Leżały pod ziemią przez 500 lat. Najnowsze odkrycie zdradza sekret potęgi Inków
Niewielkie znalezisko z Peru rzuca nowe światło na funkcjonowanie jednego z największych imperiów obu Ameryk. Odkryte przez archeologów 500-letnie ziemniaki pokazują, jak Inkowie transportowali i przechowywali żywność na ogromną skalę, zapewniając zaopatrzenie nawet odległym regionom państwa.
Inkowie stworzyli największe imperium w historii prekolumbijskiej Ameryki. W szczytowym okresie swego rozwoju państwo rozciągało się wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej na tysiące kilometrów, obejmując tereny dzisiejszego Peru, Boliwii, Ekwadoru, Chile, Argentyny i Kolumbii. Do dziś badaczy fascynuje nie tylko skala, ale także sposób, w jaki Inkowie zarządzali milionami poddanych. Odkrycie, które wyjaśnia sukces Inków Jednym z największych wyzwań było zapewnienie żywności mieszkańcom i utrzymanie sprawnego systemu zaopatrzenia na ogromnym obszarze. Nowe światło na tę kwestię rzuca badanie opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Journal of Field Archaeology”. Autorami publikacji są archeolodzy Lidio M. Valdez z Uniwersytetu w Calgary oraz niezależna badaczka Katrina J. Bettcher. Naukowcy opisali niezwykłe znalezisko z inkaskiego ośrodka Tambo Viejo w południowym Peru. Naukowcy podkreślają, że znalezisko z Tambo Viejo nie jest przypadkowe. Jak wskazują autorzy badania, ziemniaki zostały poddane procesowi naturalnego liofilizowania, czyli tradycyjnej technice konserwacji żywności stosowanej w Andach, polegającej na przemrażaniu i suszeniu bulw w warunkach wysokogórskich. Dzięki temu mogły być przechowywane przez długi czas i transportowane na duże odległości, bez ryzyka szybkiego zepsucia. Chuño, czyli wynalazek idealny To właśnie ten rodzaj przetworzonej żywności, znany w regionie jako chuño, stanowił jeden z filarów inkaskiego systemu zaopatrzenia. Badacze zwracają uwagę, że odkrycie ma znaczenie wykraczające poza sam fakt zachowania organicznych szczątków. Jak podkreślają Valdez i Bettcher, znalezisko stanowi bezpośredni dowód na to, że produkty spożywcze mogły być transportowane między różnymi strefami ekologiczno-klimatycznymi imperium, z mroźnych obszarów górskich do suchych dolin wybrzeża. Co ważne, ziemniaki są lokalnym warzywem, które w regionie Andów uprawia się od tysięcy lat. Była to jedna z najpopularniejszych roślin w państwie Inków. Jedli je przede wszystkim robotnicy i rolnicy, a więc osoby, których praca przyczynia się do rozwoju m.in. infrastruktury i gospodarki rolnej. Jednak świeże ziemniaki szybko się psują, nawet w ciągu tygodnia w ciepłym klimacie. Z kolei niektóre odmiany uprawiane w Ameryce Południowej są gorzkie i toksyczne, jeśli nie zostaną wcześniej przetworzone. 500-letnie idealnie zachowane ziemniaki Chuño odkryto podczas wykopalisk w 2024 roku w ceramicznym dzbanie, który prawdopodobnie służył do przechowywania. Znajdowały się w nim dwa brązowobiałe, idealnie zachowane ziemniaki, których skórki wciąż przylegały do ​​powierzchni. Bulwy przechowywano razem z rozbitym fragmentem ceramiki Inków i uszkodzonym przęślikiem. – Te przedmioty codziennego użytku pomogły potwierdzić wiek żywności, dowodząc, że liofilizowane ziemniaki pochodzą z czasów Inków. To oznacza, że ​​ziemniaki prawdopodobnie pochodzą z XV i XVI wieku – wyjaśnił dr Valdez. – Ponieważ chuño było lekkie, trwałe i można je było produkować w dużych ilościach, było prawdopodobnie jednym z najważniejszych produktów spożywczych w imperium – dodał uczony. To odkrycie potwierdza, że system gospodarczy Inków był znacznie bardziej złożony, niż wcześniej przypuszczano. Państwo nie tylko produkowało żywność lokalnie, ale też aktywnie nią zarządzało, wykorzystując sieć magazynów oraz rozbudowaną infrastrukturę drogową. – Było oczywiste, że to nie byle jakie znalezisko, ale coś wyjątkowego – podsumował dr Lidio Valdez. Źródło: Journal of Field Archaeology Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Odkryto „piekielny statek”. Na jego pokładzie zginęło ponad 1000 jeńców wojennych
Hōfuku Maru to japoński statek towarowy, który podczas II wojny światowej został zarekwirowany przez Cesarską Armię Japońską. W 1944 roku został zatopiony na Morzu Południowochińskim przez Amerykanów. Po 82 latach został w końcu odnaleziony u wybrzeży Filipin.
Piekielne statki, czyli „Hellships”, to japońskie statki i okręty, które w czasie wojny na Pacyfiku służyły do transportowania alianckich jeńców wojennych. Na pokład trafiali także internowani cywile czy robotnicy przymusowi z Azji. Swoją nazwę jednostki te zawdzięczają przerażającym warunkom, jakie na nich panowały. Ludzi przewożono w ładowniach bez odpowiedniej wentylacji, toalet i z bardzo ograniczonym dostępem do wody pitnej. Stosowano wobec nich przemoc, a rannym i chorym nie udzielano pomocy. Nie bez powodu mówiło się o nich także „pływające obozy koncentracyjne”. Piekielne statki, czyli japońskie obozy koncentracyjne na wodzie Z drugiej strony każdy ze statków mógł w każdej chwili paść ofiarą alianckich nalotów i bombardowań. W latach 1942–1945 podczas wojny na Pacyfiku co najmniej kilkanaście „piekielnych statków” zostało zatopionych przez Amerykanów i Brytyjczyków. Jednym z nich był Hōfuku Maru, japoński statek towarowy oddany do służby w 1918 roku. W okresie międzywojennym był własnością linii żeglugowych K Line, a w 1941 roku, na rok przed wybuchem wojny na Pacyfiku, został zarekwirowany przez Cesarską Armię Japońską. Jednostka została zatopiona 21 września 1944 roku przez amerykańskie samoloty. Od tego czasu wrak spoczywał na dnie Morza Południowochińskiego, ale dokładna jego lokalizacja była nieznana. Dzięki wysiłkom badacza Josha Gatesa we współpracy z naukowcami z Fundacji Pamięci „Piekielnych Statków” i archeologami podwodnymi, udało się po 82 latach odnaleźć ten statek. Jak odkryto Hōfuku Maru? Wrak został zidentyfikowany u wybrzeży filipińskiej wyspy Luzon. Znajduje się na głębokości ponad 50 metrów u wybrzeży prowincji Zambales, regionu przybrzeżnego na zachodnim wybrzeżu wyspy. Odkrycie Hōfuku Maru było możliwe dzięki analizie dokumentów przechowywanych w amerykańskich i japońskich archiwach wojskowych. Badacze z Fundacji Pamięci „Piekielnych Statków” odkryli materiały wskazujące, że statek zatonął ponad 50 kilometrów od miejsca, które przez dziesięciolecia uznawano za najbardziej prawdopodobną lokalizację katastrofy. To właśnie ta informacja pozwoliła wyznaczyć nowy obszar poszukiwań. – Byliśmy absolutnie zszokowani, że japońskie źródła zawierały informacje o miejscu ataku na konwój i o tym, które jednostki zostały trafione. To był niezbity dowód – powiedział Randy Anderson, założyciel Fundacji. Po wytypowaniu nowego rejonu ekspedycja wykorzystała sonar do zlokalizowania wraku. Następnie badacze zeszli pod wodę. Podczas badań wykonano szczegółową dokumentację fotogrametryczną, a także natrafiono na ludzkie szczątki, co dodatkowo podkreśliło wyjątkowy charakter odkrycia. Zdaniem autorów nie ma już praktycznie wątpliwości, że odnaleziony wrak to właśnie Hōfuku Maru. Wielkość jednostki, układ masztów i ładowni oraz charakterystyczne rozłamanie kadłuba na dwie części odpowiadają zarówno zachowanym planom statku, jak i relacjom z dnia jego zatonięcia. Podwodny cmentarz alianckich jeńców Statek został trafiony torpedą i zatonął w ciągu zaledwie kilku minut. – Wszystkie elementy układanki do siebie pasują. To jednostka o odpowiednich rozmiarach, znajdująca się we właściwym miejscu i pochodząca z właściwego okresu. Jestem przekonany, że to Hōfuku Maru – stwierdził Tim Beckensall, jeden z badaczy uczestniczących w projekcie. Dla uczestników ekspedycji odkrycie ma jednak znaczenie nie tylko naukowe, ale i symboliczne. Wrak jest bowiem miejscem spoczynku prawdopodobnie ponad tysiąca alianckich jeńców wojennych, którzy zginęli podczas katastrofy. – Historia „piekielnych statków” jest rozdziałem II wojny światowej, który domaga się przypomnienia. Mamy nadzieję, że to odkrycie przyniesie choć odrobinę ukojenia rodzinom ponad tysiąca żołnierzy, którzy oddali życie w wojnie. To zaszczyt pomagać w zachowaniu pamięci o nich. Nie są już zaginieni – powiedział Gates. Odkrycie zostanie zaprezentowane w odcinku serialu dokumentalnego „Expedition Unknown” zatytułowanym „W poszukiwaniu Piekielnych Statków”. Premiera odbędzie się 24 czerwca na amerykańskim Discovery. Źródło: Discovery Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Dlaczego się starzejemy? Odkryto gen, który może wpływać na długość życia
Nowe badanie ujawniło działanie genu, który zwiększa szanse na sukces we wczesnym okresie życia, ale później może przyspieszać starzenie i rozwój chorób nowotworowych. To rzadki eksperymentalny dowód na istnienie biologicznego kompromisu między młodością a długowiecznością.
Od chwili narodzin nasze ciało nieustannie się zmienia. W pierwszych latach życia organizm koncentruje się na wzroście – komórki dzielą się w zawrotnym tempie, rozwijają się narządy, układ nerwowy tworzy miliardy nowych połączeń, a kości i mięśnie szybko zwiększają swoją masę. W okresie dojrzewania proces ten jeszcze przyspiesza. Hormony uruchamiają biologiczny program, którego celem jest osiągnięcie dojrzałości płciowej i przygotowanie organizmu do przekazania genów kolejnemu pokoleniu. Gen, który zarówno wspiera rozwój, jak i przyczynia się do naszej śmierci Przez długi czas wydawało się, że dojrzewanie i starzenie to dwa odrębne etapy życia. Naukowcy coraz częściej wskazują jednak, że są one częścią tego samego procesu. Mechanizmy, które pomagają nam szybko rosnąć, regenerować tkanki i osiągać pełnię sprawności, mogą z czasem zacząć działać na naszą niekorzyść. Komórki gromadzą uszkodzenia DNA, spada skuteczność napraw organizmu, a ryzyko chorób związanych z wiekiem stopniowo rośnie. Potwierdzają to nowe badania opublikowane na łamach czasopisma „Nature Communications”. Badacze odkryli, że VGLL3 to kluczowy gen, który wspiera szybki wzrost i wczesną reprodukcję, jednocześnie zwiększając ryzyko starzenia się i nowotworów w późniejszym wieku. Gen ten występuje zarówno u ludzi, jak i u wielu gatunków zwierząt. Badacze twierdzą, że ich odkrycie dostarcza rzadkich dowodów na to, że ewolucja faworyzuje korzyści we wczesnym okresie życia, nawet kosztem długofalowego zdrowia. Badanie na afrykańskich rybach Badanie zostało przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców, którym przewodzili badacze z Uniwersytetu Hebrajskiego. Autorzy w swojej pracy twierdzą, że znaleźli potwierdzenie teorii antagonistycznego plejotropizmu. W biologii ewolucyjnej to sytuacja, w której ten sam gen ma jednocześnie korzystne i szkodliwe skutki, ale w różnych etapach życia organizmu. Naukowcy badaniom poddali Nothobranchius furzeri. To gatunek słodkowodnej ryby z rzędu karpieńcokształtnych. Osiąga zaledwie 6,5 cm długości. Występuje w południowo-wschodnim Zimbabwe. Gatunek jest rzadki i zagrożony z powodu utraty siedlisk i zanieczyszczania zbiorników wodnych, np. poprzez spryskiwanie pól uprawnych środkami owadobójczymi. Zespół skupił się właśnie na badaniu genu VGLL3, który występuje również u ludzi. U ryb uczeni poddali go modyfikacji za pomocą technologii CRISPR. Zaobserwowali, że ryby rosły szybciej i wcześniej osiągały dojrzałość płciową, co mogłoby zapewnić przewagę reprodukcyjną w środowisku naturalnym. Natura nie stawia na długowieczność Autorzy pracy zauważyli też jednak, że korzyści te wiązały się ze znacznymi kosztami w dalszej perspektywie czasu. Te same ryby wykazywały krótszą długość życia i wyższą częstość występowania nowotworów związanych z wiekiem, w tym nowotworów przypominających czerniaka. – W efekcie złapaliśmy ewolucję na gorącym uczynku dokonywania kompromisu. Przez lata pytaliśmy, dlaczego nasze ciała nie mogą po prostu być zdrowe w nieskończoność. Ten gen daje nam bezpośrednią odpowiedź. Natura nie stawia na długowieczność, lecz na ciągłość. Jesteśmy stworzeni do sprintu, a nie do maratonów – powiedział dr Itamar Harel z Uniwersytetu Hebrajskiego. Dalsze analizy wykazała, że ​​VGLL3 wpływa na kluczowe procesy biologiczne, w tym podział komórek, aktywność komórek macierzystych i naprawę DNA. Naukowcy twierdzą, że zwiększona aktywność komórkowa może pomóc wyjaśnić zarówno szybki rozwój obserwowany u młodszych ryb, jak i akumulację uszkodzeń, które prowadzą do chorób u starszych osobników. – Fascynujące i nieco przerażające jest to, że rak, którego obserwujemy u ryb, nie jest przypadkowym zbiegiem okoliczności. To bezpośredni cień ich młodzieńczej witalności. Ten sam mechanizm, który napędza komórkę do budowy młodego organizmu, przejmuje kontrolę nad systemem, aby zbudować guz w starszym organizmie. Jeśli zrozumiemy ten mechanizm, możemy w końcu dowiedzieć się, jak zapanować nad tą korelacją – wyjaśnia dr Harel. „Odkrycie może przyczynić się do przyszłych działań w zakresie profilaktyki nowotworów i badań mających na celu wydłużenie zdrowego życia” – podkreślili w oświadczeniu autorzy pracy. Naukowcy uważają, że kolejnym krokiem w badaniach będzie sprawdzenie, czy możliwe będzie oddzielenie korzystnego wpływu genu na wczesnym etapie życia od jego szkodliwych konsekwencji w późniejszym okresie. Źródło: Nature Communications Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Szokujące odkrycie w grobie dziecka. Ktoś operował jego czaszkę 4000 lat temu
Archeolodzy odkryli w Uzbekistanie szczątki dziecka ze śladami skomplikowanego zabiegu chirurgicznego. Operację wykonano około 4000 lat temu, co czyni ją jednym z najstarszych znanych przykładów neurochirurgii w Azji.
Archeolodzy wciąż odkrywają dowody na to, że ludzie wykonywali skomplikowane zabiegi już tysiące lat temu. Najstarszym znanym przykładem jest amputacja nogi sprzed ok. 31 tys. lat odnaleziona na indonezyjskiej wyspie Borneo. Znane są także liczne przypadki trepanacji, czyli chirurgicznego otwierania czaszki, wykonywanych w różnych częściach świata od neolitu po czasy starożytne. Tym razem w Uzbekistanie badacze znaleźli ślady operacji przeprowadzonej około 4000 lat temu na czaszce zaledwie pięcioletniego dziecka. Operacja czaszki na 5-letnim dziecku Odkrycie to zostało opisane przez międzynarodowy zespół archeologów z Uniwersytetu Salento, którzy prowadzą wykopaliska na stanowisku Dżarkutan we współpracy z lokalnymi badaczami. W czasach starożytnych był to ośrodek miejski cywilizacji Oksus, kultury z wczesnej epoki brązu, która dominowała w Azji Środkowej od około 2500 do 1500 r. p.n.e. Wyniki wykopalisk zaprezentowano w komunikacie naukowym zespołu badawczego oraz w materiałach udostępnionych przez uczelnię. Jak podkreślają autorzy badań, znalezisko wyróżnia się nie tylko wiekiem, ale także stanem zachowania śladów zabiegu chirurgicznego. – To wyjątkowy przypadek w skali całego regionu Azji Środkowej – wskazują badacze w oświadczeniu. – Mamy do czynienia z jednym z najwcześniejszych znanych przykładów operacji chirurgicznej w obrębie czaszki u dziecka – podkreślają archeolodzy. Dlaczego przeprowadzono tak skomplikowany zabieg? Szczątki należały do ok. pięcioletniego dziecka. Pochowano je na cmentarzysku datowanym na koniec III tysiąclecia p.n.e. Na kości czaszki 5-latka widoczne są wyraźne ślady zabiegu przeprowadzonego jeszcze za życia chłopca. Jak zaznaczają archeolodzy, brzegi zmienionej kości wykazują oznaki częściowego gojenia, co sugeruje, że dziecko przeżyło operację przynajmniej przez pewien czas po zabiegu. Do jego przeprowadzenia użyto kamiennych lub kościanych narzędzi. – To nie jest przypadkowe uszkodzenie ani efekt rytuału pośmiertnego – twierdzą autorzy odkrycia. – Widać tutaj regularny charakter ingerencji oraz jej lokalizację w obrębie czaszki – dodają. Badacze wskazują, że najbardziej prawdopodobnym zabiegiem była forma trepanacji, czyli kontrolowanego otwarcia czaszki. Tego typu zabiegi znane są z wielu kultur starożytnych, jednak dotąd rzadko dokumentowane były przypadki dotyczące tak młodych pacjentów. – Wiek dziecka czyni to odkrycie szczególnie niezwykłym i trudnym do interpretacji w kontekście ówczesnej wiedzy medycznej – zaznaczają archeolodzy. Na tym etapie analiz naukowcy ostrożnie podchodzą do interpretacji celu zabiegu. Możliwe, że było to działanie terapeutyczne związane np. z epilepsją, migrenami lub problemami behawioralnymi. Kto był chirurgiem? – Na razie nie możemy jednoznacznie określić intencji, ale sam fakt przeprowadzenia takiej operacji świadczy o wysokim poziomie wiedzy anatomicznej i dużych zdolnościach medycznych – podsumowują badacze.– Dżarkutan wciąż nas zaskakuje. Trepanacja czaszki u dziecka cztery tysiące lat temu w Azji Środkowej do wczoraj była nie do pomyślenia. Dziś znajduje się w naszych danych – powiedział Enrico Ascalone, archeolog z Uniwersytetu Salento, który kierował wykopaliskami. Kolejne badania będą skupiały się na tym, kto dokładnie mógł przeprowadzić operację na dziecku i w jakim celu ten zabieg przeprowadzono. Naukowcy liczą na to, że w toku dalszych prac uda się dowiedzieć więcej o starożytnej medycynie praktykowanej w Azji Środkowej. Źródło: Universita del Salento Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
W starożytnym grobowcu odkryto piwo sprzed ponad 2000 lat. Trunek przetrwał do dziś
W brązowym naczyniu z grobowca z czasów Walczących Królestw w Chinach archeolodzy odkryli pozostałości fermentowanego płynu. Analizy chemiczne i mikroskopowe wykazały, że był to napój alkoholowy na bazie zbóż.
Historia alkoholu jest niemal tak długa jak historia rolnictwa. Najstarsze ślady fermentowanych napojów archeolodzy odnajdują w różnych częściach świata, od Bliskiego Wschodu po Chiny. Za ojczyznę piwa często uznaje się region Żyznego Półksiężyca, obejmujący m.in. Mezopotamię, gdzie już kilka tysięcy lat przed naszą erą warzono napoje ze sfermentowanego jęczmienia. Z kolei w Chinach odkryto dowody produkcji alkoholu sprzed około 9–10 tys. lat, opartego na ryżu, prosie i owocach. Piwo sprzed ponad 2000 lat Najnowsze odkrycie pokazuje jednak, że także późniejsze cywilizacje Państwa Środka rozwijały własne, zaawansowane techniki warzenia alkoholu. Badania opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Journal of Archaeological Science: Reports” opisują niezwykłe znalezisko z cmentarzyska Shanjiabao w chińskim regionie Ningxia. Archeolodzy odkryli tam grobowiec oznaczony jako M39, datowany na okres Walczących Królestw, czyli lata 475–221 p.n.e. Wewnątrz znajdowała się charakterystyczna butla z brązu o kształcie przypominającym główkę czosnku. Naczynie było częściowo wypełnione cieczą. Tego typu pojemniki od dawna były wykorzystywane w Chinach do przechowywania alkoholu, ale dopiero teraz udało się dokładnie zbadać ich zawartość. Naukowcy zastosowali szereg nowoczesnych metod laboratoryjnych, m.in. spektroskopię FTIR oraz zaawansowaną chromatografię sprzężoną ze spektrometrią mas. Dzięki temu udało się wykryć charakterystyczne związki organiczne powstające podczas fermentacji. Co było w chińskim piwie? Wyniki analizy chemicznej W próbce znaleziono wysokie stężenia kwasu mlekowego i szczawiowego oraz niskie stężenie kwasu winowego obecnego zazwyczaj w owocach. Jeszcze ważniejsze okazały się jednak badania mikroskopowe. – Wykryto również 23 inne grupy związków organicznych, m.in. aminokwasy, kwasy tłuszczowe i cukry. Analiza mikroresztek potwierdziła ponadto, że głównymi składnikami użytymi do produkcji były proso oraz zboża z grupy Triticeae, czyli pszenica lub jęczmień – twierdzą badacze. Odkryto także ślady drożdży oraz fitolitów, czyli mikroskopijnych struktur krzemionkowych powstających w tkankach roślinnych. Autorzy badania doszli do wniosku, że napój był produkowany przy użyciu tradycyjnej chińskiej mieszanki fermentacyjnej „qu”. To mieszanina pleśni, drożdży i mikroorganizmów wykorzystywana w Chinach od tysięcy lat do fermentacji alkoholu. Technologia ta różni się od klasycznego europejskiego piwowarstwa, opartego głównie na słodowaniu zbóż. – Wyniki sugerują, że pozostałości cieczy były najprawdopodobniej napojem alkoholowym na bazie zbóż – napisali badacze w swoim artykule. Według autorów odkrycie pozwala lepiej zrozumieć zarówno dietę, jak i rozwój technologii fermentacyjnych ludu Qin, który wkrótce miał stworzyć pierwsze zjednoczone cesarstwo Chin. Do czego starożytni Chińczycy wykorzystywali alkohol? Cmentarzysko Shanjiabao leżało w pobliżu umocnień granicznych państwa Qin i prawdopodobnie chowano tam wojowników i lokalną ludność. Zdaniem archeologów alkohol w tym regionie mógł pełnić tam nie tylko funkcję codziennego napoju, ale również był elementem rytuałów i ceremonii pogrzebowych. Badacze podkreślają, że odkrycie jest wyjątkowe, ponieważ płynne pozostałości alkoholu bardzo rzadko zachowują się przez ponad dwa tysiące lat. Zazwyczaj archeolodzy znajdują jedynie ślady chemiczne w ceramice lub osadach. Tym razem zachowała się znaczna ilość cieczy, co umożliwiło przeprowadzenie znacznie dokładniejszych analiz. Autorzy zwracają też uwagę, że połączenie badań chemicznych i analiz mikrobiologicznych pozwala uniknąć błędów interpretacyjnych, które pojawiały się we wcześniejszych pracach nad pradawnym alkoholem. Dzięki temu możliwe staje się coraz dokładniejsze odtwarzanie historii piwowarstwa oraz dawnych praktyk kulinarnych. Źródło: Journal of Archaeological Science: Reports Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Trucizna, która uśmierzała ból. Naukowcy odkryli środek znieczulający sprzed setek lat
Na żelaznych nożyczkach i pęsetach sprzed 600 lat naukowcy znaleźli ślady jednej z najbardziej toksycznych substancji roślinnych świata. Odkrycie sugeruje, że lekarze z czasów chińskiej dynastii Ming stosowali preparaty z tojadu jako środek znieczulający podczas zabiegów chirurgicznych.
Historia anestetyków, czyli środków znieczulających, sięga czasów starożytnych. Już wiele tysięcy lat temu lekarze próbowali łagodzić ból podczas zabiegów, wykorzystując alkohol, opium, konopie czy mieszanki ziół o działaniu odurzającym. Dawna chirurgia była jednak mimo wszystko brutalnym doświadczeniem. Skuteczne i bezpieczne anestetyki należały do rzadkości, a większość operacji wykonywano przy ograniczonych możliwościach uśmierzania bólu. Dopiero XIX wiek przyniósł rewolucję w postaci eteru i chloroformu. Coraz więcej wskazuje jednak na to, że znacznie wcześniej zaawansowane metody znieczulenia rozwijano także poza Europą. Trucizna jako środek znieczulający Nowe badania opublikowane na łamach czasopisma „Antiquity” rzucają nowe światło na medycynę chińskiej dynastii Ming. Naukowcy przeanalizowali mikroskopijne pozostałości zachowane na żelaznych nożyczkach i pęsetach należących do lekarza Xia Quana, żyjącego na przełomie XIV i XV wieku. Narzędzia te odkryto kilkadziesiąt lat temu w grobowcu w mieście Jiangyin, około 150 kilometrów na północny zachód od Szanghaju. Analiza pozostałości wykazała ślady akonityny. To silnie toksyczny alkaloid pozyskiwany z tojadu, nazywanego również mordownikiem. – Sześć wieków temu chirurg z czasów dynastii Ming przeprowadził operację za pomocą żelaznych nożyczek i pęsety. Dziś odkryliśmy ślady środka znieczulającego pozostawione na tych narzędziach za pomocą wiązki światła laserowego – powiedział współautor badania Congcang Zhao, archeolog z Northwest University w Chinach. Jak zamienić truciznę w anestetyk? Na podstawie analizy fluorescencji rentgenowskiej naukowcy ustalili, że nożyczki i pęseta zostały wykonane z żelaza. Następnie, pod mikroskopem, wyselekcjonowali trzy drobne cząsteczki rdzawego osadu na narzędziach, co miało pozwolić zidentyfikować ślady związków organicznych. Aby określić skład osadu, naukowcy wykorzystali mikrospektroskopię Ramana, czyli technikę, w której wiązka lasera pada na próbkę, powodując rozproszenie fotonów. Wzór tego rozproszenia można następnie przeanalizować, aby uzyskać strukturalny ślad cząsteczek w próbce. Badacze podkreślają, że jest to „pierwszy bezpośredni chemiczny dowód” używania środków znieczulających na dawnych narzędziach chirurgicznych. Według autorów pracy lekarze dynastii Ming potrafili kontrolować toksyczność substancji dzięki specjalnym metodom obróbki. Po pierwsze, ówcześni medycy zdali sobie sprawę, że substancja nie jest śmiertelna w mikrodawkach. Po drugie, po m.in. długim gotowaniu w occie czy wymieszaniu jej z innymi składnikami, akonityna działała przeciwbólowo i przeciwzapalne. Otrzymany preparat miał działać jako miejscowy środek przeciwbólowy. Naukowcy twierdzą, że 600-letnie żelazne narzędzia były używane podczas drobnych operacji. Prawdopodobnie środek znieczulający był w postaci płynnej. – Badanie potwierdza, że Aconitum stosowano jako anestetyk miejscowy, bezpiecznie i precyzyjnie używany podczas zabiegów chirurgicznych – twierdzą badacze. Ich zdaniem odkrycie pokazuje, że chińscy medycy już sześćset lat temu potrafili równoważyć skuteczność leku i bezpieczeństwo pacjenta. Czym jest tojad? Tojad to rodzaj silnie trujących roślin z rodziny jaskrowatych. W Polsce najbardziej znany jest tojad mocny, który wyróżnia się charakterystycznymi fioletowo-granatowymi kwiatami przypominającymi hełmy. Roślina występuje naturalnie m.in. w górach Europy i Azji, ale bywa też uprawiana w ogrodach. Najgroźniejszą substancją zawartą w tojadzie jest wspomniana wcześniej akonityna, czyli alkaloid działający na układ nerwowy i serce. Nawet niewielka dawka może wywołać drętwienie, zaburzenia rytmu serca, paraliż, a w skrajnych przypadkach śmierć. Z tego powodu tojad od wieków uchodził za jedną z najbardziej niebezpiecznych roślin świata. Był wykorzystywany jako trucizna, m.in. do zatruwania grotów strzał. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
„Przylądek Zmarłych” w Arktyce. Odkrycie na Spitsbergenie ujawnia brutalną historię
Przez ponad 300 lat spoczywali pod arktyczną ziemią skutej wieczną zmarzliną. Teraz topniejący lód odsłania szczątki XVII-wiecznych wielorybników ze Spitsbergenu. Odkrycie ujawnia historie o chorobach, wycieńczeniu oraz życiu na krańcu świata. Naukowcy ostrzegają jednak, że zmiany klimatu nie tylko odkrywają te ślady przeszłości, ale jednocześnie mogą je bezpowrotnie zniszczyć.
Spis treści: Cmentarzysko wielorybników na Spitsbergenie Mężczyźni mieli niedobory witaminy C prowadzące do szkorbutu Degradacja stanowisk archeologicznych spowodowana ociepleniem klimatu Spitsbergen to największa wyspa archipelagu Svalbard na Oceanie Arktycznym. Obecnie zamieszkują go głównie pracownicy stacji badawczych i niewielkich osad, ale w przeszłości region ten był miejscem intensywnej działalności gospodarczej. W XVII i XVIII wieku na Svalbard przybywali europejscy wielorybnicy, przede wszystkim z Anglii i Republiki Zjednoczonych Prowincji. Cmentarzysko wielorybników na Spitsbergenie Zakładali sezonowe bazy, w których przetwarzano tłuszcz wielorybi i przygotowywano go do transportu do Europy. Jednym z takich miejsc jest Likneset na zachodnim wybrzeżu Spitsbergenu. Znajduje się tam cmentarzysko wielorybników sprzed ok. 300 lat, w którym pochowane są szczątki osób, które zmarły podczas pracy w Arktyce. Miejsce to jest dziś znane również jako „Corpse Point”, czyli „Przylądek Zmarłych”. Na łamach czasopisma naukowego „PLOS One” archeolodzy opisali właśnie badanie 20 grobów z Likneset. Naukowcy odkryli, że pochowani tam mężczyźni wiedli bardzo trudne i krótkie życie. – Wczesnonowożytne wielorybnictwo arktyczne było jednym z pierwszych na dużą skalę przemysłu wydobywczego w Europie, a praca w tym zakresie była w dużej mierze wykonywana ręcznie – powiedziała Live Science Lise Loktu, główna autorka badania, archeolożka z Norweskiego Instytutu Badań nad Dziedzictwem Kulturowym. Mężczyźni mieli niedobory witaminy C prowadzące do szkorbutu Analizując szkielety wielorybników, naukowcy odkryli dowody na to, że wielu z nich cierpiało na chorobę zwyrodnieniową stawów, urazy, nadmierne przeciążenia w barkach, górnej części klatki piersiowej, kręgosłupie, biodrach, a także kolanach i stopach. – Kilku bardzo młodych dorosłych wykazuje zaawansowane oznaki spracowania i różnych zwyrodnień, zwykle kojarzone ze znacznie późniejszymi etapami życia – powiedziała Loktu. „Urazy mają głównie charakter wygojony, co sugeruje, że śmiertelność była bardziej związana z kumulacyjnymi niedoborami żywieniowymi oraz długotrwałym obciążeniem fizycznym niż z pojedynczymi zdarzeniami urazowymi”, podkreślają autorzy badania. Większość wielorybników miała również oznaki szkorbutu. To choroba wielonarządowa, wywołana niedoborem kwasu askorbinowego (witaminy C) w pożywieniu. Prowadzi do osłabienia mięśni, krwawienia z dziąseł, utraty zębów, anemii i wielu innych dolegliwości. Degradacja stanowisk archeologicznych spowodowana ociepleniem klimatu Co więcej, archeolodzy badając zęby ustalili, że wielu z nich paliło tytoń wykorzystując do tego najprawdopodobniej fajkę. Ciągłe zaciskanie glinianej fajki między zębami powodowało u nich powstawanie okrągłych zagłębień w szkliwie. Wiadomo, że palenie powoduje uszczuplanie witaminy C w organizmie, co mogło przyczynić się do rozwoju szkorbutu. – Palenie tytoniu mogło potencjalnie pogorszyć ogólny stan zdrowia i stres związany z odżywianiem – powiedziała Loktu. – Wydaje się prawdopodobne, że długotrwała ciężka praca, stres związany z odżywianiem, choroby i ogólne osłabienie fizyczne ostatecznie dolały oliwy do ognia powodując skrajne wyczepanie organizmu wielorybników – podkreśla badaczka. Autorzy badania wskazują na jeszcze jeden aspekt tego odkrycia. Ujawnienie grobów było możliwe głównie dzięki zmianom klimatycznym. „Szybkie ocieplanie się Arktyki przyspiesza degradację stanowisk archeologicznych zachowanych w wiecznej zmarzlinie, zagrażając zarówno dziedzictwu kulturowemu, jak i zawartej w nim wiedzy naukowej” – napisali na łamach „PLOS One” autorzy. Według badaczy wczesnonowożytne cmentarzyska wielorybników na Svalbardzie są szczególnie narażone na degradację ze względu na bogate w materię organiczną konteksty pochówków oraz ich położenie w odsłoniętych strefach przybrzeżnych. Źródło: PLOS One Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Tajemnica amerykańskiego grobu sprzed 300 lat. Czarny chłopiec spoczął wśród białych kolonistów
W dawnym kolonialnym mieście w stanie Maryland archeolodzy odnaleźli szczątki 8-letniego afrykańskiego chłopca. Był pochowany w tym samym grobie, co biali osadnicy. Naukowcy nie są pewni, czy dziecko było niewolnikiem, czy należało do kolonialnej rodziny.
Kolonialny Maryland, XVII wiek i zagadka, której nie udało się rozwiązać mimo setek lat. Archeolodzy odnaleźli szczątki 8-letniego chłopca o afrykańskich korzeniach, pochowanego na cmentarzu używanym głównie przez białych kolonistów. Badacze próbują ustalić, kim było dziecko i jaką pozycję zajmowało w społeczeństwie rodzącej się Ameryki. Analiza DNA dawnych mieszkańców Maryland W czasopiśmie naukowym „Current Biology” opublikowano właśnie wyniki badań, które pozwoliły odtworzyć fragment historii kolonialnego miasta St. Mary’s City. Naukowcy przeanalizowali DNA osób pochowanych tam w XVII i XVIII wieku, a następnie porównali je z ogólnodostępnymi bazami genealogicznymi współczesnych mieszkańców USA. – Nasze wyniki pokazują, że możliwe jest odtworzenie rozległych powiązań genealogicznych pomiędzy dawnymi mieszkańcami kolonii a współczesnymi populacjami Ameryki Północnej – napisali badacze w swojej pracy. Analizy DNA pozwoliły im zidentyfikować setki, a nawet tysiące potencjalnych współczesnych krewnych osób pochowanych w kolonii. To, jak podkreślają autorzy, pokazuje skalę ciągłości demograficznej sięgającej początków angielskiego osadnictwa. Badanie potwierdziło obecność osób o wysokim statusie społecznym w pochówkach przy kościele Brick Chapel, w tym możliwą identyfikację drugiego gubernatora Maryland, Thomasa Greene’a. – To pierwszy przypadek, w którym tak zaawansowane metody genetyczne pozwoliły ustalić konkretne osoby bez wcześniejszych założeń archiwalnych – zauważają naukowcy. 8-letni chłopiec pochowany wśród kolonialnej elity Autorów badania szczególnie zainteresował przypadek 8-letniego afrykańskiego chłopca, którego szczątki odnaleziono w jednym z grobów na cmentarzu używanym przez przedstawicieli kolonialnej elity katolickiej. Co ciekawe, ok. 25% jego DNA miało pochodzenie europejskie, co sugeruje możliwą mieszankę genów w pierwszym lub drugim pokoleniu urodzonym już w Ameryce. – Chłopiec został pochowany w trumnie i owinięty w całun, zgodnie z praktykami typowymi dla europejskich kolonistów, co wskazuje na bardziej złożony status społeczny, niż można by oczekiwać – podkreślają autorzy badania. Jednocześnie analiza izotopowa wskazuje, że dziecko urodziło się w Ameryce, a nie zostało przywiezione bezpośrednio z Afryki. To ważna przesłanka w interpretacji jego statusu. Naukowcy rozważają, czy mógł być niewolnikiem, osobą wolną albo związana z rodziną kolonistów w ramach systemu służby kontraktowej. – Służący znacznie różnili się od niewolników tym, że okres niewoli był ograniczony, zazwyczaj do czterech lub siedmiu lat. Po jego zakończeniu oczekiwano od nich włączenia się do społeczeństwa kolonialnego – powiedziała Live Science Anna Suranyi, historyczka z Endicott College W Massachusetts. Był niewolnikiem czy nie? Naukowcy nie dają jednoznacznej odpowiedzi Zarówno służący kontraktowi, jak i niewolnicy często mieszkali w tym samym domu co ich panowie. – Jednak jeśli chodzi o cmentarze, biali ludzie, w tym służący kontraktowi, byli zazwyczaj chowani na wydzielonych cmentarzach, a niewolnicy byli czasami chowani w odizolowanych i nieoznakowanych miejscach – dodaje Suranyi. Fakt, że chłopiec pochodzenia afrykańskiego został pochowany na cmentarzu Brick Chapel zgodnie z angielskimi zwyczajami, może wskazywać, że nie był niewolnikiem. – Ta praca podkreśla potencjał analizy dawnego DNA w wypełnianiu luk w zapisach historycznych – powiedział współautor badania David Reich, genetyk z Uniwersytetu Harvarda. – Chociaż źródła pisane są niezwykle bogate, dane genetyczne mogą nadal uzupełniać luki w tych zapisach i przynosić niespodzianki. – Nie możemy jednak jednoznacznie stwierdzić, czy chłopiec był osobą wolną, czy zniewoloną. Dostępne dane archeologiczne i genetyczne nie pozwalają na rozstrzygnięcie tej kwestii – podkreślili badacze. Sama obecność dziecka w takim miejscu pochówku może świadczyć o bardziej płynnych granicach społecznych w XVII-wiecznym Maryland, niż zakładają późniejsze historyczne narracje o brutalnie ukształtowanym systemie rasowym. Autorzy badania zwracają też uwagę na szerszy kontekst. Wczesne społeczności kolonialne były siecią powiązań rodzinnych, ekonomicznych i religijnych, w której status jednostki nie zawsze był jednoznacznie określony. – Nasze dane sugerują, że struktury społeczne w początkowej fazie kolonizacji były znacznie bardziej złożone, a kategorie wolności i niewoli nie miały jeszcze późniejszej, skodyfikowanej formy – twierdzą naukowcy. Źródło: Current Biology Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Brutalna zima zmieniła ludzi. Archeolodzy odkryli ślady technologicznego skoku sprzed tysięcy lat
Epoka lodowcowa mogła być nie tylko czasem walki o przetrwanie, ale też impulsem do rozwoju. Archeolodzy odkryli w centralnych Chinach kamienne narzędzia sprzed 146 tysięcy lat, które wskazują, że ekstremalne ochłodzenie mogło zmusić naszych przodków do technologicznych innowacji dużo wcześniej, niż dotąd sądzono.
Przez długi czas archeolodzy zakładali, że największe technologiczne zmiany w prehistorii następowały wtedy, gdy klimat stawał się łagodniejszy, a warunki życia bardziej stabilne. Nowe badania sugerują jednak coś odwrotnego. Analiza kamiennych narzędzi odkrytych w środkowych Chinach wskazuje, że ludzie zaczęli tworzyć bardziej wyspecjalizowane ostrza do obróbki mięsa już około 146 tysięcy lat temu, w czasie jednej z chłodniejszych faz epoki lodowcowej. Zdaniem naukowców to właśnie ekstremalne warunki mogły przyspieszyć rozwój ludzkiej pomysłowości i planowania. Surowa zima zmuszała ludzi do większej kreatywności Kluczowe okazało się datowanie stanowiska Lingjing, gdzie od lat odkrywane są kości zwierząt i kamienne narzędzia używane do ich oprawiania. W jednej z kości naukowcy znaleźli niewielkie kryształy kalcytu zawierające śladowe ilości uranu. Dzięki analizie rozpadu uranu do toru udało się dokładniej określić wiek znalezisk. Wynik zaskoczył badaczy, bo narzędzia okazały się o około 20 tysięcy lat starsze, niż wcześniej sądzono. Powstały nie podczas cieplejszego okresu między zlodowaceniami, ale w czasie wyjątkowo surowego ochłodzenia. – Ludzie często wyobrażają sobie kreatywność jako coś, co rozkwita w dobrych czasach. Odkrycie, że te narzędzia kamienne powstały w surowej epoce lodowcowej, mówi co innego. Trudne czasy mogą zmusić nas do adaptacji – mówi Yuchao Zhao, główny autor artykułu opisującego odkrycia w „Journal of Human Evolution”. Stanowisko Lingjing było zamieszkiwane przez Homo juluensis spokrewnionego zarówno z neandertalczykami, jak i współczesnymi ludźmi. Badacze przypuszczają, że grupy te mogły się ze sobą kontaktować. Przedstawiciele tego gatunku charakteryzowali się bardzo dużym rozmiarem mózgu i cechami obserwowanymi zarówno u archaicznych ludzi wschodnioazjatyckich, jak i u neandertalczyków w Europie. Misternie zrobione narzędzia kamienne Do niedawna archeolodzy uważali, że starożytni ludzie żyjący w Azji Wschodniej w późnym środkowym plejstocenie, czyli ok. 300 000–120 000 lat temu, nie poczynili znaczących postępów technologicznych w porównaniu z prehistorycznymi ludźmi żyjącymi w Europie i Afryce. Najnowsze odkrycie rzuca zatem zupełnie nowe światło na mieszkańców tego regionu świata. Co więcej, same narzędzia odnalezione na stanowisku okazały się bardziej zaawansowane, niż początkowo przypuszczano. Archeolodzy odkryli specjalnie przygotowane kamienne rdzenie (surowe kawałki kamienia, od których oddzielono co najmniej jeden odłupek, przyp. red) o kształcie dysku, z których odłupywano ostre fragmenty służące do cięcia mięsa i rozbierania tusz zwierząt. Nie były to przypadkowo wyrzeźbione kamienie. Badacze podkreślają, że ich wykonanie wymagało planowania, precyzji i dobrej znajomości właściwości skał. Ludzie z gatunku Homo juluensis według badaczy mieli wytwarzać te narzędzia, uderzając małymi kamieniami o większe rdzenie kamienne. Niektóre rdzenie były obrabiane dość równomiernie z obu stron, a inne miały bardziej starannie ukształtowaną strukturę. Jedna strona służyła głównie jako powierzchnia do uderzania, zaś druga była formowana w celu uzyskania ostrych odłupków. Długa historia innowacji i ewolucji człowieka w Azji Wschodniej Naukowcy podkreślają, że te asymetryczne narzędzia są szczególnie ważne, ponieważ pokazują, że starożytni ludzie z Chin nie tylko odłamywali kawałki kamienia na chybił trafił. Zarządzali rdzeniem jak obiektem trójwymiarowym, nadając różnym powierzchniom różne role i zachowując kąty proste, aby stale wytwarzać użyteczne odłupki. – Nie była to przypadkowa produkcja odłupków, ale technologia wymagająca planowania, precyzji i dogłębnego zrozumienia właściwości kamienia i mechaniki pękania – mówi Zhao. – Narzędzia te wykazują istotne podobieństwa do technologii środkowopaleolitycznych, często kojarzonych z neandertalczykami w Europie i przodkami Homo sapiens w Afryce, co sugeruje, że zaawansowana myśl technologiczna nie ograniczała się do zachodniej Eurazji – dodaje badacz. Zhao podkreśla, że kamienne artefakty pozostawione przez Homo juluensis w Lingjing sugerują, że tamtejsi ludzie byli zdolni do złożonego myślenia i kreatywności. – Badania te ujawniają o wiele bogatszą historię innowacji, inteligencji i ewolucji człowieka w Azji Wschodniej – podsumowuje Zhao. Źródło: Journal of Human Evolution Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Tajemnica w Pirenejach. Ślady ognia wysoko w górach zaskakują naukowców
Archeolodzy natrafili na ślady ludzkiej obecności w surowym, wysokogórskim środowisku we wschodnich Pirenejach. Ogień, minerały, a także ludzkie, w tym dziecięce szczątki sugerują, że ludzie wracali tu wielokrotnie, choć warunki wydają się niemal niemożliwe do życia.
Wysokie góry kojarzą się dziś głównie z aktywnym wypoczynkiem, ale ludzie od tysięcy lat wykorzystywali te miejsca w sposób bardziej praktyczny. W Andach funkcjonowały stałe ośrodki imperium Inków, w tym Machu Picchu, a w Himalajach do dziś istnieją wysoko położone regiony zamieszkane, takie jak Ladakh. W Europie skala była mniejsza, ale także tutaj wykorzystywano tereny górskie sezonowo, m.in. do wypasu zwierząt, albo lokalnie, gdy pojawiał się dostęp do surowców. Właśnie ten drugi przypadek może tłumaczyć nowe odkrycie z Pirenejów. Ślady ognia i tajemnicze zielone minerały W jaskini położonej na wysokości ponad 2235 m n.p.m. we wschodnich Pirenejach w dolinie Freser w Hiszpanii archeolodzy znaleźli ślady ognia i przetwarzania minerałów sprzed tysięcy lat. To sugeruje, że miejsce to było wykorzystywane celowo, prawdopodobnie w związku z pozyskiwaniem i obróbką surowców, a nie tylko jako przypadkowe, jednorazowe schronienie. Nowe badanie zostało opublikowane na łamach czasopisma „Frontiers in Environmental Archaeology”. Naukowcy twierdzą, że pradawni ludzie odwiedzali grotę w ramach dobrze zaplanowanych i dobrze zaopatrzonych wypraw trwających aż dwa tysiące lat. Badacze w swojej pracy podkreślają, że ich odkrycie obala dotychczasowe założenia, iż ​​prehistoryczne ludy nie spędzały długich okresów na dużych wysokościach. Ponadto znalezisko w postaci kości palca dziecka i zęba mlecznego sugeruje, że było to również miejsce pochówku. – Przez długi czas środowiska wysokogórskie były postrzegane jako marginalne, przez które społeczności prehistoryczne przechodziły sporadycznie – powiedział prof. Carlos Tornero z Katalońskiego Instytutu Paleoekologii i Ewolucji Społecznej, główny autor artykułu. – Znaleźliśmy jednak naprawdę bogatą sekwencję archeologiczną, obejmującą liczne struktury paleniskowe i bardzo dużą liczbę zielonych fragmentów mineralnych. Nie możemy dokładnie określić, jak długo ludzie przebywali w tych miejscach za każdym razem, ale wielokrotne użytkowanie przestrzeni i imponująca liczba pozostałości sugerują, że osadnictwo było krótkotrwałe, ale powtarzało się wielokrotnie przez długi czas – dodaje badacz. Wielowarstwowa historia jaskini Naukowcy przekopali obszar o powierzchni 6 m² przy wejściu do jaskini, identyfikując cztery warstwy osadnicze. Pierwsza, najnowsza warstwa była cienka, co sugeruje, że grota nie była wówczas często użytkowana. Czwarta, najstarsza warstwa zawiera jedynie fragmenty węgla drzewnego, datowane na 6000 lat. To w drugiej i trzeciej warstwie wykopalisk znaleziono ślady, które pozwoliły postawić śmiałą hipotezę o wysokogórskim okresowym osadnictwie. Łącznie zidentyfikowano 23 paleniska, zawierające wiele rozkruszonych, spalonych fragmentów zielonych minerałów. Datowanie radiowęglowe wskazuje, że palenisko znalezione w drugiej warstwie ma ok. 3000, a w trzeciej ok. 5500–4000 lat. Obecność licznych palenisk wskazuje, że ogień odgrywał w tej jaskini kluczową rolę – nie tylko jako źródło ciepła, ale także jako narzędzie technologiczne. – Trwa obecnie dogłębna analiza materiału, mająca na celu potwierdzenie ich składu, ale fragmenty przypominają malachit, z którego po takiej obróbce można uzyskać miedź. Jaskinia ta wygląda jak niespodziewanie wczesny obóz górniczy na dużych wysokościach – twierdzą autorzy pracy. – Wiele z tych fragmentów uległo przemianie termicznej, podczas gdy inne materiały w jaskini nie, co wyraźnie sugeruje, że ogień odegrał ważną rolę w ich obróbce i że było to celowe i przemyślane działanie – powiedziała dr Julia Montes-Landa z Uniwersytetu w Granadzie, współautorka. – Innymi słowy, nie zostały spalone przypadkowo – dodaje. Szczątki dziecka i możliwy wymiar rytualny Zespół badaczy zwraca również uwagę na logistykę takich wypraw. Dotarcie do jaskini położonej powyżej 2000 metrów wymagało odpowiedniego przygotowania – transportu żywności oraz narzędzi. To może potwierdzać hipotezę, że nie były to spontaniczne wizyty, lecz raczej dobrze zaplanowane ekspedycje, które mogły mieć znaczenie gospodarcze lub symboliczne. Nie bez znaczenia pozostaje także możliwy aspekt rytualny. Znalezione szczątki ludzkie, w tym należące do dziecka, mogą wskazywać, że miejsce to miało szczególne znaczenie dla dawnych społeczności – być może pełniło funkcję miejsca pochówku lub przestrzeni o charakterze ceremonialnym. W wielu kulturach wysokie góry były postrzegane jako miejsca bliższe sferze duchowej, co mogło wpływać na sposób ich wykorzystania. – Odkryliśmy także dwa wisiorki: jeden wykonany z muszli, a drugi z zęba niedźwiedzia brunatnego – powiedział prof. Tornero. – Pochodzą z prehistorycznych kontekstów, najprawdopodobniej z około drugiego tysiąclecia p.n.e. Wisiorek z muszli jest interesujący, ponieważ przypomina podobne artefakty z innych stanowisk w Katalonii, co sugeruje wspólne tradycje lub powiązania między różnymi społecznościami. Wisiorek z zęba niedźwiedzia jest znacznie mniej powszechny. To może wskazywać na coś bardziej specyficznego lub symbolicznego, być może związanego z lokalnym środowiskiem – wyjaśnia. Naukowcy podkreślają, że to dopiero początek badań nad tym stanowiskiem. Kolejne analizy, w tym dokładniejsze datowanie oraz badania chemiczne minerałów, mogą rzucić nowe światło na to, jaką dokładnie rolę pełniło to niezwykłe miejsce. Być może nie była to tylko trudno dostępna jaskinia, ale punkt, do którego wracano w konkretnym celu – nawet jeśli oznaczało to wyprawy w środowisko, gdzie życie wydaje się niemal niemożliwe. Źródło: Frontiers in Environmental Archaeology Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Neandertalskie dzieci rozwijały się szybciej niż dzieci współcześnie. Jeden czynnik miał znaczenie
Nowe badanie wykazało, że neandertalskie niemowlaki rosły znacznie szybciej niż współczesne dzieci. Naukowcy uważają, że wynika to z czynników ewolucyjnych i adaptacji do życia w surowym i chłodnym środowisku.
Zespół badaczy z Izraela, Portugalii, Francji i Wielkiej Brytanii przeanalizował szkielet neandertalskiego niemowlęcia odkrytego w jaskini Amud w Izraelu w latach 90. XX wieku. W grocie tej żyli krewni człowieka między 51 000 a 56 000 lat temu. Wyniki wskazują, że tempo wzrostu tego dziecka było wyjątkowo szybkie, co może oznaczać, że całe życie neandertalczyków – od dzieciństwa po dorosłość – przebiegało inaczej niż u współczesnych ludzi. Badania zostały opublikowane na łamach czasopisma „Current Biology”. Jak rozwijały się neandertalskie dzieci? Autorzy twierdzą, że ich odkrycie sugeruje, że neandertalczycy i współcześni ludzie (Homo sapiens) podążali różnymi ścieżkami ewolucyjnymi po oddzieleniu się od wspólnego przodka ok. 600 tys. lat temu. „Neandertalskie niemowlęta są bardzo rzadko odnajdywane. W literaturze opisano jedynie kilka takich osobników. W związku z tym ich wzrost i rozwój pozostawały słabo poznane” – napisali we wstępie swojej pracy badacze. Badacze podkreślają, że szkielet neandertalskiego dziecka jest jednym z najbardziej kompletnych w przedziale 6–14 miesięcy. „Z tego powodu odgrywa istotną rolę w naszym rozumieniu paleobiologii neandertalczyków” – podkreślają uczeni. Kości niemowlaka wykazują wyraźne cechy Homo neanderthalensis zarówno w części czaszkowej, jak i pozaczaszkowej, a jego cechy morfologiczne dostarczają informacji na temat filogenezy, wzrostu i rozwoju neandertalczyków. Wyjątkowo szybkie tempo wzrostu w okresie niemowlęcym – Co najważniejsze, niemowlę wykazuje oznaki wyjątkowo szybkiego wzrostu somatycznego, co sugeruje, że neandertalczycy posiadali odmienną strategię rozwoju we wczesnym okresie życia. Inne rzadko zachowane neandertalskie niemowlęta pokazują podobny wzorzec przyspieszonego wczesnego wzrostu somatycznego i mózgowego, co sugeruje konsekwentną różnicę w sposobie rozwoju naszych ewolucyjnych krewnych – twierdzą naukowcy. Jednoczesne uczeni podkreślają, że wspieranie szybkiego wzrostu ciała i rozwoju mózgu wiązałoby się z bardzo wysokim zapotrzebowaniem energetycznym. W praktyce oznacza to, że neandertalskie niemowlęta już od pierwszych miesięcy życia mogły potrzebować znacznie większych zasobów energii niż współczesne dzieci. Mogło to przekładać się na intensywniejsze karmienie, większe uzależnienie od dostępności pożywienia oraz silniejszą presję środowiskową na przeżycie w warunkach niedoboru. Naukowcy zwracają uwagę, że taki model rozwoju mógł być bezpośrednio powiązany z warunkami klimatycznymi epoki lodowcowej. W chłodnym, surowym środowisku szybsze osiąganie sprawności fizycznej mogło zwiększać szanse przetrwania – zarówno jednostek, jak i całych grup. W tym kontekście przyspieszony rozwój nie był przypadkową cechą, lecz adaptacją ewolucyjną, która pozwalała lepiej radzić sobie z wysokim ryzykiem środowiskowym. Szybszy rozwój mógł mieć swoje negatywne konsekwencje Autorzy badania podkreślają jednak, że wczesny, intensywny rozwój mógł mieć również swoje koszty. Wysokie zapotrzebowanie energetyczne oraz szybkie tempo wzrostu mogły zwiększać podatność na stres metaboliczny i ograniczać elastyczność rozwoju w późniejszych etapach życia. To z kolei mogło wpływać na różnice w strategiach życiowych między neandertalczykami a Homo sapiens. W rezultacie badanie nie tylko poszerza wiedzę o biologii neandertalczyków, ale także pozwala lepiej zrozumieć, jak różne strategie rozwoju mogły kształtować ewolucyjne losy człowieka. – Wyniki tego badania sugerują, że ciała neandertalczyków rozwijały się szybciej niż ciała współczesnych ludzi w pierwszych latach życia, ale następnie wyrównało się to w późniejszym dzieciństwie. Sugeruje to strategię ewolucyjną kładącą nacisk na przyspieszony rozwój we wczesnych latach życia, prawdopodobnie korzystny w trudnych warunkach zamieszkiwanych przez neandertalczyków – podsumowali autorzy. Źródło: Current Biology Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Fortyfikacje, osady i cmentarzyska. Archeolodzy odkryli ślady pradawnej kultury w Gruzji
Naukowcy odkryli dowody wskazujące na długotrwałą obecność człowieka w górzystym regionie Samcche-Dżawachetia w południowej Gruzji. Nowe badania ujawniają, że obszar ten był dynamicznie rozwijającą się przestrzenią osadnictwa i kontaktów kulturowych przez tysiące lat.
Przez lata południowe obszary Gruzji, a zwłaszcza górzysty region Samcche-Dżawachetia, pozostawały na marginesie badań archeologicznych. Surowy klimat, wysokie położenie i trudny teren sprawiały, że miejsce to postrzegano raczej jako rubieże i peryferia, które zamieszkiwane był co najwyżej przez pasterzy. Dotychczasowe znaleziska wykazywały wprawdzie na obecność człowieka już w epoce brązu, jednak brakowało dowodów pozwalających mówić o ciągłości osadnictwa czy bardziej złożonej organizacji społecznej. Nowe badania południowych rubieży Gruzji Najnowsze badania opublikowane na łamach czasopisma „Antiquity” rzucają jednak nowe światło na ten region Gruzji. Międzynarodowy zespół archeologów, pracujący w ramach Samtskhe–Javakheti Archaeological Project, od 2017 roku zidentyfikował ok. 170 stanowisk archeologicznych na wyżynach południowej Gruzji, datowanych od epoki brązu do średniowiecza. Odkryli tam pozostałości kamiennych fortyfikacji, osad i rozległych cmentarzysk. Jak podkreślają autorzy, „krajobraz ten był intensywnie użytkowany przez długi czas, a ślady aktywności ludzkiej są znacznie bardziej rozległe, niż wcześniej przypuszczano”. Badacze odkryli m.in. warstwy kamienia i popiołu, odsłonięte na stanowisku w rejonie Baraleti. Ich układ wskazuje, że te same miejsca były wielokrotnie zasiedlane, niszczone i ponownie odbudowywane. – Sekwencje te świadczą o powtarzalnym powracaniu do tych samych lokalizacji i o długotrwałej ciągłości użytkowania przestrzeni – twierdzą autorzy. Taki wzorzec sugeruje nie tylko przywiązanie do konkretnych miejsc, ale też istnienie trwałych tradycji społecznych i kulturowych. Długotrwałe ślady osadnictwa na peryferiach kraju Równocześnie odkryte struktury – w tym potężne mury i umocnienia – podważają wcześniejsze wyobrażenie o tym obszarze jako słabo zaludnionych rubieżach. Zdaniem autorów „fortyfikacje te należy postrzegać jako element szerszego systemu organizacji krajobrazu”, który mógł pełnić funkcje zarówno obronne, jak i gospodarcze lub symboliczne. W połączeniu z obecnością osad i cmentarzysk tworzy to obraz złożonej i dobrze zorganizowanej społeczności. Na szczególną uwagę zasługują także odkryte na kilku różnych stanowiskach archeologicznych artefakty, w tym ozdobne płytki gliniane czy brązowy dysk przypominający słońce o możliwym znaczeniu symbolicznym. – Podobne przedmioty znaleziono w innych miejscach w południowej Gruzji. Często są one związane z pochówkami, zwłaszcza grobami kobiet – twierdzą archeolodzy. Historia przetrwania, rytuałów i osadnictwa Niektóre z tych przedmiotów odnaleziono w miejscach pochówków, co może wskazywać na ich rolę w praktykach rytualnych lub wyrażaniu statusu społecznego. – Materiały te dostarczają rzadkiego wglądu w sferę ideologiczną badanych społeczności – podkreślają badacze. Podczas wykopalisk w miejscu zwanym Twierdzą Meghreki badacze odkryli kolorowe gliniane tabliczki w pozostałościach struktur, które mogły być domami. Artefakty te mogły być używane do rytuałów lub do podkreślenia wysokiego statusu rodziny. – Wszystkie te rzeczy mogą ujawnić więcej informacji na temat kultury i systemów wierzeń ludzi zamieszkujących płaskowyż. Badanie symbolicznych artefaktów, takich jak dyski słoneczne i zdobione tablice, może pogłębić naszą wiedzę na temat systemów wierzeń i znaczników tożsamości w społecznościach protohistorycznych – podsumowują uczeni. – Badania te ukazują Płaskowyż Dżawachetii nie jako zapomniane peryferia, lecz dynamiczne miejsce styku różnych wpływów, gdzie kolejne warstwy kamienia i popiołu opowiadają historię przetrwania, rytuałów i zdolności ludzi do przystosowania się do trudnych warunków – dodają badacze. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Szaleństwo matki ośmiornicy. Samice popadają w szał autodestrukcji po złożeniu jaj
Po złożeniu jaj samica ośmiornicy popada w przerażający stan autodestrukcji, który nieuchronnie prowadzi do jej śmierci. Naukowcy odkryli, że za ten niezwykle dziwny mechanizm odpowiadają gwałtowne zmiany biochemiczne w gruczołach wzrokowych zwierzęcia.
W tym artykule: Ośmiornice zaczynają się okaleczać tuż po złożeniu jaj Tajemnicze zmiany chemiczne zachodzą w gruczołach, które znajdują się w narządzie wzrokowym ośmiornicy W organizmie ośmiornicy zachodzą trzy zmiany biochemiczne Świat zwierząt wciąż skrywa przed ludźmi wiele tajemnic. Zachowania, które wydają nam się dziwne i całkowicie niezrozumiałe, wśród niektórych gatunków są czymś zupełnie normalnym. Naukowców przez lata intrygowała autodestrukcja, której dopuszczają się samice ośmiornic. Grupa amerykańskich badaczy postanowiła jeszcze raz przyjrzeć się problemowi. Ośmiornice zaczynają się okaleczać tuż po złożeniu jaj Największa zmiana w zachowaniu ośmiornic zachodzi w momencie, gdy jaja samicy wkrótce mają się wykluć. W tym czasie matka przestaje jeść, okalecza swoje ciało, rozdziera swoją skórę o dno morskie. Co więcej – zjada nawet własne ramiona. Kiedy jest już ekstremalnie wyniszczona, umiera. Ośmiornice - sprytne, inteligentne, zaskakujące. Jak blisko im do nas? Ośmiornica ciekawostki. Są szybkie, inteligentne i wyjątkowo sprawne. Ze wszystkich bezkręgowców właśnie ośmiornice najbardziej przypominają nas ludzi. Naukowcy z Uniwersytetu w Waszyngtonie spróbowali dowiedzieć się, co sprawia, że ośmiornice decydują się na te śmiertelne tortury. Postanowili zbadać, jakie zmiany biochemiczne zachodzą w organizmie tych głowonogów. Ich praca została opublikowana w artykule na łamach czasopisma naukowego „Current Biology”. Tajemnicze zmiany chemiczne zachodzą w gruczołach, które znajdują się w narządzie wzrokowym ośmiornicy Odpowiedź na to pytanie kryje się w gruczołach, które znajdują się w narządach wzrokowych ośmiornic. Już w 1977 roku przeprowadzono badania, które wykazały, że to właśnie tam zachodzą zmiany, które zbiegają się z autodestrukcją u tych stworzeń. Ośmiornice odczuwają nie tylko ból fizyczny, ale również emocjonalny. Sensacyjne badania nad głowonogami Badania neurobiologów dają w końcu dowód, że ośmiornice mogą reagować na cierpienie podobnie jak my. Autor tego odkrycia, Jerome Wodinsky, profesor z Uniwersytetu Drandeis stwierdził wówczas, że gdyby przeciąć połączenia nerwowe w gruczołach, matka znów zaczęłaby jeść. Wówczas porzuciłaby jaja i żyła jeszcze kilka miesięcy. Z. Yan Wang, główna autorka eksperymentu i asystentka z wydziału psychologii i biologii na Uniwersytecie w Waszyngtonie postanowiła wykorzystać wyniki badań sprzed 45 lat. Chciała sprawdzić, dlaczego akurat to gruczoł wzrokowy odpowiada za zmianę zachowania ośmiornic. – Od zawsze chciałam to wyjaśnić. W naszym eksperymencie analizowaliśmy wydzielinę, która pochodzi z wnętrza tych gruczołów – mówi Wang. W organizmie ośmiornicy zachodzą trzy zmiany biochemiczne W badaniach analizowano osobniki z gatunku Octopus bimaculoides. Uczeni wykryli trzy zaskakujące zmiany biochemiczne, które zachodzą w organizmie tych mięczaków. Okazało się, że tuż po złożeniu jaj w gruczołach ośmiornicy odbywa się produkcja pregnenolonu oraz progesteronu. To substancje, które wspomagają funkcje reprodukcyjne niektórych zwierząt. Poczuć światło. Ośmiornice „widzą” światło mackami, nawet bez udziału wzroku Ośmiornice są jednymi z najbardziej fascynujących zwierząt na świecie. Nowe badania wykazały, że posiadają też skomplikowany mechanizm ochronny, który polega na wyczuwaniu światła. Gdy ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/poniewaz-osmiornice-na-ogol-maja-slabe-wyczucie-polozenia-swojego-ciala-musialy-wyksztalcic-szereg-mechanizmow-ochronnych-fot-getty-images-c325d8c.jpeg" width="938" height="528" alt="Ponieważ ośmiornice na ogół mają słabe wyczucie położenia swojego ciała, musiały wykształcić szereg mechanizmów ochronnych (fot. Getty Images)" title="Ponieważ ośmiornice na ogół mają słabe wyczucie położenia swojego ciała, musiały wykształcić szereg mechanizmów ochronnych (fot. Getty Images)" /> Uczeni odkryli również wzrost wytwarzania kwasu żółciowego i 7-dehydrocholesterolu (7-DHC). Autorzy zwracają uwagę, że to właśnie 7-DHC odpowiada za samookaleczanie ośmiornic. Jest to bowiem związek chemiczny, który jest pochodną cholesterolu. Staje się toksyczny, jeśli zbyt długo utrzymuje się w organizmie. Badacze chcą teraz sprawdzić, czy inne gatunki ośmiornicy również wytwarzają te same związki. Źródło: Current Biology
Sensacyjne odkrycie w Norwegii. Pochówek, który zmienia historię wikingów
Zanim pojawili się wikingowie, w Skandynawii istniała już tradycja pochówków okrętowych. Nowe odkrycie z kurhanu Herlaugshaugen w Norwegii pokazuje, że początki tego rytualnego pogrzebu sięgają znacznie wcześniej, niż dotąd sądzono.
W powszechnym wyobrażeniu pochówek wikińskiego wodza jest bardzo widowiskowy. Ciało zostaje złożone do ozdobnego statku. Na jego torsie spoczywa miecz, który trzyma oburącz. Wokół niego leżą przedmioty przypominające o jego dawnej chwale. Grupa mężczyzn popycha łódź, która powoli odpływa w stronę zachodzącego słońca. Łucznik stojący na klifie podpala strzałę, naciąga cięciwę, a następnie oddaje strzał. Pocisk bezbłędnie trafia w pokład, który zapala się po kilku sekundach. Tak kończy się ziemska droga skandynawskiego wojownika, który na swojej płonącej łodzi odpływa w zaświaty. Jak naprawdę wyglądały pogrzeby wikingów? Takie obrazy utrwaliły się w filmach i serialach o wikingach, choć rzeczywistość była bardziej złożona. Pochówki łodziowe rzeczywiście należały do ważnych elementów kultury elit Skandynawii, jednak w wielu przypadkach odbywały się na lądzie, w kurhanach, a nie na otwartym morzu. Przez długi czas archeolodzy zakładali, że monumentalne pochówki okrętowe są zjawiskiem charakterystycznym dla wczesnej epoki wikingów, rozwijającym się głównie od VIII–IX wieku. Jednak nowe badania kurhanu Herlaugshaugen, jednego z największych w Norwegii, położonego na niewielkiej wyspie u wybrzeży Namdalen, pokazują, że ta tradycja była znacznie starsza i bardziej złożona, niż dotąd przypuszczano. Jak wynika z analizy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Antiquity”, w kopcu grobowym odkryto ślady konstrukcji drewnianej oraz żelazne nity. Archeolodzy twierdzą, że są to pozostałości po statku datowanym na koniec VII lub początek VIII wieku. Odkrycie, które zmienia historię wikingów To oznacza, że jest to prawdopodobnie jeden z najwcześniejszych znanych pochówków łodziowych w Skandynawii, jeszcze sprzed pełnym ukształtowaniem się tzw. „epoki wikingów”. W praktyce oznacza to, że nie mamy do czynienia z nagłym pojawieniem się tej tradycji, lecz z procesem stopniowego rozwoju i rozpowszechniania się idei monumentalnego pochówku elit morskich. Kurhan Herlaugshaugen miał być miejscem pochówku wikińskiego króla. „Mit zapisany w trzynastowiecznej sadze Snorriego Sturlusona o królu Haraldzie Pięknowłosym, który mógł panować w latach ok. 872–930, identyfikuje ten kurhan jako miejsce pochówku króla Herlauga. Jednak najnowsze wykopaliska podważają tę legendę” – napisali autorzy w „Antiquity”. Wykopaliska przeprowadzone w 2023 roku, a także datowanie radiowęglowe drewna ujawniły, że kurhan Herlaugshaugen jest pochówkiem datowanym na koniec VII lub początek VIII wieku. – Odkrycie to ma ogromne znaczenie dla prehistorii Norwegii, gdzie monumentalne pochówki łodziowe tradycyjnie łączono z początkiem epoki wikingów (ok. 800–1050 n.e.). Co więcej, stanowi ono chronologiczne ogniwo łączące pochówki okrętowe z wczesnego VII wieku z anglosaskiej Brytanii z późnymi pochówkami okrętowymi z końca VIII i IX wieku w Norwegii – podkreślają badacze. Dlaczego wikingowie składali zmarłych na łodziach? Znaczenie tego faktu polega na tym, że według dotychczasowej wiedzy monumentalne pochówki okrętowe rozpoczęły się najpierw w Anglii. Przykład to słynny pochówek okrętowy w Sutton Hoo, datowany na początek VII wieku. Stamtąd praktyka ta przeniosła się do Norwegii około 800 r. n.e. Mniej więcej w tym samym czasie rozpoczęła się epoka wikingów. Badania te sugerują jednak, że tradycja ta pojawiła się w Skandynawii wcześniej, niż dotychczas uważano. Jak zauważają autorzy publikacji, „monumentalne pochówki okrętowe mogły pełnić funkcję nie tylko rytualną, ale również polityczną – jako wyraz władzy, kontroli terytorium i zakorzenienia w krajobrazie”. W tym sensie Herlaugshaugen nie jest jedynie grobem, ale także manifestem prestiżu i symbolicznej obecności rodu w przestrzeni. Źródło: Antiquity Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Świat bez władców? Odkrycie z Rumunii sprzed 6000 lat podważa historię hierarchii społecznej
Czy cywilizacja zaczęła się od władców i elit? Nowe odkrycie w Rumunii sugeruje coś zupełnie odwrotnego. Jedna z największych społeczności neolitycznych Europy mogła funkcjonować bez wyraźnej hierarchii. W centrum osady znaleziono ogromną budowlę, która wygląda raczej na miejsce spotkań niż siedzibę władzy.
Przez tysiące lat władza miała swoje wyraźne symbole, takie jak pałace górujące nad miastami, monumenty i rzeźby czy bogate grobowce. Hierarchia towarzyszy ludziom od zarania dziejów. Powszechnie uważa się, że rozwój cywilizacji jest nieodłącznie związany z elitami, które jednoczyły i sprawowały pieczę nad konkretnym narodem lub państwem. Pradawna kultura bez elit? Najnowsze badania w Rumunii sugerują jednak, że nie zawsze mogło tak być. Archeolodzy prowadzili wykopaliska w starożytnej osadzie Stăuceni-Holm w północno-wschodniej części kraju. Podczas badań geomagnetycznych naukowcy odkryli ok. 45 domów, otoczonych kilkoma systemami rowów i palisad, a także megastrukturę o powierzchni 350 metrów kwadratowych, datowaną na około 6000 lat. Jest to jeden z niewielu przykładów ogromnej budowli, która została odkryta w tym regionie. Według badaczy konstrukcja została wybudowana przez ludzi należących do kultury Cucuteni-Trypole. Była to jedna z największych i najbardziej zagadkowych cywilizacji epoki kamienia. – Mamy nadzieję, że dowiemy się więcej o tej kulturze, która znana była z budowy dużych i dobrze zaplanowanych osad – napisali naukowcy. Ich odkrycie zostało opublikowane w czasopiśmie „PLOS One”. Naukowcy przez dekady badali kulturę Cucuteni-Trypole, ale wciąż niewiele wiadomo, jak i czy w ich społeczności istniały klasy lub hierarchia. W osadach nigdy nie znaleziono pozostałości pałaców, widocznych śladów pochówków bogatych elit, a metale szlachetne były tam niezwykle rzadkie. Zagadkowe przeznaczenie odkrytej megastruktury Archeolodzy podkreślają, że zidentyfikowana budowla nie przypomina ani domu mieszkalnego, ani świątyni w klasycznym rozumieniu. Jej konstrukcja i położenie sugerują, że mogła być to bardzo duża przestrzeń wspólna. To nie pierwszy taki obiekt odkryty w regionie, ale jeden z najlepiej zachowanych. Wcześniejsze znaleziska wskazywały, że podobne budowle mogły pełnić funkcję miejsc spotkań, rytuałów lub przestrzeni, w której podejmowane były decyzje przez całą społeczność. Wykopaliska ujawniły, że w przeciwieństwie do mniejszych domów w pobliżu, w dużym budynku znajdowało się bardzo mało typowych obiektów domowych znanych sprzed 6000 lat, takich jak doły magazynowe czy piece. Hipoteza, którą obecnie rozważa zespół, wskazuje, że budynek był wspólną salą zgromadzeń lub publicznym centrum administracyjnym. Jego widoczne położenie w pobliżu wejścia do osady sugeruje, że miał być od razu widoczny. Władzę mogło sprawować całe społeczeństwo – Megastruktura na pierwszy rzut oka wydaje się zbędna. Jednak ponieważ takie konstrukcje stanowią typowy element stanowisk archeologicznych Cucuteni-Trypole, uważamy, że budynek musiał być najważniejszym miejscem w tych osadach – napisali autorzy badania w swoim artykule. – Miejsce to zostało odkopane tylko częściowo, więc wszelkie wnioski na tym etapie są tymczasowe. Dalsze prace mogą rzucić światło na jej rzeczywiste przeznaczenie, a także strukturę społeczną tej starożytnej kultury – dodali. Jeśli ta interpretacja okazałaby się trafna, oznaczałoby to, że duże, złożone społeczeństwa mogły funkcjonować bez wyraźnej elity rządzącej. To hipoteza, która stoi w sprzeczności z dominującą narracją o początkach cywilizacji. W Mezopotamii, Egipcie czy Chinach rozwój miast niemal zawsze wiązał się z pojawieniem się hierarchii: władców, kapłanów czy państwowej administracji. Władza koncentruje się w rękach nielicznych, a jej symbole, czyli pałace, świątynie, monumentalne grobowce, dominują w krajobrazie archeologicznym. Źródło: PLOS One Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznej staruszki. Żyła 800 lat temu w Norwegii
Jak wyglądała kobieta w średniowieczu? Dzięki archeologom i technologii 3D możemy dziś zobaczyć twarz Tory sprzed ponad 800 lat. Rekonstrukcja robi ogromne wrażenie.
Spis treści: Realistyczny model średniowiecznej staruszki Co wiemy na temat życia Tory z Trondheim Za rekonstrukcję kobiety odpowiadają wybitni artyści Kolejna ciekawostka z Norwegii. Badacze z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego w Trondheim (NTNU) stworzyli niedawno realistyczny, trójwymiarowy model kobiety, która żyła w Norwegii prawie 800 lat temu. Do stworzenia tej niezwykłej rekonstrukcji naukowcy wykorzystali jej kości, które odnaleziono w Trondheim. Tora, bo tak nazwano tę kobietę, w chwili śmierci miała 65 lat. Realistyczny model średniowiecznej staruszki – Zastanawiam się, co mogłaby pomyśleć, gdyby 800 lat temu powiedziano jej, że któregoś dnia stanie się główną atrakcją muzeum – mówi Ellen Grav, archeolożka, która brała udział w tworzeniu rekonstrukcji. Kobieta, którą widać w postaci pełnowymiarowego modelu 3D jest uśmiechniętą staruszką, która podpiera się na drewnianym kiju. Ma na sobie pomarańczową suknię oraz lekkie buty. – Chcieliśmy pokazać każdemu, kto przyjdzie na spotkanie z Torą, że średniowiecze nie było wyłącznie okresem w historii Europy. Powstawało wtedy przecież wiele przełomowych dla ludzkości wynalazków. Ta starsza kobieta mogła ciężko pracować, ale na pewno były chwile, w których była szczęśliwa. Chcieliśmy, żeby ludzie zobaczyli ją właśnie z uśmiechem na twarzy – mówi prof. Ellen Grav. Co wiemy na temat życia Tory z Trondheim Tora urodziła się pod koniec XIII wieku w Trondheim, w środkowej Norwegii. Miasto zamieszkiwało wówczas ok. 4000 osób, głównie kupcy i rzemieślnicy. Prof. Ellen Grav uważa, że w tamtym okresie był to spory i dobrze funkcjonujący ośrodek miejski. Kobieta została pochowana na średniowiecznym cmentarzu przy głównej ulicy Kaupmannastretet. Jej szczątki odkopano w latach 70. XX wieku. Badacze twierdzą, że staruszka prawdopodobnie pochodziła z kupieckiej rodziny. – Na ulicy Kaupmannastretet mieszkali głównie rzemieślnicy, którzy sprzedawali swoje towary na straganach obok domów, zwróconych w stronę drogi. Zakładamy, że Torą pochodziła z rodziny lepiej sytuowanej, ponieważ kupcy należeli do bogatszej warstwy społecznej Trondheim – podkreśla prof. Grav. – Sam fakt, że Tora dożyła 65 lat, już jest na swój sposób wyjątkowy i świadczy o jej lepszym statusie. W ówczesnych czasach w Norwegii tylko bogatsi ludzie mieli odpowiednią dietę, która mogła zapobiegać niektórym chorobom – dodaje prof. Grav. Za rekonstrukcję kobiety odpowiadają wybitni artyści Suknia, którą ma na sobie Tora, jest wzorowana na prawdziwej sukni, którą odnaleziono w kościele klepkowym w Uvdal. Pochodzi z okresu, w którym żyła Tora. Została utkana ten sam sposób, co średniowieczne damskie odzienie. Zafarbowano ją również ręcznie przy użyciu naturalnego barwnika z rośliny zwanej marzanna barwierska (Rubia tinctorum). Tora, którą widzimy w postaci trójwymiarowego modelu, jest zgarbiona i nie ma dolnych zębów. Naukowcy odkryli, że miała mocno zdeformowany kręgosłup, a zęby straciła jeszcze wiele lat przed śmiercią. Archeolodzy uważają, że jej postura może wskazywać, że pomimo wysokiego statusu społecznego całe życie ciężko pracowała. Ellen Grav współpracowała z duńskim charakteryzatorem filmowym Thomasem Foldbergiem, aby stworzyć jak najbardziej rzeczywisty model Tory. Archeolożka przyznaje, że każdy fragment ciała norweskiej kobiety był ręcznie malowany, a każdy kosmyk włosów pojedynczo doklejany. Skóra Tory została wykonana z silikonu. Ubranie z kolei zostało stworzone przez Nille Glæsel, która zajmuje się szyciem i rekonstrukcją m.in. ubrań wikingów. Suknia została uszyta z wykorzystaniem średniowiecznych technik. Źródło: National Geographic Polska, NTNU Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznego Polaka. Mężczyzna cierpiał na rzadkie schorzenia
Badacze dokonali rekonstrukcji twarzy średniowiecznego mężczyzny z Łekna, który cierpiał na dwie rzadkie choroby. Jego szczątki pochowano w nietypowy sposób.
W tym artykule: Badania szkieletu średniowiecznego mężczyzny Rekonstrukcja twarzy Polaka chorującego na rzadkie choroby Stanąć twarzą w twarz z osobą z przeszłości W grudniu ubiegłego roku polscy badacze dokonali niecodziennego odkrycia. Naukowcy z Uniwersytetu w Liverpoolu, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Arizony dokonali analizy wyjątkowych szczątków, które odnaleziono na cmentarzysku w Łeknie. Współcześnie to mała wieś znajdująca się w województwie wielkopolskim, która liczy ponad 600 mieszkańców. W średniowieczu jednak była średniej wielkości miastem szlacheckim. Badania szkieletu średniowiecznego mężczyzny Od lat 80 na terenie klasztoru odbywały się wykopaliska archeologiczne. Polscy uczeni zlokalizowali wówczas dawny cmentarz, na którym pochowano kilkaset osób. W artykule naukowym, w którym opisano ubiegłoroczne badania, naukowcy poinformowali, że ich uwagę zwróciły szczątki nazwane Ł3/66/90. Szkielet należał do mężczyzny, który został pochowany w nietypowym miejscu, z dala od innych grobów, na pozostałościach wału grodu. Badania wykazały, że człowiek ten cierpiał na wiele rodzajów dysplazji. To nieprawidłowości w wyglądzie komórek oraz zaburzeniu w budowie tkanki, które mogą wskazywać m.in. na zaburzenia budowy lub różnicowania komórek oraz ich struktury. – Dr Elżbieta Miłosz w poprzednich badaniach ustaliła, że mężczyzna chorował na achondroplazję. Jednak nasza analiza wykazała, że cierpiał także na dyschondrosteozę Lériego-Weilla i hemimielię łokciową – mówiła przed rokiem w rozmowie z National Geographic dr Magdalena Matczak. Oszałamiająca rekonstrukcja twarzy Homo sapiens sprzed 45 tys. lat. Tak wyglądali nasi przodkowie Naukowcy dokonali zjawiskowej rekonstrukcji twarzy człowieka rozumnego. To najstarszy Homo sapiens, którego genom zsekwencjonowano. Rekonstrukcja twarzy Polaka chorującego na rzadkie choroby – Achondroplazja była najczęściej spotykaną dysplazją w zapisie archeologicznym. Jednak dyschondrosteozę Lériego-Weilla odkryto w zaledwie kilku szkieletach – napisali w badaniu, które opublikowano w czasopiśmie naukowym „International Journal of Osteoarchaeology”. – Mężczyzna ten jest pierwszym przypadkiem z okresu średniowiecza w Europie Środkowej, u którego zdiagnozowano zarówno achondroplazję, jak i dyschondrosteozę Lériego-Weilla – stwierdzili uczeni. Naukowcy wykonali skany 3D szkieletu chorego człowieka, a datowanie radiowęglowe jego kości wykazało, że żył między IX a XI wiekiem. Miał ok. 35–40 lat. Na podstawie kości badacze nie wiedzieli jednak, jak mógł wyglądać za życia. Tutaj z pomocą przyszedł Cicero Moraes, brazylijski specjalista zajmujący się cyfrową grafiką 3D, postanowił dokonać rekonstrukcji twarzy średniowiecznego mężczyzny. W tym celu wykorzystał badania z ubiegłego roku, a także skany i dokonał prawdziwej „magii”. Moraes jest znany z wykonania wielu rekonstrukcji w przeszłości. Odtworzył wygląd m.in. rdzennego mieszkańca Brazylii Zuzu, kobiety z epoki brązu, Homo sapiens sprzed 45 tys. Lat, a także św. Walentego, czy Marii Magdaleny. Stanąć twarzą w twarz z osobą z przeszłości W najnowszej rekonstrukcji zespół Moraesa wykorzystał skany czaszki, które zostały dostarczone przez naukowców odpowiedzialnych za ostatnie badania. Graficy następnie wgrali je do programu do edycji zdjęć w trójwymiarze. Kolejnym krokiem było wykorzystanie markerów grubości tkanek miękkich i rozmieszczenie danych na zcyfryzowanej czaszce. Autorzy opisali swoją pracę na stronie internetowej bioRxiv. – Aby poznać rozmiar innych struktur, takich jak nos, uszy, usta i inne rysy twarzy, wykonaliśmy serię projekcji na podstawie pomiarów wykonanych za pomocą tomografii komputerowej żywych ludzi – mówi Cícero Moraes w rozmowie z Live Science w e-mailu. – Zaimportowaliśmy także tomografię żywego człowieka, wirtualnego dawcy, którego budowę czaszki dostosowano do kształtu Ł3/66/90, modyfikując także tkanki miękkie – wyjaśnia autor. Jak zwykle zespół stworzył dwa modele. Jeden czarno-biały, który w jak najbardziej realistyczny i obiektywny sposób pokazuje wszystkie szczegóły twarzy tego człowieka, a także model, który Moraes nazywa „spekulacyjnym”. Pokazuje on Polaka z Łekna z ciemnymi włosami i z brodą. Na tym zdjęciu widać również jego karnację, a także kolor oczu. Co najważniejsze, na obydwu modelach widać cechy dysplazji, na którą cierpiał ten człowiek. Widać tu jego ponad przeciętnie wydatne czoło, a także zapadniętą nasadę nosa. Źródło: bioRxiv Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Izraelu odkryto tabliczkę z napisem „Chrystus, zrodzony z Maryi”. Artefakt ma 1500 lat
W 2021 roku naukowcy w Izraelu odkryli 1500-letnią tabliczkę z inskrypcją „Chrystus, zrodzony z Maryi”, która znajdowała się przy wejściu do wczesnochrześcijańskiego kościoła.
W tym artykule: Starożytne tabliczki z pismem klinowym Tabliczka, która wspomina Jezusa Chrystusa Dowód na bizantyjski kościół sprzed 1500 lat Starożytne tabliczki to nie tylko niezwykle interesujące zabytki, ale również cenne źródło wiedzy dla archeologów. Przedmioty te często zawierają inskrypcje, które dostarczają informacji dotyczących minionych czasów. Niekiedy rzucają światło na życie codzienne, kulturę, religię, a także prawo, administrację, czy gospodarkę starożytnych społeczeństw i cywilizacji. Starożytne tabliczki z pismem klinowym w 2021 roku naukowcy w Izraelu odkryli 1500-letnią tabliczkę z inskrypcją „Chrystus, zrodzony z Maryi”, która znajdowała się przy wejściu do wczesnochrześcijańskiego kościoła. w 2021 roku naukowcy w Izraelu odkryli 1500-letnią tabliczkę z inskrypcją „Chrystus, zrodzony z Maryi”, która znajdowała się przy wejściu do wczesnochrześcijańskiego kościoła. W przeszłości analiza glinianych tabliczek z pismem klinowym przyczyniła się nawet do rozszyfrowania nieodczytanych systemów pisma. W lipcu 2023 roku Zespół naukowców z Uniwersytetu w Kolonii odszyfrował pismo, które używane było w państwie Kuszanów. To starożytne imperium, które zajmowało terytorium północnych Indii i Azji centralnej. Również w ubiegłym roku sztuczna inteligencja pomogła odczytać tabliczki z pismem klinowym sprzed 5 tysięcy lat. Tabliczki mogą nam również wiele powiedzieć o religii, a także jej rozwoju. W 2021 roku naukowcy odnaleźli napis liczący ponad 1500 lat, który wspominał Jezusa. Artefakt odkryto podczas wykopalisk archeologicznych we wsi et-Taiyiba, położonej w dolinie Jezreel, w północnym Izraelu. Co ciekawe, według eschatologii chrześcijańskiej (koncepcji końca świata i Sądu Ostatecznego) region ten uznawany jest za miejsce ostatecznej bitwy pomiędzy siłami dobra i zła, Boga i Szatana. Wielka bitwa nazywana jest w tradycji Chrześcijan Armagedonem. Eksperci wskazują, że „Armagedon" jest zniekształceniem nazwy miasta Megiddo. Tabliczka, która wspomina Jezusa Chrystusa Po dokładnym badaniu tabliczki z doliny Jezreel, archeolodzy odkryli, że widnieje na niej napis „Chrystus, zrodzony z Maryi”. Słowa zostały wyryte w języku greckim. Artefakt znajdował się w miejscu drzwi wejściowych do budynku datowanego na koniec V wieku naszej ery. Napis ten miał być swoistym poświęceniem budowli, w której znajdowała się tabliczka. – Jest to napis dedykacyjny, który został wyryty podczas odlewania fundamentów kościoła – powiedziała dr Leah Di-Segni, badaczka z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, która odszyfrowała tekst. Dwie gliniane tabliczki mogą pomóc rozszyfrować język, którego istnienie podawano w wątpliwość Naukowcy twierdzą, że gliniane tabliczki odnalezione w Iraku, mogą zawierać wskazówki pomocne do rozszyfrowania „zaginionego” języka amoryckiego, który przypomina hebrajski i aramejski. ... – Cała treść inskrypcji brzmi: „Chrystus zrodzony z Maryi. Oto dzieło najbardziej bogobojnego i pobożnego biskupa Teodozjusza oraz nędznego Tomasza. Zostało zbudowane od podstaw. Ktokolwiek tu wejdzie, niech się za nich modli” – dodała Di-Segni. Dowód na bizantyjski kościół sprzed 1500 lat Badaczka zauważyła, że zdanie „Chrystus zrodzony z Maryi” miało chronić przed złym okiem każdego, kto przekroczył próg tej budowli – Była to powszechnie używana fraza na początku inskrypcji i dokumentów z tamtych czasów – twierdzi archeolożka. – Napis wita wchodzących i błogosławi ich. Jest zatem jasne, że budynek był kościołem, a nie klasztorem. Kościoły witały wierzących przy wejściu, podczas gdy klasztory zwykle tego nie robiły – zwróciła uwagę autorka odkrycia. – Teodozjusz, którego wspomina tekst jako fundatora świątyni, był jednym z pierwszych biskupów chrześcijańskich w Bizancjum – dodaje. Dr Di-Segni twierdzi, że duchowny pełnił funkcję arcybiskupa w regionie. Oznacza to, że cieszył się najwyższą władzą religijną w arcybiskupstwie w mieście Bet Sze'an, do której należała dolina Jezreel. – To pierwszy dowód na istnienie kościoła bizantyjskiego we wsi et-Taiyiba i stanowi potwierdzenie innych znalezisk, które potwierdzały obecność chrześcijan w regionie – powiedział archeolog dr Walid Atrash z Izraelskiego Urzędu Starożytności (IAA). ŹRÓDŁO: Sci News Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Naukowcy znaleźli słaby punkt superbakterii. To przełom w walce z opornością na antybiotyki?
Badacze odkryli sposób, jak osłabić groźne bakterie, które są oporne na antybiotyki. To na razie tylko badanie na myszach, ale wyniki dają nadzieję na nowe metody walki z infekcjami, które do tej pory były trudne do leczenia.
Superbakterie to bakterie, które stały się odporne na większość antybiotyków, czyli leków, które normalnie je zwalczają. Dzięki temu zwykłe infekcje, które kiedyś były łatwe do wyleczenia, mogą teraz być bardzo groźne, a nawet zagrażać życiu. Superbakterie często rozwijają się w szpitalach lub miejscach, gdzie antybiotyki są nadużywane i stają się źródłem poważnych, trudnych do leczenia chorób. Naukowcy szukają nowych sposobów, by je namierzać i osłabiać, bo tradycyjne leki coraz częściej zawodzą. Jak pokonać superbakterie? Bakterie oporne na antybiotyki to poważne zagrożenie dla ludzi na całym świecie. Największym problemem są bakterie Gram-ujemne. Mikroorganizmy z tej grupy posiadają dodatkową warstwę ochronną (tzw. zewnętrzną błonę komórkową), która sprawia, że ​​są szczególnie trudne do leczenia wieloma istniejącymi lekami. Do tej grupy należą patogeny Acinetobacter baumannii, Helicobacter pylori oraz Campylobacter jejuni. Bakterie te często mają także specyficzne związki cukrowe na swojej powierzchni, które pomagają im „chować się” przed naszym układem odpornościowym. Ta powłoka cukrowa imituje związki chemiczne występujące na powierzchni ludzkich komórek, co sprawia, że ​​układ immunologiczny ignoruje te superbakterie. Nowe badanie wykazało jednak, że te mikroorganizmy również mogą mieć słaby punkt. Zespół badaczy z kilku australijskich uniwersytetów przeprowadził badania na myszach i skupił się na specyficznej cząsteczce cukrowej obecnej na powierzchni niektórych bakterii, zwanej kwasem pseudoaminowym. To właśnie obecność m.in. tego cukru ułatwia bakteriom infekowanie organizmu. Naukowcy opracowali specjalne przeciwciała, które rozpoznają jego obecność, oznaczają konkretną bakterię i ułatwiają układowi odpornościowemu ich zniszczenie. Badanie przeprowadzone na myszach Poprzednie badania wykazały, że kwas pseudoaminowy występuje wyłącznie na zewnątrz komórek bakteryjnych i różni się od cukrów występujących w komórkach ludzkich. Do tej pory jednak badacze mieli problem z wyekstrahowaniem wystarczającej ilości tego cukru, aby skutecznie go zbadać. Udało się to dopiero naukowcom z Australii. Dzięki temu uczeni byli w stanie stworzyć specjalne przeciwciała, które potrafią wyszukać kwas pseudoaminowy i przyczepić się do takiej bakterii. W badaniu laboratoryjnym zespół przetestował te przeciwciała przeciwko H. pylori, C. jejuni i A. baumannii. Okazało się, że działały, nawet gdy cukry u różnych bakterii miały odmienną strukturę. Przełom w walce z antybiotykoopornością? Eksperymenty na myszach pokazały, że przeciwciała nie tylko rozpoznawały bakterie, ale też skutecznie ułatwiały ich eliminację przez układ odpornościowy. Myszy, które otrzymały przeciwciała, szybciej radziły sobie z infekcjami H. pylori, C. jejuni i A. baumannii w porównaniu do myszy, które ich nie miały. 10 zwierząt, które nie otrzymały przeciwciał, zmarło z powodu infekcji w ciągu jednego dnia. Wszystkie myszy leczone przeciwciałami przeżyły. To pokazuje, że nawet najbardziej oporne bakterie mogą mieć „piętę achillesową”, którą można wykorzystać do zwalczania infekcji. Choć wyniki są obiecujące, naukowcy zaznaczają, że to dopiero początek. Badania przeprowadzono jedynie na myszach, a droga do terapii u ludzi jest jeszcze długa – wymaga wielu testów bezpieczeństwa i skuteczności. – Kolejnym etapem rozwoju tej koncepcji jest stworzenie przeciwciała odpowiedniego do stosowania u ludzi – powiedział współautor badania, prof. Ethan Goddard-Borger z Instytutu Badań Medycznych im. Waltera i Elizy Hall w Australii. Odkrycie daje nadzieję, że w przyszłości możliwe będzie opracowanie nowych metod leczenia infekcji, na które tradycyjne antybiotyki przestają działać. Choć droga do opracowania klinicznych zastosowań jest jeszcze daleka, naukowcy wierzą, że podobne strategie mogą stać się kluczem do walki z infekcjami, które dziś są praktycznie nieuleczalne. Źródło: Nature Chemical Biology Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Starożytne narzędzie odkryte w Chinach. Artefakt wykonano z pozaziemskiego metalu
W południowo-zachodnich Chinach archeolodzy odnaleźli narzędzie przypominające siekierę. Wykonano je w czasach epoki brązu. Badanie składu chemicznego tego artefaktu wykazało, że wykonany został z fragmentu meteorytu.
Choć określenie „narzędzie nieziemskiego pochodzenia” brzmi dość sensacyjnie, prawda jest taka, że już w starożytności w metalurgii cenione było tzw. żelazo meteorytowe. Jednym z najsłynniejszych przykładów wykorzystania tego metalu jest sztylet Tutanchamona. To broń należąca do egipskiego faraona, którą odnaleziono w 1925 roku w jego grobowcu. Ostrze wykonano właśnie z fragmentu meteorytu, co potwierdziły badania składu. Zidentyfikowano w nim wysoką zawartość niklu i kobaltu. Narzędzia wykonane z fragmentu meteorytu Niedawne odkrycie rzuca nowe światło na wykorzystanie meteorytów przez prehistorycznych ludzi. W południowo-zachodnich Chinach, na stanowisku archeologicznym Sanxingdui, archeolodzy odnaleźli przedmiot przypominający siekierę, który sam w sobie nie różnił się od innych podobnych artefaktów. Badacze postanowili jednak zbadać jego skład chemiczny. To badanie wykazało, że było to narzędzie wyjątkowe. Analiza przeprowadzona przez naukowców ujawniła bowiem, że artefakt nie został wykonany z typowego stopu brązu, lecz z żelaza o składzie charakterystycznym dla meteorytów. Wysoka zawartość niklu, a także obecność dość specyficznych pierwiastków pozwoliły jednoznacznie wykluczyć ziemskie pochodzenie surowca. Oznacza to, że twórcy narzędzia wykorzystali fragment meteorytu, który mógł zostać odnaleziony w okolicy i odpowiednio obrobiony. Wyjątkowe odkrycie na starożytnym stanowisku Odkrycie to jest szczególnie interesujące, ponieważ datowane jest na okres, w którym w Chinach dominowała jeszcze technologia obróbki brązu. Umiejętność obróbki żelaza pojawiła się tam znacznie później, dlatego wykorzystanie meteorytowego materiału wskazuje na bardziej nowoczesną wiedzę, technologię i pomysłowość dawnych rzemieślników. Żelazo meteorytowe nie wymagało bowiem procesu wytopu z rudy – było dostępne w postaci gotowego metalu, choć niezwykle rzadkiego i trudnego do pozyskania. To nie oznacza, że sam proces obróbki takiego materiału był prosty. Żelazo meteorytowe jest twardsze niż wiele wczesnych stopów metali, a więc jego formowanie wymagało zaawansowanych technik kucia. Możliwe, że artefakt powstawał etapami, poprzez stopniowe nadawanie kształtu i wielokrotne podgrzewanie. Istotne pozostaje również pytanie o funkcję samego narzędzia. Choć jego forma przypomina siekierę, niektórzy badacze sugerują, że artefakt mógł pełnić rolę symboliczną lub ceremonialną. Tym bardziej, że został odnaleziony w jamie grobowej. Rzadkość surowca oraz jego niezwykłe pochodzenie mogą wskazywać, że przedmiot ten miał szczególne znaczenie dla społeczności, która go stworzyła. W wielu kulturach meteoryty uznawano za „kamienie z nieba”, którym przypisywano boskie lub magiczne właściwości. Artefakty z żelaza meteorytowego są niezwykle rzadkie Autorzy pracy, która została opublikowana na łamach czasopisma „Archeological Research in Asia” podkreślają także, że chociaż artefakty z żelaza meteorytowego odkryto już w innych częściach świata, nadal są one niezwykle rzadkie. W Chinach do tej pory zidentyfikowano zaledwie około 13 takich obiektów, z których większość znajduje się w regionach północnych. Narzędzie z Sanxingdui wyróżnia się jednak przede wszystkim wielkością, a także wiekiem. – To czyni go kluczowym elementem zrozumienia regionalnych różnic w starożytnych praktykach metalurgicznych – podkreślili badacze. Artefakt jest w delikatnym stanie i widać na nim znak czasu. Został przewieziony wraz z otaczającą go ziemią i do laboratorium w Muzeum Sanxingdui, gdzie obecnie jest konserwowany w specjalnych warunkach. Chińscy naukowcy liczą, że dalsze analizy pozwolą nie tylko określić dokładne pochodzenie meteorytu, ale także lepiej zrozumieć, jak wyjątkowy był to materiał w kontekście ówczesnych technologii metalurgicznych. Co ciekawe, na stanowisku Sanxingdui w przeszłości archeolodzy odnaleźli już kilka tajemniczych znalezisk. To między innymi misternie zdobione maski z brązu czy enigmatyczne figurki i rzeźby. Źródło: Archeological Research in Asia Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Izraelskie Stonehenge przestaje być zagadką. Naukowcy odkryli jego prawdziwą rolę
Nowe badanie wykazało, że Rujm el-Hiri, nazywane niekiedy izraelskim Stonehenge, nie był jedną i odosobnioną megalityczną budowlą. Naukowcy twierdzą, że to przykład szeroko rozpowszechnionej tradycji architektonicznej starożytnego Izraela.
Rujm el-Hiri, nazywane również Kołem Gigantów, to tajemnicza prehistoryczna budowla z epoki brązu, położona na Wzgórzach Golan. Składa się z kilku kręgów ułożonych z bazaltowych kamieni oraz centralnego kopca, prawdopodobnie grobowca. Cały kompleks ma około 150 metrów średnicy i został zbudowany około 3000–2700 p.n.e., co czyni go starszym niż Stonehenge. Do tej pory przeznaczenie konstrukcji nie było znane. Naukowcy sugerowali, że mogła pełnić funkcję obserwatorium astronomicznego, miejsca kultu lub pochówku ważnej osoby. Czym jest izraelskie Stonehenge? Teraz na łamach czasopisma „PLOS One” izraelscy badacze postanowili jeszcze raz dokonać analizy tego fascynującego miejsca. Po zbadaniu całego obszaru wokół stanowiska, badacze stwierdzili, że Rujm el-Hiri miał być częścią znacznie większego kompleksu. W okolicy bowiem zidentyfikowano 28 innych, podobnych kamiennych kręgów. – Połączenie zdjęć satelitarnych z analizą środowiskową pozwoliło odkryć Rujm el-Hiri, niegdyś postrzegany jako niemal odosobniony zabytek. Teraz wiemy, że należy to miejsce postrzegać jako najbardziej imponujący i wspaniały przykład zjawiska regionalnego – wyjaśnia dr Michal Birkenfeld z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Ben-Guriona. – Te kręgi, zidentyfikowane za pomocą teledetekcji i umieszczone w kontekście za pomocą danych geofizycznych, zachęcają do reinterpretacji znaczących zabytków protohistorycznych w regionie, uznając je za integralne części szerszych systemów społecznych i gospodarczych Lewantu – dodaje uczony. Nowo odkryte stanowiska wyglądają niemal identycznie, jak Rujm el-Hiri. Były niemal niewidoczne gołym okiem, dlatego dopiero nowe badania pozwoliły ujawnić ich istnienie. Okoliczne konstrukcje są również duże, okrągłe, często przekraczające 50 metrów średnicy i zostały zbudowane z lokalnych bazaltowych kamieni. – Wiele z nich znajduje się w pobliżu sezonowych źródeł wody i jest zintegrowanych ze starożytnymi sieciami użytkowania gruntów rolno-pasterskich – twierdzą badacze w swoim artykule. To sugeruje znacznie bardziej przyziemne przeznaczenie kręgów, niż dotychczas uważano. Część znacznie większej sieci kręgów – Kontekst architektoniczny i środowiskowy tych odkryć sugeruje, że Rujm el-Hiri nie należy już postrzegać jako unikatowego odłamu, lecz raczej jako element znacznie szerszego, zintegrowanego krajobrazu kulturowego. Te kamienne kręgi prawdopodobnie pełniły różnorodne funkcje, działając jako miejsca rytualnych zgromadzeń lub sezonowe miejsca spotkań starożytnych społeczności pasterskich – zauważają badacze. Naukowcy podkreślają, że rozmieszczenie tych kamiennych kręgów nie jest przypadkowe. Wiele z nich znajduje się w pobliżu źródeł wody oraz terenów nadających się do uprawy i wypasu zwierząt. Sugeruje to, że miejsca te były ważne dla codziennego życia dawnych społeczności. Mogły pomagać w organizowaniu pracy, zarządzaniu zasobami oraz planowaniu przemieszczania się ludzi i stad na obszarze Wzgórz Golan. – Nasza analiza może mieć duże znaczenie w kontekście wcześniejszych interpretacji funkcji Rujm el-Hiri. Choć tradycyjne metody archeologiczne nadal są kluczowe w badaniach, perspektywa oparta na analizie krajobrazu pozwala nam lepiej zrozumieć te zabytki w naszej wspólnej, ludzkiej przeszłości – podkreśla prof. Birkenfeld. Miejsca codziennych spotkań Nowe ustalenia zmieniają nie tylko sposób postrzegania samego Rujm el-Hiri, ale też pokazują, że zdarzają się błędne interpretacje starożytnych stanowisk, gdy analizuje się pojedyncze obiekty w oderwaniu od ich otoczenia. To, co przez lata uchodziło za wyjątkowy i zagadkowy monument, okazuje się elementem większego, dobrze zorganizowanego systemu krajobrazowego. W praktyce oznacza to, że dawne społeczności mogły być znacznie lepiej zorganizowane i bardziej świadomie zarządzać przestrzenią, niż wcześniej zakładano. Odkrycie to podważa więc wizję „tajemniczych kręgów” jako wyłącznie miejsc kultu czy obserwacji nieba. Enigmatycznie wyglądające miejsca, często były wykorzystywane w codziennym funkcjonowaniu ludzi. Kto wie, być może za kilka tysięcy lat naukowcy podobnie zinterpretują np. sztukę nowoczesną czy modernistyczne konstrukcje. Źródło: PLOS One Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Co jedli Sumerowie? Badanie szkliwa ujawniło dietę starożytnych mieszkańców Mezopotamii
Naukowcy z rzymskiego Uniwersytetu La Sapienza dokonali analizy szkliwa zębów ludzi żyjących w starożytnym mieście Abu Tbeirah. Okazało się, że podstawą diety 4500 lat temu były zboża i wieprzowina.
Badanie szkieletów ludzi, którzy żyli wiele tysięcy lat temu może dostarczyć naprawdę wielu informacji. Analiza kości może rzucić światło nie tylko na anatomię, płeć, czy cechy fizyczne danej osoby. Może powiedzieć wiele o szczegółach życia konkretnej osoby, chorobach, jakie przeszła, a także o diecie, której przestrzegała – z wyboru lub konieczności. Badanie szkliwa dawnych Sumerów Na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the National Academy of Sciences” badacze opisali właśnie odkrycie, którego dokonali w sumeryjskim mieście Abu Tbeirah. To starożytne stanowisko archeologiczne położone w dzisiejszym Iraku, w pobliżu rzeki Eufrat i jeziora Hammar, czyli dawnej południowej Mezopotamii. Znajduje się około 15 kilometrów na wschód od starożytnego miasta Ur. Naukowcy postanowili zbadać szkliwo zębów zmarłych, których pochowano na tamtejszej nekropolii sprzed 4500 lat. W ten sposób udało im się ustalić, co ci ludzie jedli na co dzień. „Chociaż pozostałości pożywienia są nieliczne i rzadkie, naukowcy mogą zrekonstruować starożytne jadłospisy, badając chemiczne sygnatury w ludzkich szczątkach, zazwyczaj kolagenie kostnym lub szkliwie zębów” – napisali badacze w oświadczeniu. Co jedli starożytni Sumerowie? Da się to zrobić przede wszystkim dlatego, że szkliwo, w przeciwieństwie do kolagenu, jest niezwykle odporne i wytrzymuje upały irackiej pustyni. – Rekonstrukcja dawnych stylów życia i diety jest niezbędna do zrozumienia powstawania społeczeństw miejskich. Jednak w obecnie suchych środowiskach, takich jak południowa Mezopotamia, słabe zachowanie kolagenu od dawna utrudniało bezpośrednią analizę izotopową – napisali w swoim badaniu autorzy. – To ograniczenie pozostawiło kluczowe luki w naszej wiedzy na temat przetrwania w jednym z najwcześniejszych ośrodków miejskich na świecie. W naszym badaniu przeprowadzamy analizę izotopową cynku w szkliwie zębów ludzi i zwierząt z Abu Tbeirah. Nasze badanie ujawnia dietę opartą na zbożach, takich jak pszenica, jęczmień, żyto, owies, a także produktach pochodzenia zwierzęcego, prawdopodobnie świniach – podkreśla Matteo Giaccari z Uniwersytetu La Sapienza. Co więcej, badanie wykazało, że starożytni Sumerowie mieszkający w Abu Tbeirah pili mało wody i jedli śladowe ilości ryb. – Wzorce żywieniowe nie różnią się w zależności od płci, co sugeruje szeroki dostęp do podobnych źródeł pożywienia w tej nieelitarnej populacji. Co więcej, izotopy cynku i węgla okazały się cenne w identyfikacji praktyk żywieniowych zwierząt – podkreślają włoscy uczeni. Co mówią nam te badania? Wyniki tej pracy wskazują, że dieta tej społeczności była stosunkowo prosta, ale stabilna. Dominowały w niej produkty roślinne, przede wszystkim różne gatunki zbóż, które stanowiły podstawę wyżywienia w całej południowej Mezopotamii. Były one nie tylko łatwe w uprawie w warunkach irygacyjnych, ale także stanowiły źródło energii dla rosnącej populacji miejskiej. Uzupełnieniem tej diety było mięso, głównie wieprzowe, co jest interesujące, biorąc pod uwagę późniejsze ograniczenia kulturowe dotyczące spożycia wieprzowiny w tym regionie. Zaskakujący jest natomiast niewielki udział ryb w diecie, mimo że miasto znajdowało się w pobliżu bogatych w zasoby wodne obszarów. Może to sugerować, że rybołówstwo nie odgrywało tak istotnej roli, jak wcześniej przypuszczano, albo że dostęp do ryb był ograniczony z powodów ekonomicznych, technologicznych lub kulturowych. Naukowcy podkreślają również, że niskie spożycie wody mogło być związane z jej jakością lub dostępnością, co zmuszało mieszkańców do korzystania z innych źródeł płynów, takich jak napoje na bazie zbóż. Istotnym wnioskiem z badania jest także brak wyraźnych różnic w diecie między kobietami a mężczyznami. Może to świadczyć o względnie egalitarnym dostępie do pożywienia w tej części społeczeństwa, przynajmniej na poziomie codziennego wyżywienia. Wskazuje to również, że analizowana populacja nie należała do elity, gdzie różnice dietetyczne byłyby bardziej widoczne. Co ciekawe, według autorów, te dane potwierdzają również wcześniejsze badania sugerujące, że karmienie piersią trwało ok. sześciu miesięcy i że niemowlętom często podawano mleko zwierzęce w okresie odstawiania od piersi. Źródło: PNAS Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
To proste hobby ma zaskakujący efekt dla zdrowia. Wystarczy lornetka i trochę cierpliwości
Nowe badania sugerują, że mózg starzeje się wolniej nie tylko od grania w szachy, czytania, czy rozwiązywania sudoku. Korzyści dla zdrowia daje także obserwacja ptaków.
Spis treści: Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Różne hobby są korzystne dla zdrowia Okazuje się, że obserwacja ptaków to nie tylko zwykłe hobby, ale także wymagające zajęcie angażujące wiele funkcji poznawczych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Journal of Neuroscience” pokazuje, że osoby, które przez lata przypatrują się ptakom, rozpoznają konkretne gatunki i płeć tych latających zwierząt, mogą spodziewać się konkretnych korzyści dla mózgu, w szczególności w kontekście jego starzenia. Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Zespół badaczy porównał doświadczonych ptasiarzy z osobami, które na co dzień mają inne zajęcia i nie biorą udziału w takich aktywnościach. Badani uczestnicy wykonywali zadania polegające na rozpoznawaniu gatunków oraz zapamiętywaniu różnych bodźców wizualnych. Ich mózgi badano przy użyciu obrazowania metodą rezonansu magnetycznego. Dzięki temu naukowcy mogli sprawdzić nie tylko to, jak badani radzą sobie z zadaniami, ale również jakie zmiany zachodzą w ich strukturach mózgu. – W porównaniu z nowicjuszami, eksperci wykazali niższą średnią dyfuzyjność w obszarach czołowo-ciemieniowych i tylnych obszarach korowych, a także tendencję do bardziej stopniowego wzrostu złożoności ruchowej związanej z wiekiem – napisali badacze w swojej pracy. Oznacza to, że długotrwałe, wymagające hobby, jak w tym przypadku obserwacje ptaków, może sprawić, że mózg działa lepiej i wolniej traci sprawność wraz z wiekiem. Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Badacze stawiają tezę, że intensywny trening wymagany do osiągnięcia biegłości w danej dziedzinie modyfikuje nasz mózg. „Zmiany w strukturze mózgu zaobserwowano w przeszłości w takich dziedzinach jak muzyka, sport i nawigacja” – podkreślili naukowcy. To wszystko ma bezpośredni związek z neuroplastycznością, czyli zdolnością mózgu do przebudowywania się pod wpływem doświadczeń. Regularne wykonywanie złożonych zadań, takich jak rozpoznawanie gatunków ptaków, wymagające jednocześnie uwagi, pamięci i analizy wzrokowej, prowadzi do wzmacniania połączeń między neuronami i lepszej organizacji struktur mózgowych. W efekcie mózg działa sprawniej i staje się znacznie bardziej odporny na procesy starzenia. To właśnie dlatego u osób rozwijających tego typu umiejętności obserwuje się wolniejszy spadek funkcji poznawczych i większą tzw. rezerwę poznawczą. – Nabywanie umiejętności dzięki obserwacjom ptaków może być korzystne dla funkcji poznawczych w miarę starzenia się – mówi neurobiolog Erik Wing z Instytutu Badawczego Rotmana w Kanadzie. Co ciekawe, badanie sugeruje, że zdobyta wiedza i doświadczenie mogą wspierać także inne funkcje poznawcze. Uczestnicy z większym doświadczeniem w obserwacji ptaków lepiej radzili sobie z zadaniami wymagającymi zapamiętywania i porównywania nowych informacji, zwłaszcza gdy mogli odwołać się do już posiadanej wiedzy. Różne hobby są korzystne dla zdrowia To może oznaczać, że mózg wykorzystuje wypracowane schematy również w innych sytuacjach. Autorzy pracy podkreślają, że kluczowe znaczenie ma tutaj poziom zaangażowania. Obserwowanie ptaków na zaawansowanym poziomie to proces wymagający nie tylko wiedzy, ale też ciągłego skupienia, szybkiego podejmowania decyzji i analizy szczegółów, często w zmieniających się warunkach, bo np. zwierzę nie siedzi na gałęzi, tylko jest w trakcie lotu albo wzlatuje nagle na wyższą gałąź. To sprawia, że mózg jest stale aktywizowany i zmuszany do pracy na wysokim poziomie. Jednocześnie naukowcy zaznaczają, że ich wyniki nie oznaczają, iż samo hobby może całkowicie zatrzymać proces starzenia się mózgu czy uchronić przed chorobami neurodegeneracyjnymi. Wskazują jednak wyraźnie, że długotrwałe rozwijanie wymagających umiejętności może istotnie spowolnić pogarszanie się funkcji poznawczych i poprawić ogólną kondycję mózgu. – Biorąc pod uwagę, że doświadczeni obserwatorzy ptaków potrafią wykorzystywać swoją wiedzę do wspierania umiejętności poznawczych w swoim obszarze doświadczenia, naukowcy podkreślają potrzebę dalszych badań, które wyjaśnią, jak zmiany w strukturze mózgu związane z wiekiem wpływają na sprawność umysłową w późniejszym życiu – podsumowują naukowcy. Źródło: Journal of Neuroscience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Groźba sprzed 2000 lat. Była wyryta na starożytnym pocisku do procy
Archeolodzy prowadzący wykopaliska w Izraelu odnaleźli ołowiany pocisk, na którym wyryto napis, który można przetłumaczyć jako „wyciągnij z tego wnioski” lub „dostałeś nauczkę”. Naukowcy twierdzą, że to pierwszy w historii tego typu artefakt.
Kule z inskrypcją, a w szczególności imieniem osoby, w którą ma trafić taki pocisk, to znany motyw, zwłaszcza w kinie gangsterskim. Przyszła ofiara znajdowała taki przedmiot np. w swoim pokoju i wiedziała, że przesłanie jest proste. „Jesteś naszym celem” lub „ta kula jest przeznaczona dla ciebie”. Była to groźba, która uświadamiała człowiekowi, że jest w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Taki pocisk często jednak był jedynie ostrzeżeniem i miał prowadzić do refleksji, odkupienia lub zadośćuczynienia. Pocisk z groźbą w starożytnym Izraelu Okazuje się jednak, że jest to motyw znany już w czasach starożytnych. Izraelscy archeolodzy prowadzili wykopaliska w ruinach starożytnego miasta Hippos w północno-wschodnim Izraelu. Stanowisko znajduje się na szczycie u podnóża Wzgórz Golan. Pomiędzy III w. p.n.e. a VII w. n.e. było miastem, najpierw helleńskim, a następnie rzymskim. Badacze odnaleźli tam pocisk do procy, na którym znajdowała się inskrypcja „ΜΑΘΟΥ”, którą można przetłumaczyć jako „wyciągnij wnioski”. „Przedmiot został odnaleziony za pomocą wykrywacza metalu na terenie Nekropolii Południowej, w pobliżu koryta potoku Sussita, gdzie przebiegała starożytna droga” – napisali autorzy w pracy, która została opublikowana na łamach czasopisma „Palestine Exploration Quarterly”. Naukowcy twierdzą, że pocisk najprawdopodobniej został wystrzelony przez greckich obrońców miasta w kierunku atakujących żołnierzy wroga. – Tę wcześniej niepotwierdzoną inskrypcję można interpretować jako groźbę skierowaną wobec wroga. Znalezisko dołącza do grupy 69 ołowianych pocisków do procy znalezionych na terenie Hippos. Chociaż niektóre z nich są ozdobione skorpionem lub piorunem, znaleziony ostatnio pocisk, jest pierwszym z taką inskrypcją – podkreślają badacze. – To przykład sarkastycznego humoru obrońców miasta, którzy chcieli dać nauczkę swoim wrogom – powiedział Michael Eisenberg, archeolog z Uniwersytetu w Hajfie. Archeolodzy uważają, że osoba, która wystrzeliła pocisk, najprawdopodobniej znajdowała się na murze i strzeliła w kierunku osoby, która nadciągała drogą w stronę miasta. Pocisk został wystrzelony w czasie jednej z bitew o Hippos Przedmiot ten ma kształt cytrusa i został wykonany z ołowiu. Ma około 3,2 centymetra średnicy. Jedna strona jest mocno wgnieciona, co wskazuje na silne uderzenie, a archeolodzy szacują, że pierwotnie ważył około 45 gramów. – Starożytne proce były tanie, ale niezwykle skuteczne jako broń artyleryjska. Wprawny strzelec mógł razić wroga oddalonego o nawet 300 metrów. Ponadto podczas konfliktu pociski do procy można było łatwo wytwarzać z form kamiennych – dodał Eisenberg. Uczony wskazuje, że pociski znalezione w starożytnym Hippos mogły być wykorzystywane w którejś z kilku bitew w okresie hellenistycznym w Hippos. – Pierwsza miała miejsce przed założeniem miasta, za panowania Ptolemeuszów, kiedy na szczycie wzgórza stała twierdza. Została zdobyta podczas bitwy pod Paneion ok. 199 r. p.n.e. przez Seleucydów, którzy następnie założyli w tym miejscu polis Hippos – wyjaśnia izraelski badacz. Inskrypcje na starożytnej amunicji Uczony wskazuje, że na podobnych pociskach często umieszczano inskrypcje z imionami bogów, miast lub dowódców wojskowych, takich jak np. Juliusz Cezar. Na innych znajdowały się czasem symbole magiczne, a także trójzęby, pioruny czy skorpiony, które miały dawać im dodatkową moc, niemal w myśl przysłowia „jak trwoga, to do Boga”. Eisenberg przypomniał jednak, że w Ziemi Świętej znaleziono w przeszłości pociski, które naznaczone były starożytnym czarnym humorem. Na kilku z nich znaleziono inskrypcje „złap to” lub „skosztuj tego”. Co ciekawe, podobne przytyki w rywalizacjach funkcjonują w języku do dziś na całym świecie. To zatem tylko kolejny przykład, że ironia, drwina czy potrzeba zastraszenia przeciwnika pozostają niezmienne od tysięcy lat. Źródło: Palestine Exploration Quarterly Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Kiedy powstała najstarsza broń palna? Badacze odnaleźli w Niemczech bardzo stary prymitywny pistolet
Podczas wykopalisk w niemieckiej Brandenburgii archeolodzy odnaleźli broń krótką datowaną na końcówkę XIV wieku. Naukowcy uważają, że jest 9 lat starsza od słynnej broni z Tannenbergu.
Historia broni palnej ma swój początek w Chinach. W Kraju Środka w IX wieku wynaleziono proch czarny. Początkowo był on używany głównie w celach rozrywkowych oraz do prostych broni zapalających. Z czasem Chińczycy zaczęli wykorzystywać proch w działaniach militarnych. Jedną z pierwszych takich konstrukcji była lanca ognista, którą uważa się za pierwszą na świecie broń prochową i poprzednik broni palnej. Kiedy powstała broń prochowa? Była to włócznia z przymocowaną rurą, z której po zapaleniu prochu wydobywał się płomień oraz drobne odłamki. Lance ogniste wykorzystywano m.in. w wojnach dynastii Song przeciw północnym państwom Liao i Jin, a później także przez Jin przeciwko Mongołom Czyngis-chana. W Europie lance pojawiły się dopiero w XIV w. Z chińskiej technologii stopniowo rozwijały się kolejne rodzaje broni, również krótkiej. W krajach europejskich zaczęły pojawiać się się pierwsze ręczne działa. Były to proste metalowe lufy zamocowane na drewnianym trzonku, które ładowano od przodu prochem i kulą. Strzał następował po przyłożeniu zapalonego lontu do otworu zapłonowego. Dotychczas jednym z najstarszych zachowanych egzemplarzy takiej broni było działko z Tannenbergu z 1399 roku. Najstarsza broń palna na świecie Okazuje się jednak, że istnieje starsza broń. Naukowcy prowadzący wykopaliska na terenie Brandenburgii znaleźli broń palną datowaną na 1390 r. W sumie ma ok. 6 cm długości. – Nie mamy żadnych pisemnych ani archeologicznych dowodów na używanie broni palnej z tego okresu w Brandenburgii. Do tej pory mogliśmy to jedynie zakładać w sposób ogólny – powiedział Christof Krauskopf, dyrektor Brandenburskiego Urzędu ds. Zarządzania Dziedzictwem i Państwowego Muzeum Archeologicznego. Broń została odnaleziona w 2023 roku przez Matthiasa Dasse, wolontariusza i konserwatora zabytków. Odkrył fragmenty tego prymitywnego pistoletu podczas badań terenowych w pobliżu zamku Kletzke. Odkrywca przekazał artefakt Gordonowi Thalmannowi, kierownikowi Urzędu Ochrony Zabytków w Prignitz, który zidentyfikował przedmiot jako lufę średniowiecznej broni palnej. Skąd pochodziło odkryte ręczne działo? Naukowcy nazwali tę broń „działem ręcznym Kletzke”, od miejsca odkrycia i wydarzeniem, z którym mogła być związana. Badacze sugerują, że pistolet mógł być elementem ekwipunku wojownika, który brał udział w oblężeniu zamku w 1390 roku. Była to część większego regionalnego konfliktu. W oświadczeniu niemieccy uczeni przypomnieli zachowaną relację franciszkanina Detmara z Lubeki. Według niej dwóch brandenburskich książąt – Henryk I i ErykaIV – miało poprowadzić ponad 1100 żołnierzy w marszu na zamek Kletzke, który był wówczas w posiadaniu potężnej rodziny von Quitzow. Obrońcom udało się zabezpieczyć twierdzę i odeprzeć napastników. Zamek uległ jednak zniszczeniom był odbudowywany w kolejnych latach. – Jeśli związek między oblężeniem a ręcznym działem Kletzke zostanie potwierdzony, przedmiot ten będzie stanowił rzadki dowód wczesnej broni palnej, która zaczęła pojawiać się w późnośredniowiecznych działaniach wojennych – pokreślił Krauskopf. Zaznaczył jednak, że pistolet prawdopodobnie nie został wykonany w Niemczech, co może świadczyć o tym, że należał do najemnika z innej części Europy, który był wynajęty na czas kampanii przeciwko von Quitzom. Źródło: Landkreis Prignitz