apetyt i metabolizm. Urządzenie przetestowano po wszczepieniu pod skórę u szczurów. W praktyce implantowana „żywa apteka” pozwalałaby na trwające wiele tygodni czy miesięcy dostarczanie złożonych terapii, zwalniając pacjenta z konieczności ciągłego pamiętania o dawkach. W pewnym sensie przypominałaby pompę insulinową, stosowaną przez pacjentów z cukrzycą. – Leki biologiczne często mają bardzo różne okresy półtrwania. Dlatego utrzymanie stabilnego poziomu kilku terapii może być trudne. Nasze wszczepiane „fabryki komórek” produkują takie leki w sposób ciągły. Utrzymywanie komórek przy życiu dzięki naszej technologii dotleniania pozwala utrzymać stały poziom wielu różnych terapii jednocześnie – mówi prof. Jonathan Rivnay z Northwestern University, jeden z naukowców kierujących projektem. Jak działa HOBIT Implant ma mniej więcej rozmiar złożonego paska gumy do żucia. Chroni on komórki przed atakiem ze strony układu odpornościowego pacjenta. Jednocześnie dostarcza im tlenu i składników odżywczych, by utrzymać ich działanie przez kilka tygodni. W środku urządzenia są trzy podstawowe elementy: komora na komórki, miniaturowy generator…

implant-fabryka-lekow-cce2ab2.jpg
width: 4240
height: 2832

AI może utwierdzać ludzi w złych decyzjach. Badanie pokazuje, że chatboty za rzadko mówią „stop”
type: item
date: 2026-03-27T07:00:40.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Technologia
subject: komputery
subject: NatGeoBN
subject: porady
subject: psychologia
subject: sztuczna inteligencja
description: Nadmiernie uległe chatboty częściej niż ludzie przyznają rację użytkownikowi w dylematach interpersonalnych – nawet przy zachowaniach szkodliwych lub nielegalnych. Takie odpowiedzi naukowcy powiązali z większym poczuciem pewności siebie i mniejszą skłonnością do przeprosin.
encoded: Badacze ze Stanford University opisali w prestiżowym czasopiśmie „Science” zjawisko określane jako podlizująca się AI. Nadmiernie uległe odpowiedzi chatbotów w sprawach osobistych potrafią utwierdzać użytkownika w błędzie zamiast stawiać granice. Według uczonych gdy rozmowa dotyczy dylematów interpersonalnych, takie systemy często nie reagują adekwatnie, nawet jeśli w opisie pojawiają się zachowania szkodliwe lub nielegalne. Może to mieć związek z wcześniej obserwowanym trendem: chatboty AI są projektowane tak, aby użytkownik – zwłaszcza korzystający z płatnej wersji – był z nich zadowolony. Dlatego rzadko przyznają się do niewiedzy, a zamiast tego „zmyślają”, co określa się mianem halucynacji. To samo podejście może sprawiać, że są mało krytyczne wobec użytkownika. Sprawdzono 11 modeli i tysiące scenariuszy z życia Zespół ocenił 11 dużych modeli językowych (LLM), w tym ChatGPT, Claude, Gemini i DeepSeek. Chatboty pytano o porady w oparciu o zestawy danych dotyczące relacji i konfliktów. Drugi zestaw danych to 2000 zapytań przygotowanych na bazie wpisów z Reddit, gdzie konsensus edytorów wskazywał, że autor posta był w błędzie. Włączono też trzeci pakiet opisów obejmujący tysiące szkodliwych zachowań, w tym wprowadzanie kogoś w błąd i łamanie prawa. W porównaniu z odpowiedziami ludzi wszystkie testowane AI częściej stawały po stronie użytkownika. Przy ogólnych zapytaniach poradniczych i tych opartych o Reddit chatboty średnio pochwalały złe zachowania o 49% częściej niż ludzie. Również wtedy, gdy scenariusze dotyczyły szkodliwych działań, wskaźnik ten wynosił 47%. W praktyce oznacza to, że nawet przy wyraźnie problematycznych opisach odpowiedź potrafi brzmieć jak potwierdzenie lub usprawiedliwienie. Uległość bywa trudna do wychwycenia, bo brzmi „neutralnie” W kolejnej części badania zrekrutowano ponad 2400 uczestników, którzy rozmawiali z wersjami AI określonymi jako uległe i nieuległe. Część uczestników omawiała gotowe dylematy oparte na historiach z Reddit, a częś…

asystent-ai-702aec7.jpg
width: 1800
height: 1200

Zanim pojawił się Jezus, tłumy podążały za nim. Jan Chrzciciel zmienił oblicze Judei
type: item
date: 2026-03-22T08:17:49.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijanie
subject: chrześcijaństwo
subject: chrzest
subject: fakty i mity
subject: izrael
subject: jezus chrystus
subject: starożytność
description: Jan Chrzciciel to jedna z najbardziej fascynujących postaci biblijnych. Jego proroctwa, chrzest Jezusa i niezwykła popularność wśród mieszkańców Judei czynią z niego postać, której wpływ wykraczał daleko poza ramy Ewangelii.
encoded: Spis treści: Jan Chrzciciel w świetle źródeł historycznych i biblijnych Działalność prorocka Jana Chrzciciela i jej wpływ na społeczność Relacje Jana Chrzciciela z Jezusem i znaczenie jego śmierci Dziedzictwo Jana Chrzciciela w tradycji chrześcijańskiej Choć w dzisiejszych czasach Jan Chrzciciel często bywa kojarzony głównie jako ten, który ochrzcił Jezusa, w I wieku naszej ery był postacią niezwykle rozpoznawalną i wpływową w całej Judei. Jego charyzmatyczne nauczanie, radykalny styl życia oraz odważna krytyka władzy przyciągały do niego tłumy ludzi. Zarówno źródła biblijne, jak i historyczne – w tym pisma Flawiusza Józefa – podkreślają jego autorytet i niezależność, która budziła podziw i niepokój ówczesnych elit. Jan Chrzciciel w świetle źródeł historycznych i biblijnych Postać Jana Chrzciciela pojawia się nie tylko w Ewangeliach, ale także w dziełach historycznych, przede wszystkim w pismach żydowskiego historyka Flawiusza Józefa. W swojej pracy „Dawne dzieje Izraela” Józef Flawiusz opisuje Jana jako postać powszechnie szanowaną i cieszącą się wielką popularnością, która nawoływała do cnotliwego życia i odnowy moralnej. Józef zwraca uwagę na wielki zasięg idei Jana i powody jego egzekucji z rozkazu Heroda Antypasa, który obawiał się wpływu proroka na społeczeństwo. Przekaz Ewangelii i wizerunek proroka na pustyni Według Ewangelii Jan prowadził życie ascety. Mieszkał na pustyni, nosił odzienie z sierści wielbłądziej i żywił się szarańczą oraz dzikim miodem. Jego styl życia nawiązywał do tradycji starotestamentowych proroków, zwłaszcza Eliasza. Proroków w Judei często utożsamiano z osobami nawołującymi do nawrócenia i duchowej przemiany. Ewangelie podkreślają, że Jan był tym, który „przygotowuje drogę Panu”, wzywając do pokuty i chrztu na odpuszczenie grzechów. Dlaczego Jan był bardziej znany niż Jezus? W czasach, gdy działał Jan Chrzciciel, jego popularność była tak wielka, że przyćmiła nawet Jezusa. Świadczy o tym fakt, iż tłumy podążały za Janem, uznając go cza…

Jan-Chrzciciel-cf0da0e.jpg
width: 1992
height: 1500

W starożytności nie tylko Grecja i Rzym miały demokrację. „Głos ludu” był znacznie częściej brany pod uwagę
type: item
date: 2026-03-19T07:07:21.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: demokracja
subject: NatGeoBN
subject: polityka
subject: Społeczeństwo
description: Nowe badanie dotyczące demokracji opiera się na dowodach archeologicznych i historycznych z 31 starożytnych społeczeństw z Europy, Azji i obu Ameryk. Zespół badaczy z Field Museum wskazuje, że bardziej demokratyczne style rządzenia były częstsze, niż zakładano. Kluczowe znaczenie mogło mieć to, jak finansowano władzę.
encoded: Zespół naukowców związanych m.in. z Field Museum przeanalizował archeologiczne i historyczne ślady rządzenia w 31 starożytnych społeczeństwach z Europy, Azji i obu Ameryk. W sumie zestawiono 40 przypadków z 31 jednostek politycznych, obejmujących tysiące lat. Wniosek: demokracja była znacznie powszechniejsza w starożytności niż się powszechnie uważa. – Ludzie często zakładają, że praktyki demokratyczne narodziły się w Grecji i Rzymie – mówi Gary Feinman, główny autor badania. – Jednak nasze badania pokazują, że wiele społeczeństw na całym świecie wypracowało sposoby ograniczania wpływu władców i dawania głosu zwykłym ludziom. Demokracja widoczna w architekturze W badaniu porównywano systemy rządzenia w oparciu o dwa wymiary. Pierwszy to stopień koncentracji władzy: czy decyzje skupiają się w rękach jednej osoby lub jednej instytucji, czy są rozproszone. Drugi to inkluzywność, rozumiana jako to, na ile „większość obywateli” ma dostęp do władzy i może uczestniczyć w wybranych aspektach rządzenia. To podejście miało ułatwić ocenę społeczeństw, które różnie dokumentowały swoją historię, a część z nich nie zostawiła po sobie źródeł pisanych. Kluczową rolę odegrały ślady widoczne w przestrzeni: architektura i planowanie urbanistyczne. Wskazywano, że szerokie, otwarte przestrzenie w miastach oraz publiczne budynki z rozległymi miejscami spotkań sprzyjały wymianie informacji i wiązały się z bardziej współdzielonym modelem podejmowania decyzji. Z drugiej strony, jako sygnały większej autokracji traktowano m.in. piramidy z bardzo małą przestrzenią na szczycie, układy, w których drogi prowadzą w stronę siedziby władcy oraz brak miejsc, gdzie ludzie mogliby spotykać się i komunikować. Sposób finansowania władzy i związek z nierównościami Analiza objęła też sztukę, inskrypcje, układy miast, systemy administracyjne oraz oznaki nierówności majątkowych. Zestawiano m.in. przedstawienia władców o boskich atrybutach oraz monumentalne grobowce rządzących jako wskaźniki autokracji. Z ko…

Teotihuacan-demokracja-7fa115c.jpg
width: 1500
height: 1125

20-letni cykl mody naukowo potwierdzony. Analiza matematyczna ujawnia, jak trendy wracają falami
type: item
date: 2026-03-18T06:58:54.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Lifestyle
subject: matematyka
subject: moda
subject: NatGeoBN
subject: ubrania
description: 20-letni cykl mody przestał być tylko branżową anegdotą. Naukowcy z Northwestern University przeanalizowali 37 tys. obrazów z modą kobiecą od roku 1869 po dziś dzień. Potem stworzyli model matematyczny, który pokazuje, że style zyskują popularność, słabną, a potem wracają mniej więcej co 20 lat.
encoded: Zespół badaczy z Northwestern University opracował model, który opisuje 20-letni cykl mody jako powtarzalne zjawisko. Styl zdobywa popularność, z czasem powszednieje, a potem wraca w odświeżonej wersji. Podstawą było około 37 tys. obrazów przedstawiających modę kobiecą od roku 1869 po dziś dzień. Badacze zamienili wygląd ubrań na konkretne parametry, dzięki którym trendy dało się porównać dekada po dekadzie. Ustalenia przedstawiono podczas American Physical Society (APS) Global Physics Summit w Denver. – O ile mi wiadomo, jako pierwsi na świecie stworzyliśmy tak obszerną i precyzyjną bazę danych dotyczącą mody na przestrzeni ponad stu lat – mówi główna autorka badań Emma Zajdela. Fala trendów z wyraźnym rytmem Do analizy wykorzystano historyczne wykroje z Commercial Pattern Archive na University of Rhode Island oraz kolekcje z wybiegów. Następnie, przy użyciu własnych narzędzi, badacze zmierzyli kluczowe elementy sukienek: pozycje rąbka, dekoltu i talii. Te cechy zapisano jako dane liczbowe, które można śledzić w czasie i zestawiać między różnymi okresami. Efekt to ilościowy obraz mody, pozwalający obserwować nie pojedyncze „hity”, lecz tempo zmian w długiej perspektywie. Naukowcy zbudowali model matematyczny oparty na prostej idei: układzie sił między chęcią wyróżnienia się a dążeniem do dopasowania się do otoczenia. Gdy dany styl staje się zbyt powszechny, projektanci odchodzą od niego. Z biegiem czasu ta ciągła potrzeba odmienności powoduje fale popularności stylów. Wyniki wskazują, że mimo stopniowej ewolucji ubioru wzloty i spadki popularności układają się w falę, która osiąga szczyt średnio co dwie dekady. Najwyraźniej widać to w długości spódnic: w historii wielokrotnie następowały po sobie fazy skracania i wydłużania. W analizie widać np., jak pojawiają się krótsze sukienki typu flapper w latach 20. XX w., później dłuższe, bardziej zachowawcze style w latach 50., a następnie minispódniczki w późnych latach 60. Od lat 80. jeden dominujący trend już nie wystar…

cykl-mody-1-a4589ba.png
width: 1280
height: 458

Mammografia może wykrywać choroby serca. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
type: item
date: 2026-03-09T07:59:59.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: badania
subject: kobiety
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: nowotwory
subject: rak
subject: Zdrowie
description: Sztuczna inteligencja może przewidywać ryzyko poważnych chorób serca na podstawie mammografii – pokazuje przełomowe badanie obejmujące 123 tys. kobiet w USA. Wyniki opublikowane w „European Heart Journal” otwierają nowy rozdział w walce o zdrowie kobiet.
encoded: Połączenie fraz „sztuczna inteligencja” i „piersi” może kojarzyć się z algorytmami, które cyfrowo rozbierają kobiety na zdjęciach, takimi jak Grok Elona Muska. Jednak warto pamiętać, że AI ma też wartościowe zastosowania. Jednym z najbardziej obiecujących obszarów jest diagnostyka medyczna. Właśnie opublikowano badanie dowodzące, że sztuczna inteligencja doskonale sprawdza się w badaniu piersi. A konkretnie – przy analizie mammografii, czyli prześwietlenia rentgenowskiego tych części ciała. Standardowo jest ono wykorzystywane do wczesnego wykrywania raka piersi. Badanie na ogromnej liczbie kobiet Zespół badaczy kierowany przez dr. Hari Trivediego z Emory University w Atlancie przeprowadził badanie z udziałem 123 762 kobiet. Uczestniczki przeszły standardowe mammografie w ramach przesiewowych badań piersi i nie miały wcześniej zdiagnozowanej choroby sercowo-naczyniowej. Dzięki innowacyjnemu wykorzystaniu sztucznej inteligencji naukowcy przeanalizowali stopień zwapnienia tętnic w piersi, czyli ilość złogów wapnia widocznych na zdjęciach rentgenowskich. Te analizy mają kluczowe znaczenie dla zdrowia tysięcy kobiet. Sztuczna inteligencja przewiduje poważne choroby serca na podstawie mammografii Za pomocą zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji badacze zmierzyli ilość wapnia w tętnicach piersi. Wyniki podzielili na cztery grupy: brak zwapnień, łagodne, umiarkowane lub ciężkie zwapnienia. Następnie porównali te wyniki z przypadkami poważnych incydentów sercowych, takich jak zawał serca, udar, niewydolność serca czy śmierć z przyczyn kardiologicznych. Wyniki są znaczące: już łagodne zwapnienie oznaczało ryzyko poważnych chorób serca wyższe o około 30% w porównaniu z kobietami, u których nie stwierdzono zwapnienia. Umiarkowane zwapnienie wiązało się z ryzykiem wyższym o ponad 70% , a ciężkie zwapnienie – nawet dwu- lub trzykrotnie większym zagrożeniem życia! Badanie pokazało, że podwyższone ryzyko dotyczy nie tylko starszych kobiet. U kobiet poniżej 50. roku życia,…

mammografia-1-5b1d633.jpg
width: 1200
height: 594

Humus i falafel z kosmosu? Naukowcy wyhodowali ciecierzycę na księżycowej glebie
type: item
date: 2026-03-05T14:01:23.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: eksperyment
subject: księżyc
subject: loty w kosmos
subject: NatGeoBN
subject: rolnictwo
subject: rośliny
description: Naukowcy z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin po raz pierwszy na świecie wyhodowali ciecierzycę w symulowanym księżycowym gruncie. Przełomowe badanie pokazuje, że uprawa roślin na Księżycu może stać się rzeczywistością. Jednak czy zebrane plony są bezpieczne dla zdrowia?
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin, współpracując z Texas A&M University, przeprowadzili eksperyment, który może zmienić przyszłość załogowych misji kosmicznych. Po raz pierwszy w historii udało się wyhodować i zebrać ciecierzycę w podłożu naśladującym skład księżycowego gruntu (lunar regolith simulant). Badania prowadzono pod kierownictwem Sary Santos, głównej badaczki z Institute for Geophysics na University of Texas oraz Jessiki Atkin, pierwszej autorki publikacji. Ciecierzyca (znana też jako „groch włoski” lub „barani groch”) to bardzo odżywcza roślina strączkowa, uprawiana w basenie Morza Śródziemnego od czasów starożytnych. Zawiera dużo białka. Jej nasiona stanowią bazę takich dań jak hummus czy falafel. Z ciecierzycy można uzyskać mąkę oraz płyn stosowany jako roślinny zamiennik jajek. Jak wyglądał eksperyment? Podłoże użyte przez zespół naukowców zostało przygotowane przez Exolith Labs na bazie próbek księżycowego gruntu przywiezionych przez astronautów misji Apollo. Ten specjalny symulant nie zawiera naturalnych mikroorganizmów ani materii organicznej, które są niezbędne do wzrostu roślin na Ziemi. Zawiera jednak ważne minerały i składniki odżywcze, ale również ciężkie metale, które mogą być toksyczne dla roślin. Do eksperymentu wybrano ciecierzycę odmiany „Myles” ze względu na jej niewielkie rozmiary i odporność na trudne warunki. Te cechy są kluczowe dla misji kosmicznych o ograniczonej przestrzeni. Podłoże wzbogacono wermikompostem – produktem ubocznym wytwarzanym przez dżdżownice, bogatym w mikroelementy i mikrobiom. Wermikompost może być pozyskiwany w zamkniętych ekosystemach kosmicznych z odpadków organicznych, takich jak resztki jedzenia czy tekstylia na bazie bawełny. Kolejnym krokiem było zastosowanie arbuskularnych grzybów mikoryzowych. Grzyby te współżyją z roślinami, wspierając ich wzrost i ograniczając pobieranie toksycznych metali z podłoża. Odkryto, że pojedyncza dawka takich grzybów wystarcza do kolonizacji gleby, co stanowi ogrom…

ciecierzyca-1-fbc2e5d.jpg
width: 2932
height: 1955

Nieznane notatki Galileusza odkryto w starożytnym dziele astronomicznym. Co zapisał genialny uczony?
type: item
date: 2026-02-27T11:00:37.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Historia
subject: astronomia
subject: galileusz
subject: NatGeoBN
description: W Narodowej Bibliotece Centralnej we Florencji historyk Ivan Malara odkrył sensacyjne notatki Galileo Galilei w XVI-wiecznym egzemplarzu „Almagestu”. Odkrycie rzuca nowe światło na drogę Galileusza od tradycyjnych teorii po heliocentryzm i burzy dotychczasowe wyobrażenia o motywach jego naukowego przełomu.
encoded: Podczas pracy w Narodowej Bibliotece Centralnej we Florencji historyk Ivan Malara dokonał zaskakującego odkrycia. Wśród siedmiu XVI-wiecznych egzemplarzy „Almagestu” – fundamentalnego dzieła astronomicznego autorstwa Klaudiusza Ptolemeusza – zauważył na jednej ze stron odręczną transkrypcję Psalmu 145. Nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie charakter pisma, który Malara natychmiast skojarzył z Galileuszem. Po dogłębnej analizie okazało się, że książka zawiera obszerne marginalia sporządzone właśnie przez słynnego toskańskiego astronoma. Galileo Galilei – rewolucjonista, który najpierw zgłębiał klasykę Notatki pochodzące prawdopodobnie z około 1590 roku pokazują, jak Galileo Galilei, wówczas młody badacz, nie tylko podziwiał Ptolemeusza, ale także krytycznie rozkładał na czynniki pierwsze jego rozważania o geocentrycznej budowie Wszechświata. Odkrycie, opisane w artykule na łamach czasopisma „Journal for the History of Astronomy”, rzuca nowe światło na jeden z najważniejszych momentów w historii nauki – przejście od geocentryzmu do heliocentryzmu Mikołaja Kopernika. Dotychczas powszechnie sądzono, że Galileusz odrzucił autorytet starożytnej wiedzy głównie z powodów filozoficznych lub politycznych. Tymczasem marginalia z „The Almagest” dowodzą, że jego decyzje opierały się na wnikliwych analizach matematycznych i głębokim zrozumieniu tradycyjnych modeli astronomicznych. Galileo nie był więc tylko „wielkim wizjonerem”, jak często przedstawiają go historycy, lecz również drobiazgowym badaczem. Ivan Malara, badacz z Uniwersytetu Mediolańskiego, konsultował swoje odkrycie z czołowymi znawcami Galileusza, w tym z Michelem Camerotą z Uniwersytetu w Cagliari. Eksperci z Muzeum Galileusza oraz z Narodowej Biblioteki Centralnej potwierdzili, że styl pisma, sposób prowadzenia notatek i charakterystyczne skróty w pełni odpowiadają innym zachowanym dziełom uczonego. Co więcej, treść marginaliów, w których Galileusz polemizuje z tezami Ptolemeusza, jest zbieżna z fragmentami …

notatki-galileusza-1-3e19ffe.jpg
width: 800
height: 573

„Wszechświat jest pełen myśliwych". Teoria ciemnego lasu wyjaśnia, dlaczego nie powinniśmy szukać kosmitów
type: item
date: 2026-02-26T11:30:29.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: cywilizacja
subject: Gwiazdy
subject: kosmici
subject: kosmos
subject: podróże kosmiczne
description: Paradoks Fermiego od dekad spędza sen z powiek naukowcom. Skoro wszechświat ma blisko 14 miliardów lat, dlaczego wciąż nie trafiliśmy na ślad Obcych? Teoria ciemnego lasu rzuca na ten problem wyjątkowo mroczne światło.
encoded: W tym artykule: Teoria ciemnego lasu Czy kosmici się nas boją? Argumenty przeciwko teorii ciemnego lasu Najbardziej koszmarny scenariusz Paradoks Fermiego został sformułowany przez fizyka Enrico Fermiego podczas popołudniowej pogawędki już w 1950 roku. Ma wiele niuansów, ale jego sercem jest następujące główne założenie. Nasz Układ Słoneczny ma zaledwie 4,6 miliarda lat, podczas gdy Wszechświat – 13,8 miliarda lat. To mnóstwo czasu, aby życie na innych planetach przekształciło się w społeczeństwa zaawansowane technologicznie. Czyli takie, które mogłyby wyruszyć w podróż przez morze gwiazd i nawiązać z nami kontakt. Jednak nie znaleźliśmy jeszcze żadnych śladów istnienia tych społeczeństw. Więc gdzie są ci wszyscy kosmici? – Istnieje wiele możliwych, nakładających się rozwiązań paradoksu Fermiego – mówi astrofizyczka Moiya McTier. Czy kosmos jest po prostu zbyt rozległy, aby Obcy mogli dotrzeć na Ziemię? A może nie mogą wyrwać się z własnych planet? Albo mogą, ale nie odpowiada im nasze Słońce? Albo nie uważają nas za wystarczająco inteligentnych? Czy wszyscy sami się niszczą, zanim staną się zdolni do podróży międzygwiezdnych? Może jesteśmy jedynym zaawansowanym technologicznie społeczeństwem w naszym zakątku kosmosu? Może ewolucja życia jest bardzo rzadka? Teoria ciemnego lasu Alternatywne wyjaśnienie to tzw. teoria ciemnego lasu. Powodem, dla którego nie możemy zobaczyć tych obcych cywilizacji jest to, że wszystkie się ukrywają. W przeciwieństwie do ludzkości Obcy doszli do wniosku, że udostępnianie ich lokalizacji potencjalnie wrogim sąsiadom jest po prostu zbyt niebezpieczne. Ta koncepcja zyskała na popularności, gdy została przedstawiona w „Problemie trzech ciał” (3 Body Problem). Czyli serialowej adaptacji literackiej trylogii autora Cixina Liu na platformie Netflix. Ale czy jest to wiarygodne rozwiązanie paradoksu Fermiego? Pomysł nie jest nowy. Pojawiał się w opowiadaniach science fiction od wielu dziesięcioleci. Liu w swojej książce z 2008 roku nadał tej hi…

teoria-ciemnego-lasu-49a4927.jpg
width: 6720
height: 4480