Kierunek podróży na półwyspie jest jeden. Z południa na północ. Pytanie, jak daleko się zajedzie.
Droga jest tylko jedna. Z licznymi odgałęzieniami, z różną nawierzchnią, ale tylko jedna. Wzdłuż półwyspu, z południa na północ. Bo to na południu Kamczatki znajduje się stolica Pietropawłowsk Kamczacki, tu jest port oceaniczny, a w pobliskim Elizowie lotnisko. To ważne miejsca, bo z resztą Rosji, pieszczotliwie nazywaną „matierikiem”, nie ma żadnych połączeń lądowych. Na ten jęzor wulkanicznego lądu między Japonią a Alaską można tylko przylecieć albo dopłynąć. A potem udać się w drogę. Zatem spróbujmy. Wynajętym w Elizowie minibusem dojeżdżamy do pierwszego przystanku. Poratunka to niewielka miejscowość sanatoryjna. Z asfaltowej szosy, ciągnącej się wzdłuż rzeki, poza zarośniętym gęstymi krzewami poboczem niewiele widać. Jak zostaniemy później w Pietropawłowskim Instytucie Wulkanologii poinformowani, pieriestrojka nie wszędzie dotarła jednakowo. I tak na prawo od drogi zezwala się już cudzoziemcom przebywać, natomiast na lewo – nie. Zatrzymujemy się więc po prawej stronie, najpierw w ośrodku Sputnika. Dzika grupa z Europy? Nie, nie ma wolnych miejsc. Kierowca nie poddaje się i wiezie nas do kolejnego miejsca. Mimo że ta baza jest w remoncie, udaje nam się zakotwiczyć. WANNA W LESIE Spacer po Poratunce. Dwa, a może trzy sklepy, dwie knajpy, jedna szaszłykarnia. Chwilowo nic nie podają. Zabrakło zimnej wody. Jak odkręcą, to zaczną handlować. Jak to zimnej? To ciepła jest, a zimnej zabrakło? – Ciepła jest zawsze, bo za darmo płynie spod ziemi. A zimna z daleka, z gór, wodociągami – tłumaczą miejscowi. Wody termalne ponoć bardzo lecznicze. A co leczą ? – Panie, wszystko leczą. Nawet Putin był oglądać! W Poratunce basenów jest bez liku. Tyle że w kiepskim stanie. Byle jaki beton z odpadającymi połaciami ścian, byle jaka przebieralnia przy natryskach... Ale i tak w większości bez pozwolenia nie mamy szansy się moczyć. Dzięki Maksymowi, miejscowemu nauczycielowi, udajemy się na basen milicyjny. Wyjątkowy, bo wejść może każdy, kto wykupi bilet. Dwa prostokąty z wodą ciepłą i ten drugi z cieplejszą. Oczywiście lecznicza, więc mętna i bura. Godzinę później gliniastą szosą dochodzimy do cerkwi. To jedyny odnowiony obiekt w Poratunce. Szkoda, że zamknięty. Z chaszczy po drugiej stronie drogi wychodzi starszy mężczyzna. Pytamy o świątynię, a potem rozmowa przechodzi z tematu na temat. Jak łowić ryby ? I gdzie ? I które najlepiej? A w tej plastikowej torbie to świeży połów? Okazuje się, że to nie łososie, a ręcznik, przybory toaletowe i zmiana bielizny, bo właśnie wraca z kąpieli. Mamy chyba bardzo głupie miny, bo podprowadza nas kilka metrów w dół i pokazuje wannę w lesie, a obok budę służącą za przebieralnię. – Siedzimy na ciepłej wodzie, a w domach jej nie ma! No to tu wsadziliśmy rurę w ziemię, podstawiliśmy wannę i chodzimy się kąpać. Po kąpieli trzeba wodę spuścić i napuścić świeżej następnemu. Zanim przyjdzie, to woda trochę ostygnie. Bo tak, nu, popatrzcie, jak paruje. Kipiatok, czyli wrzątek. Dalej na północ, kilometr 96. Nikt nie pyta, dlaczego postój i dlaczego właśnie tutaj. Z obu stron drogi utwardzone czarnym wulkanicznym szutrem placyki. Od straganiarek przy białych skrzyniach na kołach – jak kiedyś w Polsce u lodziarzy – kupujemy gorące pierożki. Są z mięsem, z jagodami, z jabłkami... W kiosku obok herbata w plastikowych kubkach i butelki czystej. To miejsce, gdzie zatrzymują się wszystkie pojazdy. Punkt wymiany informacji, a także ostatnia możliwość gorącego posiłku na trasie. Niedługo stąd Milkowo, a za nim koniec asfaltu. Na całej Kamczatce jedynie ta krótka, około 130-kilometrowa szosa ma asfaltową nawierzchnię, co roku o kilka kilometrów przedłużaną. Widzimy napis: „Oto ostatnia stacja benzynowa na trasie, każda następna będzie fatamorganą”. Dalej w miarę równa, utwardzona, kamienno-piaskowa droga do Kluczi. Na razie poruszamy się z maksymalnie możliwą prędkością około 60 km/h, a za nami powstaje potężny tuman pyłowej zadymy. Podobnie za każdym autem nadjeżdżającym z przeciwka. W takich wypadkach obie maszyny zmuszone są redukować prędkość. W szarobrunatnej chmurze przez chwilę nie widać nic. Natomiast kamienie wylatują spod kół na różne strony jak z procy. Rozumiemy już, dlaczego każdy samochód ma mniej lub więcej uszkodzoną przednią szybę. Igor – kierowca, który wiezie nas za Dolinówkę, w głąb tutejszej tajgi, wyjaśnia, że nowa szyba kosztuje zbyt wiele, by ją po paru dziurkach i pęknięciach wymieniać. POGAWĘDKA NA POSTERUNKU Wjeżdżamy do Kozyriewska. Ten posiełok, osiedle jak wieś, acz na prawach miejskich, położony jest prawie w środku półwyspu i pełni funkcję swego rodzaju centrum. Liczy około dwóch tysięcy mieszkańców. Dobrze, że lekko mży. Chodząc po czarnej pylistej drodze, już nie stąpamy jak po piaskownicy, a jeszcze nie zapadamy się w powulkanicznej mazi. Chodników brak. Ważne obiekty miejscowości? Posterunek milicji mieści się w baraku na obrzeżu osiedla. Trudno zgadnąć, co właściwie jeszcze w tym baraku znalazło miejsce, bo cały posterunek to dwa nieduże pomieszczenia oddzielone solidną stalową kratą zamkniętą na kłódkę. Milicjant przepisawszy coś do kajetu, co trwa dobre pół godziny, zdążył się już zorientować w charakterze wizyty gości. Wstaje, otwiera kłódkę, uchyla prętowe drzwi na tyle, by przejść na naszą stronę, powtórnie zamyka kłódkę i dopiero teraz wdaje się z nami w pogawędkę. Niewielka ilość zagranicznych turystów pojawiających się w Kozyriewsku jest przywożona zazwyczaj w ramach wycieczek biur podróży. Przeważnie są przejazdem, a jak już ktoś nocuje w hotelu, to i tak ma papier delegacyjny. Zatem stanowimy tu sporą atrakcję. Nie chce mu się w głowie pomieścić, że ktoś dla kaprysu objechał pół kuli ziemskiej, by przybyć do Kozyriewska. Poczta i ośrodek łączności także dzielą pospołu jeden niewielki barak. Obok w ogrodzie kilkumetrowej średnicy talerze, anteny komunikacyjne. Skromne wnętrze poczty, przedzielone oszkloną ladą, typowe dla niezliczonych prowincjonalnych poczt na całym chyba świecie. Duże ogłoszenie, kiedy i które numery domów otrzymują emerytury i renty. Terminy rozpisane na cały miesiąc. Dlaczego? Każdy może sobie wtedy w sklepie coś kupić. Gdy są pieniądze, robi się zakupy. I sprawiedliwie, bo nie wszyscy naraz. Nasze komórki nie łapią tu zasięgu. Te kamczackie łączą tylko z półwyspem. Dlatego żeby zadzwonić do bliskich, wracamy do ośrodka łączności satelitarnej. Jest już godzina 23, w Polsce 10 godzin wcześniej. O tej porze nikogo, tylko my. Wyjaśniamy, że chcemy zadzwonić do Europy. A dokładnie to dokąd? I ile będzie tych rozmów? Przez okienko wysuwa się dłoń z kilkoma formularzami wielkości paczki papierosów. Na nich rubryki z wykropkowanym miejscem na odpowiedzi. Kto dzwoni? Do kogo dzwoni? Do jakiego kraju? Numer telefonu. Język, w jakim będzie przeprowadzona rozmowa. – Wypełnić. Oddać. Zaliczka po pięć rubli. Czekać. Zwrot reszty po rozmowie. Najtrudniej odpowiedzieć na pytanie: do kogo? Bo kto wie, kto podejdzie do telefonu? Wszyscy wpisujemy: do mamy. KOLA JAK KOLABORANT Cztery dni później, ponad 200 km dalej na północ. Minąwszy w drodze dwa posterunki, gdzie za kontrolę wystarczył porozumiewawczy ruch głowy kierowcy, zatrzymujemy się w centrum Kluczi, na placyku przed bazą portu rzecznego. Opuszczony szlaban. Na krzywym słupku znak zakazu ruchu wszelkich pojazdów. Najbardziej popularny znak drogowy w Kluczi. Jest to jedno z trzech miast całej Kamczatki. O ile stolica Pietropawłowsk i nawet Elizowo, gdzie znajduje się międzynarodowy port lotniczy, mają miejski charakter, to tu... Kluczi to w zasadzie teren garnizonów. Widać tylko dwa wojskowe samochody ciężarowe stojące już za zakazami ruchu. Czyli tam też nie można wjechać. A zatem droga tu się kończy. Dosłownie i w przenośni. Jeszcze w Kozyriewsku uczynny milicjant podczas meldowania dość obszernie wyjaśniał nasze wątpliwości. Najważniejszą była informacja, że my jako obcokrajowy w zasadzie dotarliśmy do krańca drogi. Dalej mogą jechać – mimo regularnych linii autobusowych – tylko miejscowi. A i na to trzeba mieć propusk. A pozwolenie wydają w stolicy, kilkaset kilometrów stąd, i przy dużej dozie szczęścia w ciągu dwóch tygodni. Jak ominąć taki zakaz? Z pomocą przychodzi Kola. On nas zawiezie do Kluczi, a dalej możemy popłynąć barką jego wuja. Kola podjeżdża przed barierkę, daje znak i podciągany sznurkiem szlaban natychmiast się unosi. Wjeżdżamy na teren rzecznej bazy portowej. Zaraz po wyładowaniu naszych plecaków wskazuje, gdzie powinna podpłynąć barka jego wuja. Odjeżdża bez pożegnania. Barka wuja nie nadpływała. Nie ma też dalszej drogi. Nie ma w ogóle żadnej drogi. Poza rzeką Kamczatką, nad brzegiem której, przy jednym z dwu pomostów portowych, oczekujemy rozwiązania. Po paru nudnych godzinach zaczynam się zastanawiać, czy Kola to tylko zdrobnienie imienia. Może Kola... hm... to brzmi jak ko-la-bo-rant! W tym momencie z piskiem opon zatrzymują się przy nas dwa rosyjskie gaziki. Kilku mundurowych z bronią dziarsko wyskakuje z aut. Przećwiczonym manewrem ustawiają się po obu stronach naszej grupy. Wszystko to przebiega piorunem i w milczeniu. Teraz dopiero spokojnie, prawie dostojnie, wysiada z jednego z wozów wysoki mężczyzna. Elegancki mundur, wypastowane na glanc oficerki. Krok za nim podążał adiutant. Kto u was jest kierownikiem? Podchodzimy w trójkę, szef naszej ekspedycji, lekarz i ja, teraz w charakterze tłumacza. Nie dajemy się zbić z pantałyku. – A wy kto jesteście? – pytamy. Major FSB, dowódca tutejszego punktu ochrony strefy. W tym momencie wszystko stało się jasne. Zwłaszcza że w trakcie jeszcze niezakończonej rozmowy podjeżdża Kola i zatrzymawszy się kilkanaście metrów od nas, w spokoju przygląda się zajściu. Nasza droga przez Kamczatkę dobiegła końca. Po kilku godzinach „rozmów” na posterunku FSB przymuszeni opuszczamy Kluczi. Następnego ranka udajemy się z powrotem na południowy cypel półwyspu. Wiezie nas sympatyczny sąsiad Koli kolaboranta, też Kola. Klnie bez przerwy, ale wydaje się szczery. – No przecież nie można pójść dalej. Ty wiesz, jak nasi pilnują... – opowiada. – Przejdziesz niezauważony jedną zaporę, przy drugiej wartownicy śpią albo piją, a trzeciej już nie ma. Ładujesz się prosto na stanowisko ogniowe. A tu poligon. Z Murmańska wystrzeliwują rakietę i ta ląduje dokładnie na Kamczatce. Kiedyś to zaraz ruszał batalion wojska i szukał, gdzie blat´ spadła. Ale teraz zdarza się, że i 200 m od punktu. Znaczy się major miał rację, że wam obcokrajowcom nie zezwolił na dalszą drogę. Może życie wam uratował!
W poszukiwaniu cudu. Czego doświadczył nasz czytelnik u podnóża Pirenejów?
Lourdes, Fatima, Częstochowa itd. Czy trzeba tam być, by stał się cud? Oto relacja jednego z naszych użytkowników
Inwalida na wózku wraca z Lourdes. Jego znajomy pokpiwa: - I co, cudów nie było? Dalej na wózku? Tamten odpowiada. - Spójrz na koła, opony jak nowe. Lourdes, Fatima, Częstochowa itd. Czy trzeba tam być, by stał się cud? Na pewno nie poszedłbym na stadion, a i nie usiadłbym przed telewizorem, by jakiś samozwańczy "cudotwórca" wciskał mi ciemnotę. Natomiast z cudownymi wyleczeniami - to znaczy takimi, których współczesna nauka w żaden sposób wyjaśnić nie potrafi - byłbym ostrożniejszy. W Lourdes za te półtora wieku od objawień relacjonowanych przez świętą Bernadetę, zdarzyło się podobno ponad dwa tysiące wyleczeń, a Kościół uznał zaledwie 68. Taka ostra jest selekcja trójstopniowej komisji lekarzy i naukowców w Lourdes, potem w Paryżu i na końcu w Watykanie. Lepiej być nad ostrożnym, niż dać się nabrać. Wielu ludzi przybywających tutaj ma wiarę popartą rytuałami, np. zapalają dziesiątki świec, zanurzają się cali w wodzie wypływającej z groty... Zdjęcia z placu przed bazyliką, robione po zapadnięciu zmroku z ręki, bez statywu, zatem lekko rozmazane, ale wystarczająco ostre, by zobaczyć tłum chorych na wózkach, pokazałem przyjacielowi. Zripostował: Cudom się nie dziwię, świat sam w sobie jest cudem niemożliwym i bez przyczyny. No, zrób świat! Nie umiałbyś! A jeszcze bardziej by ci się nie chciało. I nie miałbyś odwagi. Nie uwierzyłbyś, że masz czym zrównoważyć, spłacić wszystkie cierpienia. Przez tydzień byłem w Lourdes. Uczestniczyłem w procesji świec, w mszy w podziemnej bazylice, gdzie jest miejsca na 25 tysięcy siedzących, a ludu było tyle, że na galerii staliśmy w tłumie. Byłem na pożegnalnej liturgii w także podziemnej kaplicy św. Józefa. Tam garstka trzystu pielgrzymów ginęła skurczona w obszernej krypcie. Mieszkałem w wygodnym hotelu, tuż obok świętej zony. Byłem uczestnikiem zdarzeń, obserwatorem, pielgrzymem. Modliłem się i piłem czerwone wino do kolacji. Kosztowałem życia, duchem i ciałem. Korzystając z wygód XXI wieku, mniej odczuwałem zapewne, niż pielgrzymi sprzed dziesiątków lat. Wtedy nie było tych olbrzymich świątyń, pasaży sklepów z dewocjonaliami, taśmowej kolejki do zanurzenia w źródłach, marketów, parkingów, restauracji, hoteli... Czy wiecie, że Lourdes ma ponad 400 hoteli? Więcej niż Lion. Tylko stolica Francji ma ich więcej. Czy wiecie, że w Lourdes jest wiele wąskich uliczek, powstałych, gdy jeszcze nie było szerokich autokarów wycieczkowych, pielgrzymkowych, turystycznych? Toteż w centrum panuje wszędzie ruch jednokierunkowy. Zmieniany jest co dwa tygodnie. Biada temu, kto raz był tu jako kierowca i następnym razem próbował, by po tej samej trasie trafić od A do B. Ten dwutygodniowy rytm uliczek jednokierunkowych wymusili podobno sklepikarze. Chodzi o to, by wszyscy mieli równe szanse w konkurencji kuszenia turystycznymi, religijnymi i wszelkiej wyobrażalnej i niewyobrażalnej maści gadżetami. Oczywista, wręcz hurtowo sprzedają się świece, różańce i kanisterki na wodę. Czym jest to zaledwie dwudziestotysięczne miasteczko w Pirenejach francuskich nad rzeką Gave de Pau? W Lourdes znajduje się stacja kolejowa, opodal lotnisko, a przed każdym bez mała hotelem parkingi autokarowe. To znany i uznany ośrodek kultu Maryjnego. Jego partnerskimi miastami są jedynie Częstochowa i Fatima. Napisano o Lourdes tomy, więc nie będę nawet, poza owym wstępem, silił się na oryginalność. Nie napiszę o Lourdes. Opowiem o tęsknocie ludzi biednych. Napiszę o pragnieniu spotkania z Niepokalanie Poczętą tych, którzy marzą, by tu się znaleźć, a nie stać ich na kosztowny pobyt w dalekim kraju... i przybywają tu bez wielkich nakładów, jak to się dziś mówi, bez kasy. O spełnieniu się fantazji, by znaleźć się w grocie u stóp figury Matki Boskiej w Lourdes. O szczęściu ubogich. O podarowanych im pięciu dniach z życia. Posłuchajcie opowieści o Cité Saint Pierre. Naprzeciw głównej bramy sanktuariów Lourdes wsiadamy do bezpłatnego, wahadłowego autobusu, w regularnych odstępach odjeżdżającego stąd na zbocze ponad miastem. Po dziesięciu minutach, na placu przed ośrodkiem Caritasu wita nas informator – woluntariusz z Niemiec. Nasza około 20 osobowa grupka zaczyna zwiedzanie ośrodka na wzgórzu. Oprowadza nas woluntariuszka z Belgii. Obiecała to swojej mamie i od lat, rok w rok przyjeżdża na kilka dni tutaj, by prowadzać gości; pielgrzymów, turystów, ciekawskich, reporterów, ludzi dobrych, pragnących być przyczynkiem i zaczynem nadziei na pokój wśród ludzi. Wśród drzew i łąk na stromym wzgórzu, na 40 hektarach rozlokowanych jest trzynaście piętrowych pawilonów mieszkalnych. Istnienie Cité St. Pierre umożliwia ludziom niezamożnym odbycie pielgrzymki do Lourdes. Tutaj mają pełne utrzymanie w skromnych pokojach z węzłem sanitarnym, trzy posiłki dziennie, tv, internet, zajęcia integracyjne i wahadłowy bus w dół do centrum Lourdes. Mogą tu przebywać darmo do pięciu dni, a jedynym biletem wstępu jest poręczenie własnego proboszcza. Ubodzy spoza Francji mogą podania o przyjęcie – chodzi o planowanie zakwaterowanie - wysyłać poprzez krajowe delegatury Caritasu. W ośrodku zatrudnionych jest na stałe 40 pracowników. Pozostałe 50 do 120 stanowią woluntariusze z całego świata. Cité Saint Pierre funkcjonuje dzięki nim - woluntariuszom i dzięki datkom dobroczyńców. Ośrodek przyjmuje jednorazowo do 460 a rocznie około 20 tysięcy pielgrzymów. Ci podróż do Lourdes muszą zorganizować we własnym zakresie. Pieszo, to może nieco daleko, ale autostopem? Albo inną improwizowaną okazją? Gdy przybędą na miejsce, zostaną serdecznie powitani, jak dawno oczekiwanie goście. A witający to też nieco inny rodzaj gości, czasowych woluntariuszy. Kim są, do czego potrzebni są dobrowolni pomocnicy tego niezwykłego oddziału Caritasu? Przybywają zewsząd. Mają możliwość pobytu w Cité od 10 do 21 dni. Pracują 6 dni w tygodniu. Pomagają w recepcji, w kuchni i restauracji, animują zajęcia, wykonują prace techniczne i ogrodnicze. Wiek od 18 do 75 lat. Liczą się chęci, potrzebne jest zdrowie. Dobrze widziana znajomość podstaw francuskiego. Cité czynne jest od 20 stycznia do 15 grudnia każdego roku. Na co mogą liczyć woluntariusze? Zapewnia się im noclegi i posiłki, ręczniki, ubrania robocze. Organizuje wieczory z kulturą, spotkania muzyczne, wycieczki w okolice. Oczywiście istnieje możliwość uczestniczenia w nabożeństwach. Cité St. Pierre założył ksiądz Jean Rodhain. Pozostałością i wspomnieniem po nim jest stojący w sali jadalnej zegar bez wskazówek. Pewnego razu, wróciwszy z dłuższej podróży do Cité, zastał ojciec Rodhain na drzwiach ośrodka tabliczki z napisami typu: pielgrzymów przyjmuje się w dni robocze w godzinach od – do itp. Zdenerwowawszy się, ze stojącego wówczas w centralnej sali dużego zegara wyrwał wskazówki, a na cyferblacie napisał: miłość bliźniego nie zna czasu. Janusz Plewniak (użytkownik: jajo13)
Jeden z naszych użytkowników, wybrał się na skalisty półwysep Gibraltar. Oto wrażenia z jego podróży.
Po pierwszym, przeciągłym i modulowanym gwizdku, nastąpił drugi, krótki. Wydawało mi się, że głośniejszy i jakby nagle urwany. Odwróciłem się. Umundurowany osobnik przed budką na obrzeżu betonowej tafli, jednoznacznym, wartkim ruchem ramienia nakazywał mi zejść z płyty lotniska. Przed chwilą przekroczyliśmy granicę, na której nie byliśmy kontrolowani, wystarczyło okazać paszporty i znaleźliśmy się na Winston Churchill Avenue. Przywitały nas dwie flagi na wysokich masztach; biało-czerwona (dopiero w powiewie wiatru zauważę, że na białym tle umieszczono rysunek trzech baszt) i Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii. Ze wcześniejszych lektur i opowiadań wiedziałem, że jedyne tutaj lotnisko przecina droga szybkiego ruchu a na czas startu i lądowania samolotów, zamykane są rogatki, tak jak w Polsce i nie tylko, przed przejazdami kolejowymi lub, co rzadziej, przed zwodzonymi mostami. Droga przecina pasy startowe lotniska prostopadle i tylko biało malowane linie wyznaczają granice przejścia pieszych i przejazdu dla rowerzystów i osobno dla samochodów. Poza te ograniczenia wchodzić na betonowe pasy lądowiska nie wolno. Pilnuje tego zakazu zaledwie dwóch mundurowych z tej i tamtej strony skrzyżowania szosy z aerodromem. Dawno już nie przekraczaliśmy żadnej granicy pieszo, postanawiamy zatem – mimo zaczynającej się mżawki – do nieodległej stolicy terytorium udać się dalej także pieszo. Krótkotrwałe siąpienie z nieba przeczekujemy – o ironio - pod daszkiem przystanku autobusowego. Jesteśmy tu tak krótko, a już obserwujemy pewne warte zwrócenia uwagi ciekawostki. Przed granicą trotuary były ograniczone od jezdni wysokimi krawężnikami. Tutaj krawężniki są niziutkie i pochyłe albo tylko farbą zaznaczone. Wielkie udogodnienie dla wszelkich wózków dziecięcych, inwalidzkich, także transportowych. Właśnie widzimy kelnera sunącego na drugą stronę mijanego placyku wózek z kilkoma skrzynkami piwa. Ba, że pasy ruchu dla ludzi i samochodów w poprzek lotniska wyznaczone były jedynie namalowanymi na betonie liniami i oznaczone piktogramami, to rzecz sama w sobie zrozumiała. Natomiast im dalej w głąb, tym częściej, zamiast krawężników do których „od zawsze” jesteśmy przyzwyczajeni, coraz częściej pasy poruszania się wyznaczone są białą farbą na płaskiej powierzchni drogi, placu, skrzyżowania. Po mniej więcej kwadransie, przeszedłszy do stolicy zabytkową bramą poprzez średniowieczny mur – resztki zabudowań twierdzy - znaleźliśmy się na sporym placu Casemates Square. Dochodząc tutaj, mijaliśmy napowietrzne przejście dla pieszych ponad ulicami. Na tej estakadzie, na jej środku, spokojnie, podobnie jak wszędzie indziej koty w niewielkich miejscowościach, tutaj wygrzewały się dwa magoty. Dwie małpy w środku miasta! Jeżeli do tej pory jeszcze mogło być zagadką, jakie miejsce opisuję, teraz stało się to oczywiste. Gibraltar to jedyne miejsce występowania tych bezogoniastych małp na naszym kontynencie. Nie byłem w Indiach i o świętych krowach wiem tyle, co z mediów. Natomiast mogę słowem potwierdzić. Tutaj, na Gibraltarze małpy hasają wolno, przez nikogo nie przeganiane, co najwyżej przez turystów dokarmiane. Chociaż podobno jest to zabronione. Gibraltar leży w strefie klimatu śródziemnomorskiego, gorącego i wilgotnego. Lato jest bardzo ciepłe i prawie bezdeszczowe, a zimy łagodne z umiarkowanymi opadami deszczu. Nie ma śniegu, to mogą sobie w miejsce krawężników malować paski. Gibraltar to terytorium na południowym krańcu Półwyspu Iberyjskiego, przy wyjściu z Morza Śródziemnego do Cieśniny Gibraltarskiej. Jego powierzchnia to zaledwie 6,5 km ². Długość jedynej granicy z Hiszpanią to 1200 metrów, linia brzegowa jest dziesięciokrotnie większa – 12 km. Stałych mieszkańców bez mała 30 tysięcy, a są to Hiszpanie, Włosi, Anglicy, Maltańczycy, Niemcy i Portugalczycy. Nic zatem dziwnego, że chociaż językiem urzędowym jest angielski, rozmawia się tutaj wprawdzie głównie po angielsku (turyści!) ale także słyszy się często hiszpański, włoski, portugalski, arabski, jidysz oraz yanito - dialekt andaluzyjski z zapożyczeniami z wielu języków. W myśl konstytucji Gibraltaru głową państwa jest królowa Wielkiej Brytanii Elżbieta II, którą reprezentuje na tym terenie gubernator. Gibraltar swój dobrobyt zawdzięcza przede wszystkim unikalnemu położeniu geograficznemu, które spowodowało, że rozwinął się tutaj duży port handlowy i pasażerski. Obsługa statków handlowych i opłaty pobierane za reeksport towarów wolnych od cła są źródłami dochodów. Bo całe to mini terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii jest obszarem wolnocłowym. Ważną rolę odgrywa turystyka. Ciekawa jest struktura zatrudnienia: przemysł – 40 proc., usługi – 60 proc. Rolnictwo zero. Nie ma. Niech wyjaśnieniem będzie nie tylko minimalna powierzchnia tego jakby państwa, ale przede wszystkim warunki naturalne. Większość powierzchni cypla zajmuje wapienna jurajska Skała Gibraltarska o długości 4,8 kilometra, szerokości do 1 200 metrów i wysokości 426 metrów n.p.m., leżąca naprzeciwko Ceuty - terytorium hiszpańskiego w Afryce Północnej. W linii prostej odległość między tymi dwoma punktami wynosi 32 kilometry. Skała połączona jest z kontynentem piaszczystą mierzeją, na której wybudowano w 1939 roku wspomniane na wstępie lotnisko. Miejscowym przewoźnikiem jest „Gibraltar Airways". To lotnisko jest jednym z najbardziej niebezpiecznych. Stąd generał Władysław Sikorski w 1943 roku wyleciał do Londynu, ale samolot, którym leciał, spadł do morza zaraz po starcie. Historycy i politycy do dziś zagadki tej katastrofy nie rozwiązali. Na północno - zachodnim krańcu Skały Gibraltarskiej oraz częściowo poniżej leży miasto Gibraltar - jedyne na tym terytorium. Na Gibraltarze nie ma żadnych źródeł wody ani rzek. Znaczną część powierzchni Gibraltaru zajmuje rezerwat przyrody Upper Rock Nature Reserve, w którym żyją magoty, czyli bezogonowe małpy z rodziny makakowatych. Jest to jedyny dziko żyjący gatunek małp w Europie. Owszem, obcujemy w świecie bezpośrednich, osobistych mediów elektronicznych, ale znalazłszy się w tak niezwykłym miejscu, postanawiamy do kilku najbliższych osób wysłać tradycyjne widokówki. Zwłaszcza że wyczytaliśmy, iż cała poczta Gibraltaru wysyłana jest stąd do Londynu i dopiero stamtąd posegregowana wędruje do adresatów. Za bramą The Gate House, pozostałością po zamku Maurów wybudowanego w 1068 roku, usiedliśmy w kawiarence. Zamówiliśmy cappuccino i zajęliśmy się pisaniem. W tym czasie rozszalała się potężna, na nasze szczęście krótka ulewa. Poprzez strugi deszczu zauważyliśmy po przeciwnej stronie lokal informacji turystycznej. Tam dowiedzieliśmy się, co warto zwiedzić i że mimo małej powierzchni, ale sporych stromizn i krętych uliczek, najlepiej poruszać się autobusami. Całodzienny bilet to zaledwie 2.40 Euro. Można wsiadać i wysiadać i przesiadać się dowolną ilość razy. Dostaliśmy trochę turystycznych broszurek. Te były w kilkunastu europejskich językach, także po polsku. Przy wejściu do autobusu zabawna sytuacja. Kierowca zwraca się pytająco do mnie: Senior? Wprawdzie jesteśmy tu krótko, ale dotąd wszyscy zwracali się do nas po angielsku. Zanim zdążyłem cokolwiek odpowiedzieć, podobnie pytająco zwraca się do Anki: Senior? Musieliśmy mieć bardzo niepewne miny, bo pokazał nam tabelkę opłat. Dla seniorów od lat 60 w górę całodzienny bilet kosztuje zaledwie 1.1o Euro. Pojechaliśmy na przeciwległy kraniec terytorium, na przylądek, najdalej wysunięty skrawek Europy. Przylądek Europa jest faktycznie najdalej wysuniętym na południe punktem Gibraltaru a w powszechnym mniemaniu zarazem naszego kontynentu. Tu znajduje się latarnia morska o wysokości 49 m wybudowana w latach 1838-1841, zautomatyzowana w 1994. Jej światło jest widoczne z odległości 27 km. Na tym przylądku w roku 1997 król Arabii Saudyjskiej Fayad al Sand wzniósł meczet Ibrahim-al-Ibrahim. Jest to największy meczet postawiony w kraju niemuzułmańskim. Nie sposób ominąć punktu widokowego na Europa Point. Chociaż jest on powszechnie znany jako najdalej wysunięty na południe punkt Europy, w rzeczywistości tak nie jest. Jeszcze dalej leży inny, jeszcze bardziej na południe wysunięty obszar należący do Hiszpanii z miastem Tarifa, co zresztą można zauważyć gołym okiem z tego właśnie punktu widokowego. Obejrzeliśmy latarnię, obejrzeliśmy meczet. Minaret, wieża meczetu jest wyższy od latarni. Jakież to musi być przyjemne uczucie dla muzułmańskich przybyszy z naprzeciwległej Afryki, gdy już z oddali, podpływając do chrześcijańskiej Europy, widzą lśniący bielą potężny meczet z wysokim minaretem i słyszą z głośników głos muezzina. Muezzin to osoba, która wzywa wyznawców islamu do obowiązkowej modlitwy. Azan, czyli to wezwanie, słychać codziennie pięć razy, a składa się z formuł obowiązujących w całym świecie muzułmańskim. Dla kogoś, kto odwiedza swój pierwszy za granicą kraj, inkantacja muezzina zostaje w pamięci chyba na zawsze, jako prawdziwy smak islamu. Tak przyjazna bywa Europa dla obcych. Przynajmniej tutaj, na gibraltarskim skrawku. Janusz J. Plewniak, 2013